ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ
ဢၼေႃႇရထႃႇ လႄႈ ငႃးသႅင်ၽြႃး
ဢၼေႃႇရထႃႇ ၵိုတ်းလိုဝ်ႈ “ဝဵင်းမူၼ်း” ၼႂ်းထုင်ႉမိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ ႁႅၼ်းဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈယိူင်ႈ ႁၢႆးၸူး ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်းသေ ယွၼ်းႁႂ်ႈပွႆႇၵူၼ်းၸွႆႈသူင်ႇတၢင်း ထိုင် “တႃႇလီ” ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဢၼေႃႇ ရထႃႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉ “ဝၢၼ်ႈပူးၵမ်ႇ”သေ မီးဝႆႉယူႇ ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ႁႂ်ႈၵူၼ်း(10)ၵေႃႉ ၼၢမ်းတၢင်း သူင်ႇထိုင်ဝဵင်းတႃႇလီ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႇလီ ဢမ်ႇႁပ်ႉတွၼ်ႈ ၵူၼ်းပူးၵမ်ႇ။ ဢမ်ႇပၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈဝဵင်း။ ဢၼေႃႇရထႃႇပွႆႇၽွင်းၶဵဝ် ၶဝ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ၶဝ်ႈမိူင်းလႃးလႃး။ ဢၼေႃႇရထႃႇ ပွႆႇၽူႈလီၵူၼ်းမၢၼ်ႇ ပႃးဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်၊ ၽၢၼ်ႇတႃႇ၊ ႁႆငိုၼ်း၊ႁႆၶမ်း၊ မေႃႈငိုၼ်း၊ မေႃႈၶမ်း ၶဝ်ႈႁၢႆးၵေႃႈ တႃႇတေပၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ႈဝႆႈ ငႃးသႅင်ၽြႃးတႄႉ ၶုၼ်တႃႇလီ ဢမ်ႇၽွမ်ႉ။ ဢဝ်ၽြႃးမျၶဵဝ် ဢွၼ်ႇသူႇၼိုင်ႈ ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈၶိုၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဢၼေႃႇရထႃႇ ၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈႁၢၼ်ႉၸႂ်သေ လူင်းမိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း။ ဢၼေႃႇရထႃႇ လူင်းထိုင် “ဝဵင်းမူၼ်း”ၶိုၼ်းယဝ်ႉ ၶဝ်ႈၸူး ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း။ ယွၼ်းႁဵတ်း ပွႆးၽြႃး။ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ၽွမ်ႉၸွမ်းသေ မွၵ်ႇပၢင်း ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁူမ်ႈႁွမ်းလူႇတၢၼ်းၸွမ်းလႄႈ ႁဵတ်းပွႆးၽြႃး ႁိုင်ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်း။ တီႈပွႆးၽြႃးၼၼ်ႉ “ဢၼေႃႇရထႃႇ” ႁၼ်ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃသေ ၶႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ယူႇယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပူးၵမ်ႇ ပႆႇမေႃႁဵတ်းၼႃး။ မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈမိူဝ်းၸွမ်းတၢင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼၼ်ႉ ဢၼေႃႇရထႃႇႁၼ် တႅၼ်ႈ၊ ၽၢႆ၊ ၼႃး မီးၵူႈတီႈလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၶွႆတႆးတႄႉတႄႉ။ ၶႂ်ႈလႆႈၵူၼ်း မိူဝ်းၵေႃႇသၢင်ႈ သွၼ်ပၼ်မိူင်းမၼ်း။ ပိူင်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ႁႅင်းတႆး ၶိူင်ႇၶမ်ႉလႄႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီ တႆးသေ ၸင်ႇၶႂ်ႈ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ ဢၼေႃႇရထႃႇ ႁႅၼ်းဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၽၢၼ်ႇတႃႇ မွၵ်ႇယႃႈငိုၼ်း၊ မွၵ်ႇယႃႈၶမ်း၊ ႁမ်းပူး၊ ႁမ်းၽႄး ၶဝ်ႈၸူး ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်းသေ တၢင်ႇယွၼ်းၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈ မွၼ်းလႃပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းယုမ်ႇယမ်ၽြႃး၊ တြႃး။ ဢႃႇယူႉထိုင်(28)ပီယဝ်ႉသေတႃႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉဝူၼ်ႉ လွင်ႈတေတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း သေပွၵ်ႈ။ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ယၢမ်ႈႁႂ်ႈၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း “ၸဝ်ႈပိူင်ႇၾႃႉ”ၵေႃႈ မၼ်း ၼၢင်းဢမ်ႇၽွမ်ႉမႃး။ တေလႆႈၵူပ်ႉၵူႈ ၵိုၵ်းဢၼေႃႇရထႃႇသေ မိူဝ်းၸွမ်း တၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း ၶႅၼ်းဢမ်ႇၽွမ်ႉႁပ်ႉလႆႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ ပုၼ်ႈပၢင်ႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ ဢၢၼ်းႁႂ်ႈဢူမုၼ်မိူင်းမၢဝ်း ႁူမ်ႇငမ်း ထိုင်မိူင်းၽၢၵ်ႇတႂ်ႈ လႄႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ဢၼေႃႇရထႃႇ။ မိူဝ်ႈဢၼ်ယွၼ်းၼၢင်း ထိုင် သၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း တူၵ်းလူင်းၽွမ်ႉၸွမ်းလႄႈ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈၵူပ်ႉၵူႈ သေ မိူဝ်းၸွမ်းပူးၵမ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ၽႄဝၢၵ်ႈပၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၵူႈပိူင်၊ ၸၢင်ႈၵူႈၸိူဝ်း၊ မေႃၵူႈယိူင်ႈ၊ ၵူၼ်းၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၸိူင်ႉလႄႈ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မိူဝ်းၸွမ်းၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်းတင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ “မိူင်းမၢဝ်း”သေ ယူႇသဝ်းဝႆႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ၵေႃႇၽၢႆႁဵတ်းၼႃး။ တီႈဢၼ်လႆႈဢဝ်ႁိၼ်ဢဝ်သၢႆး ၵေႃႇႁဵတ်း ၽၢႆၼၼ်ႉ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၽၢႆႁိၼ်”လႄႈ မၢၼ်ႈႁွင်ႉ “ၵျွၵ်ႉသႄႇ”သေ မီးယူႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မေးၼၢင်းဢၼေႃႇရထႃႇ။ ဢၼေႃႇရထႃႇ မီးမေးၼၢင်း ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းသီႇၵေႃႉ။ သီရိမႃႇလႃႇ၊ ပျိၼ်ႇၸၵလျႃႇၼီႇ၊ မၼိ ၸၼ်ႇတႃႇ၊ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃၼႆယဝ်ႉ။ သီႇရိမႃႇလႃႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်။ ဢၼေႃႇရထႃႇဢဝ်ဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပႆႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်သေ ႁူမ်ႈၵၼ်မီးဝႆႉ လုၵ်ႈၸၢႆး “ၸဝ်ႈလူး”(စောလူး) ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ။ “ပျိၼ်ႇၸၵလျႃႇၼီႇ” ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ၶုၼ်မိူင်း “ဝေႇသႃႇလီႇ”။ ဢၼေႃႇရထႃႇ ပဵၼ်ၶုၼ်မႃး ယဝ်ႉ တႃႇဢွၵ်ႇၼႃႈဢွၵ်ႇတႃ ၼႂ်းၵႄႈၶုၼ်မိူင်းၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈမေးၼၢင်း ၶိူဝ်းၶုၼ်လႄႈ ႁႂ်ႈၽွင်း မိူင်းမၼ်းၵႂႃႇႁႃ။ ၽွင်းမိူင်းထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇ။ ၶဝ်ႈႁဵတ်းဢူၺ်းလီယဝ်ႉ လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈတၢင်း လႄႈ ၶုၼ်မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇ ဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း “ပျိၼ်ႇၸၵလျႃႇၼီႇ”ဢၢပ်ႈပၼ်။ ပၼ်ၸွမ်းၸိူင်ႉၼၢင်း ပႅတ်ႇသိပ်း ၸွမ်းႁဵတ်းလုမ်းလၢင်း။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း မိူဝ်းၶိုၼ်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းလႄႈ ပျိၼ်ႇၸၵလျႃႇၼီႇ ႁၵ်ႉပႅင်း၊ ၵဝ်းလဵၼ်ႈ ၵၼ်။ ၽွင်းမိူင်းဝူၼ်ႉ ၵူဝ်ၶၢဝ်ႇၶႃၼၼ်ႉ ၽႄႈထိုင် ဢၼေႃႇရထႃႇလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸိူ င်ႉၼၢင်းပဵတ်ႇသိပ်း ၼၼ်ႉ မိူဝ်းၸွမ်းယဝ်ႉသေ မိူဝ်ႈၸမ်တေၽႅဝ် မိူင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉဢွၵ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈ တၢင်ႇတၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပူးၵမ်ႇယဝ်ႉ ဢဝ်ပျိၼ်ႇၸၵလျႃႇၼီႇဢၢပ်ႈပၼ် ဢၼေႃႇရထႃႇသေတႃႉ ဢမ်ႇလိုမ်းၼၢင်း လႆႈလႄႈ ၽွင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပွႆႇၶၢဝ်ႇဝႃႇ “ပျိၼ်ႇၸၵလျႃႇၼီႇ... ဢမ်ႇၸႂ်ႈလုၵ်ႈၶုၼ်ဝေႇသႃႇလီႇ... ဢဝ်ၸိူင်ႉ ၼၢင်းမၼ်းပၼ်မႃးၵူၺ်း... သင်ဝႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ၸိုင်... ဢမ်ႇပွႆႇတူဝ်လဵဝ်ၶိင်းၵွႆးမႃး ၼင်ႇၼႆ... တေပႃးၸိူင်ႉၼၢင်း...လုမ်းလၢင်း မႃးၸွမ်းယူႇ…” ၼႆလႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ထိုင် ဢၼေႃႇရထႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼေႃႇရထႃႇ ၸႂ်လမ်ၼႅၼ်ႇသေ လမ်းလူၺ်းပျိၼ်ႇၸၵလျႃႇၼီႇ ဢွၵ်ႇႁၢင်ႈႁေႃၵမ်းလဵဝ်။ မၼ်းၼၢင်း ပၢႆႈၵႂုႇယူႇဝႆႉ တီႈဢိူင်ႇ “ပရိမ်ႇမ” ႁိမ်းၼမ်ႉမႄႈ “ၶျိၼ်းတုၼ်း”(ၶႅဝ်းတွင်း)ၼၼ်ႉသေ ၵိူတ်ႇ လဵင်ႉလုၵ်ႈၸၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်မႃး “ၵျၢၼ်ႇၸိတ်ႉတႃး” သေ တေပဵၼ်ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလူင် မိူင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ “မၼိၸၼ်ႇတႃႇ” ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းမွၼ်း။ မိူဝ်ႈမိူင်းမွၼ်း မီးၽေးၼၼ်ႉ မိူင်းပူး ၵမ်ႇ တိုၵ်းၸွႆႈလႄႈ ၶုၼ်မိူင်းမွၼ်း ၸူမ်းသိူဝ်းၶွပ်ႈၸႂ်သေ ဢဝ် “မၼိၸၼ်ႇတႃႇ” သူင်ႇၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း ဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။