cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မေႃႇလမႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ယၢမ်းလဵဝ် (1948 တေႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်)
ဝၢႆးသေလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈ တီႈ ဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈ ပီ 1948 ယဝ်ႉ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပဵၼ် ၵႅၼ်ၵၢင် လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈ၊ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တွၼ်ႈတႃႇ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် 1950 ပီတဵမ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ၵူၼ်းထိူၼ်ႇယၢင်း ၶဝ်လႆႈသိမ်းဢဝ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇသေ ၵူၼ်းသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းၼမ်ႉ လႄႈ ႁိူၵ်းသိုၵ်းၼမ်ႉ (မေႇယု) ၶဝ် ၶိုၼ်ႈၼႃႈသိုၵ်းသေ ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ်မႃးလႆႈယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ဢုပၸႃႇၶေႃးလဵၵ်ႉမေႃႇလမႅင်ႇ ဢၼ်တႄႇပိုတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1963 မႃး ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် တီႇၵရီႇၶေႃးလဵၵ်ႉသေ သိုပ်ႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1962 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈလၢမ်းဝႆႉ မီးမႃး ၁⁠၁၅၉၃၁ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ တူၵ်းၺႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပွတ်းမႆႈသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ လႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉမီးလွႆ ဢၼ်ၵမ်ႉဝႆႉလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈ မႄႈၼမ်ႉသီႇသၢႆ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်လႄႈသင် ၽိင်ႈၾႃႉၽူၼ်လူမ်းၽဵင်ႇၵၼ်သေ ၶွၼ်ႇၼမ်ႉမၼ်းလိၼ် ပဵၼ်ဢၼ်လီဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ၵူႈပီပီၼႆႉ မီးဝႆႉ ၁၈၈ ၼိဝ်ႉသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး ၈၀ တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ တေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈပႆႇတႄႇတင်ႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထူၼ်ႈသၢမ်ယဝ်ႉ။
သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်
ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၵုၼ်ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵုၼ်ၽီလူးၼႆႉ ဢိုတ်းဝႆႉ မႄႈၼမ်ႉၶူင်းသေ ႁႂ်ႈလႆၶဝ်ႈၸူး ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵုၼ်ၶွင်းသေး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈပၢင်ႇလၢႆႇသေ ယၢၼ်ၵႆ ၂၈ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃး မီးၼႂ်းၵႄႈလွႆ ၽင်ႇၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉ ဢတ်ႉတရၢၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၼႃႈယၢဝ်း ယၢဝ်းသေ ၼႃႈၵႂၢင်ႈပွတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈယၢဝ်းဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ ၇ လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးႁၢင်ႈငွၵ်းသွၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ တေႃႇ ၼႃႈတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ မီးၼႃႈလိၼ်ၸိူၼ်းလူင်းသေ တီႈၼိူဝ် သၼ်လွႆ ပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇဝႆႉ ၵွင်းမူးၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး တီႈသၢပ်ႇၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ တူၼ်ႈမႆႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၵူႈၸိူဝ်းၸိူဝ်းလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဵဝ်လီယမ်းလီသေ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၽၢင်ႈမုင်ႈယဵမ်ႈႁၢင်ႈလီလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်းလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်း ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆႉ  ဢဝ် တင်းႁိူဝ်းလႄႈသင် ဢဝ်တင်းရူတ်ႉရဵၼ်ႈလႄႈသင် ပေႃးဝႃႈမႃးဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆ လုၵ်ႉတီႈၵႆသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈမုင်ႈႁၼ်လႆႈ ၽၢင်ႈမုင်ႈယဵမ်ႈသိူဝ်းသႃႇၼၼ်ႉလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း၊ တၢင်းရူတ်ႉၵႃး
ပေႃးဝႃႈတေၵႂႃႇ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆႉ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵိူတ်ႇတူမၼ်းယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၼမ်ႉၶူင်း (သံလွင်တံတား(မော်လမြိုင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်လူင် ဢၼ်ၵၢႆဢဝ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ လႄႈ ဝဵင်းမူၵ်ႉတမ ၸူးၵၼ်သေ ရူတ်ႉရဵၼ်း၊ ရူတ်ႉၵႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးသေ ၼႂ်းၵႃႈၶူဝ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပႃး တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တၢင်းရူတ်ႉၵႃး ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈ ယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းၶူဝ်ၼႆႉ မီး ၁၁,၀၀၀ ထတ်းပၢႆသေ ဢဝ် ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆ့ သိုပ်ႇပၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ဢဝ် ဝဵင်းၽဢၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း သိုပ်ႇၵၢႆႇပၼ်တင်း ဝဵင်းထဝႄႇ၊ ဝဵင်းပဵၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ တေၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼၼ်ႉ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမူၵ်ႉတမသေ ၶီႇႁိူဝ်းသေ ၵႂႃႇမႃးဢဝ်၊ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶူဝ်ၼမ်ႉၶူင်းသေၵေႃႈ ဢဝ်တင်းရူတ်ႉရဵၼ်း၊ ရူတ်ႉၵႃးသေ ၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ တႄႇပိုတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2006 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႇႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တေႃႇထိုင် ဝဵင်းယေး ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းမေႃႇလမႅင်ႇၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်းမီး ၉၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ မေႃႇလမႅင်ႇ တေႃႇ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇ ၼၼ်ႉ တၢင်းရူတ်ႉၵႃး ယၢဝ်း ၅၅ လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉမယေႃး ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မေႃႇလမႅင်ႇၼၼ်ႉ ယၢဝ်း ၁၅ လၵ်းယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း (ၵုၼ်ၽီလူး) ဢၼ်ဢဝ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ သိုပ်ႇပၼ်တင်း ၵုၼ်ၽီလူးၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပိုတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2017 လိူၼ် မေႇ ၉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ
မႄႈၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပိုၼ်ႉသၢႆၼႃၼႅၼ်ႇလႄႈ လုၵ်ႉတီႈသူပ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေ ႁိူင်းသၢင်းၽေႃးလတ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈ ထိုင် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ဢၼ်ၵႆယၢၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇ ၂၈ လၵ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ယၢၼ် ၇၄ လၵ်း၊ တီႈသၢႆၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉဢတ်ႉတရၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၇၃ လၵ်း လႄႈ တီႈသၢႆၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉၵျႅင်းၼၼ်ႉ ၄၂ လၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၸပဵၼ်ႁိူဝ်း ဢၼ် ၸုမ်း ၽၢႆႇၵၢၼ်တေႃႉသူင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း ပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းသၢႆတၢင်းပၢင်ႇလၢႆႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်း ဢၼ်ၸုမ်း ၽၢႆႇၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူဝ်း ဢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇမိူင်းၼွၵ်ႇ ဢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်း သၢပ်ႇလႅၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၵႂႃႇမႃးယူႇသေႇသေႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉတႄႉတႄႉ။
သၢႆတၢင်းလူမ်း
လုၵ်ႉဢဝ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်မေႃႇလမႅင်ႇ ၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်းသၢႆတၢင်းလူမ်းဝႆႉယူႇတႃႇသေယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇတွင်းမိၼ်း
ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇတွင်းမိၼ်း (ဒေါင်းမင်းရပ်) ယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇၽၢႆႇတွင်းမိၼ်းၼႆႉ သိုပ်ႇဢဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်တႂ်ႈ မၢႆ (၁) လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ၼိူဝ် မၢႆ (၂) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းသိုဝ်ႉၵူၼ်းၶၢႆ ၼမ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ၵူၼ်းသိုဝ်ႉၶၢႆၵုၼ်ႇ၊ တႃႈရူတ်ႉၵႃးလဵၼ်ႈၵႆ၊ တႃႈရူတ်ႇရဵၼ်း၊ တႃႈႁိူဝ်းလႄႈ သုၼ်ႇၵၢၼ်ငၢၼ်း တွၼ်ႈတႃ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ မီးဝႆႉ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈႁူင်းငၢၼ်း မေႃႇလမႅင်ႇ
တီႈၼႂ်းဢွင်ႈႁူင်းငၢၼ်း မေႃႇလမႅင်ႇ ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ႁူင်းငၢၼ်းလူင် မီး ၄၃ ဢၼ်၊ ဢၼ်ႁၢတ်ႈ မီး ၁၃၀ ဢၼ်၊ ဢၼ်ဢွၼ်ႇ မီး ၁၅ ဢၼ်သေ ႁူမ်ႈ မီးဝႆႉ ၁၈၈ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်တၢင်ႇမၢႆၽၢင်ဝႆႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် ပီ 2010 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵႃႈၶၼ်ၽင်းတိုၼ်းလၢင်းၼႆႉ မီး ၁၉⁠၉၈.၉၆ လၢၼ်ႉၵျၢပ်ႈသေ ၵႃႈၶၼ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမီး ၉၆၅၈.၉၆ လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းငၢၼ်းဢိတ်ႇၶႅပ်းယၢင်၊ ႁူင်းၵၢၼ်းလေႃႇလဵၵ်း၊ ႁူင်းငၢၼ်း ၽဝ်လဵၵ်းၶဵင်၊ ႁူင်းငၢၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ၊ ႁူင်းငၢၼ်း မၢၵ်ႇပေႃႉဢၼ်ၸႂ်ႉၸွမ်းၵၢၼ်ၼမ်ႉ၊ ႁူင်းၵၢၼ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ရူတ်ႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈယၢင် ပဵၼ်ပိူင်လူင်လႄႈ ဢဝ် လွင်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈယၢင် ပဵၼ်ပိုၼ်ႉသေ လိူဝ်သေ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈတူၼ်ႈယၢင်သေဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၸႂ်ႉၸွမ်းႁႆႈၼႃး၊ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈပၼ်ၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ဢဝ် ၵႅပ်ႇသေ ပၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉၵူႈတီႈတီႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢဝ်တင်းပၢႆးမေႃသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁႂ်ႈမၼ်းငမ်ႇတင်း သၢႆငၢႆပိုၼ်ႉတီႈသေၵေႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိင်ႈငႄႈ
ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်တင်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ သေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၵႅၼ်ႈၵၢင် တႃႈႁိူဝ်းလႄႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ထုင်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ယူႇသဝ်းပဵၼ်ပိူင်လူင်သေတႃႉ လႆႈႁၼ်ၽိင်ႈငႄႈ ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇသေတႃႉ ဝၢႆး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 19 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းပိုၼ်ၽႄႈ သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ် ၽႅဝ်မႃးသေ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ တႄႇၶဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1860 ၼၼ်ႉ တီႇလသျႄႇလီပရႃးတႃး ၼႆႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၸဵင်ႉၽႅတ်ႉတရိတ်ႉ (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် မၢႆ (၅)) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးၸဝ်ႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 20 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈၶႂၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ တီႈ ဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶၢဝ်းပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ပွႆးလွင်းလူႇသွမ်းမွင်ႇငၢၼ်ႇ ဢၼ်သၢင်ႇၶႃႇၶဝ်ႈပႃး ၁၀၀၀ ပၢႆ ဢၼ်ၸတ်းႁဵၼ်းၼႂ်း လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်း ၵူႈပီပီၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပွႆးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိၼ်းမွင်ႇငၢၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉ ၽၢႆႇမွင်ႇငၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉတႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1844 (ပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၂၀၄) ၼၼ်ႉ သေ သိုပ်ႇႁဵတ်း သိုပ်ႇမီးယူႇတေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ (မွင်ႇငၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵိၼ်းဝုၼ်ႇ လုၵ်ႈၼွင်ႉ မွင်ႇထေႃႇလႄး] ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၽူႈၼၢမ်းသိုၵ်းလူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။)
ပၢႆးပႆႇၺႃႇပိုၼ်ႉထၢၼ်
တီႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးဝႆႉ ၁၃ ႁူင်းယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸဵင်ႉပႅတ်ႉထရိတ်ႉ (ယၢမ်းလဵဝ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မၢႆ (၅) ဢၼ်တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1860၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိုဝ်ႉၸၢတ်ႈၸၼ်ႉသုင် သျိၼ်ႇမႁႃႇပုတ်ႉထၵေႃးသ (ယၢမ်းလဵဝ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မၢႆ (9)) ဢၼ်တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1899 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်
တီႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၼ်ႉၸွမ်မေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၶေႃးလဵၵ်ႉပၢႆးပႆႇၺႃႇမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ (မေႃႇလမႅင်ႇ)၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးမေႃ ၵၢၼ်မိုဝ်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (မေႃႇလမႅင်ႇ)၊ ႁူင်းႁဵၼ်ပူင်သွၼ်ပၢႆးလဵင်ႉလုၵ်ႈ လႄႈ ပၢႆးလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ် (မေႃႇလမႅင်ႇ)၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးမေႃ ၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁငႄ်း လႄႈ ၵၢၼ်တူဝ်ၶိင်း (မေႃႇလမႅင်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1864 ဢၼ်ပဵၼ် မွင်ႇသျေႃးလူး ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းသွၼ်ပႆႇၺႃႇ ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ၵႂႃႇသွၼ်တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ပႅၵ်ႇၵၼႄး တီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ဢၼ်ၵိူတ်ႇတီႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းပႆႇၺႃႇတီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်မေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵၵ်ႉၸႃႇတဵၵ်ႉပၢၼ်ႇ ထူၼ်ႈသၢမ် ဢၼ်တႄႇတင်ႈတီႈၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ယိုၼ်ႈပၼ်မႃးလႆႈ ၸုမ်ႈၶူးဝဵၵ်ႉၸႃႇ လႄႈ ၸုမ်ႈၶူးတဵၵ်ႉပၢၼ်ႇ၊ မႁႃႇဝဵၵ်ႉၸႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸၼ်ႉၸွမ် ဢၼ်ယိုၼ်ႈပၼ်လႆႈ ၸုမ်ႈၶူး ဢၼဝႃႇတဵၵ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်းသေ ၸၼ်ႉၸွမ်မေႃႇလမႅင်ႇၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈပၢႆးမေႃယႃတႄႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးလဵၼ်ႈ
ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် သွၵ်ႉတၢၼ်း မျၢၼ်ႇမႃႇ (Southern Myanmar United F.C) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းပိုၼ်ႉဝဵင်း တီႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇယဝ်ႉ။ ၵႂၢင်းႁိူၼ်း ႁင်း ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် သွၵ်ႉတၢၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၵႂၢင်းလဵၼ်ႈ ရႃႇမၺသေ ပၵ်းဝႆႉတီႈ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် သွၵ်ႉတၢၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼေႇသျိၼ်ႇၼႄႇ လိၵ်ႉ တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉသေ ၸုမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းတၢင်တူဝ် ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဢိၵ်ႇပႃး သၢပ်ႇလႅၼ်ၼမ်ႉ ဢၼ်မီးပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပီႈၼွင်ႉ
ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇလႄႈ ဝဵင်းၽူတ်ႉဝိင်း ဢၼ်မီးတီႈ ဢိၼ်ႇတီႇယႃးၼႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ပဵၼ် ဝဵင်းႁၵ်ႉသႃၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1422
1422
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1422
823
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝႃးယူင်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးယူင်ႇၸု  (ဝါးရုံစုရွာ၊ Waryonsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192831 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2398 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3044 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
359
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:359
ၽူႈၶမ်ၶွၵ်ႈ ဢၼ်လႆႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵႂႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႘႐၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၺွင်ႇဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸီးၽျူႇၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဢၢႆႇ  (ညောင်အိုင်ရွာ၊ Nyaungaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192595 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2219 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2660 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4879 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျၢႆႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျၢႆႉၵျီး  (ဂျိုင့်ကြီးရွာ, Gyaintgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျၢႆႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189725 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျၢႆႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 364 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 442 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 806 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်း
ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း (မကွေးတိုင်းဒေသကြီး), (Magway Region ဢမ်ႇၼၼ် Magwe Region) ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ တိူင်းၸဵတ်းတိူင်း ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တိူင်းထိသွင် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း မီး 17306 sqmiယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၵၢင် မီးၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉ 18 တီႇၵရီႇ 50 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 22 တီႇၵရီႇ 47 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 93 တီႇၵရီႇ 47 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 95 တီႇၵရီႇ 55 မိတ်ႉၼိတ်ႉ သေ ၸိူဝ်းပဵꧣ် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ, ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း လႄႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီး 17,305 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ၽၢင်ၼႃႈလိၼ်လႄႈ လွင်ႈၼမ်ႉလႆ
ၸိူဝ်းပဵၼ်ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽၢႆႇပွတ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈလဵင်ႉၼမ်ႉတႃႇ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းမိၼ်းပူး ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႂႃႇၽၢႆၸၢတ်းသေ လႆလတ်းၵႂႃႇၼႂ်းၵၢင် ၸႄႈတိူင်းယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈလူင်ၸိူဝ်းလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ ပိၼ်းၶျွင်း၊ ယိၼ်းၶျွင်း၊ တွင်းတေၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်း လႆၶဝ်ႈၼႆႉ မႄႈၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸလိၼ်းၶျွင်း၊ မူင်းၶျွင်း၊ မၢၼ်းၶျွင်း၊ မိၼ်းတူင်းၶျွင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇ
ပဵၼ်ထုင်ႉၶူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ၽူၼ်ဢေႇတႄႉတႄႉသေ မီးၾိင်ႈၾႃႉ မႆႈႁဝ်ႉႁႅင်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ မီးၸႄႈတွၼ်ႈ (5) ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း (႒႕) ဢၼ်
ဝဵင်းမီး (႓႐) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉမီး (႑႘႔) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမီး (႑႕႓႕) ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီးၵႂႃႇ (႔႗႙႘) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ  (အောင်ချမ်းသာရွာ, Aungchanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194693 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 929 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1181 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2110 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 ၼႆ့ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ 1501 တေႃႇ 1600 ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶဝ်ဝႃႈတႄႉ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ၽိင်ႈငႄႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸပဵင်ႇ လႄႈ ပေႃႇတူႇၵီႇၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်တင်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတင်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်တီႈ ၵမ်ႇၽႃႇမႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇႁင်း ၸပဵင်ႇ လႄႈ ပေႃႇတူႇၵီႇယဝ်ႉ။ ပေႃႇတူႇၵီႇၼႆ့ ပဵၼ် ၵူၼ်းၵႃႉပၢင်ႇလၢႆႇပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႆ ဢေးသျႃး လႄႈ ဢႃႇၾရိၵယဝ်ႉ။ တီႈၼႃးလိၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇ Ottoman သိုပ်ႇယိုင်ႈယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵေႃပႃးၼီးၵတ်ႉၼႆ့ မၼ်းတၢင်ႇလၢတ်ႈ လွင်ႈ လူၵ်ႈဢၼ်ဢဝ် လႅတ်ႇပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်ၼၼ်ႉသေ ထုၵ်ႇသၢၼ်ၶတ်းႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းယဝ်ႉ။ တီးမူႇမုၵ်ႉၸုမ်းၽုင်လၢဝ် ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် သူႇပႃႇၼူဝ်ႇဝႃႇ SN 1572 ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တေႃႇလမီႇ လႄႈ ဢရိတ်ႉၸ်တူဝ်ႇတႄႇၶဝ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈဝၢႆႇႁူဝ်ၸူး လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးသၢႆႊ တီႈ ပၢႆးလိူၼ်လၢဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16
တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၸုမ်းၵွၼ်းၵၢၼ် ၼႃးလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပဵၼ်ၸုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ၽၢႆႇမၵ်းမၼ်ႈပၵ်းပိူင် ယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸုမ်းၵွၼ်းၵၢၼ် ႁဵတ်းပဵၼ်ငဝ်ႈသေ လႆႈၽွတ်းႁႅၼ်းဝႆႉ ၵေႃႇမတီႇပွင်ၵၢၼ်ပိုၼ်ႉတီႈယဝ်ႉ။
ၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉတွင်ႇ (နတ္တောင်ရွာ, Nattaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190240 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6702 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 5954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သူၺ်ႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇလေး  (ရွှေလေးရွာ, Shwelay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190489 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2172 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2204 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4376 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
သူၺ်ႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 21
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (21) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (233) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (234))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (132) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ (စစ်တွေခရိုင်), (Sittwe, District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်း မိူင်းမၢၼ်ႈသေ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းလႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ထုင်ႉၸိတ်ႉတၵွင်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၼၢတ်ႉ ႁွင်ႉ မႄႈၼမ်ႉငၢတ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ် မႄႈၼမ်ႉၶႅၼ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ တင်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းႁင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇသေ၊ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ မီး သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးသေ လႅၼ်လိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉမီးမွၵ်ႈ ၁၀ လၵ်းၼၼ်ႉသေတႃႉယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ သၼ်လွႆလူင် ႁႄႉၵင်ႈဝႆႉလႄႈ တႃႇလုၵ်ႉဢဝ်ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး လတ်းၶၢမ်ႈၸူး ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလတ်းၵႂႃႇလႆႈ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇသေ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇႁၼ်းတႃး တေႃႇထိုင် သူပ်းမႄႈၼမ်ႉၼၢတ်ႉၼၼ်ႉ ၵၢႆႇၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီးဝႆႉယူႇ ၅၁၃၆ လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းတိူင်းရၶႅင်ႇသေ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇ ဢၼ်မီးမႃးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈ တၺဝတီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ မိူင်းရၶႅင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈလူႉလႅဝ် ဢၼ်ၵဝ်ႇမွၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1784 ၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈၶဝ် ပၢင်းဢဝ် ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး တီႈထုင်ႉမႁႃႇမုၼိ၊ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇ၊ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၽြႃးမႁႃႇမုၼိ ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇတီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢင်သိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိင်ႈ ပီ 1825 ၼၼ်ႉ ၵျႅၼ်ႇၼရႄႇမေႃႇရီႇသၢၼ်ႇၼႆႉ ဢဝ်တင်းတပ်ႉ တပ်ႉၼိုင်ႈသေ လၵ်ႉဢဝ် ၸိတ်ႉတၵွင်း လတ်းၶၢမ်ႈ မႄႈၼမ်ႉၼၢတ်ႉသေၵေႃႈ ၶဝ်ႈတိုၵ်းဝဵင်းမျူဝ်ႉႁွင်းသေ သိမ်းဢဝ်မႃးယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ် လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆယၢၼ်တပူဝ်ႇသေ လႆႈၵိုတ်းသိုၵ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1826 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 26 ဝၼ်းသေ တိူင်းရၶႅင်ႇၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၽႅဝ်တႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆ့ ၶိုၼ်းမႄးလၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႈ တိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်မႂ်ႇသေ ဢဝ်တိူင်းရၶႅင်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈသၼ်လွႆ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး ၸႄႈတွၼ်ႈ ၄ ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၄ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ၁၉.၁၇ လႄႈ ၂၁.၂၇ တီႇၵရီႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆႉၸမ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမႆႉႁႅင်းၵတ်းႁႅင်း ၼင်ႇပွတ်းၼိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼင်ႇ မီးၼႂ်း လတ်ႉတီႇတုတ်ႉၼၼ်ႉ။ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇတႃႇတၢင်းပီၼႆႉ မီး ၇၈ တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶၢဝ်းၽူၼ်မႃးၵေႃႈ ၵႆႉမႃးႁႅင်းႁႅင်းသေ လူမ်းလူင်ႉၸိူင်းၼႆႉၵေႃႈ မေႃၽတ်ႉပဝ်ႇယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၅၃၇,၃၀၀ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၼမ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ ဢၼ်ၼမ်လိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် မုၼ်ႇသလိမ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ရၶႅင်ႇ၊ မၢၼ်ႈ၊ ၶမီး၊ မျူဝ်ႇ၊ ၶျၢင်း၊ တႅင်းၼႅတ်ႉ၊ ၶျွင်းတႃး၊ တႅတ်ႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃး ၵမ်ႉၼမ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ ၽုၼ်ႇလိၼ်ၶႅမ်ႉသေ ယွၼ်ႉၽူၼ်ၵေႃႈ မႃးတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈတိၼ်လွႆၼၼ်ႉတႄႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသူၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်လွႆတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းႁႆႈယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ တိူဝ်းၶၼ်ယႂ်ႇသေ ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉယူႇတီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း တၢင်ႇတီႈ ၼႂ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ယႃႈယႃလႄႈ ဢွႆႈၵေႃႈ ၽုၵ်ႇယူႇဢိတ်းဢွတ်း။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူဝ်ႇၵူင်း  (ဗိုလ်ကုန်းရွာ၊ Bokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190325 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 17
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 17 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီး 1601 တေႃႇ 1700 ယဝ်ႉ။ တီႈယူးရူပ်ႉၼႆႉ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈထိုင် ပၢႆးၸဝ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇသေ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶဝ်ဝႃႈတႄႉ ပၢင်တိုၵ်း ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းသၢမ်သိပ်းပီၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇသုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူးရူပ်ႉၶဝ်ၼႆ့ ယွၼ်ႉလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႄႈ လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးသၢႆႊသေ လႆႈႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈ လေႃႇၵမ်ႇသမ်ႇ၊ ၽႆးၾႃႉ၊ တႄႇလီႇၸၵူၵ်ႉ၊ မႅၵ်ႇၶရူဝ်ႇၸၵူၵ်ႉ၊ ၵႄးၵုလတ်ႉ၊ ႁႅင်းၸၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ၊ ၼိယႃႇမလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ႁင်း ၼိဝ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ႁႅင်းတဵၵ်းလူမ်း၊ ၸၢၵ်ႈၼပ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၵႄႇလီႇလီႇယူဝ်ႇ၊ ၵျူဝ်းႁၼ်ၵပ်ႉပလႃႇ၊ ႁၢႆးၵျိၼ်း၊ ရေႃးပတ်ႉႁုတ်ႉ၊ ဢၢႆးသႅတ်ႉၼိဝ်ႇတၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ ၽဵင်း၊ ပၢႆးမူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 17
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 22
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (22) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (234) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (235))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (131) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
1040
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
358
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1040
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
358
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1040
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
358
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1040
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
358
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:358
ပၢင်ပႅၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ပႅၵ်ႇ (, Paang Pek, ပန်ပျိုက် (ပန်မန်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႅတ်ႉယဵၵ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၸႅတ်ႉယဵၵ်ႉ (ၸၢၼ်း)  (စက်ရိပ် (တောင်)ရွာ, Setyeik(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189728 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉတပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3120 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6300 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1421
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 237
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1421
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပတဵင်ႇၵျီး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး (Patheingyi), (ပုသိမ်ကြီးမြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး, ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ, ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ, မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
1421
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွင်ႇလၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇ (ဝဵင်းမျေႇထႄး) (အောင်လံမြို့ ; Aunglan) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇ၊ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 237
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွင်ႇလၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
လၢႆးႁွင်ႉ
မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ပူးၵမ်ႇ ပီမိူင်းမၢၼ်ႈ 1213 ၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽွင်းလူင်ႁၢၼ်ႇသႃႇဝတီႇ ဢူးဢူၵ်ႉ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ပဵၼ် သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ။ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း တီႈ တႃးၵုင်ႈ၊ ပႃႇၵိူဝ်၊ ပျီႇသေ မၢၼ်ႈၶဝ်သုမ်းလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လႆႈသိမ်းဢဝ် တႄႇဢဝ် ဝဵင်းမျေႇထႄး၊ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းပျီႇ၊ တိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ တေႃႇ ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈတင်းဢၼ် မိူဝ်ႈ ပီမိူင်းမၢၼ်ႈ 1214၊ လိူၼ်ၸဵင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ဢႃႇလၢၼ်ႇ လႆႈပၵ်းသဝ်ႁိၼ်လႅၼ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁွင်ႉၵိုၵ်း ၸဝ်ႈႁၢၼ်ဢႃႇလၢၼ်ႇ ဢၼ်ပၵ်းသဝ်ၼၼ်ႉသေ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းဢႃႇလၢၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁွင်ႉ ဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းမျေႇထႄးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1214 ၼၼ်ႉ လႆႈၸၢပ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ (အောက်က အောင်လံ၊ စိုက်ထူပြန်၊ အမှန်ဒုတိယ)ၼႆယဝ်ႉ။
1421
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွင်ႇလၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
လႅၼ်လိၼ်ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇၼႆ့ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
ၸႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈပီ 1999 ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ရူတ်ႉရဵၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1421
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1421
ပီႇၸီႇ 237
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 237 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 230
ဢိၼ်းၸဵင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ (အင်းစိန်မြို့နယ်), (Insein Township), ၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉ (႒႑) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (႓႓) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး (႑႐) ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး (႕) ႁူင်းယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶွၵ်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ် ၶွၵ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇ ဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၽြႃးႁိၼ်ၶၢဝ် ဢၼ်တၢင်းသုင် သုင်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၽြႃးၵျွၵ်ႉတေႃႇၵျီး (လေႃးၵၶျၢၼ်းတႃႇ ဢပယလႃႇပမုၼိ) ဢၼ် ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၵျီးၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ တင်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ထမ်ႇမ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼိတ်ႉၶျိၼ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ထမ်ႇမမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃ ၽၢႆႇယႃႈယႃ (တႃႈၵုင်ႈ) လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈယႂႃႇမပရိတ်ယတ်ႉတိ ဢၼ်မီးတီႈ ဢိၼ်းၸဵင်ႇယႂႃႇမပွၵ်ႉတူၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈသေ ပဵၼ်တီႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ရႁၢၼ်းဢႃႇၸႃႇၼီႇ တီႈၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၵျွင်းဢႃႇလိင်ႇႁႃႈၸၼ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸေႃႇပႂႃးၵျီးၵူင်း တီႈၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၶဵင်ႇမုင်ႈယဵမ်ႈလူင်သေဢေႃႈ။ ၵူႈပီၵူႈပီ ပေႃးပီမႂ်ယၢင်းၽိူၵ်ႇမႃး ယၢင်းၽိူၵ်ႇၶဝ်ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ် တီႈၼႂ်းဝၢင်းၵျႂင်းၼၼ်ႉသေ မီးပၢင်ပွႆး ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၵိုၼ်းလူင်လၢင်ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ႁူင်းယႃဢိၼ်းၸဵင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းယႃပိူင်လူင်တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇဢိၼ်းၸဵင်ႇလေႇႁႃႇပျိၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၶၢႆၶူဝ်းၵဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုၼ်းယူႇတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1949 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီ 31 ၽွင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ ၶေႇဢႅၼ်ႇထီႇဢူဝ်ႇၶဝ် ယၢမ်ႈသိမ်းဢဝ်မႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢိၼ်းၸဵင်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇမွၼ်းသေ လူင်းမႃးလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တီႈၸၢင်ႉဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢိၼ်းၸဵင်ႇ = ဢိၼ်း-ၼွင်ၼမ်၊ ၸဵင်ႇ-ၸၢင်ႉ
ၸိုဝ်ႈသဵင်ၼႃႇမ
ဢိၼ်းၸဵင်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ ဢိင်ႇၸႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၼွင်ၼမ်၊ ၸႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢင်ႉၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ၸၢင်ႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼွင် တီႈဢၼ်ၸၢင်ႉၶဝ် ယူႇသဝ်းၵိၼ်မူၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇၼႆႉ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၸွမ်းၵုင်း (ၵူင်း) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵုင်းၵဝ်ႈၵုင်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၼႆႉ (တၺိၼ်းၵူင်း၊ ပူဝ်ႇၵူင်း၊ တွင်ႇတူႇၵူင်း၊ သျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸေးၵူင်း၊ ၸီးဢူင်ႉၵူင်း၊ ၼၼ်ႉတႃႇၵူင်း၊ ၸေႃႇပႂႃးၵျီးၵူင်း လႄႈ ၵျူဝ်ႉၵူင်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးပႃးပွၵ်ႉ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၽေႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ဢွင်ႇသၢၼ်း၊ ယႂႃႇမပွတ်းတူၵ်း၊ ယႂႃႇမပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ဢူင်းပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇတႃႇ  (အုန်းပင်သာရွာ၊ Ohnpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192836 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2398 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3044 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
822
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မႄႇၸလီႇပိၼ်ႇ (မၵျီးလေးပိၼ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမႄႇၸလီႇပိၼ်ႇ (မၵျီးလေးပိၼ်ႇ)  (မယ်ဇလီပင် (မကျီးလေးပင်)ရွာ၊ Meizalipin(Magyilaypin)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192596 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2219 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2660 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4879 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
822
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႉၵေႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႉၵေႉ (, Taungkae, တောင့်ကေ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
822
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
မႄႇၸလီႇပိၼ်ႇ (မၵျီးလေးပိၼ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
822
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:822
ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႓႙၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
မူၺ်ႇမျိတ်ႉယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵုတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵုတေႃႇ  (ကုတော်ရွာ, Kutaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193836 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1392 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1785 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢွင်ႇတႃႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ (ၸၢၼ်း)  (အောင်သာ (တောင်)ရွာ, Aungthar(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194526 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 639 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 792 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1431 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
တလၢႆးငူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးငူၵ်ႉ (တလိုင်းငုတ်ရွာ, Talaingngoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190241 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6702 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 5954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
တီးတူၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတီးတူၵ်ႉၵူင်း  (ဒီးဒုတ်ကုန်းရွာ၊ Deedokekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191838 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2320 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3137 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ပီႇၸီႇ 238
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွႆႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၼွႆႇၼီႇ  (နွယ်နီရွာ, Nweni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺဵင်းၶျၢၼ်းတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189663 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺဵင်းၶျၢၼ်းတႃႇၸၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 970 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1037 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2007 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 238
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၼွႆႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ပီႇၸီႇ 238
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 238 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 230
ဢိၼ်ႇတၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇတၢႆး  (အင်ဒိုင်းရွာ, Indaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190488 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2172 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2204 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4376 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈ မိူင်းၼွင်
တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည် မိုင်းနောင်မြို့နယ်၊ ပန်စုံရွာတွင် အဖလုံမန်စံ ၊ အမိနိုင်းမန်စံတို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၁၇-ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်၍ ငယ်မည် စိုင်းဆိုင် ခေါ်သည်။ အသက် ၆-နှစ်ရွယ် ၊ ပန်စိန်ရွာ ၊ မန်စိန်ကျောင်း ဦးမေဓာထံတွင် ပညာသင်ကြားသည်။ ၁၀-နှ စ် သားအရွ ယ် မိဘနှ စ်ပါးက သာသနာဘောင် သွ တ် သွင်းချီးမြှ င် ့ပေး၍ သာမဏေဘွဲ့-ရှ င် သောဘဏ ဖြစ် သည် ။ မန် းစံ မြိ ု့၊ မု ိ င် းနင် းကျောင် းသု ိ ့ ပြောင် းရွေ ့နေထု ိ င် ကာ ဆရာတော် ဦ းနန္ဒ ထံ တွ င် ကဗျာ လင်္ကာများကို သင်ကြားသည်။ ၁၆-နှစ်ရွယ် လူဝတ်လဲပြီး ပန်စုံရွာမိဘများနှင့်အတူနေထိုင်ပြီး ၁၈-နှစ်တွင် လင်္ကာစကားပြေနှစ်ထွေ ရောစပ်သော "မဟော်သဓာဥမင်ခန်းဖွင့်" ကို ရေးသည်။ ဒေသန္တရဗဟုသုတအဖြစ် အမြို့မြို့အနယ်နယ် လှည့်လည်ရှာဖွေပြီးနောက် သူ့ဘဝထိ တွေ့ခံစားမှုကို အခြေခံထားပြီး ဘုရားဟောကျမ်းဂန်ဒေသနာတော်များနှင့်ညှိနှိုင်း၍ "သင်္ခါရဓမ္မ လင်္ကာ"ကျမ်းကို ရေးသားသည်။ ဝတ္ထုပုံပြင်ကျမ်းဂန်များကို တကျမ်းပြီးတကျမ်းရေး၍ စာရေး ဆရာ "မိန်းနောင်"ဟုလူသိများ ကျော်ကြားလာသည်။ မိုင်းကိုင်စော်ဘွား စဝ်ခွန်မုံက မိုင်းကိုင်မြို့ကို ခေါ်ယူပြီး "ပဏ္ဍိတသုခမိန် "ဘွဲ့နှင်းအပ် ၍ပညာရှိအမတ်ကြီး ခန့်ထားသည်။ မိုင်းနောင်မြို့နယ်သား အမတ်ကြီးဖြစ်၍ "ဦး"ဝေါဟာရဖြစ်သော "ချင်း"ကို နာမည်ရှေ့ကထည့်၍ "ချင်းအမတ်မိန်းနောင်"ဟု ခေါ်ကြသည်။ အဓိပ္ပါယ် မှာ"အမတ်" ဦးမိုင်းနောင် ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်စွာ စာပေရေးသားလို၍ အမတ်ရာထူးမှ ထွက်ပြီး မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည် သိန္နီ မြို့သို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရာ စော်ဘွားကြီးစဝ်ခွန်ဆန်တုံဟုန်းက မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၅-ခုနှစ် တွင်သိန္နီမြို့၌ စာပုံနှိပ်တိုက် တည်ထောင်ပေးသည်။ အမတ်ကြီး ရေးသားသော စာပေကျမ်းဂန်များအနက်... တို့ဖြစ်သည်။ ကျမ်းများသည် အထူးထင်ပေါ်ကျော်ကြားသော ကျမ်းများဖြစ်သည်။ အမတ်ကြီး အသက်(၅၆)နှစ် ၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀-ပြည့် တပေါင်းလဆန်း(၄)ရက် နေ့ ကွ ယ် လွ န် အနိ စ္စ ရောက် သည် ။ အမတ် ကြီ း ကွ ယ် လွ န် သွ ား၍ အု ပ် ချုပ် မည် ့ သူ မရှ ိ သော ကြောင့်စာပုံနှိပ်တိုက်လုပ်ငန်း ပျက်စီးသွားသည်။
မူင်းတွင်ႇယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမူဝ်းတွင်ႇယႂႃႇမ  (မိုးတောင်ရွာမရွာ၊ Moetaungywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192282 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1165 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1439 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2604 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1420
1420
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1420
တပျေႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၵူင်း  (သပြေကုန်းရွာ, Thapyaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194019 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 23
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (23) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (235) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (236))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (130) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ (စစ်တွေမြို့နယ်), (Sittwe Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႉၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ
• ပွၵ်ႉၵျေးပိၼ်ႇၵျီး
• ပွၵ်ႉမေႃးလဵၵ်ႉ
• ပွၵ်ႉဢူဝ်းတၢၼ်း
• ပွၵ်ႉမိၸၢၼ်ႇ
• ပွၵ်ႉရူႇပႁွင်ႇ
• ပွၵ်ႉမျူဝ်ႉတၵျီး
• ပွၵ်ႉတယႃးတီးၸူႉ
• ပွၵ်ႉလၢၼ်းမတေႃႇၸၢၼ်း
• ပွၵ်ႉလၢၼ်းမတေႃႇႁွင်ႇ
• ပွၵ်ႉသူၺ်ႇပျႃး
• ပွၵ်ႉသိၼ်ႇၵူးလၢၼ်း
• ပွၵ်ႉဢူင်းတပိၼ်ႇ
• ပွၵ်ႉလၢၼ်းတိတ်ႉ
• ပွၵ်ႉယႂႃႇၵျီးႁွင်ႇ
• ပွၵ်ႉယႂႃႇၵျီးၸၢၼ်း
• ပွၵ်ႉပွင်းတုတ်ႉ
• ပွၵ်ႉပွၵ်ႉတီးၸူႉ
• ပွၵ်ႉၵျွၵ်းတႅတ်ႉလၢၼ်း
• ပွၵ်ႉပျီႇတေႃႇသႃႇ
• ပွၵ်ႉတၺဝတီႇ
• ပွၵ်ႉဢၼွၵ်ႉၸၢၼ်ႇပျႃႉ
• ပွၵ်ႉယႄးၼွႆႉၸူႉ
• ပွၵ်ႉမၵျီးမျႅင်ႇ
• ပွၵ်ႉၵတႄးယႂႃႇ
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ  (အောင်ချမ်းသာရွာ, Aungchanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189785 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2754 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5703 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပွၵ်ႉၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ
• ပွၵ်ႉၸႅတ်ႉယူင်ႇၸူႉ
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပွၵ်ႉၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ
• ပွၵ်ႉၵူင်းတၢၼ်း
• ပွၵ်ႉပေႃႇလူင်းၵႂိၼ်း
• ပွၵ်ႉၵျွင်းၵျီးလၢၼ်း
• ပွၵ်ႉဢွင်ႇမိင်ႇၵလႃႇ
• ပွၵ်ႉသဵၵ်ႉယူဝ်းၵျႃႉ
• ပွၵ်ႉမိၼ်းၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ
• မွင်ႇၼီႇပျိၼ်ႇ
• တိၼ်းပူင်းတၢၼ်း
• ချွင်းၼွႆႇ
• ၵျႅတ်ႉတေႃးပျိၼ်ႇ
• ဢွင်ႇတႅင်ႇ
• ၵၢၼ်ႉၵေႃႇၵျုၼ်း
• ၵျေးတေႃး
• ယႂႃႇတိတ်ႉၵေႇ
• ၼႃႇယီႇၵၢၼ်ႇ
• သေးတမႃး
• ၸေႃးပူႉၵျႃႇ
• ၶတိတ်ႇပႅၵ်ႉ
• ၵျီႇတႄး
• တဵင်းတၢၼ်ႇ
• ၺူဝ်ႇယွင်ႇၶျွင်း
• ၶျီႇလၢႆႇၽိၼ်း
• ဢမျိၼ်ႉၵျုၼ်း
• မျိတ်ႉၼႃး
• ငတွၵ်ႉတႅတ်ႉ
• တေႃးၵၢၼ်ႇ
• ဝႃပူဝ်
• ဢူႉယိၼ်ႇတႃ
• ၶွင်းတူၵ်ႉၵႃႇ
• တိၼ်းၵၼႅတ်ႉ
• ပူႉမေႇ
• မျူဝ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼမ်ႉမေႃႇဝၢၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇဝၢၼ် (, Nam Waw Wan, နမ့်ဝေါ်ဝမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
821
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:821
357
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:357
1039
1039
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1039
သမႅၵ်ႉၵူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသမႅၵ်ႉၵူႇ  (သမက္ကူရွာ, Thametku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသမႅၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191483 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသမႅၵ်ႉၵူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1310 ၊ ယိင်း 1587 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2897 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
သဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပီႇၸီႇ 239
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 239 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 230
ၶျီႇၽုၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ (ချီဖွေမြို့နယ်), (Chipwi Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶျီႇၽုၺ်ႇယဝ်ႉ။
မူင်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမူင်ႇတေႃး  (မုန်တောရွာ, Montaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193835 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1392 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1785 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢွင်ႇတႃႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ (ႁွင်ႇ)  (အောင်သာ (မြောက်)ရွာ, Aungthar(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194525 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 639 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 792 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1431 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မူၺ်ႇယေႇယိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇယေႇယိၼ်ႇ  (မြွေရေယာဉ်ရွာ, Mwayyaeyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189919 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇသူၺ်ႇၶႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1329 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1583 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ