cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သိၼ်ႇၽျူႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၽျူႇၵူင်း  (ဆင်ဖြူကုန်းရွာ, Ahmatgyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၸဵင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190728 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 517 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 557 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1074 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ
တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ (ၻုၵ်ၵရၸရိယႃ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ် လွင်ႈတိုၵ်းၵမ် ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်မဵဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတိုဝ်းၵမ်လႆႈ ၵူႈၵေႃႉ။ ၵွပ်ႈလႆႈၶၢမ်ႇ တၢင်းၶၢၼ်ၸႂ်သေ တိုဝ်းၵမ်ဢဝ် ယၢပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းယဵတ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈပၢႆလၢတ်ႈဝႃႈ တုၵ်ႉၶၸရိယႃႇ (ၻုၵ်ၶၸရိယႃ) ၼႆလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တုၵ်ႉၶၸရိယႃႇ (ၻုၵ်ၶၸရိယႃ) ပဵၼ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ (ၻုၵ်ၵရၸရိယႃ) ၵူၺ်း။
တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းတိုဝ်းၵမ် (ၵျၢင်ႉၵမ်) ယၢပ်ႇယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ်လူင် ဢၼ်ၶႃႈပႅတ်ႈ ၸႂ်ၵႃႇမၵုင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်းတႄႉ လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တပၼၼ်ႉသေမႃးလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ၶၢၼ်ၸႂ်သေ ၶတ်းၸႂ် ၵုမ်းထိင်းၸႂ်ၵႃႇမၵုင်ႇ ႁႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၽိုၵ်းတိုဝ်းၵမ် ပႅင်ႈၼင်ႇ ၸဝ်ႈယၢမ်ႈႁူႉ ယၢမ်ႈငိၼ်းမႃးၼၼ်ႉယူႇ။
တပယၢပ်ႇလူင် 3 ပိူင်
လုၵ်ႉတီႈ ၼႂ်းတၢင်းတိုဝ်းၵမ်တပၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တပ 3 ပိူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ လႆႈၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉဢႃႇယုသၢႆၸႂ်သေ တိုဝ်းၵမ်ဢဝ်ယဝ်ႉ။ လႆႈၶၢမ်ႇဢိုပ်းယၢၵ်ႈ ဢူတ်းယိူတ်ႉ တၢင်းၵိၼ်ဢႃႇႁႃႇရသေ တိုဝ်းၵမ်မႃး ႁူၵ်းပီလုမ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇၼၼ်ႉသေလႄႈ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ၸဝ်ႈ ပေႃးလႆႈၸွပ်ႈႁဵဝ်ႇ ႁႅင်ႈႁႅတ်ႇၵႂႃႇ၊ လၵ်ႉၶၼႃႇလူင်ၸဝ်ႈ 32၊ လၵ်ႉၶၼႃႇဢွၼ်ႇၸဝ်ႈ 80 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉပေႃး လႆႈႁၢႆလၢႆၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇသေ ၼႂ်းဢပႃၻႃၼၵထႃ ၼႃႈလိၵ်ႈ 1၊ 81 ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ
တီႈပွင်ႇမၼ်းဝႃႈ တီႈၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် ပၢင်ႇပွင်ႇသူဝ်ႇႁူဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈမတ်ႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇမတ်ႉ ၵိုၵ်းသင်။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမေႃႁဵတ်း ႁႂ်ႈႁူႉႁၼ်တြႃးၸႅတ်ႈ တြႃးမၢၼ်ႇလႆႈ။ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁိုင်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇ 4 ပႃးလႆႈ။ ဢမ်ႇပဵၼ် ၽြႃးလႆး ၼႆယဝ်ႉ။
ၽွင်းၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ လႆႈႁူၵ်းပီယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉပွင်ႇဢွၵ်ႇမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉသေ မႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈၸႂ် ဝူၼ်ႉႁႃ လွၵ်းလၢႆးမႂ်ႇ တႃႇတေပဵၼ် ၽြႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၽူႈလႆႈထႅမ်သၢင်ႈဝႆႉ ပႃႇရမီႇ တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၽွင်းၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈသေ တိုဝ်းၵမ်တြႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း သမ်ႉပေႃး လီယွင်ႈယေႃး ဢၢမ်းၼႃႇၼႅၼ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇမႃးၼၼ်ႉ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ် လွင်ႈၽွၼ်းလီ တႃႇလႆႈမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇၼႆလႄႈ ပူတ်းဝၢင်းပႅတ်ႈ ၵမ်းလဵဝ်သေ ႁဵတ်းႁႃ လွၵ်းလၢႆးမႂ်ႇထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းႁဝ်း ထုၵ်ႇလီဢဝ်သႂ်ႇၸႂ် ယိူင်ႈၸွမ်းတႄႉတႄႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်း ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ၵုမ်ႇၵူမ်ႈႁူဝ်သေ မိုင်ႉႁဵတ်းယူႇ ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယၢမ်ႈႁဵတ်းမႃး (ဢၼ်ပေႃႈမႄႈ ဢွၼ်ႁဵတ်းမႃး) ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ လီႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇလီႁိုဝ်၊ ဝၼ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇသေတ ဝၼ်းၼႆးႁဵတ်း ၸွင်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇမေႃဝူၼ်ႉ။ တႃႇဝၢင်းပႅတ်ႈ လၢႆးၵဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်မီး ၼမ်ႉတွၼ်းၼၼ်ႉသေ ႁႃလႅင်ႈ လွၵ်ႈလၢႆးမႂ်ႇ ႁႂ်ႈပေႃးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမေႃဝူၼ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁူႉလၢႆလၢႆ ဢမ်ႇမေႃဝူၼ်ႉ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁူႉသေဝူၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇပွင်ႇလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၼႃႈလဵၵ်ႉတူၵ်းတႅမ်ႇ ႁဵတ်းၶႃႈၸွမ်းလင်ပိူၼ်ႈယူႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈႁိုဝ်၊ တေလႆႈဝႃႈ ၵၢမ်ႇ ၺၢၼ်ႇ ဝီႇရိယ ပႃႇရမီႇႁဝ်း ၶျေႃႉၵူၺ်းယူဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဝၢင်းပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုၵ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇသိုပ်ႇတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း လွၵ်းလၢႆးသဵၼ်ႈၵိဝ်ၵၢင် (မꩡ်ꧢိမပꩦိပၻႃ)ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈမႃးတိုဝ်းၵမ် လၢႆးသဵၼ်ႈၵိဝ်ၵၢင် (သဵၼ်ႈတၢင်းပၢၼ်ၵၢင်)သေ တုင်းသွမ်းၵိၼ်ၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် လၵ်ႉၶၼႃႇ ၶိုၼ်းပေႃႇမႃး၊ ႁၢင်ႈၽၢင် ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉ တူဝ်ၶိင်းမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇမႃးဝႆႉ ၼင်ႇသီၶမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽွင်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈလူလွမ်လုမ်းလႃးမၼ်းၸဝ်ႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ဝူၼ်ႉပိူင်ႈ ထၢင်ႇၽိတ်းဝႃႈ “ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈတူၼ်ၼႆႉ ၵၼ်ႉတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁူၵ်းပီလုမ်းလုမ်းသေတၵေႃႈ ဢမ်ႇႁုပ်ႈဢဝ်လႆႈ သပ်ႉပၺ်ႇၺုတတၢၼ်ႇ၊ ၵမ်းၼႆႉ သမ်ႉဝၢင်းပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုၵ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇယဝ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းတေ ဢမ်ႇႁုပ်ႈဢဝ်သပ်ႉပၺ်ႇၺုတၺၢၼ်ႇလႆႈ မၼ်းတေ ဢမ်ႇပဵၼ်ၽြႃးလႆးယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇယၢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇယူႇသဝ်းၵူၺ်း ႁင်းၶဝ် တၢင်ႇတီႈယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းႁေႃးဝႆႉ ၼႂ်းထမ်ႇၸၵၵ်ႉၵသုတ်ႉၼၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဢတ်တၵိလမထႃၼုယေႃၷ ၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် မꩡ်ꧡိမပꩦိပၻႃ၊ ၵွပ်ႈၼႆ ဢမ်ႇတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇၵေႃႈ တိုၼ်းၵိုင်ႇထိူၵ်ႈပဵၼ် ၽြႃးလႆးယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ၼႂ်း မꩡ်ꧡိမ ပꧣ်ꧣႃသဢꩦ်ꩧၵထႃ မႁႃသၸ်ၸၵသုတ်ႈ ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၽုၺ်ႇဝႆႉဝႃႈ
ၵွပ်ႈသင် ၸဝ်ႈၵေႃးတမ လႆးတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ 6 ပီ
လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇၼႆႉ ၵွပ်ႈပဵၼ် မဵဝ်းဢတ်ႉတၵိလမထႃႇၼုယေႃးၵ (ႁဵတ်းႁႂ်းၶၢၼ်တူဝ်ၶၢၼ်ၸႂ်) လႄႈ ဢမ်ႇတိုဝ်းၵမ်မၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၽြႃးလႆးယူႇ၊ ပေႃးၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈသင် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃးတမ သမ်ႉလႆႈတိုဝ်းၵမ်မၼ်းလႃႇ။ ၵွပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်းမႅၼ်ႈ ၵၢၼ်ဢမ်ႇလီ (ဢၵုသူဝ်ႇ)၊ လႆႈၽိတ်းမႅၼ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵတ်ႉသပ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃး ၸေႃးတိပႃႇလၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆးၶၢမ်ႇဝူတ်ႈၶိုၼ်းၼႆ ၼႂ်းဢပႃၻႃၼ ဢꩦ်ꩧၵထႃ ၼႃႈလိၵ်ႈ 1၊ 129 ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ
ပေႃးၼႆ ၼႂ်းထမ်ႇမတႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သၢမ်သိပ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင် လႆႈသႂ်ႇပႃး တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ? ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သူႇဢွၼ်တၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူး ၵွပ်းသင် လႆႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ? ၼႂ်းဝေႇမတ်ႉတ တြႃးႁႃႈယိူင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လႆႈသႂ်ႇပႃး ပထႃႇၼဝေမတ်တလႃႇ? ပေႃးၼႆၸိုင် ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းတႄႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶဝ်ပဵၼ်ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ လႆႈထၢပ်ႈပႃႇရမီႇမႃး တဵမ်ထူၼ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇၵေႃး တိုၼ်းပဵၼ်ၽြႃးလႆႈယူႇ။ ပေႃးၼၼ် ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇယၢပ်ႇၶၢမ်ႇယၢၵ်ႈသေ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇလႃႇ ပေႃးၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်းပဵၼ် လွင်ႈၸူမ်းသိူဝ်းၶိုၼ်း ႁႅင်းၶတ်းၸႂ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတိုဝ်းၵမ်ယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၼင်,ၼၼ်ယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇသေ ပဵၼ်ၽြႃးပေႃးၼႆၸိုင် ပိုၼ်းပုတ်ႉထ တေဢမ်ႇၶိုၵ်ႉ၊ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇယုမ်ႇယမ်၊ လႆႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇၸိူင်ႉၼႆသေ ပဵၼ်မႃးၽြႃးၵွၼ်ႇ ပိုၼ်ႈပုတ်ႉထၸင်ႇတေၶိုၵ်ႉ၊ သတ်ႉတဝႃႇ ၽီ သၢင် သတ်း ၵူၼ်း တင်းလၢႆၵေႃႈ ၸင်ႇတေထၢင်ႇယႂ်ႇ ယုမ်ႇယမ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး လိုၼ်းလင်ၶဝ် တေမေႃယူင်ႈသေ တိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉ တပႄး လိုၼ်းလင်ၶဝ် ဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ “ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပႃႇရမီႇ ပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ တေႃႈယင်းတိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ် ယူႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ၊ ႁဝ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၶတ်းၸႂ်တႄႉတႄႉဢိူဝ်ႈၼႆ” ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇယဝ်ႉ။
ပထႃႇၼဝေႇမတ်ႉတ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်
ပထႃႇၼဝေႇမတ်ႉတ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တူၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ တူၼ်ၼိုင်ႈ လွင်ႈလႆႈၵျၢင်ႉၵမ် ၶၢဝ်းယၢမ်း တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးၻီပင်ၵရႃ၊ ၽြႃးၵေၢꧣ်ꩦၺ်ၺ၊ ၽြႃးသုမၼ၊ ၽြႃးဢၼေႃမၻသ်သီ၊ ၽြႃးသုꩡႃတ၊ ၽြႃးသိၻ်ꩪတ်ထ ၸိူဝ်းၼႆႉလႆႈၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ (10) လိူၼ်၊ ၽြႃးမင်ၷလ၊ ၽြႃးသုမေꩪ၊ ၽြႃးတသ်သ၊ ၽြႃးသိၶီ 4 တူၼ်ၼႆႉ လႆႈၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ (8) လိူၼ်၊ ၽြႃးရေႇဝတ လႆးၵျၢင်ႉၵမ် (7) လိူၼ်၊ ၽြႃးသေႃၽိတ လႆႈၵျၢင်ႉၵမ် (4) လိူၼ်၊ ၽြႃးပၻုမ၊ ၽြႃးဢတ်ထၻသ်သီ၊ ၽြႃးဝိပသ်သီ 3 တူၼ်ၼႆႉ လႆႈၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ (14) ဝၼ်း၊ ၽြႃးၼႃရၻ၊ ၽြႃးပၻုမုတ်တရ၊ ၽြႃးဝေသ်သ ꧤူ၊ ၽြႃးၵေႃၼႃၵမၼ 4 တူၼ်ၼႆႉ လႆႈၵျၢင်ႉၵမ် (6) လိူၼ်၊ ၽြႃးၵေႃတမ လႆႈၵျၢင်ႉၵမ် (6) ပီယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပထႃႇၼဝေမတ်ႉတ လွင်ႈလႆႈၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ၵွပ်ႈၵၢမ်ႇဝၼ်းလင်ၶဝ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ မိူဝ်ႈလႆႈႁူႉဝႃး ၽြႃးၵသ်သပ ၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ 6 ဝၼ်းသေ ပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးၵဝ်တေပဵၼ် ၽြႃးယူႇတႄႉ ၵျၢင်ႉၵမ် 6 ပီၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်သင်” ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃး ၵျၢင်ႉၵမ် ၸွမ်းၼင်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ လၢတ်ႈဝႆႉ 6 ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢပၻႃၼ ပႃႇလိ ပပ်ႉမၢႆၼိုင်ႈ 349၊ 39၊ ဢဝတၽလဝၷ်ၷ 10၊ ပုၿ်ၿၵမ်မပိလေႃႁိတၿုၻ်ꩪႃပၻႃၼၼႆႉ ႁေႃးၼႄဝႆႉ လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ၵရၸရိယႃႇ ၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၵၢမ်ႇပႃႇရမီႇ ဝၼ်းလင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
သူၺ်ႇလိၼ်ႇပၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇလိၼ်ႇပၢၼ်း   (ရွှေလင်ပန်းရွာ, Shwelinpan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191504 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1147 ၊ ယိင်း 1399 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1546 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵုင်းလၢင်းလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလၢင်းလူင် (, Kone Lan Long, ကုန်းလမ်းလုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁေႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၸေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၸေးၵူင်း (ဈေးကုန်းရွာ, Zaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190255 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2895 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 3007 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5902 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၶယၢၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶယၢၼ်း (ခရမ်းမြို့), (Khayan), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸ​ႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပ​ေႃးဢဝ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 36 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 2 လွၵ်းလၵ်းသေ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉမီးမႃး 10906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်တိုၵ်ႉႁႃသိမ်းဢဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ ဝဵင်းၶယၢၼ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်လႆၸိုဝ်ႈဝႃႈ ယေႇတႂိၼ်းၶျွင်ႇၶယၢၼ်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပိုတ်ႇမႃး ဢွင်ႈပလိၵ်ႈပႂ်ႉယၢမ်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းပဵၼ် ဝဵင်းယူင်းတပျေႇၵၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ တပျေႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ သွင်ဢွင်ႈယဝ်ႉ။ တပျ​ေႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးလုမ်းပၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ယူင်းတပျ​ေႇၵၢၼ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တပျ​ေႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ပေႃးၶျွင်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ယူင်းတပျေႇၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပေႃႉတပျေႇၵၢၼ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယူင်းတပျ​ေႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉ ၼမ်ႉၵိၼ်ၽင်ႇႁိုၵ်းသေ လႆႈႁၢမ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇၶၢႆႉဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸူး ဝဵင်းၶယၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
တီႈဢၼ်တႄႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးၶယၢၼ်းယႃႉဝဵင်းၼမ်ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၶယၢၼ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈၶယၢၼ်းၼၼ်ႉ မီး ယေႇတႂိၼ်းၶျွင်ႇၶယၢၼ်း လႄႈ ယႂႃႇမၶယၢၼ်း ၼႆ မီးသွင်တွၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ယေႇတႂိၼ်းၶျွင်ႇၶယၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းမွၼ်း ဢူးမွင်ႇ၊ ဢူးမျႃႉၶဝ်လႄႈသင်၊ ဢၼ်ပဵၼ် ဢိူင်ႇယႂႃႇမၶယၢၼ်းၸမ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းမွၼ်း ဢူးဢူဝ်ႇ၊ ဢူးၵလ​ေး၊ ဢူးဢူင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ဢၼ်ၵၼ်တီႇၽဵဝ်ႈပႃႇထိူၼ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇႁၢမ်းမႃးသေ ႁဵတ်းၼႃးသေ တႄႇတင်ႈမႃးၼႆႉ မီးတီႈတွင်းမၢႆၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပိူင်ပႅၵ်ႇထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၸမ်ႉ ၶယၢၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းမွၼ်း "ၵယူင်း" မႃးဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵယူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ "ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးႁိမ်းၽင်ႇႁွင်ႈ" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
296
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂိၼ်း (29)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵႂိၼ်း (29)  (ကွင်း (၂၉)ရွာ, Kwin(29)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219094 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 17705 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 16342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 34047 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194496 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 854 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 854 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1708 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢႆး  (ကိုင်းရွာ, Kaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194708 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2382 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2563 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4945 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃး
ၽၵ်းၵၢတ်ႇၸေႃးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၽၵ်းတႆး။ ၽၵ်းဢၼ်ႁဝ်းတေၵႆႉၵႆႉလႆႈႁၼ်၊ လႆႈငိၼ်း၊ လႆႈၸိမ်း လႆႈၵိၼ်။ ပဵၼ်ၽၵ်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးယၢၼ်ႁူ ယၢၼ်သူပ်း ၵူၼ်းပႃႈၼမ်။
ၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး (ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်, Kawnglanghpu Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူးယဝ်ႉ။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 20
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (20) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (324) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (325))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (41) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
ထမ်မၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈထမ်မၵျီး  (ထမ္မကြီးရွာ, Htanmagyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထမ်မၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194099 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထမ်မၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 593 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 690 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1283 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
977
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:977
တွင်ႇဢွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇဢွၵ်ႉ  (တောင်အောက်ရွာ၊ Taungauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192231 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 852 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1059 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1911 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
သလၢႆးလႅင်လွႆ
သလၢႆးလႅင်လွႆ (Salai Lian Luai) ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅင်ႇၾိင်ႈမိူင်းသေ ပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင် တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးၾိင်ႈမိူင်း ၵႃႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ မႃးယဝ်ႉ။
လေးသူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလေးသူင်ႇ  (လေးရွာဆုံရွာ, Layywarson) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191324 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပလူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1776 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2295 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4071 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သလၢႆးလႅင်လွႆ
မၼ်းၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼင်ႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်ၾိင်ႈမိူင်း တီႈလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တီႈၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇၾိင်ႈမိူင်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လေးသူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
သလၢႆးလႅင်လွႆ
ႁဵတ်းၵၢၼ် ပၢႆးမိူင်း
မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ မၢႆ ၂ ၸႄႈဝဵင်းၽလၢၼ်း သေ လႆႈၶဝ်ႈလိူၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း မႃးသေ လႆႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇၼင်ႇ ၽူႈၶဝ်ႈမႂ်ႇ တီႈပႃႇတီႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉသေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးယဝ်ႉ။
1759
1759
သလၢႆးလႅင်လွႆ
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်
သလၢႆးလႅင်လွႆၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
1759
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သလၢႆးလႅင်လွႆ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု
1759
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1759
ၵွၼ်းၸိူင်း၊ ၸဝ်ႈ
ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း (Sao Kuan Joeng;) ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ယၢမ်ႈႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈမူဝ်းႁဵင်း (ႁိုဝ်) ၸဝ်ႈမူဝ်ႁိူင်း (Sao Mo Hoeng) ၼႆႉပဵၼ် ၽူႈၼမ်းတပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိုင်ႈတႆး (SURA-Shan United Revolutionary Army) [ဢၼ်ယၼ်ႇပၵ်းငဝ်ႈငုၼ်း တီႈပၢင်မႂ်ႇသုင် လႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး (မိူင်းတေႃႉ-မိူင်းထႃး)၊ ဢၼ်တေႃႇၼႃႈမိူင်းထႆး ဢိူင်ႇပဵင်းလူင် ဝဵင်းႁႅင်ၼၼ်ႉ] ။
မၵျီးၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၸွၵ်ႉ  (မကျီးစောက်ရွာ, Magyisauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၶႅင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191000 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၶႅင်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1977 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4075 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵွၼ်းၸိူင်း၊ ၸဝ်ႈ
ၽဝႃႉမိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ
ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း (ၵမ်ႈၼမ်ႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈမူဝ်ႁိူင်း)ၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 20၊ လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1926 (ပီႊတႆး - ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ၊ ပထမလိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ ႑႑ ၶမ်ႈ၊ ႒႐႒႐ ၼီႈ) တီႈဝၢၼ်ႈထေၼႃႉ၊ ဢိူင်ႇလၢႆႈသၢၵ်ႇ၊ ဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး(တွင်ႇၵျီး)။ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းၸႃႇၵထူဝ်ႉလႄႈ ပႃႈၶျႃင်ႇသေ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉၸွမ်းၵၼ် 12 ၵေႃႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈသၢမ်။ မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈမီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးၶိူင်ႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈဝတ်ႉၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆး တီႈဝတ်ႉမၢၵ်ႇလၢင်း ၼႂ်းဢိူင်ႇလၢႆႈသၢၵ်ႇသေ မေႃတႅမ်ႈမေႃလူလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈပဢူဝ်းလႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊလီငၢမ်း။
မၵျီးၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵွၼ်းၸိူင်း၊ ၸဝ်ႈ
ၶၢဝ်းတၢင်းၸူဝ်ႈပၢၼ် လႄႈၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈၽွင်းၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း တိုၵ်ႉပဵၼ်ၽွင်းပၢၼ်မၢဝ်ႇၼုမ်ႇႁၢႆးလိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၼႂ်းတပ်ႉလူင်းၸွင်ႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ (101st. Airbone Division) သေၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းတေႃႇသူႈၵျပၢၼ်ႇမႃး။
ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸူိင်း လႆႈႁူႉပွင်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ႈငဝ်ႈလၢမ်ႇပိုၼ်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းမႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းပဵၼ် -
ပီႊ 1958
ဝၢႆးၼၼ်ႉသွင်ပီၸမ်ၸမ် ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးဝၼ်းထီႉ 21 လိူၼ်မေႇ၊ 1958၊ မိူဝ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၼွႆႉ (ႁွင်ႉ) ၸေႃးယၼ်တ ဢွၼ်ႁူဝ်သူၼ်းတုမ် ပူၵ်းတင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၸိုင်ႈတႆး ဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ သေလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်။
ပီႊ 1959
မိူဝ်ႈၽွင်းႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းယူႇၼႂ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈတိူဝ်ႉဝၢတ်ႇ ၸဵပ်းၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းမိူဝ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈတိုၵ်းယိုတ်းတပ်ႉမၢၼ်ႊ ၵႃႈတီႈႁူၺ်ႈဢေႃႈ မိူဝ်ႈ 1959 ၼႂ်းလိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ လႄႈလႆႈတႅပ်းပႅတ်ႈၶႅၼ်ၽၢႆႇသၢႆႉ။
ပီႊ 1960
လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၽိတ်းၵၼ် မေႃးၵၼ်ၼႂ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးသေ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း လႆႈႁၢမ်ႈတပ်ႉႁႄႉၶႄ ယႃႇႁႂ်ႈၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်တႅၵ်ႇယၢႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈလႃးလႃး။ တင်ႈတႄႇၼၼ်ႉမႃး လႆႈတႅၵ်ႇယၢႆႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇလၢႆၾၢႆႇ လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း။
ပီႊ 1961
ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ပူၵ်းတင်ႈ တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SNUF) ပုၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ဢဝ်လွင်ႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးၶွၼ်ႈႁႅင်းၵၼ် လႆႈၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉၼႆသေ သိုပ်ႇပူၵ်းတင်ႈၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ (SSRC)။
ပီႊ 1964
လႆႈၸ်ႂႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တင်းမုၵ်ႉၸုမ်း SSIA ဢၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉသေ ၽွမ်ႉၵၼ် ပူၵ်းတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSA)။
ပီႊ 1966
ႁွင်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ၼႃးၶဝ်ႈလႅင် မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၶိုၼ်းမႄးပူၵ်းတင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈ(SSA)လူၺ်ႈ လၵ်းၼမ်း 3 ၶေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ႑. လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ ၊ ႒. လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ ႓. တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇလႄႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈတမ်းဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ် တႃႇၸုၵ်းမၼ်းၼိူဝ်းလၵ်းၼမ်း 3 ၶေႃႈၼၼ်ႉ တိတ်းတေႃႇၵပ်းသိုပ်ႇ ၵူႊမူႇၵူႊၸုမ်းသေယဝ်ႉ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းပူၵ်းတင်ႈၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉထႅင်ႈ။
ပီႊ 1967
လႆႈၼမ်းၼႃႈၶဝ်ႈပႃးလွင်ႈပဵၼ်မႃးၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ 3 မူႇ 3 ၸုမ်း ဢၼ်မီးမုၵ်ႉၸုမ်း SSA ၊ ရလလၽ (SSNPLO) တင်း SNIA ၶဝ်ၶဝ်ႈပႃး။
ပီႊ 1968
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႊ CPB ၶဝ်ဢဝ်လႆႈဢဵၼ်ႁႅင်းၸွႆႈထႅမ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ တီႈမိူင်းၶႄႇ လႅင် PRC သေၶဝ်ႈမႃးမီးဢေႃးၸႃႇ ပၼ်ႁွၼ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း မိူင်းတႆးႁဝ်းမႃး (သေသမ်ႇသေပိူင် သေလွင်ႈ သေတၢင်း) လႄႈဢဝ်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸၢတ်ႈတႆးႁဝ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။
ပီႊ 1969
ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈပူၵ်းတင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်း “တပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ(ၸိုင်ႈတႆး)” ၵႃႈတီႈပဵင်းလူင်လႅၼ် လိၼ်မိူင်းထႆးသေ တမ်းဝၢင်းယိပ်းၸႂ်ႉမႃး ၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းၼမ်း 5 ၶေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် - ႑. သၢၼ်ၶတ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ၊ ႒. လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ၊ ႓. တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ၊ ႔. လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ ႕. လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်။
ပီႊ 1983
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 16 ဝၼ်း ဢိင်ၼိူဝ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈ 4 ယိူင်ႈ (ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၽႃႇသႃႇ) လႄႈလၵ်း ၼမ်း ၸုၵ်းၼိူဝ်လၵ်းၼမ်း 5 ၶေႃႈသေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယိုၼ်ႈမိုဝ်းႁွင်ႉလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။
ပီႊ 1990
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 26 ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁႅင်း cancer တီႈၶေႃး – ၵႅမ်ႈ – ပဵမ်ႉ လႄႈလႆႈၽႃႇတတ်း ယႃတူဝ်မႃး။
ပီႊ 1991 (သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်)
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 11 ယၢမ်း 11:00 မူင်း (ယၢမ်းမိူင်းတႆး) ဝၼ်းၽတ်း၊ လိူၼ်ပႅတ်ႇလွင်ႈ 15 ၶမ်ႈ – လႆႈသဵင်ႈၵမ် သုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈႁေႃသိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၼိူဝ်ၵွင်းဝဵင်းဢိၼ်း။
ဢိင်ဢၢင်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1926 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 1991
1373
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူၺ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽယႃးလေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၽယႃးလေးၵူင်း  (ဘုရားလေးကုန်းရွာ၊ Hpayarlaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉထွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192384 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉထွင်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1214 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1479 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2693 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သၽႃးၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် (ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Bago Region Hluttaw), ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ [[မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ မီး 76 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 57 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 19 ၵေႃႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။
ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၼၼ်ႉ ၵေႃႉ လိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇသၢမ်ဢၼ် တီႈ ၸုမ်းလိူၵ်ႈတင်ႈၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ သေၵေႃႈ လိူၵ်ႈဢဝ် ၼေႃႇၸွမ်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် လဝ်ႈတၢင်ႇ ၼေႃႇၸွမ်ၸိုင်ႈ ၽၢႆႇၵေႃႉၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၼႆႉ ႁႂ်ႈတႅၼ်းၽွၼ်းသၽႃးၶဝ် ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်တီႈ သၽႃးၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ၼေႃႇၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ဢၼ်ၵိုတ်းသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉသေ ယွၼ်.မၼ်းလႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းတီႈသၽႃးၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 2018၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃးမႃး ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ဝၢႆးသေလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶဝ် ၵႃႈတီႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် မိူဝ်ႈ 1948 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈယႂ်ႇၽၢႆႇၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈလၢတ်ႈတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈပႃးၼႂ်း လၵ်းမိူင်း ပီ 1947 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢၵ်ႈဢိတ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်း ယႃႉသိမ်းသၽႃး လႄႈ ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇယႃႇႁႂ်ႈ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ လႆႈလုတ်ႈႁၢမ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းၼၼ်ႉတႄႉ ထုၵ်ႇလႆႈပၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယူႇ။ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်းပၢၼ် မႃႇလီမၢၼ်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ -
ပျီႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈပျီႇတႃႇဢေး  (ပြည်သာအေးရွာ, Pyaytharaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219077 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 7125 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13843 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
သၢႆပိုၼ်း
ထိုင်ပီ 1988 ဝၢႆးသေပဵၼ် လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ 8888 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢၵ်ႈသေ ဢၼ်ပဵၼ် လၵ်းမိူင်း 1974 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇယႃႉပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းသိုၵ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၽူႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၸဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၸေႃးမွင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇၶဝ် ဢုပ်ႉမိူင်းမႃးသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸွမ်းလၵ်းမိူင်းသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈယႂ်ႇၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈသင်၊ ၽူႈယႂ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈသင် ဢမ်ႇပဵၼ်မႃးပိူင် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႄႉ တၢင်ႇဝႆႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း 2008 မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉသေ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ပႃး ၽူႈယႂ်ႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပီ 2011 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ် ၽူႈတၢင်တူဝ် ဢၼ်သၽႃးၸိုင်ႈမိူင်ႈႁူမ်ႈတုမ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉလႄႈသင် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၽၢႆႇတပ်ႉမတေႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ဢွၼ်ၵၼ် ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်သေ တႅပ်းတတ်းလႄႈ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈၽွင်းလႄႈ သုၼ်ႇႁဵတ်းလႆႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်း
ၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၂၀၀၈ၼၼ်ႉသေ ပုၼ်ႈၽွၼ်းလႄႈ သုၼ်ႇႁဵတ်းလႆႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း
ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ ၼႆႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2015 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်သေၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈလိူၵ်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵူၼ်းမိူင်း ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ တၢင်ႇပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ လွင်ႈမၵ်းမၢႆၾိင်ႈမိူင်းသၽႃး တၢင်ႇပၼ်သေ ၸင်ႇလႆႈတႄႇ ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တုၼ်ႇတေး၊ ဝဵင်း
ပိုၼ်း
ဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈသေ မီးဝႆႉႁိမ်းၶၢင်ႈ ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉ တုၼ်ႇတေးၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းတလ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်မေႃႈလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵလသပူႇရ ၼႆ ၼႂ်းပိုၼ်းမႂ်ႇပၢၼ်ၶုၼ်ထၢၼ်ႇ ၶဝ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႂ်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပူးၵမ်ၶဝ်သေတႃႉ ၽႅဝ်ထို်င်မႃး ပၢၼ်ဢႃႇဝ မႃး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလ မိူဝ်ႇၵွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉဝဵင်းၼိူင်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁူဝ်ႉၶိုင်ႇၶိုင်ႇၶမ်ႉၶမ်ႉသေ သၢင်ႈဝဵင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ၸဵမ်မိူဝ်ႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉ ပီ 1952 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၵိင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇလုၼ်ႇ မႃးယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1978 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 1870 ၵေႃႉသေ ထိုင်မႃး ပီ 1901 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး
ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေးၼႆႉ တႄႇပိုတ်မိူဝ်ႈ ပီ 1833 ၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းႁွင်ႈၶုတ်းၼၼ်ႉ မီး 22 လၵ်းသေ ငိုၼ်းသဵင်ႈမႃး 103 သႅၼ်ယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူး
ၽြႃးသူၺ်ႇသၢၼ်ႇတေႃႇ တီႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးၵိုၵ်းပိုၼ်းသူႇၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးပွင်ႇတေႃႇၶျူၵ်ႉၵ​ေႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူးလိုဝ်းလင်သူႇၼိူင်ႈ တီႈဝဵင်းတုၼ်ႇတေးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ပူႇထိၼ်ႇ ဝလႃႇၻီႇမီႇလ်
ပူႇထိၼ်ႇ
ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းရသျႃး Vladimir Vladimirovich Putin (သဵင်ရသျႃးဢွၵ်ႇဝႃႈ) ဝႃႇၻီးမိတ်း ဝႃႇၻီးမီးရႃးဝိတ့်ၶျ် ပူႇထိၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ ဝလႃႇၻီႇမီႇလ် ပူႇထိၼ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းပၢႆးမိူင်း ရသျႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉၽၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈပီ 2012 တႄႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈရသျႃး၊ မၼ်းၶိုၼ်းပုတ်ႈဢဝ် ၸၼ်ႉတႃၶုၼ်ၵဝ်ႇမၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2000 တေႃႇ 2008 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ပီ 1999 တေႃႇ 2000 မၼ်းပဵၼ် ၸွမ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင်သေ ပဵၼ်ဢွင်ႈၵဝ်ႇမၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2008 တေႃႇထိုင် 2012 ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တီႈမိူင်းယူးရူပ်ႉၼႆႉ လိူဝ်သေ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢလႅၵ်ႉၸၼ်းတႃးလူႇသျၢၼ်ႇၵႃႇ မိူင်းၿီႇလႃႇရုတ်ႉၸ်ၼၼ်ႉ ပူႇထိၼ်ႇ ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၽူႈဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ် ဢၼ်ဢႃႇယုတႃၶုၼ် ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈ မၢႆသွင်ယဝ်ႉ။ မၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် KGB ၽူႈမီးၸၼ်ႉၽၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းမႃး 16 ပီသေ ထိုင်မႃး ပီ 1991 ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၶႂၢင်ႇပၢႆးမိူင်း တီႈဝဵင်းၸဵင်ႉပီႇတႃႇၸပၢၵ်ႉသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်မႃးၸၼ်ႉ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၶဝ်ႈပႃးလႆႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၿူဝ်းရိတ်ႉၸ်ယႄႇလ်သိၼ်ႇၸိုင် ထိုင်မႃး ပီ 1996 မၼ်းၶၢႆႉမႃး တီႈဝဵင်းလူင်မေႃႇၸၵူဝ်ႇ။ 1999 ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်းပႆႇၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉၸိုင် တမ်ႈတီႈ FSB ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၾႅတ်ႇတရႄႇၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႈ။ ဝၢႆးသေ ယႄႇလ်သိၼ်ႇ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ပူႇထိၼ်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်းသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉလႆႈမႃးသီႇလိူၼ် ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းပႄႉပုၼ်ႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 2004 မၼ်းၶိုၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ မီးလွင်ႈမၵ်းၶၼ်ႈ တႃႇတေပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်သိုပ်ႇလႄႈ ပၢၼ်ၻီႇမီႇထရီႇ မႅၵ်ႉဝီႇတႅၵ်ႉ တႄႇပီ 2008 တေႃႇ 2021 ၼၼ်ႉ ပူႇထိၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွမ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးလွင်ႈပႅတ်ႈလႅၼ် မီးလွင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈ မီးလွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ၼႄၵၢင်ၸႂ်လႄႈ ထိုင်မႃး ပီ 2012 ၶၢဝ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ ပူႇထိၼ်ႇ ၶိုၼ်းလႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 2018 ၵေႃႈ မၼ်းပႄႉပုၼ်ႈထႅင်ႈယူႇ။ ၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း တင်းမိူင်းသေ ထိုင်မႃး ပီ 2021 လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇလ်ၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် မၼ်းတေၸၢင်ႈၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈလိူဝ်ထႅင်ႈၼႆ ၸင်ႇမႄးတမ်းဝၢင်း ပၵ်းပိူင်ၵူတ်းမၢႆ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းဝႆႉလႄႈ ဢႃႇယုၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း တေၸၢင်ႈမၼ်ႈထိုင် ပီ 2036 ယူႇယဝ်ႉ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈပူႇထိၼ်ႇ တႄႇပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးရသျႃးၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး 7 % ယူႇ။ ၵိုၵ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢိၵ်ႇ ၵႃႈၶၼ်ၼမ်ႉမၼ်းလႄႈၵႅတ်ႉသ် ၶၼ်ၶိုၼ်ႈမႃး ႁႃႈပုၼ်ႈလႄႈ လႆႈတိုၵ်းတေႃးပႅတ်ႈ ၸုမ်းၶျေႇၶျိၼ်းၸိူဝ်းၶႂ်ႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမိူင်းသေ ပူႇတိၼ်ႇ ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇတင်ႈ ၵုမ်းၵမ် မိူင်းၾႅတ်ႇတရႄႇရသျႃးယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မႅတ်ႉဝီႇၻႅပ်ႉ Medvedev ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၸွမ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ မၼ်းမႄးၵုမ်းၵမ် လႅၵ်ႈလၢႆႈၽၢႆႇပၢႆးသိုၵ်း ၽၢႆႇပၢႆးႁၢၼ်ၶဝ်သေ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်း ၵျေႃႇၵျီႇယႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၽၢႆႇရသျႃးၶဝ် ဢွင်ႇပႄႉယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း သိုပ်ႇသၢမ်ၼႆႉ ပူႇထိၼ်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ရသျႃႈၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈၶရၢႆးမီးယႃး ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇယူႇၶရဵင်းလႄႈ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ဢိုတ်းႁပ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ ရသျႃးၶဝ် မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ငိုၼ်းတွင်းတႄႉတႄႉ။ မၼ်းၸိသင်ႇသိုၵ်းမၼ်း ၵႂႃႇၶဝ်ႈၵႅဝ်ပႃး မိူင်းသီးရီးယႃးသေ သၢၼ်ၶတ်း ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢိၵ်ႇ ၸုမ်းၵျေႇႁၢတ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မၼ်းပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈသီႇသိုပ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတေႃႇသူႈလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႇဝိတ်ႉ 19 သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ တႃႇတေၵေႃႇၵၢၼ်သိုၵ်း တီႈလႅၼ်လိၼ် ယူႇၶရဵင်းယဝ်ႉ။ ပူႇထိၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းရသျႃး ဢၼ်မီးတီႈယူႇၶရဵင်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယူႇၶရဵင်းၶဝ် လူလၢႆပႄႉၵိၼ်ၼႃႇၼႆသေ  ထိုင်မႃး ပီ 2022 လိူၼ်ၾႅပ်ႉၽေႃႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ မၼ်းပၼ်ၶေႃႈပူင် ႁႂ်ႈသိုၵ်းရသျႃးၶဝ်ႈတိုၵ်း ယူႇၶရဵင်းယဝ်ႉ။ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ် သႄႉသွမ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ တုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈဢိုတ်းႁပ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးရသျႃးသေ မၢပ်ႇမႂ်ပူႇထိၼ်ႇ လွင်ႈထုၵ်ႇတၢမ်ႇပိုၼ်ႇသိုၵ်းၼၼ်ႉယူႇ။ မိူင်းရသျႃးဢၼ်ပူႇထိၼ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီၽၢင်းသေ ယဵပ်ႇၶဝ်ႈၸူး ၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈၵႂႃႇယူႇ။ ၽွင်းပူႇထိၼ်ႇဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ လွင်ႈတၢင်းတိုဝ်းၵမ်ၸႃႇရိတ်ႉတလူႇလႅဝ်၊ လွင်ႈတိၺွပ်းၶႃႈႁႅမ်ပႅတ်ႈ ၵေႃႉၶဵင်ႇၵူႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း၊ လွင်ႈလွၵ်ႇငိူတ်ႈ တဵၵ်းတဵင် ႁႄႉႁၢမ်ႈ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃးသေ လွင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၸွမ်းတြႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူင်းရသျႃးၼႆႉ လွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ လွင်ႈၸႃႇရိတ်ႉတလူႉလႅဝ်၊ လွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တူၵ်းတႅမ်ႇဝႆႉတႄႉတႄႉ။
ပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ
ပူႇထိၼ်ႇ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1952 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 7 ဝၼ်း တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ ရသျႃး SFSR ဝဵင်းလီႇၼိၼ်ႇၷရႅတ်ႉ (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝဵင်းၸဵင်ႉပီႇတႃႇၸၿၢတ်ႉ) မၼ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵွႆ ဝလႃႇတီႇမႃႇၸပီရီႇၻုၼ်ႇၼူဝ်ႇဝိတ်ႉပူႇထိၼ်ႇ Vladimir Spiridonovich Putin (1911-1999) လႄႈ မႃႇရီးယႃး ဢၢႆႇဝၼ်ႇၼူဝ်ႇဝၼႃႇ ပူႇထိၼ်ႇၼႃႇ (1911-1998) သေ ၶဝ်မီးလုၵ်ႈလၢင်း သၢမ်ၵေႃႉ။ ၶိင်းၶဝ် ၸပရီႇတုၼ်ႇပူႇထိၼ်ႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းႁုင်ၶဝ်ႈၽၵ်း ဝလႃႇၻီႇမႃႇလ်လီႇၼိၼ်ႇ လႄႈ ၵျူဝ်းၸႅတ်ႉၸတႃႇလိၼ်ႇမႃး။ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း ဢႄးလ်ၿၢတ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1930 သေ တၢႆၵႂႃႇမိူဝ်ႈၽွင်းပႆႇၽၢတ်ႇၼူမ်း။ ပီႈယီႈမၼ်း ဝိၵ်ႉထူဝ်း Viktor ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1940 တၢႆၵႂႃႇမိူဝ်ႈ 1932 ၽွင်းမိူဝ်ႈၼႃႇၸီႇၵျႃႇမၼီႇၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဝဵင်းလီႇၼိၼ်ႇၵရႅၵ်ႉ ယွၼ်ႉဢိုပ်းၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်သေတၢႆ။ မႄႈပူႇထိၼ်ႇၶဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈႁူင်းၸၢၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢူႈၶဝ်တႄႉ မိူဝ်ႈ 1930 ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈႁိူဝ်းလမ်ၼမ်ႉသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉၼမ်ႉသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢူႈမၼ်း ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈ NKVD တပ်ႉၼမ်ႉၽၢႆႇယႃႉလႅဝ်ႁိူဝ်းၽူႈၶဵၼ်သေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇၶၢႆႉမႃးတီႈတပ်ႉလိၼ်၊ ထိုင်မႃး 1942 လႆႈမၢတ်ႇၸဵပ်းႁႅင်းတႄႉတႄႉ။ ဢွၵ်ႇပူႇထိၼ်ႇၶဝ်တႄႉ မိူဝ်ႈ 1941 ၼၼ်ႉ ၽွင်းၵျႃႇမၢၼ်ႇၶဝ် မႃးၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈထီႇဝႃႇ Tver ၼၼ်ႉ ၵျႃႇမၢၼ်ႇၶဝ် ဢဝ်တၢႆပႅတ်ႈ၊ မႄႈမၼ်းလႄႈ လုင်းမၼ်းတႄႉ ႁၢႆၵႂႃႇတီႈၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ 32 1960 လိူၼ်သႅပ်ႉတိမ်ႇပိူဝ်ႇ 1 ဝၼ်း ပူႇထိၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း Baskov Lane မၢႆ 193 ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်းႁိူၼ်းၶဝ်။ ၼႂ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း 45 ၵေႃႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ။ ထိုင်မႃး ဢႃႇယု 12 ၶူပ်ႇ မၼ်းတႄႇႁဵၼ်းသွၼ်လၢႆးၶႅၼ်ႉ သမ်ႇပူဝ်ႇ Sambo လႄႈ ၵျူဝ်ႇတူဝ်ႇ Judoသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းတၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းသူင်ၸႂ်လူဢၢၼ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈၵႃးလ်မၢၵ်ႉၸ် Karl Marxl လႄႈ လီႇၼိၼ်ႇ Lenin ၶဝ်။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸဵင်ႉပီႇတႃႇၸပၢၵ်ႉ မၢႆ 281 ၼၼ်ႉ ပူႇထိၼ်ႇ ႁဵၼ်းဢဝ်ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇသေ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မၢႆသွင်တႃႇမၼ်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ
1970 ပူႇထိၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် Andrei Zhdanov (ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၸဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉ Saint Petersburg State University) ႁဵတ်းဢဝ်ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်သေ ထိုင်မႃး 1975 လႆႈႁပ်ႉၶူးယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈပွင် ဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈပဵၼ် The Most Favored Nation Trading Principle in International Law။ ၽွင်းယူႇသဝ်း တီႈၼၼ်ႈ မၼ်းၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉယူႇၼီႇယၢၼ်ႇ CPSU သေ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵႂႃႇ တေႃထိုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းယုင်ႈယၢင်ႈ 1991 ယဝ်ႉ။
295
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပူႇထိၼ်ႇ ဝလႃႇၻီႇမီႇလ်
ပၢၼ် KGB
လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႃႇႁၢင်ႈပူႇတိၼ်ႇ ဢမ်ႇယူႇတီႈၵျႃႇမၼီႇပွတ်းဢွၵ်ႇလူဝ်လူဝ်၊ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းမီးယူႇတီႈ ၼိဝ်းၸီႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽၢႆႇရသျႃးၶဝ်တႄႉ ထိမ်ႇဝႆႉလႄႈ လႆႈဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်း တမ်ႈတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼိဝ်းၸီႇလၢၼ်ႇ ဢိၵ်ႇ လၵ်းထၢၼ်ၸိူဝ်းလႆႈႁူႉႁၼ်ၼၼ်ႉသေ မၵ်းမၼ်ႈၵူၺ်း။ Bob Harvey ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း(ၵဝ်ႇ) Waitakere လႄႈ David Lange တႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ပူႇတိၼ်ႇ ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃး တမ်ႈတီႈ ဝဵင်း Wellington လႄႈ Auckland ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ Masha Gessen ဢၼ်တႅမ်ႈလွင်ႈပူႇထိၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2012 ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပူႇထိၼ်ႇလူတ်းယွမ်း ၵၢၼ်ဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်တတ်းဢဝ်သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇသေ ၶိုၼ်းၸွႆႈထႅမ် ၵဵပ်းႁွမ်ၶေႃႈမုၼ်းၽၢင်း KGB တႃႇတေပိုၼ်ၽႄႈ ၼႆယဝ်ႉ။
295
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တိုဝ်ႉဢွင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉဢွင် (, Tue-Aung, တိအောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
295
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပူႇထိၼ်ႇ ဝလႃႇၻီႇမီႇလ်
ပၢၼ် KGB
တီႈၼႂ်းထၢၼ်ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ႁူဝ်ၼႃႈၽူႈၸွပ်ႇ Markus Wolf လႄႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ၼႂ်းၸုမ်း KGB ဢၼ်ပဵၼ် Usoltsev ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း ၼိူဝ်ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ပူႇထိၼ်ႇႁဵတ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈတႅမ်ႈၶၢဝ်ႇ Catherine Belton တႅမ်ႈမိူဝ်ႈ 2020 ၼၼ်ႉၸိုင် တႃႇတေၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆ့ တပ်ႉသိုၵ်းလႅင် ဢၼ်ၵႂႃႇမူၵ်းတူဝ်ဝႆႉ တီႈၵျႃႇမၼီႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈငူပ်ႉငိ ၸုမ်းၽူႈၸွပ်ႇရသျႃး KGB ဢိၵ်ႇ လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း Stasi ၼၼ်ႉသေ ပူႇထိၼ်ႇၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။
295
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပူႇထိၼ်ႇ ဝလႃႇၻီႇမီႇလ်
ပၢၼ် KGB
ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈတႅမ်ႈၶၢဝ်ႇလပ်ႉ ၸုမ်း FAF ၵေႃႉၼိုင်ႈဝႃႈၸိုင် လုၵ်ႉတီႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ် ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈဝဵင်း Dresden သေ သဵၼ်ႈမၢႆလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ ၽူႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၶဝ် တႃႇတေသူင်ႇၵႂႃႇ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇ လၢႆးငၢၼ်းၼႄပၼ် ပူႇထိၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ Klaus Zuchold လၢတ်ႈဝႃႈ ပူႇတိၼ်ႇႁူၺ်းဢဝ် Rainer Sonntag ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၼႃႇၸီႇပၢၼ်ႇမႂ်ႇသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း တႅမ်ႈမၢႆသိုၵ်ႇသႃႁႃၶေႃႈမုၼ်း လွင်ႈငူၼ်ႉယႃႈယႃမိူဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တွႆႇသၢႆလူမ်း (wireless communications)ၼၼ်ႉ ပူႇထိၼ်ႇ ႁူပ်ႉထူပ်း ၵူၼ်းၵျႃႇမၼီႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၶၢဝ်းတၢင်း ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇၵျႃႇမၼီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းတွႆႇသၢႆလူမ်း မိူင်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵွၼ်ႇ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်ၼႂ်းလုမ်းဝႃႈၸိုင် မိူဝ်ႈ ပီ 1989 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ 9 ဝၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽႃသင်ႉလူင်ၿႃႇလိၼ်ႇ ၵူၼ်ႇပင်း (ၽွင်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပွတ်းတူၵ်း ၶိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်သေ ၵူၼ်းမိူင်း ၵူၼ်ႇယႃႉပႅတ်ႈ ၽႃသင်ႉ ဢၼ်ၶႅၼ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းၵျႃႇမၼီႇပဵၼ်သွင်မိူင်း) ၼင်ႇႁိုဝ် ပိူၼ်ႈတေဢမ်ႇယႃႉၵဝ်းႁဵတ်းလိူင်ႈလႆႈ တမ်ႈတီႈ KGB ဢိၵ်ႇၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႄၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ တင်းၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၵျႃႇမၼီႇၶဝ်ၸိုင် ၶေႃႈမုၼ်းၾၢႆလ်လမ်ႇလွင်ႈ ၶွင် KGB လႄႈ House of Friendship (ႁွင်ႈၵၢၼ်လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ)ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပူႇထိၼ်ႇလႆႈၵုမ်းၵမ်ၵဵပ်းသိမ်းဝႆႉပၼ် မၢင်ၸိူဝ်း ဢၼ်ၵိုင်ႇလီမွတ်ႇပႅတ်ႈၵေႃး မၼ်းမွတ်ႇပႅတ်ႈ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵိုင်ႇလီၽဝ်ၾႆးၵေႃႈ မၼ်းၽဝ်ပႅတ်ႈ၊ ဢၼ်ၵိုင်ႇလီ ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၵျႃႇမၼီႇၶဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ the Soviet Cultural Center (House of Friendship) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸတ်းၵၢၼ်မၼ်းပၼ်ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၶေႃႈမုၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ KGB ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵိုင်ႇလီ သူင်ႇၵႂႃႇမေႃႇၸၵူဝ်ႇၵေႃႈ မၼ်းသူင်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵျႃႇမၼီႇပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ၵူၼ်ႇပင်းၵႂႃႇ KGB လႄႈ သိုၵ်းသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉၶဝ် တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပွင်ၵၢၼ် တီႈၵျႃႇမၼီႇပွတ်းဢွၵ်ႇယူႇသေတ တမ်ႈတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ် Dresden Center ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ် ၼိူဝ်ပူႇထိၼ်ႇလႄႈ ပူႇထိၼ်ႇလႆႈထွၼ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼႂ်းၸုမ်း KGB ယဝ်ႉ။ 1990 မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဝဵင်းလီႇၼိၼ်ၵရႅတ်ႉ တီႈႁွင်ႈၵၢၼ် International Affairs section ၶၢဝ်းတၢင်း သၢမ်လိူၼ်။ တႃႇတေႁဵတ်းၸၼ်ႉတွၵ်ႇတိူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈပွင်သေ လၢႆးငၢၼ်းထိုင် ၶူးၼႄႉၼၢမ်းမၼ်း Vice-Rector Yuriy Molchanov ယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈၼၼ်ႈသေ မၼ်းၵဵပ်းႁွမ် ၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇတႃႇၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်းၽူႈၸွပ်ႇ KGB ၊ လူႇလွမ်ပႂ်ႉတူၺ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းသေ ၶိုၼ်းၵႂႃႇၶဝ်ႈၸူး ၶူးပူင်သွၼ်ၵဝ်ႇမၼ်း Anatoly Sobchak ဢၼ်တေမႃးပဵၼ် ၶုၼ်ၵွၼ်းဝဵင်းလီႇၼိၼ်ႇၵရႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1991 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ 20 ဝၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ မိၶေးၵူဝ်ႇၿႃႇၶျွပ်ႉ Mikhail Gorbachev ၼၼ်ႉ ပူႇထိၼ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းထွၼ်တူဝ်မၼ်းဢွၵ်ႇ တီႈၸၼ်ႉတႃၶုၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ပိၵ်ႉသမ်ႉ တၢင်းလိူၵ်ႈမၼ်း ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉသေတ ဝၢႆးသိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ ၵဝ်တႅပ်းတတ်းၸႂ်ၵဝ် ၵဝ်တေၸွမ်းၽၢႆႇလႂ်ၼႆၵမ်းလဵဝ်သေ ၵဝ်လိူၵ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၽၢႆႇသၢႆႉယဝ်ႉ” ၼႆယူႇ။ 1999 ပူႇထိၼ်ႇ ၸိၼႄဝႃႈ ဝႃႇတၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ် “ဝႃႇတတႃမွတ်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်ႁၢင်ႇၵၼ် တင်းငိူၼ်ႈငဝ်ႈလူင်လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
295
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပူႇထိၼ်ႇ ဝလႃႇၻီႇမီႇလ်
1990 ၽၢႆႇၵွၼ်းၵၢၼ် ၸဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉ
1990 လိူၼ်မေႇ ပူႇထိၼ်ႇလႆႈပဵၼ် ၽူႈပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ်လွင်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်း ၶုၼ်ၵွၼ်းဝဵင်းလီႇၼိၼ်ႇၵရႅၵ်ႉ Anatoly Sobchak။ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ထၢမ်ပူႇထိၼ်ႇ မိူဝ်ႈ 2017 ၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈပူတ်းပႅတ်ႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ Mikhail Gorbachev လွင်ႈဢၼ်မၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ တီႈၼႂ်း KGB ၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်းမူႇပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၶေႃႈယၼ်ၸႂ် ပူႇထိၼ်ႇ ဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ပီ 2018 လႄႈ 2021 ၼၼ်ႉၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈငိုၼ်းၶဝ်ႈ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ၶႂ်ႈဢဝ်ၵႃးသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်း ႁေႃႈထႅၵ်ႉသီႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ငၢႆးၼင်ႇၼၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ 1991 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 28 ဝၼ်း ပူႇထိၼ်ႇပဵၼ်မႃး ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၼႂ်းၵေႃႇမတီႇၽၢႆႇၵပ်းသၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း တီႈလုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်းဝဵင်းသေ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇတၢင်ႇမၢႆၽၢင် လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵူႈမိူင်းမိူင်း ဢိၵ်ႇ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ၽင်တိုၼ်းလၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတိူဝ်းတွၼ်း လႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီလဵဝ်ၵူၺ်း ၸုမ်းၵွင်ႇၸီႇၽၢႆႇတမ်းပၵ်းပိူင် ဢၼ် Marina Salye ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၵူတ်ႇထတ်း ပူႇထိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈပၼ်ၶႂၢင်ႉတႃႇတေတၢင်ႇ ၶူဝ်းႁႄႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇ 93 လၢၼ်ႉ ပုၼ်ႈၶူဝ်းၶွင်ၵိၼ် တႃႇၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ်ၼွၵ်ႈၼိူင်းသေ ၶဝ်ဝႃႈ ပူႇထိၼ်ႇသွၼ်ႇၵႃႈၶၼ်မၼ်း ဢေႇၼႆယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးၶေႃႈလၢႆးငၢၼ်း ၶေႃႈၶႂ်ႈၸႂ် ဢၢၼ်းပူတ်းၸၼ်ႉတႃၶုၼ်ပူႇထိၼ်ႇသေတ တေႃႇထိုင် ပီ 1996 ပူႇထိၼ်ႇသိုပ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလူင် တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ တႄႇဢဝ် 1994 တေႃႇထိုင် 1996 တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၸဵင်ႉပီႇတႃႇသပၢၵ်ႉႉၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈသိုပ်ႇႁၢပ်ဢဝ် ၼႃႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ ၸၼ်ႉတႃၶုၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တင်းၼမ်ၵွၼ်ႇ။
295
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:295
ၽၵ်းၸေႃး
ၽၵ်းၸေႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽၵ်းဢၼ်လႆႈသႂ်ႇသူမ်ႈၶႅၼ်ႇၶႅၼ်ႇသေ တင်ႈႁိုင်ႁိုင် ႁႂ်ႈၼမ်ႉမၼ်းပေႃးႁႅင်ႈသွင်ၼမ်ႉ သၢမ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၸေႃးမီးသွင်ပိူင် - ၸေႃးသူမ်ႈ လႄႈ ၸေႃးဝၢၼ်။ ပေႃးသႂ်ႇၼမ်ႉဢွႆႈၼမ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ဝၢၼ်သေပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၸေႃးဝၢၼ်" ။ ပေႃးလႆႈသႂ်ႇသူမ်ႈ သႂ်ႇၵိူဝ် သႂ်ႇၼမ်ႉသေ ၸေႃးလၢႆလၢႆၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈဝႃႈ ၸေႃးသူမ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၽၵ်းၸေႃးၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈသႂ်ႇထူဝ်ႇၼဝ်ႈ။
ၼၢင်းလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၼၢင်းလူင်  (နန်းလုံရွာ၊ Nanlon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢင်းလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192632 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢင်းလူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1849 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2087 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3936 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 21
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (21) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (325) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (326))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (40) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
ၶျၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၶျၢႆး  (ချိုင်းရွာ၊ Chaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူပ်ႉပႃးလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191865 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူပ်ႉပႃးလႂိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 825 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1012 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1837 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵုင်းၵေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵေႃႇ (, Kone Taw, ကုန်းတော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁေႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပူင်ႇၼႃးၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၼႃးၶျၢၼ်ႇ  (ပုဏ္ဏားခြံ ရွာ, Ponnarchan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇငူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191113 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1173 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1404 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2577 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၵျႅတ်ႉၸဵင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၸဵင်ႉ  (ကြက်စိန့်ရွာ, Kyetseint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၸဵင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190727 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 517 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 557 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1074 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
976
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:976
ၶမ်းၶွင်ႇ၊ ၶုၼ်
{{Infobox ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ }}
လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ပဵၼ်ၽူႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈတႆး ပဵၼ်ၽူႈယုၵ်ႉယွင်ႈလိၵ်ႈတႆးလႄႈ ၾိင်ႈတႆးယဝ်ႉ၊ ၵၢၼ်ဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းဝႆႉ ၵႂၢမ်းဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈဝႆႉလႄႈ လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီမၢႆတွင်းတႄႉတႄႉ။ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ထုၵ်ႇလီလူဢၢၼ်ႇတူၺ်း လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းပပ်ႉႁဵတ်းၽိုၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉလႄးပီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉလႄးပီး  (ကျောက်လှည်းဘီးရွာ, Kyaukhlebee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉလႄးပီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190397 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉလႄးပီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1255 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1069 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2324 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶမ်းၶွင်ႇ၊ ၶုၼ်
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ
ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ပဵၼ်တႆးမိူင်းၼၢႆး၊ ၵိူတ်ႇတီႈမိူင်းၼၢႆး မိူဝ်ႈ 7.4.1906၊ ဢူႈမၼ်းၸိုဝ်ႈလုင်းၽူဝ်းပူႉ၊ ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် တီႈမိူင်းၼၢႆး၊ မႄႈမၼ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပႃႈၼၢင်းၼူၼ်း။ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ဢေႇပီႇဢႅမ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆးသေ သမ်ႉလူင်းၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈထႅင်ႈ တီႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ၊ လႆႈမႃးၶႅပ်းၶူးသွၼ်သေ ၶိုၼ်းမႃးႁဵတ်းၶူးသွၼ်လိၵ်ႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး။ မီးၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ပီႈၼွင်ႉၸုမ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးတႄႉတႄႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးတေမီးတၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈမႃး မၼ်းဢမ်ႇသိူင်ႇဢမ်ႇဢမ် ဢၼ်မၼ်းႁူႉမၼ်းမေႃ၊ မၼ်းသွၼ်ပၼ် ၼႄပၼ် ၽႄပၼ်တိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈ ဢၼ်မၼ်းပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၵၢၼ်မဵဝ်းသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၵမ်းလဵဝ်၊ ၸဵမ်ၵူၼ်းၽၢၼ် ၵူၼ်းမီး ၼုမ်ႇႁၢႆးၸၢႆးယိင်း ၼုမ်ႇၼုမ်ႇထဝ်ႈထဝ်ႈၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇပိုင်ႈဢမ်ႇဢိင်လႆႈလုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇဢမ်ႇမီး၊ ၼႂ်းၸႂ်လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶမ်ႇၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးၼႆႉ ဝႆႉမိူၼ်ၵၼ်မူတ်း၊ ၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈၵဝ်ႇၼႃႈလဵၵ်ႉ မႂ်းၼႃႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလႃးလႃး။ "ပေႃးဝႃႈ ပိူၼ်ႈၼင်ႇၵၼ် မေႃတူၺ်းၵၼ်ၵေႃႈ၊ ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ၶႅၼ်းလူဝ်ႇမေႃတူၺ်းၵၼ်ယဝ်ႉ" မၼ်းဝႃႈၼႆတႃႇသေႇ၊ "ၽႂ်တေလူမ်ႉ ၸွႆႈၵၼ်ပူၵ်း၊ ၽႂ်တေတူၵ်း ၸွႆႈၵၼ်ႁွပ်ႇ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၸႂ်လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ။
ပၢၼ်ႁဵတ်းၶူးသွၼ်
မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉႁဵတ်း ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉၸႂ်လီတႄႉတႄႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးတေလၵ်းလႅမ်သႅမ်းၵႃႈမႃး တေမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ယႂ်ႇၼမ်မႃးၼၼ်ႉ သင်ႇသွၼ်လၢတ်ႈၸႃယူႇတႃႇသေႇ လွင်ႈလၢတ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇမီးတီႈၼႄးသင်၊ ၵျႃႉတႄႉတႄႉ။ လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈမၼ်းမေႃ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈမၼ်းႁူႉ လိၵ်ႈၵလႃးၼႃးၽိူၵ်ႇၵေႃႈ မေႃထူၼ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ မေႃလၢတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းၵလႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇလူမ်ႉပိူၼ်ႈလႃးလႃး။ လွင်ႈတႆးၵေႃႈလူင်ႉ၊ လွင်ႈမိူင်းၵေႃႈပွင်ႇ၊ လွင်ႈၵမ်ႇၽႃႇၵေႃႈၶဝ်ႈၸႂ်၊ လွင်ႈပၢႆးမိူင်းၵေႃႈႁၼ်ထိုင်လႄႈ တေလႆႈဝႃႈလုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇပဵၼ်တႆး ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းႁႃး ဢမ်ႇလီလိုမ်း။ လုၵ်ႉတီႈၶူးသွၼ်လိၵ်ႈသေ လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၶၢႆႉမႃးႁဵတ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ထႃႇၼပၺ်ႇၺႃႇ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈတႆး
တႆးလႄႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လုၵ်ႈၽႃၽႄဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လုင်းၶမ်းၶွင်ႇႁူႉထိုင်လီလီ၊ လိၵ်ႈတႆးလႄႈတႆးၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၼမ်ႉလႄႈမွၵ်ႇမွၵ်ႇမူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၵႆႉလၢတ်ႈတႄႉတႄႉ။ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉမိူၼ်ၼမ်ႉသေ တႆးၼႆႉမိူၼ်ွၵ်ႇမူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ။ တႆးႁဝ်းတေၶိုၼ်ႈဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉ မီးတီႈလိၵ်ႈႁဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ တႆးႁဝ်းတေႁၢႆဢမ်ႇႁၢႆမိူ်ဝးၼႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးတီႈလၵ်ႈႁဝ်းႁၢႆ ဢမ်ႇႁၢႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၸူဝ်ႈၶူပ်ႇလိၵ်ႈႁဝ်းယၢဝ်းၵေႃႈၸူဝ်ႈၶူပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးတေယၢဝ်း၊ ပေႃးၸူဝ်ႈၶူပ်ႇလိၵ်ႈပွတ်းၵေႃႈ ၸူဝ်ႈၶူပ်ႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးတေပွတ်း မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ -
ၵွပ်ႈၼႆၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းပႆႇတၢႆၼၼ်ႉ ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်လိၵ်ႈတႆး၊ လူတူၺ်းထတ်းတူၺ်း ႁႃတူၺ်းတီႈဢၼ်လူဝ်ႇထႅင်ႈမၼ်း၊ လူဝ်ႇၸိမ်မၼ်း၊ လူဝ်ႇထႅမ်မၼ်းသေ ၶႆႈၸႂ်ဝူၼ်ႉႁႃတီႈဢၼ်လူဝ်ႇမႄးမၼ်းႁႂ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မၼ်းမႃးယူႇ၊ ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးတိၵ်းတိၵ်း၊ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈၵေႃႈ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃးၼမ်မႃးတႄႉတႄႉ၊ ၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၵူၼ်းမိူင်းၵၢင်ႁဝ်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇၸိုဝ်ႈသဵင်မႂ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉၸွမ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း၊ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ တၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈ ၶူဝ်းယိပ်းၶူဝ်းတိုဝ်းၵေႃႈၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ၵူၼ်းမဵဝ်းလႂ်ဢမ်ႇမဵဝ်းလႂ်ၵေႃႈ လိၵ်ႈလၢႆးၽႂ်လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်း မႄးၸွမ်းႁႂ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈၶိုတ်းပၢၼ်မႃး လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးတေမႃးတူၺ်းလိၵ်ႈႁဝ်း ဢၼ်လူဝ်ႇၸိမ်လူဝ်ႇထႅင်ႈမၼ်း မီးၼမ်တႄႉတႄႉ၊ ၶေႃႈမၼ်းသဵင်မၼ်းႁႂ်ႈပေႃးၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႄးထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ မႄးၶႂ်ႈၶိုၼ်ႈမႄးႁႂ်းသုင် မႄးႁႂ်ႈၵျႃႉ မႄးႁႂ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် မႄးႁႂ်ႈလီသေဢွၼ်တွၼ်းသေၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉၸိုင်၊ တေပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇတႆးႁဝ်းလီယဝ်ႉ။ ၵႂၢႆးၵဝ်ယႂ်ႇသေမႂ်း၊ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၵႂႆးၵဝ်ယႂ်ႇသေမႂ်း၊ ၵႂၢႆးၽိူၵ်ႇၼႆႉၵျႃႉသေၵႂၢမ်းလမ်ပေႃးဝႃႈၼႆၵေႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ် ၵႂႆးၽိူၵ်ႇၼႆႉၵျႃႉလိူဝ်သေ ၵႂႆးလမ်၊ ပိူၼ်ႈၵေႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းယႂ်ႇၶိူဝ်းသလူင် ႁဝ်းၵေႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းယႂ်ႇၶိူဝ်းလူင် ႁဵတ်းသင်ႁဝ်းသမ်ႉလၢတ်ႈၵႂၢမ်ႈဢမ်ႇၽဵၼ်ႈ၊ ႁဵတ်းသင်ႁဝ်းဢမ်ႇမႄးလိၵ်ႈႁဝ်း ႁႂ်ႈမၼ်းလီမႃး၊ ၵျႃႉမႃး။ ပေႃးတႆးၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႄးၽႂ်တေမႃးဢီးလူႁဝ်းသေ မႄးပၼ်ႁဝ်း။
ၵွပ်ႈၼႆလုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၸင်ႇပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈမႄးလိၵ်ႈတႆးႁႂ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈၶိုတ်းပၢၼ်မႃး။ ၼင်ႇႁိုဝ်လိၵ်ႈတႆးတေဢဝ်ၸုမ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈတႆး သွၼ်ဢဝ်လႆႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမႄးတႄႉတႄႉ။ တူဝ်လႂ်ၵေႃႈတေလႆႈၸူၺ်ႉ၊ ၶေႃႈလႂ်ၵေႃႈတေလႆႈၸူၺ်ႉဢဝ် ပေႃးဝႃႈၼႆ ႁဝ်းၼႆႉၵွပ်ႈလိၵ်ႈႁဝ်းလႄႈ ယၢမ်းၵေႃႈတေမူတ်း၊ ၽိတ်းၵေႃႈၽိတ်းၵၼ်၊ ၵၢၼ်ၵေႃႈၸၢင်ႈလူႉ၊ ၵွပ်ႈလိၵ်ႈဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလႄႈ တၢင်းၶႆႈၸႂ်တၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈသင်သေမဵဝ်းယဝ်ႉ၊ ပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈႁဵတ်းၶဝ်ၵေႃႈတေယၢပ်ႇ၊ ပေႃးယၢပ်ႇၽႂ်ၵေႃႈတေဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵၼ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇ၊ ပိူၼ်ႈၵေႃႈတေထၢင်ႇတိုၼ်ႈၼိူဝ်ႁဝ်း၊ ႁဝ်းၵေႃႈတေၶိုၼ်းထၢင်ႇလဵၵ်ႉၶိုၼ်းၼိူဝ်ႁဝ်းဢမ်ႇၵႃး ႁဝ်းၵေႃႈတေတူၵ်းတႅမ်ႇၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း၊ လိၵ်ႈႁဝ်းၵေႃႈတေဝွတ်ႈဝၢႆးႁၢႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် တူဝ်မၼ်းၶဝ်ပႃးၼႂ်းၵၢၼ်မႄးလိၵ်ႈတႆးမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးမႄးလိၵ်ႈတႆးယဝ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸဵမ်ပိူၼ်ႈၸဵမ်ႁဝ်းတေမေႃလူမေႃဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးမႃးၼၼ်ႉ၊ မၼ်းၸင်ႇထုၵ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉၼိုင်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "ခွန်ခမ်းခေါင်၏ သျှမ်းဘာသာသင် စာအုပ်"၊ ပပ်ႉၼႆႉဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1312 လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇ 5 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်း(သွၵ်ႈၵျႃႇ) 18.8.1950၊ ပပ်ႉၼႆႉတင်းမူတ်းမီး 195 ၼႃႈ၊ ၼႂ်းပပ်ႉတေလႆႈႁၼ်မႄႈသဵင်၊ မႄႈၵပ်း၊ မၢႆသဵင် မႄႈလိၵ်ႈတႆး၊ ႁႂ်ႈပေႃးဢွၵ်ႇသဵင်ၶေႃႈၸိုဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇလႅင်းၼႄဝႆႉၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင်၊ သဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်း တီႈပွင်ႇမၼ်းၼႄဝႆႉ ၾၢႆႇတႆး ၾၢႆႇမၢၼ်လႄႈ လိၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ။