cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတ
ဝၢႆးသေသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ၸၢၼ်ႇၸဵတ်းၸၼ်ႉတီႈ ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမယဝ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၸူး ဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတ ဢၼ်ယူႇၼိူဝ်သၢႆတၢင်း တၢင်းၵႂႃႇဢုရုဝေႇလၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းဢမ်ႇတၼ်းႁိုင်သင် သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လၢႆးၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇ တမ်ႈတီႈဢုတ်ႉတၵရႃႇမပုတ်ႉတယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢၼ်ႇ ၼေႇဝသၺ်ႇၺႃႇ ၼႃႇသၺ်ႇၺႃႇ ယတၼ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးၸၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၼႃႈ ၸၢၼ်ႇ ဢၵိၼ်ႇၸၺ်ႇၺႃႇယတၼ ၼၼ်ႉ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ တိုၵ်ႉဝဝ်းဝႆႉသေ ယင်းဢမ်ႇႁူႉၸႅင်ႈလီဝႃႈ မၼ်းမီးယူႇႁႃႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးႁႃႉ ၼႆယူႇ။ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ တေႃႉတႄႉဝႃႈ မီးၸိုဝ်ႈၼႃႇမတ်ႉတဢွၼ်ႇၵွႆးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁွင်ႉ ၸုိဝ်ႈမၼ်းဝႃႈသင်တေလႆႈႁွင်ႈဢီသင်ဝႃႈ ၵၢင်ႈႁၢဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတီႈသုတ်းလႅၼ် ဢၼၢတ်ႉတဢႃႇၵႃႇသ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼတ်ႉတဝိၺ်ၺၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် သုၼ်ႇၺ ၼႆၼၼ်ႉလႃႇ။ ငဝ်းလၢႆးယၢမ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၽႅဝ်ဝႆႉပႃႈၼွၵ်ႈၶွပ်ႇလႅၼ် ငဝ်းလၢႆးဢၼ် ဢမ်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်းမၼ်းလႆႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သၺ်ႇၺႃႇယေႃးၵီႇၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်သၺ်ႇၺႃႇသုၼ်ႇၺလုမ်းလုမ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးဢၼ်ဢမ်ႇပုတ်းၶၢတ်ႇ (ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း)လီၼၼ်ႉ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ မီးယူႇၼႆၵေႃႈ ပႆႇဝႃႈလႆႈ၊ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉဢမ်ႇမီးၼႆႉၵေႃႈ ပႆႇဝႃႈလႆႈ။ ၽွင်းလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းႁူႉႁၼ် ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇယဝ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆၵႂႃႇ - ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်းလၢႆး ၽုင်ႇဢရူႇပၿြမ်ႇမ ဢၼ်သုင်သုတ်းၶွင်သမ်ႇသရႃႇ ၵိူတ်ႇတၢႆၼၼ်ႉၵွႆး။ လႆႈပဵၼ်ၸူဝ်ႈပၢၼ်ဢၼ်သုင်သုတ်းသေတႃႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၼႂ်းၶွပ်ႇလႅၼ်ၶုၼ်တၢႆၵွႆးလႄႈ ပႆႇလွတ်ႈလႆႈၼႂ်းမိုဝ်းၶုၼ်တၢႆၵွၼ်ႇ။ ၵေႃႉဢၼ်ၵိူတ်ႇၼႂ်းၽုင်ႇဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ဢႃႇယုယၢဝ်းယိုၼ်း လၢႆလၢႆၵၢပ်ႈၵမ်ႇၽႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်ႇယူႇဝိုၼ်ႈဝိုၼ်ႈ ၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ၊ ဢမ်ႇပၼ်လႆႈ ငဝ်းလၢႆးတုၵ်ႉၶၼိရေႃးထသင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၵ်ႇယၢၼ်လႅၼ်လိၼ်လေႃးၵီႇသေယဝ်ႉ ၶႂ်ႈထူပ်းႁူပ်ႉႁၼ် ၼႂ်းလႅၼ်လိၼ်လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶႂ်ႈထူပ်းႁူပ်ႉႁၼ် ၼိၸ်ၸ၊ သသ်သတ၊ ၻုဝ၊ ပရမတ်ထ သတ်ႉၸႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတူင်ႇဝူင်းၸၢၵ်ႈလေႃးၵယူႇယဝ်ႉ။ သတ်းတဝႃႇၶဝ်ၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတၢင်းတုၵ်ႉၶ၊ တေလႆႈႁဵၻ်းႁိုဝ်ႁႂ်ႈပေႃးလွတ်ႈဢွၵ်ႇယၢၼ်လႆႈ တၢင်းတုၵ်ႉၶတႄႉတႄႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁူႉလႆႈလွင်ႈၼႆႉ တေလႆႈမီးသပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူႉႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼႆသေလႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇမႃးၸူးဢုရုဝေႇလ ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈၶႅမ်ႉလီၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၼၼ်ႉႁတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉႁတ်ႉ (နန့်ဟတ်ရွာ, Nanthat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 2221100 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6702 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 5954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 29
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (29) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (241) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (242))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (124) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ပတႃႇၸႃႇရီႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႖႔၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တွင်းလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်းလႄႇ  (ဒေါင်းလည်ရွာ၊ Daunglel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်းလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191860 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်းလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1380 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1755 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3135 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ပီႇၸီႇ 243
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
354
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 243
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
354
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 243
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
354
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း, (မကွေးခရိုင်), (Magway District), ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၶွပ်ႇမၼ်းဝႃႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထိလႃႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပုၼ်ႉမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၸမ်ႉမီး ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 243
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
354
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ ဢဝ် ထုင်ႉယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းလႄႈ ထုင်ႉတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တီႈၼႂ်းထုင်ႉတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၸမ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၢတ်ႉမွၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ မီး 3724 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈမီး 424 ဝၢၼ်ႈလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼႆႉ လႆႈလၢမ်းဝႆႉ မီးၵႂႃႇ 1,235,030 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
354
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၽၢင်ၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်တင်းသၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႉလိၼ်ဢူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လိၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈတႅမ်ႇပၵ်းၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတီႈသုင်လႄႈ တူၼ်ႈမႆႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇ။ တီႈၼႂ်းၵႄႈလွႆၸိူဝ်းၼႆႉ မီးႁူၺ်ႈပႃးၵွၼ်ႇ။ ၽၢႆႇတႂ်ႈမႄႈၼမ်ႉၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူင်ႈတွင်ႉႁွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းႁွင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈတင်းသၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းလွႆတင်းၼမ်သေ မၢင်တီႈမႃး သုင်ပဵၼ် 1500 ထတ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပွတ်းၸၢၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈၸမ်ႉ မီးၵွင်းလွႆၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်း ၼႃႈလိၼ်တဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ထုင်ႉပဵင်း ဢၼ်မီး တီႈၼႂ်းၵၢင်သိုဝ်ႈသိုဝ်း တီႈပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇတေႃႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 45 လၵ်းသေ ၼႃႈဢွၵ်ႇ ၼႃႈတူၵ်းၸမ်ႉ ၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 30 လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ႁိမ်းႁွမ်း ၶူင်ႈတွင်ႉႁွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပေႃးသုတ်းၵႂႃႇ ၵွင်းလွႆသမ်ႉၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမၼ်းၸပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉတင်း သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်ႇလႄႈ တေလႆႈႁၼ်တူၼ်ႈမႆႉပေႃးၶဵဝ်ၸိုမ်ႉဝႆႉယူႇလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်လီဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းတီႈပွတ်းၵၢၼ် တီႈသၼ်လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းႁႆႈဝႆႉလႄႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽၢင်ယဵမ်ႈ ဢၼ်သိူဝ်းသႃႇဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
354
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 243
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
354
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 243
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
354
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၽၢင်ၼႃႈလိၼ်
ၼႂ်းၵႃႈမႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်လႆလတ်းၶၢမ်ႈၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်မီးဝႆႉၽၢႆႇတူၵ်း ပဵၼ်ၼင်ႇတီႈၶႅၼ်ႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇႁိူဝ်းလူင် ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ပိၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ႁူဝ်မၼ်းတႄႇဢဝ်တီႈ လွႆပူၵ်ႉပႃး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႇလူင်းမႃးၸွမ်းသၢမ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၸႄႈတွၼ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇလႆႈၸူးတၢင်းတူၵ်း ၽႅဝ်တီႈႁိမ်းၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ ယိၼ်းၶျွင်းၼႆႉ တႄႇဢဝ်တီႈယိၼ်းတေႃႇ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်းမႃးသေ လႆႈလူင်းလတ်းၶၢမ်ႈ သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်သေ လုၵ်ႉဢဝ်ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းသေ လႆႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈပူၼ်ႉၵွင်းလွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပၼ်ႇသေ လႆႈလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတႂ်ႈ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 60 လၵ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် သတူင်ႇ၊ ယၢၼ်ႇပႄႇ လႄႈ ႁွင်ႈတွင်ႇၵူႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းလႆႈၶဝ်ႈၼႂ်း ယိၼ်းၶျွင်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ လႆႈၶဝ်ႈထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ ဢၼ်ပဵၼ်ထုင်ႉပဵၼ် ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တီႈႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်ၸိူဝ်းႁွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၶွၼ်ႇလိၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉတႄႉတႄႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယိၼ်းၶျွင်း ၼႆႉ ၶိုၼ်းပိၼ်ႇဝၢႆလႆလူင်း ၽၢႆႇတူၵ်းသေ ၽဵဝ်ၽၢႆႇၼိူဝ်ဝဵင်းမၵူၺ်း ယၢၼ် 8 လၵ်း တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈမျိၼ်ႇၵုၼ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပိၼ်းၶျွင်း လႄႈ ယိၼ်းၶျွင်းၼႆႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၼမ်ႉမေႃၶိုၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး မေႃႁႅင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ယႂ်ၼွင်လူင်တႄႉ ဢမ်ႇမီးဝႆႉ။
သူးၶျိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈသူးၶျိၼ်ႇၵူင်း  (ဆူးချင်ကုန်းရွာ၊ Suchinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးၶျိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192837 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူးၶျိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 331 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 357 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 688 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
354
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:354
သူးၶျိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၾိင်ႈၾႃႉ
ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးမီးတီႈ ပွတ်းၵၢၼ်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈၽူၼ်ဢႄႇၼမ်ႉဢမ်ႇလိူင်ႇလႄႈ ၾိင်ႈၾႃႉၼႆႉ လွင်ႈမႆႈလွင်ႈၵတ်းဢမ်ႇပေႃးၽဵင်ႇၵၼ်။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈၵေႃႈ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီးၽၢႆႇၼိူဝ် 85 တီႇၵရီႇလႄႈ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်းၸမ်ႉ လူင်းထိုင်တေႃႇ 60 တီႇၵရီႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးႁုပ်ႇတူၺ်းၸႄႈတွၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉတႄႉ ပၢႆးယူႇလီၽဵင်ႇၵၼ်လီယူႇ။ ၼိူင်ႈပီၼႆႈ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် လႆႈတေႃႇထိုင် မွၵ်ႈ 27 ၼိဝ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်လီဝႆႉယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸွမ်းသၢႆပိၼ်းၶျွင်းလႄႈ ယိၼ်းၶျွင်း၊ တီႈထုင်ႉတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၶဝ်ႈယဝ်ႉ ၽုၵ်ႇပႃးပႃႇၽၵ်းမီႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈလိၼ်ဢမ်ႇပဵင်း တီႈဢၼ်မီးတီႈတဵမ်ႇတီႈသုင် တီႈဢမ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇငႃး ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ငႃးမၵူၺ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉၶႅမ်ႉဝႆႉလႄႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈ ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ၼၢတ်ႉမွၵ်ႉလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈၵၢမ်ႇ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ်လႄႈ ဢႃႇလူးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၵူၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸွမ်းၽၢင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်တင်းသၢႆၼၼ်ႉ မီးၵုၼ်ဢွၼ်ႇဢွၵ်ႇမႃးသေ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇၽဵတ်း၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ မႆယႃႈလူင် လႄႈ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ်တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဝႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်း ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းလႄႈ ၶျွၵ်ႉၼၼ်ႉ မီးထၢင်ၼမ်ႉမၼ်းပဵၼ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၽင်ႇပိၼ်းၶျွင်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းမေႃႇၵိူဝ်ဢိတ်းဢွတ်းသေ တီႈၽင်ႇယိၼ်းၶျွင်းၸမ်ႉမီး ႁိၼ်ထုၼ်ဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ မီးပႃႇမႆႉထိူၼ်ႇလႄႈ မႆႉသၵ်းဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ၸလေႇ တီႈဢၼ်မၢၵ်ႇၶေႃၸလေႇဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၶၢမ်မၵူၺ်းၼႆႉၵေႃႈ လိုဝ်းလင်ဝႆႉ။ ၵိမ်းၵႅတ်းမၢၵ်ႇမု၊ မိတ်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတီႈ မၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ လုၵ်ႉတီႈၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းသေ ဢွၵ်ႇၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်းငႃး၊ ၼမ်ႉမၼ်းထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈ၊ ငႃး၊ ၼမ်ႉထၢၼ်၊ ထူဝ်လိၼ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးၵၢၼ်တေႃႉသူင်
ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လႆလူင်းသၢႆတၢင်းတူၵ်းယူႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇႁိူဝ်းလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵိုတ်းလိုဝ်ႈတီႈ မၵူၺ်း၊ ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊ မျိၼ်ႇၵုၼ်း၊ မိၵျွင်းယႄး၊ မိၼ်းယႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်ၽႄဢွၵ်ႇမႃးသေ လတ်းၵႂႃႇၸိူဝ်းပဵၼ် သတ်ႉတႂႃး၊ တွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး၊ မျူဝ်ႉတိတ်ႉလႄႈ ၼၢတ်ႉမွၵ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄၵုၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ-ၵျွၵ်ႉပတွင်းႁႂ်ႈပေႃး သိုပ်ႇၺႃး ဝဵင်းၶျွၵ်ႉဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၸၼ်ႉၼိူင်ႈ တၢင်းသိူဝ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉ ဢၼ်သိုပ်ႇ တၢင်းတႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ ဢၼ်ထိုင်မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လတ်းၶၢမ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝဵင်း မၵူၺ်း၊ ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼႆ ၶိုၼ်းမႃးသိုပ်ႇ႟ႃး သဵၼ်ႈတၢင်း မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇလႄႈ တၢင်းတႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၵေႃႈ ပွင်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ပႃးၵွၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇတီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႊ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
ၽြႃးတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼႆႉ ၽြႃးမျႃႉတလုၼ်ႇ၊ တီႈတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီးၸမ်ႉ မီး သူၺ်ႇယွင်ႇတေႃႇလႄႈ သူၺ်ႇဢိၼ်းတေႃႇ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ တီႈၽြႃးသူၺ်ႇယွင်ႇတေႃႇၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးမႃးၵူႈပီသေတႃႉ ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်တႄႉ ပေႃးထိုင်လိူၼ်သိပ်းဢိတ်းမႃး ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးမျႃႉတုလၼ်ႇ မၵူၺ်းသေ ပွႆးပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းဝဵင်းသတ်ႉတႂႃး၊ တီႈထုင်ႉတွင်ႇတႂိၼ်းၵျီး၊ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် မီးၶိူဝ်းၵိုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းၸၢၵ်ႇ ဝဵင်းႁၢမ်းပိတၼူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပီႇၸီႇ 243
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 243 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 240
မျိတ်ႉတပႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မျိတ်ႉတပႅတ်ႉ  (မြစ်တဘက်ရွာ, Myittabet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189915 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 905 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1915 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပုတ်ႉထၵူင်းၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပုတ်ႉထၵူင်းၵျုၼ်း  (ဗုဒ္ဓကုန်းကျွန်းရွာ၊ Buddhakonekyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉထူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192381 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉထူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1373 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2854 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 30
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ၼွင်လွင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်လွင်ႉ (, Naung Laung, နောင်လောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မၵူၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်း (မကွေးမြို့နယ်), (Magway Township), ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း။ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၵူၺ်း ယဝ်ႉ။
ၶွပ်ႇၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမၵူၺ်းဝႆႉယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယူင်းတေႃးလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယူင်းတေႃႇလေး  (ရုန်းတောလေးရွာ, Yonetawlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းတေႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193904 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းတေႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 663 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 779 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
သူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇတွင်ႇ  (ရွှေတောင်ရွာ၊ Shwetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192215 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 566 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 672 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1238 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1416
1416
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
817
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1416
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
817
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1416
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
817
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1416
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
817
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1416
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
817
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1416
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1416
817
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 18
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
817
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:817
ဢိၼ်ႇယွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇယွင်း  (အင်ရောင်းရွာ, Inyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇယွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190565 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 761 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1019 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1780 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢေႇတီႇ 18
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:18
1036
1036
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1036
ငူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈငူၺ်ႇတွင်ႇ  (ငွေတောင်ရွာ, Ngwetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189745 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငူၺ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2414 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2633 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5047 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်း  (အင်းရွာ, Inn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193834 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1392 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1785 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
353
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သႃႇယႃႇၵျီး (ၵျုၼ်းယႂႃႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႃႇယႃႇၵျီး (ၵျုၼ်းယႂႃႇ)  (သာယာကြီး (ကျွန်းရွာ)ရွာ, Tharyargyi(Kyunywar)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191391 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1469 ၊ ယိင်း 1763 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3232 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇၵူင်း  (ရွာသာကုန်းရွာ, Ywartharkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191375 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1716 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2210 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3926 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 31
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (31) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (243) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (244))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (122) ဝၼ်း။
ၵုင်းပဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း (, Kone Pawng, ကုန်းပေါင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ပပ်ႉပိုတ်ႇၶေႃႈၵၢမ်းတႆး
ပပ်ႉပိုတ်ႇၶေႃႈၵၢမ်းတႆး ၼႆ့ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၽိထၢၼ်ႇ Dictionary တႆးတေႃႇတႆး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈသေ ၵေႃႉတႅမ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တႆး။
ယိူင်းဢၢၼ်း
ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်ဢမ်ႇလေႃးၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉ။
ၶိူင်ႈၵေႃႇတင်ႈၶေႃႈၵၢမ်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း
ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း (Speaker of the Pyithu Hluttaw) ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တပႅတ်ႉၵႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတပႅတ်ႉၵႃႇ  (တဘက္ကာရွာ၊ Tabetkar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပႅတ်ႉၵႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192605 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပႅတ်ႉၵႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1780 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2013 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3793 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ယႂႃႇသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇသျေႇ  (ရွာရှည်ရွာ, Ywarshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189765 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလႄးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1224 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1401 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2625 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
လႅတ်ႉထူၵ်ႉၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉထူၵ်ႉၵျုၼ်း  (လက်ထုတ်ကျွန်းရွာ၊ Lethtokekyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉထူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192379 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉထူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1373 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2854 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သထေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
မူၺ်ႇတလၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇတလၢႆး  (မြွေတလိုင်းရွာ, Mwaytalaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189914 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 905 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1915 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 1
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (1) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (244) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (245))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (121) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
တၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတၢႆး  (ဒိုင်းရွာ, Daing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191018 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3091 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1415
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1415
ၵျွၵ်ႉၸႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၸႃႇ  (ကျောက်စာရွာ၊ Kyauksar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192851 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1736 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ (ဟင်္သာတခရိုင် ; Hinthada District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ 6 ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ထုင်ႉၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉ ဢေႇယႃႇဝတီႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 1,136,653 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယႂႃႇပူဝ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပူဝ်ႇ (ၸၢၼ်း)  (ရွာဘို (တောင်)ရွာ၊ Ywarbo(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192260 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 759 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 919 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1678 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပျိၼ်းၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းၶျွင်း (ပျဉ်းချောင်းရွာ, Pyinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218203 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6702 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 5954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ယႂႃႇပူဝ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
816
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
816
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
816
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
816
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
816
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵုင်းၼိူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၼိူဝ် (, Kung Noe, ကုန်းနေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1035
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
816
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
816
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 17
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
816
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:816
1035
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 17
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 17
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1035
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1035
ဢေႇတီႇ 17
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:17
17
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
352
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:352
မူဝ်းၵျူဝ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမူဝ်းၵျူဝ်းၵူင်း  (မိုးကြိုးကုန်းရွာ, Moegyoekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇၵရၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190538 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1457 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1628 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3085 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ယူင်းတေႃးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယူင်းတေႃးၵျီး  (ရုန်းတောကြီးရွာ, Yonetawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းတေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193903 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းတေႃးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 663 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 779 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼတ်ႉၵၢၼ်ႇလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၶိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇတႃႇ  (ခင်သာရွာ, Khinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢယႃႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193643 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢယႃႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 596 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1327 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (2) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (245) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (246))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (120) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
တိၼ်ႇဢေး၊ လုင်း
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုသမိုင်းတွင် ရှမ်းလူထုခေါင်းဆောင်နှင့် သမိုင်းဝင်ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော ဦးတင်ဧ (ရှမ်းပြည်)အား ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ညောင်ရွှေမြို့ ကန်သာရပ်တွင် အဖရှမ်းတိုင်းရင်းသား ဦးဝိုင်း၊ အမိအင်းတိုင်းရင်းသူဒေါ်သွယ်တို့မှ ၁၉၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက် စနေနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းနှစ်ယောက်တွင် အကြီးဖြစ်သည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်ဘအေးဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်က အင်းလေးဟဲယာရွာမ ဆရာကြီးဦးမြ၏ မြန်မာမူလတန်းကျောင်း၊ ညောင်ရွှေမြို့ဆရာညှာ၏ မြန်မာမူလတန်းကျောင်းတို့၌ (၄)တန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ညောင်ရွှေ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာအလယ်တန်းကျောင်း၊ တောင်ကြီးအေဘီအမ်အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ယူ ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပညာထူးထူးချွန်ထက်မြက်၍ စာမေးပွဲတိုင်းတွင် ပထ မဆင့်မှအောင်သည်။ အ လယ်တန်းအောင်စဉ်က ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရ၏ ထောက်ပံ့ကြေးရသည်။ ၁၉၃၄ တွင် (၁၀) တန်းစာမေးပွဲကို ထူး ထူးချွန်ချွန်အောင်မြင်၍ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရ၏ ထောက်ပံ့ကြေးထပ်မံရရှိသည်။
၁၉၃၄ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင်ဆက်လက်ပညာသင်ကြားရာ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာစာဂုဏ်ထူးတန်း၊ ပထမဆင့်ဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့(B.A) အောင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တွင်မြန်မာစာဂုဏ်ထူးတန်း ပထမဆင့်ဖြင့်အောင်ခဲ့သူမှာ (၄)ဦးသာရှိပြီး ယင်းတို့မှာ မောင်စိန်တင် (သိပ္ပံမောင်ဝ)၊ မောင်ဝန် (မင်းသုဝဏ်)၊ မောင်လှဖေ၊ မောင်တင်ဧ (ဦးတင်ဧ – ရှမ်းပြည်) တို့ဖြစ်သည်။
၁၉၄၀ မှ ၁၉၄၂ ထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနနည်းပြအဖြစ်အမှုထမ်း၍ မဟာဝိဇ္ဇာတန်းဆက်တက်ခဲ့သည်။ စစ်ကြောင့် မဟာဝိဇ္ဇာ စာမေးပွဲကို မြန်မာစာပါမောက္ခ ဦးဧမောင် (တက္ကသိုလ်မောင်သန့်စင်) က ကျိုက်လတ်မြို့တွင်ကျင်းပရာ ဖြေဆိုရန်အသွား ကျန်းမာရေးချို့ ယွင်း၍ မဖြေဖြစ်တော့ချေ။ ထိုစဉ်က မဟာဝိဇ္ဇာစာမေးပွဲဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သူမှာ မောင်မောင်ကြီး (နောင်မြန်မာစာပါမောက္ခ တက္ကသိုလ် မောင်မောင်ကြီး) ဖြစ်သည်။
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂအသင်းဝင်၊ ရှမ်းပြည်ကျောင်းသားများတည်ထောင်သူနှင့် ဥက္ကဋ္ဌ၊ လူငယ်များကြီးပွားရေးအသင်းဝင်၊ နဂါးနီစာအုပ်အသင်းဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇ  (မြွေဟင်္သာရွာ, Mwaytalaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189913 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 905 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1915 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တိၼ်ႇဢေး၊ လုင်း
လက်ဝဲဝါဒစာအုပ်များကိုလေ့လာ၍ လက်ဝဲဝါဒကို စိတ်ညွတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ဖေဖေါ်ဝါရီ ၂၅ တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒုတိယကျောင်းသား သပိတ်တွင်ပါဝင်၍ သပိတ်အပြီးတွင် ဇာတိညောင်ရွှေမြို့၌ အလင်းရောင်စာကြည့်တိုက်ကို ဦးဆောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စာကြည့်တိုက်တွင် ဟောပြောပွဲ၊ ဆွေးနွေးပွဲများ မကြာခဏကျင်းပကာ ရှမ်းပြည်တွင်စနစ်ကျသော ပထမဆုံးစာကြည့်တိုက်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရစ်ခဲ့သည်။
မူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တိၼ်ႇဢေး၊ လုင်း
စာပေဝါသနာထုံ၍ ရွှေနှင်းဆီ၊ တင်ဧ (ရှမ်းပြည်) ကလောင်ကွဲများဖြင့် တက္ကသိုလ်နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၊ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း၊ ကြီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ပါဝင်ရေးသားသည်။ ထို့ပြင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၄၀ မှ ၁၉၄၁ ထိ မြန်မာစာ စာတည်းအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
စစ်ပြီးခေတ် ၁၉၄၆ ဇန်နဝါရီလ ၁၇ မှ ၂၃ ရက်အထိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်အလယ်ပစ္စယံတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ဖဆပလနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာညီ လာခံတွင် ရှမ်းပြည်လူငယ်နိုင်ငံရေးသမားများကို ဦးဆောင်၍တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ညီလာခံအပြီးတွင် သခင်စိုး၊ ကိုသိန်းဖေ (သိန်းဖေမြင့်)၊ သခင်တင်မြတို့ပို့ချသော လက်ဝဲသဘောတရား သင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် ရှမ်းပြည်အနာဂတ် အရေး ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ဦးတင်ဧသည် ၁၉၄၆ ဧပြီလတွင် တောင်ကြီးမြို့လူငယ်အစည်းအရုံးကို ဦးဆောင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရှမ်းပြည်လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်၏ ပညာရေးမှူးအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ မေလ ၁ ရက်တွင် တောင်ကြီးပဒေသရာဇ်ကျောင်း (ယခင်ရှမ်းစော်ဘွား သားသမီးများစာသင်ကျောင်း) ၏ ကျောင်းအုပ်အဖြစ် အမှု ထမ်းသည်။ ထိုသို့တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ်အတွင်း ဗိုလ်ချုပ်၏ဆန္ဒအရ ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်၏တောင်ကြီးလူထုတရားပွဲတွင် သဘာပတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ နောက်တနေ့ (ဒီဇင်ဘာ ၂၅) တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ရှမ်းပြည်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးတင်ဧသည် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေခိုက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သော မြန်မာကိုယ်စားလှယ် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် လန်ဒန်မြို့ အမှတ် (၁၀) ဒေါင်းနင်းလမ်းရှိ ဗြိတိ သျှနန်းရင်းဝန်ရုံး၌ ဆွေးနွေးနေစဉ်အတွင်း စော်ဘွားအချို့၏ “ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် တောင်တန်းဒေသကို ကိုယ်စားမပြု” ဟူသော ၁၉၄၇ ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်တပ်ထားသောကြေးနန်းရောက်ရှိလာရာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရကိုယ်စားလှယ်တို့ ဆွေးနွေး နေမှုကို အကျပ်ရိုက်ခတ်ကာ အနှောက်အယှက်ဖြစ်လာသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်၏အကူအညီဖြင့် ဦးတင်ဧ၊ ဦးထွန်း မြင့် (လင်းစေး) ဦးဆောင်၍ တောင်ကြီး၌ လူထုအစည်းအဝေးကျင်းပကာ ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်တွင် ရန်ကုန်ဖဆပလအဖွဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လန်ဒန်ရှိဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းထံသို့လည်းကောင်း၊ ဗြိတိသျှနန်းရင်းဝန်အက်တလီထံသို့လည်းကောင်း ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကို ထောက်ခံ သည်ဆိုသော ကြေးနန်းရိုက်ကြားစာပေးပို့ခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်၏နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ပြည်မနှင့်အတူ တောင်တန်းဒေသပါ လွတ်လပ် ရေးရယူလိုကြောင်း သက်သေပြသည့်အနေဖြင့် ၁၉၃၇ ဖေဖေါ်ဝါရီ ၁၂ တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ပင်လုံမြို့၌ သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ရသည်။ ပင်လုံညီလာခံခေါ်ယူခဲ့ရသည်။
သမိုင်းဝင်ပင်လုံစာချုပ် အောင်မြင်စွာချုပ်ဆိုနိုင်ရေးအတွက် ဦးတင်ဧဦးဆောင်သော ရှမ်းပြည်လွတ် လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်သည် ရှမ်းပြည်သူ လူထုကို စည်းရုံးလှု့ံဆော်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ထောင်စု၏အုတ် မြစ်ပင်လုံစာချုပ်တွင် ရှမ်းပြည်လူထုကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဦး တင်ဧသည် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ဦးတင်ဧသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်၍ ၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရာတွင် ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင် ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ရှမ်းပြည်တိုင်းထောက်ပံ့ရေး အရာရှိ (လစာ ၁၀၀၀ ကျပ်)ပေးအပ်ရာတွင် ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
ရှမ်းပြည်နယ်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကိုမူ ဆက်လက်တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ဦးဗဆွေ၏တာဝန်ပေးချက်အရ ဗီယက်နမ်လွတ် မြောက်ရေးတိုက်ပွဲကို အကူအညီပေးရန်ကိစ္စများကို စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။
၁၉၄၈ မေလတွင် နိုင်ငံရေးကိုစွန့်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာန ဌာနမှူး ဦးဝန် (မင်းသုဝဏ်) ၏လက် အောက်၌ လက်ထောက်စာတည်းရာထူးကို ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၁ ထိ လက်ထောာက်စာတည်း၊ ၁၉၅၀ မှ ၁၉၅၁ အထိ သြစတြေးလျနိုင်ငံ ပညာရေးလေ့လာသူ၊ ၁၉၅၁ မှ ၁၉၆၈ တွင် စာတည်း၊ ၁၉၅၇ မှ ၁၉၅၈ တွင် အင်္ဂလန်ပြန်အဘိဓါန်လေ့လောရေး ပညာတော်သင်။ ၁၉၆၈ မှ ၁၉၇၆ အထိ စာတည်းမှူး၊ ၁၉၇၄ မှ ၁၉၇၅ ထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင် ရွက်ခဲ့သည်။
၁၉၇၈ ဒုတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် ပြည်သူ့ကောင်စီအဆင့်ဆင့်ရွေးကောက်ပွဲတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ညောင်ရွှေမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၂ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရသည်။
ယင်းနောက် ၁၉၇၈ တွင် နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ ၁၉၈၁ နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
ဝန်ထမ်းအဖြစ်ထန်းရွက်နေစဉ် တက္ကသိုလ်များ စာအုပ်ပြုစုထုတ်ဝေရေးကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး၊ သင်ရိုး၊ မာတိကာနှင့် ကျောင်းသုံးစာ အုပ်ကော်မတီဝင်၊ တက္ကသိုလ်များတိုင်းရင်းသားစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟို ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသားစာပေဆုစီစစ်ရွေးချယ်ရေးကော်မတီဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဦးတင်ဧသည် မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းအတွက် ရှင်ဥက္ကံသမာလာ၏ “ဝဏ္ဏဗောဓနသတ်အင်း” ကို တည်းဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်တွင် သုတေသနဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနဆွေးနွေးပွဲနှင့် စာပေဗိမာန်စာတမ်း ဖတ်ပွဲများနှင့် စာတမ်းများ ရေးသားဖတ်ကြားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဦးတင်ဧသည် ၁၉၉၅ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်တွင် တောင်ကြီးမြို့ စဝ်စံထွန်းရပ်၊ မင်းလမ်းအမှတ် စ/၃ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန် သွားခဲ့လေသည်။ ကြွင်းကျန်သောရုပ်ကလာပ်ကို တောင်ကြီးမြို့ မြို့မသုသာန်၌ မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီးဒေါ်အေးတင်၊ သမီး တောင်ကြီးတက္ကသိုလ် သချင်္ာပါမောက္ခ ဒေါ်ခင်နေဝင်းတို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
ဦးတင်ဧ (ရှမ်းပြည်) သည် နိုင်ငံတော်၏ကြီးလေးသောတာဝန်များကို စွမ်းစွမ်းတမံဆောင်ရွက်ခဲ့သောကြောင့် နိုင်ငံတော်မှချီးမြှင့်သော မော်ကွန်းဝင် (တတိယဆင့်) နှင့် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့(ပထမဆင့်) တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။
ငဝ်ႈတိုၼ်း
ၼႃႈလိၵ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ
1834
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သႃႇယႃႇၵျီး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႃႇယႃႇၵျီး (ဢွၵ်ႇ)  (သာယာကြီး (ရှေ့)ရွာ, Tharyargyi(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191392 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1469 ၊ ယိင်း 1763 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3232 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
1834
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1834 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1830 ႁူဝ်သိပ်းပီ
လႅတ်ႉထူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉထူၵ်ႉ  (လက်ထုတ်ရွာ၊ Lethtoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉထူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192378 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉထူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1373 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2854 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1993
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1990 ႁူဝ်သိပ်းပီ
351
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:351
သေႃႉလေႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ (ဆော့လော်မြို့, Hsawlaw) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းသေႃႉလေႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
1414
1414
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1414
သိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး (ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ် ; Sinbaungwe Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ် တီႈတိၼ်လွႆ သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄးၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈ ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းမျေႇထႄး (ယၢမ်းလဵဝ် ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇ)လႄႈ ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မျေႇထႄးၵျၢၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈၸၼ်ႉသိပ်း မိူဝ်ႈပီ 2008 ၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းတီႈ ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄးလ် ထူးၸေႃႇၼႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၵေႃႉဢွင်ႇပူၼ်ႉတင်း လၢဝ်ၸွင်ႈႁႃႈလူင် တွၼ်ႈတႃႇၸႄႈဝဵင်းသျိၼ်ႇပွင်ႇဝႄးယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉ
ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄးၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႆ့ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးပိူင်လူင် ႁင်းၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ
ၼတ်ႉလွႆး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉလွႆး (တူၵ်း)  (နတ်လွှဲ (အနောက်)ရွာ, Nathlwe(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191016 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3091 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ (ဟင်္သတမြို့နယ် ; Hinthada Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 3
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (3) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (246) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (247))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (119) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
တလႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတလႄးၵူင်း  (သလဲကုန်းရွာ, Thalekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလႄးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189764 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလႄးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1224 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1401 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2625 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ပႃပေႃး (ၼႂ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈပႃပေႃး (ၼႂ်း) (ပါပေါ (အတွင်း)ရွာ, Parpaw(Ahtwin)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218202 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6702 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 5954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 16
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပႃပေႃး (ၼႂ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢေႇတီႇ 16
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:16
ထၼွင်းတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းတၢႆႇ  (ထနောင်းတိုင်ရွာ, Htanaungtaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191374 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1716 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2210 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3926 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
815
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:815
ယႂႃႇပူဝ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပူဝ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (ရွာဘို (မြောက်)ရွာ၊ Ywarbo(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192259 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 759 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 919 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1678 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႇမျေႇလႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇမျေႇလႃႇ  (အောင်မြေလာရွာ၊ Aungmyaylar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221119 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇပူဝ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢွင်ႇမျေႇလႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
မႁိလႃႇမုၶ၊ ၸၢတ်ႈ
26 - ꩡၢတ်ႈမႁိꩮႃႇမုၶ
(မႁိꩮႃမုၶ = ၸိုဝ်ႈၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ) ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းႁဝ်းၼႆႉ၊ မီးဝႆႉႁႅင်းၸၼ်ၸႂ်
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယင်းတိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉဝေႇꩮုဝၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၻေႇဝၻတ်ႈသမ်ႉ ဢိင်ႇပိုင်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်သီႇပိူင် ဢၼ်ၶုၼ်ဢꩡႃႇတသတ်ႈ ၵမ်ႉထႅမ်ၼၼ်ႉသေ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇႁိူင်း ယူႇသဝ်းယူႇ တမ်ႈတီႈ ၷယႃႇသီႇသ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ တပႄးမၼ်းတင်းၼမ်ယူႇ။ ၽွင်း ၼၼ်ႉ ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်သွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းရႃႇꩡၷႁၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂႃႇပဵၼ် ရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး၊ ၵေႃႉၼိုင်ႈ သမ်ႉၵႂႃႇပဵၼ် ရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၻေႇဝၻတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ လႄႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ယူႇ တႃႇသေႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ တပႄး ၻေႇဝၻတ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈတီႈ တပႄးၽြႃးၼၼ်ႉ “လွင်ႈဢၼ် လႆႈၵႂႃႇတုင်းသွမ်း ၼႂ်းလႅတ်ႇမႆႈတႅင်ႈတႅင်ႈၼၼ်ႉ တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ်တႄႉတႄႉ။ တႃႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မႃးယူႇၸွမ်း ႁဝ်း တမ်ႈတီႈ ၷယႃႇသီႇသ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈတုင်းသွမ်းသေ လႆႈၵိၼ်လီၵိၼ်ဝၢၼ်ၼၼ်ႉလႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ႁွင်ႉၸူဝ်းၼမ်မႃးၼႆ တပႄးၽြႃး ၸင်ႇၸွမ်းၵႂႃႇၵိၼ်သွမ်း တမ်ႈတီႈ ၷယႃႇသီႇသယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်မႃး ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းသႄႉၼႄး တီႈၼႂ်းၵၢင် ရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ၸင်ႇၽႅဝ်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ “မႂ်းၸဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ မႂ်းယၢမ်ႈႁဵတ်း ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ် မႂ်းႁၼ်မႂ်းငိၼ်းမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ”ၼႆသေ ႁေႃးၼႄ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁ်မၻတ်ႈ တီႈမိူင်းၿႃႇရၼသီႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ် ၽွင်းမိူင်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်ၼၼ်ႉ မီးၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁိꩮႃမုၶ တူဝ်ၼိုင်ႈ။ မီး ၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းတီႈပိူၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး ၵူၼ်းလၵ်ႉၶဝ် မႃး တမ်ႈတီႈ ၶွၵ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉသေ ဢုပ်ႇၵၼ် လၢႆးလၵ်ႉ၊ လၢႆးၸူၼ်၊ လၢႆးမင်ပိူၼ်ႈႁႅမ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽိုၵ်းပိုၵ်ႉလၢႆးၶဝ် တီႈႁိမ်း ၶွၵ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ လႆႈငိၼ်းၼမ်မႃးၵေႃႈ သမ်ႉထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈသွၼ်ပၼ်မၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉ ၵေႃႉလႂ်မႃး တီႈမၼ်းၵေႃႈ မၼ်းဢဝ်တၢႆပႅတ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ်သေ ၸင်ႇတေၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၽွင်းမိူင်းလူင် ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵႂႃႇၸွပ်ႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽွင်းမိူင်းလူင် ၸွပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းယဝ်ႉၼႆ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၸၢင်ႉတူဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးရေႃႇၷႃႇ တၢင်းပဵၼ်သင်တီႈၶႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈငိၼ်းၶေႃႈသူပ်းသဵင်ၵႂၢမ်း ၵူၼ်းလၵ်ႉၶဝ် ၼမ်လႄႈ ထၢင်ႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈသွၼ်ပၼ်မၼ်းၼႆသေ ၸင်ႇတေမီးၸႂ်ႁၢႆႉ ၸႂ်လိူင်းမႃးဢေႃႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၶိုၼ်းယဵၼ်ႇ ငႄႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ မိူၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈပၢင်း ရႁၢၼ်း၊ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ် မႃးဢုပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ် လွင်ႈသီႇလသိၼ်ထမ်း တီႈၶွၵ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉ ယူႇဢေႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ လၢတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၵေႃႈ ၶိုၼ်းယဵၼ်ငႄႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်လူင် ပူင်ၵႂၢမ်းထၢမ် ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီႈပၺ်ႇၺႃႇ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ “ၶုၼ်လူင်... ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ ၶိုၼ်းဝႃႈငၢႆႈ လၵ်းလႅမ်မႃးတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉ ဢၼ်လူႉလႅဝ်ႁၢႆႉလိူင်းၼင်ႇၼႆၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ လႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼႆၸိုင် ယင်းၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ မီးတြႃးလီမႃးယူႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈ ၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
26 - ပုရႃၼၸေႃရေၼ ဝၸေႃ ၼိသမ်မ၊ မႁိꩮႃမုၶေႃ ပေႃထယမၼွၸႃရီ။ သုသၺ်ၺတႃၼံ ႁိ ဝၸေႃ ၼိသမ်မ၊ ၷꩡုတ်တမေႃ သၿ်ၿၷုၼေသု ဢꩦ်ꩧႃ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၶုၼ်လူင်... ၸၢင်ႉမႁိꩮႃႇမုၶႃႇၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းၽူႈလၵ်ႉၶဝ်လႄႈ မေႃလူ မေႃယိူင်ႈသေ မေႃဢဝ်တၢႆပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉမႅတ်ႈၼႆႉ လႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ၵုၼ်းမုၼ် ၵျေးꩡူးတင်းသဵင်ႈ ၶိုၼ်းမီးမႃးမိူၼ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈꩡၢတ်ႈ	။	။ ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။ ၶုၼ်လူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။ ၸၢင်ႉမႁိꩮႃမုၶၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ။ ၵၼ်သွၼ်	။	။ (1)ၸမ်တမ်ႇငႃႈမူးသိူဝ်း၊ ၸၢင်ႈမိူဝ်းပဵၼ်ၼင်ႇၶဝ်။ (2) ၸမ်ၽူႈၵျႃႉပဵၼ်ၵျႃႉ၊ ၸမ်ၽူႈၸႃႉပဵၼ်ၸႃႉ။ (3) လူဝ်ႇလႆႈဝႄႈယၢၼ်ၼီ၊ ႁဵင်းဢမ်ႇလီမိူၵ်ႈမႂ်ႈ။ ပႃႇရမီႇ	။	။ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ။ မင်ႇၷလႃႇ 	။ 	။ ပဵၼ်“ဢသေဝၼႃ ၸ မင်ၷလႃ၊ ပၼ်ꩦိတႃၼၺ်ၸ သေဝၼႃ မင်ၷလႃ”။
သျၢၼ်းတူႇငႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းတူႇငႄႇ  (ရှမ်းသူငယ်ရွာ, Shanthunge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇၵရၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190539 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1457 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1628 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3085 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
သွၵ်ႉၶရေးတီး(ၸ်)
သွၵ်ႉၶရေးတီး(ၸ်)
သွၵ်ႉၶရေးတီး(ၸ်) Socrates (470-399 BC) ပဵၼ် ၵူၼ်းပၢႆးဝူၼ်ႉ ၵရိၵ်ႉၶ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉၶူင်ဢွၵ်ႇ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၽူႈဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇ လွင်ႈၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ် ၾိင်ႈထုင်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဝူၼ်ႉၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈဝႆႉသေထႅဝ်၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးလင် ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ပလေးတူဝ်း Plato၊ ၸီးၼူဝ်ႇၾွၼ်ႇ Xenophon ၶဝ် ၶိုၼ်းတႅမ်ႈ ဝၢႆးလင်မၼ်းသဵင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
ၽူႈၼၢမ်း သၽႃး ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ), (Speaker of the Amyotha Hluttaw) ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း သၽႃး ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပူင်ႇၸူၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၸူၵ်း (, Pong Zauk, ပုံစုတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢုမ်လိၼ်သွင်လုၵ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႕႘၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
မူင်ႇၸိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမူင်ႇၸိၼ်း  (မုံဇင်းရွာ, Monzin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢယႃႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193644 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢယႃႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 596 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1327 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ