cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ႁီႇတေးၶိတူဝ်းၵျူဝ်ႇ
ၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်း တႄႇၶဝ်ႈ ၼႂ်းၵျပၢၼ်ႇ
AD 1543 ၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူင်းတူၵ်း ပေႃႇတူႇၵီႇ(Portugeuse) ထိုင်မႃး ၵျပၢၼ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း တၢင်ႇၶိူဝ်း ၵူၼ်းၵႃႉ၊ ၵူၼ်းပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးထႅင်ႈ။ ၶုၼ်ၵျပၢၼ်ႇ တူဝ်ႇၵူးၵႃႉဝႃႉ ႁူႉဝႃႈ မိူင်းၾိလိပ်းပိၼ်း(Phillipine)ၼၼ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၶိူဝ်းၸပဵင်ႇ(Spain) ၶဝ်ႈပိုၼ်ၽႄႈပၼ်သႃႇသၼႃႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင် ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၶဝ်ႈသိမ်းမိူင်းၼႆလႄႈ ဢမ်ႇသၢၼ်ၶတ်း သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉသေတႃႉ ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်း။ ၵူၼ်းၽၢၼ်ဢွၼ်ၵၼ် လႅၵ်ႈလၢႆႈၵိူဝ်းယမ် သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉမႃးလႄႈ လႆႈမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်မႃးသေ ပီ 1637 ၵူၼ်းၽၢၼ်ၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ် သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ၽိုၼ်ႉတိုၵ်းၶိုၼ်း ၶုၼ်တူဝ်ႇၵူႇၵႃႇဝႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်တူဝ်ႇၵူႉၵႃႉဝႃႉၶဝ်ၵေႃႈ ႁူမ်ႈႁႅင်းသိုၵ်းၻၢႆႇမဵဝ်းသေ တိုၵ်းမူၺ်ႉပႅတ်ႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁၢမ်ႈၵိူဝ်းယမ် သႃႇသၼႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းသေ ၸိူဝ်းဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်းသႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈပၢႆႈ ဢွၵ်ႇမိူင်း။ တႄႇၼၼ်ႉမႃး ၶဝ်ဢမ်ႇပၼ် ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းၵျပၢၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ဢွၵ်ႇမိူင်း။ ပၼ်ၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉၶုၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၵႃႉၶၢႆၵူၺ်း။ ႁိူဝ်းၵူၼ်းၵႃႉမိူင်းတူၵ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းၻၢတ်ႉ(ၶျ်) (Dutch)ၼၼ်ႉ လႆႈၶႂၢင်ႉၶဝ်ႈ ၵျပၢၼ်ႇ ၼိုင်ႈပီ (2) ပွၵ်ႈ။ ၽႂ်ၽိတ်းပၵ်းပိူင်ၶဝ်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆသေ ပိၵ်ႉၽၵ်းတူမိူင်းမႃး တေႃႇထိုင် AD 1853-1854 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1853 ၼၼ်ႉ သၢင်းၽေႃးသိုၵ်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ (4)လမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် မႅတ်ႉꨢႀိဝ်းပႄႇရီႇ (Commodore Mathew Perry) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇတူဝ်ႇၵျူဝ်ႇ (Tokyo bay) မႃး။ ပႃးလိၵ်ႈၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢၼ်ယွၼ်းႁႂ်ႈ ၵျပၢၼ်ႇ ပိုတ်ႇၽၵ်းတူၵပ်းသိုပ်ႇ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ တူဝ်ႇၵူႉၵႃႉဝႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇပႄႉလႆႈ ၶိူင်ႈလူင်မိူင်းတူၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈႁပ်ႉႁဵတ်းၸွမ်း ၼင်ႇလိၵ်ႈၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 31.3.1854 ပႄႇရီႇ လႄႈၵျပၢၼ်ႇ ႁဵတ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈ မၢႆၵၼၵဝႃ(Treaty of Kanagawa) ဢၼ်ပဵၼ် လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ၽိုၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈၵျပၢၼ်ႇ တူၵ်းလူင်းၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းဢၼ်ႁၼ်ဝႃႈ တႃႇတေၶိုတ်း ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီပိုတ်ႇၽၵ်းတူမိူင်း လႄႈ ၸုမ်းႁၼ်ဝႃႈ ပိူၼ်ႈတေၸၢင်ႈၶဝ်ႈမႃးယုင်ႈ ၼႂ်းႁဝ်းလႄႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီပိုတ်ႇၽၵ်းတူမိူင်း ၼႆသေ တိုၵ်းၽၼ်းၵၼ်။
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် လိုမ်လိၼ်ၵူၼ်းလမ်ၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1800 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၸင်ႇတႄႇၾၢႆႇႁၼ်မႃး။ မိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၵႆႉယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး မိူင်းႁၢႆးတီႈၶိူဝ်းယူးရူပ်လၢႆလၢႆမိူင်းၶဝ် တေႃႇပေႃးထိုင် 1950 ၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇလႂ်ယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ၸိုင်ႈမိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈၵေႃႈ မီးမႃးတင်းၼမ်လၢႆတေႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လၢႆလၢႆမဵဝ်း၊ ဢိၵ်ႇ မဵဝ်းသႅၼ်းလိၼ်လၢႆမဵဝ်းတေႉတေ့။ ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်ၶဝ်သမ်ႉ ႁႅင်ႈသေပဵၼ်မုၼ်ႈသၢႆးယဝ်ႉ။ မႃလိၼ်လႄႈ ပၢင်တၢႆးဢွၼ်ႇၶဝ် ယူႇတီႈၼၼ်ႈ။ တီႈဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းပွတ်းဝူင်ႈၵၢင်ႊသမ်ႉ မီးပႃႇထိူၼ်ႇ သတ်ႉၼႃလူင်သေ မႆႈၵေႃႈမႆႈ ၾူၼ်ၵေႃႈၼမ်။ လိင်း၊ ၶျႅမ်းပႅၼ်းသီးၶဝ်တင်း မီးၵူၼ်းလူင် ၵူဝ်းရိလ်းလႂ်းသမ်ၶဝ်ယူႇတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ တူဝ်သတ်း ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်း ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး (ဢမ်ႇသူႇလႆႈႁၼ်ၶဝ်)တင်းၼမ်လၢႆၶဝ် သမ်ႉယူႇတီႈလႅၼ် ၵႂၢင်ႇပႃႇလိူင်းလူင်လၢင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လိၼ်ပၢင်ႇပႃႇယိူဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ တူဝ်ၼႂ်းၶဝ်မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၼင်ႇ ၵႂၢင်ၸႆး၊ မႃႉလၢႆး၊ ယီးလၢႆးၶေႃႈယၢဝ်း၊ သၢင်ႇသီ၊ ၸၢင်ႉတင်းၸူင်လူင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉ လႅၼ်ႊႁိူၼ်းတီႈယူႇတႃႇတူဝ်ၼူၵ်ႉမႃႉ၊ လႅၼ်းၼမ်ႉ၊ ငူးႁဝ်ႇၵၢၵ်ႇ တင်းလိူမ်ၼႃႈလႅမ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းထွင်ႈထဵဝ်ႈ တႃႇထၢႆႇႁၢင်ႊ ပႃႇထိူၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးထိုင် ဢႅၾ်ႉရီးၶိူသ်းပွတ်းၵၢင်လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်းတႃႇလႆႈတူၺ်းႁၼ် ၾိင်ႈပိူင် တူဝ်ႁၼ် ၾိင်ႈပိူင်တူဝ်ၸႂ်ပႃႇလိူင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။
လႅၼ်ႊမုင်ႈသႃႇ ဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ လီဢၢမ်းဝႆႉ။ ၸိၵ်းလွႆလူင် လွႆၵိလ်းမီးမၢၼ်းၸႃးရူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈတၢၼ်းသၢၼ်းၼီးယႂ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးထၢင်ႇၸႅင်ႈလူင်လၢင်ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈတီႈသုတ်းတီႈဢႅၾ်ႉရီးၶိူဝ်းယဝ်ႉ။ မီးတၢင်းသုင် 19,340 ထတ်း(5895 မီႇတိူဝ်ႇ)ယဝ်ႉ။
ႁီႇတေးၶိတူဝ်းၵျူဝ်ႇ
ႁၢႆႇတီၼေႃရီႇ တူဝ်းၵျူဝ်ႇ(Hidenori Tojo) (1855 – 1913)
ႁၢႆႇတီၼေႃရီႇတူဝ်းၵျူဝ်ႇ(Hidenori Tojo) ပဵၼ်ဢူႈ ႁီႇၻေးၶိတူဝ်းၵျူဝ်ႇ။ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၼႂ်းသႃႇမူႇရၢႆး ၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၼႂ်းပၢၼ်မေႇၵျီႇၼၼ်ႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး ၶိူဝ်းႁိူၼ်းတူဝ်းၵျူဝ်ႇ(Tojo) ၶဝ်လႄႈ ႁၢႆႇတီၼေႃရီႇတူဝ်းၵျူဝ်ႇၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶိူဝ်းၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်ပဵၼ်သႃႇမူႇရၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၸၼ်ႉသိုၵ်းႁၢၼ် ၼႂ်းတပ်ႉႁေႃၶမ်း ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ်ဢေႇၼၼ်ႉၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉ လႆႈ(16)ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢႆႇတီၼေႃရီႇတူဝ်းၵျူဝ်ႇလႆႈမေး ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ၸၼ်ႉမီးၵုင်ႇမုၼ် ၼႂ်းၵျပၢၼ်ႇ  ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈႁိူၼ်း ႁၢႆႇတီၼေႃရီႇၼၼ်ႉ သင်ပဵၼ် ပၢၼ်မိူဝ်ႈသႃႇမူႇရၢႆးႁိူင်းၸိုင် တေမီး ၵုင်ႇမုၼ်လႄႈ တႃႇလဵင်ႉၼႃႈႁိူၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်။ ထိုင်ပၢၼ်ပဵၼ် သိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးတႄႉ ၼႃႈလဵၵ်ႉ၊ တူၵ်းတႅမ်ႇ။ တႃႇလဵင်ႉ ၼႃႈႁိူၼ်းၵေႃႈ မေးၼၢင်း လႆႈယဵပ်ႉၶူဝ်းသေ ႁႃငိုၼ်းၸွႆႈၸင်ႇ ၵုမ်ႇထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇတေၶဝ်ႈပဵၼ်သိုၵ်းႁၢၼ် ၼႂ်းတပ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (တပ်ႉႁေႃၶမ်း)ၼၼ်ႉ ယွမ်းမႃႇၼတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ၸင်ႇ ၶဝ်ႈႁဵတ်းလႆႈယဝ်ႉ။ သႃႇမူႇရၢႆး ၸိူဝ်းဢမ်ႇယွမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၽိုၼ်ႉတိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ လႆႈတိုၵ်းၵၼ်တင်းသႃႇမူႇရၢႆး ၸိူဝ်းယွမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁဵတ်းသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် သုမ်းသိုၵ်းသေ ၶၢမ်ႇတၢႆၵႂႃႇတင်းမူတ်းလႄႈ ထၢၼ်ႈသႃႇမူႇရၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉသေတႃႉ ပိူင်ၵျၢင်ႉၵမ် လႄႈၼမ်ႉၸႂ် ၿူႇသျီႇၻူဝ်ႇ(Bushido)တႄႉ သိုပ်ႇဢဝ်သင်ႇသွၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းသေ သိုပ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း မိူင်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ဝႆႉယူႇ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ႁၢႆႇတီၼေႃရီႇတူဝ်းၵျူဝ်ႇ (Hidenori Tojo) ႁတ်းငၢၼ် ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းလႄႈ ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉမႃးလွႆးလွႆးသေ ပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်းမႃး။ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး (3) ၵေႃႉ။ ၵေႃႉငဝ်ႈ(2)ၵေႃႉ တၢႆၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၵိုတ်းဝႆႉ လုၵ်ႈၸၢႆးထိသၢမ် ႁီႇၻေးၶိတူဝ်းၵျူဝ်ႇ (Hideki Tojo) ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ဢမေႇရိၵၼ်ႇလႄႈၵျပၢၼ်ႇ
1904-1905 ၵျပၢၼ်ႇ တိုၵ်းသိမ်းလႆႈ လိၼ်မိူင်းရႃးသျုးတင်းၼမ်။ သိမ်း လႆႈပႃးၵူဝ်းရီးယိူဝ်းလႄႈ မၢၼ်ႇၶျူး။ ရႃးသျႃးသူင်ႇတပ်ႉၼမ်ႉၶဝ် မႃးၸွႆႈၵေႃႈ ရႃးသျုးသုမ်း တီႈၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇၵျပၢၼ်ႇ (Japan Sea) ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ႈၵႄႈလိတ်ႈသေ ႁႂ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ပွတ်ႉၸမွတ်ႉ (Treaty of Portsmouth) ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ 5.9.1905 သေ လႆႈၵိုတ်းသိုၵ်းတေႃႇၵၼ်ၵႂႃႇ။ လႆႈတူၵ်းလူင်းၸွမ်း ၼင်ႇမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း မၵ်းမၼ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၼႃႈတီႈ ဢၼ်ၵျပၢၼ်ႇပႄႉဝႆႉ ၼႂ်းမၢၼ်ႇၶျူးၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈထွႆဢွၵ်ႇၶိုၼ်း။ ငိုၼ်းတႅၼ်း ၵႃႈသုမ်းသိုၵ်းၵေႃႈ ရႃးသျုးဢမ်ႇပၼ်။ ရႃးသျုးပၢႆသမ်ႉ သူင်ႇသိုၵ်း ၶဝ်ႈမႃးထႅင်ႈ(4)တပ်ႉတိူင်း။ ၽူႈမီးၸၼ်ႉၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ဝႃႈ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၶဝ်ႈယုင်ႈၸွမ်းလႄႈ သုၼ်ႇဢၼ်ၵျပၢၼ်ႇတိုၵ်းပႄႉသေ လူဝ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈသေမဝ်ႇၵႃး ပၢႆလႆႈပၼ်ၶိုၼ်း ၼင်လိၼ် ဢၼ် ပႄႉဝႆႉၼၼ်ႉထႅင်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁူႉၸွမ်း လွင်ႈငိုၼ်ႈၵွင်ၵၢင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵျပၢၼ်ႇ တေသဵင်ႈ ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းရႃးသျုး ၼႆၼၼ်ႉ မီးၼႂ်းၽူႈမီးၸၼ်ႉႁၢမ်ႉဢေႇၵူၺ်း။ ၵျပၢၼ်ႇႁၢမ်ႉၼမ်ႁၼ်ဝႃႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ꨢႀီးၻူဝ်းရူဝ်ႉ(ၸ်) ဝႄႉ(လ်) (Theodore Roosevelt) ၶဝ်ႈယုင်ႈလႄႈ ၵျပၢၼ်ႇ လႆႈထွႆဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၼႃႈတီႈပႄႉသိုၵ်း ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉသေ လႆႈသုမ်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၵၢၼ်သိုၵ်းပႅတ်ႈလၢႆလၢႆၼႆယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸင်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ ႁီႇၻေးၶိတူဝ်းၵျူဝ်ႇၵေႃႈ ပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၸုမ်းၽူႈမီးၸၼ်ႉ လႄႈ ပႅင်းၸင်း ဢမေႇရိၵၼ်ႇဝႆႉယူႇ။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းရႃးသျႃးလႄႈၵျပၢၼ်ႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉဝႃႈ ၵျပၢၼ်ႇၶၢတ်ႈယိမ် ၵုၼ်ပႅၼ်ၵႂၢၼ်တုင်း (Kwan Tungleased territory)သေ သၢင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ တႃႇၵႅတ်ႇၶႄ တၢင်းလူတ်ႉၾႆး မၢၼ်ႇၶျူးရီးယိူဝ်း ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸမ် ၵႂၢၼ်တုင်းၼႆသေ တင်ႈတပ်ႉၵႂၢၼ်တုင်းမႃး မိူဝ်ႈ 1906။ ပဵၼ် တီႈၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၸႂ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁႅင်းၶဝ် မႃးႁူမ်ႈၵၼ်။ မေႃသၢင်ႈႁႅင်းတပ်ႉလႄႈ ၶႂ်ႈၶိုင်ပွင်ႁင်းၶေႃ။ ဢဝ်ပၵ်းပိူင်ဝႃႈတႄႉ ယူႇတႂ်ႈငဝ်ႈငုၼ်းပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႆသေ တႃႉ ဢမ်ႇပႂ်ႉဢမ်ႇထွမ်ႇ ၶေႃႈၸိသင်ႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈ တင်းၼမ်။ ငဝ်ႈငုၼ်း ဢမ်ႇၵုမ်းၶဝ်လႆႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းဢမ်ႇထွမ်ႇယဝ်ႉ။ သိမ်းမၢၼ်ႇၶျူးရီးယိူဝ်း ပွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵႃႈလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၸွမ်းၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇ 1931 ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ႈယုင်ႈၸွမ်း ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း မၢၼ်ႇၶျူးရီးယႃး (Manchuria)။ 1932 ၵျပၢၼ်ႇသိမ်းဢဝ် မၢၼ်ႇၶျူးရီးယႃး တင်းမိူင်း။ တပ်ႉၵျပၢၼ်ႇ တပ်ႉၵႂၢၼ်တုင်း (KwanTung Army) တူင်ႉၼိုင်ဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တပ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းတပ်ႉ ႁေႃသႅင်ၵျပၢၼ်ႇ(IJA Imperial Japan Army) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
728
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:728
လုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (3)၊ ၼၢင်းၽီလူႇမၢၵ်ႇမႆႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၶျွင်းၶျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၶျႃး  (ချောင်းခြားရွာ, Chaungchar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၵိၼ်း (ၼႃးလိၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189863 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၵိၼ်း (ၼႃးလိၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 374 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 359 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 733 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
1719
1719
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပျီႇတေႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပျီႇတေႃႇတႃႇ  (ပြည်တော်သာရွာ, Pyitawthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191341 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျႃးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1484 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1938 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3422 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1719
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပျီႇတေႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1719
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1719
လႄးၵႂႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈလႄးၵႂႃႉ  (လဲဂွရွာ၊ Legwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပတ်ႉလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191952 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပတ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2955 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3311 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6266 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵုၼ်တွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်တွင်း (, Kun Tawng, ကွန်တောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တပျေႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇပိၼ်ႇ  (သပြေပင်ရွာ, Thapyaypin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194049 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 887 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1161 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2048 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဢၢႆႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႇတႃႇ  (အိုင်သာရွာ၊ Aingthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192302 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 933 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1163 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2096 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၸီႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၸီႇတႃႇ  (စီသာရွာ၊ Sithar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵွင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192051 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵွင်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 757 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 980 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1718
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1718
တိတ်ႉသဵင်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉသဵင်ႉၵူင်း  (သစ်ဆိမ့်ကုန်းရွာ၊ Thitseintkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190348 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1688 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1521 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3209 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၺွင်ႇပႂိၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပႂိၼ်ႉ  (ညောင်ပွင့်ရွာ၊ Nyaungpwint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႁတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192911 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႁတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1741 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2008 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3749 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ႁူဝ်ပူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း, (ဟိုပုံးမြို့နယ်), (Hopong Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပဢူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းႁူဝ်ပူင်းယဝ်ႉ။။
သၢႆပိုၼ်း
မိူင်းႁူဝ်ပူင်း တႄႇမီးၶုၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃမႃးမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1145 ၼီႈ (ပီၶရိတ်ႉ 1783)။ ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉတႄႉ ထုင်ႉယွမ်ႇႁူဝ်ပူင်းၼႆႉ ယူႇတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၸဝ်ႈၾႃႉၼွင်ဝွၼ်ယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးမူၺ်ႇတေႃႇႁူဝ်ပူင်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇၵေႃႇတင်ႈႁဵတ်းၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ၵျႃႇ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1171 ၼီႈ (မႅၼ်ႈပီၶရိတ်ႇ 1809)။
727
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝႅတ်ႉၶႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉၶႄး  (ဝက်ခဲရွာ, Wetkhe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉၶႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190067 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉၶႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 675 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1230 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
727
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1327
1327
727
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1327
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
727
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1327
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
727
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1327
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
727
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:727
1327
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1327
1717
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1717
မိၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း (ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ)
ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (မင်းလှမြို့နယ် ; Minhla) ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ (တႂ်ႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
တယႅတ်ႉပိၼ်ႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢႄးလ်ၿၢတ်ႉ ဢၢႆးသတၢႆး
ဢႄးလ်ၿၢတ်ႉ ဢၢႆးသတၢႆး
ဢႄးလ်ၿၢတ်ႉ ဢၢႆးသတၢႆး (Albert Einstein) ၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ဝဵင်းဢၢမ်း မိူဝ်ႈပီ 1879 လိူၼ်မၢတ်ႉ 14 ဝၼ်း။ ပေႃႈမႄႈမၼ်းၸၢႆး ပဵၼ်ၶိူဝ်းယႁူႇၻီႇ (ၵူၼ်းၵျူး)သေ ၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၶၢႆၶိူင်ႈၶူဝ်း ၾႆးၾႃႉယဝ်ႉ။ ဢူႈဢၢႆးသတၢႆးၶဝ် ႁိူဝ်ႇမႅၼ်ႇဢၢႆးသတၢႆး Hermann Einstein ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵူၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢွင်ႇမၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေတႃႉ မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁၵ်ႉသႃ လိၵ်ႈလၢႆးၵဝ်ႇၵႄႇ ၵျႃႇမၢၼ်ႇ၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ လႄႈ လိၵ်ႈဝွၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တီႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁွင်ႈတူၺ်းလိၵ်ႈ ႁွင်ႈၼိုင်ႈသေ ပေႃးဝႃႈ ၶႅၵ်ႇမႃးဢႅဝ်ႇမၼ်းၸိုင် ၶဝ်ၵႆႉဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆး၊ လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ မႄႈဢၢႆးသတၢႆးၶဝ် ၼၢႆးပဝ်းလိင်းၶူၵ်ႉ Pauline Koch သမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းသူင်ၸႂ် ပၢႆးမွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃ ႁႆႇၸၼ်းတယႃး ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢၢႆးသတၢႆး မီးၼွင်ႉယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Maja ။
ၽဝ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ
မိူဝ်ႈဢၢႆးသတၢႆး ၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼိုၵ်းထိုင်ႉသေဢမ်ႇၵႃး သူပ်းၵေႃႈ ၼၵ်းတႄႉတႄႉ။ မၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇသူႈလူၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တၢင်ႇၸိူဝ်းသေ ၵူၺ်းမေႃယူႇငဝ် ဝူၼ်ႉယူႇ ႁင်းမၼ်းၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈမၼ်း တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉငဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မေႃသွၼ်ၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မၼ်းၸၢႆး ပဵၼ် ၵူၼ်းၺၢၼ်ႇထိုင်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ဢႃႇယုလႆႈမႃး 6 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇ ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် လၢႆးထူဝ်းတြေႃးသေ မေႃႁၵ်ႉသႃ ဝႆႉၵႃႈၶၼ် ၵီႇတမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ဢႃႇယုမၼ်းၸၢႆး လႆႈမႃး 10 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းယၢမ်ႈလၢတ်ႈတီႈ ပေႃႈမႄႈမၼ်းဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။
ပၢႆးၼပ်ႉ လႄႈ ဢၢႆးသတၢႆး
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပၢႆးၼပ်ႉ လွင်ႈသွၼ်ႇၼပ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆး ၶုၺ်ႈတႄႉတႄႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈသတ်ႉတႃႇ ၽၢႆႇၶေႃးမလႄႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်။ ၵေႃႉပဵၼ် လုင်းမၼ်း ၵျၶူပ်ႉ Jakob သပ်းလႅင်း သွၼ်ပၼ်မၼ်း သၽေႃးတြႃး လွင်ႈပၢႆးၼပ်ႉဢၵ်ႉၶရႃႇ လႄႈ ၵျီႇဢေႃးမေႇတြီႇလႄႈ လွင်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ၶူးသွၼ်ၶဝ် ပေႃးဢၢမ်းမၼ်းသေ မၼ်းၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း လႆႈယဝ်ႉ။
ဢၢႆးသတၢႆး ပၢၼ်ဢႃႇယု 14 (1893)
ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸမ်တေပဵၼ်ၼၼ်ႉ ဝႃႇတၵူၼ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ ၵျႃႇမၢၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇၼႃႇသေ မၢႆမီႈပၵ်းပိူင် ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈ ၵပ်ႉႁိပ်ႇတႄႉတႄႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ သမ်ႉၵပ်ႉၵိၼ်းၶိၼ်ၸႂ်မႃးလႄႈ ပေႃႈမႄႈ ဢၢႆးသတၢႆးၶဝ် ၸင်ႇဢဝ် ဢၢႆးသတၢႆး ဢၢပ်ႈဝႆႉပၼ် တမ်ႈတီႈ ဢူၺ်းၵေႃႉၶဝ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈ ဝဵင်းမိဝ်းၼိၵ်ႉသေ ၶႃၽူဝ်မေးတႄႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ မိူင်းဢီႇတလီႇ တီႈဝဵင်းမီႇလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢၢႆးသတၢႆး ဢႃႇယုလႆႈမႃး 15 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၸၼ်ႉသုင်မၼ်း ပႆႇတၼ်းသုတ်း မၼ်းလႆးၺႃးတၢမ်ႇ ဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းပႅတ်ႈလႄႈ မၼ်းၸင်ႇ ၽၢတ်ႇယၢၼ် မိူင်းၵျႃႇမၼီႇသေ ၵႂႃႇယူႇၸွမ်း ပေႃးမႄႈမၼ်း တီႈဝဵင်းမီႇလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပေႃႈမႄႈ ဢၢႆးသတၢႆးၶဝ်ၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် သၢႆငၢႆမၼ်း ဢမ်ႇပေႃးလီသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးၶဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇၶတ်းၸႂ် ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶဝ် သူင်ႇၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းသဝိတ်ႉၸႃႇလၢၼ်ႇ ဝဵင်းၸူးရိတ်ႉ တမ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးသၢႆႊယဝ်ႉ။ တႃႇတေလႆႈၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးသၢႆႊ တီႈၸူးရိတ်ႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်း တွပ်ႇလိၵ်ႈၸိုင် ပၢႆးၼပ်ႉတႄႉ ဢၢႆးသတၢႆး လႆႈမၢႆမၼ်းလီယူႇသေတႃႉ မၼ်းသမ်ႉ တူၵ်းသုမ်း ၽၢႆႇလိၵ်ႈၶေႃးမ၊ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ၊ ပၢႆးႁၢင်ႈ (ရူႇပၿေႇၻ) လႄႈ ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် (သတ်ႉတၿေႇၻ) ယဝ်ႉ။ ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် ပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ်မၼ်း ၵေႃႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် သေတီႈတီႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢၢႆးသတၢႆး ၸင်ႇၵႂႃႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းဢွၼ်ႇ Aarau ပီၼိုင်ႈ။ တႄႇဢဝ် ပီ 1896 တေႃႇထိုင် 1900 တဵမ် ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးသၢႆႊၸူးရိတ်ႉယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႄႈ ၼၢင်းမီႇလီႇဝႃႇ မႃႇရိတ်ႉ လႆႈႁၵ်ႉမႅၼ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ။ ၼၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း သႃးၿီးယႃး၊ ၵူၼ်းမိူင်းဢေႃးၸတြီးယႃး ႁၢင်ႇၵေႇရီႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးဝူၼ်ႉ ရီႇလေႇတီႇပတီႇ
ဢၢႆးသတၢႆးၼႆႉ တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်မၼ်းမေႃမႃးၼၼ်ႉလႄႈ တင်ႈၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်မၼ်းလႆႈႁဵတ်း ယူႇၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်သင်သေတႃႉ မၼ်းၸၢႆးၸႂ်ဢမ်ႇလူႉ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းတၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵႆႉလေႇဝူၼ်ႉ၊ ဢဝ်ၵမ်ၸိုၼ်းပွတ်းလႅမ်ႈၼိုင်ႈ တႅမ်ႈၶၢၼ်ႇ ၼိူဝ်ၸေႈလဵၼ်ႈယူႇ။ မၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇမီး ႁွင်ႈၸၢမ်းထၢတ်ႈသေတႃႉ မၼ်းလူတူၺ်း ဢၢၼ်ႇတူၺ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇသေ တႅမ်ႈတူၺ်း သွၼ်ႇတူၺ်း ၼပ်ႉတူၺ်း ဝူၼ်ႉတူၺ်းႁဵတ်းၼၼ်ယူႇ။ ပေႃးၵူၼ်ႉမႃးၵေႃး ထူဝ်းတြေႃး ႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ။ 1905 မႃး မၼ်းဢဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉတႅၵ်ႈၼိူင်း (Relativity Theory) မၼ်း တၢင်ႇၼႄလႆႈ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ႁႂ်ႈႁူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးသၢႆးၸူးရိတ်ႉ ပၼ်ၸၼ်ႉၵၢၼ် ပႃႇမွၵ်ႉၶၽိသဵတ်ႇ တမ်ႈတီႈ ဢၢႆးသတၢႆးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢၢႆးသတၢႆး ပဵၼ်ၵူၼ်းၵိူတ်ႇ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ သမ်ႉပဵၼ် ၸၢဝ်းယႁူႇတီႇၵေႃႉ ၼိုင်ႈလႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈ ပၼ်ၸၼ်ႉမၼ်းသေတႃႉ လႆႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်းပႆႇလႆႈဢဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉတီႇဢူဝ်ႇရီႇမၼ်း တၢင်ႇၼႄပိူၼ်ႈတင်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1904 မေးၼၢင်းမၼ်း လဵင်ႉလုၵ်ႈၸၢႆးဢၢႆႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Hans Albert ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်မႃး ပၢႆးၼပ်ႉရူႇပၿေၻ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈလူၺ်ႈ တူဝ်ၼပ်ႉ၊ မၢႆမိူၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈပၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်း 6 ပီသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1911 ပၢႆးဝူၼ်ႉ Special Relativity Theory ဢွၵ်ႇမႃးသေ တၢင်းမေႃ ၵပ်းၵၢႆႇပၢႆးၼပ်ႉ ဢၼ်ၵိုၵ်းႁူမ်ႈ မၢႆမိူၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေတဵမ်ထူၼ်ႈၵႂႃႇ။
ပျီႇၸူဝ်းဢွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈပျီႇၸူဝ်းဢွင်ႇ (ပြည်စိုးအောင်ရွာ, Pyisoeaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218194 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8604 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 7897 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 17401 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢႄးလ်ၿၢတ်ႉ ဢၢႆးသတၢႆး
ပၢႆးဝူၼ်ႉ ရီႇလေႇတီႇပတီႇ
ပီ 1910 မေးၼၢင်းမၼ်း ၵိူတ်ႇပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးယီႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Edward ၼၼ်ႉသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ် တိုၵ်ႉပဵၼ် ၽွင်းၵပ်ႉၵိၼ်းၶိၼ်ၸႂ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1910 ၸမ်တေသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ဢေႃးၸတြီးယႃး ႁၢင်ႇၵေႇရီႇ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ဢၢႆးသတၢႆး ႁႂ်ႈမႃးႁဵတ်း ပႃႇမွၵ်ႉၶ တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပရၢၵ်ႉ University of Prague ယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႉ ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင် ၶိုၵ်ႉတွၼ်ႈလိူဝ်သေ ၸူးရိတ်ႉတႄႉတႄႉလႄႈ ဢၢႆးသတၢႆး ၶႂ်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇသေတႃႉ ၼၢင်းမီႇလီႇဝႃႇ သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ဝႃႇတသိုၵ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလူင်ၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၼၢင်း သၢၼ်ၶတ်းၽူဝ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ပရၢၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢၢႆးသတၢႆး ၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် သၢမ်ပီ။ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇႁၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶျႅၵ်ႉ လႄႈ ယႁူႇတီႇ တင်းၼမ် ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် တင်းၼမ်။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢၢႆးသတၢႆး ၵႂႃႇမီးတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ပရၢၵ်ႉၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၾရႅၼ်ႇၸ် ၶၢပ်ႉၶႃႇ (Franz Fafka) လႄႈ ၵူၼ်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ယႁူႇတီႇၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်သေ တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸီႇယုၼ်ႇယူႇ။
ဢၢႆးသတၢႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိမ်ႇဢိူဝ်ႇမိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈ လွင်ႈတၢင်းႁၼ်ၵႅပ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ထိုင်မႃႈ ပီ 1913 ၸင်ႇပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်ႈ မိူင်းသဝိတ်ႉၸႃႇလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးသၢႆႊၸူးရိတ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉမၼ်း ႁႂ်ႈမိူဝ်းႁဵတ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပၢႆးႁၢင်ႈရူႇပၿေႇတ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်းမႃး ႁဵတ်း ပႃႇမွၵ်ႉၶ တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၿႃႇလိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၢႆးသတၢႆး ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၵျႃႇမၼီႇသေ ပီ 1913 ၼၼ်ႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸင်ႇၵႂႃႇတီႈ ၵျႃႇမၼီႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း မီႇလီႇဝႃႇၵေႃႈ ၽၢတ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢၢႆးသတၢႆး မီးယူႇတီႈၵျႃႇမၼီႇၵေႃႉလဵဝ်ၼၼ်ႉ ၼွင်ႉယိင်းၶႅၼ်ႈတွင်ႉမၼ်း ၼၢင်းဢႄႇလ်သႃႇ Elsa မႃးလူႁၼ်လုမ်းလႃးမၼ်းယဝ်ႉ။ ဢႄႇလ်သႃႇၼႆႉ ပဵၼ်မႄႈမၢႆႈ မီးလုၵ်ႈယိင်းသွင်ၵေႃႉသေတႃႉ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းၼၢင်းတႄႉ ဢမ်ႇၶျေႃႉ။ 1914 ပိၵ်ႉသမ်ႉ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ တႄႇပဵၼ်ယူႇသေတႃႉ ဢၢႆးသတၢႆးတႄႉ သိုပ်ႇမႄႇၶႂၢၵ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉတီႇဢူဝ်ႇရီႇမၼ်းယူႇ။ 1916 ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉတီႇဢူဝ်ႇရီႇ General Theory of Relativity မၼ်းယဝ်ႉ။ 1919 ဢၢႆးသတၢႆး ပႅတ်ႈမေးမၼ်း ၼၢင်းမီႇလီႇဝႃႇ ၸွမ်းတြႃးသေ ၶိုၼ်းၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်တင်း ၼၢင်းဢႄႇလ်သႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1923 ဢၢႆးသတၢႆး ႁပ်ႉလႆႈသူးၼူဝ်ႇပႄလ် ပၢႆးႁၢင်ႈရူႇပၿေႇၻယဝ်ႉ။ သူးဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ Relativeity Theory တႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ လႆႈယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽွၼ်းလီၾႆးၾႃႉလႅင်း (photoelectric effect) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1933 ဝၢႆးသေ ႁိတ်ႇလိူဝ်ႇ လႆႈဢႃႇၼႃႇမႃး ဝႃႇတၸၢဝ်းၶိူဝ်းလူင် ၶိုၼ်းႁိူင်းမႃးလႄႈ ဢၢႆးသတၢႆးၵေႃႈ ၸင်ႇပၢႆႈၵႂႃႇယူႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉ ႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ပရိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် တိုၵ်ႉတႄႇပဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ 1939 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉသ် 2 ဝၼ်း ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ မၢၵ်ႇဢၼုမိဝ်ႇ (မၢၵ်ႇဢႅၵ်ႇထမ်ႇ)သေ ဢၢႆးသတၢႆး လႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၽၢင်ႉသတိပၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၾရိၼ်ႇၵလိၼ်ႇတီႇ ရုၸၿႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လိၵ်ႈဢၢႆးသတၢႆးလႄႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ရုၸၿႄႉ ၸင်ႇတမ်းဝၢင်း ၽႅၼ်ၵၢၼ် မၢၼ်ႇႁႅၵ်ႉတၢၼ်ႇသေ ၸင်ႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လႆႈ မၢၵ်ႇဢၼုမိဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တီႇဢူဝ်ႇရီႇဢၢႆးသတၢႆး E=mc2 ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇတေႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ မၢၵ်ႇဢႅၵ်ႇထမ်ႇ (မၢၵ်ႇဢၼုမိဝ်ႇ)ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉၵႂႃႇ ဢၢႆးသတၢႆး တိုၵ်းသူၼ်းဝႃႈ ႁႅင်းဢၼုမိဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၽၢႆလီၼႆယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းဢဝ်ဢွၵ်ႇမွၵ်ႇၼႄ “တီႇဢူဝ်ႇရီႇတူင်ႇဝူင်းႁူမ်ႈၸပ်း” ယဝ်ႉ။ တီႇဢူဝ်ႇရီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇသၢင်းလၢင်း ဢမ်ႇငၢႆႈလႄႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပႆႇတၼ်းလႆႈဢဝ် လၢႆးငၢႆႈသေ သပ်းလႅင်း တီႇဢူဝ်ႇရီႇၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1955 လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇလ် 18 ဝၼ်း ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ 1 မွင်းပၢႆ 25 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉ ဢၢႆးသတၢႆး သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် တမ်ႈတီႈ ႁူင်းယႃလူင် ပရိၼ်ႇၸတၢၼ်ႇ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပျီႇၸူဝ်းဢွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်း  (ဖျောက်ဆိပ်ကျင်းရွာ, Hpyaukseikkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194044 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 887 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1161 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2048 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွႆၶႂၢင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆၶႂၢင် (ၼိူဝ်) (, Loi Hkwin, လွိုင်ခွင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဢၼွၵ်ႉယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉယႂႃႇတိတ်ႉ  (အနောက်ရွာသစ်ရွာ, Ahnaukywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလၢၼ်းၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190970 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလၢၼ်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2029 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2495 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4524 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ထၼွင်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵၢၼ်ႇ  (ထနောင်းကန်ရွာ, Htanaungkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႅတ်ႉၵျီးတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194370 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႅတ်ႉၵျီးတၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1526 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1614 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3140 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၸိုဝ်ႈတႆး သၢမ် သယၢမ် သျှမ်း
သၢမ်
သၢမ် + သဵမ် + သယၢမ် + သၢမ်း ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၶဝ် ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈတူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵူၼ်းထႆး(တႆးမိူင်းထႆး)ၵေႃႈ ယၢမ်ႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမိူင်းလႄႈ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ်ဝႃႈ သယၢမ် (Siam)ၼႆမႃး၊ တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းထႆးမၢင်ႇတီႈတီႈယင်းၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈသယၢမ် - ၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းတႆးလူင်(တႆးမိူင်းတႆး - ၼႂ်းမၢၼ်ႈ)ၵေႃႈ ယင်းၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလႄႈ မိူင်းၸွမ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ- (Shan)ၼႆ မႃႈတေႃႇထိုင်ယၢမ်းၼႆႉ။ မၢၼ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်(ၼ်)ၼၽႅတ်းသေတႃႉ ယင်းတႅမ်ႈတူဝ်(မ်) မၽႅတ်းသေ ထိင်းဝႆႉသဵင်မႄႈငဝ်ႈမၼ်းယူႇ။ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းတႆးဝႃႈ-သယၢမ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီးလၢႆၶိူဝ်းလႄႈ ဢွၵ်ႇသဵင်ပႅၵ်ႇ ပိူင်ႈၵၼ် ပဵၼ်လၢႆလၢႆသဵင်ယူႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ... ၶိူဝ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဝႃႈမႃးၼႆႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ၸႂ်ႉတူဝ်သ (S)၊ ၸိူဝ်းၸႂ်ႉ သႅ(Sh)မီးဢေႇ။ ၸႂ်ႉသဵင်မႄႈ ၵပ်းဢႃႇ+ဢေ မီးၼမ်၊ သဵင် ဢိ-မီးဢေႇလႄႈ ၸႂ်ႉသဵင် မ်-ၽႅတ်းၼမ်သေ ၸိူဝ်းၸႂ်ႉသဵင် ၼ်-ၽႅတ်း တႄႉတႄႉ လႆႈႁၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။ သဵင်ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်းၼႆႉ လၢမ်းၶၢ်တႈလႆႈဝႃႈ - သၢမ်ႊ+သၢမ်၊ သဵမ်ႊ+သဵမ် ၼႆယူႇ။ (သယၢမ်-ၼႆႉ မီးၵူၼ်းထႆးၵွႆးယူႇယဝ်ႉ) (တီႈမႃးလႄႈ တီႈပွင်ႇၵႂၢမ်း သၢမ်+သဵမ်+သယၢမ်+သၢမ်း)
ယွတ်ႉသ်-သ်ၵွတ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်း Upper Burma and Shan State မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 1357 ၼၼ်ႉ ဝႃႈ-သၢမ်+သယၢမ်+သၢမ်း လႅပ်ႈတေလုၵ်ႉမႃး တီႈၵႂၢမ်းၵူၼ်းပေႃႇတူႇၵီႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းဢီႇတလီႇ-သိ ဢၢမ်း(Sciam)လႄႈ သယၢမ်(Saya'm)ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၵုၼ်မလႃႇယူႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ-သီလိူင်+သီၶမ်း(လႅပ်ႈတေ ဝႃႈ-ၵူၼ်းသီၼိူဝ်ႉလိူင်)ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၾရင်ႇသဵတ်ႈ(ၸိုဝ်ႈ-တိူဝ်ႇလႃႊလူႊပႄႊရ်)ဢၼ်တၢင်တူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလုၺ်ႉသ်တူၼ် ထူၼ်ႈ-14 မႃးထိုင် မိူင်းဢယုတ်ႉထယႃး(ထႆး)မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 1686-1688 ၼၼ်ႉ မၼ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ- သယၢမ်(သဵမ်ႊ-Siam)ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၼမ်၊ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵူၼ်းပေႃႇတူႇၵီႇၶဝ် ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ၵွႆး၊ ၶဝ်ၸႂ်ႉႁွင်ႉၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း(ၵူၼ်းတႆးဢႁူမ်ႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ?)ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈမိူင်း၊ ၵူၼ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်-သယၢမ် ဝႃႈသီႈယွင်း(Sions)၊ သဵင်ၵူၼ်းလႃႉတိၼ်ႇပဵၼ်-သိ ဢူဝ်းၼႄး(Siones)ဝႃႈၼႆ။
သယၢမ်(သဵမ်ႊ)ပေႃးပဵၼ်ၵႂၢမ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵသိုဝ် (ၼႂ်းသၢႆၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမွၼ်း-ၶမဵၼ်) ပွင်ႇဝႃႈ-ၸဝ်ႈ၊ ၶုၼ်လႄႈပူႇမွၼ်ႇတိူၼ်းၶိူဝ်းၼႆ။ ပေႃးပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸၢမ်(ၸၢဝ်းၸၢမ်ပႃ-ၼႂ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းၵၢင်)သမ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ-လီမျၢတ်ႈ၊ လီငၢမ်း။
ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း(ၸၢဝ်းထႆး)လုင်းမရဝသုမူၼ်းၸၢတ်ႈ သဝတ်ႉတီးၵုၼ်းတႅမ်ႈဝႃႈ - သယၢမ်(သဵမ်ႊ) လႅပ်ႈတေမႃးတီႈ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း သိၼူႉလူဝ်ၽူႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းၼၢၼ်ႉၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 650 ၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ-သိၼူႉလူဝ်+သိၼ်လူဝ်+သိၼ်ႉလူဝ်ႉ+သဵၼ်ႊ+သဵမ်ႊ(သယၢမ်)ၼႆၼၼ်ႉယူႇၼႆယဝ်ႉ။ မၢင်ၸဝ်ႈသမ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းႁၼ်ဝႃႈ - သယၢမ်+သႅၢမ်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပႃႇလိၼိုင်ႈ သၵ်ႉၵတ(သၼ်ႉသ ၵရိတ်ႈ)လုၵ်ႉတီႈ သႃႇမီႇ+သႃႇမ-မႃးၼႆသေ ပၢႆႁဵတ်းဝိၵဵဝ်ႇဝႃႈ- သာမိဿရိယ ဘာဝံ ကရောတီတိ သာမိ၊ သာမီ-သႃႇမီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ၊ ဣဿရိယဘဝံ -လွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉ၊ ကရောတိ -ၸၢင်ႈႁဵတ်း ယဝ်ႉ၊ ဣတိတသ္မာ -ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ၊ သာမိ -ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈသႃႇမီႇ+သႃႇမ+သၢမ်+သၢမ်း ယဝ်ႉၼႆ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း(ၸဝ်ႈၾရင်ႇသဵတ်ႈ)လုင်းဢေးမူဝ်းၼေးရ် တႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ Le Siam Ancien ၼၼ်ႉၵေႃႈဝႃႈ-သယၢမ်+သၢမ်း မႃးတီႈၵႂၢမ်းသၼ်ႇသၵရတ်ႈသ်ယႃႇမ(Sya'ma)ၼႆ။ မုၼ်ၸဝ်ႈၸၢဝ်းယူၼ်း(မိူင်းၵဵင်းမႆႇ) ၸဝ်ႈရတပၼ်ႇၺႃႇ တႅမ်ႈပိုၼ်း ၽၢႆပႃႇလိၸိုဝ်ႈဝႃႈ-ၸိၼၵႃႇလမႃႇ လီႇပၵွၼ်း(မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 1516)ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းထႆးသယၢမ်ဝႃႈ-သႃႇမတေႇသလႄႈ သယႃႇမ တေႇသ။ ထိုင်မႃးပၢၼ် ဢယုၽထယႃး မုၵ်ႉၸုမ်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ လႆႈသူင်မုၼ်ၸဝ်ႈထႆး ၸဝ်ႈဢုပႃႇ လိ ဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းသင်ႇၶႃႇထႆး ဢွၵ်ႇမိူဝ်းတင်ႈသႃႇသၼႃႇပၢႆးသယၢမ် တီႈမိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ(သီႇႁူဝ်ႇ)မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉသ် 1752 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈၸူးၵၼ် သင်ႇၶႃႇမိူင်းထႆးၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉလိၵ်ႈပႃႇလိ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမိူင်းထႆးဝႃႈ- သႃႇမလႄႈ သယႃႇမၼႆမႃး တေႃႇပၢၼ်ၼႆႉ၊ ၸၢဝ်းဢင်းၵိတ်းသ် တႄႇႁွင်ႉၸိုဝ်ႈတႆး ၸွမ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ-(Shan)မႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 1791 ၵွႆးၵႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၼမ်၊ မႃးၸႂ်ႉၼမ်မိူဝ်ႈဝၢႆးသိုၵ်း ဢင်း ၵိတ်းသ်လႄႈ မၢၼ်ႈမွၵ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 1857။ ၸၢဝ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ တႄႇႁွင်ႉၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဝႃႈ- သဵမ်း(Sciam)လႄႈ ၵူၼ်းထႆးဝႃႈ-သယၢမ်(Sciam)မွၵ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 1833 ၼႆယူႇ။ သမ်ႉၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ မင်းၸႅၼ်ႇမၢၼ်း မုၼ်ၸဝ်ႈမၢၼ်း ၸဝ်ႈပိၼ်ႇၺႃႇသႃႇမိ တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပီႈၶရိတ်ႉသ် 1862 ၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉၸိုဝ်ႈ မိူင်းထႆးဝႃႈ-သိယႃႇမ(သိယာမ)လႆႈႁၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။
ၼႂ်းဢၽိထၢၼ်ႇၵႂၢမ်းထႆး(ပီပုတ်ႉထ 2530)မီးဝႃႈ-သၢမ်+သႃႇမ+သယႃႇမ(ၼၢမ်ႇ)ပွင်ႇဝႃႈ-သီလမ်၊ သီၶင်ႈ။ သဵမ်(ၼၢမ်ႇ)ပွင်ႇဝႃႈ-ၶေႃသဵမ်၊ ၵူၼ်းတႆး၊ မိူင်းတႆး။ သယၢမ်+သယႃႇမ(ၼၢမ်ႇ)ပွင်ႇဝႃႈ-မိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်ၶွင်မိူင်းတႆးၼႆ။ သမ်ႉၼႂ်းဢၽိထၢၼ်ႇ ပႃႇလိ/ထႆး/ဢင်းၵိတ်းသ်လႄႈ သၼ်ႇသၵရိတ်ႈ(ၽၢႆထႆး)မီးဝႃႈ -သႃႇမီ+သွႃႇမိၼ်ႇ(ၼၢမ်ႇ)ပွင်ႇဝႃႈ-ၸဝ်ႈၽဝ်၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်၊ ၵူၼ်းမၵ်ႈမီး၊ ၽူႈပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ Husband, Master Owner, Lord ၼႆသေ ၼႂ်းဢၽိထၢၼ်ႇပႃႇလိ+မၢၼ်ႈ(ဢူးႁူတ်းၸဵင်ႇတႅမ်ႈ)ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ-သႃႇမ (1)-သီလမ်မွႆး၊ သီလိူင်ၶမ်း။ သႃႇမ(2)-လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ႁိၼ်ႉၼွၼ်းလႄႈ သာမီ(သွာမိန်)-ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီး၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်၊ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၸိူင်ႉၼႆ။
သၢၵ်ႈသေပၢႆးပိုၼ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း သၢမ်+သဵမ်ႊ+သယၢမ်လႄႈ သၢမ်း
ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်းၸၢဝ်းထႆး လုင်းၸိတ်ႉၽူႇမိသၵ်းလၢတ်ႈမႃးၶေႃႈၵႂၢမ်း-သၢမ်+သဵမ်ႊ+သယၢမ်လႄႈသၢမ်း ၼႂ်းသဝ်ႁိၼ်မွၼ်း(မွန်ကျောက်စာ)ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ။ ႁၼ်ၼႂ်းသိပ်းၸၢတ်ႈလူင် ပိုၼ်းၽြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉ ထ ၸၢတ်ႈၸဝ်ႈသုဝၼ်ႇၼသႃႇၼ(သုဝၼ်းၼသေယၢမ်)ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈသုတ်း။
ၼွၵ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇၸဝ်ႉသေ ပိုၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၶဝ်။ ၼႂ်းပိုၼ်းၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ ၶိူဝ်း ႁိူၼ်းႁၼ်ႉပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 25-220 ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ-ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း (မိူင်းၶႄႇ)မီးမိူင်းၵူၼ်းသၢၼ်ႉ(သၢၼ်ႉပူႉ-မိူင်းတႆး)ၸိုဝ်ႈဝႃႈမိူင်းဢႅဝ်ထႅင်(မိူင်းတိုင်းၶေႃ ၼႂ်းမိူင်းမၢဝ်းယၢမ်း လဵဝ်)ၶဝ်ၼႆႉ။ ထိုင်မႃးပီၶရိတ်ႉသ် 857 ၵူၼ်းၶႄႇ ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ-ထၢၼ်၊ ထိုင်ပီ 863 သမ်ႉဢွၵ်ႇသဵင် -သၢၼ်ႇ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းယူၼ်(မုၼ်ႇၵူဝ်း)မိူဝ်ႈပီ 1315 သမ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈထၢၼ်ႇ။ ၼႂ်း ဢၽိထၢၼ်ႇၶႄႇ ပၢၼ်တီႇမူဝ်ၶရေႇသီႇ(ပီ 1947)ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ-သဵၼ်ႉ(Shien)သေ ထိုင်မႃးပၢၼ်ၶႄႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ၼိတ်ႉသ် ယၢမ်းလဵဝ်(1956)တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းဢၽိထၢၼ်ႇဝႃႈ-သၢၼ်ႉ(Shan)ၼႆၶိုၼ်း။ သဵင်ၶႄႇၵၢင် ဢွၵ်ႇဝႃႈ-သၢၼ်ႉ+ထၢၼ်+သၢၼ်ႇ+ထၢၼ်ႇလႄႈ သဵၼ်ႉ+သဵၼ်ႇ၊ ၶႄႇၵႂၢင်ႈတုင်ႈ၊ ၶႄႇတႄႉၸိဝ်လႄႈ ၶႄႇ ႁေႃႈၼႂ်းယုၼ်ၼၢၼ် ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ-သိမ်ႇ+သဵမ်ႇလႄႈ သၢမ်ႇၼႆယူႇ။
တေႃႇၼၼ်ႉမႃး လႆႈႁၼ်ၼႂ်းသဝ်ႁိၼ်(ၽၢႆသႃႇသၼႃႇ)တီႈမိူင်းၼၵွၼ်းလူင် ၼႂ်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၸဵၼ်ႊလ(မိူင်းၸၢဝ်းၶွမ်)မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉသ် 639 ပၢၼ်ၶုၼ်ၶွမ် ဝေႈၽဝဝရမၼ်ႇ-2 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၸိုဝ်ႈၵူၼ်းလူႇတၢၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်းလုင်းဝုၼ်းသယၢမ်(လုင်းမုၼ်တႆး)။ ၼႂ်းသဝ်ႁိၼ်ၸၢဝ်းၸၢမ်ပႃ မိူဝ်ႈပီ 1050 တႅမ်ႈပႃးၸၢဝ်းၵူၼ်းသယၢမ်(ဢွၵ်ႇသဵဵၼႅ Si-am)ပွင်ႇဝႃႈ-လီငၢမ်း၊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ ၽိုၼ်မႆပိုၼ်းၸၢဝ်းၶွမ် တႅမ်ႈဝႃႈ-မိူဝ်ႈပီ 1027 ၼၼ်ႉ မီးတပ်ႉသိုၵ်း ၸၢဝ်းသယၢမ် ႁူမ်ႈၵၼ်တင်ႈတပ်ႉ သိုၵ်းၸၢဝ်းၶမဵၼ်သေ ၶဝ်ႈတိုၵ်းဢဝ် မိူင်းၸၢမ်ပႃဝႃႈၼႆ။ (ၸၢဝ်းၸၢမ်ပႃလႆႈယဵၼ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းၵႅဝ်ဝႅတ်ႉၼၢမ်းမူတ်းယဝ်ႉ) လုင်းတိူဝ်ႇလႃႊလူႊပႄႊရ် ၸၢဝ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈတႅမ်ႈဝႃႈ-သဵမ်ႈ(သယၢမ်)ပဵၼ်ၵွၢမ်းမွၼ်း၊ ၵူၼ်းမွၼ်း ႁွင်ႉၵူၼ်းတႆးဝႃႈ-သဵမ်ႊ။ ပွင်ႇဝႃႈ-လွတ်ႈလႅဝ်း။ မိူၼ်ၵႂၢမ်းၾရင်ႇသဵတ်ႈဝႃႈ (France)။ ၸၢဝ်း မၢၼ်ႈတိုၵ်းပႄႉ ၸၢဝ်းမွၼ်း(မိူင်းသထူင်ႇ)မိူဝ်ႈပီ 1050 လႄႈ ဢဝ်ၾိင်ႈလႄႈမွၼ်းမႃး ၸႂ်ႉတိုဝ်းႁိုင်ထိုင် (100)ပီပၢႆ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ-သဵမ်ႊ+သယၢမ်+သၢမ်း(တႅမ်ႈ မ်-ၽႅတ်းသေတႃႉ ဢွၵ်ႇသဵင် ၼ်-ၽႅတ်း၊ ၵွပ်ႈမၢၼ်ႈဢမ်ႇမီးသဵင် မ်-ၽႅတ်း ၸင်ႇဢဝ်သႅၢမ်းပဵၼ်သႅၢၼ်း)ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၽႃသင်ႉ ၼၵွၼ်းဝတ်ႉ(Angor-Wat)ၼႆးမိူင်းၶမဵၼ်(ၵမ်ႇပူးၶျႃး)ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ် ၶမဵၼ် ၸဝ်ႈသြီႇသူႇရယဝရမၼ်ႇ-2 မိူဝ်ႈပီ 1112 လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ ႁၢင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း(ႁၢင်ႈပုၼ်ၶႂၵ်းၽုၵ်ႉ ျမေႄၼူငၼၽ)ပဵၼ်ႁၢင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ၸၢဝ်းၶမဵၼ်ဢွၵ်ႇသိုၵ်း။ တပ်ႉၼမ်းၼႃႈ ပဵၼ်တပ်ႉယိပ်းၵၢင်ႇ(ၵူင်ထၼူး)။ ယဝ်ႉၼမ်းၼႃႈ ပဵၼ်တပ်ႉယိပ်းၵၢင်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ-ၼေႉ သယံ ၵုၵ်ႉ(ၼႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းၸၢဝ်းသယၢမ် မိူင်းႁိမ်းၼမ်ႉၵူၵ်း)ၼႆ။ သယံ-ၼႂ်းတီႈၼႆႈလုင်းသေတဵတ်ႉသ်(G. coede's)ၸၢဝ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၾရင်ႇသဵတ်ႇ ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ-သဵမ်ႊ+သျဵမ်ႊ။ ဢၢင်ႈဝႃႈပဵၼ်သဵင်တႄႉ ၸၢဝ်းၶမဵၼ်ၼႆယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈသဝ်ႁိၼ် မိူင်းပူးၵမ်ႇ(တႆးႁွင်ႉမိူင်းၼွင်ၵၢဝ်)ဢၼ်ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ(တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1120)ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ပႃးၸိုဝ်ႈ သယၢမ်(သျှမ်း)မီးထိုင် 20-တီႈ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ-ၸၢင်ႈၵႃႈၸၢဝ်းသႅၢမ်း၊ ၸၢင်ႈတေႃးၽႃးၸၢဝ်းသႅၢမ်းလႄႈ ၸၢင်ႈလဵၵ်းၸၢဝ်းသႅၢမ်းၸဵမ်ၸိူဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းသႅၢမ်းၸိူဝ်းပႃႈၼႆႉ ၵူၼ်း ပၢႆးပိုၼ်းၸၢဝ်းဢင်းၵိတ်းသ် လုင်းၵျီႇ-ဢဵၵ်ႉၶျ်လုၺ်ႉသ်(ႂႉ!ူႉၵၶၼ)ႁႂ်ႈၵႂၢမ်းႁၼ်ဝႃႈ-ပဵၼ်ၵူၼ်းတႆး တၢင်ႈ မိူင်းၶမ်းတီႈပွတ်းဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်(ဢေရႃႇဝတီ)။ ၵႂၢမ်းသႅၢမ်းၼႆၵေႃႈ ဢဝ်မႃးတီႈၵႂၢမ်းမွၼ်း-သဵမ်ႊၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆတွင်း ၸဝ်ႈဝွင်ႉၵႅဝ်(ဝႅတ်ႉၼၢမ်း)ၵေႃႈမီးဝႃႈ မိူဝ်ႈမိူင်းလဝူဝ်ႉလႆႈႁူမ်ႈၶဝ်းၵပ်းမိူင်းသယၢမ် (မွၵ်ႈပီ 1149)ၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းၵႅဝ်တိုၵ်ႉႁွင်ႉၸၢဝ်းတႆးဝႃႈ-သဵမ်ႊၼႆယူႇသေ ၼႂ်းၽႅၼ်ႇတီႈၶႄႇ(ၵမ်းႁူဝ်တီး) ဢၼ်တႅမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉၶႄႇ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းသွင်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1282 ၼၼ်ႉ ႁၼ်မီးပႃးၸိုဝ်ႈ-သဵၼ်ႊ (Shian)ၼႆၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈ မိူင်းသုၶူဝ်ထႆးၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၵေႃႇတင်ႈမိူင်း ဢယုတ်ႉထယႃႉ(မိူဝ်ႈပီ 1350)ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇ(ၸၢဝ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း)ၶဝ်ၵေႃႈ ႁွင်ႉမိူင်းထႆးဝႃႈ-သယၢမ်(Siam)ၼႆမႃး သေ-ထိုင်မႃးပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆး ၸဝ်ႈယွတ်ႈၾႃႉ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၸၵ်ႉၵရီး-တူၼ်တီႈ(1782-1809)လႆႈ တင်ႈမိူင်းၵွၵ်ႇ(Bangkok)ယဝ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ မိူင်းထႆးဝႃႈ-မိူင်းသယၢမ်(ၽၢႆႇပႃႇလိၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႃႈ-သႃႇ မပတေႇသ)ၼႆမႃး။ ထိုင်ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆး ၸဝ်ႈၸွမ်ၵဝ်ႈ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၸၵ်ႉၵရီး-တူၼ်တီႈ(1851-1865)ၸင်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တင်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းထႆး ပတ်းပိုၼ်ႉဝႃႈ-မိူင်းသယၢမ်ၼႆ ၶဝ်ႈတၢင်းၽႅၼ်တြႃးမႃးယူႇ ယဝ်ႉ။ မိူင်းသယၢမ်ၼႆလႆႈပဵၼ်ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ မိူင်းထႆး(Thailand)ၼႆမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ၸဝ်ႈပူၵ်း ၵဝ်ႈ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၸၵ်ႉၵရီး-တူၼ်တီႈ-7(1925-1934)ၼၼ်ႉမႃးတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆယူႇ။
ဢၼ်တႅမ်ႈၼေႄမႃး တင်းမူတ်းၼႆႉ ႁူဝ်ႁူပ်ႈမၼ်းဢဝ်လႆႈဝႃႈ-ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၶဝ် ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးဝႃႈ-သမ်ႊ+သၢမ်(Sam)၊ သဵမ်ႊ+သဵမ်(Siem)လႄႈ သယၢမ်+ဝꩡမ်ႈ(Siam+Shan)ၼႆႉ ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႂၢမ်းပႃႇလိ/သၵ်ႉၵတ(သၼ်ႇသၵရိတ်ႈ)သင်။ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမွၼ်းၼႆ။
ၵဵဝ်လူၺ်ႈၵႂၢမ်းသယၢမ်လႄႈ ဝꩡမ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းပၢႆးၶူၼ်ႉ ႁႃၶူဝ်းမွၼ်ၶဝ် မီး ၵႂၢမ်းႁၼ်ဝႆႉ သွင်ပိူင်ၸိူင်ႉၼင်ႇ- မၢင်ၸဝ်ႈယင်းႁၼ်ဝႃႈ-ၶေႃႈၵႂၢမ်း-တႆး+လၢဝ်း+သဵမ်ႊ(သယၢမ်+သျှမ်း)ၼႆႉ တီႈပွင်ႇမၼ်းမိူၼ်ၵႂၢမ်း ၾရင်ႇသဵတ်ႈ France)လႄႈ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်းသ်ၾရီးတမ်း(Freedom)ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ-လွတ်ႈ လႅဝ်း၊ ၵွၼ်းၶေႃ(ထႆးဝႃႈ-ဢေႇၵရၢတ်ႈ)ၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ၼႆ။
လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ဝႃႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းယိုၼ်းထိုင်ၼၼ်ႉၵွႆး။ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလိူဝ်ၼႆႉ တေမီးထႅင်ႈတင်းၼမ်ယူႇ။ ပိုင်ႈၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၵူၼ်းပၢႆးၶူၼ်ႉႁႃ ၶူဝ်းမွၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ သိုပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶူၼ်ႉႁႃၵၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇပၢႆးပိုၼ်းသေၵမ်းၼႆ။ မႁႃမုင်ႉ(မိူင်းၸႄႊ)
ဢၢႆႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႇတႃႇ  (အိုင်သာရွာ, Aingthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸဝိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194656 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸဝိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 990 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1164 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2154 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႉပိၼ်ႇၸုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉပိၼ်ႇၸုၼ်း  (ပေါက်ပင်စွန်းရွာ၊ Paukpinsun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵွင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192050 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵွင်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 757 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 980 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢၼွၵ်ႉယႂႃႇပူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉယႂႃႇပူဝ်း  (အနောက်ရွာပိုးရွာ, Ahnaukywarpoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191339 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျႃးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1484 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1938 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3422 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မူင်ႇတၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1326
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1326
ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉ၊ သႅၼ်ဝီ
ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉ
ၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်း ၼႂ်းႁေႃသႅၼ်ဝီ၊ မၼ်းၼႆႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်သိုဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၶၢမ်ႇ၊ မီးၼမ်ႉၸႂ် ႁၵ်ႉသႃၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းႁတ်းႁၢၼ် ဢၼ်ႁတ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈတဵၵ်းတႅင်၊ ၸင်ႇလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵွင်ႉႁႃ ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းသေ ၵိုၵ်းပိုၼ်း မိူင်းသႅၼ်ဝီ။ ပေႃးလၢတ်ႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၸိုင် သင်ဢမ်ႇပႃး လွင်ႈၶုၼ်သၢင်ႇႁၢႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼင်ႇၼၼ် ပေႃးလၢတ်ႈၶိူဝ်း ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈပႃႈ ၶိူဝ်းၶုၼ် သၢင်ႇႁၢႆႉယူႇ။ AD 1850 ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢႃႇဝ ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း ၶၢၼ်းႁႂ်ႈ ဝုၼ်ႇမွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်း ႁဵတ်း မဵဝ်ႉဝုၼ်ႇ (ၶုၼ်ပႂ်ႉပဵင်း) သႅၼ်ဝီယူႇယဝ်ႉ။ လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ မွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၽႅဝ်သႅၼ်ဝီယဝ်ႉ ၸင်ႇပူဝ်ႇမွင်ႇထူၺ်း ၵူႈသိုၵ်းမၼ်း မိူဝ်းၶိုၼ်းဢႃႇဝယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး လိူၼ်ၸဵင် မွင်ႇပေႃႇလႃႇလႄႈ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉ (ၶိူဝ်းသႅင်ဢူမိူင်း သႅၼ်ဝီ) ၽိတ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းသိုၵ်းတေႃႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ၼႂ်းဝဵင်းသေ လႆႈႁူႉလွင်ႈ ႁၼ်တၢင်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်မၢၼ်ႈၵမ်းၵမ်းမႃးပႄႉၵိၼ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၽႅဝ်။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၶၢၼ်းသင်မႃးၵေႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းတိၵ်းတိၵ်း။ ပေႃးလူဝ်ႇငိုၼ်း သမ်ႉၶၢၼ်းၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းတုၵ်ႉၶၵေႃႈ ထိုင်ၸႂ်ၽွင်းမိူင်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် သၢင်ႇႁၢႆႉ ထိုင်တီႈ ပေႃးလႆႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ၊ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပႃး ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၸိူဝ်းသွၼ်ႈတႂ်ႈ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်မႃးလႄႈ တႆး။ၸင်ႇဢမ်ႇပႄႉလႆႈၶဝ် သေပွၵ်ႈ။
ထိုင်မႃး AD 1852 ၶုၼ်ဝဵင်းမွင်ႇပေႃႇလႃႇ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်သေ လႆႈတၢႆလႃႈသဵဝ်ႈ။ ပူဝ်ႇသၢင်ႇႁၢႆႉ ၵႂႃႇၽဵဝ်ႈသိမ်းဢဝ် ဢယႃႇ(ၸၼ်ႉၵၢၼ်) ၶုၼ်ဝဵင်းမွင်ႇပေႃႇလႃႇသေ မႃးႁဵတ်းၶုၼ် ဝဵင်းသႅၼ်ဝီသေ ၽွင်းငမ်းပႂ်ႉမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမွင်ႇပေႃႇလႃႇတၢႆယဝ်ႉ ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း ၶၢၼ်းၸႂ်ႉ ဝုၼ်ႇမွင်ႇၵျွၵ်ႉ မႃးႁဵတ်းၶုၼ် သႅၼ်ဝီလႄႈ လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း မွင်ႇၵျွၵ်ႉၽႅဝ်မႃး သႅၼ်ဝီ။ တီႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးလွင်ႈႁိမ် ဢႃႇၼႃႇၵၼ်လႄႈ AD 1832 လိူၼ်သၢမ်ၼၼ်ႉ မင်းတုင်းလႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸူဝ်းၵၼ် ပၢႆႈဢွၵ်ႇႁေႃ ၵႂႃႇယူႇၵျွၵ်ႉမျွင်း၊ ႁွမ်သိုၵ်း တေၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ပၵၢၼ်ႇမိၼ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။ သိူဝ်ၸၢမ်ႇၾႃႉ ဢၼ်လႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွႆႇၵူၼ်းမၼ်း ၵႂႃႇႁဵတ်းသိုၵ်းၸွႆႈ ၸဝ်ႈမင်းတုင်း။ ထိုင်မႃး AD 1853 လိူၼ်သီႇၸိုင် ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း လႆႈလူင်းႁၢင်ႈႁေႃသေ ၸဝ်ႈမင်းတုင်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ဢႃႇရႃႇမၻူႇသၵ၊ ၸၢတ်ႈ
46- ꩡၢတ်ႈဢႃရႃမၻူသၵ
(ဢႃရႃမၻူသၵ = လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယႃႉသူၼ်) ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၽွၼ်းလီသေတႃႉ ပေႃးဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉပႆႇၺႃႇၸိုင် ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ။
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႈ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရၼသီႇ ၽွင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁမၻတ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ၸိုင် တီႈမိိူင်းၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉလေႇ ႁဵတ်းပွႆးလႅင်လၢဝ်ၼၵ်ႈၶတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် တင်းမိူင်းၵေႃႈ မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း သိူဝ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈဢႅဝ်ႇ ပွႆးၼၵ်ႈၶတ်ႈယူႇ။ ၵူၼ်းပႂ်ႉသူၼ်သိူဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ သမ်ႉၶႂ်ႈၵႂႃႇ ဢႅဝ်ႇလႄႇ ပွႆးၼၵ်ႈၶတ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းပႂ်ႉသူၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူး တီႈႁူဝ်ၼႃႈလိင်းလူင် တူဝ်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇၵႂႃႇ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလိင်းဝႃႈ “ႁဝ်းတေၵႂႃႇၶဝ်ႈဢႅဝ်ႇ ပွႆးၼၵ်ႈၶတ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းလႄႈ ၸူဝ်ႈၵႃႈ ႁဝ်းပႆႇမႃးၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁူတ်းပၼ် ၼမ်ႉတူၼ်ႈမႆႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေဢဝ် ထူင်ၼင်လႄႈ ပုင်းမႆႉ ပၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လိင်းလူင်တူဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇသင်ႇ လိင်းဢွၼ်ႇတင်းလၢႆဝႆႉ ပေႃးတေႁူတ်းၼမ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉၼႆၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇသဵင်ႈၼမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ထွၼ်တူၺ်း တူၼ်ႈမႆႉဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းဢၼ်ႁၢၵ်ႈမၼ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ ႁူတ်းၼမ်ႉၼမ်၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ႁၢၵ်ႈမၼ်းပွတ်းၼၼ်ႉ ႁူတ်းၼမ်ႉႁၢမ်ႉဢေႇတႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ လိင်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်း လိင်းလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇမႃးထၢမ်ဝႃႈ ၵွပ်ႈသင်ႈလႄႈ ထူၺ်ႈႁၢၵ်ႈတူၼ်ႈမႆႉဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁူတ်းၼမ်ႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဢၼ်လိင်းလူင်ၶပ်းၶိုင် ၸႂ်ႉႁဵတ်းၼင်ႇၼႆ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇသႄႉသွမ်း လိင်းလူင်ၼၼ်ႉသေ လွတ်ႈႁေႃး ၵႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပႃႇလိ
46 ။	ၼ ဝေ ဢၼတ်ထၵုသလေၼ ၊ ဢတ်ထႁရိယႃ သုၶႃဝႁႃ။ ႁႃပေတိ ဢတ်ထံ ၻုမ်မေꩪေႃ ၊ ၵပိ ဢႃရႃမိၵေႃ ယထႃ။
ပိၼ်ႇတႆး
တၢင်းႁဵတ်း ၵူၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ၵၢၼ် ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လႆႈ။ ၵူၼ်း ဢမ်ႇမီးပႆႇၺႃႇတၢင်းမေႃၼၼ်ႉ ဵတမိူၼ်ၼင်ႇ လိင်းပႂ်ႉသူၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၸၢႆး ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။ လိင်းလူင်ၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ယႃႉလႅဝ်သူၼ်။ မႄႈရေႃးႁိၼီႇၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်မႄႈရေႃးႁိၼီႇၸၢတ်ႈၼႆႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႃႇတၵ
ထူင်းပူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈထူင်းပူဝ်ႇၵူင်း  (ထုံးဘိုကုန်းရွာ၊ Htonebokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႁတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192912 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႁတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1741 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2008 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3749 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
256
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:256
ဝိၼ်းတဵင်း
ဢူးဝိၼ်းတဵင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃၵေႃႇသၢင်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၸႄႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 2016 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ဢူးဝိၼ်းတဵင်းၼႆႉ လႆႈတီႇပလူဝ်ႇမႃႇ AGTI လႄႈ တင်းၸုမ်ႈၶူးဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်း ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းမေႃမိုဝ်းသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု
မၢႆ (1) (ႁွင်ႉ) ၺွင်ႇပိၼ်ႇၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈမၢႆ (1) (ႁွင်ႉ) ၺွင်ႇပိၼ်ႇၽျူႇ  (အမှတ် (၁) (ခေါ်) ညောင်ဖြူပင်ရွာ၊ No.1(Nyaunghpyupin)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပတ်ႉလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191953 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပတ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2955 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3311 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6266 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း  (အုပ်သျှစ်ကုန်းရွာ, Okeshitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191724 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 959 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2162 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဢထႅတ်ႉၵျွၵ်ႉၵျၢမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢထႅတ်ႉၵျွၵ်ႉၵျၢမ်း  (အထက်ကျောက်ကြမ်းရွာ၊ Ahhtetkyaukkyan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190347 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1688 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1521 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3209 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ပွၵ်ႉၵႅင်းၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၵႅင်းၵူၺ်ႉ (ပေါက်ကိုင်းကွေ့ရွာ, Paukkaingkwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190235 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8604 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 7897 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 17401 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ထၢၼ်တလၢၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ် (ထန်တလန်မြို့နယ်, Htantlang Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်ယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉ
ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ်ၼႆႉ လႅၼ်လိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
1716
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1716
726
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:726
ၵျူင်ႇမငေး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျူင်ႇမငေး (ကျုံမငေးမြို့; ဍုၚ်ကြုၚ်မ္ၚိုလ် Kyonmangay) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇ  (ဆည်ရွာ, Se) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190706 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2466 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ထဵင်ႇပိၼ်ႇၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇပိၼ်ႇၸွၵ်ႉ  (ထိန်ပင်စောက်ရွာ, Hteinpinsauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190017 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်ႇၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1827 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3612 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1325
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1325
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ (ႁွင်ႉ) မၢႆ (9)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ (ႁွင်ႉ) မၢႆ (9)  (အောင်ချမ်းသာ (ခေါ်) အမှတ် (၉)ရွာ၊ Aungchanthar(No.9)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵွင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192052 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵွင်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 757 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 980 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
725
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵူႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵူႇၼီႇ  (ကူနီရွာ, Kuni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧤွၵ်ႉၶူၺ်းတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194197 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧤွၵ်ႉၶူၺ်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1331 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1533 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2864 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢသျေႉယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢသျေႉယႂႃႇတိတ်ႉ  (အရှေ့ရွာသစ်ရွာ, Ahsheyywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလၢၼ်းၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190971 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလၢၼ်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2029 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2495 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4524 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵူႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
725
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢသျေႉယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
725
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:725