cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
"လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ ၻြႃးသုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၵဝ်ၽြႃးႁေႃးဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၵဝ်ၽြႃးၶဝ်ႈၸၢမ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉၼႆ တေပဵၼ်သြႃႇသူယူႇယဝ်ႉ" ၼႆယူႇ။
ၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းသင်ႇၼႆႉသေ ၸူဝ်ႈၵႃႈ ထမ်ႇမဝိၼယ - တြႃးသုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇ ထၢင်ႇၸႅင်ႈၼႆႉ မုၼ်းၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ တေႃႈတေတိုၵ်ႉမီးဝႆယူႇ။ သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တြႃးသုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၵႃႈ သုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇတိုၵ်ႉမီးယူႇၼႆႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ တိုၵ်ႉတေမီးသေ သႃႇသၼႃႇၵေႃႈ တိုၵ်ႉတေသိုပ်ႇမီးယူႇ။ သင်ဝႃႈ သုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ႁၢႆၵႂႃႇၼႆၸိုင် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃ တေႁၢႆသေ သႃႇသၼႃႇၵေႃႈ တေႃႈတေႁၢႆယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ သႃႇသၼႃႇ ႁၢႆၵႂႃႇၼႆၸိုင် လေႃးၵလူင်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ငဝ်းလပ်းသိင်ႇလူင် သုမ်ႇမိုတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼၼ် လုၵ်ႈႁၵ်ႉၽြႃး ဢၼ်ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ် ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇလူႁၼ်ပႂ်ႉပႃး တြႃးသုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး ၊ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵဝ်ႇသဝ်ႈႁၢႆလၢႆၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်ယႃႉၵဝ်းသႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းပေႃႇမႃးယူႇ။ ပေႃးဝႃႈပေႃႇပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ သင်ဝႃႈ ၽေးၶဵၼ်သႃႇသၼႃႇ မွတ်ႇဝွတ်ႈႁၢႆလၢႆၵႂႃႇၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇတေၸိုၼ်ႈသႂ် မၼ်ႈၵိုမ်းၽႄႈတိူၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် တၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တၢင်ႇသင်ႇၶႃႇယၼႃႇၼႆၵေႃႈ ၸဵမ်ၶုၼ် ၸဵမ်ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇယူႇမဝ်ၵိၼ်မၢင် ၼင်ႇႁိုဝ် ပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇတေဢွင်ႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈထႅမ်မႃးၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇယူႇ။
ပီႇၸီႇ 544 မိူဝ်ႈၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်တီႈၼၼ်ႈမႃးသေ ၸင်ႇတႄႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ပီသႃႇသၼႃႇ(႑) ယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပီသႃႇသၼႃႇ ပူၼ်ႉမႃး (႒႕႐႐)လိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထေႇရဝႃႇၻ တၢင်ႇယဝ်ႉသင်ႇၶႃႇယၼႃႇ (႖)ပွၵ်ႈ။ ႁူမ်ႈၵၼ်လူဢၢၼ်ႇ သုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ႁႂ်းပေႃးဢမ်ႇမီး တီႈၽိတ်းတီႈပိူင်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႇ တၢင်ႇသင်ႇၷယၼႃႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇၼႆႉ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ တြႃးသုတ်ႈ၊ ဝိၼႄး ၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽြႃးႁေႃးဝႆ့ၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇထႅမ်သင်ထႅင်ႈ။ ဢမ်ႇထွၼ်သင်​ထႅင်ႈသေပိူင်။
ꩪုတိယသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
ပီသႃႇသၼႃႇ (႑႐႐)ပီ (မိူဝ်ႈၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇ ႔႔႔ ပီႇၸီႇ) တမ်ႈတီႈမိူင်းဝေႇသႃႇလီႇ ၵျွင်းဝႃႇလုၵႃႇၼၼ်ႉ တၢင်ႇ ꩪုတိယသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈရႁၢၼ်း ဝၸ်ႉၸီႇမိူင်းဝေႇသႃႇလီၶဝ် ဢဝ်ဢယူႇၽိတ်းပိူင်ႈ ဢထမ်ႇမဝတ်ႉထု (႑႐)ပိူင် ဢၼ်ဢမ်ႇငမ်ႇမႅၼ်ႈ ဝိၼႄးၼၼ်ႉ လၢတ်ႈႁေႃးၵျၢင်ႉၵမ်လႄႈ ပဵၼ်ၶဵၼ်သႃႇသၼႃႇမႃးသေ ၸင်ႇလႆႈတၢင်ႇ သင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈယသ၊ ၸဝ်ႈသပ်ႉပၵႃႇမိ၊ ၸဝ်ႈရေႇဝတ ဢွၼ်ႁူဝ်ရႁၢၼ်းတႃႇ (႗႐႐)သေ တၢင်ႇ ꩪုတိယသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵႃႇလႃႇသေႃးၵလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၵူႈၽၢႆၽၢႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်သူပ်းလွတ်ႈဢၢၼ်ႇသေ ႁိုင် (႘) လိူၼ်။
တတိယသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
ပီသႃႇသၼႃႇ (႒႓႕) (မိူဝ်ႈၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇ ႓႐႘ ပီႇၸီႇ) တီႈမိူင်းပႃႇတလိပုတ်ႉ ၵျွင်းဢႃႇသေႃးၵႃႇရႃႇမၼၼ်ႉ တၢင်ႇ တတိယသင်ႇၷႃယၼႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ တိတ်ႉထိႁူၵ်းမိုၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ရႁၢၼ်းတုရႁၢၼ်းပွမ်သေ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ဢဝ်ဝႃႇၻမိၸ်ႉသႃႇၶဝ် သႄႇတမ်ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသႃႇသၼႃႇလႄႈ ပဵၼ်မႃးၶဵၼ်သႃႇသၼႃႇသေ ၸင်ႇတေလႆႈတၢင်ႇ သင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်ႉသ၊ ၸဝ်ႈမၸ်ႉၸၼ်ႇတိၵ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇၻေဝ ဢွၼ်ႁူဝ်ရႁၢၼ်းတႃႇ (႑႐႐႐)ၸဝ်ႈသေ တၢင်ႇတတိယသင်ႇၷႃယၼႃႇယဝ်ႉ။ၽွင်းမိူဝ်ႈတၢင်ႇ သင်ႇၷႃႇယၼႃႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ဢသေႃးၵ မိူင်းပႃႇꩦလိပုတ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၸွႆႈထႅမ်ၵူႈၽၢႆႇၵူႈပႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်သူပ်း လွတ်ႈဢၢၼ်ႇသေ ႁိုင် (႙) လိူၼ်။ ၽွင်းမိူဝ်ႈတၢင်ႇ တတိယသင်ႇၷႃယၼႃႇၼၼ်ႉ ၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇၵႂႃႇ ၵဝ်ႈတိူင်းၵဝ်ႈမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိတႄႉ ၸဝ်ႈသေႃးၼလႄႈ ၸဝ်ႈဢုတ်ႉတရ ဢွၼ်ႁူဝ်ရႁၢၼ်းတႃႇႁႃႈၸဝ်ႈသေ မႃးပိုၼ်ၽႄႈ သႃႇသၼႃႇယဝ်ႉ။
ၸတုတ်ႉထသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
ပီသႃႇသၼႃႇ (႔႕႐) (မိူဝ်ႈၶရိတ်ႉပႆႇပေႃႇ ႙႔ ပီႇၸီႇ) တမ်ႈတီႈ မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ (သီႇႁူဝ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈမလယ၊ တီႈထမ်ႈဢႃႇလေႃးၵၼၼ်ႉ တၢင်ႇၸတုတ်ႉထသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈထူပ်းၽေးၶဵၼ် ၵူၼ်းၸူၼ်၊ ၽေးၶဵၼ်ဢိုပ်းယၢၵ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်း (႑႒) ပီလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ပိတၵတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇႁၢႆလၢႆၼၼ်ႉ ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၶဝ် လႆႈယၢပ်ႇယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ်တႄႉတႄႉသေ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇသိမ်းပႅင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ထူပ်းၽေးၶဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆမႃးထႅင်ႈ လွင်ႈသတိ၊ သမႃႇထိ၊ ပၺႃႇၵေႃႈ သမ်ႉယူပ်ႈယွမ်းၸိုင် တေဢမ်ႇဢူမ်သူပ်းလႆႈ ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇၸတုတ်ႉထသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ၊ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဝꩦ်ႉတၵႃႇမၼိ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇထမ်မရၵ်ႉၶိတ ဢွၼ်ႁူဝ် ရႁၢၼ်းတႃႇႁႃႈပၢၵ်ႇ ဢဝ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တႅမ်ႈသႂ်ႇၼိူဝ် မႂ်ပေႇသေ တၢင်ႇၸတုတ်ႉထသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းလူင်ဝၢၼ်ႈ မလယလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းႁိုင် (႑) ပီ။
ပၼ်ႇၸမသင်ၷႃႇယၼႃႇ
ပီသႃႇသၼႃႇ - ႒႔႑႕ (ၶရိတ်ႉ 1871)၊ ​ပီၵေႃးၸႃႇ ႑႒႓႒၊ လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ (႑) ၶမ်ႈ တမ်ႈတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ဝဵင်းမၢၼ်းတလေးၼၼ်ႉ တၢင်ႇ ပၼ်ႇၸမသင်ၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ဢဝ် ပိတၵၢတ်ႈၸဝ်ႈ တႅမ်ႇသႂ်ႇဝႆႉၼိူဝ် ပေႇပရပိူၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းႁိုင်၊ မူႇပိူင်မၼ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈပႅၵ်ႈပိူင်ႈၵၼ် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽေးၶဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉႁၢႆလႄႈ ပၼ်ႇၸမသင်ၷႃႇယၼႃႇၼႆႉ ၸင်​ႇတေတႅမ်ႈၶႅၵ်းသႂ်ႇ ၼိူဝ်ႁိၼ်ယဝ်ႉ။ တူၼ်ၶူးၵျွင်းၽြႃးလူင် ၻၵ်ႉၶိၼႃႇယႃႇမ ၽၻ်ႉၻၼ်ႇတ ၸႃႇၵရၽိဝ့သမႁႃႇထေႇ (တိပိꩦၵꩪရ မႁႃႇꩪမ်ႇရႃႇၸႃႇꩪိရႃႇၸႃႇၵုရု) ၼၢမ်းၼႃႈသေ သင်ႇၶၸဝ်ႈ (႒႔႐႐)သေ တၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ တိၼ်လွႆမၢၼ်းတလေး ၼႂ်းဝၢင်းၽြႃးလေႃးၵမႃႇရၸိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶႅၵ်းတႅမ်ႈထမ်းၸဝ်ႈသႂ်ႇၼိူဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢဝ် (႗႒႙)ၶႅပ်း၊ ႁိုင် (႗ ပီပၢႆႇ ႖ လိူၼ် ႑႔ ဝၼ်း)ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းလွတ်ႈႁေႃးသေ တၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ ႁိုင် (႕ လိူၼ်ပၢႆ ႓ ဝၼ်း)သေ ပဵၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေတၢင်ႇသင်ၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ ၽႄပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ်ၵၼ်သေ ဢဝ်ပိၼ်ႇ ပဵၼ် ပိတၵၢတ်ႈၽႄ (ၼိဝ်ႉသယ)၊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶေႃႈပူင် ထမ်ႇမဝိၼယ ႁႂ်ႈၸွတ်ႇတင်းမိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသႃႇသၼႃႇ ၸိုၼ်ႈသႂ် ၽႄႈတိူၼ်းယူႇ။
သꩦ်ႉꩧသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
ပီသႃႇသၼႃႇ ႒႔႙႘ (ပီၶရိတ်ႉ 1954၊ ပီၵေႃးၸႃႇ ႑႓႑႖) ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း တမ်ႈတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ဝဵင်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇ၊ ၵမ်ႇၽႃးဢေး တီႈထမ်ႈမႁႃႇပႃႇသႃႇၼၼၼ်ႉ တၢင်ႇ သꩦ်ႉꩧသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈလႆႈပဵၼ် ၶီႈၶႃႈမႃး (႑႐႐)ပီလႄႈ သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵဝ်ႇသဝ်ႈဝဝ်းမွင်ႇသေ ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇ တေၸိုၼ်ႈသႂ်ႇ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ပိတၵတ်ႈၸဝ်ႈ တေၸိုၼ်ႈသႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ တၢင်ႇ သꩦ်ႉꩧသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၺွင်ႇယၢၼ်း ၽၻ်ႉၻၼ်ႇၻရေဝတ (ဢၽိꩪၸမႁႃႇရꩦ်ꩧၵုရု)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မႁႃႇၸီႇ ၽၻ်ႉၻၼ်ႇတ, သေႃးၽၼ (ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ-ပုၸ်ႉသၵ)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်မိၼ်းၵုၼ်း တိပိꩦꩪရ ထမ်ႇမၽၼ်ႇတႃႇၵႃႇရိၵ ၽၻ်ႉၻၼ်ႇတ ဝိၸိၸ်ႉၸသႃႇရႃႇၽိဝ့သ (ဝိသၸ်ႉၸၵ) ႁူမ်ႈလူၺ်ႈသင်ႇၶႃႈၸဝ်ႈ ထေႇရဝႃႇတ (႕) မိူင်း၊ သင်ၶၸဝ်ႈ (႒႕႐႐) တၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း၊ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးၻီးယႃး မိူင်းထေႇရဝႃႇတႁႃႈမိူင်း ဢိၵ်ႈလူၺ်ႈ မိူင်း(႒႕) မူိူင်းၶဝ်ႈၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်ၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇယဝ်ႉ။
မိူင်းပၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ, (မိုင်းပန်မြို့), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
သꩦ်ႉꩧသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၵႃးပႃႇလိၸဝ်ႈလၢႆလၢႆ တၢင်ႇပႃး ၵျၢမ်းဢꩦ်ႉꩧၵထႃႇ ꩦီႇၵႃႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထႅမ်ဢမ်ႇထွၼ်သင်သေ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်ႉသပၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းပႂ်ႉပႃးသႃႇသၼႃႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်တၢင်ႇသင်ႇၷႃႇသၼႃႇ မၵ်းမၼ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇဢၼ် ၸဝ်ႈၶဝ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ဢဝ်ထမ်းမိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်၊ ၼိၵႄႇႁႃႈၽိုၼ် တၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇမႃးၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ထေရဝႃႇꩪ ၿုꩪ်ႉꩪသႃႇသၼႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူင်းပၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ မီးယူႇတီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း (မိူဝ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း ပႆႇပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း  ၸႄႈတွၼ်ႈ လွႆလႅမ် ) သေ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃးဝႃႈတႄႉ လုၵ်ႉတူၼ်ႈတီး လတ်းမႃး  ႁူဝ်ပူင်း၊ မိူင်းပွၼ်၊ လွႆလႅမ်၊ ၼမ်ႉၸၢင်၊ မိူင်းၼၢႆး၊  ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း သေ ၸင်ႇမႃးထိုင် မိူင်းပၼ်ႇလႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၵႃး မီးယူႇ 157 လၵ်း။ ၼႃးမီးလႂ် တႆးမီးၼၼ်ႈ ၼၺ်လႄႈ ထုင်ႉမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉၵေႃႈ မီးၼႂ်းထုင်ႉၼႃးသေ လွႆသုင် လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇ။ လုၵ်ႉမိူင်းပၼ်ႇ ၵႂႃႇတၢင်းဢွၵ်ႇ ၶၢမ်ႈၶူင်းၵႂႃႇသေ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ၵႂႃႇထိုင်လႆႈ မိူင်းတူၼ်၊ ၼႃးၵွင်းမူး၊ ပုင်ႇပႃႇၶႅမ် တေႃႇထိုင် လႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ မိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ သုင်သေ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 2222 ပေႇ၊ တီႈယူႇမၼ်းတႄႉ မီးတမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် 19 ၻီႇၵရီႇ 45 မိၼိတ်ႉလႄႈ 20 ၻီႇၵရီႇ 25 မိၼိတ်ႉ N ဢိၵ်ႇ 98 ၻီႇၵရီႇ 99 ၻီႇၵရီႇ E သေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်း မီးယူႇ 2299/925 လၵ်း (5950 km) ပၼ်ႇႁွပ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝဵင်း မီး 5 ပွၵ်ႉသေ ဢိူင်ႇမီး 11 ဢိူင်ႇ။ လႅၼ်လိၼ် ႁိမ်းႁွမ်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ မီးမႄႈၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်၊ ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း မီးၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇ မီးၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတွင်းသေ ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းၸမ်ႉ မီးမိူင်းတေႃႉ မိူင်းထႃး ႁူဝ်မိူင်း တေႃႇထိုင် လိၼ်ထႆး ၸႄႈဝဵင်းမႄႈႁွင်ႈသွၼ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းႁၢင်ႈလီဢွၼ်ႇဝႆႉ ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ မီးသၼ်လွႆ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီယဵမ်ႈလီတူၺ်းတႄႉတႄႉ။ ပေႃးၵႂႃႇယူႇၼိူဝ် လွႆဝေႃႇမႃႉ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇဝဵင်ႈၼၼ်ႉသေ မုင်ႈယဵမ်တူၺ်း လူင်းမႃး ၼႂ်းဝဵင်းၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ႁၢင်ႈၽၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁၢင်ႈသိူဝ်ၼွၼ်းမူပ်ႇဝႆႉၵေႃႈမီးမီး။ ထုင်ႉမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းထုင်ႉပဵင်း မိူင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်မီး ၼိူဝ်သၼ်လွႆလႄႈ မီးထုင်ႉၼႃး လွမ်ႉႁွပ်ႈဝဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တႄႇတင်ႈဝဵင်း မီးႁိမ်း ၼမ်ႉပၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မိူင်းပၼ်ႇ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
သꩦ်ႉꩧသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
ယၢမ်းလဵဝ် ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇလူင် ထေႇရဝႃႇၻ တေမၼ်ႈၵိုမ်းၸိုၼ်ႈသႂ်ၽႄႈတိူၼ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ ႑႓႔႒- (1980)၊ လိူၼ်ၸဵတ်းမူၼ်း ၸင်ႇၽွတ်ႈ မုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶမႁႃႇၼႃႇယၵ ၸိုင်ႈမိူင်း ၵူႈၸုမ်းၸုမ်းသေ ၸဵမ်သြႃႇလႄႈတၵႃႇ သိုပ်ႇၸုင်မိုဝ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢဝ်ပိတၵၢတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆႆႇၽႃႇသႃႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ၊ မုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶမႁႃႇၼႃႇယၵၸိုင်ႈမိူင်း ၸိသင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်သေ ဢဝ်ငိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လူႇတၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ပရိယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်း တီႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵုင်ႈလႄႈ မၢၼ်းတလေး၊ ထတ်းၸႅတ်ႈထမ်ႇမ ဢထမ်ႇမဝႃႇၻသေ ႁဵတ်းႁႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၸိုၼ်ႈသႂ်၊ ၸဵမ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း သၼ်လွႆ ထုင်ႉပဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇႁႅရ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႃႇသၼႃႇၽႄႈတိူၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈထေႇရဝႃႇၻ သႃႇသၼႃႇၶမ်းၽြႃး ၸိုၼ်ႈသႂ်မၼ်ႈၵိုမ်းၽႄႈတိူၼ်း၊ ႁႂ်ႈလွင်ႈၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ် ၸႃႇရိတ်ႉတၸၢဝ်းၶိူဝ်းသႃႇသၼႃႇ လီတွၼ်းမႃးၼၼ်ႉယူႇ။
မိူင်းပၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
ၼိူဝ်သၼ်လွႆ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ မီးမႆႉသၵ်း၊ မႆႉတိုင်း၊ မႆႉပဝ်း လႄႈ ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ် တင်းၼမ်။ ၼီႈပႅင်ႈၾ ဢုတုသၢမ်ၶၢဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် လီတႄႉတႄႉ။ ၶၢဝ်းၵတ်းၼၼ်ႉ ႁႅင်းၵတ်းမီး 45 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ၊ ႁႅင်းမႆႈမီး 75 ၻီႇၵရီႇ ၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ။ ၶၢဝ်းမႆႈၸမ်ႉ ႁႅင်းၵတ်းမီး 80 ၻီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ႁႅင်းမႆႈမီးထိုင် 95 ၻီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယူႇ။ ႁႅင်းၽူၼ် ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႄႉ မီးယူႇ 70% လႄႈ လွင်ႈၽုၵ်ႇ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီတႄႉတႄႉ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
သꩦ်ႉꩧသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
ၼႆႉပဵၼ် ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈဢၼ်လုၵ်ႈသိုပ်ႇလၢၼ် ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ၵၢၼ်လူင် လွင်ႈၽိူၺ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သၢႆငၢႆၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်း ပၼ်မိူဝ်ႈလႂ်ႈသေဢမ်ဝႃႈ ၼႃးၵၢၼ်ဢၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၿုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လူဝ်ႇလႆႈၽိူၺ်ၽႄႈ သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးယူႇ။
မိူင်းပၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ပိုၼ်းဝဵင်း
ပိုၼ်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ တေလႆႈၸႅၵ်ႇပဵၼ် 3 တွၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၷႃႇယၼႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႑႘႑) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
မိူင်းပၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ပၢၼ်ထိၼိုင်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ
မိူင်းပၼ်ႇ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ (ယေႈသႅင်ၵေႃႇ) ၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉပီတႄႇတင်ႈမၼ်းသေတႃႉ ပီလူႉလႅဝ်မၼ်းတႄႉ လႆႈႁၼ်ဝႆႉယူႇ။ ပီလူႉမၼ်းပဵၼ် ပီ A.D 1771 သေ လူႉယွၼ်ႉ ၸဝ်ႈမိၼ်းဝုၼ်ႇ မႃးတိုၵ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပီတႄႇတင်ႈ မိူင်းပၼ်ႇတႄႉ ၵႂၢမ်းသိုပ်ႇၵႂၢမ်းသေ လၢတ်ႈမႃးဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ် မိူဝ်ႈတင်ႈ ၵဵင်းသႅၼ် ဢၼ်တင်ႈၸဝ်ႉသေ ၵဵင်းမႆႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ မီးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵူၺ်း၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်လီၼႃႇ ၵူၼ်းၵႃႉ ၵူၼ်ႈၶၢႆ တၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ မႃးသူႇ ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵၼ်။ ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းပၼ်ႇ ပွၵ်ႉထိၼိုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်သေ ၽၵ်းတူၶူးဝဵင်း မီးဝႆႉယူႇ သွင်ဝွင်ႇ။ ဝွင်ႇၼိုင်ႈ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း (ယၢမ်းလဵဝ် မီးယူႇၼႂ်းဝၢင်းႁေႃ ၸဝ်ႈမိူင်းလူင်)၊ ဝွင်ႇသွင်ၸမ်ႉ မီးၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်း (ယၢမ်းလဵဝ် မီးယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၶမ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉမိူင်းပၼ်ႇသေ တီႈႁိမ်းမႆႉၺွင်ႇၶမ်း (ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ ဢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢွၵ်ႇသဵင်ၵွင်မွင်း)ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တၢင်းၽသႄၢမ်သဵၼ်ႈ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၵႂႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႉဝၢင်းၶူးဝဵင်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉယူႇ ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈ။ ပဵၼ်တီႈ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၵိုင်ႇလီမႃးၶူၼ်ႉၶႂႃႉတူၺ်းယူႇ။ ႁူဝ်ႉၶူးမိူင်း ၵွင်ႇတပ်ႉ မေႃႈ ဝၢၼ်ႇ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတၢင်းတိုဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ ၵႆႉၵႆႉၶုတ်းႁၼ်ၺႃးယူႇ သေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈသင်မႃး။ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းပၼ်ႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ ၵႂၢင်ႈထိုင်လႂ် ၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇႁူႉထိုင်။ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ တိတ်းတေႃႇၵၼ်တႄႉ တေပဵၼ် မိူင်းထႆးၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၵူၺ်း။ ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးသၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် ၶၢတ်ႇၵႂႃႇၸိုင် ဢၼ်လႆႈၵႂႃႇ ဢဝ်တၢင်းမိူင်းလၢၼ်ႉၼႃးမႃးၵေႃႈမီးၼႆယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ထိသၢမ် ပၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈ ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်
မိူင်းပၼ်ႇ ပၢၼ်ထိသၢမ်ၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်းၵေႃႇတင်ႈမိူဝ်ႈ ဝၢႆးသေ လႆႈတိုၵ်းဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်း ၼႂ်းမိုဝ်း ထၢၵ်ႈလူႇလႄႈ ၸဝ်ႈၾမွၵ်ႇမႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉဝဵင်း မႃးတင်ႈတမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၼႃး ဢၼ်မႃးပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾမိူင်းပၼ်ႇ လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁႃႈမိူင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်
ၸဝ်ႈၾသူၺ်ႇၵျီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၼွႆႉ
ၼႂ်းၵႃႈ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် ဢၼ်ၵွၼ်းဢုပ်ႉ မိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈၾသူၺ်ႇၵျီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၸိုဝ်ႈသဵင် ဢမ်ႇပေႃးယႂ်ႇသေတႃႉ ၵၢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်လီဝႆႉ ၼမ်ႉၼၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉယူႇ လွင်ႈၼိုင်ႈ။ လွင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် ၸဝ်ႈၼွႆႉ (ႁွင်ႉ) ၸေႃးယၼ်ႇတ မႃးထူပ်း ၸဝ်ႈသူၺ်ႇၵျီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼွႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ် ၵေႃႇတင်ႈ ၸုမ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်း (ယၢမ်းလဵဝ် ပႃးဝႆႉၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်လႄႈ မိူင်းၶႄႇၸၢင်ႈႁွင်ႈ)သေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႃႇမိူင်းတႆးၵွၼ်းၶေႃလႄႈ ၸင်ႇႁွတ်ႈထိုင်မႃး တၢင်းမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေလႆႈ လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ တႄႇတင်ႈ ၸုမ်းၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢၢင်ႈၵႂႃႇယွၼ်း တၢင်းၸွႆႈထႅမ် တမ်ႈတီႈ သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မိူင်းပၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းမၼ်း ထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းၵူၼ်းၵႃႉ မိူင်းပၼ်ႇၼၼ်ႉ တိၼ်မၼ်းၵႂ်ႈၸဵပ်းၼႃႇသေ ဢမ်ႇသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႆႈလႄႈ လႆႈၵိုတ်းယင်ႉ တီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ တိၼ်မၼ်းလီမႃး ၵူၼ်းၵႃႉၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉ ၵၢင်ၸႂ်ယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇၸူးၶႄႇသေ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ "ပေႃးၸဝ်ႈႁဝ်း ၶႂ်ႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆ မႃးႁဝ်းၵႂႃႇၸူးတီႈ ၸဝ်ႈၾ၊ ၶႃႈထၢင်ႇတႄႉ ၸဝ်ႈၾၵေႃႈ တေၸွႆႈထႅမ်ၸဝ်ႈယူူႇ" ၼႆသေ ၶဝ်ပႃးၵၼ် ၵႂႃႇၸူး ၸဝ်ႈၾသူၺ်ႇၵျီႇယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၶဝ်ထူပ်းၵၼ်တႄႉ ပဵၼ် 1958 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ 12 ဝၼ်းသေ ၸဝ်ႈၾသူၺ်ႇၵျီႇ လႆႈၸွႆႈထႅမ် ၸဝ်ႈၼွႆႉၵႂႃႇ ၵူၼ်းသိုၵ်း 31 ၵေႃႉ၊ ငိုၼ်း လႄႈ ၶိူင်ႈယိပ်း လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇၵႂႃႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မီးပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမီးပွၵ်ႉ  (မီးပေါက်ရွာ, Meepauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမီးပွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191287 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမီးပွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1303 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1781 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3084 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1743
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1743
1355
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1355
ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ
ၾွၼ်းတေးသျိၼ်း ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇၼႆႉ ၸဝ်ႈသြႃႇသုၶမ်း ဢဝ်ငိုၼ်းၸဝ်ႈ (500) သႅၼ် ၽုၵ်ႇၽင်ဝႆႉ ၼႂ်းယေးငိုၼ်း ၵမ်ႇပေႃးၸသေ တႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း မိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႉ (01.02.2012) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး (29.05.2012) ၸင်ႇၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်း တမ်ႈတီႈ လွႆတိုင်ၶမ်း ဝဵင်းမူႇၸေႈသေ ဝႆႉပဵၼ် ငဝ်ႈၸိုင်ႈၸုမ်းၵႂႃႇယူႇ။ ၸုမ်းၽႄ ၸႄႈဝဵင်းလႂ် ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေသိုပ်ႇၽွတ်ႈၵႂႃႇသေ တေလႆႈ ၸွႆႈႁႃပၼ် ႁႂ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ် ပေႃးလႆႈပဵၼ် ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇ ၵႂႃႇၼၼ်ႉယူႇ။
ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸႂ်ႉငိုၼ်းလူႇ
ငိုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ-
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 16
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (16) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (350) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (351))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (15) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ၻွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၻွင်းဢူး  (ဒေါင်းဦးရွာ, Daungu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၻွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191809 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၻွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1908 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2333 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4241 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၵျီႇတွၵ်ႉပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျီႇတွၵ်ႉပွၵ်ႉ (ကျည်တောက်ပေါက်ရွာ, Kyitaukpauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218197 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 15945 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 15245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 31190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ပႄးမျႃး (ႁွင်ႉ) ၸီႇယိၼ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈပႄးမျႃး (ႁွင်ႉ) ၸီႇယိၼ်ႇၸု  (ဘဲများ (ခေါ်) စီရင်စုရွာ၊ Bemyar(Siyinsu)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄးမျႃး (ႁွင်ႉ) ၸီႇယိၼ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191933 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပႄးမျႃး (ႁွင်ႉ) ၸီႇယိၼ်ႇၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 503 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 623 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1126 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽျႃႇပူင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇ (ဖျာပုံမြို့; Mon: MY ဖျာ ပုၚ်,  ; Pyapon) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ထၢၼ်းၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၶျွင်း  (ထန်းချောင်းရွာ၊ Htanchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပျိၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192149 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 670 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 791 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1461 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
လွႆၶႂၢင် (ၼိူဝ်)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆၶႂၢင် (ၼိူဝ်) (, Laui Kwaang (Upper), လွိုင်ခွင် (ပေါ်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
957
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:957
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 17
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (17) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (351) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (352))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (14) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
756
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:756
ၵၢၼ်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ယွၵ်ႉၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈယွၵ်ႉၸွၵ်ႉ  (ရောက်စောက်ရွာ, Yauksauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190848 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1210 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2326 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶၢၼ်ႇလူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈၶၢၼ်ႇလူး  (ခံလူးရွာ, Khanlu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၢၼ်ႇလူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190697 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1216 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1399 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2615 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
277
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:277
လႅတ်ႉၵွင်းလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉၵွင်းလေး  (လက္ကောင်းလေးရွာ, Letkaunglay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190033 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3608 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3841 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7449 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ထၼွင်းၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ပၢၼ်းဢၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵျိၼ်း  (ထနောင်းကျင်းရွာ, Htanaungkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းဢၢႆႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194033 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1546 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1940 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3486 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႇပတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇပတၢၼ်း  (အောင်ဗဒါန်းရွာ၊ Aungbadan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190362 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2189 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4384 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၶိၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇၵျီး  (ခင်ကြီးရွာ, Khingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194593 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1602 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1922 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3524 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
1742
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1742
တႄးၵူင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႄးၵူင်း (သဲကုန်းမြို့ ; Thegon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်။ မီးဝႆႉတီၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆယၢၼ် 141 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈပျီႇ ၵႆယၢၼ် 19 လၵ်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းတႄးၵူင်းၼႆႉ ပဵင်းလီယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးၼွင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဢိၼ်းမ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ၼႃႈယၢဝ်းမီး သိပ်းလၵ်း၊ ၼႃႈပွတ်း မီးသီႇလၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး တၢင်းလိုၵ်ႉ မီး (12) ထတ်းသေတႃႉ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈမႃး ႁႅင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်း ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ပီ 1931 ၼၼ်ႉသေ မီးမႃး 299 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 56 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆလိုၼ်းသုတ်း မိူဝ်ႈပီ 1971 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်းၼႆႉ လႅပ်ႈမီးမွၵ်ႈ (116000) ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်း ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 1953 သေ မီးမႃး (1505) ၵႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းလႄႈသင် ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင် ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၸၢဝ်း ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းၵႃႉၵူၼ်းၶၢႆၼမ်သေ တီႈထုင်ႉဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈတႄႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။
ၵူၼ်ႇသိၼ်ပိူင်လူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်တီႈ ၽူၼ်ဢေႇသေတႃႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ၼမ်ႉၽူၼ်သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈဢဝ် ၼမ်ႉၽၢႆႇသေ ႁဵတ်းႁွင်ႈသႂၢင်းသႂ်ႇသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီး။ ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်လႆႈၵၢႆႇဢဝ်ၼမ်ႉသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉ မီးဢိတ်းဢွၼ်ႇသေ လႆႈၵၢႆႇဢဝ်ၼမ်ႉတီႈ ဢိၼ်းမယဝ်ႉ။ တီႈဢိၼ်းမ ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၼွင် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ဝၢၼ်ႈလူင်ဢိၼ်းမၼႆႉ ပေႃးဢဝ် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတႄးၵူင်းဝႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၵိုၼ်း သမ်ႉပေႃးၵိုင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပတီးၵူင်း လႄႈ သိၼ်ႇမျီးသွႆးယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၵွင်းမူးမႁႃႇလႄႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ ၵွင်းမူးမူဝ်းၵွင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵွင်းမူးမူဝ်းၵွင်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸၼ်ႉၵၢင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇလူင် တီႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ တႃႇၼႂ်းဝဵင်း ၼွၵ်ႈဝဵင်း ၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း၊ ရူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။
1354
1354
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1354
ၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉ  (ကြက်မောက်ရွာ, Kyetmauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194270 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉမွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1912 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2227 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၽႃၵၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ (ဖားကန့်မြို့နယ်, Phakant Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းၵၢင်မိူင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဢထႅတ်ႉၺိၼ်ႉၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢထႅတ်ႉၺိၼ်ႉၵျုၼ်း  (အထက်ညဉ့်ကျွန်းရွာ၊ Ahhtetnyintkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢထႅတ်ႉၺိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192388 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢထႅတ်ႉၺိၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 633 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 830 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1463 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တွင်ႇပူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပူင်ႇ  (တောင်ပုံရွာ, Taungpon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်ႇထူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191285 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်ႇထူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1273 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1866 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
956
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:956
ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇ
ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တၢင်းၵိၼ်ၽိင်ႈငႄႈ ရၶႅင်ႇၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉၵွၼ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢင်ႈၵိၼ်ၼင်ႇ တၢင်းၵိၼ်ယွႆႈ ဢၼ်ၵိၼ်လွင်တွင်ႉ ၽွင်းၵၢင်ၼႂ်၊ ၵၢင်ဝၼ်း ႁူဝ်ၶမ်ႈ ႁူဝ်ၼႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဵတ်း ပၢင်လူႇပၢင်တၢၼ်းမႃးၵေႃႈ ၵႆႉဢဝ်ၸႃႇၵလဵင်ႉလူၵၼ်ယူႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းၵိၼ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းရၶႅင်ႇၶဝ်သေ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း တၢင်ႇဢၼ် ႁူမ်ႈႁူႉ ႁူမ်ႈမၵ်ႉ သူင်ၵိၼ်သူင်ယမ်ႉၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇၼႆႉၵေႃႈ ပႃးယူႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇၽဵတ်းၽဵတ်းမႆႈမႆႈ၊ ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇ၊ ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈၵူဝ်ႈရၶႅင်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ၼႂ်းၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇၼႆႉ မၼ်းၵႆႉပႃးမီႇၵီးသင်၊ လၢႆးတူမ်ႈႁုင်မၼ်းပဵၼ်ႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလႆႈ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆယူႇ။
လၢႆးႁုင်တူမ်ႈ ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇ
ပေႃးဝႃႈ မီႇၵီႇၸိူဝ်းလၢတ်ႈမႃး ပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လႆႈဝႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉၼႆ ဢဝ်ပႃ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ သုၵ်ႉၼမ်ႉႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်​လီသေ တူမ်ႈပၼ်တႃႇၼမ်ႉၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃႈၽူတ်ႉလႄႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢဝ် ပႃဢၼ်တူမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ပႅတ်ႈ ၵၢင်ႈလႄႈ ၼင်ႇမၼ်းလီငၢမ်းယဝ်ႉသေ ဢဝ်မိုဝ်းသေ ႁဵတ်းၼိူဝ်ႉပႃၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၵွၼ်ႈလႄႈ။ (ၼိူဝ်ႉပႃႈၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဝႆႉတႃႇတေႁုင်မၢၵ်ႇၽဵတ်းၽွင်ႈလႄႈ)။ ပေႃးယဝ်ႉယဝ်ႈၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် ၵူၼ်းၼမ်လႄႈဢေႇသေၵေႃႈ ဢဝ်မေႃႈတင်ႈၼိူဝ်ၽႆးသေ တင်ႈပၼ်ၼမ်ႉ ႁႂ်ႈၽူတ်ႉၽူတ်ႉလႄႈ။ မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈမေႃႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်တူၼ်ႈ ပတႄးၵေႃး လႄႈ ႁၢၵ်ႈမၼ်း တမ်ဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇသေၵေႃႈ သႂ်ႇသေ တင်ႈလႄႈ။ ၽၢၵ်ႇၽဵတ်းပွမ်ႈၵေႃႈ တမ်ဝႆႉဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇ။ ပေႃးယဝ်ႉ တမ်ၽၵ်းမီႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ တမ်ႁႂ်ႈ ယႃႇပေႃးယွႆႈႁႅင်းသေ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း မေႃႈၼမ်ႉၽူတ်ႉ၊ သႂ်ႇၵိုၵ်းတင်း မၢၵ်ႇၽဵတ်းပွမ်ႈလႄႈ။  (ၽၵ်းမီႇၽိူၵ်ႇ - ၽၵ်းလူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇဢဝ်ပႅတ်ႈ ပိူၵ်ႇမၼ်းသေသႂ်ႇၼႆ ယိုင်ႈၶႅၼ်းတိူဝ်းႁွမ်လီဢေႃႈ)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇပၼ်ပႃၼမ်တမ် (တၢင်းၼမ်တၢင်းဢေႇမၼ်းတႄႉ လႆႈၸႂ်ထၢၼ်ႇလႂ်ၵေႃႈ သႂ်ႇထၢၼ်ႇၼၼ်ႉလႆႈယူႇ)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ သႂ်ႇပၼ် ၵိူဝ်၊ ၽွင်ဝၢၼ် (ဢမ်ႇၼၼ်) ၵုင်ႈႁႅင်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ႇၽႃမၼ်းဝႆႉသေ မွၵ်ႈ သိပ်းႁႃႈမိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၵွၼ်ႈပႃ ဢၼ်ႁဝ်းႁ​ဵတ်းဝႆႉမိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇပၼ်လႄႈ။ ဝႆႉပၼ် ႁႂ်ႈၼမ်ႉၽၵ်းမၼ်းပေႃးၽူတ်ႉမႃးသေ ပေႃးဝႃႈ ၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်း မႅၼ်ႈယဝ်ႉၼႆ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၽၵ်းၶဝ်ႈသဵၼ်ႈသေၵေႃႈ ၵိၼ်ၵိုၵ်းလႆႈ (ၽၵ်းမီႇလႅင် ဢၼ်ထိူဝ်ဝႆႉမၢင်မၢင်) ၽၵ်းၵီး၊ ၽၵ်းမီလႅင်ၶူဝ်ႈ၊ တူဝ်ၶဝ်ႈသႅၼ်ႈ၊ ထူဝ်လိူင်ၶူဝ်ႈၶႅပ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ၵွၼ်ႈၵဵၼ်းပႃး၊ ၼမ်ႉသူမ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။
သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶႂ်ႈၵိၼ် ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈၵူဝ်ႇ ရၶႅင်ႇ ၼႆတႄႉ တေလႆႈႁဵတ်းပၼ် မၢၵ်ႇၽဵတ်းႁုင် (ဢမ်ႇၼၼ်) မၢၵ်ႇၽဵတ်းတမ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇ ၵူဝ်ႈ
တီႈတူဝ်ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ် မၢၵ်ႇၽဵတ်းတမ် (ဢမ်ႇၼၼ်) မၢၵ်ႇၽဵတ်းႁုင်ၼၼ်ႉ သႂ်ႇတၢၼ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇလႄႈ။ ဢဝ်ၵိူဝ်သႂ်ႇ၊ ၽွင်ဝၢၼ်လႄႈ ၼမ်ႉသူမ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်းသႂ်ႇ ထၢၼ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇသေၵေႃႈ တမ်ၵႅဝ်းပၼ်။ ယဝ်ႉၵ​ေႃႈ ၽၵ်းၵီး၊ ၽၵ်းမီႇလႅင် ဢၼ်သွႆးဝႆႉမၢင်မၢင်၊ ၽၵ်းမီႇၶူဝ်ႈ၊ ၵွၼ်ႈၵဵၼ်းပႃး၊ ထူဝ်ႇလိူင်ၶူဝ်ႈ ဢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵပ်းၵိၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ (ပေႃးၶႂ်ႈၵိၼ် ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈၵူဝ်ႈ ဢၼ်ပႃးၼမ်ႉႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ၸႂ်ႉပၼ် မၢၵ်ႇၽဵတ်းႁုင်သေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶႂ်ႈၵိၼ်ဢၼ်ၵူဝ်ႈလၢႆလၢႆၵူၺ်းတႄႉၵ​ေႃႈ ၸႂ်ႉပၼ် မၢၵ်ႇၽဵတ်းတမ်ၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။)
လၢႆးႁဵတ်း မၢၵ်ႇၽဵတ်းတမ် ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇ
ဢဝ်ပႃၼဝ်ႈတမ်ၸီႇၽႆး ဢိၵ်ႇတင်း မၢၵ်ႇၽဵတ်းၶဵဝ်ဢိတ်းဢွတ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်တမ်လေႃး မၢၵ်ႇၽဵတ်းပွမ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ ၽၵ်းမီႇၽိူၵ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ တမ်လေႃးၵၼ်ႁႂ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇ ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ လႆႈမၢၵ်ႇၽဵတ်းတမ် ဢၼ်သႂ်ႇၵိၼ်ၵိုၵ်းလႆႈ ၸွမ်း ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်း ၽၢၵ်ႇၽဵတ်းႁုင် ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈရၶႅင်ႇ
တီႈၼႂ်းမေႃႈဢွၼ်ဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ဢဝ်မၢၵ်ႇၽဵတ်းတမ်သႂ်ႇ၊ ဢဝ်ၵွၼ်ႈၵဵၼ်းပႃ ဢၼ်ၽႄဝႆႉမိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ်ႉ လႄႈတင်း ၼမ်ႉၽၵ်းၶဝ်ႈသဵၼ်ႈ ဢိတ်းဢေၢး မႃးလေႃးၵၼ်သေတင်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၽူတ်ႉတႃႇၵမ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ လႆႈမၢၵ်ႇၽဵတ်းႁူင်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽဵတ်းႁူင်ၼႆႉ ၶိုၼ်းဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း ၼမ်ႉၽၵ်းၶဝ်ႈသဵၼ်ႈၵေႃႈလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶိုၼ်းဢဝ်သႂ်ႇတႃႇ ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈၵူဝ်ႈၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်းပႃၽွင်
ၼႂ်းၵႃႈ ပႃ ငါးရွှေ၊ ငါးကြင်း ၼၼ်ႉ ဢၼ်လႂ်တေဢၢပ်ႈၶႅမ်ႉတႃႇႁဵတ်း ပႃၽွင်ၵေႃႈ လိူၵ်ႈဢၼ်ပႃၼၼ်ႉသေ တူမ်ႈလႄႈ။ ပေႃးဝႃႈၼမ်ႉၽူတ်ႉမႃး ဢဝ်ၼင်မၼ်းလႄႈ ၵၢင်ႈမၼ်းပႅတ်ႈသေ ဢဝ်ၼိူဝ်ႉမၼ်းလၢႆလၢႆ ဝႆႉတီႈၼိုင်ႈလႄႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်မေႃႈၶၢင် သႂ်ႇၼမ်ႉမၼ်းဢိတ်းၼိုင်ႈသေ တင်ႈဝႆႉလႄႈ။ ပေႃးၼမ်ႉမၼ်းမႆႉမႃးသုၵ်းမႃး ဢဝ်ၽွင်မိၼ်ႉသႂ်ႇသေ တဝ်ၵႅဝ်းလႄႈ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈဢၢႆသႅဝ် မိၼ်ႉသုၵ်းယဝ်ႉၼႆ ဢဝ်ၼိူဝ်ႉပႃ ဢၼ်ဢဝ်ဝႆႉမိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇလႄႈ။ ဢဝ်ၵိူဝ်သႆႇဢိတ်းၼိုင်ႈသေ တဝ်ၵႅဝ်းပၼ်တေႃႇ ၽွင်ပႃၼၼ်ႉ ပေႃးၶွပ်ႈမႃးၼႆၵေႃႈ လႆႈၽွင်ပႃ ဢၼ်ၸၢင်ႈသႂ်ႇၵိၼ်ၼႂ်း ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်း ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၵႅင်းသူမ်ႈ
ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႅင်းလိပ်း သွင်သၢမ်ၽၵ်း၊ ဢမ်ႇတၢပ်ႇဢဝ်ပိူၵ်ႇမၼ်းပႅတ်ႈသေ တူမ်ႈပၼ်ၼႂ်းၼမ်ႉၽူတ်ႉၽူတ်ႉ မွၵ်ႈသိပ်းမိတ်ႉၼိတ်ႉ။ ပေႃးၽၵ်းမၢၵ်ႇၵႅင်းၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႈပူၺ်ႇမႃး သၢဝ်းဢဝ် ၽၵ်းမၢၵ်ႇၵႅင်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇဝႆႉၼႂ်း ဝၢၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၼမ်ႉဢုၼ်ႇ သႂ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႇၼၼ်ႉ သၢမ်ပုၼ်ႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ဢဝ်ၸေႃႉၽၵ်းၼွၵ်းပၼ် ၽၵ်းမၢၵ်ႇၵႅင်း ၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလႅဝ်ၼၼ်ႉ။ ပေႃးလႆႈသၢႆသူမ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၸႂ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်း ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈသေၵေႃႈ ၵိၼ်လႆႈယဝ်ႉ။
ပျႃးၸီႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပျႃးၸီႇ (ၸၢၼ်း)  (ပျားစီ(တောင်)ရွာ၊ Pyarsi(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃးၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192643 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျႃးၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1928 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2239 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4167 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 9
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (9) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (343) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (344))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (22) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 18
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ၵုင်းၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵၢတ်ႇ (, Kung Kaat, ကုန်းကတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1741
1741
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၾလၢႆးၶႃႈ
မေးၼၢင်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းသူၺ်ႇဢိင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ၸဝ်ႈၾၶုၼ်မုင်ႇ မိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼၢင်းမႁႃႇတေႇတီႇၸဝ်ႈသူၺ်ႇဢိင်ႇ ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1959 ၼၼ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တႃႇတေၶိုၼ်း သိမ်းဢဝ်လႆႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉၵေႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၼုမ်ႇ ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်း ႁိုင်သီႇလိူၼ် တေႃႇပေႃးၶိုၼ်းသိမ်းလႆႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၺွင်ႇꩡိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇꩡိၼ်ႇ  (ညောင်ဇင်ရွာ, Nyaungzin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၻွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191811 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၻွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1908 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2333 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4241 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
755
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:755
276
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:276
ၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ (ကျိုက်လတ်မြို့နယ် ; Kyaiklat Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 19
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (19) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (353) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (354))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (12) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
1353
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1353
1839
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢၵ်ႉၵေႃးသꧤႃႇရတွႃႇၸ
ꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃးၸႂ်ႁၢဝ်ႈၸႂ်ပွတ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ လွင်ႈလဵၵ်ႉၼွႆႉဢွၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတေႃးသ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၵၢင်ၸ်ဢမ်ႇမိူၼ်တင်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵႆႉႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်လႃႇပွင်ႉမင်ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ ဢၵ်ႉၵေႃးသꧤႃႇရတွႃႇၸ (ꧤႃႇရတွႃႇၸ ၵေႃႉတေႃးသယႂ်ႇ)ၼႆ။ မိူဝ်ႈမၼ်းလႆႈႁူႉငိၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁဵၻ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ယင်းပၢႆပႃးပုၼ်ႇၼႃးၸိူဝ်းမီးပၺ်ႇၺႃႇၼႆလႄႈ မၼ်းၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ "ပေႃးၶၢဝ်းႁိုင်မႃး လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႇတပုၼ်ႇၼႃးႁဝ်းတေၸူမ်းႁၢႆသေ တေပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ရႁၢၼ်းၵေႃႉတမဢၼ်ပဵၼ်မိတ်ႉသႃႇတိတ်ႉထသဵင်ႈယဝ်ႉ" တင်းဝူၼ်ႉတင်းၸႂ်လမ်ဢွၵ်ႇတေႃးသယူႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၽိူဝ်ႇမၼ်းလႆႈႁူႉဝႃႈ ၽူႈယႂ်ႇၼႂ်းၸၢဝ်းၽႃႇရတွႃႇၸၶဝ် ဢၼ်ၸမ်ၸႂ်တင်းမၼ်း ဢူၺ်းလီမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပွႆႇၽႃႈၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇပႃးၸွမ်းၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇတေႃးသသေ မီးၸႂ်ၸင်းတေႃႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈထူပ်းႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈၵျွင်းဝေႇလုဝၼ်ႇ မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မႅၼ်ႈၽွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်ႉဢဝ်တြႃးၼမ်ႉၸိုမ်းသႅင် ၸႅၵ်ႇလဵင်ႉၵူၼ်းတင်းလၢႆယူႇ။ ꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ ပေႃးဝႃႈၽႅဝ်ၵႂႃႇပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ဢႃႇယုမၼ်းၵေႃႈယႂ်ႇ တေႃႈသမၼ်းၵေႃႈဢွၵ်ႇလႄႈ ပေႃးသၼ်ႇလူင်ဝႆႉတင်းတူဝ်း။ ပေႃးၽႅဝ်ၵႂႃႇပႃႈၼႃႈၸဝ်ႈၵေႃႈ လႃႇပွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၼင်ႈၼိမ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇထၢမ်မၼ်းၼင်ႇၼႆ၊ "ဢေႃး... ꧤႃႇရတွႃႇၸ ပီႈၼွင်ႉမီး ဢမ်ႇၼၼ် ဢူၺ်းလီမႂ်းသေၵေႃႉၵေႃႉၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢမ်ႇမႃးဢႅဝ်ႇလႄႇမႂ်းႁႃႉ" ထၢမ်ၼင်ႇၼႆ။ ꧤႃႇရတွႃႇၸၵေႃႈ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "မႃးၽႅဝ်လေႃႇ၊ တေႁဵတ်းသင်လႃႇ"၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ပုၼ်ႇၼႃးလူင်- ပေႃးၼၼ် သင်ဝႃႈမႂ်းသမ်ႉတမ်းလဵင်ႉၶဝ်ႈမုၼ်းတၢင်းၵိၼ်ၼႆ သင်ၶဝ်သမ်ႉဢမ်ႇၵိၼ်၊ ၶဝ်ႈမုၼ်းတၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်သင်ၵႂႃႇၼႆ လၢတ်ႈၼႄၵဝ်ၽြႃးလူး" လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆလႄႈ ꧤႃႇရတွႃႇၸၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ၸၢင်ႈပဵၼ်သင်လႃႇ၊ ၶဝ်ႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတီႈႁဝ်းၵွႆးဢိူဝ်ႈ" ဝႃႈၼႆ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ပေႃးမိူၼ်ၼၼ် မႂ်းပုၼ်ႇၼႃးၼႆႉ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းလႃႇပွင်ႉဢၼ်ၶိုၵ်ႉဢၼ်ၶမ်ႇ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်သေ တမ်းလဵင်ႉၵဝ်ၽြႃးၵေႃႈ ၵဝ်ႇဢမ်ႇႁပ်ႉဢဝ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵႂၢမ်းလႃႇပွင်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉယူႇတီႈမႂ်းၵွႆးဢိူဝ်ႈ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ လႅတ်းလႅင်ႈၺၢၼ်ႇၽၢႆလႄႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈဝႃႈ "ႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးပိူၼ်ႈလႃႇႁဝ်းၼႆ ႁဝ်းၶိုၼ်းလႃႇမင်ပၼ်ၵမ်းလဵဝ်၊ ႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢွၵ်ႇတေႃးသသေ ႁဝ်းၵေႃႈၸွမ်းဢွၵ်ႇတေႃးသ၊ ၽၢႆႇၼိုင်ႈလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်လႅၵ်ႈဢဝ်တေႃးသယူႇႁဵတ်းၼၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဝ်းၸင်ႇလႆႈတုၵ်ႉၶတင်းသွင်ၽၢႆႇဢိူဝ်ႈ" ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼႆ။ တူၺ်းလူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၽူႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉဢိူဝ်ႈ။ မၼ်းၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉတေႃးသဢၼ်ပိူၼ်ႈပၼ်မၼ်း။ တႃႇပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်တေႃးသသင်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈတုၵ်ႉၶ၊ ꧤႃႇရတွႃႇၸပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်သေ "ဢေႃး-ရႁၢၼ်းၵေႃးတမ၊ ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းယႂ်ႇလူင်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ" ၸင်ႇၶၢၼ်ပၢဝ်ႇၸိူင်ႉၼႆ။ ဢၵ်ႉၵေႃးသꧤႃႇရတွႃႇၸၼႆႉ ၸင်ႇႁပ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၽိုၵ်းသႃၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇလီလီငၢမ်းငၢမ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢရေႃသ ၼေယျေႃ ၼသေႃ ရေႃသေတိ ၵိၼ်ၸိ တံဝႃပိ ၻီရႃ မုၼိ ဝေၻယၼ်တိ။ (သုတ်တၼိပႃတ၊ မုၼိသုတ်တ) ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈႁႂ်ႈၵဝ်ဢွၵ်ႇတေႃးသ၊ ၵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈလႂ်ၽႂ်ဢွၵ်ႇတေႃးသၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပိုၼ်ႉႁူႉၶဝ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ "မုၼိ" ပဵၼ်ၽူႈသိၼ်ႁိူင်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
1839
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢၵ်ႉၵေႃးသꧤႃႇရတွႃႇၸ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႖႐၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
1839
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1839 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1830 ႁူဝ်သိပ်းပီ
သၽႃးၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ (ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Rakhine State Hluttaw), ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 47 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 35 ၵေႃႉ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 12 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾၢႆႇပိုၼ်းသုၼ်ႇလဵဝ်
ၸဝ်ႈမိူင်းၼွင်
ၸိုဝ်ႈ - ၸဝ်ႈမိူင်းၼွင်( မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ သႃႇဢွင်ႇ/မွင်ႇငႄႇ) ပီႊၵိူတ်ႇ - ပသ 2398 ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်ႇမႂ်ႇ 4 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်း။ ပီႊၶွႆႈ - ပသ 2449 ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းလႆႈ(18) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ်။ တီႈၵိူတ်ႇ - ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇၸူင်ယၢဝ်း၊ ဢိူင်မိူင်းၼွင်။ ၵၢၼ် - တႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ လူလိၵ်ႈလင်ၵႃႇတႆး။ ပေႃႈမႄႈ -ၽြႃးတၵ်ႉၵႃႇ လုင်းမၢၼ်ႇၸီႇ၊ ပႃႈမၢၼ်ႇၸီႇ။
တႄႇယူႇဝတ်ႉ မိူဝ်ႈၸဵတ်းၶူပ်ႇ၊ ပဵၼ်သၢင်ႇမိူဝ်ႈပႅတ်ႇၶူပ်ႇ။ ၸိုဝ်ႈသၢင်ႇ သေႃးပိၼ်ႇၼႃႉ၊ တီႈဝတ်ႉသူၺ်ႇပုတ်ႈထေႃး ဝၢၼ်ႈၸိင်း၊ မိူင်းၼွင်။ ၶိုၼ်းၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇတီႈဝတ်ႉၵျွင်းၶူဝ်ဢုင်၊ ဢိူင်ႇႁႃႈဝၢၼ်ႈ၊ ၸေႊဝဵင်းၵေးသီး ဝၢၼ်ႈၸၢမ် မိူဝ်ႈသိပ်းဢဵတ်းၶူပ်ႇ။ ယူႇတီႈၼၼ်ႉၶူပ်ႇၼိူင်ႈသေ ၶၢႆႉယူႇဝတ်ႉမိူင်းၼိမ်ထႅင်ႈ လႆႈႁူၵ်းပီႊ ၸင်ႇထၢၵ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း မိူဝ်ႈသိပ်းပႅတ်ႇၶူပ်ႇ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၼွင်ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်း ႁွင်ႉမိူဝ်းယူႇဝၢၼ်ႈပၢင်ႇသႃႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၼွင် မိူဝ်ႈလႆႈသိပ်းၵဝ်ႈၶူပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်လႄႈ ဢွၵ်ႇဢႅဝ်ႇမိူင်းမႃးတၢင်းလၢႆးၶႃႈ၊ မၢၼ်ႈပႂ်ႉသတႃး၊ ဝေႃးရၶႄႉသေ တႅမ်ႇဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းသၢႆတၢင်း။ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းထႅင်ႈၼႂ်းမိူင်းယူၼ်း၊ မိူင်းထႆး၊ ဢွၵ်ႇမၢင်းတၢင်းၵဵင်းတုင်၊ မိူင်းလိူၼ်း။ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမႃးၼႂ်းပီႊ 2431 ယဝ်ႉ။ ပီႊ 2444 ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းၵိုင် ၸဝ်ႈၶုၼ်မုင်ႇ ပၼ်ထႃႇၼၼ်ႇတရႃႉၼႃႈၵၢၼ် “ပၼ်တီႉတႃႉ မႁႃႇသူႉၶမိၼ်ႇ မင်ႇၵလႃႇ ဢမၢတ်ႈၵျီး” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီႊ 2448 လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ (8) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၽတ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းမႃးပၢင်းလႄႈ ၸွမ်းၶိုၼ်ႈမိူဝ်းယူႇ မိူင်းသႅၼ်ဝီလူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ပီႊ 2449 လိူၼ်ၸဵင်လႆႈ (23)ၶမ်ႈ၊ မၼ်းၸဝ်ႈမိူဝ်းသိုဝ်ႉ ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇလိၵ်ႈ တီႈဝဵင်းတႃႇလိူဝ်ႇ ဢဝ်မႃးတင်ႈတီႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈဢမ်ႇပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်လႄႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းမိူင်းၵိုင် ၼႂ်းပီႊ 2449 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႊၼၼ်ႉ လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ ႁႃၶၢႆလိၵ်ႈတၢင်းၵျွၵ်ႉမႄး၊ ထိုင်မႃးလိူၼ်သိပ်း လႆႈ (18) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ် ၵၢင်ၼႂ် (9:00) မူင်း၊ ၸူဝ်ႊၶူပ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈ ႁႃႈသိပ်းဢဵတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလပ်းတႃလိုမ်းမိူင်းၵႂႃႇ ၵႃႊတီႈဝၢၼ်ႈၵွင်းမူးပုတ်း၊ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမႄးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ မီးၽိုၼ်မၼ်း သွင်ပၢၵ်ႇလိူဝ်လိူဝ်။ မူႇတြႃးၸဝ်ႈမိူင်းၼွင်တႅမ်ႈဝႆႉ(ၵမ်ႈၽွင်ႈ)
7.ဢွင်ႇပႅတ်ႇပိူင် 8.ၼရသႃႇသၼႃႇၵျၢမ်း 9.ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဢေႃးၸႃႇ 10.သတ်ႉတူႉပႃႇလ 11.ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇသူၺ်ႇလၢၼ်း သီႇလၶၢၼ်း 12.ၶၼ်ႇထႃႉ တီႇပၼီႇၵျၢမ်း 13.ရႃႇၸႃႇႁီႉတ တီႇပၼီႇ
ၶိၼ်ႇပၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇပၢၼ်း  (ခင်ဘန်းရွာ, Khinban) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194594 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1602 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1922 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3524 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း
တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည် လွယ်ငင်း၊ ငွေမြို့တော်(ခေါ်) မိုင်းကိုင်မြို့ဇာတိ(မိဘအမည် မသိရ)မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈-ခု ၊ နယုန်လတွင် မွေးဖွားသည်။ ရှမ်း-ကဗျာလင်္ကာနှင့် သိုက်သမိုင်းများကို ကောင်းစွာနိုင်နင်းသည်။ စောနော်ခမ်း ပြသမျှ စာပေကျမ်းဂန်များတွင် ကဗျာ့ခဲရာခဲဆစ်များ ပြည့်နှက်ပြီး စာကိုယ်မှာ နုပြောင် ယဉ်ကျေးလှသောကြောင့် ၎င်းကို ရှမ်းပြည် ဦးပုညဟု ခေါ်ကြသည်။
ရာသီဘွဲ့၊ ပန်းဘွဲ့၊ တောတောင်၊ မိုးတိမ်၊ အချောအလှဘွဲ့အမျိုးမျိုး၊ ရာဇဝင်-သိုက်သမိုင်းများစွာတို့ကို ကဗျာလင်္ကာ တန်ဆာဆင်၍ ရေးသားထားသည့် အနက် အထူး ထင်ရှားသော စာပေများမှာ... ပညာကျော် ရှမ်းစာဆိုတော်ကြီး စောနော်ခမ်းသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၁-ခုနှစ် အသက်(၈၃)နှစ်တွင် မိုင်းကိုင်မြို့၌ အနိစ္စရောက်သည်။
တပျေႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၵူင်း  (သပြေပင်ကုန်းရွာ, Thapyaypinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219090 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3608 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3841 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7449 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵူင်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတႃႇ  (ကုန်းသာရွာ၊ Konethar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192649 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပတီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 719 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 813 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1532 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵျႅတ်ႉတုၼ်ႇၶိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉတုၼ်ႇၶိၼ်း  (ကြက်သွန်ခင်းရွာ၊ Kyetthunkhin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထယၢၼ်ႇၵႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192893 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထယၢၼ်ႇၵႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5507 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယီႈ၊ ၶုၼ်၊ မေႃယႃလူင်
ၵူၼ်းတၢႆၸိုဝ်ႈဢမ်ႇႁၢႆဢၼ်ဝႃႈၼၼ့် ပွင်ႇၸိူင့်ႁိုဝ်?။ ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း မိူဝ်ႈပူၼ့်မႃးၼၼ့် မီးၵူၼ်းၸိုဝ်ႈယႂ်ႇသဵင်လူင်ၼမ်တႄ့တႄ့။ ႁူမ်ႈဝႃႈ လပ်းတႃလိုမ်းမိူင်းၵႂႃႇသေယဝ့်ၼႆၵေႃႈ၊ ၸိုဝ်ႈသဵဝ်ၶဝ်ၸဝ်ႈၼႆ့ ဢမ်ႇႁၢႆသေဢမ်ႇၵႃး ဢၢႆႁွမ်မၼ်းၼၼ့် မိူၼ်ၼင်ႇမွၵ်ႇႁွမ်ႁူၺ်းယဝ့်။ ႁွမ်ယူႇတႃႇသေ။ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ့် တူဝ်တၢႆသေ ၸိုဝ်ႈၶဝ်သမ့်ဢမ်ႇႁၢႆ၊ ပေႃးဝႃးၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းဝႆ့ၼၼ့် ဢမ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈၶဝ် ႁၢႆလၢႆလႄႈ တူဝ်ၶဝ်တၢႆၵႂႃႇသေယဝ့်ၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼႆ့ ၵိုတ်းၸပ်းဝႆ့ယူႇၼႂပိုၼ်းတႆးႁဝ်းၼၼ့်ယဝ့်။
ၶဝ်ႈပေ့ႁဵတ်းၵၢၼ်သင်ဝႆ့လႄႈ ႁဝ်းပေႃးဢမ်ႇလိုမ်းၶဝ်လႆႈၼႆၸိုင် ၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းမႃးၼၼ့် ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်တေႃႇမေႃႈၵွၵ်းၵႅၵ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸလိူဝ်ႈၸလႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ(ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ)၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်မိူင်းဢိူဝ်ႈ၊ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်တႆးႁဝ်းလႆႈလီလႆႈပဵၼ်ၵွပ်ႈမၼ်း၊ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်ပီႈၼွင့်တႆးႁူပွင်ႇတႃလႅင်း၊ ယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်၊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်၊ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီၸိူဝ့်ၶိူဝ်းတႆးၼၼ့်ယဝ့်။ ပေႃးႁဵတ်းၸိူဝ်းၼႆ့မႃးၸိုင် ႁူမ်ႈဝႃႈတူဝ်ႁၢႆၵေႃႈၸိုဝ်ႈသဵင်ဢမ်ႇတၢႆလႆႈသေပွၵ်ႈ။
ပဵၼ်ၽႂ်လႄႈ တူဝ်တၢႆၵႂႃႇသေ ၸိုဝ်ႈဢမ်ႇႁၢႆ။ ပဵၼ်မေႃယႃလူင်ၶုၼ်ယီႈယဝ့်။ မၼ်းပေ့ႁဵတ်းၵၢၼ်သင်လႄႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်းပေ့ယႂ်ႇထၢၼ်ႇၼႆ့?။ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ယူတ်းယႃၵူၼ်း။ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ် သိုပ်ႇၸူဝ်ႈၶူပ်ႇ(သၢႆၸႂ်)ၵူၼ်း။ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ယႃတၢင်းပဵၼ်တႆး။ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်သိုပ်ႇၸူဝ်ႈၶူပ်ႇတႆးႁဝ်း၊ ၵွပ်ႈမၼ်းလႄႈ တႆးဢၼ်ထုၵ်ႇတၢႆသေ ဢမ်ႇတၢႆၼၼ့်မီးယူႇတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။ ၵွပ်ႈမၼ်းႁဵတ်းပၼ်ၵၢၼ်လီ ပုၼ်ႈတႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ့်ၶိူဝ်းမႃး ၸိူဝ့်ၼၼ်လႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်းတၢႆၵႂႃႇသေတႃ့ၵေႃႈ ၽႂ်ႇဢမ်ႇလိုမ်းမၼ်းလႆႈ။ ၽႂ်ၵေႃႈႁၵ့်မၼ်း လၢတ်ႈၶိူဝ်းမၼ်း၊ ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈမၼ်း။
မိူဝ်ႈမၼ်းတၢႆၼၼ့် ပၢင်ၸႃ့မၼ်း ယင်းၵိုၼ်းသေ ပၢင်ၸႃ့ၸဝ်ႈၾႃ့၊ ပၢင်ၸႃ့ၸဝ်ႈ၊ ပၢင်ၸႃ့ၶုၼ်၊ ၵွပ်ႈမၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ပဵၼ် ဢၼ်ႁၵ့်မၼ်းတႄ့တႄ့၊ မိူဝ်ႈမၼ်းတၢႆၼႆ့ ၵူၼ်းၽၢၼ်ၵူၼ်းၵႅၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁႆႈတႄ့တႄ့။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် မေႃယႃလူင်ၶုၼ်ယီႈၼႆ့ ႁၵ့်ၵူၼ်းၽၢၼ်ၵူၼ်းၵႅၼ်း တႄ့⁠တႄ့လႄႈ ပေႃးဝႃႈလူဝ်ႇယႃ ၵူၼ်းၽၢၼ်ၵူၼ်းၵႅၼ်းၼႆ မၼ်းတၼ်းယူႇတႃႇသေယဝ့်။ မိူဝ်ႈမၼ်းတၢႆၼၼ့် ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ့်ဝႃႈ ''ၽိူဝ်ႇမေႃယႃလူင်ၶုၼ်ႈယီႈ တၢႆ တႃ့ႁဝ်းတၢႆလႃႈ" ၼႆယဝ့်။ "ႁႂ်ႈမေႃယႃလူင်ၸိူင့်ၼင်ၶုၼ်ယီႈၼႆ့ မီးမႃးထႅင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆ့သေၵမ်း" ဢၼ်ဝႃးၼၼ့် ၵူၼ်းၽၢၼ်ၵူၼ်းၵႅၼ်း ဢၼ်မႃးသူင်ႇ ပႃႇၸႃ့ၶုၼ်ယီႈၼၼ့် ၵၢဝ်ႇယွၼ်းမုင်ႈမွင်းၸိူင့်ၼၼ်ယဝ့်။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ယီႈ၊ ၶုၼ်၊ မေႃယႃလူင်
ၸင်ႇဝႃႈၶုၼ်ယီႈၼႆ့ တႆးႁဝ်းလီႁူ့လီတွင်းမၢႆဝႆ့ၵူႈၵေႃ့။ လီယိူင်ႈၸွမ်းလွၵ်းလၢႆး ဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇတႆးႁဝ်းတႄ့တႄ့၊ မေႃယႃလူင် မိူင်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်မီးယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆ့ၵေႃႈ ၶႅၼ်းတေႃႈၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈမိူၼ်မေႃယႃလူင်ၶုၼ်ယီႈ သေၵမ်းတႃ့။
သျီႇတႃႇၵၢႆး
သျီႇတႃႇၵၢႆး (Shi Dakai)
(March 1831 – 25 June 1863)
ယီႈ၊ ၶုၼ်၊ မေႃယႃလူင်
ၶုၼ်ယီႈၼႆ့ ပဵၼ်တႆးမၢဝ်း တႆးၼမ့်ၶမ်း၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးငမ်းဝဵင်း(မဵဝ့်ၸႃး)ၶုၼ်ပၢၼ်းလႄႈ ၼၢင်းႁွင်ယဝ့်။ ၶုၼ်ယီႈၼႆ့မီးပီႈဢၢႆႈၵေႃ့႞ ႁွင့်ၶုၼ်ၽူဝ်းလႃ့၊ မီးယူႇတီႈၼမ့်ၶမ်း၊ တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ယဝ့် ၊ ၶုၼ်ယီႈၼႆ့ၵိူတ်မိူဝ်ႈ ၵေႃးၸႃႇ 1270 ၼီႊ၊ လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 5 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်း 27.11.1908
သျီႇတႃႇၵၢႆး
ထၢႆးပိင်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (Taiping Rebellion) AD (1850 - 1864)
သင်တေၶႆႈလွင်ႈ သျီႇတႃႇၵၢႆးၸိုင် တေလႆႈတႄႇၶႆႈၼႄ ပိုၼ်းၸုမ်းထၢႆးပိင်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်မိူင်းၶႄႇ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶျိင်း လႄႈ လွင်ႈၵူၼ်း မိူင်းတူၵ်း ၶဝ်ႈမႃးပႄႉၵိၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ပႃးယဝ်ႉ။
ယီႈ၊ ၶုၼ်၊ မေႃယႃလူင်
လွင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်ၶိူင်ႈၸၢင်ႊတၢင်းမေႃ(ပၼ်ႇၺႃႇ)
ၶုၼ်ယီႈၼႆ့မိူဝ်ႈမၼ်းလဵၵ့် ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်း(ၵျွင်း)မဵဝ့်ပူင်ႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇၼမ့်ၶမ်း၊ လုၵ့်တီႈ ၼၼ်ႈသမ့် ၵႂႃႇယူႇႁူင်းႁဵၼ်"ဢေႇပီႇဢႅမ်ႇ" ABM ၵႃႈတီႈ ၼွင်ၸၢင့် ၼႂ်းဢိူင်ႇၼမ့်ၶမ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တႄႇယူႇမိူဝ်ႈပီႊ 1919 တေႃႇထိုင် 1923 လုၵ့်တီႈၼမ့်ၶမ်းၶၢႆ့မႃးယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ၾႄတိူဝ်ႇရေးသျၼ်း ဢႅင်းၵလူဝ်ႇ- ဝိူဝ်းၼေးၶိဝ်းလိူဝ်း federation Anglo-vernacular ၵႃႈတီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ မိူင်းတႆးပွတ်ႈႁွင်ႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ့်ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းလူင် ပဵၼ်ဢူးၽူဝ်းမေႇ(ဦးဘိုးမြေ) ႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆ့ တေႃႇထိုင်ၸၼ့် 7 ၵွပ်ႈၺၢၼ်ႇၽၢႆလႄႈ လႆႈငိုၼ်းၵမ့်ထႅမ် (Scholarship) သေ လႆႈမႃးယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ၽူႈၼမ်းမိူင်တႆး  သျၢၼ်းၶျိပ့်သၶူးလ် Shan Chiefs' School ၵႃႈတီႈတွင်ႇၵျီး မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း  မိူဝ်ႈပီႊ 1927၊ မိူဝ်ႈၼၼ့်ၵႃးပႆႇပေႃးမီးလႄႈ တႃႇမႃးယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ၵႃႈတီႈလႃႈသဵဝ်ႈၼႆ့ လႆႈပႆလိၼ်မႃး၊ တၢင်းၵႃးၵေႃႈပႆႇပေႃးလီထၢၼ်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၺ်းဢၼ်လႅၼ်ႈတၢင်း လႃႈသဵဝ်ႈ-ၼမ့်ၶမ်း ၵႃႈၵႃး႞ၵေႃ့လႆႈပၼ် 8 ပျႃး၊ ၶုၼ်ယီႈ ပူၼ့်(ဢွင်ႇ)ၸၼ့်10 တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆ့ မိူဝ်ႈ 1929 လူင်းၵႂႃႇယူႇႁူင်းႁဵၼ်းယၼ်ႇၵုင်ႇ ႁဵၼ်းတႃႇပဵၼ်ၶူးမေႃယႃလူင်ဢွင်, ဢႅမ်ႇပီႇ⁠ပီႇဢႅတ့်သ် M.B.B.S မိူဝ်ႈ 1940 သေၸင်ႇပဵၼ်ၶူးမေႃယႃလူင်မႃးယဝ့်။
သျီႇတႃႇၵၢႆး
ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶျိင်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇ
သၢႆသိုပ်ႇႁေႃသႅင်မိူင်းၶႄႇ ပၢၼ်လိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶျိင်း (Qing dynasty) ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းမၢၼ်ႇၶျူး(Manchu) ၽွင်းငမ်းမိူင်းၶႄႇ ၼႂ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်း AD(1644 – 1911) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ AD (1850-1864) ပဵၼ်ၶၢဝ်း ၸူဝ်ႈၸုမ်းထၢႆးပိင်း (Taiping Rebellion) လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁေႃသႅင်ၶျိင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢဝ်သႃႇသၼႃႇပဵၼ်ငဝ်ႈသေ ၽိုၼ်ႉၶိုၼ်းႁေႃသႅင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႄႇၶိူဝ်းႁၢၼ်ႉ(Han)လႄႈ ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်းၶႄႇ ႁၼ်ဝႃႈ သၢႆသိုပ်ႇႁေႃသႅင်ၶဝ် ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶျိင်း(Qing)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႇၶျူး ဢၼ်ယူႇမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်းမႃးတိုၵ်းယဝ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းၶႄႇဝႆႉၵူၺ်းလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းတၢင်ႇမိူင်း မႃးၽွင်းငမ်းမိူင်းၼႆသေ ဢမ်ႇႁၼ်လီ ၼိူဝ်ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်ၶဝ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။