cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မျိၼ်ႉၼႅင်ႇ
ဢူးမျိၼ်ႉၼႅင်ႇၼႆႉ လႆႈၸုမ်ႈၶူးမေႃယႃမႃး တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃႇဝဵင်းလိူဝ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1981 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1990 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်းသေ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၽိတ်းၾိင်ႈ တွၼ်ႈ ၁၂၂ လႄႈ ထုၵ်ႇၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ ၂၅ ပီယဝ်ႉ။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 12
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (12) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (346) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (347))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (19) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
တူင်ႈတႃႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတူင်ႈတႃႈ, (တုံတာမြို့), (Tong Tar), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵျႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ  (ကြပ်ကန်ရွာ, Kyatkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194548 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 676 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1313 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
280
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:280
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်း တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ → ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
759
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:759
1357
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1357
တႄးပျိၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတႄးပျိၼ်ႇတေႃး  (သဲပြင်တောရွာ၊ Theapyintaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးပျိၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192332 ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သၽႃးၸႄႈမိူင်းယၢင်း
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Kayin State Hluttaw), ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉ တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 23 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 17 ၵေႃႉ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 6 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။
ပတၢၼ်းယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပတၢၼ်းယႂႃႇတိတ်ႉ  (ပဒန်းရွာသစ်ရွာ၊ Padanywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190363 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2189 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4384 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၵူႇၵိူဝ်ႇ
Google Maps ၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ web mapping ၶွင် ၶွမ်ႇပၼီႇ Googleၼၼ်ႉသ​ေ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇတီႈလၢဝ်ထိမ်း ၵဵဝ်လူၺ်ႈတၢင်းဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇၵႂႃႇမႃး၊ တႃႇလူတ်ႉၵႃး၊ တႃႇလူတ်ႉၶိူင်ႈ၊ တႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းပႆတိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ Google Maps ၼႆႉ တႄႇပိုတ်ႇတၢင်ႇၶိုၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2015 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ Google Maps ၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် API လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝႅပ်ႉသၢႆတီႈသၢမ် third-party ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢဝ်ၽင်သႂ်ႇ ႁဵတ်း embedded လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ Google Map Maker သေၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ပတ်ႉပိုၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈသေ ၶႂၢၵ်ႈႁဵတ်း ႁႂ်ႈပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ Google Maps ၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးတူၺ်းၼူၵ်ႉ ဢၼ်ၵူမ်ႈတူၺ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝဵင်ဢၼ်မုင်ႈယဵမ်ႈ ဝဵင်းလူင်ၼႆ ၸႂ်ႉဝႆႉ ၶႅပ်းႁၢင်ႈလၢဝ်ထိမ်း ဢၼ်ထႆႇဝႆႉ လုၵ်ႉတီႈသုင် ယၢၼ် 900 ထတ်း တေႃႇ 1500 ထတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဂြိုဟ်တုပုံရိပ် အတော်များများသည် ၃ နှစ် ကြာမြင့်နေပြီး ပုံမှန် အဆင့်မြင့်တင်ပေးသည်။ Google Maps ၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းၸႂ်ႉဝႆႉ Mercator projection လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်မီးတီႈၽင်ႇၵၢၼ်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉတႄႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢွၵ်ႇၼႄပၼ်လႆႈလီလီ။ ဢၼ်ပဵၼ်မၢႆဢွၵ်ႇ Google Maps ဢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈတီႈၼႂ်း ၶွမ်းတၢင်ႇၽိူၼ် Desktop ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမႃးပၼ်မိူဝ်ႈ ပီ 2013 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၾူင်းမူဝ်ႇပၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးပၼ် မိူဝ်ႈပီ 2008 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 2013 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် App Google Map ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆဢႅပ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2012 ၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇ Google ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇတေပေႃႉထႆႇဢဝ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈတႃႇ Google Maps ၼႆႉ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် 7100 ၵေႃႉ ၼႆ လႆႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။
တၽၢၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတၽၢၼ်းၵၢၼ်ႇ  (သဖန်းကန်ရွာ၊ Thahpankan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192901 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1289 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1435 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2724 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ယႂႃႇသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇသျေႇ  (ရွာရှည်ရွာ, Ywarshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190855 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 743 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1423 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တဵင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၵူင်း  (သိမ်ကုံးရွာ, Theinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193771 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2041 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2379 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4420 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1745
1745
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၸီးတေႃး  (ဇီးတောရွာ, Zeetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194274 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1912 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2227 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1745
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1745
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1745
961
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇဢူး  (ကံဦးရွာ, Kan-U) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းဢၢႆႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194031 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1546 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1940 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3486 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
961
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:961
သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ (ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့, Sumprabum) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄး ပၢႆႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉမလိၶ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ် မွၵ်ႈ ၈၀ လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင် ၸိူဝ်းယူႇၼိူဝ်သၼ်လွႆ ဢၼ်လႆႈၸႂ် လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢူၼ်မေႃလႄႈ လႆႈဝႆႉတပ်ႉလႅၼ်လိၼ်ၽႄ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ လႆႈဢဝ်ၶုၼ်ၽွင်းလႅၼ်လိၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈဢုပ်ႉပိူင်မႃးသေ ပဵၼ်ဝဵင်းသိုၵ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵတ်းႁႅင်းသေ မီးပႃႇထိူၼ်ႇလူင်လႄႈ တၢင်းပဵၼ်တၢင်းၼၢဝ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေတပ်ႉသိုၵ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၵူၺ်း ယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၶၢင်ဝႃႈ သုမ်ႇပရႃႇ = ၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈယိူဝ်ႈယၢဝ်း၊ ပုမ်ႇ = လွႆ ၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လွႆဢၼ်မီး တူၼ်ႈယိူဝ်ႈယၢဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် သုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင် မရူႇ (လေႃႇဝေႃႇ)၊ ရဝၢၼ်ႇ လႄႈ တႆးၶမ်းတီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသဝ်းမႃးသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် တူဝႃသလၢၼ်ဝႃ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ဢဝ်ပိူင်ၶုၼ်ၽွင်းၼႃႈလိၼ်ၽႂ်မၼ်းသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1905 ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးသေ 1913 လႆႈမႃးပၵ်းထင်ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈလၸ လႄႈ ဝၢၼ်ႈဝႃၸတ်ႉၶူးၼႆႉ တင်ႈဝၢၼ်ႈယူႇမႃးတီႈၼိူဝ် ၸိၵ်းလွႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈတၢမ်ႇလူမ်းလႄႈ ပီ 1962 ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉလူင်းမႃး တီႈတႅမ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈယၢမ်းလဵဝ်သေ ပၵ်းထင်ယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
တႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း (သဲကုန်းမြို့နယ် ; Thegon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႄးၵူင်းယဝ်ႉ။
ဢွမ်လူမ်း
thumb|Fisher 500 radio ၵၢင်ႁၢဝ် ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ႁၼ်ယူႇၼႆႉ မၼ်းသုင်လိူဝ် လိၼ်ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈယဵပ်ႇယူႇၼႆႉ၊ မၼ်းၵႂၢင်ႈသေ ၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတြႃႇ ဢၼ်ႁွပ်ႇဢုမ်ႈ ၵမ်ႇၽႃႇလူင်ၼႆႉယူႇ။ ၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵေႃႈ မီးၼမ်တႄႉၼမ်ဝႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပႅင်ႈၼင်ႇ ဝၵ်ႉတၢဝ်းယိုၼ်းထိုင်လႆႈၼၼ်ႉ တေၶႆႈၼႄပၼ် ငဝ်ႈပိုၼ်ႉ ဢွမ်လူမ်းရေႇတီႇယူဝ်ႇ တႄႇပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇပၢႆပၢႆလႄႈ သၢႆငၢႆၶိုၼ်ႈသင်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။
ငဝ်ႈပိုၼ်ႉတၢင်းၶိုၼ်ႈသင်ႉလူင် ၼႂ်းလုမ်ႈၽႃႉၼႆႉ တႄႇမႃး တီႈသွၵ်ႈႁႃႁၼ် ထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉသေ သမ်ႉႁူႉ ၸႂ်ႉထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉ ၼႂ်းၵၢင်ႁၢဝ်သေ မေႃႇပွႆႇသဵင် ၼႂ်းဢွမ်ႇလူမ်း(radio)မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉ မေႃႁဵတ်းမႃး ၽၢင်ၼၢမ်း(Rador)၊ ၾူၼ်း(Phone)၊ႁၢင်ႈသဵင်(TV) ၸၢၵ်ႈၼပ်း(Computer) သိုပ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈၽႆးၽႃႉ(email)၊ ၼႅင်ႈလူၵ်ႈ (internet) ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပႆႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဢွမ်လူမ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီႁူႉ လွင်ႈဝၢႆႇယႃႇလႅတ်ႉ(wireless) ဢၼ်ပဵၼ် ၵဝ်ႉငဝ်ႈ ဢွမ်လူမ်းၼႆႉယူႇ။ တႃႇတေပဵၼ်မႃး လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉတႄ့ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ(1873)ၼီႈၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉပႆႇၺႃႇၽၢႆႇပၢႆးသၢႆ ʻʻမိတ်ႉသတိူဝ်ႇမႅၵ်ႉၵသွႆးʼʼ သေႃႉႁၼ်သၢႆႁႅင်းၽႆးၽႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီ 1883 မိတ်ႉသတိုဝ်ႇၽိတ်ႉၸၵျႃႇရႄႇ သေႃႉႁႃႁၼ် သၢႆႁႅင်းၸၼ်ၽႆးၽႃႉ ၼႂ်းၵၢင်ႁၢဝ်ယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ပီ 1896 ၼီႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵေႃႉပဵၼ်ʻမိတ်ႉသတိူဝ်ႇ မႃႇၵူဝ်ႇၼီႇʼ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းဢီႇတလီႇ ၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈၶိူင်ႉၸႂ်ႉ ဝၢႆႇယႃႇလႅတ်ႉသေ လႆႈၶၢဝ်ႇလိုဝ်း ၵႂႃႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵေႃႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ "မိတ်ႉသတိူဝ်ႇ မႃႇၵူဝ်ႇၼီႇ"ၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ1899 ၼီႈၼၼ်ႉ ၶူင်ဢွၵ်ႇႁဵတ်းပဵၼ်ၸၢၵ်ႈဝၢႆႇယႃႇလႅတ်ႉ သွင်ဢၼ်သေ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇလႆႈ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈသေဢမ်ႇၵႃး ၵႅတ်ႇၶႄလႆႈပႃး ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင် ဢၼ်ၸူမ်ၼမ်ႉလမ်းၼိုင်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလီ ၼႂ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီ 1911ၼီႈ လိူၼ်တီႇသိမ်ႇပိူဝ်ႇ (2) ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇ ၶၢမ်ႈလႆႈ ၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႇတရႃႇ ဢတ်ႉတလၼ်ႇတိတ်ႉသေ တိတ်းတေႃႇၸူး မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တီႈၵႆလိူဝ်သုတ်း လႄႈ ၶၢဝ်ႇမၼ်း လိုဝ်းႁူင်ၵႂႃႇတင်းၵမ်ႇၽႃႇ ဢွၼ်တင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ thumb|Degen de1103
လၢႆးပဵၼ်မႃးဢွမ်လူမ်း
ဢၼ်ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဝႃႈ ဢွမ်လူမ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇလူဝ်လူဝ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈတႄ့မၼ်း သဵင်မႃးၸွမ်းလူမ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ။ သဵင်ဢၼ်လုၵ်ႉ တီႈႁူင်းပွႆႇသဵင်မႃးၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈပဵၼ်ထၢတ်ႈ လႆၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉယဝ်ႉ ဢဝ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ တီႉဢဝ်ထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉၼၼ်ႉသေ လႅၵ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်သဵင်မိူၼ် ၵဝ်ႇၶိုၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈဝႃႇယႃႇလႅတ်ႉ တႄႇပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၵမ်ႇၽႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈပၢၼ်မၼ်း ၵႂႃႇပၢၼ်ၼိုင်ႈသေတႃႉ တေႃႉတႄႉ သူင်ႇၶၢဝ်ႇလႆႈ တႃႇမၵ်းမၼ်ႈ လွင်ႈပဵၼ်လွင်ႈလု ၶၢဝ်လီၶၢဝ်ႇၸႃႉၵူၺ်းလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈသင်ၵၼ်တၢင်းလၢႆးသူင်ႇၶၢဝ်ႇ သၢႆလဵၵ်း(Telegrapher) ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။
တေႃႇပေႃးထိုင် ပီ 1918 ၼီႈၵေႃႈ ပႆႇပႃႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈရေႇတီႇယူဝ်ႇၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ၊ တႄႇဢဝ်တီႈၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဝႃႇယႃႇလႅတ်ႉသေ ၸင်ႇသိုပ်ႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး ရေႇတီႇယူဝ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေပဵၼ်မႃး ရေႇတီႇယူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်း သုတ်း လႆႈၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး လွတ်ႇႁၢင်ႉလူမ်း ʻဝႅတ်ႉၵျူႇဢႅမ်ႇၵျူႇʼလႄႈ ဢွမ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ʻမၢႆႇၵရူဝ်ႇၽူင်းʼယူႇယဝ်ႉ။ ဢွမ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း မၢႆႇၵရူဝ်ႇၽူင်းတႄ့ ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းသႂ်ႇသေ လွတ်ႇႁၢင်ႉလူမ်း ဝႅၵ်ႉၵျူႇဢႅမ်ႇၵျူႇတႄ့ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇ ပွႆႇဢွၵ်ႇပဵၼ်သဵင်လႄႈ တီႉဢဝ်သဵင်ဢၼ် မၢႆႇၶရူဝ်ႇၽူင်း သူင်ႇမႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ဢိင်ဢဝ်ၶိူင်ႈသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ ၸင်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်ၸၢၵ်ႈဢွမ်လူမ်း"ရေႇတီႇယူဝ်ႇ" ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1904 ၼီႈၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉပႆႇၺႃႇ "မိတ်ႉသတိူဝ်ႇ ၵျွၼ်းဢီမ်ႇဝရူဝ်ႇၽလိင်းမိၼ်း" ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢင်းၵိတ်း ၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈလွတ်ႇႁၢင်ႉလူမ်းၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ "မိတ်ႉသတိူဝ်ႇ လီတႃႇၽေႃႉရႅတ်ႉ" ၶိုၼ်းမႄးလိုမ်ႉမႄးႁဵတ်းႁႂ်ႈလီလိူဝ် ၶိုၼ်ႈသၢင်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 13
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (13) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (347) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (348))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (18) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ဢွမ်လူမ်း
လၢႆးပဵၼ်မႃးဢွမ်လူမ်း
ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ "မၢႆႇၶရူဝ်ႇၽူင်း" ၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈသၢင်ႉဝႆႉႁင်းမၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ပီ 1908 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းရေႃးမသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢွမ်လူမ်း လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတေႃႇ ၵုၼ်ၸိတ်ႉၸလီႇလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ မိုဝ်ႉဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉ လၢႆႈၶၢႆႉၸူးလိူၼ်၊ မိုဝ်ႉလိူၼ်တဵမ်ယဝ်ႉ လၢႆႈၶၢႆႉၸူးပီ ဢွၵ်းလီၵူၼ်းႁဝ်းၶူင်ဢွၵ်ႇ ၸၢၵ်ႈဢွမ်ႇလူမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇယင်ႉဢမ်ႇလိုဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈသင်ႉမႃးၸွမ်းဝၼ်းလိူၼ်ပီယူႇ ၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းလႄႈ ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1915 ၼီႈၼၼ်ႉ မေႃၸႂ်ႉလွတ်ႇႁၢင်ႉလူမ်း မွၵ်ႈ 300 ဢၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢွမ်လူမ်း သူင်ႇၶၢဝ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၵႆ မွၵ်ႈ 3000 လၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်တႄ့ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈသၢင်ႉၶဝ် ပေႃးၶႂ်ႈမီးႁူင်းပွႆႇသဵင် ၵူႈဝဵင်းဝဵင်းသေ ႁူင်းပွႆႇသဵင် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ဢၢၼ်ႇၼပ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇမူတ်းသဵင်ႈလႆႈယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ႈဢွမ်လူမ်းၵေႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈမူတ်းၵၢပ်ႈ မၼ်းၵႂႃႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်တူၺ်းထီးဝီး (ႁၢင်ႈသဵင်) ၸႂ်ႉတိုဝ်းၽူၼ်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇလူၺ်ႈဢီး မေးလ်(လိၵ်ႈၽႆးၽႃႉ)၊ ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉ(ၼႅင်ႈလူၵ်ႈ) သေ ႁူႉလႆႈၶၢဝ်ႇၶိုတ်းမိုဝ်ႉၶိုတ်းယၢမ်း ဢဝ်ၵၢမ်ႇၽႃႇလူင်ၼႆ့ ႁဵတ်းပဵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေတႃႉမိုင်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ လွင်ႈပွႆႇသဵင်ဢွမ်လူမ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၽႃႈလႆႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼႆၵေႃႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ(သမတ)မိူင်းၶဝ် မီးၶပ်းမၢႆ တႃႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၼႂ်းဢွမ်ႇလူမ်း ၵူႈဝူင်ႈလႂ်၊ ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းထႆးၵေႃႈ မီးၶပ်းမၢႆ တႃႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၵူႈဝၼ်းသဝ်ယူႇ။
ဝၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈတႄႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယူႇတိၵ်းတိၵ်း ၵၢၼ်ပွႆႇသဵင်ၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပွႆႇၽႃႈ။ ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈသမ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ် ဢမ်ႇႁူႉတေလႆႈထွမ် ဢွမ်လူမ်းၵေႃႈ ယင်းမီးယူႇ တင်းၼမ်သေဢမ်ႇၵႃး၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ႁူႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈထွမ်ႇသမ်ႉ ယင်းဢမ်ႇပႆႇႁွမ်ငိုၼ်း သိုဝ်ႉလႆႈ ၸၢၵ်ႈဢွမ်ႇလူမ်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးၼမ်လၢႆယူႇ။
လႄႇၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီးၵူင်း  (လယ်ကြီးကုန်းရွာ၊ Lelgyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃးၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192646 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျႃးၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1928 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2239 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4167 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဢွမ်လူမ်း
ႁူင်းပွႆႇသဵင်
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈဢွမ်လူမ်းသေ ၼႂ်းႁူင်းပွႆႇသဵင် ႁၢင်ႈႁႅၼ်း မီးဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ ထုၵ်ႇလီႁူႉပႃးယူႇ။ ၼႂ်းႁူင်းပွႆႇသဵင်ၼႆ့ တေလႆႈမီးႁွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ႁွင်ႈတီႉသဵင်၊ ႁွင်ႈပွႆႇသဵင် ႁွင်ႈၵႅမ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ၊ တႃႇတီႉသဵင် (သဵင်ၵွင်မွင်းသိူင်း)ၼၼ်ႉ ဢွမ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း(micro phone)ၵေႃႈ လူဝ်ႇၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈလုမ်းႁွင်ႈပွႆႇသဵင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် သဵင်တၢင်းၼွၵ်ႈ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈတင်းၼႂ်း၊ ၼင်ႇႁိုဝ်သဵင် တင်းၼႂ်း တေဢမ်ႇၵွင်ႈပဵၼ်သွင်သၢမ်သဵင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈသႂ်ႇၽႃႈၵင်ႈႁႄႉၽႃဝႆႉၼႃၼႃယူႇ။ ဢမ်ႇၼၼ် တီႈၽႃၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ် ၶႅပ်းၸေႈၼႃ ဢၼ်ၸၢင်ႈၸုပ်ႇသဵင်ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸပ်းဝႆႉယူႇ။ ႁူင်းပွႆႇသဵင်ၼႆႉ တေလႆႈမီးၵႆ တီႈၵူၼ်းၵိုၼ်း တီႈဢူၼ်မေႃးၼၼ်ႉယူႇ။ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၼႆၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ် သဵင်တီႈၼွၵ်ႈ တေဢမ်ၶဝ်ႈမႃးဢူၼ်ၵဝ်း တီႈၼႂ်းၼၼ်ႉ တီႈလႆႈမီး ႁွင်ႈ(လုၵ်း)ၶႅၼ်ႈဝႆႉယူႇ။ ဢမ်ႇၼၼ် ၽႃၶၼ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ် သွင်ၸၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်း တေဢမ်ႇမႃးမေႃးသဵင်ႁႅင်း ႁိမ်းၸမ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈပၢႆႉ ပၼ်ၽၢင်ႉသတိၶၢဝ်ႇဝႆႉယူႇ။ တႃႇတေပွႆႇသဵင်ၼၼ်ႉ လႆႈမီးႁွင်ႈတတ်းသဵင်ယူႇ။ ႁွင်ႈတတ်းသဵင်ၼၼ်ႉ ၽွင်းမိုဝ်ႈ ပႆႇပွႆႇသဵင်ၸိုင် တေလႆႈလိူၵ်ႈတတ်း သဵင်လွႆးသဵင်ႁႅင်း ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းဢဝ် ႁႅင်းၸၢၵ်ႈသေ ပွႆႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇတင်းလူၵ်ႈယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းဢွမ်လူမ်း
လုၵ်ႉဢဝ်တီႈႁူင်းပွႆႇသဵင်သေ သဵင်ဢၼ်ပွႆႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၵူႈတီႈတီႈၵမ်ႈသိုဝ်ႈ။ သဵင်ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းမႅၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁႅင်းၽႆးၽႃႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉၸၼ်လဵၵ်းယဝ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ သၢႆသိုပ်ႇၵၢင်ႁၢဝ်သေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ သဵင်ဢၼ်ယဵၼ်းၵႂႃႇပဵၼ် ထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉၸၼ်လဵၵ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇႁႅင်းလႅင်းၽႃႉမႅပ်ႈၼိုင်ႈၵႅပ်ႉၽႅပ်ႉတႃ လႅင်းၵႆႁွတ်ႈၵႂႃႇ(186,000) ၼိုင်ႈသႅၼ်ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇပၢႆ ႁူၵ်းႁဵင်လၵ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) (300,000,000ဢႅမ်ႇ)မီႇတိူဝ်ႇ သၢမ်လၢၵ်ႈလၢၼ်ႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ သၢႆသဵင် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈႁူင်းပွႆႇသဵင် ဢွၵ်ႇၵွႃႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၽႅဝ်လႆႈ တီႈမိူင်း ဢၼ်မီးလၵ်းၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉလႂ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် တီႈဢၼ်လူမ်းၵႂႃႇမႃးလႆႈလီ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်ႁႄႉ ၼႂ်းၵႄႈမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ သဵင်ဢၼ်ယဵၼ်းၵွႃႇပဵၼ် သၢႆထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉ ၸၼ်လဵၵ်း သၢႆထၢတ်ႈရေႇတီႇဢူဝ်းၼႆႉ လၢႆးၵွႃႇမၼ်းမီးသွင် သဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈၼိုင်ႈလႅၼ်ႈၵႂႃႇ ၸွမ်းႁိမ်းၸမ်ၼႃႈလိၼ်သေ သဵၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃး ၽႅဝ်လႆႈၵႆ။ ထႅင်ႈသဵၼ်ႈၼိုင်ႈသမ်ႉ လႅၼ်ႈၵွႃႇ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်သုင်ပူၼ်ႉလိၼ် 70 လၵ်းတေႃႇ 200 လၵ်းသေ ၵွႃလႆႈၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် ၵႆတႄ့ၵႆဝႃႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင်ပူၼ်ႉလိၼ် 70 လၵ်းတေႃႇ 200 လၵ်းၼႆႉၸမ်ႉ မီးထၢတ်ႈသၢႆဝၼ်း ဢလတြႃႇဝၢႆႇဢူဝ်းလႅတ်ႉဝႆႉသေ ပဵၼ်ဝႆႉၸၼ်ႉလူမ်းၸၼ်ႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉ လေႃႈၶဝ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵင်ထၢတ်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈမိူဝ်း တုမ်ႉတိူဝ်ႉၺႃး ၸၼ်ႉလူမ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဝၢႆႇလူင်းမႃးၸူး ၼင်လိၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉလူမ်းၼၼ်ႉ ပေႃးႁွတ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းမႃး တႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၸၼ်ႉလႄႈ ပေႃးဝႃႈထၢတ်ႈသဵင်ထၢတ်ႈၼႆႉ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းၵႄႈၶဝ်ၸိုင် ၵုမ်ႇလႆႈၽႃႇလတ်း ၸၼ်ႉတႂ်ႈၸၼ်ႉၼိူဝ်ယူႇလႄႈ ၽွင်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၽုၺ်ႇထွမ်ႇဢွမ်လူမ်းၵေႃႈ သဵင်မၼ်းဢမ်ႇလႆႈငိၼ်းလီ။ မိူဝ်ႈႁဝ်းၽုၺ်ႇဢွမ်လူမ်းၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈတီႈ ႁိမ်းႁွမ်းႁဝ်း ၽုၺ်ႇဝႆႉမေႃႇတႃႇလႂ်၊ ၽုၺ်ႇၼဵၼ်ၽႆးသၢႆလႂ်၊ ၽႃႉၽႃႇၽႃႉလင်လႂ်ၸိုင် ထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမႃး ၶူၼ်းလေႃးယႃႉၵဝ်း သဵင်ဢွမ်လူမ်းယူႇယဝ်ႉ။
လၢႆးတီႉသဵင်
လၢႆးတီႉသဵင် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄ့ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ သဵင်ၵူၼ်း သဵင်ၽဵင်း သဵင်ဢၼ်ပွႆႇၵွႃႇ ယဵၼ်းပဵၼ်ထၢတ်ႈ ၸၼ်ႉသိုပ်ႇၸၼ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈဢွမ်လူမ်းတီႉဢဝ် ႁဵတ်းပဵၼ်သဵင် ဢွၵ်ႇမႃးၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ တႃႇတေတီႉလႆႈသဵင်ၼႆႉတႄ့ 1. တေလႆႈဢဝ်လၵ်း ဢေႇရီႇယႃႇသေတီႉဢဝ် သၢႆသဵင် ရေႇတီႇယူဝ်ႇ ဢၼ်မႃးၼႂ်းၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉလႂ်၊ 2. တေလႆႈလိူၵ်ႈဢဝ်သၢႆသဵင် တီႈဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈထွမ်ႇငိၼ်းၼၼ်ႉသေတီႉဢဝ်ႉ။ 3. သဵၼ်ႈသၢႆထၢတ်ႈ ဢၼ်တူင်ႉတိုၼ်ႇယွၼ်ႈၶဝ်ႈမႃးၼမ်လၢႆၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ "မေႃႇတြူႇလႅတ်ႉၶႃးရႅၼ်ႉ" ၶၢႆႉပဵၼ် "ဢေႃႇတီႇထဝ်ႇ ၽရီႇၶွၼ်ႇသီႇၶႃးရႅၼ်ႉ"လႂ်၊ 4. ဢဝ်ထၢတ်ႈ ဢၼ်တူင်ႉယွၼ်ႈၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်သဵင်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵင်ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ႁူင်းပွႆႇသဵင်ၵူႈတီႈတီႈသေ ပွႆႇမႃးၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၶိူင်ႈဢေႇရီႇယႃႇၼႆႉ ႁပ်ႉဢဝ် ဝႆႉသဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ေဢႇရီႇယႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄ့ "ဢိၼ်ႇတိူဝ်ႇၼႃႇ"ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယူႇ။ သဵင်ဢၼ်ဢေႇရီႇယႃႇ တီႉဢဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိူင်ႈ"ဢိၼ်ႇတွပ်ႉတႅၼ်ႉၵွႆႇ" (ၶိူင်ႈတီႉၺွပ်းထၢတ်ႈ)လႄႈ ၶိူင်ႈ"ၶွၼ်းတႅင်ႉသႃႉ"(ၶိူင်ႈသိမ်းထၢတ်ႈ) သမ်ႉတီႉဝႆႉသိမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ဢဝ်ၶိူင်ႈသွင်ဢၼ်ၼႆႉသေ ႁႅင်းတူင်ႉတိုၼ်ႇ ထၢတ်ႈၽႆးၽႃႉၸၼ်လဵၵ်း (သဵင်ပွႆႇမႃးၼမ်လၢႆ)ၼၼ်ႉ ႁဝ်းသူင်ၵျိူၵ်ႈဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ တီႉဢဝ်ထွမ်ႇလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၶိူင်ႈဢၼ်ၶၢႆႉသၢႆသဵင်သေ ထွမ်ႇတၢင်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉ "ၶႅပ်းတီႇတႅၵ်ႉတိူဝ်ႇ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵူၼ်းႁဝ်း မေႃႁဵတ်းၶိူင်ႈ"တီႇတႅၵ်ႉတိူဝ်ႇ"ၼႆႉလႄႈ ပၢႆးပၢႆႇၺႃႇရေႇတီႇယူဝ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈသင်ႉမႃးတိၵ်းတိၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ပႆႇၺႃႇၵူၼ်းၶိုၼ်ႈသင်ႉ ဢမ်ႇယင်ႉ ဢမ်ႇသဝ်း ဢမ်ႇပႂ်ႉမိုဝ်ႉပႂ်ႉယၢမ်း ဢိင်ဢဝ်လၢႆးႁဵတ်း ရေႇတီႇယူဝ်ႇၼႆႉသေ သိုပ်ႇပဵၼ်မႃး ထီႇဝီႇ၊ၽၢင်ၼၢမ်းသေ ဝၼ်းလိုၼ်းမိူဝ်းၼႃႈမႃးၵေႃႈ တေႃႈတေသိုပ်ႇမီးမႃးထႅင်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဢၼ်မႂ်ႇတင်းၼမ်ယူႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢပ်ႈပၢၼ် ၶိုၼ်ႈသင်ႉၼၼ်ႉသေ တႆးႁဝ်းၵေႃႈ ၸဵဝ်းၶိုၼ်ႈသင်ႉၶိုၼ်ႈသုင် ပဵင်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶိုၼ်ႈသင်ႉၼႆႉသေၵမ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆး
ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတႆး ၼႆႉ ပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇတႆး တီႈ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် (September 2023 ၼႆႉ) သႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ ပွင်ႈၵႂၢမ်း ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
သေးတလူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈသေးတလူင်း  (ဆေးတလုံးရွာ, Saytalone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸူဝ်းမူဝ်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189840 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸူဝ်းမူဝ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 640 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1320 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
တူႇလပူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတူႇလပူဝ်ႇ  (ဒူလဘိုရွာ, Dulabo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမီးပွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191289 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမီးပွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1303 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1781 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3084 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
960
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:960
ဢူင်းၸူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူင်းၸူင်း  (အုံးဇုံးရွာ, Ohnzone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190396 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 17705 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 16342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 34047 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပူႇယႃႈၸၢင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူႇယႃႈၸၢင်ႉ (, Pu Yaa Zaang, ပူရာစန့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ လႅတ်ႉၵွင်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190034 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3608 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3841 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7449 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပဵင်းၼႄးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးတေႃး  (ပိန္နဲတောရွာ၊ Peinhnetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးမျႃး (ႁွင်ႉ) ၸီႇယိၼ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191934 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပႄးမျႃး (ႁွင်ႉ) ၸီႇယိၼ်ႇၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 503 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 623 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1126 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇ (ဖျာပုံမြို့နယ် ; Pyapon Township) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
758
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇပျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပျူဝ်ႇ (ကန်ပျိုရွာ, Kanpyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218195 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 15945 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 15245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 31190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
758
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇပျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
758
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:758
279
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:279
ၵူင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူင်းၵျီး  (ကုန်းကြီးရွာ, Konegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194547 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 676 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1313 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
သူၺ်ႇပျီႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ  (ရွှေပြည်သာရွာ, Shwepyithar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၻွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218291 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၻွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1908 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2333 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4241 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 14
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (14) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (348) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (349))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (17) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ၾူင်း
တႃႇတေလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် ႁဵတ်းလဵၼ်ႈ တၢင်းၵျေႃႇမူၼ်ႈၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်း ဢဝ်မူၵ်ႇမႆႉဢွၼ်ႇသွင်ပွတ်း သႂ်ႇဢၼ်ဢိုတ်းမၼ်း ၽၢႆႇၼိုင်ႈ။ သမ်ႉဢဝ်သၢႆယၢဝ်းယၢဝ်း သိုပ်ႇသေ လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်၊ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ မူၵ်ႇသွပ်ႉသႅပ်ႉသေ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇၾူင်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၾူင်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ထႄႇလီႇၾူင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၸႂ်ႉသၢႆၾႆးၾႃႉ ထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉသေ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈလႆႈ လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် တီႈၸမ်တီႈၵႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထႄႇလီႇၾူင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈ 1876 ၼီႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢလႅၵ်ႉၸၼ်းတႃး ၵရေႇႁမ်ႇပႄးလ် (Alexander Graham Bell) ၵေႃႉၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ်။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1875 ၼႂ်းၵၢင်လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢဝ် သၢႆဝႃႇယႃႇသဵၼ်ႈလဵဝ်သေ သူင်ႇၶၢဝ်ႇၸွမ်းသၢႆ (ထႄႇလီႇၵရၢပ်ႉ)ယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ ၸင်ႇၸၢမ်းတူၺ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းပေႃႉၸတွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇဢဝ် ၸပရိင်ႇသွင်သဵၼ်ႈ ၶဵၼ်း လဵၵ်းလွၼ်ႉသေ ႁဵတ်းတူၺ်း။ မၼ်းယူႇဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလုၵ်းဢၼ်မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈဢတ်းသဵင်သေႁဵတ်း။ ၽူႈၵႅမ်မၼ်း သေႃးမၢတ်ႉသဝပ်ႉသိၼ်ႇသမ်ႉ ယူႇၼႂ်းလုၵ်း ဢၼ်မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈသူင်ႇသဵင်သေႁဵတ်း။ ၶႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈသဵင်သၼ်ႇဝႆႉယူႇၼိူဝ်မေႈလဵၵ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉ လတ်းမႃးၼိူဝ်သၢႆဝႃႇယႃႇ တမ်ႈတီႈလႅမ်ႈလဵၵ်းလွၼ်ႉၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၶူင်သၢင်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်မႃးလႆႈ ထႄႇလီႇၾူင်း။ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
1356
1356
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ  (ကုက္ကိုကန်ရွာ, Kokekokan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194409 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2530 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3117 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5647 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1744
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1744
959
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵျေးၼီႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
959
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျေးၼီႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
959
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:959
ပတီးၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပတီးၽျူႇ  (ပုတီးဖြူရွာ, Puteehpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇၺႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190413 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇၺႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 7375 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 7618 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 14993 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 15
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (15) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (349) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (350))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (16) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ထီႇဝႃးၽေႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈထီႇဝႃးၽေႃႉ (, Thi Waa Phau, ထီဝါးဖော့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၸီးၽျူႇၵူင်း  (ဇီးဖြူကုန်းရွာ, Zeehpyukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190849 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1210 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2326 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ႁေႃၶမ်းတႆး မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ
မိူင်းယၢင်း ဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ (မိုးညှင်း)  မီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၸေႊမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၽွင်းငမ်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပီႊ  1506  ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈလူင်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ဝႆႉသေ ၼၢင်း   ၵိူဝ်းၸုမ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၼၢင်းပူၺ်ႈ ၊ လုၵ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢင်ႊၽိုၼ် တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ ၼႆၵေႃႈဝႃႈ။ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၸူဝ်ႊၼႂ်းပီႊ 1527 တေႃႇထိုင် 1543 သေမၢၼ်ႊၶဝ်လႆႈႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ တူဝ်ႇႁၢၼ်ႇပွႃး (သိုဟန်ပွား) ၼႆယဝ်ႉ ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉလႆႈ 14 ၶူပ်ႇ 15 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင် ၵတ်ႉၶႅၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လိုဝ်းလင်ၸွတ်ႇတူဝ်ဝႆႉ ၵူႊမိူင်းမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ႁတ်းႁၢၼ်တႅမ်ထူၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ပိူၼ်ႈမႃးသေပွၵ်ႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉမေႃႁၵ်ႉ ဢီးလူ၊ၸွၺ်ႈထႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ပဵၼ်ၵႅမ်မိူင်း မိူင်းယၢင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ မိူင်းတႆးၵူႊမိူင်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၊  တွင်ႇငူႇ ၊  ပျီႇ ၊  ႁင်းသႃႇဝတီႇ ၊ ရၶႅင်ႇ ပဵၼ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵၼ်သေ ၶုၼ်ၽႂ်မိူင်းမၼ်း ၽွင်းငမ်းယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇ ။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵၼ် မိူဝ်ႈၶဝ်းတိုၵ်းၵၼ်ၵေႃႈမီး မိူဝ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီသေ  ၸွၺ်ႈထႅမ်ၵၼ်ၵေႃႈမီးမႃးယဝ်ႉ ။   ၽွင်းၸူဝ်ႊပၢၼ်ၼၼ်ႉ  မိူင်းတႆးၼႆၼၼ်ႉ  ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်တႆး  ၽွင်းငမ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးသေ ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်မႃး  ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူင်းတႆး  လၢႆလၢႆမိူင်း မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းတႆးၵူႊမိူင်းမိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းဢႃႇသမ်ႇ ၊  မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ 12 မိူင်း ၊  သိပ်းသွင်ပၢၼ်းၼႃး ၊  သိပ်းသွင်ၸဝ်ႈတႆး ၊  ၶေႇမရၢတ်ႉ ၊  လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ ၊  လၢၼ်ႉၼႃး ၊  သုၵ်းၶေႃထႆး ၊   ဢယွတ်းထယႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ် မိူင်းတႆးသိပ်းသွင်မိူင်းယဝ်ႉ။ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ 12 မိူင်းၼႆႉသမ်ႉပဵၼ် မိူင်းမၢဝ်း၊  ၵိုင်မႃႉ၊  ၸေႊၾၢင်၊  မိူင်းၵွင်း၊  မိူင်းယၢင်း၊ သွင်သူၵ်း၊ မိူင်းမိတ်ႈ ၊ သႅၼ်ဝီ ၊ သီႇပေႃႈ ၊ ၺွင်ႁူၺ်ႈ၊ မိူင်းၼၢႆး၊   မိူင်းပၢႆး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ။  ဢၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၼႆၼၼ်ႉ  ပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းတႆး ဢၼ်မီးၸၼ်ႉပဵင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတႅမ်ႈပိုၼ်းတင်ႈၸႂ်ႁႂ်ႈႁၼ်တႅမ်ႇတႆးသေ တႅမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၼင်ႇႁၢင်ႊၸဝ်ႈၾႃႉပဵၼ်ၸၼ်ႉတႅမ်ႇယူႇတႂ်ႈ  ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ  ၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။  ပေႃးတေမႃးတူၺ်းတေႉၼႆ  ၼင်လိၼ်တၢင်းၵႂၢင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ  ၽွင်းငမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ  ယင်းၵႅပ်ႈလိူဝ်သေ ၼင်လိၼ်တၢင်းၵႂၢင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၼိူင်ႈ  ၸဝ်ႈၽွင်းငမ်းဝႆႉယူႇ။
မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ႁွင်ႉ ဢိၼ်းဝႃႉ မိူဝ်ႈပီႊ 1364 ၼၼ်ႉၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈပဵမ်ႇၾႃႉလႄႈ ၸဝ်ႈငိူၼ်ႈၶဵဝ်ၾႃႉ တိုၵ်းပၢင်ယႃႈလႄႈ ၸေႊၵႅင်းလူႉယဝ်ႉသေ ယုၵ်ႉသတူဝ်းမင်းၽျႃး ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ 26 Janauary မိူဝ်ႈပီႊ 1365 ၼၼ်ႉ သတူဝ်းမင်းၽျႃး တႄႇတင်ႈ မိူင်းဢႃႇဝႃႉမႃးသေၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 1365  တေႃႇထိုင် 1554 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢႃႇဝႃႉ မႃးယဝ်ႉ ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢၵ်ႇ ၼိူဝ်လႄႈ ၽၢၵ်ႇဢွၵ်ႇ  ဢႃႇဝႃႉ  ၼႆႉမီး  မိူင်းတႆးၵူႊမိူင်းမိူင်း  သေ ၽၢၵ်ႇၸႂ်ႈသမ်ႉမီး ပျီႇ ၊ တွင်ႇငူႇ ၊ ႁင်းသႃႇဝတီႇ လႄႈ ၽၢၵ်ႇတူၵ်းမီးမိူင်း ရၶႅင်ႇ လႄႈ ဢႃႇဝႃႉ ၼႆႉမီးဝႆႉ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈသေ လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းၵေႃႉၵူႊၽၢႆႇ ၵူႊ    မိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸူဝ်ႊပီႊ 1501 တေႃႇထိုင် 1526 ၼၼ်ႉ ၼႃႇရႃႇပတိ ႁေႃၵႅဝ်ႈ ၽွင်းငမ်းဢႃႇဝႃႉ သေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း။
ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1530 ၼၼ်ႉ မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ  လႆႈၼွၼ်းၽေး ၵႂႃႇလႄႈ  လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း   တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ဢၼ်ဢႃႇယူႉ တိုၵ်ႉလႆႈ 15 ၶူပ်ႇၵွၺ်း ၶိုၼ်ႈပိၼ်ၶုၼ်ယူႇယဝ်ႉ ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းပဵၼ် သျိၼ်ႇယႄးထုတ်ႉယဝ်ႉ။  ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၶိုၼ်းၵူပ်ႉၵူႈတင်ႈ  တၶိၼ်ႇၵျီး  ဢၼ်ပဵၼ်ပီႈသၢဝ်  တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး သေၶိုၼ်ႈႁဵတ်းပီႈၶူၺ် တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး လႄႈ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပယိတ်ႉၼွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ ။  ဝ်တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ၺႃးၶႃႈႁႅမ်ႇတၢႆ တီႈတႂ်ႈမိုဝ်း  ၽွင်းမိူင်းၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း  မွၼ်း  လႄႈ လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ ။  ဝၢႆးသေၼၼ်ႉယဝ်ႉ  လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း  မိၼ်းယႄးသီႇႁႃႉတူႇ  မႃးပုတ်ႈ တီႈဢွင်ႈ ပေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။  ၵူၺ်းၵႃႊ ဝၢၼ်ႈ     မိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ  1550  ၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းတင်းလၢႆ ယုၵ်ႉယွင်ႈ  ပယိတ်ႉၼွင်ႇ  ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်တွင်ႇငူႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။  ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ  1553 ၼၼ်ႉ ပယိတ်ႉၼွင်ႇ ၶၢႆႉႁေႃၵႂႃႇပူၵ်းတင်ႈတီႈ ႁင်းသႃႇ    ဝတီႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉၸဝ်ႈ ပယိတ်ႉၼွင်ႇလႆႈ 66 ပီႊ 1581 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၼွၼ်းၽေႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မိူင်းပျီႇ ဢမ်ႇၼၼ်တႆးႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ  တႃႈပူင်ႈ  ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ  တႃႈပူင်ႈ  ၶၢမ်ႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပီႊ  1242  ၸဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ  သီႇႁႃႉတူႇ  ဢၼ်ဢွၺ်ႇယႃႈၵွင်ႉ ပေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈတၢႆၼၼ်ႉ  လူင်း      ႁဵတ်းၶုၼ်လႄႈ မိူင်းပျီႇလႆႈမီးၶုၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းငမ်းမိူင်း ပျီႇ ၼႆႉတေႉၵေႃႈပဵၼ် သီႇႁႃႉတူႇ (လုၵ်ႈ ၼႃႇရႃႉပတီႉ AD 1242-1284) ၊ ၵျႃႉၸႂႃႇ ( ၼွင်ႉသီႇႁႃႉတူႇ AD 1284-1323) ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ  1323  တေႃႇထိုင်  1445  ၼၼ်ႉတႄႉ မိူင်းပျီႇ ၼႆႉလႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇ တႂ်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ယူႇယဝ်ႉ။  ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပၢၼ်  မိၼ်းၵျီးၸႂႃႇ  ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၶူၺ်  ၼႃႇရႃႇပတီႉၼၼ်ႉ  လႆႈၽွင်းငမ်းမိူဝ်ႈပီႊ  AD  1445 တေႃႇထိုင် 1482 သေ မိူဝ်ႈ AD  1482 တေႃႇထိုင် 1526 ၼၼ်ႉတႄႉ သတူဝ်းမင်း ၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ႉ  မိၼ်းၵျီးၸႂႃႇ ၵေႃႉပိူင်ႇငမ်းမိူင်းပျီႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ AD 1532-1538 ပဵၼ် ၼႃႇရႃႉပတီႉ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈပယိၼ်ႇထူၺ်းၵေႃႉယႂ်ႇ၊  AD  1538-1542  ပဵၼ်  မိၼ်းၶွင်လုၵ်ႈပယိၼ်ႇထူၺ်း ၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ  ၽွင်းငမ်းမိူင်းပျီႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။  မိူင်းပျီႇၼႆႉ မိူဝ်ႈ  AD 1542 ၼၼ်ႉလႆႈလူႉပင်းၵႂႃႇ ယွၼ်ႉ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး တွင်ႇငူႇၶဝ်ႈတိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆႉတင်း ၶုၼ်မိူင်းပျီႇ သတူဝ်းမင်းၸဝ်ႈ သေၵႆႉတိုၵ်းၵၼ်တင်း ၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၼႃႇရႃႉပတီႉ ႁေႃၵႅဝ်ႈ သေ ၶုၼ်တွင်ႇငူႇ မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ သမ်ႉၵႆႉတိုၵ်းၵၼ်တင်း မိူင်းပျီႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းယၢင်း လႄႈ. မိူင်းပျီႇ သမ်ႉပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆ့လႄႈ မိူင်းယင်းလႄႈ တွင်ႇငူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၺႃးၵၼ်မႃး။ မိူင်းဢႃႇဝႃႉ သမ်ႉပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆႉတင်း သီႇပေႃႈ ၊ သႅၼ်ဝီ  ၊ မိူင်းမိတ်ႈ  ၊ မိူင်းၼၢႆး ၊ ၺွင်ႁူၺ်ႈ လႄႈ ၵႆႉလႆႈၸွၺ်ႈ ဢႃႇဝႃႉ တိုၵ်းသိုၵ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1522 ၼၼ်ႉ မိူင်းယၢင်း လႄႈ ဢႃႇဝႃႉ တိုၵ်းၵၼ်လႄႈ မိူင်းပျီႇၸွၺ်ႈ  မိူင်းယၢင်းတိုၵ်း  ဢႃႇဝႃႉ သေ  မိူင်းယၢင်း ၶိုၼ်းလွမ်ႉဝႅတ်ႉတိုၵ်း ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ သေ မိူင်းပျီႇသမ်ႉ လွမ်ႉဝႅတ်ႉတိုၵ်ၼႃႈဝၼ်းၸၢၼ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉ ယွၼ်းႁ်ႂႈၸွၺ်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႈ  ၶိုၼ်းပွၺ်ႇ  လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၶုၼ်မိူင်းဢွၼ်ႇ  ဢွၼ်တပ်ႉၸၢင်ႉ  60 ၊  တပ်ႉမႃႉ  1000 လႄႈသိုၵ်း 4000 သေလူင်းၸွၺ်ႈ ဢႃႇဝႃႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ သိုၵ်းသီႇပေႃႈ ဢမ်ႇတိုၵ်းတပ်ႉမိူင်းယၢင်းသေ ပူၼ်ႉလူင်းတိုၵ်းတပ်ႉ မိူင်းပျီႇမႃးယဝ်ႉ။
ၾၢႆႇၼိူင်ႈၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း ဝႃႈ " ယၢမ်းလဵဝ်ၸဝ်ႈပီႈ ႁဝ်းလႄႈ ဢႃႇဝႃႉ  တိုၵ်းဢၼ်ယူႇၼႆ့  ၵဝ်ၶႃႈပဵၼ် ဢူၺ်းလီဢႃႇဝႃႉဝႆႉလႄႈ လႆႈၸွၺ်ႈၶဝ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈပီႈလႄႈႁဝ်ႈၶႃႈသမ်ႉပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵၼ်လႄႈ  ဢမ်ႇၶႂ်ႈတိုၵ်းၵၼ်ၶႃႈ။  ၼင်ႇႁိုဝ်ႁဝ်းပီႈၼွင်ႉတေ  ဢမ်ႇလႆႈတိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပီႈႁဝ်းဝူၼ်ႉပၼ်သေၵမ်း"  ၼႆယဝ်ႉ။  ၽိူဝ်ႇၸဝ်ႈလူင်ႁပ်ႉလႆႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ  မၼ်းၸဝ်ႈထွၺ်ႈမိူဝ်းၵမ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။ဝၢႆးလိုၼ်းၼၼ်ႉသွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ 1524 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ဢွၼ်သိုၵ်းၶိုၼ်ႈတိုၵ်း မိူင်းယၢင်းလႄႈ  ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃႈ  ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းတူဝ်တၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႈဝႃႈ "မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသွင်ပီႊၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼွင်ႉ သူင်ႇလိၵ်ႈမႃးဝႃႈ တႆးတေႃႇတႆး ဢမ်ႇၵိုင်ႇတိုၵ်းၵၼ် ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈပီႈ ထွၺ်မႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢႃႇဝႃႉ ထၢင်ႇလဵၵ်ႉ ႁဝ်းလႄႈ ထၢင်ႇဝႃႈႁဝ်းၵူဝ်မၼ်းလႄႈ လမ်းမႃးတိုၵ်းႁဝ်းယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉၵိုင်ႇလီပဵၼ်ႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ၸဝ်ႈၼွင်ႉဝူၼ်ႉပၼ်သေၵမ်း" ၼႆလႄႈ ပွၺ်ႇၽွင်းၶဵဝ်မိူဝ်းသူင်ႇၸူးၸဝ်ႈၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႈ ႁပ်ႉလႆႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူႉ လွင်ႈတၢင်းမၼ်း ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း ယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႉၶႂ်ႈႁမ်ႈသီးသင်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်ႁပ်ႉလႆႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းသေ လူင်းတိုၵ်းထိုင်မိူင်း ဢႃႇဝႃႉ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈမိူင်းပျီႇၵေႃႈ လွမ်ႉဝႅတ်ႉတိုၵ်းမိူင်း ဢႃႇဝႃႉဝႆႉ သေ ဢႃႇဝႃႉ ဢမ်ႇလႅပ်ႈပေႉယဝ်ႉလႄႈ  ၶိုၼ်းယွၼ်းတၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ် သူင်ႇလိၵ်ႈၸူးထိုင်  သီႇပေႃႉ  ႁႂ်ႈမႃးၸွၺ်ႈၼႆယဝ်ႉ။  ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ  ၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းသေ လူင်းၵႂႃႇတၼ်းထိုင်ႁိမ်း ပၢင်ဢူးလူင် ၵွၺ်းလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ ဢႃႇဝႃႉသုမ်းယဝ်ႉၼႆလႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈၸွၺ်ႈသင်။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၼႃႇရႃႉပတီႉၵေႃႈ လႆႈဢွၼ် လုၵ်ႈလၢင်း၊ ၸိူင်ႉၼၢင်းမၼ်းတင်းလၢႆသေ လႆႈပၢႆႊၵႂႃႇပိုင်ႈ သီႇပေႃႈယူႇယဝ်ႉ။
ဢူဝ်းဢၢႆႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢူဝ်းဢၢႆႇၵူင်း  (အိုးအိုင်ကုန်းရွာာ, Oeaingkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193776 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2041 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2379 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4420 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ႁေႃၶမ်းတႆး မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ
မိူဝ်ႈပၢၼ်သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၽွင်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ  ၼၼ်ႉ  တွင်ႉငူႇ  တိုၵ်ႉပဵၼ်မိူင်းဢၼ်တႄႇ မူၼ်းမႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၵွၺ်း။ မိူင်းတႆးၵူႊမိူင်းမိူင်း လွမ်ႉဝႅတ်ႉ တွင်ႇငူႇလႄႈ ပျီႇဝႆႉၵူႊၽၢႆႇသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမၢၵ်ႈလိူဝ်သေ မၢၼ်ႊမႃးတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်းၼႃႈမႃးၵူဝ်လႆႈပဵၼ်ၽေးမႃးလႄႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉတိုင်ႇပၢင်ႇ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇသေ ဢၢၼ်းတိုၵ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ် တွင်ႇငူႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ  မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇသမ်ႉ  ၵူဝ်တႆးႁိူဝ်ႈ ႁိူင်းမႃးသေ ၵူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၢၼ်ႊႁၢႆ ၵႂႃႇလႄႈ ဢမ်ႇၽွမ်းၸွမ်း။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ  မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ  လၵ်ႉပွၺ်ႇၵူၼ်း လူင်းပွင်ႇၸူး တွင်ႇငူႇဝႃႈ ၽွင်း  မိူင်းတႆး  တိုၵ်ႉယိုင်ႈယႂ်ႇယူႇၼႆႉဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႊတိုၵ်းလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁႃႁၼ် လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်တေဢမ်ႇပဵၼ်ၽေးသေ ၸူႉတွမ်ႊဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီသူင်ႇၵူၼ်းမႃးယွမ်းၼွမ်းၵေႃႈ သူင်ႇမႃးလႄႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း  တွင်ႇငူႇ  ၵေႃႈလႆႈသူင်ႇၵူၼ်းမႃးယွမ်းၼွမ်း ဢႃႇ ဝႃႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆႉ သေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ တိူဝ်းယုမ်ႇၸႂ် မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊ 1531 တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းတွင်ႇငူႇသေ ပယိတ်ႉၼွင်ႇ ၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈ ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမႃးယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီႊ 1533 ၼၼ်ႉၶုၼ်ပျီႇပယိၼ်ႇထူၺ်း လူလၢႆ ၶိုၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃႈလႆႈဢွၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ဝ်ႁၼ်ၾႃႉသေ တိုၵ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်းၼႃႈမႃးၵူဝ် ပျီႇ လႄႈ တွင်ႇငူႇ ႁွမ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းၽေးသႂ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈလူင်ဝူၼ်ႉတိုၵ်းတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊပွၵ်ႈၼႆႉၵေႃႈ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇႁမ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တိုၵ်းမႃးထႅင်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃႈ တီႉၺွပ်း ပယိၼ်ႇထူၺ်း မိူဝ်းၸွမ်းသေ တၼ်းထိုင် တီႇပႄးယိၼ်း ၵွၺ်း သူၼ်းတုမ်လႆႈယဝ်ႉၼႆသေ ၶိုၼ်းပွၺ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း။ ၸဝ်ႈလူင် ၵိုတ်းလိုဝ်ႈတီႈ ဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းမိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းယၢင်း သေတၼ်းထိုင် မျေႇတူး ၵွၺ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ၼၼ်ႉပွင်ၵူတ်ႉလႄႈ လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢႅၼ်ႁႅင်းလူင်ၵူႊပိူင်ပိူင် ၵမ်သိူႉဝႆႉသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႇလႄႈၸင်ႇလႆႈၶၢမ်ႇပွင်ၵူတ်ႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1538 ၼၼ်ႉ တွင်ႇငူႇ မႃးတိုၵ်း ပျီႇ ဢၼ်ပဵၼ်တႂ်ႈဢေႃႈၸႃႇ ဢႃႇဝႃႉ ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လူင်းၸွၺ်ႈလႄႈ ပျီႇ ဢမ်ႇတၼ်းတူၵ်းသုမ်း။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1539 ၼၼ်ႉ တွင်ႇငူႇ ၶိုၼ်းမႃးတိုၵ်း ႁင်းသႃႇဝတီႇ ပႃၵိူဝ်သေ ၶုၼ်ႁင်းသႃႇဝတီႇ ၶိိုၼ်းသုမ်းၵၢၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ပၢႆႊ ၸူး ပျီႇယူႇယဝ်ႉ။ သိုၵ်းတွင်ႇငူႇ ၶိုၼ်းလမ်းတိုၵ်းထႅင်ႈသေ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမႃးႁေႉဝႆႉ ထႅင်ႈလႄႈ တွင်ႇငူႇဢမ်ႇတၼ်းပေႉ လႆႈထွၺ်မိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈ 1541 ၼၼ်ႉၵေႃႈ တပိတ်ႇသူၺ်ႇထီး လူင်းတိုၵ်း ပျီႇ ထႅင်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လူင်းၸွၺ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ ပယိတ်ႉၼွင်ႇ ၶိုၼ်းၽႅၼ်သိုၵ်း တတ်းပႅတ်ႈ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်သူင်လူင်းၵမ်ႉထႅမ်သိုၵ်းဢႃႇဝႃႉ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉလႄႈလႆႈယွမ်းၵၢၼ်ႉသေ ပျီႇ ၵေႃႈလႆႈတူၵ်း တႂ်ႈမိူဝ်ႈ တွင်ႇငူႇ ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိိူဝ်ႈပီႊ 1542 တွင်ႇငူႇ တိုၵ်း မေႃႇလမျႅင်ႇ (မော်လမြိုင်)၊ တႃႈဝၢႆ (ထားဝယ်) ၊ ဢမ်ႇၵႃးပူၼ်ႉတိုၵ်း ဢယုတ်းထယႃႉ သေ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ပေႃႇတူႇၵီႇ ဢၼ်ၵႃႇၶၢႆ မၵ်ႉတႅၵ်ႇ၊ ၸိုမ်းယၢမ်းၼၼ်ႉလႄႈ မီးၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈထႅင်ႈသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသိုၵ်းၼႆႉ ၶႅမ်ႉမႃးလိူဝ်သေၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆးလႄႈ ဢႃႇဝႃႉ သမ်ႉတိုၵ်ႉလႆႈၸႂ်ႉ လၢပ်ႇ ၊ လႅဝ်း ၊ ၵၢင်ႇ သေတိုၵ်းယူႇ။ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ဢမ်ႇတဝ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉၵွၺ်း ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ ဢၼ်တေဢမ်ႇၶေႉသဵင်ႇ လႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉဢꧣ်ၼိူင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
တွင်ႇငူႇလႄႈ ပျီႇ ဢၼ်ပဵၼ်မၢၼ်ႊၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းတိူဝ်းယႂ်ႇမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ်ယိုင်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၢၼ်းသိမ်း ဢႃႇဝႃႉ မႃးၸဵမ်ႁိုင်ၼၼ်ႉသေ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ လႄႈ တွင်ႇငူႇၵေႃႈ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်သေ ဢဝ်သၢႆလပ်ႉဢၼ်ပဵၼ် မုၼ်ၸဝ်ႈပွမ်တင်းလၢႆ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်း ဢႃႇဝႃႉ ဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈမိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ် သႃႇသၼႃႇ ၼႅၼ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ််းၶဝ်ႁဵတ်းႁၢင်ႊ မုၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တေသၢင်ႇထုၵ်ႉလိူဝ်သေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1542 ၼၼ်ႉၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၵေႃႈ လႆႈငိၼ်းႁူႉၶၢဝ်ဝႃႈ ၽူႈၶဵၼ် လၵ်ႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းလႄႈ လႆႈသွၵ်းႁႃတီႉၺွပ်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆပႅတ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ယႃႉလူႉလႆႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶဝ်လႄႈ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ လႆႈၽိတ်းၸႂ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵူဝ်ၵၢၼ်သၢင်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ မၢၼ်ႊဢမ်ႇတၼ်းထိုင်တီႈလႄႈ ၵူဝ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ႁူႉလွင်ႈမၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇတူဝ်မၼ်းသေ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ႁႃလွၵ်ႈလၢႆးႁဵတ်းၶဵၼ်ၸူး ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်မိူဝ်ႈ 1543 ၵွပ်ႈတူၵ်းၼႂ်းလွၵ်းမိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႇႁၢၼ်ၾႃႉ ၵေႃႈလႆႈသုတ်းမုၼ်ၵၢမ်ႇၵႂႃႇ တီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ မိူဝ်းပၢင်းၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႇ ၶိုၼ်းပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉယူႇယဝ်ႉ
ထၢၼ်းတေႃးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃးၵျီး  (ထန်းတောကြီးရွာ၊ Htantawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192899 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1289 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1435 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2724 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တႃႇၸီႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
မလႄးပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမလႄးပွၵ်ႉ  (မလဲပေါက်ရွာ၊ Malepauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190365 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2189 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4384 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်ႇတၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇတၢႆး  (အင်တိုင်းရွာ၊ Intaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192369 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 274 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 339 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 613 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သၽႃးၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် (ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Kayah State Hluttaw), ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း မီး 20 ၵေႃႉ (ၽူႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 15 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 5 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။။
သျၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်း  (ရှမ်းရွာ, Shan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190037 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3608 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3841 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7449 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
958
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:958
757
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:757
278
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:278
ဢၢင်ႇတေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢၢင်ႇတေႃး, (အင်တောမြို့), (Intaw), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵလႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵလႃး  (ကုလားရွာ, Kular) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194692 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 181 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 199 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 380 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢွၼ်ႇလၢႆး
ထိုင်ပၢၼ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၼႆႉမႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇပေႃႇပဵၼ်မႃး Online Encyclopedia ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈလၢႆလႄႈသင်၊ ဢၼ်ဢဝ်ၵႃႈဢဝ်ၶၼ်မၼ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး Wikipedia ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႃႈပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈတူၺ်းလႆႈလၢႆၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၸႂ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈတူၺ်းလႆႈလၢႆ၊ ဢွၼ်ၵၼ်မႄးထတ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပီ 2013 ၼၼ်ႉ ၶေႃႈမုၼ်းတင်းသဵင်ႈ မီးယူႇ 4.2 လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈမီးယူႇ လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႄႇတႃႇလၢၼ်ႇ၊ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ၊ သပဵၼ်ႇ၊ ဢိတ်ႇတလီႇ၊ ၵရိ၊ ၵျပၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉ ၶေႃႈမုၼ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ဢၼ်ပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈလၢႆ ဢၼ်ၼပ်ႉၵၢၼ်တူၺ်း မိူဝ်ႈပီ Jul-2013 ၼၼ်ႉ
ဢၼ်ပဵၼ် ဝီႇၶီႇၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးဢေႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း တီႈမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ် Baidu Baike (ၶေႃႈမုၼ်း မီး 5.3 လၢၼ်ႉ ပီ 2012) လႄႈ Hudong (ၶေႃႈမုၼ်းမီး 6.4 လၢၼ်ႉ ပီ 2012) ၸိူဝ်းၵေႃႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးႁင်းၶေႃသေ ပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢွၼ်ႇလၢႆးၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် Encyber ၽႃႇသႃႇၵူဝ်းရီးယႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇဢွၼ်ႇလၢႆး မၢႆ (႑) ယဝ်ႉ။
တီႈ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇတႆး ဢွၼ်ႇလၢႆးၼႆႉ တိုၵ်ႉလူ0်ႇဢဵၼ်ႁႅင်း တႃႇၽိူမ်ႉထႅမ်တႅမ်ႈသႂ်ႇ၊ တႃႇမႄးထတ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ လဝ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းဢွၼ်ႇလၢႆးသေၵေႃႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵႂႃႇလႆႈယူႇၶႃႈ။
ၵူႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ပၢၼ်းဢၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵူႇၵျီး  (ကူကြီးရွာ, Kugyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းဢၢႆႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194034 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1546 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1940 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3486 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
မိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း (မိုးညှင်းခရိုင်, Mohnyin District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၃ ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းယၢင်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးမႃး ၆၇၃,၃၀၁ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ပျႃးၸီႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပျႃးၸီႇ (ႁွင်ႇ)  (ပျားစီ(မြောက်)ရွာ၊ Pyarsi(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃးၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192644 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျႃးၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1928 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2239 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4167 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁင်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ တွၵ်ႇတႃႇဢွင်ႇမူဝ်းၺူဝ်ႇ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပဵၼ်ၽြႃးမႃးမိူဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇ 589 ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉတႄႉ ဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ (႓႕) ပီ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵတ်း၊ မႆႈ၊ ႁိူဝ်ႉ၊ မွႆႈ၊ ဢမ်ႇယူႇလီသေတႃႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း (႔႕) ဝႃႇၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇပဵၼ် ၽွၼ်းလီ တမ်ႈတီႈသတ်ႉတဝႃႇတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဝႆႉဝီႇရိယယႂ်ႇသေ ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း ႁေႃးတြႃးသုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးသင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ-