cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပျေႃႇပွႆႇ၊ ဝဵင်း
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇၼႆႉ တူၵ်းၽၢႆႇထုင်ႉၾူၼ်ဢေႇလႄႈ ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁိူၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶဝ်ႈမၢၵ်ႇၼမ်ႉ မဵဝ်းဢွၵ်ႇတီႈၼႃႈလိၼ်ၾူၼ်ဢေႇၵမ်ႉၼမ်ၵူၺ်း။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်ႈ၊ ၵုၺ် ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၾူၼ်ဢေႇလႄႈ လႆႈဢဝ်ၼမ်ႉတီႈၼွင် တီႈၽၢႆၸိူဝ်းၼႆႉ သႂၢင်းသႂ်ႇသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆဢွၵ်ႇ ယၢၼ်ၵႆႇဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ 8 လၵ်းၼၼ်ႉ မီး ၽၢႆၵူင်ႇမိၼ်း၊ တီႈႁိမ်းဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇၼၼ်ႉ မီး ၽၢႆယႃႇမ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽၢႆပျေႃႇပွႆႇ လႄႈ ၽၢႆၼွင်ဝတီး၊ သႂၢင်းဢဝ်ၼမ်ႉ ၵႃႈတီႈၽၢႆႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵုၺ်တႄႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတီႈ ထုင်ႉယၼွင်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ 7 လၵ်း ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇလိူင် တႄႉသွမ်ႈတီႈလိၼ် ဢၼ်လႆႈၼမ်ႉၽၢႆ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သွမ်ႈၸွမ်းၶဝ်ႈ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သွမ်ႈႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇႁႄႉ တႄႉ သွမ်ႈတီႈထုင်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈၼမ်ႉၽၢႆ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႂ်းမိူင်းတႄႉ ပဵၼ် ၵိမ်းႁိပ်ႇမၢၵ်ႇဢုၼ်၊ ၵိမ်းၽႆး၊ ၸေႃႉ၊ မၢၵ်ႈထႆ၊ မိတ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းတွင်း ၶူဝ်းလဵၵ်း ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီႈ ဝ မိၼ်းတမ်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆႇ ႑ လိၵ်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ ၼၼ်ႉလႄႈ တီႈဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းၸု ဢၼ်မီးၽၢႆတူၵ်းဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ ယၢၼ်ၵႆႇ 6 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိတ်ႈမိၼ်းတမ်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်တႄႉ။ ယႃႇပု ဢၼ်ၵႃႈတီႈဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇတႃး ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆႇသၢမ်လၵ်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ တေႃႇယၢမ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတႄႉ လိူဝ်သေတၢင်း တႃႈၵုင်ႈ၊ တႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၼၢတ်ႉမွၵ်ႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ ယၢၼ်ၵႆ 40 လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵႂႃႇၸူးလႆႈ သူၺ်ႇလွင်ႇပူး၊ ၵျွၵ်ႉၶျႅတ်ႉ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ယၢၼ်ၵႆႇ 12 လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵႂႃႇၸူးလႆႈ ဝၢၼ်ႈၵႂိၼ်း ဢၼ်မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ယၢၼ်ၵႆႇ 13 လၵ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
ၵွင်းမူး ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၵွင်းမူး ၵေႇတုမတီႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵွင်းမူးမိၼ်းယႃႇမ ဢၼ် မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ ၵေႃႈတင်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ ဢၼ်မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပႆႇတင်ႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵွင်းမူးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽင်ႇၶၢင်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵႂႃႇမဵၵ်ႉထိလႃႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵွင်းမူးၶုၼ်ၼၢင်းၵျူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈတိၼ်သၼ်လွႆမိူင်းတႆး ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆႇတင်း ဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ မွၵ်ႈ 14 - ႑5 လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵွင်းမူးလွႆသပေႇ၊ ၵွင်းမူးၵျႅတ့်တႄးတွင်ႇ၊ ၵွင်းမူးတွင်ႇတေႃႇ၊ ၵွင်းမူးၸလူင်းတွင်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပွႆးလၢမ်းယႂ်ႇလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးၵႃႈတီႈ ၵွင်းမူး ၸိူဝ်းမီးႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ပၢင်ပွႆး ဢၼ်ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင် ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ပွႆးၵထိၼ်ႇၽုင်ႇ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပေႃး လိူၼ်သိပ်းသွင်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇၼႆႉ မီး ၽြႃးၵွင်းမူး၊ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ လုမ်း၊ ၵၢတ်ႇၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပျီႇတေႃႇတႃႇ၊ မီး ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း၊ ႁူင်းယႃလဵင်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽၢႆမိၼ်းတႃးၵျီး လႄႈ ၽၢႆမူဝ်းၵွင်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇၵုမ်းပၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁေႃၽုင်းဢူဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ႁူင်းထမ်းၸႄႈလူင်သေ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ၼၢႆးထိမ်း ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်လိၼ် ဢူးမူင်ႇ ၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇၵူင်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵူင်း (ဢွၵ်ႇ)  (ညောင်ကုန်း (အရှေ့)ရွာ, Nyaungkone(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193820 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 719 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 916 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၸီးၽျူႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈၸီးၽျူႇပိၼ်ႇ (ဇီးဖြူပင်ရွာ, Zeehpyupin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190012 ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢူၵ်ႉပလိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉပလိၼ်ႇ  (အုပ်ပလင်ရွာ, Okepalin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191086 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 642 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 745 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
187
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:187
644
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:644
တႄးၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႄးၵျုၼ်း  (သဲကျွန်းရွာ၊ Theakyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်းတႄးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192683 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်းတႄးၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4481 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5025 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9506 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
မႄႈၸႄႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမႄႈၸႄႉ (မြန်မာနိုင်ငံ, Mese Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပျေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႇၼီႇ
ဝၢၼ်ႈပျေႃႇၵူင်း  (ပျော်ကုန်းရွာ, Pyawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193816 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 719 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 916 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယေႇၼၼ်ႉတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢေႇပရႄႇ 1846
(26) ဝၼ်း
5
ယူင်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈယူင်းၵၢၼ်ႇ  (ရုန်းကန်ရွာ, Yonekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191078 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 639 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 700 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1339 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၵၢၼ်ႇဢွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇဢွၵ်ႉ  (ကန်အောက်ရွာ, Kanauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်းတလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194677 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်းတလႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2659 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3206 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5865 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တတႃးဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵၢၼ်ႇဢွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵူးတူဝ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵူးတူဝ်ႉ  (ကူးတို့ရွာ, Kutoet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူးတူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,082 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵျိၼ်းၺွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵပွၵ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵပွၵ်ႉတေႃး  (ကပေါက်တောရွာ၊ Kapauktaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႃႉမိၼ်းမေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 162415 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႃႉမိၼ်းမေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1472 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1876 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3348 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မွၵ်ႇၸၢမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႇၸၢမ် (, Mauk San, မောက်စံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1643
1643
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
643
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1643
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
643
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1643
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
643
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
2022
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
643
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
2022
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
643
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
2022
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1643
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
2022
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
186
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
2022
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
186
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1643
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
186
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
2022
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
186
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1643
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
2022
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
643
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
186
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇလွႆလူင် ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉၵၢင်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸုင်
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ပဝ်း (ဢိူင်ႇလွႆလူင်)
643
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈမႃႉတိၼ်လူင်း
ပလဵၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈဢုၼ်ႇႁွၼ်
2022
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2020 ႁူဝ်သိပ်းပီ
186
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1643
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျိၼ်းတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းတႄး  (မြင်းတဲရွာ၊ Myinte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192971 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1622 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2086 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3708 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
186
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈလုၵ်းၽီ
1643
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1643
မျိၼ်းတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်သလွပ်ႈ
မိူင်းယႆ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းယႆ ; (မိုင်းရယ်မြို့), (Mongyai), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးၽၵ်းႁႃႈ
• #ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ႁ
643
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈၸေႈၽႅတ်ႈ
မိူင်းယႆ၊ ဝဵင်း
ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်
႑. တႆး ႒. မၢၼ်ႈ ႓. ၶႄႇ ႔. ၵလႃး
643
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:643
မိူင်းယႆ၊ ဝဵင်း
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ
ၵၢၼ်ႁႆႈ ၵၢၼ်ၼႃး ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ သမ်ႉ မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ တႅင်တမ်ႇပူႇ၊ မူဝ်ႇလႃႇမွၵ်ႇ၊ မူဝ်ႇလႃႇထုၵ်ႈ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ် ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉလႆႈႁၼ် သူၼ်ၶၢဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ လၢၼ်ႉၶၢႆၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၵုၼ်ႇယွႆႈၵေႃႈ လႆႈႁၼ်လိူင်ႇမႃးတေႉတေႉ။
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈၸႃႇၸီႇ
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽႃႉလုၵ်း
မိူင်းယႆ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
လွႆလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ႁၢတ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၶိူဝ်းပီႈ
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ႁုင်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းလၢင်း (ဢိူင်ႇလွႆလူင်)
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇလေႃႉ
• #ဝၢၼ်ႈတိၼ်တူၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈယိၼ်း
• #ဝၢၼ်ႈၵွင်းလဢွၼ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉၵွမ်း
• #ဝၢၼ်ႈလွႆပူႇတုတ်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႇသႅင်
• #ဝၢၼ်ႈဢိလူင်
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမႆႉႁူၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶူတ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶူဝ်လၼ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးလူင်း
• #ဝၢၼ်ႈၼႃး
• #ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႇႁဵဝ်းငိုၼ်း
• #ဝၢၼ်ႈလွႆပုတ်း
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးသပေႇ
• #ဝၢၼ်ႈလွႆသႅင်
• #ဝၢၼ်ႈသွၵ်ႇငွၼ်ႉ
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉၵွင်း
• #ဝၢၼ်ႈတွင်သိလိၵ်ႉ
• #ဝၢၼ်ႈၽၵ်းႁိပုတ်း
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႅင်း (ဢိူင်ႇလွႆလူင်)
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၼဵင်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးဢွၼ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇမိုၼ်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈၵွင်းလလူင်
• #ဝၢၼ်ႈမေႃႇၸေႃး
• #ဝၢၼ်ႈပူင်းလဝ်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းပႅၵ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈလုၵ်းမေႃႇၶၢင်
• #ဝၢၼ်ႈလွႆၶူး
• #ဝၢၼ်ႈၵွင်းတွင်
• #ဝၢၼ်ႈသၼ်တွင်
• #ဝၢၼ်ႈမူၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်တွင်
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်လႅင်
• #ဝၢၼ်ႈၽၵ်းၵုမ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၵွင်းမႆႉၵုတ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၸၢမ်ပူး
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇတဝိ
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်သုတ်း(ပၢင်သူၼ်)
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ၸၢင်ႉ
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတႄႇ (တႅၵ်ႉ)
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ၵၢၼ်ႇတေႃႇ (ယႂႃႇမ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတေႃႇ (ယႂႃႇမ)  (ကန်တော် (ရွာမ)ရွာ, Kantaw(Ywarma)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191610 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2847 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5300 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၸိၼ်ႇ (ဝၢၼ်ႈလူင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၸိၼ်ႇ (ဝၢၼ်ႈလူင်)  (လက်ပန်ဇင် (ရွာမ)ရွာ, Letpanzin(Ywarma)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191084 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 642 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 745 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၵျႃႇပိၼ်ႇဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ဝမ်ႇꧤႄးလူး)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ဝမ်ႇꧤႄးလူး)  (သရက္ကန် (ဝမ္ဘဲလူး)ရွာ, Thayatkan(Wanbelu)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝမ်ႇꧤႄးလူး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194170 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ ဝမ်ႇꧤႄးလူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 439 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 545 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 984 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
185
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လႅတ်ႉၶူၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉၶူၵ်ႉပိၼ်ႇ  (လက်ခုတ်ပင်ရွာ, Letkhokepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193815 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 719 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 916 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
185
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1642
1642
185
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1642
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
185
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1642
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
185
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1642
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
185
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:185
1642
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1642
မၵျီးၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၸု  (မကျီးစုရွာ၊ Magyisu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192682 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 844 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 912 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1756 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
မိူင်းယႆ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယႆ ; (မိုင်းရယ်မြို့နယ်), (Mongyai Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမိူင်းယႆယဝ်ႉ။
642
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:642
ၼႃးမူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးမူၼ်း (, Nar Mon, နားမွန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၸီးဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈၸီးဢၢႆႇ  (ဇီးအိုင်ရွာ, Zeeaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 220979 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 639 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 700 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1339 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
လေးမျႅတ်ႉၼႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ  (လေးမျက်နှာရွာ, Laymyethnar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်းတလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194678 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်းတလႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2659 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3206 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5865 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၶိၼ်ႇမုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇမုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192005 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇမုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1122 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1381 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2503 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
184
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵျိၼ်းတီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵျိၼ်းတီးၵူင်း  (လက်ပံကျင်းသီးကုန်းရွာ၊ Letpankyintheekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၵျီးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192098 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၵျီးတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 655 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 773 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1428 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
184
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:184
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵျိၼ်းတီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မိၼ်းၵၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၵၢႆး  (မင်းကိုင်းရွာ, Minkaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိင်းၺႃးလေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190777 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 664 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 681 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1345 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ ၼ
မႄႈၸႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉ (မယ်စဲ့မြို့နယ် ၊ Mese Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ပႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမႄႈၸႄႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ပီ 1962 ပၢၼ် တေႃႇလၢၼ်ႇယေးၶွင်ႇၸီႇၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ဝဵင်းမႄႈသႄၼမ်သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဢိူင်ႇမႄႈသႄႇၼမ်၊ ဢိူင်ႈမႄႈၸႄႉ၊ ဢိူင်ႇႁူဝ်ၵျိတ်ႉ၊ ဢိူင်ႇၼၢင်းမၢၼ်း၊ ဢိူင်ႇတေႃးၵတုၺ်း၊ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇ လႄႈ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလွႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပီ 1970 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼႃႈလိၼ် ၵရိၼ်ႇၼီႇဢမျူဝ်းတႃးတူဝ်းတႅတ်ႉယေးပႃႇတီႇ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၶဝ်ႈတိုၵ်း ႁူင်းႁၢၼ်ႇယဝ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈမႃးၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉယဝ်ႉ။ ထိုင် 1981 လႄႈ 1982 မႃး တပ်ႉမတေႃႇၶိုၼ်းတိုၵ်းဢဝ်သေ လႆႈဢဝ်ထုင်ႉမႄႈၸႄႉၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်းယဝ်ႉ။
ၽွင်းပဵၼ် လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ 1988 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပႆတိၼ် မၢႆ 250 လႄႈ တပ်ႉႁၢၼ်ပလိၵ်ႈတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ လႆႈႁုပ်ႈသိမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1989 မႃး တပ်ႉပႆလိၼ်မၢႆ 102 လႆႈၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ်ၼႃႈလိၼ်သေ ထိုင် ပီ 1990 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 24 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2010 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ် ဝဵင်း 1 ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ 2 ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ 4 ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ 12 ဝၢၼ်ႈသေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 18 တီႇၵရီႇ 29 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 19 တီႇၵရီႇ 0 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 19 မိတ်ႉၼိတ်ႉလႄႈ 97 တီႇၵရီႇ 46 မိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႆႉ မီး 1012.44 sqmi ယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းထႆး။ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၽႃသွင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ၵွင်းလွႆၼမ်လိူင်ႇသေ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းဢေႇလႄႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 1204 ထတ်းယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇၸႄႈဝဵင်း သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈၼႆႉ ပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် လွႆတွင်ႇလႃႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 1450 ထတ်းယဝ်ႉ။
ၵေးၼမ်ႉ
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ၵေးၼမ်ႉဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်သေ ႁွင်ႈဢၼ်လိုဝ်းလင်တႄႉ ပဵၼ် ႁွင်ႈမႄႈပၢႆ၊ ႁွင်ႈမႄႈၽ၊ ႁွင်ႈမႄႈၸႄႉ၊ ႁွင်ႈမႄႈတၼွႆ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈမႄႈပၢႆၼႆႉ ၵႆယၢၼ်တင်းဝဵင်းမႄႈၸႄႉသေ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉမၼ်းသေ ႁွင်ႈဢၼ်ၵိုတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတွၼ်ႈတႃႇ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ယွၼ်ႉၼမ်ႉၼႂ်းႁွင်ႈ ယွမ်းၵႂႃႇလႄႈ တႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
တီႈၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမႆႈႁွၼ်ႈမိုၵ်းယမ်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး 39 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး 7 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ မီး 43.04 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ဢိင်လူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ပီ 2017 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး 6,835 ၵေႃႉ သေ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ် တႆး၊ ယၢင်းလႅင် လႄႈ မၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်တႄႉ ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ လႄႈ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁႅင်းဢေႇဝႆႉသေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းသေ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ ၵၢၼ်လဵင်ႉတူဝ်သတ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းယူႇဢိတ်းဢွတ်း။ ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈ၊ ငႃး၊ ၽၵ်းမီႇၽိူၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ဢဝ်တင်းသၢႆတၢင်းရူတ်ႉၵႃးသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈတင်း ၽႃသွင်း၊ ဝေႃးလၶႄႉ လႄႈ ဝဵင်းလွႆၶေႃၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ မီးပၢင်ႇၶိူင်ႈမိၼ်မႅင်းမီႈ ပၢင်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁူင်းႁဵၼ်သွၼ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇတႄႉ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် 2 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်ၽႄ 1 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ပူၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ 2 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 8 ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉငဝ်ႈ 2 ႁူင်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ မီးႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း 1 ႁူင်း၊ ႁူင်းယႃထုင်ႉ 1 ႁူင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ 2 တီႈ လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၽႄ 8 တီႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးရတၼႃႇယၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ၵွင်းမူးတႃႇတုၸယတၢတ်ႉပွင်း လႄႈ ၵွင်းမူးၵျႅၵ်ႉထီးယူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
သျၢၼ်းမျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းမျွင်း (ရှမ်းမြောင်းရွာ, Shanmyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190014 ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
641
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ငပၢႆႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈငပၢႆႇတေႃး  (ငပိုင်တောရွာ၊ Ngapaingtaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႃႉမိၼ်းမေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 162414 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႃႉမိၼ်းမေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1472 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1876 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3348 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
641
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:641
ၵၢၼ်ႇတေႃႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတေႃႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ကန်တော် (အရှေ့)ရွာ, Kantaw(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191612 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2847 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5300 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ယူင်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1641
1641
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1641
ၺွင်ႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇလႃႉ  (ညောင်လှရွာ၊ Nyaunghla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼီႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192963 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼီႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 612 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1153 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
သိၼ်ႇၽျူႇတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၽျူႇတၢႆႇ  (ဆင်ဖြူတိုင်ရွာ, Sinhpyutaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၽျူႇတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,120 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ
ယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ယေးငိုၼ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ဢၼ်ၵူႈယိမ်ပၼ်ငိုၼ်းတွင်းလႄႈ ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၸူး မိူင်းတိုၵ်ႉႁူမ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ လွင်ႈယိုၼ်းဢၢၼ်းတႄႉၵေႃႈ တေဢၢၼ်း ယွၼ်ႇယွမ်း လွင်ႈၵွတ်းၽၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၸုမ်းယေးငိုၼ်း လုမ်ႈၾႃႉ ဝႆႉယူႇ။
ပိုၼ်း
ကမ္ဘာ့ဘဏ် နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေ အဖွဲ့ သည် ဝါရှင်တန်တွင် အခြေစိုက်သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ် ကို အမေရိကန် က ဦးဆောင်ပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေ အဖွဲ့ ကို ဥရောပသားများ ဦးဆောင်လေ့ရှိသည်။
1945 -1968
ဖွဲ့စည်းစမှ ၁၉၆၇ အထိ ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် ယခုကဲ့သို့ ငွေမချေးပေ။ ငွေချေးခြင်း ကို သတိကြီးစွာ ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ ဘဏ်က ပြန်လည်ထူထောင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး အတွက် ငွေများထုတ်ချေးလိုသော်လည်း ပမာဏ များများ ထုတ်ချေးမိပါက ဘဏ်အပေါ် ယုံကြည်စိတ်ချမှု ကင်းမဲ့သွားမည် ကို စိုးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဂျွန်မက္ကလွိုင်း က ပထမဆုံး အနေဖြင့် ပြင်သစ်ပြည်ကို ငွေချေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ပိုလန် နှင့် ချီလီ နိုင်ငံတို့က ငွေချေးရန် တောင်းဆိုသော်လည်း မရခဲ့ပေ။ ချေးငွေမှာ ပြင်သစ်တို့ တင်ပြတောင်းဆိုသော ပမာဏ၏ တစ်ဝက် ယူအက်စ်ဒေါ်လာ ၉၈၇ မီလျှံ ဖြစ်သည်။ထိုချေးငွေကို မည်ကဲ့သို့ အသုံးပြုရမည်ကို တင်းကျပ်သော စည်းမျည်းများ ထားရှိသည်။ ပြင်သစ်အစိုးရ က အခြားနိုင်ငံခြားများ သို့ ချေးငွေမဆပ်မီ ကမ္ဘာ့ဘဏ် ချေးငွေဆပ်အောင် ဘဏ်ဝန်ထမ်းများ က လုပ်ဆောင်ကြရသည်။ အမေရိကန် အစိုးရ က ပြင်သစ်အစိုးရအဖွဲ့ ထဲ တွင် ကွန်မြူနစ် များ မပါဝင်စေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ချေးငွေရရှိရန် ပြင်သစ်အစိုးရ က လည်း ကွန်မြူနစ်တို့ ပါဝင်သော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်တို့ချေးငွေ အလျှင်အမြန် ရရှိခဲ့သည်။
မာရှယ်စီမံကိန်း အရ ၁၉၄၇ တွင် ဥရောပနိုင်ငံ အများစု မှာ အကူအညီများ ရရှိပြီးဖြစ်၍ ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် ဥရောပပြင်ပ နိုင်ငံများသို့ ငွေထုတ်ချေး နိုင်လာခဲ့သည်။၁၉၆၈ တိုင်အောင် ချေးငွေများသည် ငွေပြန်ပေါ်လွယ်သော ဆိပ်ကမ်း၊ အဝေးပြေးလမ်းများ နှင့် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ စသည့် လုပ်ငန်း စီမံကိန်းများ ကိုသာ ထုတ်ချေးခဲ့သည်။
1968 - 1980
၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၀ များ အတွင်းတွင်မူ ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများရှိ လူများ၏ အခြေခံလိုအပ်ချက် အတွက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ချေးငွေမှာလည်း ပိုများလာခဲ့သည်။ အခြေခံအဆောက်အဦး အတွက်သာမက လူမှုဝန်ဆောင်မှုများ နှင့် အခြားလုပ်ငန်းဆောင်တာများ အတွက်ပါ ထုတ်ချေးသော ကြောင့် ဖြစ်သည်။
၁၉၆၈ ခုတွင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသော ရောဘတ် မက်နာမာရ က မူဝါဒ ပြောင်းလဲခဲ့သော ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မက်နာမာရ က အမေရိကန် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဘဝ နှင့် ဖို့ဒ်မော်တာကုမ္ပဏီ ဥက္ကဋ္ဌ ဘဝ တွင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ဘဏ်ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ သူသည် စာသင်ကျောင်း နှင့် ဆေးရုံ ဆောက်လုပ်ခြင်း၊ စာတတ်မြှောက်မှု နှင့် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးတို့တွင် မြှင့်တင်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ငွေချေးရန် တောင်းခံလာသော နိုင်ငံများ၏ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းထားနိုင်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ငွေချေးရန် စိစစ်ရာတွင် ပိုမိုမြန်ဆန် လာခဲ့သည်။ သူသည် မြောက်ပိုင်းဘဏ်များ ငွေထုတ်ချေးရန် မလုံလောက်တော့သောအခါ ချေးငွေ ပိုချေးနိုင်ရန် ဘဏ်ငွေထိန်း ယူဂွင်း ရော့ဘာဂ့် ကို ငွေရှာခိုင်းခဲ့သည်။ ရော့ဘာဂ့် က ဘဏ်တွင်ငွေပိုများလာစေရန် ငွေချေးစာချုပ်များ ထုတ်ရောင်းခဲ့သည်။ တတိယ ကမ္ဘာရှိ ဆင်းရဲသော နိုင်ငံများကို အကူအညီများစွာ ပေးသောအခါ ချေးငွေများစွာ နစ်မြုပ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၆ မှ ၁၉၈၀ အတွင်း ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ရှိသောကြွေးမြီ မှာ နှစ်စဉ် ၂၀ % တက်လာခဲ့သည်။
တေႇ 1989 တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ
၁၉၈၉ တွင် များစွာဝေဖန်ခံရသောကြောင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ် မူဝါဒ ပြောင်းခဲ့သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး သမားများ နှင့် အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ က လည်း လူများကို ကူညီနိုင်ရန် ငွေချေးကြသည်။ ယခုအခါတွင် ဘဏ်၏စီမံကိန်းတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး အတွက် ချမှတ်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းႁူဝ်ႁဵင်ပီ
ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် ထောင်စုနှစ် မတိုင်ခင်တွင် ထောင်စုနှစ် ဖွံဖြိုးရေး ရည်မှန်းချက် ကို ပြည့်မှီရန် အလေးထားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ − မဆင်းရဲလွန်းသော နိုင်ငံများကို အတိုးနှုန်းအနည်းငယ်မြှင့်၍ အဓိက ချေးရန်၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ က အတိုးနှုန်းအနည်းငယ် သို့ မယူပဲ၊ သို့ ကူညီငွေ ကို အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံများသို့ ပေးရန် တို့ ဖြစ်သည်။ ဘဏ်၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ ပို၍ ဖွံ့ဖြိုးရန် နှင့် ဆင်းရဲမှုလျော့နည်း လာစေရန် ဖြစ်သည်။
ၶေႃႈပိူင်လူင်
ကမ္ဘာ့ဘဏ် က စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးရန် အဓိက အချက်ငါးချက်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
လၢႆးငၢႆး တႃႇယွၼ်ႇယွမ်း လွင်ႈတူၵ်းၽၢၼ်
အဆင်းရဲဆုံးသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ အတွက် ဘဏ်သည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျော့နည်းစေရေး နည်းဗျူဟာ တစ်ရပ်ကို ချမှတ်ထားသည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် အသင့်တော်ဆုံးသော နည်းဗျူဟာ ရရှိနိုင်ရန် နိုင်ငံသားများ၏ အကျိုး နှင့် လိုလားချက်များကို အထူးဂရုပြု ကြည့်ရှုလေ့လာသည်။ ထို့နောက် အစိုးရ က သဘောတူသော အခါ ဘဏ်က အကောင်အထည်ဖေါ်သည်။
နိုင်ငံပေါင်း ၄၅ နိုင်ငံ က ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံများ အတွက် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂၅.၁ ဘီလျှံ ကို ကမ္ဘာ့ဘဏ် ၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးမှု အသင်း သို့ပေးလှူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအသင်းမှ နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ကိုပြန်လည် ကူညီ ပေးလှူနိုင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ ရောဘတ်ဇူဝဲလ်လစ် က အလှူငွေများသည် ထိုနိုင်ငံများက အားအထားဆုံး ဖြစ်သည်ဟု အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။
ၽူႈၼၢမ်း
ႁူဝ်ပဝ်ႈယေးငိုၼ်းၵမ်ႇၾႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ် ရေႃးပိူတ်ႉၸူဝႅလ်းလိသ်ႉသေ၊ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇၼၢမ်း ပၢင်ၵုမ်ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်လႄႈၽႅၼ်ၵၢၼ် ၵၢၼ်ယေးငိုၼ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ပဝ်ႈယေးငိုၼ်းၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢမႄးရီးၵႂ်းသေ ပဵၼ်မိူင်းဢမႄးရီးၵႂ်း ဢၼ်သႂ်ႇလႆႈငိုၼ်းတိုၼ်းလၢင်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၶဝ်ၵေႃႉလိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၵႂၢၼ်းပွင်ၶဝ်ၸင်ႇ ယိုၼ်ယၼ်မၵ်းမၼ်ႈ။ ၼိူင်ႈပၢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႈၵၢၼ်ႁႃႈပီႊသေ သမ်ႉၸၢင်ႊသိုပ်ႇထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈလႆႈထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
အမှုဆောင်ညွန်ကြားရေးမှူးများ သည် သက်ဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့ဘဏ် အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့နောက် ဒါရိုက်တာ ဘုတ်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကာ သီတင်းတစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ကျ စည်းဝေးကာ ဘဏ်ချေးငွေများအတည်ပြုပေးခြင်း၊ မူဝါဒသစ်များ ချမှတ်ခြင်း ၊ နိုင်ငံများသို့ ကူညီရန် နည်းလမ်းရှာဖွေခြင်း နှင့် အခြားအရေးကြီး အကြောင်းအရာများကို ဆွေးနွေးကြသည်။
ဘဏ်တွင် အမှုဆောင် ဒု ဥက္ကဋ္ဌ ၂ ဦး၊ အကြီးတန်း ဒု ဥက္ကဋ္ဌ ၃ ဦး နှင့် ဒု ဥက္ကဋ္ဌ ၂၄ ဦးရှိသည်။
သုၼ်ႇတွတ်ႈၶႅပ်းသဵင်ၵၢင်ၸႂ်လႆႈ
လွင်ႈပၼ်ၶႅပ်းသဵင်ၵၢင်ၸႂ် ယေးငိုၼ်းၵမ်ႇၾႃႇၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးတင်ႈတႄႇပီႊ 2010။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ မိူင်းတိုၵ်ႉၸင်ႇႁႃၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းမႃး ပိူင်လူင်မၼ်း မိူင်ၸိူင်ႉၼႆ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ တိူဝ်းမီးသုၼ်ႇပၼ်ၶႅပ်းသဵင်ၵၢင်ၸႂ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ပၼ်ၶႅပ်းသဵင်ၵၢင်ၸႂ်လႆႈၼၼ်ႉၸမ်း မိူင်းဢမႄးရီးၵႂ်း (15.85%) ၊ မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ (6.84%)၊ မိူင်းၶႄႇ (4.42%)၊ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ(4%) ၊ မိူင်းၾရင်ႇသဵတ်ႈ (3.75%)၊ လႄႈ မိူင်းပရိတ်ႇထိၼ်ႇ (3.75%) ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပြႃႇၸိလ်း၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႂ်း၊ မိူင်းၵူဝ်းရီးယႃးၸၢၼ်း လႄႈ မိူင်းမႅၵ်းသီးၵူဝ်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိူဝ်းမီးဢဵၼ်ႁႅင်းပၼ်သဵင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ လူတ်းယွမ်းပႅတ်ႈ ႁႅင်းပၼ်သဵင် ၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းမုၼ်းလႅင်းၶဝ်ၼ်ၼႉယဝ်ႉ။ ႁႅင်းပၼ်သဵင်မိူင်းရႃးသီးယႂ်းတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႊသင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
လွင်ႈထတ်းသၢင်
ကမ္ဘာ့ဘဏ် ကို စီးပွားရေးပညာရှင်ချုပ်ဟောင်း ဂျိုးဇက် စတစ်ဂ်လစ် အပါအဝင် အကယ်ဒမီများ၊ Survival International ကဲ့သို့ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများ က ဝေဖန်စမ်းစစ်သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသုံးသပ်ချက်များ က ထောက်ပြသည်မှာ ဘဏ်၏ အကူအညီများသည် အရမ်းစောလျင်စွာ သော်လည်းကောင်း ၊ ဆိုးရွားစွာ သော်လည်းကောင်း အကောင်အထည် ဖော်မိလျှင် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ပင် ထိခိုက်စေသော ပြောင်းပြန်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်သည် ဟု ဆိုသည်။
ကက်သရင်း ကော်ဖီး က သူ၏ စာအုပ် Masters of Illusion: The World Bank and the Poverty of Nations (1996) တွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများအတွက် လုပ်ဆောင်မှုများသည် ဆိုးရွားလှကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ ဘဏ်သည် ဖွံ့ဖြိုးမှု တွင်သာ အာရုံစိုက်လွန်းနေပြီး ဆေးတမယ် တည်းဖြင့် အမျိုးမျိုးသော နိုင်ငံများကို ကုသနေကြောင်း ပြောခဲ့သည်။ အအောင်မြင်ဆုံး အစီအစဉ်တွင်ပင် နိုင်ငံများ၏ ဘဏ္ဍာရေး အခြေခံများနှင့် တန်ဖိုးထားမှု များကို မသုံးပဲ အနောက်တိုင်းအမူအကျင့် များကို သွတ်သွင်းစေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုတိယ အချက်မှာ ကမ္ဘာ့ဘဏ် က ဆင်းရဲလွန်းသော နိုင်ငံများသည် ပြင်ပမှ ငွေကြေးနှင့် အကြံဉာဏ်များ မရရှိပဲ မတိုးတက်နိုင်ဟု အထင်ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ အဖွဲ့အစည်းများက ထောက်ပြသည်မှာ ကမ္ဘာ့ဘဏ် လုပ်သည်မှာ ဆင်းရဲသားများကို ဆင်းရဲမှု အတွက် အပြစ်တင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
အဝေဖန်ခံရဆုံးအချက်မှာ ဘဏ်၏ လုပ်ကိုင်ပုံနည်းလမ်းများ ဖြစ်သည်။ ၁၈၆ နိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသည် ဆိုသော်လည်း အနည်းငယ်သော နိုင်ငံကြီးများက အုပ်ချုပ်နေ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံကြီးများက ဘဏ်ကို ဦးဆောင်မည့် သူများကို ရွေးသောကြောင့် ထိုနိုင်ငံများ ဖြစ်စေချင်သည် ကို ဘဏ်က လုပ်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည် ဟု ဆိုသည်။
ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် မူဝါဒ အားဖြင့် လည်းကောင်း လက်တွေ့ အားဖြင့်လည်းကောင်း အသွင်နှစ်မျိုး ဖြင့် တည်ရှိသည်။ မူဝါဒအားဖြင့် ဘဏ်သည် အလှူရှင်နှင့် ငွေရှင်အစိုးရများ၊ ပုဂ္ဂလိက ဈေးကွက်များ နှင့် အခြားအပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ အလိုအရ လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိသလို လက်တွေ့အားဖြင့် ၎င်းသည် ရိုးရှင်းပြီး အကူအညီပေးရန် နှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အထောက်အပံ့များ ပေးရန် တို့တွင် လုပ်ဆောင်သည်။ ဈေးကွက်နှင့် အလှူရှင်များ အလိုအရ ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ဈေးကွက်စီးပွားရေး မူဝါဒ နှင့်သာ ဖြေရှင်းနိုင်သည် ဟူသော မူဝါဒချမှတ် ထားသည်။ သို့သော် ၎င်းမှာ မှားယွင်းနေသည် ဟု လူအများ က မြင်ကြသည်။
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်လွန်များတွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ် နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေး ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ တို့သည် ဝါရှင်တန် သဘောတူညီချက်ကို စတင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုသဘောတူညီချက်သည် ဂျီဒီပီ တိုးတက်မှုကို အာရုံစိုက်လွန်းခြင်း သာရှိပြီး ထိုတိုးတက်မှု ခိုင်မြဲအောင် မလုပ်ဆောင်နိင်ခြင်း ကို ယခုအခါ အများစု က သိလာကြပြီဖြစ်သည်။
အချို့လေ့လာမှုများ က ဘဏ်သည် ဆင်းရဲမှုကို ပိုမို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းမှု ၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံ တည်ရှိမှုကို ထိခိုက်လာခဲ့သည် ဟု ထောက်ပြကြသည်။ အချို့ဝေဖန်သူများက ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် Neoliberalism များကို အမြဲတမ်း ထောက်ခံခြင်း သည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများကို ထိခိုက်စေသော နည်းလမ်းများကို လိုက်နာစေရန် တွန်းအားပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်စေသည် ဟု ပြောသည်။
ထို့ပြင် ဘဏ်သည် အမေရိကန်နှင့် အနောက်ဥရောပ နိုင်ငံများ အကျိုးကို တခြား ကမ္ဘာ့နေရာများ တွင် အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ပေါ်အားထားမှုကို လျော့ချရန် တောင်ပိုင်းဘဏ် ကို တည်ထောင်ပြီးသော တောင်အမေရိက နိုင်ငံများ တွင်ပင် လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ကို အမေရိကန် ကသာ ရွေးချယ်ခွင့်ရှိပြီး အမေရိကန် သမ္မတ က ခန့်အပ်ခြင်းကြောင့် လူ အများစု က မကျေနပ်ကြပေ။ အမေရိကန် က ငွေရင်း ၁၆ % သာ စိုက်ထုတ်သော်လည်း ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ခွင့် ရနေခြင်းမှာ မတရား ဟု မြင်ကြသည်။ ကျန်နိုင်ငံများ အားလုံးပေါင်း က စုပေါင်းထောက်ခံမှသာ အရေးကြီးသော ဆုံးဖြတ်ချက် အတည်ဖြစ်ခြင်း ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ လုပ်ဆောင်မှုများ ကို ထုတ်ပြန်ပေးရန် မလိုအပ်ခြင်း တို့ကြောင့် လည်း ဖြစ်သည်။
ဆန္ဒပြခံရခြင်းမှာ အများဆုံးသော ဝေဖန်မှုများပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၂ ကမ္ဘာ့ဘဏ် အော်စလို ဆန္ဒပြပွဲ အောက်တိုဘာ ပုန်ကန်မှု နှင့် ဆီယက်တယ် တိုက်ပွဲ တို့ က ဆန္ဒပြခံရမှုများထဲမှ အနည်းငယ် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့အနှံ့အပြား တွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ ရှိရာ ဘရာဇီး နိုင်ငံ ရှိ ကရာပို လူမျိုးများ က ပင် ထိုသို့ပွဲများကို ကျင်းပကြသည်။
၂၀၀၈ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဘဏ် ၏အစီရင်ခံစာ တွင် ဇီဝလောင်စာ သည် စားသောက်ကုန်ဈေးနှုန်း များကို ၇၅% တက်သွားစေသည် ဟု ဖေါ်ပြခဲ့သည်။ ထိုသတင်းမှာ အရေးကြီးသော်လည်း မည်သည့်အခါမှ ပုံနိုပ်ထုတ်ဝေခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ အရာရှိများက ၎င်းသတင်းသည် အမေရိကန် သမ္မတဟောင်း ဂျော့ဘုရှ် ၏ သိက္ခာကို ကျစေနိုင်သောကြောင့် ဟု ဆိုသည်။
လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၶေႃႈမုၼ်း
ထို့ပြင် ဘဏ်၏ အချက်အလက်များ ဆိုင်ရာ စုဆောင်းမှု၊ မှန်းဆမှု၊ လည်ပတ်ခြင်း၊ လုပ်ဆောင်ခြင်း တို့ အတွက်ကြောင့်လည်း ဝေဖန်ခံရသည်။ ဘဏ်မှ ထုတ်ပြန်သော အချက်အလက်များသည် ကြီးမားသော ချေးငွေများကို အဘယ်ကြောင့် ချေးရသည်ကို ရှင်းပြနိုင်စွမ်းရှိသဖြင့် အရေးကြီးသည်။ ဘဏ်က ကမ္ဘာတဝန်း ရှိ သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ အဖွဲ့အစည်းများ နှင့် အခြားလူများ အကူအညီဖြင့် ထို အချက်အလက်များ ရယူရန် နှင့် နည်းဗျူဟာ ချမှတ်ရန် လုပ်ဆောင်သည်။ အချက်အလက်များက လူအများ ကမ္ဘာ့ဘဏ် လုပ်ဆောင်မှုများ အပေါ် ဂရုမမူမိစေရန် အာရုံလွဲပေးခဲ့သည်။ အနောက်ဥရောပ နိုင်ငံများ ထံမှ အချက်အလက်ဆိုင်ရာ စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အခြား နိုင်ငံများမှ စနစ်ကို ဘေးဖယ်စေပြီး ဥရောပ စနစ်ကို သာ သုံးရန်တွန်းအားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘဏ်က အချက်အလက် ထုတ်ပြန်မှု ကို မည်သို့ အသုံးချမည်ကို အစီအစဉ်ကျကျ လုပ်ဆောင်သောအခါ ထိုထုတ်ပြန်မှုများသည် ဘဏ်အတွက် အရေးကြီးလာသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုတွင်သာ အာရုံစိုက်ရသည်ကို ရှင်းပြရန် အတွက် ဖြစ်သည်။
လွင်ႈငူပ်ႉငိ ယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်
ဆင်းရဲသောနိုင်ငံများ အတွက် အခြေခံအဆောက်အဦး ညှိနှိုင်းမှု ၏ အကျိုးဆက် သည်လည်း အထူးဝေဖန်ခံရသော ကမ္ဘာ့ဘဏ် ၏ မူဝါဒဖြစ်သည်။ ၁၉၇၀ နှောင်းပိုင်း လောင်စာဆီ အကျပ်အတည်း သည် နိုင်ငံအများအပြား ကို ငွေကြေးအခက်အခဲ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
အခြေခံအဆောက်အဦး ညှိနှိုင်းမှု ဆိုင်ရာ ချေးငွေ ကို ထုတ်ချေးမည်ဟု ကမ္ဘာ့ဘဏ် က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို အစီအစဉ်တွင် ငွေဖောင်းပွမှု လျှော့ချရန် ၊ ထုတ်ကုန် နှင့် ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု တိုးမြှင့်ရန်၊ ငွေလဲနှုန်းပြောင်းလဲပေးရန် နှင့် သယံဇာတ များကို အစိုးရ က အသုံးချပုံ နည်းလမ်းများ ကို ပြောင်းလဲရန် စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ထိုနည်းလမ်းများသည် အထက်ပါ မူဝါဒချမှတ် အကောင်အထည် ဖော်ရန်လွယ်ကူသော နိုင်ငံများတွင် အလုပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော် တချို့နိုင်ငံများ ၊ အထူးသဖြင့် အာဖရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ တွင် ငွေဖောင်းပွမှုမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ဆင်းရဲမှု တိုက်ဖျက်ရေး မှာ ထို အမျိုးအစား ချေးငွေအကူအညီ တွင် မပါဝင်ခဲ့ပေ၊ ထို့ကြောင့် အစိုးရ က ငွေသုံးမှုကို လျော့ချလာခြင်းနှင့် စားကုန်များ ဈေးနှုန်း တက်လာခြင်း က ဆင်းရဲသူများ ကို ပို၍ဆင်းရဲတွင်း နက်လာစေခဲ့သည်။
၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များတွင် ထို အခြေခံအဆောက်အဦး ညှိနှိုင်းမှုဆိုင်ရာ ချေးငွေ သည် ဆင်းရဲသားများ၏ ဘဝကို ပိုမိုနိုပ်စက် သကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်ကို သတိပြုမိလာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကမ္ဘာ့ဘဏ် က ထိုချေးငွေ ကို ပြောင်းလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ် နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေ အဖွဲ့သည် အခြေခံအဆောက်အဦး ညှိနှိုင်းမှုဆိုင်ရာ ချေးငွေ အစီအစဉ် ကို ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရေး နည်းဗျူဟာ ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ သို့သော် လူအများက ထိုဗျူဟာသည်လည်း နည်းလမ်းဟောင်းအတိုင်းသာ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ပြောကြသည်။ မည်သည့်နည်းလမ်းကမှ ဆင်းရဲလွန်းသော နိုင်ငံများကို ကယ်တင်နိုင်လိမ့်မည် မဟုတ် ဟုလည်း ဆိုကြသည်။ ချေးငွေရယူခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံသည် ၎င်း၏ စီးပွားရေး လည်ပတ်မှုတွင် ကမ္ဘာ့ဘဏ် ၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု ခံရသည် ဟု ထင်မြင်ကြသည်။
ယေးငိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ မျၢၼ်ႇမႃႇ
၂၀၁၂-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂၂)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအနေနှင့် ယူထားသော အကြွေးများကို ပြန်ဆပ်ဖို့ ကမ္ဘာ့ဘဏ်က သတိပေးပြောကြားလိုက်ပါသည်။အကြွေးတွေ ပြန်ဆပ်မှသာ ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ ဘဏ္ဍာရေး အကူအညီ၊ အထောက်အပံ့၊ ချေးငွေအသစ်တွေ မြန်မာနိုင်ငံက ထပ်ရနိုင်မယ် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်သည် ကြွေးကျန်နိုင်ငံ ဘယ်နိုင်ငံကိုမဆို ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့ခွင့် မရဘူးဟု စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း သတ်မှတ်ထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်က မြန်မာနိုင်ငံမှာ နာဂစ်မုန်တိုင်း ဒဏ်ခံလိုက်ရစဉ်က ကမ္ဘာ့ဘဏ်အနေနှင့် ချေးငွေ ပေးလို့ မရခဲ့ပေ။
တႃႇယႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း  (သာယာကုန်းရွာ, Tharyarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193814 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 719 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 916 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ (သဵင်မိူၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ)
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈ
183
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:183
လဝၵႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈလဝၵႄး  (လဝကဲရွာ, Lawake) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလဝၵႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191081 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 392 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 477 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 869 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း (ဟုမ္မလင်းမြို့နယ် ; Homalin Township ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉ ဢၼ်လႆလတ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ ဢၼ်လုၵ်ႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆႇၸူး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ ဢၼ်လုၵ်ႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႆႇလူင်း ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ၼမ်ႉဢုရု ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢုရုၼႆႉ လႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း တီႈႁိမ်းဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ  (ကြပ်ပြင်ရွာ, Kyatpyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191077 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 639 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 700 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1339 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ၊ Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw, တူဝ်ယေႃႈ CRPH) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းသၢင်ႈမၢႆမီႈပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်တၢင်တူဝ် တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လိူၵ်ႈတၢင်ႇမိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2020 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵေႃႇမတီႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ 17 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ꧤူၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈꧤူၵ်ႉၵူင်း  (ဘုတ်ကုန်းရွာ, Bokekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧤူင်ႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191756 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧤူင်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1841 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2007 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3848 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
တီႈပၢင်ၵုမ်ၸုမ်း(Zoom) တႅၼ်းၽွင်း 300 ပၢႆ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ 2020 ၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်း ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း 15 ၵေႃႉသေ လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ꧤူၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
မိူဝ်ႈ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ CRPH လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လွင်ႈတပ်ႉမတေႃႇ ယႃႉပႅတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းပူၼ်ႉပႅၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ မၢႆမီႈၾိင်ႈမိူင်း ၵၼ် (6) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၽိတ်းၽိင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၽိတ်းၽိင်ႈၼႆသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတပ်ႉမတေႃႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈၶႂၢင်ႇတြႃး ဝႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽွင်းတၢင်တူဝ်ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႄႈ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ် ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆ ႁႂ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်ႈႁူမ်ႈတုမ်ၵူၺ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လႆႈဢဝ် မၢႆမီႈၾိင်ႈမိူင်း ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသိုပ်ႇဢႃႇယုထႅင်ႈ 5 ပီ တေႃႇထိုင် ပီ 2026 ဢေႇပရႄႇ 1 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ယိပ်းၵမ်ႁုၵ်းႁၢႆႉၼိူဝ် လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ်သေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ယႃႇပေႁႂ်ႈယိပ်းၵမ်ႁုၵ်းႁၢႆႉၼႆသေ ၶဝ်ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ် သၢၼ်ၶတ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် တႅၼ်းၽွင်းသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တဢၢင်း(ပလွင်ႈ) လႄႈ ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၵရႅၵ်ႉတိတ်ႉၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်ၼၼ်ႉ ထႅမ်သႂ်ႇတီႈၼႂ်း ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃႇမတီႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸူဝ်ၵႅပ်ႉ
မိူဝ်ႈ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢႆႇ မၢႆ (11/2021) သေ လႆႈယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်ၵၢၼ် ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႅၼ်းတၢင် ၽွင်းလူင် ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
1640
1640
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1640
ပိၼ်းတလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပိၼ်းတလႄး  (ပင်းတလဲရွာ, Pintale) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼေႇပူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194676 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼေႇပူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2571 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3150 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
တယႅတ်ႉၺီႇၼွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၺီႇၼွင်ႇ  (သရက်ညီနောင်ရွာ၊ Thayetnyinaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192680 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 844 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 912 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1756 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လႄႇတေႃးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇတေႃးၵျီး (လယ်တောကြီးရွာ, Leltawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190013 ယဝ်ႉ။