cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မိူင်းပၢႆး
တူၼ်ႈမႆႉႁၢၵ်ႈႁူဝ်
တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈသုင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢိူင်ႇၶွင်းဢီႇ၊ ဢိူင်ႇယီႈၼွႆႉ လႄႈ ဢိူင်ႇယီႈလူင်ယီႈၵၢင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ မႆႉၸၼ်းၵူး၊ မႆႉၵေႃႇ မႆႉၸူင် မႆႉၼိမ် မႆႉၸၼ်းၵူး လႄႈ မႆႉပူၵ်ႇမႆႉမွင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ မႆႉပႅၵ်ႇတႄႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် ၵုမ်းထိင်းဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၽႂ်မၼ်းၼႆသေ ဢမ်ႇပေႃးလူႉလႅဝ်သေတႃႉ မႆႉတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ၵွႆႈယူႇၵွႆႈလူႉလႅဝ်ယူႇ။ ၸွမ်းၵႄႈလွႆမၢၵ်ႇႁိၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၵ်ႇမႆႉၸၼ်းၵူးသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွၼ်ႉမႆႉၸၼ်းၵူး ၵႃႈယႂ်ႇၶၼ်လူင်လႄႈ ယၢမ်းလဵဝ် မႆႉၸၼ်းၵူးၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဝၢႆးႁၢႆလၢႆယဝ်ႉ။ ဢိူင်ႇၵယၢၼ်းဝၢၼ်ႈၵၢင်၊ ဢိူင်ႇသိၵျိတ်ႉ၊ ဢိူင်ႇၵယေႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ မႆႉပီးတွၵ်ႈ မႆႉထင်ယင် မႆႉသၵ်း မႆႉၸူင် မႆႉၸၢမ်လိူင် မႆႉသၢင်ႇၵၢၼ်း မႆႉသေႃႉၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မႆႉပူၵ်ႇမႆႉမွင်လႄႈ မႆႉတၢင်ႇမဵဝ်းၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယူႇ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းႁႆႈသေ ပႃႇထိူၼ်ႇမႆႉ လူႉလႅဝ်သေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းယူႇဢမ်ႇပေႃးၼမ်လႄႈ ထိူၼ်ႇမႆႉ ပႆႇပေႃးလူႉလႅဝ်။ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းမီး ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းၽၢႆႇၶုၼ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းပၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးမႆႉသၵ်း၊ မႆႉပဝ်း၊ မႆႉႁၵ်ႉ၊ မႆႉၶေႃႉ လႄႈ မႆႉပူၵ်ႇမႆႉမွင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ထီႇလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ် ပႃႇထိူၼ်ႇသၽႃႇဝ ဢမ်ႇမီးသင်ယဝ်ႉသေ ပဵၼ်သူၼ်ႁႆႈလႄႈ ပဵၼ်ပၢင်ႇယိူဝ်ႈယႃႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းယူႇသဝ်း
တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်း တႄႇယူႇသဝ်းမႃး မိူဝ်ႈလႂ်တႄႉတႄႉၼႆ တိုၵ်ႉလူဝ်ႇလႆႈ ၸွပ်ႇႁႃတူၺ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈ 1679 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾလူင်ၵၢမ်ႇထိူၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မီးဝႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ယူၼ်း(လၢဝ်း)၊ ဢၢင်းသႃး၊ ယၢင်းလႅင်၊ ယၢင်းပေႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းၸွမ်း ထုင်ႉလိၼ်တႅမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပတွင်ႇ (ယၢင်းပၢတ်ႈတွင်း)၊ ယၢင်းလထႃ၊ ယၢင်းၵေႇၶူဝ်ႇ၊ ပဢူဝ်း၊ တွင်ႇရိူဝ်း၊ လီႈသူးၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉယူႇသဝ်းၸွမ်း သၼ်လွႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်း မီးလၢႆၵေႃႉၼႆတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆ မိူဝ်ႈပီ 1898 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾၶုၼ်ပျႃးၼၼ်ႉတႄႉ သဵၼ်ႈမၢႆတင်းၼမ်ဢေႇ ၶိူဝ်းၵူၼ်း မီးၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ٭ တႆး	2520
လွင်ႈယူႇသဝ်းထီႇႁၢင်ႇ
ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၼမ်ႉတီႈၵိၼ်လိၼ်တီႈယူႇသေ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း တီႈၼိုင်ႈလႄႈ တီႈၼိုင်ႈ ၼမ်ဢေႇ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ တီႈထုင်ႉပဵင်း ၸိူဝ်းသၢပ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသူၼ်ၼႃးလႄႈ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် တီႈၼိူဝ်လွႆ တီႈထိူၼ်ႇ တီႈဢၼ်တၢင်းၵႂႃႇမႃးႁႃၵၼ် ယၢပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးဢေႇယူႇ။
လဵၵ်ႉၵျႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလဵၵ်ႉၵျႃႉ  (လိပ်ကျရွာ, Leikkya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218224 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 17705 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 16342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 34047 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ၶဝ်ၸဵတ်းၵေႃႉ ၸိူဝ်းႁဵတ်းပဵၼ်ရႁၢၼ်း
ၸဝ်ႈၸၢႆးဢၼုရုတ်ႉထႃႇ
ၸဝ်ႈၸၢႆးဢၼုရုတ်ႉထႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးဢမိတေႃးတၼ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆးၶုၼ်လူင်သုတ်ႉထေႃတၼ။ ၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းတင်းသဵင်ႈ ဝၢင်းဝႆႉပၼ်မႁႃႇၼၢမ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈသေ တင်းၸဝ်ႈၸၢႆးꧤတ်ႉတိယ ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈႁဵၻ်းရႁၢၼ်း။ ဢမ်ႇႁိုင် ပဵၼ်မႃးရႁၢၼ်းတႃ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈဢေႇတတၵ်ႉၵ လူၺ်ႈ တိပ်ႉပၸၵ်ႉၶုဢၽိၺ်ႇၺၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၸၢႆးꧤတ်ႉတိယ
ၽႃႈၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၼႂ်းဝႃႇမိူဝ်ႈၶဝ်ႁဵတ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈသဝ်းတီႈဝတ်ႉၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶၢၼ်ပၢၵ်ႇဝႃႈ "ဢႁေႃသုၶံ - သိူဝ်းသႃႇတႄႉ၊ ဢႁေႃသုၶံ - သိူဝ်းသႃႇတႄႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လႆႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇၸိူင်ႉၼၼ် - ဢွၼ်ၵၼ်ထၢမ်မၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးပဵၼ်ၶုၼ်မၢဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးၽူႈၵႅမ်တူဝ်တဵမ်ထူၼ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈမႆႈၸႂ်ယူႇ၊ ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ် လႆႈယူႇသဝ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႆႉၵေႃႉလဵဝ်ၵွႆးသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းၵူဝ်ႁေမႆႈၸႂ်သင်၊ မီးလွင်ႈသိူဝ်းသႃႇတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၸၢႆးဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ
ၸဝ်ႈၸၢႆးဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးဢမိတေႃးတၼ၊ မၼ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈတင်းၶုၼ်မၢဝ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းရႁၢၼ်း တီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈဢၼုပီႇယၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင် လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်။ ဝၢႆးသေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၸူဝ်ႈၽွင်းပႆႇတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ဢႃႇသဝေႃးမူတ်းမွတ်ႇသေ ပဵꧣ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၸၢႆးꧤၵု
ၸဝ်ႈၸၢႆးꧤၵုၼႆႉ ၸွမ်းၵၼ်တင်းၶုၼ်မၢဝ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ ၸင်ႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈꧤၵုၼႆႉ ဝီႇရိယႁႅင်းဢေႇလႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်ၼၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃ။
ၸဝ်ႈၸၢႆးၵိမိလ ၶိူဝ်းသႃႇၵီႇ
ၸဝ်ႈၸၢႆးၵိမိလၼႆႉ တင်းၶုၼ်မၢဝ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်းၵေႃႈ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ႁႅင်ႇၵျေႃႇလူၺ်ႈတင်းဢႃႇရုမ်ႇၵႃႇမၵုၼ်ႇၼႃႇလႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်ၼၢၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ။
ၸဝ်ႈၸၢႆးတေႇဝတၢတ်ႈ
ၸဝ်ႈၸၢႆးတေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်လူင်သုပ်ႉပပုတ်ႉထ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတိူင်းၵေႃလိယၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝႆႉၸႂ်ၸင်းတေႃၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ မိူၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈမၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၢႆးသေလႆႈငိၼ်းဝႃႈ သိတ်ႉထတ်ႉထပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉသေ ဢူမုၼ်ၽုင်းငဝ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶဝ် တေၵိူဝ်းယမ်ပိုင်ႈဢိင်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉသေ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈတိုဝ်းၵမ်ၵၢၼ်တြႃးမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ မိူၼ်ၶုၼ်မၢဝ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၶဝ်ႈႁဵၻ်းရႁၢၼ်းတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈဢၼုပီႇယ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၸဝ်ဢမ်ႇၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇ။ ၶတ်းၸႂ်တိုဝ်းၵမ်လေႃးၵီႇၸၢၼ်ႇသမႃႇပၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင်သေ ႁၢၼ်ႉၸႂ်လူၺ်ႈတၼ်းၶူဝ်းဢၽိၺ်ႇၺၢၼ်ႇလေႃးၵီႇၸၢၼ်ႇယူႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ဢုပႃႇလိ
ဢုပႃႇလိၼႆႉ ပဵꧣ်လုၵ်ႈၸၢႆးပူႇၸၢင်ႈထႃႁူဝ်ၼၼ်ႉ။ ထႃႁူဝ်ပၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးမၢဝ်ႇႁူၵ်းၵေႃႉလႄႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢဝ်းဝႆၶုၼ်ၶဝ်မႅင်ႇပၼ်မၼ်းသေ ၸႂ်ႉမၼ်းမိူဝ်းၶိုၼ်၊ ဢုပႃႇလိဝူၼ်ႉယူႇၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ "ၸဝ်ႈၸၢႆးၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းပွႆႇပႅတ်ႈလႆႈတၢင်းၵျေႃႇၶုၼ်ၶဝ်သေ ၼုင်ႈရႁၢၼ်းဢေႉ၊ သဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉ တၵ်းတေမီးၽွၼ်းလီလိူဝ်ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ၊ ၵဝ်ၵေႃႈ တေႃႈတေႁဵတ်းရႁၢၼ်းၼင်ႇၶဝ်ၵႂႃႈ" ဝႃႈၼႆႉ။ ဢုပႃႇလိၼႆႉၵႂႃႈတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသႃႇၵီႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇလဝ်ႈၸၢတ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈႁဵတ်းရႁၢၼ်းဝၢႆးဢုပႃႇလိ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ လငွ်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ပေႃးဢဝ်ဢုပပႃႇလိႁဵတ်းရႁၢၼ်းဢွၼ်တၢင်း ဢုပႃႇလိၼႆႉ တေဝႃႇယႂ်ႇလိူဝ်ၶဝ်၊ ယၢမ်းၼၼ်ႉၸင်ႇ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃဢုပႃႇလိယူႇယဝ်ႉ။ ဢုပႃႇလိတႄႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃၶဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်လွင်ႈတၢင်းလမ်ႇလွင်ႈ - ႒ ဢၼ် - ႑။ ၶုၼ်သႃႇၵီႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယၼႆႉ မီးမၢၼ်ႇမႃႇၼလူၺ်ႈ ၸၢတ်ႈၶဝ်ၼႃႇ၊ ဝၢႆးသေလႆႈထွမ်ႇတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈလွတ်ႈပူၼ်ႉလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ထၢၼ်ႈၸၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းသုင်တႅမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ႒။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸႅင်ႈလီတႄႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈ ဢွၵ်ႇလွတ်ႈလႆႈတၢင်းတုၵ်ႉၶသမ်ႇသရႃႇ၊ ၼႄပၼ်လႆႈသဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်းၵွႆး၊ တႃႇတေဢွၵ်ႇလွတ်ႈလႆႈၼၼ်ႉတႄႉ တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ဢဝ်ႁင်းၵွႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ တံုမေႁိ ၵိၸ်ၸမႃတပ်ပံ ဢၵ်ၶတႃရေႃ တထႃၷတႃ ꩪမ်မပၻ ႒႗႖ မၷ်ၷဝၷ် သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ သင်ဝႃႈႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆလွတ်ႈလႆႈသမ်ႇသရႃႇဝူတ်ႈတုၵ်ႉၶလူင်ပေႃးၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၸဵမ်ယဝ်ႉသေ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ ႁိုင်ႁိုင်ၼၢၼ်းၸင်ႇၵွႆႈပဵၼ်၊ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇလႃႇ၊ မႅၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ၊ ပုၼ်ႈတႃႇႁဝ်းဢွၵ်ႇလွတ်ႈၼႆႉ မီးတီႈႁဝ်းၵွႆး၊ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းၶၵ်ႉၵႆႉႁဝ်းၵွႆး၊ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းၶတ်ၸႂ်ႁဝ်းၵွႆးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႔႕၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
ဢၢမ်းၼၢၵ်ႈၽွင်းငမ်း လႄႈ ပုၼ်ႈၽွင်း
ပေႃးဝႃး ဢမ်ႇသၢၼ်ၶတ်းၵၼ်တင်း ၶေႃးမၵ်းမၢႆ ဢၼ်ပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း လၵ်းမိူင်းၼႆၸိုင် ဢၢမ်းၼၢၵ်ႈၽွင်းငမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ၸူဝ်ႈၸွတ်ႇထိုင် လွင်ႈတၢင်း ဢၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်း/ ၸႄႈတိူင်း ၸၢင်ႈသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢိင်လူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေဢၼ်ဢၼ်သေၵေႃႈ ၸူဝ်ႈၸွတ်ႇထိုင်လႆႈ ဢၼ်ပၼ်သုၼ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်း ႁဵတ်းသၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်း ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမၵ်းမၢႆ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း လၵ်းမိူင်းသေ ဢိင်ၼိူဝ် ၶေႃႈလၢမ်းသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆၸၢႆႇငိုၼ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ တွၼ်ႈတႃႇ မၵ်းမၢႆပၼ်လႆႈ ၾိင်ႈမိူင်းပိူင်လိူင်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်းတွင်း ၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈ လဝ်ႈတၢင်ႇထိုင်ၸူး လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်းၼႆ့ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ပီငိုၼ်းတွင်း ပႆႇမူတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႈ မၵ်းမၢႆပၼ် ၾိင်ႈမိူင်းပိူင်လိူင်း တွၼ်ႈတႃႇ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၸႄႈမိူင်း/ၸႄႈတိူင်း လႆႈၼႆၸိုင် တေမီးသုၼ်ႇၸႂ်ႉလႆႈ ငိုၼ်းတွင်း ဢၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်း/ ၸႄႈတိူင်း မၵ်းမၢႆဝႆႉပၼ် ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉသေ တေမီးသုၼ်ႇၸႂ်ႉလႆႈၼႂ်းၶွပ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၾိင်ႈမိူင်းၸၢႆႇငိုၼ်းတွင်း ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
ဢွင်ႇသုၶ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇသုၶ (, Aung Sukha, အောင်သုခ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
965
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:965
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 8
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု  (ကုက္ကိုစုရွာ, Kokekosu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194538 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 853 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 988 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1841 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
283
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:283
1360
1360
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
762
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1360
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
762
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1360
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
762
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1360
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
762
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1360
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1360
762
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:762
သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ' (ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်, Sumprabum Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၵျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်း  (ကျောင်းရွာ, Kyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194273 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1912 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2227 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သၽႃးၸႄႈမိူင်းမွၼ်း
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း (မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Mon State Hluttaw), ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 31 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 20 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 8 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
တူင်ႇတိင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတူင်ႇတိင်ႇ  (ဒုံဒင်ရွာ၊ Dondin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၶျူဝ်ႇပိၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192293 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၶျူဝ်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 741 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 959 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1700 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
လႅတ်ႉၺူဝ်းထူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉၺူဝ်းထူဝ်း  (လက်ညှိုးထိုးရွာ, Lethnyohtoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218269 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 743 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1423 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 10
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (10) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (344) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (345))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (20) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
တပျေႇဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတပျေႇဢၢႆႉ  (သပြေအိုင့်ရွာ၊ Thapyayaint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇဢၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192419 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇဢၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1005 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1484 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2489 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ယႂႃႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇယႃႇ  (ရွာသာယာရွာ, Ywatharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸူဝ်းမူဝ်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218162 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸူဝ်းမူဝ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2882 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3035 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5917 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢွင်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ပျႃးၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ  (အောင်သာရွာ၊ Aungthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃးၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192645 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျႃးၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1928 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2239 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4167 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝႃးၸုၵျီႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးၸုၵျီႇ (ၸၢၼ်း)  (ဝါးစုကြည် (တောင်)ရွာ၊ Warsukyi(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192903 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1289 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1435 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2724 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း
လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်း
လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁုၼ်ႈမုၼ်းဢၼ်ထီႈၼိူင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ပၢႆးႁၼ်ထီႈၼိူင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈ ယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်း ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆၵၢၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊယူင်ႉသၢင်ႈတူင်ၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈယဝ်ႉ။ ၽူႈႁူႉမေႃမၢင်ႊၵေႃႉ ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ် “သၢႆၵၢၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊသၢႆပိုၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈႁူႉမေႃ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ “ၵေႃး” တႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊပူၵ်းသၢင်ႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈယူင်ႉသၢင်ႈ”လႄႈ “လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊပူၵ်းသၢင်ႈၾၢႆႇ လွင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလႄႈ လွင်ႈၵၼ်ၵူၼ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢဝ်း” မိူဝ်ႈၼႂ်းၸူဝ်ႊပီႊ 1950 လႄႈ1960 ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်း ဢၼ်ယူႇၼႂ်းပၢႆးႁၼ်ဢၼ်ၼႆႉၼႆ။
ပၢႆးႁၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် သၢႆၵၢၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊယူင်ႉသၢင်ႈတူင်ႇၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးႁၼ်ဢၼ်တူၺ်းၼႂ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းလႄႈ ပၢႆးႁၼ်ဢၼ်တူၺ်းသၢႆပိုၼ်း။ ပေႃးၼႆၸိုင် သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ တွၼ်ႊၵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇၶွင်ၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်းသေတွၼ်ႊတွၼ်ႊမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၸိုင် တၢင်ႇၾၢႆႇတၢင်ႇၵၼ်တွၼ်ႊၶွင်ၼႂ်း တူင်ႇၵူၼ်းၵေႃႈ မီးတၢင်းလႅၵ်ႈလၢႆႊၸွမ်းၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းၸိုင် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊတူင်ႇၵူၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႈတီႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသူႇၸူး တူင်ႇၵူၼ်းဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ(မၢင်ႊပွၵ်ႈတေလၢတ်ႈဝႃႈလုၵ်ႉ တီႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ သူႇၸူး ပၢၼ်မႂ်ႇ)။ ယဝ်ႉၵေႃႈလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼႂ်းၵႄႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵူၼ်းလႄႈၸုမ်းၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃး။ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆႉ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊယူင်ႉ သၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူင်ႇၵူၼ်း ႁူမ်ႈပႃးတင်းလွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ၶိၼ်ႈ၊ လွင်ႈၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းၶွင်၊ လွင်ႈပၢႆးၸၢင်ႊ ပၢႆးသႅၼ်ႉ၊ လွင်ႈယူင်ႉသၢင်ႈၸုမ်းၾၢႆႇလႄႈလွင်ႈမၢႆမီႈၽိင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးၶၢဝ်းယၢမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႊၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်တႄႉ ၸိုင်ႈမိူင်းၵူႊဢၼ်ဢၼ် ႁူပ်ႉထူပ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပၢႆး မၢၵ်ႈမီးလႄႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊတူင်ႇၵူၼ်းယူႇၵွၺ်း။ တႃႇတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးၸိူင်ႉၼႆၵေႃႈ လႆႈဢဝ်ၶၢဝ်း ယၢမ်းၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊယူႇယဝ်ႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တီႈၼႆႉ ႁဝ်းႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းၼႆယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇတင်း လွင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႊဢၼ်လီ။ တီႈတေႉတေႉမၼ်းၸိုင် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းၼႆႉ ၸၢင်ႊၵႆႉမီးလွင်ႈယူပ်ႈလူင်း၊ လွင်ႈၶွင်ႉ ၶမ်လႄႈ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်မီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်တင်းလၢႆယူႇ။ ၵူၺ်းၼႃႇ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ တေၶဝ်ႈပႃးမီးယူႇၼႂ်းပၢႆးႁပ်ႉ ႁၼ်ၶွင် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူင်ႇၵူၼ်း။
ပၢႆးႁၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းထီႈသွင်တႄႉ ပေႃးၸွမ်းၼင်ႇ ႀွမ်းမသ်ႉလၢတ်ႈၸိုင် “ပဵၼ်လွင်ႈတႅၵ်ႈ ယင်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊဢၼ်မီးတၢင်းၶိုပ်ႈၼႃႈ”၊ “ၵေႃး”တႄႉ တေလၢတ်ႈဝႃႈပဵၼ် “လွင်ႈၼပ်ႉသၢင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ။ ပၢႆးႁၼ်ဢၼ်ၼႆႉ တီႈပွင်ႇမၼ်းၵေႃႈၵႅပ်ႈ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးႁၼ်ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ၶူဝ်း ၶွင်ဢမ်ႇၼၼ် ပၢႆႊၸၢင်ႊ။ ၸၼ်ႉပိုၼ်ႉထၢၼ်ႈၶွင်ပၢႆးႁၼ်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ်တေၵဵဝ်ႇၵွင်ႉတင်း လွင်ႈၶိုၼ်ႈ ယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းဢၼ်ပဵၼ်မႃးၼႂ်းၶၢဝ်းပွတ်းတေႃႇၶၢဝ်းၵၢင် ဢၼ်မီးလွင်ႈတႅၵ်ႈယင်ႇတၢင်းတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ။ ၸၢင်ႊလၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းဢၼ်ၼႆႉ မီးတႃႈယိူင်းဢၢၼ်းဢမ်ႇၼၼ် ၽွၼ်းလႆႈ ဢၼ်ၸၢင်ႊ တႅၵ်ႈယင်ႇလႄႈ ၼိူင်းတင်းၸၢၵ်ႇမၢႆ(ၸိူင်ႉၼင်ႇ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊတီႈလွင်ႈၵွတ်းၽၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊ တီႈလွင်ႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈငိုၼ်းၶဝ်ႈ)
ပၢႆးႁၼ်ထီႈသွင်ၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ်လွင် ၽွၼ်းလႆႈၶွင်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊသေ ပဵၼ်ပၢႆးႁၼ်ဢၼ် ဢိင်ၼိူဝ်ၶၢဝ်းပွတ်း။ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းဢၼ်ၼႆႉ သမ်ႉၸၢင်ႊၵႆႉပဵၼ်လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၽူႈႁူႉမေႃၸိူဝ်း ယူႇၼႂ်းမူႇမုၵ်ႉၽုင်ၵူၼ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တႃႇယိူင်းဢၢၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ယိူင်းမၢႆ ၶွင်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းဢၼ်ၼႆၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ်တေဢမ်ႇၸၢင်ႊလႆႈႁူမ်ႈၸွမ်းလႄႈ တေဢမ်ႇလႆႈၼမ်ႉ တွၼ်းသင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးႁၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းထီႈသၢမ်တႄႉ ပဵၼ် “လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းဢၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ် မႂ်ႇၶွင်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းႁူမ်ႇငမ်း”ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇၶွင် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆ သွင် ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် ပၢႆးႁၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊလႄႈ လွင်ႈၽွၼ်းလႆႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇထီႈသၢမ်ၼႂ်းပၢႆးႁၼ် ထီႈ သၢမ်ၼႆႉသမ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ပၢႆးႁပ်ႉႁၼ်ဢၼ်ဝႃႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းၼႆႉ ၶဝ်ပႃးဝႆႉ “လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၸႃႉ” လႄႈ “ၽွၼ်းလႆႈၸႃႉ”၊ ၼႆႉပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းၶွင်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်သေ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ႁူမ်ႇ ငမ်းဝႆႉၼိူဝ် “လူၵ်ႈထီႈသၢမ်” ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼွၵ်ႈသေၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်း ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ၶိုတ်းပၢၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈမိူၼ်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼၼ်သေ မိူဝ်ႈလႂ်ပၢႆးဝူၼ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ႁူမ်ႇငမ်းမႃးယဝ်ႉၸိုင် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းၵေႃႈ ၵွင်ႉ ၵၢႆႇတင်းလွင်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႇၶိုတ်းပၢၼ်မႃး။ ၵူၼ်းယူႇတီႈ “လူၵ်ႈထီႈသၢမ်” ၵေႃႈ လွင်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ ႁၼ်ဝႃႈ တေလႆႈမိူၼ်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်။ တီႈၼႆႉတေသပ်းလႅင်းၼေတီႈပွင်ႇလွင်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၵွၼ်ႇ။ ပေႃးဝႃႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆ လွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ တေလႆႈပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႊမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း၊ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵၢၼ်ၵၢတ်ႇ၊ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈတေလႆႈႁိူင်း၊ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊယူႇသဝ်းပဵၼ်ၼင်ႇၾၢင်ႁၢင်ႊဝဵင်းၵေႃႈ တေလႆႈမီး(ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈမီးထီးဝီး၊ မီးၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈလူတ်ႉၵႃး)၊ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းပၢႆးၸၢင်ႊၵေႃႈၼမ်တိူဝ်း မႃးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တူင်ႇၵူၼ်းဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ၸမ်း ပဵၼ်တူင်ႇၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်း သင်ၵေႃႈ တေလႆႈမီးလွင်ႈတၢင်း(ယွၼ်ႉတွၼ်း)၊ ဝူၼ်ႉသင်ၵေႃႈတေလႆႈမီးလွင်ႈပၢႆးသၢႆႊ(မီးလွင်ႈတၢင်း၊ ၼေ လၵ်းထၢၼ်လႆႈ)၊ မီးပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး။
ၼတ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်း  (နတ်စဉ်ကုန်းရွာ, Natsinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194142 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 994 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဢပျိၼ်ႇၸၢမ်ႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဢပျိၼ်ႇၸၢမ်ႇယႃႇ  (အပြင်စံရာရွာ, Ahpyinsanyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမီးတူၺ်းတႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191094 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1275 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2309 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျုၼ်းပူဝ်းၵူင်း (ႁွင်ႉ) သႄႉၼယႃႇတီႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢပျိၼ်ႇၸၢမ်ႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
သျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈသျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း (ရှောက်ပင်ရိုးရွာ, Shaukpinyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190238 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 15945 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 15245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 31190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ထၼုၽျူႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းထၼုၽျူႇ (ဓနုဖြူမြို့ ; Danubyu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းထၼုၽျူႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ႉလီသေ ယွၼ်ႉမီး လိၼ်ၼႃးလႄႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ လႄႈ ထူဝ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢွၵ်ႇပႃး ယႃႈလႅၼ်းယႃႈလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းလႅၼ်းယႃႈၵေႃႈ ႁဵတ်းၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ငၢၼ်းလေႃႉ၊ ၵၢၼ်ၵငၢၼ်းသၢတ်ႇၽိဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် တီႈ ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းထၼုၽျူႇၼႆႉ မိူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢင်သိုၵ်း ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၼႂ်းၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးလမ်ႇလွင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢင်သိုၵ်း 1825 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလ လႆႈတိူဝ်ႉၺႃးၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇသေ တူၵ်းသုမ်းတီႈ ဝဵင်းထၼုၽျူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပႃႇႁဵဝ်ႈႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉႁၼ်လႆႈယူႇ တီႈ ဝဵင်းထၼုၽျူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လႆလူင်းၸွမ်းသၢပ်ႇၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ပွတ်းၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈၼႆသေ လႆႈႁဵတ်းပၼ် ၽၢႆႁႄႉၼမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 30 လၵ်းၼၼ်ႉ ဢဝ် ဝဵင်းထၼုၽျူႇ သိုပ်ႇၵၢႆႇပၼ်ဝႆႉတင်း ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ  (ကံသစ်ရွာ, Kanthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190704 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 400 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 517 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 917 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၸဵင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸဵင်ႇၵူင်း  (စိန်ကုန်းရွာ၊ Seinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190364 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2189 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4384 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ယေႇငၢၼ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇ (တူၵ်း)  (ရေငံ (အနောက်)ရွာ, Yaengan(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193777 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2041 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2379 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4420 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇမႆႉၽႃၶိူဝ်း
ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းဢၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေပိုတ်ႉပႅတ်ႈၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းၼႆၼၼ်ႉ ၼၢင်းယေႃႇတရႃႇ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ရႃႇႁုလႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၼင်ႈၼိမ်ယူႇၼႂ်းလွင်ႉၵႃႈဝႅၼ် ႁွင်ႉမေႃသေႃၵႂၢမ်းယူႇၼၼ်ႉၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ။ ၼၢင်းယိင်းၵႃႈဝႅၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႃႈဝႅၼ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းတေႃႇပေႃးလိုၵ်းလႄႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈၼႃႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၶဝ်ၵေႃႈ ယုင်ႈယၢင်ႈၽူတ်းၽၢတ်းဝႆႉယူႇ။ လႆႈႁၼ်လွင်ႈလီၸႂ်သဵင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၸႂ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယုပ်းၼဵတ်းတိုၼ်ႈၽၢၼ်ႈ လီၸၢၼ်ႈမိူဝ်ႇမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တႅပ်းတတ်းတႃႇပွႆႇၽႃႈ ၼႃႈႁၢင်ႈႁေႃၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝူၼ်ႉလႆႈဝႃႈ ထုၵ်ႇလီငွၵ်ႈတူၺ်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵႂႃႇၸူးတီႈၶွင်ႉၼွၼ်းသေ ယုၵ်ႉဢဝ်ၽႃႈၵင်ႈၶိုၼ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် ၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇတင်းလုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်မၼ်း ရႃႇႁုလႃႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်းလပ်းဝႆႉယူႇ။ မိုဝ်းၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၵွတ်ႇဝႆႉႁူဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ယင်းဢမ်ႇလႆႈယၵ်ႉႁၼ်ၼႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးလီလီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပူၵ်းတိုၼ်ႇၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇ ၸဝ်ႈၸၢႆးႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇတိုၼ်ႇမႃးၼႆ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈတေတိုၼ်ႇမႃးၸွမ်း။ သင်ဝႃႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတိုၼ်ႇမႃးၸွမ်း ယွၼ်ႉသဵင်ႁႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၸဝ်ႈပေႃႈသုတ်ႉထေႃးထၼလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈမႁႃႇပၸႃႇပတိၶဝ်ၵေႃႈ တေတိုၼ်ႇမႃး။ ၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်းၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵႅမ်တူဝ်လႄႈ ၸိူင်ႉၼၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေတိုၼ်ႇမႃး။ တေပဵၼ်မႃးလွင်ႈဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးလႄႈ လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢၢၼ်းဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလူႉမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဝၢႆးသေ ယၵ်ႉငွၵ်ႈတူၺ်းလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ - ရႃႇႁုလႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေပဵၼ်ၽြႃး လႆႈသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇမႃးၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေထူပ်းလုၵ်ႈၸၢႆး တႅပ်းတတ်းၼင်ႇၼႆ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၶီႇတင်းမႃႉၵၼ်ႇတၵယဝ်ႉ ပႃးဢဝ်တင်းၽွင်းမိူင်းသၼ်ႇတသေ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇ။ ၽွင်းယၢမ်းဢွၵ်ႇႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ ၸွမ်းႁွင်ႉဢဝ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသေ ယိုၼ်ႈယွၼ်းဝႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼႆ။ ပေႃးထႅင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈၼႆၸိုင် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတေပဵၼ် ၶုၼ်ၸိၵ်းၸွမ်ၸၵ်ႉၵျႃႇယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ပေႃးပဵၼ်ၶုၼ်ၸၵ်ႉၵျႃႇလူင်ၼႆ တေႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီဢီႈသင်လႄႈ တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ဢီႈသင်လႆႈတႃႇသတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ သင်ဝႃႈဢွၵ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ ၵီႈလွၼ်ႉပဵၼ်ၽြႃးမႃးၼႆ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေၸွႆႈထႅမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈႁူဝ်တီးမၼ်း။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈလွတ်ႈဢွၵ်ႇလွင်ႈၵိူတ်ႇ၊ လွင်ႈတၢႆလႄႈ သမ်ႇသရႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်လွတ်ႈဢွၵ်ႇယၢၼ်ၽဝသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ သင်သင်ႇသွၼ်ပၼ် သတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆၼႆ ၶဝ်ၵေႃႈတေဢွၵ်ႇလွတ်ႈလႆႈ လွင်ႈၵိူတ်ႇလွင်ႈတၢႆလႄႈ သမ်ႇသရႃႇလူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်း ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လူင်ဢၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈဢဝ်တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တင်း တၢင်းၵျေႃႇၵႃႇမၵုင်ႇဢႃႇရုပ်ႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉၸိုင် တၢင်းၵျေႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လဵၵ်ႉတႅမ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ၶုၼ်သူင် လဝ်ႈလၢတ်ႈတႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၸၵ်ႉၵျႃႇၼၼ်ႉ ဝိုတ်ႉထိုမ်ႈပႅတ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးပႅတ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ယိူင်းမၢႆဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်လဵဝ် တႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႂႃႇတင်းၸိုင်ႈမိူင်းသၵျႃႉ (Sakya Kingdom)သေ ၶၢမ်ႈလတ်းၼမ်ႉဢၼေႃႇမႃႇယဝ်ႉ ၽႅဝ်ႇၵႂႃႇၸင်ႇၼမ်ႉၽၢႆႇပုၼ်ႉ ၸင်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႘၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တွင်ႇပူႇၸႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1359
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1359
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁင်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ တွၵ်ႇတႃႇမျိၼ်ႉၼႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
964
964
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:964
1747
1747
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1747
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 11
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ၶဝ်ႈမၼ်းၶႆ
ပါဝင်သောပစ္စည်းများ (လူ ၁ဝ ဦးစာ)
ပေါ်ဆန်းမွှေး(ဆန်ဟောင်း) - နို့ဆီဘူး ၆ ဘူး
ပဲနီလေး - ၁ဝ ကျပ်သား
ရေအေး - နို့ဆီဘူး ၁ဝ ဘူး
ထောပတ် - ရ ၁/၂ ကျပ်သား
ဆီ - ၂ ၁/၂ ကျပ်သား
သစ်ကြံပိုး(၂” အရွယ်) - ၂ ခေါက်
ကရဝေးရွက် - ၆ ရွက်
ဖာလာစေ့ - ၆ စေ့
သကြား - စားပွဲဇွန်း ၃ ဇွန်း
ဆား - လက်ဖက်ဇွန်း ၂ ဇွန်း
ပြုလုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်
ဆန်ကို ရေဖြင့် နှစ်ကြိမ်ခန့် လျင်မြန်စွာ ဆေးပြီး ရေစစ်ပါ။ ပဲနီလေးကို အမှိုက် သန့်စင်အောင် ရေဆေးပြီး ရေစစ်ပါ။ အိုးတစ်လုံးဖြင့် ရေဆူအောင် တည်ပြီး ဆန်နှင့် ပဲနီလေးထည့်ပါ။ ရေပြန်ဆူ၍ ဆန်ကြောတင်းလာလှျင် ဆန်သားမာမာ အနေအထား၌ ချ၍ ငှဲ့ပါ။ ချက်မည့်အိုးတွင် ထောပတ်နှင့် ဆီကို ပူအောင် လုပ်ပါ။
အငွေ့ထွက်၍ ပူလာလှျင် သစ်ကြံပိုး၊ ကရဝေး၊ လေးညှင်း၊ ဖာလာထည့်ပြီး ဆီသတ်ပါ။ ရေငှဲ့ပြီး ထမင်းအိုးထဲသို့ သကြား၊ ဆား ထည့်မွှေပါ။ အပေါ်မှ နေ၍ ထောပတ် အမွှေး အကြိုင် ဆီနှံ့အောင်လောင်း ခပ်ဖွဖွမွှေပါ။ အဖုံးပိတ်ပြီး အောက် မီးရှိန်လှျော့ပါ။
အငွေ့ထွက်လျှင် အဖုံးဖွင့်ပြီး အသာအယာမွှေကာ အထက်အောက် လှန်ပါ။ အိုးကို ဖိုပေါ်တွင် အိုးနားပတ်လည် အစွန်းများ မီးရှိန်မျှတစွာ ရရန် အကြိမ်ကြိမ် လှည့်ပတ်ပေးပါ။ ခေတ္တမှျ လှည့်ပေးလျှင် ထမင်းနပ်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။
ဢေႇပရႄႇ 1928
(26) ဝၼ်း
5
ဢေႇပရႄႇ 1997
(26) ဝၼ်း
5
ၵုင်းပဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း (, Kung Pao, ကုန်းပေါင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
761
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:761
282
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:282
ၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူင်း  (ကုန်းရွာ, Kone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194625 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 801 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 798 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1599 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵွင်းတေႃႇၸိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵွင်းတေႃႇၸိတ်ႉ  (ကောင်းတော်စစ်ရွာ၊ Kaungtawsit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးပျိၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219106 ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
မျူဝ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉၵူင်း  (မြို့ကုန်းရွာ, Myokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219089 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3608 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3841 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7449 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢွင်ႇပႅတ်ႉၸၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇပႅတ်ႉၸၢၼ်ႇ  (အောင်ဘက်စံရွာ, Aungbetsan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190856 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 743 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1423 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၶျၢၼ်းတႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၶျၢၼ်းတႃႇၵျီး  (ချမ်းသာကြီးရွာ, Chanthargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194272 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1912 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2227 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝႃးၸုၵျီႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးၸုၵျီႇ (ႁွင်ႇ)  (ဝါးစုကြည် (မြောက်)ရွာ၊ Warsukyi(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192902 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1289 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1435 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2724 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝႅတ်ႉတေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉတေႇ  (ဝက်သေရွာ, Wetthay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218225 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 17705 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 16342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 34047 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝႄးၶူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တယႅတ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉတၢၼ်း  (သရက်တန်းရွာ, Thayettan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193774 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2041 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2379 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4420 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼေႃးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼေႃးၵၢၼ်ႇ  (နှောကန်ရွာ, Hnawkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼေႃးၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194193 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼေႃးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 990 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1152 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2142 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
သိၼ်ႇလၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈ (တႆး)
ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈၼႆႉ မၢင်တီႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၽႅၼ်ႇဝၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တိုၼ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇၵႄႇ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈႁဝ်းမႃး ၸဵမ်ၵွၼ်ႇသေ ၼုင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းလီလႄႈ ၽႅၼ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁႄႉၵင်ႈၵတ်းမႆႈ ႁႂ်ႈလႆႈဢုၼ်ႇယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ႁႃၶူဝ်းၼုင်ႈမႆမႃးယူႇ။ ႁူဝ်ပိုင်းတႄႉ ဢဝ်ၼင်မႆ့၊ ၼင်တူဝ်ထိူၼ်ႇသေ ၼုင်ႈမႆမႃး၊ ဝၢႆးၼႆႉ မေႃႁဵတ်းၽႅၼ်ႇမႃးသေ မေႃၼုင်ႈမႆၽႅၼ်ႇမႃး၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ယွၼ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈလႄႈ ဢဝ်ၵုၺ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၽႅၼ်ႇသေ ဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ၼမ်ႉမဵၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ်ၽႅၼ်ႇ၊ ႁဵတ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၼုင်ႈၶူဝ်းမႆမႃးယူႇ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼုင်ႈၽႅၼ်ႇမၼ်ႈၽိူၵ်ႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁိုင်လွၼ်ႇပူၼ်ႉလႄႈ ၶႄႇၶဝ်ပေႃးႁွင်ႉႁဝ်းဝႃႈ ပၢႆႇယီး= ၵူၼ်းၼုင်ႈၽႃႈၽိူၵ်ႇၼႆ လႆႈႁၼေ်ၼႂ်းပိုၼ်းယူႇ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ၼုင်ႈမႆၽႅၼ်ႇမၼ်ႈၽိူၵ်ႇယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈၶိုၼ်းႁၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း ၵူႈတိႈတီႈ ဢွၼ်ၵၼ်လေႉၵၼ် ၼုင်ႈၶူဝ်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်တူၺ်း ႁၢင်ႈလီတႃ ထုၵ်ႇတႃသေ မီးဢူႁိၵ်ႈတႆးတႄႉတႄႉ။
ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး
ၵုၺ်ၼႆႉ မၢၵ်ႇသေဢွၼ်တၢင်း ၸင်ႇၵွႆႈမွၵ်ႇလႄႈ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ၵႆႉလေႇဢဝ်တၵ်ႉၵၼ်ဝႃႈ မၢၵ်ႇယဝ်ႉသေၸင်ႇမွၵ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်ၼႆသေ မၢၵ်ႇၵုၺ်ဢၼ်တိုၵ်ႉၼုမ်ႇ ဢၼ်ပႆႇၵီႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ယင်းဢဝ်ၵိၼ်ၵပ်း ၼမ်ႉၽိတ်းၽၵ်းၵီးလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈသူပ်းတႄႉတႄႉ။ ပေႃးဝႃး မၢၵ်ႇၵုၺ် တႅၵ်ႇပဵၼ်မွၵ်ႇၵုၺ်မႃးၼႆ သီမၼ်းမီးသွင်မဵဝ်း။ ပဵၼ်သီၶၢဝ်လႄႈ သီၶွၼ်ႇ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းၵတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းပိတ်းမွၵ်ႇၵုၺ်လႄႈ လႆႈပိတ်းဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းသႃႉ ၼႂ်းသွင်း ၼႂ်းထူင်သေ လႆႈဢဝ်မႃးတၢၵ်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်ၶႅင်းတႃႁၢင်ႇ။ ပေႃးလႅတ်ႇၶၢဝ်းၵတ်း ႁိူဝ်ႈထွင်ႇမႃး ဢွၼ်ၵၼ်ဢွမ်ႇလႅတ်ႇ တီႈၵၢင်ၸၢၼ်းႁိူၼ်းသေ လိူၵ်ႈပႅတ်ႈမုၼ်ႈမွၵ်ႇၵုၺ် ဢိၵ်ႇတင်း ၽႄမွၵ်ႇၶွၼ်ႇလႄႈ မွၵ်ႇၶၢဝ် ဝႆႉတီႈလႂ် တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ လႆႈဢဝ်တၢၵ်ႇလႅတ်ႇဝႆႉ မွၵ်ႈသွင်သၢမ်ဝၼ်း။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်ၵၢဝ်ႉမႃးၶိုတ်ႈဢဝ်ႁူၺ်ႇ(ၸိူဝ်ႉ)မၼ်းပႅတ်ႈသေ ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉၸဝ်ႉ ၼၢင်းယိင်းၶဝ် ႁိူၼ်းတႂ်ႈႁိူၼ်းၼိူဝ် ဢွၼ်ၶႄႉၵၼ် လုၵ်ႉၸဝ်ႉ ၼိုင်ႈၶဝ်ႈသေယဝ်ႉ ပိုတ်းၵုၺ်။ မႆႉပိုတ်းၵုၺ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႉမွင်ၵႄႇ မႃးႁဵတ်းၵူင်ႇ သႂ်ႇသၢႆသဵၼ်ႈလဵဝ် သမ်ႉဢဝ်မႆႉဢေႃႈလေႃး ႁဵတ်းမူၵ်ႇပိုတ်းမၼ်း။ သဵင်ၼၢင်းၶဝ် ႁိူၼ်းတႂ်ႈႁိူၼ်းၼိူဝ် ၶႄႉၵၼ် ပိုတ်းၵုၺ်ယူႇၼၼ်ႉ မေႃးတွၵ်းတႅၵ်း တွၵ်းတႅၵ်း သဵင်မၼ်းလီထွမ်ႇဝႆႉယူႇတႄႉတႄႉ။
ပေႃးပိုတ်းယဝ်ႉ ပဵၼ်မႃး ၵုၺ်ၽူင်းပေႃးၼူၼ်းထုၵ်းယုၵ်း။ ဢဝ်ၵုၺ်ၽူင်းၼႆႉ တဵင်သေ ႁဵတ်းၽႃႈၵွပ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၼင်ႈလီၼွၼ်းၼိူဝ်မၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပိုတ်းၵုၺ်ယဝ်ႉ သမ်ႉဢဝ်ၵၢၼ်းမႆႉမွၵ်ႇၶဝ်ႈတူမ်ႈ မႃးႁဵတ်းလႅၼ်းသေ ထိုင်ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး ၼၢင်းယိင်းသၢဝ်ၶဝ် မႄႈႁိူၼ်း မႄႈႁၢင်ႉ မႄႈမၢႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၼင်ႈပၼ်ႇၶၢင်ႈ ၽီးၽႆးၵၢင်ႁိူၼ်းသေ ဢဝ်ၵူင်းမႃးပၼ်ႇ ပဵၼ်လေႃႇပဵၼ်ၼိမ်း ႁဵတ်းပဵၼ်မႃး မႆၵုၺ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မၢဝ်ႇ၊ ပေႃႈႁၢင်ႉ၊ ပေႃႈမၢႆႈၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးဢႅဝ်ႇမႃးဢွမ်ႇၽႆး ႁိမ်းၼၢင်းယိင်းၶဝ် ပၼ်ုၵုၺ်ၼၼ်ႉသေ ဢုပ်ႇၵၼ် ပဵၼ်သိူင်းပဵၼ်သိူင်း ပဵၼ်ၵူပ်ႉပဵၼ်ၵူႈသေ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉပေႃး ပဵၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉပၢၼ်ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇလူးၵွၼ်ႇ။
ပေႃးပၼ်ႇပဵၼ်ၼိမ်း ပဵၼ်လေႃႉယဝ်ႉ သမ်ႉဢဝ်ၵူင်းဝွၵ်း မႃးဝွၵ်းထူင်ႇမႆၼိမ်းၵုၺ်သေ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သႃၵုၺ်ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်သႃၵုၺ်မႃးယဝ်ႉ သမ်ႉဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းဢႅင်ႇ ၼႂ်းမေႃႈသေ ၸေႈဝႆႉၶိုၼ်းသွင်ၶိုၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးသႂ်ႇၼႂ်း ဢၢင်ႇႁၢင်းမႆႉသေ ႁုင်ၶဝ်ႈၸၢဝ်ႈတႆး ထွၵ်ႇသႂ်ႇလေႃး သႃၵုၺ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်တိၼ်ယဵပ်ႇသေ ပေႃးမႃးတိုတ်ႉတူၺ်း မႆၵုၺ်ၼၼ်ႉ ၼဵဝ်ယဝ်ႉၼႆ ၸင်ႇဢဝ်ဢွၵ်ႇတၢၵ်ႇဝႆႉ.ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၶႃႈၵုၺ် ၼႆယူႇ။
ၶူဝ်းမၢင်မဵဝ်း ၽႅၼ်ႇမၢင်မဵဝ်းၼႆႉ မၼ်းလိူၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၼုင်ႈလႅပ်ႈ ၸွမ်းၶၢဝ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵိုင်ႇလီၼုင်ႈၶၢဝ်းမႆႈၼၼ်ႉ မႃးၼုင်ႈၶၢဝ်းၵတ်း ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ဢၼ်ၵိုင်ႇလီၼုင်ႈ ၶၢဝ်းၵတ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉၵႂႃႇၼုင်ႈ ၶၢဝ်းမႆႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶူဝ်းၽႅၼ်ႇမၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ၼုင်ႈလႆႈၵူႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။ ၼုင်ႈၶၢဝ်းၵတ်းၵေႃႈ ဢုၼ်ႇ၊ ၼုင်ႈၶၢဝ်းမႆႈၵေႃႈ ယဵၼ်၊ ၼုင်ႈၶၢဝ်းၽူၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်လႄႈ ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈတႆႈႁဝ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽႅၼ်ႇသၢမ်ၶၢဝ်းၼႆယူႇ။
ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ
ပေႃးၼုင်ႈၽႅၼ်ႇမၼ်ႈၼႆၸိုင် ဢမ်ႇလိူတ်ႇဢမ်ႇမႆႈသေ ဢမ်ႇၵႃး ပၢႆးယူႇလီၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၽဵင်ႇလီ။ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈ ႁဵတ်းၽႃႈၸဵတ်ႉၼႃႈၼႆၸိုင် ၵူၼ်ႈထဝ်ႈႁဝ်းၶဝ်ဝႃႈဝႆႉတႄႉ ၼႃႈၽႃႈၵေႃး ဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်းၽႅၼ်ႇၸဵတ်ႉတူဝ် မိူဝ်ႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉၼႆၸိုင် ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းၸုပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸဵဝ်းႁႅင်ႈယူတ်းလီလႄႈ တႃႇတေဢၢပ်ႇၼမ်ႉသေ ၸပ်းၵတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ပူႇမွၼ်ႇတႆးႁဝ်းၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ဢႃႇယုယူႇသဝ်း ယိုၼ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ယူႇလီပီးသၢၼ်း ၶဵင်ႇၵမ်ႇၽႃႇမႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းၶဝ် ၼုင်ႈၽႅၼ်ႇမၼ်ႈၼႆႉသေ ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢွၼ်ႇႁၢႆးၸၢႆးယိင်း ၶိင်းၼၢႆး မႄႈပႃႈယႃႈပူႇပေႃႈဢၢဝ် သၢဝ်မၢဝ်ႇမႄႈႁိူၼ်း ပေႃႈႁိူၼ်းႁဝ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပၼ်ႁႅင်း ၼုင်ႈမႆ ၽႃႈၽႅၼ်ႇမၼ်ႈတႆးႁဝ်း ႁႂ်ႈၶိုၼ်းမုၼ်းမႂ်ႇယႂ်ႇသုင်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်သေၵမ်း။
သင်ႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ပၼ်ႁႅင်းၾိင်ႈထုင်း ၶူဝ်းၼုင်ႈတႆးၼႆၸိုင် ၾိင်ႈထုင်းႁဝ်းၵေႃႈ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး၊ ငိုၼ်းသိုဝ်ႉၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းတႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈတေၶိုၼ်းၶဝ်ႈၼႂ်းထူင် ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းမႃးသေ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈတေၶိုၼ်ႈမႃးယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ မိူဝ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် မႃးဢုပ်ႉမိူင်းၵလႃး ဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဢိၼ်ႇတိယ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇ ဢွၼ်ႁူဝ်သၢၼ်ၶတ်း ဢမ်ႇသိုဝ်ႉၼုင်ႈ ၶူဝ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွၼ်ၼုင်ႈၽႃႈၽႅၼ်ႇ တေႃးဢဝ် ၼႂ်းမိူင်းၵူၺ်းလႄႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် သမ်ႉပေႃးၵႃႉၶၢႆ တူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇလုမ်းလုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႂ်ႈယူႇတႄႉ ၶူဝ်းမုင်ႈမၢင်မဵဝ်း၊ ၽႃႈၽႅၼ်ႇမၢင်မဵဝ်း ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး တၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢမ်ႇမႅၼ်ႈ ရႃႇသီႇမိူင်းႁဝ်းလႄႈ ႁဝ်းသမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸူမ်းသိုဝ်ႉတိုဝ်းၵၼ်၊ မၢင်မဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၽႃႈမႆၶူၼ်ယုၺ်းလူင် မိူင်းၶႄႇႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ၵႃႈယႂ်ႇၶၼ်လူင်သေ ၵေႃႉဢၼ်ႁူမ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ပေႃးလုၵ်ႉမႃး ၵႆႉပဵၼ်ႁူဝ်ပၼ်ႇႁူဝ်မဝ်း၊ လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈဢမ်ႇပၢင်ႇ မီးတင်းၼမ်။ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းမၢး ၽႃႈႁူမ်ႇၶူၼ်ယၢဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းပႃႇမူၺ် ဢၼ်ၵၢမ်ႈပေႃးၽိူၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း သမ်ႉထၢင်ႇဝႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်သိုဝ်ႉမႆသိုဝ်ႉႁူမ်ႇ သဵင်ႈငိုၼ်းယႂ်ႇၼမ်သေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉၸၢင်ႈပၼ်ပႃး ရေႃးၵႃႇလူးၵွၼ်ႇ။
ၸဵင်ႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸဵင်ႇဢိၼ်း  (စိန်အင်းရွာ၊ Seininn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218214 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2189 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4384 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
281
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
963
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
281
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
963
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
281
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:281
963
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:963
ၵတႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
760
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵတႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵတႄးၵူင်း  (ကသဲကုန်းရွာ, Katheakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190749 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 273 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 334 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 607 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
760
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:760
ၵၢၼ်ႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မီးပွၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၼီႇ  (ကန်နီရွာ, Kanni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမီးပွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191288 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမီးပွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1303 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1781 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3084 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1358
1358
ၵၢၼ်ႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မီးပွၵ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1358
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽယႃးၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵျီးၵူင်း  (ဘုရားကြီးကုန်းရွာ၊ Hpayargyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191993 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 700 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 869 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1569 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1358
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽယႃးၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1358
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1358
ၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ (ဖျာပုံခရိုင် ; Pyapon District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆ့ ပဵၼ် ဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 1,031,310 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မေႃရႁတ်ထၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း ဝီးႁၢင်ၼူၵ်ႉယုင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ငူဝ်ႇရဵင်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈငူဝ်ႇရဵင်ႇ (ႁွင်ႇ) (, Ngo Raeng (North), ငိုရိန် (မြောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ယႂႃႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1746
1746
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတွင်ႇ (ကန်တောင်ရွာ, Kantaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218196 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 15945 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 15245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 31190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1746
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
1746
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျွင်းတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျွင်းတိတ်ႉ  (မြောင်းသစ်ရွာ, Myaungthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219087 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3608 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3841 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7449 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1746
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျွင်းတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1746
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1746
962
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:962
သူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ (ရွှေတောင်မြို့ ; Shwedaung) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပျီႇ ယၢၼ်ၵဝ်ႈလၵ်းယဝ်ႉ။
တႃႇပွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတႃႇပွင်း  (သာပေါင်းရွာ, Tharpaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၻွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191810 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၻွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1908 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2333 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4241 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃးၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 169 လၵ်းယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး၊ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ၸွမ်းလူၺ်ႈလႆႈလၢမ်းတူၺ်း မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီး 83150 ၵေႃ့သေ ထိုင်ပီ 1963 မႃး သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ မီး 10788 ယဝ်ႉ။
တႃႇပွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
သူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ၾိင်ႈငႄႈ
ၽြႃးတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးသူၺ်ႇၼၢတ်ႉၼွင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်း ယၢၼ်သီႇလၵ်း၊ ၽြႃးသူၺ်ႇမေႃႇတေႃး ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်း၊ ၽြႃးသူၺ်ႇမျႅတ်ႉမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၽြႃးသႂ်ႇ ၵႅဝ်ႈတႃႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၵွင်းမူး ၽြႃးသူၺ်ႇၼၢတ်ႉတွင်ႇ ၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇၵူႈပီသေ ၵိုၼ်းတႄႉၵိုၼ်းဝႃႈလႄႈ ပေႃးၶဝ်ႈၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇသူၺ်ႇတွင်ႇၵျီးတႄးလေးထတ်ႉ ဢၼ်တႅမ်ႈ ၵျၢမ်းၸိၼတ်ႉထပၵႃႇသၼီႇ လႄႈ ၵျၢမ်းၸွႆႇၸူင်ႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ပမေႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မင်းတုင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႃႇတိ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ႉလီသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမွၵ်ႇမၢၵ်ႇ ပဵၼ်လီယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၽႅၼ်ႇမူင်ႈ (ပူဝ်းထႄႇ) (ပိုးထည်) သေ ၽႅၼ်ႇမူင်ႈသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
မီးတူၺ်းတႅၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈမီးတူၺ်းတႅၵ်ႉ  (မီးသွေးတိုက်ရွာ, Meethwaytaik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမီးတူၺ်းတႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191093 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1275 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2309 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
မျိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း