ပိုၼ်းပုတ်ႉထ
ပၢၼ်သွၵ်ႈႁႃ ထမ်းတြႃး
တီႈၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်း ပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ၵႂႃႇတိုဝ်းၵမ် (ၵျၢင်ႉၵမ်) တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉတႄႉ တႄႇဢဝ် ပၢႆႈဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇၵႃႇမယဝ်ႉသေ တေႃႇထိုင် ၶၢဝ်းယၢမ်း ပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၽိုၵ်းၸၢမ်းႁဵတ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉပဵၼ် တၢင်းတိုဝ်းၵမ်သမထ (ယေႃးၵ)ယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်း ၸႂ်ၼိမ်ယဵၼ်ၵႂႃႇ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉသေတႃႉ ဢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ သွၵ်ႈႁႃၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈငိမ်းယဵၼ်ထႃႇဝရ တႃႇသေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸုၼ်ႉၽႃႈဝၢင်းပူင်ပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် သမထ (တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းတိုဝ်းၵမ်သမထ (ယေႃးၵ)ၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင် ပိူင်ၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မၼ်းပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ် တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်ၼိမ် Meditation sake meditation ယဝ်ႉ။ ၵမ်ႇမထၢၼ်း လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ် ဢၼ်ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ ၶႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ဝိပတ်ႉသၼႃႇ Insight Meditation ဢၼ်ၸၢင်ႈႁူႉႁၼ်လႆႈ သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ လွင်ႈပဵၼ်လူႉ လိုၵ်ႉလမ်ႇ ၽဝႃႉၶၼ်ႇထႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸၢမ်းတိုဝ်းၵမ် မၢႆသွင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တၢင်းတိုဝ်းၵမ် တပယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ တိုဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် တီႈထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလ တီႈဢၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းတၺ်ႇၺ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ 5 ၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၵျၢင်ႉၵမ်တူၺ်းသေတႃႉ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ တၢင်းၵျၢင်ႉၵမ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁူႉႁၼ်လႆး ထမ်းတြႃးသတ်ႉၸႃႇသေ ၵူၺ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶၢၼ်တူဝ် ၶၢၼ်ၸႂ် သဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၵူၺ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ တၢင်းတိုဝ်းၵမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇႁႃႈၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ်သေ ၸႂ်လူႉၼိူဝ် ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈတႄႉလႄႈ ၸင်ႇပၢႆႈၽၢတ်ႇၸဝ်ႈၵႂႃႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉ ၸင်ႇထတ်းသၢင်ဝႃႈ တႃႇတေႁၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းသတ်ႉၸႃႇၼၼ်ႉ လွင်ႈၵျၢင်ႉၶႅင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈတေဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ၊ လွင်ႈယူႇသႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ ဢႃႇရူင်ႇၵႃႇမၵုင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈတေ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼႆယူႇ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇဝူၼ်ႉႁၼ်လႆႈ ၽဝမၼ်းၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉယူႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈပေႃႈႁေႃၶမ်း ႁဵတ်းပွႆးမင်ႇၵလႃႇ ထႆၼႃးၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢဝ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႉ တႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၸပုသပျေႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ် တီႈၼိူဝ် သဵင်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းပွႆးမင်ႇၵလႃႇ ထႆၼႃး၊ ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ် တီႈၼိူဝ် လွင်ႈၵတ်းယဵၼ် ႁူမ်ႈမႆႉၸပုသပျေႇ၊ ၼေႃႇၸဝ်ႈ ၵူၺ်းၶဝ်ႈၸႂ် တီႈၼိူဝ်တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၸဝ်ႈသေ ဝႆႉၸႂ်ၼမ်လီၸွၼ်းၸွၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ လွင်ႈၸႂ်ၼိမ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈမၼ်းၸၢႆးယႂ်ႇမႃး မႃးပဵၼ် ၶုၼ်ၸၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶိုၼ်းလႆႈထူပ်းထႅင်ႈသေပွၵ်ႈ။ လွင်ႈၸႂ်ၼမ်ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်းပိတၵၢတ်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်သၢၼ်ႇပထမၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ တႃႇတေႁၼ် တြႃးသတ်ႉၸႃႇ ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၺ်းတေလႆႈ သွၵ်ႈႁႃ ၼႂ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸႂ်ၼိမ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဝၢၵ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းတူဝ်လႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ႁူႉႁၼ်ထိုင် လွင်ႈဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း၊ လွင်ႈၶၢၼ်ၶဵၼ်တုၵ်ႉယၢၵ်ႈ၊ လွင်ႈလွၼ်ႉၵႅၼ်ဢမ်ႇမီး ၶႅၼ်သီးဢမ်ႇလႆႈ ဢၼ်ဝႃႈ ဢၼိတ်ႉၸ၊ တုၵ်ႉၶ၊ ဢၼတ်ႉတ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ်ငိူၼ်ႈ တီႈတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ႁူႉႁၼ်ထိုင် ငဝ်ႈတႄႇၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈ ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၽဝႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် တုၵ်ႉၶသတ်ႉၸႃႇ၊ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽဝ ထူင်ႇထူင်ႇထဵဝ်ႈထဵဝ်ႈ ၵဵဝ်ႈၵဵဝ်ႈၵွင်ႉၵွင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် သမုတယသတ်ႉၸႃႇ၊ သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇတေဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မၵ်ႉၵသတ်ႉၸႃႇ လႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ပူၼ်ႉလွတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၼိရေႃးထသတ်ႉၸႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ သွၵ်ႈႁႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ႁိမ်းၼမ်ႉၼေႇရၺ်ႇၸရႃႇ တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇတြႃးသေ ပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းပုတ်ႉၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ပုတ်ႉထၵယႃႇ (ၽေႃးထိၶမ်း) ၼႆယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ တူၼ်ႈၽေႃးထိ Tree of Enlightenment ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈၺၢၼ်ႇ Tree of Wisdom ယဝ်ႉ။ လွင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁူပ်ႉႁူႉႁၼ် ၺၢၼ်ႇသတ်ႉၸႃႇတီႈၼႂ်းတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၼႆႉ ၸဝ်ႉလိူဝ်သေ လွင်ႈဢၼ် ၼိဝ်ႇတၢၼ်ႇၶဝ် ႁႃႁၼ် လွင်ႈႁႅင်းၸၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ၊ လွင်ႈပၢတ်ႉၸၶျႃႇၶဝ် ႁႃႁၼ် မူင်ႈမႅင်းသေးယႅင်းဢွၼ်ႇ၊ လွင်ႈဢၢႆးၸတၢႆး ႁႃႁၼ် လွင်ႈတႅၵ်ႈၼိူင်းၼၼ်ႉ တင်းၼမ် ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းၼမ် လုၵ်ႉလမ်ႇသေ ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉတႄႉလႄႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁႃႁၼ် ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇလူင်ယဝ်ႉ။