cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1069
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
416
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1069
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
416
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1069
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
416
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1069
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
416
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1069
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1069
416
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:416
ပျုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပျုၼ်ႇ  (ပြွန်ရွာ၊ Pyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျုၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192442 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1317 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1462 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2779 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သႄႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵျီး (ဆည်ကြီးရွာ, Segyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190176 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2738 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 3250 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵႂၢမ်းယမ်ဢွင်ႇမင်ႇ
ၵျယဝ်ႉၶႃႈ၊ ပႄႉယဝ်ႉၶႃႈ၊ ၶႅမ်ႉယဝ်ႉၶႃႈ၊ ဢွင်ႇယဝ်ႉၶႃႈ၊ မႅတ်ႈယဝ်ႉၶႃႈ၊ ၽြႃးမႅတ်ႈ၊ တြႃးမႅတ်ႈ၊ သင်ႇၶႃႇမႅတ်ႈ၊ တႃႇၼမႅတ်ႈ၊ သီႇလမႅတ်ႈ၊ ၽႃႇဝၼႃႇမႅတ်ႈ၊ ၽြႃးဢွင်ႇ၊ တြႃးဢွင်ႇ၊ သင်ႇၶႃႇဢွင်ႇ၊ တႃႇၼဢွင်ႇ၊ သီႇလဢွင်ႇ၊ ၽႃႇဝၼႃႇဢွင်ႇ၊ လေႃးၵိယသမ်ႇပတိဢွင်ႇ၊ လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇသမ်ႉပတိဢွင်ႇ၊ လေႃးၵိယပိင်ႇၺႃႇဢွင်ႇ၊ လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇပိင်ႇၺႃႇဢငွ်ႇ၊ လူတ်ႉငိုၼ်းလူတ်ႉၶမ်းဢွင်ႇ၊ ႁိူဝ်းငိုၼ်း ႁိူဝ်းၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၶူဝ်ငိုၼ်းၶူဝ်ၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၶူဝ်ၵႅဝ်ႈၶူဝ်သႅင်ဢွင်ႇ၊ ႁေႃငိုၼ်းႁေႃၶမ်းဢွင်ႇ၊ ထၢတ်ႈငိုၼ်းထၢတ်ႈၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၵျွင်းငိုၼ်း ၵျွင်းၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၵွင်းမူးငိုၼ်း ၵွင်းမူးၶမ်းဢွင်ႇ၊ ၽြႃးငိုၼ်း ၽြႃးၶမ်းဢွင်ႇ၊ ဝဵင်းငိုၼ်း ဝဵင်းၶမ်းဢွင်ႇ၊ ဝဵင်းသိၼ် ဝဵင်းထမ်းဢွင်ႇ၊ ဝဵင်းၵုသူဝ်ႇဢွင်ႇ- - ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼသိူဝ်းသႃႇ ဢွင်ႇၵတ်းယဵၼ် - ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼသိူဝ်းသႃႇ ဢွင်ႇၵတ်းယဵၼ် တေလႆႈႁွတ်ႈၸွတ်ႇထိုင် ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼသိူဝ်းသႃႇ ဢမ်ႇၵၢတ်ႈဢမ်ႇၵၢင်းၶႃႈယဝ်ႉ။ တႃႇၼမႅတ်ႈ၊ သီႇလမႅတ်ႈ၊ ၽႃႇဝၼႃႇမႅတ်ႈ၊ ႁဝ်းၸဝ်ႈၶႃႈ တင်းသဵင်ႈတင်းလူင် ယႃႇတူၵ်းႁူင်ႈတူၵ်းႁၢႆ ၽီႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ သတ်ႉတဝႃႇ ႁိမ်ဢမ်ႇလႆႈ ယွၼ်းၽၢၵ်ႇၽင်ဝႆႉ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ႁဝ်းၶႃႈ တေႃႇတဝ်ႈႁွတ်ႈ တီႈယွတ်ႈသိူဝ်းသႃႇ ဢမတႃႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ၼ “ဢသင်ၶတထၢတ်ႈ၊ သုၼ်ႇၺတထၢတ်ႈ၊ ဢၼိမိတ်ႉတထၢတ်ႈ၊ ၼိရေႃးတထၢတ်ႈ၊ ဢမတထၢတ်ႈ” တီႈၵတ်းယဵၼ် တီႈလပ်းတီႈသဵင်ႈ ၸႃႇတိၸႃႇရႃႇ ပျႃႇတိ မရၼ တုၵ်ႉၶ ၵၢၼ်ၵိူတ်ႇၵၢၼ်ထဝ်ႈ ၵၢၼ်ၸဵပ်း ၵၢၼ်တၢႆ ၶူၼ်ႁူဝ်ႁွၵ်ႇ ၶဵဝ်ႈမၢင်ႈၵၢင်းတုပ်ႇ ၼိူဝ်ႉႁူႇၼင်ယၢၼ်း ယွၼ်းလွတ်ႈၵၢင်းသဵင်ႈသဵင်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈ ႁွတ်ႈတီႈတဵင်ႈ ၶေႇမႃႇ ဢမတႃႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ၼ” တီႈၵတ်းယဵၼ်သေၵမ်း တီႈၶႃႈဢေႃႈ။
တွင်ႇလႄႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇလႄႇတေႃး  (တောင်လယ်တောရွာ၊ Taungleltaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇလႄႇတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192169 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇလႄႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1255 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1410 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ  (အုတ်ဖိုရွာ, Okehpo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194297 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 387 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 491 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 878 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢူဝ်းသီးၼီးယႃး
ဢူဝ်းသီးၼီးယႃး (Oceania; ဢမ်ႇၼၼ် ), Oceanica' ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်ဢဝ်ၵုၼ်ဢွၼ်ႇၵုၼ်ဢီႈ ၸိူဝ်းမၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႆႉတီႈ ပၢင်ႇလၢႆႇသမုၵ်ႉတရႃႇၼၼ်ႉ ၸူႉတုမ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလႆႈလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈၼႄႉၼွၼ်းလီသေၼၼ်ႉၸိုင် ၸၢင်ႈမၵ်းမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်မိူၼ်းမူႇၵုၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ဢႃႇမႄႇရိၵၸၢၼ်း ဢၼ်ၵႃႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး လႄႈ မိူင်းဢေႃႉသထရေးလီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1068
1068
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်ႇတိတ မိူင်းၼွင်
ပီၵိူတ်ႇ
ၼေႃႇၶမ်း ၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၼွင်ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းမွၵ်ႇၶမ်းၸၢႆး ပႃႈသႅင်သႃႇသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1274 ၼီႈ လိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ (7) ၶမ်ႈ ဝၼ်းၽတ်း ဝၢၼ်ႈၶူဝ်ယၢဝ်း ၼႂ်းလိၼ်မိူင်းလိူၼ်း (ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း တၢင်ႉယၢၼ်း)သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ဢွၼ်ၶၢႆႉမႃးယူႇ ဝၢၼ်ႈဝ၊ တူင်ႇဝဵင်းၵႄးသီးဝၢၼ်ႈၸၢမ်ယဝ်ႉ။
ယူႇၵျွင်းၶၢမ်ႇသၢင်ႇ
1286 ၼီႈ ဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼၼ်ႇတ ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပတ်ႉသယသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းဝၢၼ်ႈဝ၊ တူင်ႇဝဵင်းၵႄးသီးဝၢၼ်ႈၸၢမ်သေ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သင်ႇပၼ်ႇတိတယဝ်ႉ။ ထိုင်တီႈ ဢႃႇယုတဵမ်သၢဝ်း မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1294 လိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ 8 ၶမ်ႈ ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇ ၵျွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း တူင်ႇဝဵင်းမိူင်းၼွင် ႁဵတ်းပဵၼ်ဢုပတ်ႉသၢႆႇသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း တမ်ႈတီႈ သိမ်ႇသမ်ႇမုတ်ႈ ၵျွင်းဝႃႇသူဝ်ႇ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်ယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်း
ပမ-1351ၼီႈ၊လိူၼ်ၵမ်မူၼ်း ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်မိူင်းၼွင် ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်း တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ ၽုင်းလွင်း သၢင်ႇၵျူဝ်ႇၶၢပ်ႈၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈပမ-1352၊ တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်။ ၵွင်းမူး မၢႆၵိုမ်း တႃႇသြႃႇၸဝ်ႈလူင်မိူင်းၼွင်ၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈ ဝိပတ်ႉသၼ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းဝႆႉ ႁိမ်းၶႅပ်ႇ ၵျွင်းၵမ်ႇမထၢၼ်း မိၼ်းၵုၼ်း ဝဵင်းပၢင်လူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈလၢတ်ႈ
ႁဝ်းပဵင်းၶႃ-ႁႃးပဵင်ၶဝ်ႇ-ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵင်းႁူဝ်မႄႈတိၼ်ဝႃႇ။ ႁႃးသွင်ၵေႃႉၵူၺ်းၵေႃႈ တေပဵင်း ႁူဝ်ၶဝ်ႇၵူၺ်း၊ ၵဝ်ၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ တေပဵင်းႁူဝ်မႄႈတိၼ်ၵူၺ်း၊ တေဢမ်ႇပဵင်းၶႃလႆႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵင်းၶႃၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။
ၶေႃႈပၼ်ႁႅင်း ပရိယတ်ႉတိ
ပေႃးၶႂ်ႈမေႃၼပ်ႉဢၢၼ်ႇတူဝ်ြတႃး (သဵၼ်ႈတြႃး၊ ၸိုဝ်ႈတြႃး) တၢင်းၼမ်တၢင်းဢေႇမၼ်းၸိုင် တေလႆႈၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈ ၼၼ်ႉသေ ႁူႉႁၼ်တွင်းမၢႆဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "သုတမယၺၢၼ်ႇ" ၼႆသေ မီးၽွၼ်းလီ ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင် ပုၼ်ႈ တႃႇ သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄ့တႄ့။
ၶေႃႈႁၼ်ထိုင် ၼိူဝ်သႃႇသၼႃႇၸိုၼ်ႈသႂ်
ၶႅပ်းၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး ပုၼ်ႈတႃႇၸဝ်ႈသြႃႇ မိူင်းၼွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵေႃႇမတီႇၶိုင်ပွင်ပွႆးပီၵွၼ်းၶမ်း ဢဝ်ၵႂႃႇ ၸဵၼ်းလူႇပၼ် တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၵမ်ႇမထၢၼ်း သထုင်ႇမူႇလမိၼ်းၵုၼ်း ဝဵင်းပၢင်လူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၶႃႈတေပး- ၵွျင်းၼၵႃးမုင်း၊ တႃႈၵုင်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၶိူဝ်းဝူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶိူဝ်းဝူဝ် (, Khoe Wo, ခေးဝို (ခိုဗို)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မေႇ 11
လိူၼ်မေႇ (11) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (131) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (132))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (234) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
တၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်း  (ဒါန်းရွာ, Dan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190605 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1115 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1201 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2316 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
တႆးၶမ်းတီႈ
The Khamti who inhabit the region around the Tengapani basin were descendants of migrants who came during the 18th century from the Bor-Khampti region, the mountainous valley of the Irrawaddy. The Khamti possess East Asian features.
The Tai-Khamti are followers of Theravada Buddhism. The Tai-Khampti adopted a script of Shan origin, known as Lik-Tai for their language. Their mother tongue is known as Khamti language.
Society
The Khamti society is divided into classes, each signifying distinct status in the social hierarchy. The chiefs occupy the highest positions, followed by the priests, who wield considerable influence over all ranks. In the past, the slaves constituted the lowest rank.
The name "Chao Tai Kam Dtee" should be written as "Chao Tai Kham Tee"
Lifestyle and customs
The Tai-Khamti are very strong believers of Theravada Buddhism. Every house has a prayer room and they pray every morning and evening by offerings flowers (nam taw yongli) and food (khao tang som). They are peace loving people.
Houses of the Tai-Khampti are built on raised floors with thatched roofs. The roofs are constructed so low that the walls remain concealed. Wooden planks are used for flooring and the walls are made of bamboo splices.
The Khamti are settled agriculturists. They use the plough (Thai) drawn by a single animal, either an oxen or a buffalo or even an elephant in olden days.
The Khamti raise crops such as paddy rice (khow), mustard/sesame seeds (nga) and potato (man kala). Their staple food is rice, usually supplemented by vegetables, meat and fish. They also drink a beer made from rice (low) as a beverage which is not served during festivals. Some of the well known dishes are khao puk (made out of sticky rice and sesame seeds), khao lam (bamboo rice), paa sa (fresh river fish soup with special herbs), paa som, and nam som among others. Beef is considered taboo.
Dress
The traditional Khamti dress of men wear a full sleeved cotton shirt (siu pachai) and multi coloured lungi (phanoi). The women's dresses consists of a blouse (siu pasao), a deep-coloured long skirt (sinn) made from cotton or silk, and a coloured silk scarf(famai). However, married woman have a different dress code to depict their marital status. They are seen in plain black long wrap around skirt (sinn) and above that wears a shorter green wrap around skirt (langwat).
Their jewelry consists of bright amber earrings, coral, beaded necklaces and love wearing gold ornaments. The Khamti men usually tattoo their bodies.
The Khamti tie their hair into a large knot, which is supported by a white turban (Fa-ho). The chiefs wear a long coat made of silk. The hair is drawn up from the back and sides in one massive roll, measuring four to five inches in length. An embroidered band, the fringed and tasseled ends of which hang down behind, encircles the roll.
Arts
The Khamti are renowned for their craftsmanship. Their sword (known as pha-nap). Their priests are also known to be amateur craftsmen, who use wood, bone or ivory to carve out religious statues
It is believed that by shaping ivory handles of weapons they will evince great skill. Their weapons include poisoned bamboo spikes (panjis), spear, bow and arrow, sword, and shield, usually made of rhinoceros or buffalo hide. The Khamti also have firearms which resemble old flint muskets and horse pistols. The sword is carried on the frontal part of the body, so that its hilt can be grasped in the right hand if needed.
Festivals
Sangken is the main festival of Khamti. It is celebrated on 14 April. You can check out the true colors of secular India at the Sangken festival where people irrespective of their tribe, caste, culture, race, sex, etc., participate in the rituals of the celebrations.
The main attraction of the festival is splashing clean water, which is the symbol of peace and purity. The images of Buddha are taken out and after the ceremonial bath. The procession is accompanied by drums, dances and enjoyment. This holy bath of lord Buddha is an auspicious event in the festival. The celebration takes place for three consecutive days. During the celebration the locals make homemade sweet and distribute them. The exchange of gifts is also a common trait of the festival.
There are festivals other than Sangken celebrated throughout the year calendar. Some of the festivals are namely: [POI-PEE-MAU(Tai Khampti New Year)], MAI-KASUNG-PHAI, KHAO-WA, POAT-WA, etc.
တွင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉ
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈသတူဝ်းမိၼ်းၽျႃး ၶိူဝ်းသိုပ်ႇၶုၼ်မိူင်းၸေႊၵႅင်း (ပီႊၶရိတ်ႉ ၁၃၆၄-၁၃၆၈) လႆႈၶႃႈတၢႆပႅတ်ႈ ၸဝ်ႈ သီႇႁသူႇသေ ၵေႃႇသၢင်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈမီးယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇႁုပ်ႈဢဝ်မိူင်း တႆး မိူင်း မွၼ်းသေ တႃႇပူၵ်းတင်ႈၶိုၼ်း မိူင်းပူးၵမ်ႇ ႁႂ်ႈႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၶိုၼ်းမႃးထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်း ၵႃႊ မၼ်းၼင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇတၼ်းႁိုဝ်သင်ၵေႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းထိုင်တီႈမႃးသေ။ ဝၢႆးသေတတူဝ်း မိၼ်းၽျႃး ၽႃႈမိူင်း ပၢင်ယႃႈလႄႈမိူင်းၸေႊၵႅင်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈမႃးတင်ႈမိူင်းမႂ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်း ဢႃႇဝႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်း သမ်ႉတင်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉႁေႃၶမ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢင်တိုၵ်း တႃႇပႂ်ႉပႃး လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်မႄႇၶႂၢၵ်ႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈဢႃႇဝႃႉၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်း ယွၼ်း ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉၵႂႃႇၸိုင် မိူင်းယၢင်းၵႂႃႇတိုၵ်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းဢႃႇဝႃႉသေ ၸဝ်ႈၾႃႉမိၼ်းၵျီးၸေႃႇၵႄး ပေႃးလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူးႁေႃၶမ်းမိူင်းၶႄႇ ႁႂ်ႈတႅင်ႇတင်ႈဢႃႇဝႃႉပဵၼ်ၶုၼ်ၶႄႇသေ ႁႂ်ႈမီးၶေႃႈပူင်ႊ ၵႂႃႇတၵ်ႉမိူင်းယၢင်း ယႃႇႁႂ်ႈၵႂႃႇတိုၵ်းတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈဢႃႇဝႃႉၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီးႁႅင်းပွင်ႊၼိူဝ် မိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းရၶႅင်ႇလႄႈ မိူင်းတႆးၵွၼ်ႈၼိူဝ်မၢင်ႊ ၽွင်းယၢမ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈမင်းၶွင်ႇ (၁၄၀၁-၁၄၂၂)ၼၼ်ႉသေ ဢႃႇဝႃႉလႆႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီ ၵၼ် တင်းမိူင်းဢုင်းပွင်ႇ(သီႇပေႃႉ)လႄႈ ယွင်ႁူၺ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။သိုပ်ႇမႃးၼႂ်းပီႊ ၁၄၀၆ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမင်းၶွင်းလႆႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်း ဢၼ်တင်းမိူင်းၵလႃးသေ ၶဝ်ႈတိုၵ်းမိူင်းယၢင်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ တီႉၺႃးတူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းသေယဝ်ႉ ၶႃႈတၢႆပႅတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃးဢမ်ႇႁိုင်သင်ၵေႃႈ မိူင်းသႅၼ်ဝီလႆႈဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမႃးတိုၵ်းၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉသေ၊ တေႃႉဢဝ်ၶႃႈသိုၵ်း(ႁၢႆးသိုၵ်း) သူင်ႇၵႂႃႇၸူးမိူင်းပေႇၵိင်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ (သႅၼ်ဝီ) ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈၾႃႉရႃႇၸႃႇတီႉ ရၢၸ်ႈ မိူင်းမွၼ်းသေ ၵႂႃႇတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိူင်ႈသိုပ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉတႄႉ ပဵၼ်သီႇႁႃႉသူႇ (သီဟ သူ) (၁၄၂၂-၁၄၂၆) မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၺႃးၸဝ်ႈၾႃႉ ဢုင်းပွင်ႇ(သီႇပေႃႉ) လွမ်ႉၶႃႈတၢႆပႅတ်ႈၼၼ်ႉသေ၊ ဝၢႆးၼႆႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢႃႇဝႃႉသိုပ်ႇမႃးၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႃလေးယေးတွင်ႇၺူဝ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ(၁၄၂၆-၁၄၂၇) ၼၼ်ႉယဝ်။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉဢုင်းပွင်ႇ(သီႇပေႃႉ) ၵမ်ႉထႅမ်ႁႂ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢႃႇဝႃႉ၊ လႆႈတၼ်းၼင်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼိူင်ႈ ပီႊၵွၺ်းလႄႈ လႆႈ သိုပ်ႇမႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းသတူဝ်း(၁၄၂၇-၁၄၄၀)။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းသတူဝ်း လူတ်း ႁႅင်းပွင်ႊ ႁူဝ်မိူင်းဢၼ် လမ်ႇလွင်ႈ မိူၼ်ၸိူဝ်ႉၼင်ႇ ပိၼ်ႇလႄႇ၊ တွင်ႇငူႇ၊ ယမႄးတိၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵူၺ်းၼႃႇ တႆးသမ်ႉသၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်းႁႅင်း ႁႅင်းသေ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဢုင်းပွင်ႇ(သီႇပေႃႉ) လႄႈယွင်ႁူၺ်ႈၼၼ်ႉ ၵွၺ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ ၁၄၂၇-၁၅၂၇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ယုင်ႈယၢင်ႈလႄႈ ပၢၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉလူႉလႅဝ်။ တႆး ႁဝ်းၵႆႉၵႆႉၵႂႃႇတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼၼ်ႉသေ တႆးႁဝ်းၼႆႉ တေမီးဝႆႉသွင်ၸုမ်းလႄႈ ပေႃးဝႃႈၸုမ်းၼိူင်ႈတိုၵ်း ထႅင်ႈၸုမ်း ၼိူင်ႈသမ်ႉၵႂႃႇတိုၵ်းၸွၺ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၼရႃႉပတီႉ (၁၄၄၃-၁၄၆၉)ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈမိူင်းမၢဝ်းလူင်တိုၵ်ႉဢၢင်ႈပူၵ်းတင်ႈၶိုၼ်း ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၼႂ်းၵႃႊၶဝ်တိုၵ်ႉပူၵ်းတင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁေႃၶမ်းၶႄႇသမ်ႉ လႆႈသူင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းလူင်းမႃးမိူင်းမၢဝ်းလူင် ပဵၼ်သၢမ်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၼႂ်းၶႄႇမႃးတိုၵ်းဢမ်ႇၵႃး ၸဝ်ႈၼရႃႉပတီႉသမ်ႉၶဝ်ႈယိုတ်းမိူင်းၵွင်းသေ ၺွပ်းဢဝ်တူဝ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ငမ်းၾႃႉသေ ၶႄႇသမ်ႉလၢတ်ႈမႃးႁႂ်ႈဢဝ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ငမ်းၾႃႉၵႂႃႇယွမ်းမွပ်ႈပၼ်လႄႈ ၵူၺ်း ၼႃႇသမ်ႉ လႆႈသူင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမႃးတိုၵ်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉလႄႈ ၸဝ်ႈၼရႃႉပတီႉၵေႃႈ လႆႈယွမ်းတေႃႇၶႄႇသေ ဝၢႆးသေ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ငမ်းၾႃႉပေႃးလႆႈၵိၼ်ယႃႈၵွင်ႉသေ ၶႃႈတူဝ်တၢႆပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈမိူင်းယၢင်းတေႃႇသူႈတင်းသိုၵ်းၶႄႇမႃးလၢႆလၢႆပီႊ။ ၼႂ်းပီႊၶရိတ်ႉ ၁၄၅၄ ၼၼ်ႉသမ်ႉ မိူင်းဢႃႇဝႃႉၶဝ်ႈ တိုၵ်းသိမ်းဢဝ်မိူင်းယၢင်းပႅတ်ႈသေ ၺွပ်းဢဝ်တူဝ်ၸဝ်ႈမိူင်းမွပ်ႈပၼ်ၶႄႇၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆသေ မိူင်း ဢႃႇဝႃႉၸင်ႇလႆႈၶၢမ်ႇၶႄႇတႅင်ႇတင်ႈပၼ်တႃႊၶုၼ် ၸဝ်ႈသႅၼ်ဝီၼၼ်ႉသေ တႃႊၶုၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႊၶုၼ် ဢၼ်သုင် သုတ်း ပုၼ်ႈတႃႇႁူဝ်ၼႃႈပိုၼ်ႉမိူင်းတေႉတေႉဢိူဝ်ႈ။ တႃႊၶုၼ်ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူင်းမၢဝ်းလူင်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈမႃးယူႇ မိူဝ်ႈမိူင်းမၢဝ်းပႆႇလူမ်ႉပင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
862
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:862
ယေႇတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်း  (ရေတွင်းရွာ, Yaetwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194637 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1108 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ထမ်ႇမ ဢၼ်သေႃးၼတၼ်ႇတပရမ်ႇမၼ ၵေႃႉႁဵတ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႗႕၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
ၶိူဝ်းၵူၼ်း ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ
တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်း 196 မိူင်းၼၼ်ႉ ႁူဝ် ၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈ မီးယူႇ 7,377,000,000+ ၵေႃႉ http://www.worldometers.info/world-population/#religions ၶိူဝ်းၵူၼ်း မီးလၢႆၶိူဝ်း တႄႉတႄႉၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉလႆႈသဵင်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်း ၵမ်ႇၽႃႇ မီး 27,000 ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ 16,000 ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ သမ်ႉဝႃႈ 13,000 ၼႆယဝ်ႉ။ http://joshuaproject.net/resources/articles/how_many_people_groups_are_there
ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မၢင်ၶိူဝ်း ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၶဝ် တီႈယူႇ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သေ တႅၵ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ လၢႆလၢႆၶိူဝ်းယူႇ။
ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ၼိုင်ႈ သွင် သၢမ်
ၶိူဝ်းၵူၼ်းတႆး (ဢၼ်ဢၢၼ်ႇတူဝ်ၼပ်ႉဝႃႈ ၼိုင်ႈ၊ သွင်၊ သၢမ်)ၼႆႉ ၽႄႈ တိူၼ်းဝႆႉ တႄႇဢဝ် မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း တေႃႇထိုင် ၸဵင်ၸၢၼ်းဝၼ်း ဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေးသျႃး၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၵုၼ်ႁၢႆးၼၢင်း (Hainan) တေႃႇထိုင် မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇၸၢၼ်း သိုဝ်ၶျွၼ်း (Sichuan) တေႃႇထိုင် မိူင်းလၢဝ်း၊ လုၵ်ႉဢဝ် မိူင်းထႆး တေႃႇထိုင် မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်းပွတ်းႁွင်ႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ https://en.wikipedia.org/wiki/Tai%E2%80%93Kadai-speaking_peoples
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၶဝ်တၢၼ်ႈလၢတ်ႈ ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်း ပဵၼ်ၼႂ်းၸၢဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း Tai-Kadai (တႆး-ၶတႆး)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၶဝ် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉႁၼ်ထိုင် ၵူၼ်းၶိူဝ်း ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း Tai-Kadai (တႆး-ၵတႆး) တႄႉ မီးၼင်ႇၼႆ- https://en.wikipedia.org/wiki/Tai%E2%80%93Kadai_languages
1:1:1. kra ၶရ (578,846)populationlinks
1. laha လႃႈႁ                                8,200   https://en.wikipedia.org/wiki/Laha_language
2. Gelao ၵေႇလၢဝ်း                      550,746   https://en.wikipedia.org/wiki/Gelao_people
3. lachi လႃႈၶျီး                            16,300   http://joshuaproject.net/clusters/296
4. Paha ပႁ                                    600   https://en.wikipedia.org/wiki/Paha_language
5. Buyang ပုယၢင်း                         1,500   https://en.wikipedia.org/wiki/Buyang_language
6. En ဢႅၼ်ႇ                                   200   https://en.wikipedia.org/wiki/En_language
1:1:2. Kam Sui ၶၢမ်းသု (3,897,506)
2. Kam ၶမ်း (Dong)တွင်           2,960,293   https://en.wikipedia.org/wiki/Dong_people
3. Cao Miao ၸဝ်မႅဝ်ႇ 草苗            64,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Cao_Miao_language
4. Naxi Yao ၼႃးၶီးယႂ်ႇ 那溪话          2,500   https://en.wikipedia.org/wiki/Naxi_Yao_language
5. Then တႅၼ်း 佯僙语                  20,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Then_language
6. Maonan မၢဝ်းၼမ်ႉ 毛南族         107,166   https://en.wikipedia.org/wiki/Maonan_people
7. Chadong ၶျတွင် 茶洞語            22,000   http://joshuaproject.net/clusters/295
8. Sui သူၺ်း (တႆးၼမ်ႉ) 水族        411,847   https://en.wikipedia.org/wiki/Sui_people                             430,000
9. Mak မၢၵ်ႈ莫语                          10,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Mak_language
10. Ai Cham ဢိၶျၢမ် 锦话                2,700   https://en.wikipedia.org/wiki/Ai-Cham_language
11. Biao ပႅဝ်း 标话                       18,000   http://joshuaproject.net/clusters/295
12. Lakkja လၵ်းၵျ 拉珈语              9,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Lakkja_language
1:1:3. Hlai ႁလၢႆး (832,000)
1. Hlai လၢႆး (ႁလၢႆး) 黎语              700,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Hlai_languages
2. Cun ၵုၼ်                               80,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Cun_language
3. Jiamao ၵျႆမဝ်ႈ 加茂                   52,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Jiamao_language
1:1:4. Be (Ong Be)ဢူင်းပႄႉ (600,000)
1. Ong Be ဢူင်းပႄႉ                    600,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Ong_Be_language
1:1:5. Northern Tai တႆးၽၢႆႇႁွင်ႇ (25,414,792)
1. Bouyei ပုယီႈ(ပၢဝ်းယီး) 布依族 3,208,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Bouyei_people
2. Zhuang ၸွင်ႈ 壮族            19,360,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Zhuang_people
3. E ဢီး诶话                              43,000   http://joshuaproject.net/clusters/295
5. Tai Yo တႆးယူဝ်း (ဝႅတ်ႉၼၢမ်း)        60,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Tai_Yo_language
6. Yoy ယွႆး                                  7,500   http://joshuaproject.net/clusters/295
7. Nung ၼုင်း                        1,067,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Nung_language_%28Tai%29
1469
1469
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:5. Northern Tai တႆးၽၢႆႇႁွင်ႇ (25,414,792)
8. Tay တေး                           1,626,392   https://en.wikipedia.org/wiki/T%C3%A0y_language
9. Tsun Lao လၢဝ်းသူင်ႉ                 24,900   https://en.wikipedia.org/wiki/Ts%27%C3%BCn-Lao_language
1469
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:6. Tai ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (8,162,710)
1. Shan တႆး(သျၢၼ်း) ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ4,686,400  http://joshuaproject.net/people_groups/18205
2. Tai Ya တႆးယႃႈ                       500,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Tai_Ya_language
1469
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:6. Tai ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (8,162,710)
3. Tai Nua တႆးၼိူဝ် 傣哪语           720,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Tai_N%C3%BCa_language
1469
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:6. Tai ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (8,162,710)
5. Tai Khamti တႆးၶမ်းတီႈ               32,000   http://joshuaproject.net/clusters/280
1469
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:6. Tai ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (8,162,710)
6. Tai Laing တႆးလႅင်                   115,000   http://joshuaproject.net/clusters/295
1469
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:6. Tai ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (8,162,710)
7. Tai Phake တႆးၽႃၵႄႇ                  2,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Tai_Phake_language
1469
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:6. Tai ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (8,162,710)
9. Khamyang ၶမ်းယၢင်း                      810   https://en.wikipedia.org/wiki/Khamyang_language
1469
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:6. Tai ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (8,162,710)
10. Ahom ဢႁူမ်                     2,000,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Ahom_language
1469
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:6. Tai ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း (8,162,710)
11. Turung တုရူင်း                       10,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Turung_people
1469
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1469
ၵႂၢမ်းတႆး ၵတႆး
1:1:7. Lao Phutai လၢဝ်းပူႇတႆး (7,314,000)
1. Lao လၢဝ်း                          3,938,000   http://joshuaproject.net/clusters/210
2. Phu Thai ပူႇထႆး                   1,011,000   http://joshuaproject.net/clusters/295
3. Isan ဢီႇသၢၼ်                    2,300,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Isan_language
4. Nyaw ယေႃႉ                            77,000   http://joshuaproject.net/clusters/295
5. Lao Nyo လၢဝ်းငိဝ်ႉ                    15,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Lao_Nyo_language
1:1:8. Chaing Seng ၵဵင်းသႅၼ် (54,854,350)
1. Thai ထႆး                          40,000,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Thai_language
2. Northern Thai ထႆး(ႁွင်ႇ)        6,000,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Northern_Thai_language
3. Tai Daeng တႆးလႅင်(ဝႅတ်ႉၼၢမ်း)   100,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Tai_Daeng_language
4. Tai Don တႆးတွင် (တႆးၶၢဝ်)         649,000   http://joshuaproject.net/clusters/295
5. Tai Pao တႆးပဝ်း                       13,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Tai_Pao_language
7. Tai Dam တႆးလမ်                    942,000   http://joshuaproject.net/clusters/296
8. Khun တႆးၶိုၼ်                        139,000   http://joshuaproject.net/clusters/295
9. Phuan ၽူႈဢၢၼ်ႇ                    300,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Phuan_language
10. Thai Song ထႆးသွင်ႈ                32,000   https://en.wikipedia.org/wiki/Thai_Song_language
12. Thai (Southern) ထႆး(ၸၢၼ်း)4,500,000  https://en.wikipedia.org/wiki/Southern_Thai_language
13. Sapa သပႃႉ                                300   https://en.wikipedia.org/wiki/Sapa_language
14. Tai Moung Vat တႆးမိူင်းဝၢတ်ႇ     (ဢမ်ႇႁူႉ)   https://en.wikipedia.org/wiki/Tai_Muong_Vat_language
16. Other Tai (27)[1] တၢင်ႇၸိူဝ်း      584,050   http://joshuaproject.net/clusters/295
[1] Aou, Cai, Dualuo Lulu, Fuma, Hagei, Han Tai, Huayao Tai, Mo, Paxi, Puko, Qau, Rien, Tai Bueng, Tai Do, Tai Gapong, Tai Han Tong, Tai He, Tai Khaleun, Tai Laan, Tai Nua, Tai Long, Tai Peung, Tai Pong, Tai Sam, Tai Thanh, Tai Wang, Tulu, Khang
ႁူဝ်ႁုပ်ႈ တၢင်းသဵင်ႈ
zhuang-people-rice-wine
(I) kra ၶရ                    578,846
(II) Kam Sui ၶၢမ်းသု           3,897,506
(III) Hlai ႁလၢႆး               832,000
(V) Northern Tai တႆးၽၢႆႇႁွင်ႇ    25,414,792
(VI) Tai တႆး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း    8,162,710
(VIII) Chaing Seng ၵဵင်းသႅၼ် + 54,854,350
1:4. သၢႆငၢႆႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ
ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ မိူင်းၶီႈၶႃႈတင်းၼမ် လႆႈပဵၼ် မိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မၢင် ၶိူဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵေႃႈ မီးယူႇတင်းၼမ်။ ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ ပဵၼ်မႃးၵၢပ်ႈပၢၼ် သိုၵ်းယဵၼ်။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ် သိုၵ်းယဵၼ် (ၶၢဝ်းတၢင်း 50 ပီ)လိူဝ်မႃးၼႆႉ ၽၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၵူၼ်း ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ဢိၵ်ႇ Unicef ၶဝ် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵူၼ်းၼႂ်း ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ 14 ဝၼ်းၼႆႉ ၵႂၢမ်းၵူၼ်း ႁၢႆၵႂႃႇ 1 ၶိူဝ်းလႆႈႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ (ၶၢဝ်ႇဝီႇဢူဝ်ႇဢေႇ လၢတ်ႈဢွၵ်ႇ ၼႂ်းပီ 2015ႇ လိူၼ် ၵျူႇလၢႆႇ)
ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼမ်တွၼ်ႈမႃးတႄႉပဵၼ် ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၵႂၢမ်းသပိၼ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းႁိၼ်ႇတီႇ၊ ၵႂၢမ်းပင်ႇၵႃႇလီႇ၊ ၵႂၢမ်းၶႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းပိုၼ်ၽႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း လိၵ်ႈလၢႆး ၼႂ်းၶွမ်း၊ ၼႂ်းၼႅတ်ႉ၊ ၼႂ်း ၾူင်း၊ ၼႂ်းထီးဝီး၊ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း၊ ၼႂ်းလုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွႆႉထႅမ်ပၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵႂၢမ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉႁၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇၽႄႈတိူၼ်းၼမ် လိူဝ်မႃး တိၵ်းတိၵ်း။
ၵူၺ်းၵႃႈ ၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းဢွၼ်ႇမၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ-
(1) ၶိူဝ်းၵူၼ်း လဵၵ်ႉၵေႇဢေႇမၢင်လႄႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊
(2) ဢမ်ႇမီးႁႅင်း တႃႇတေၶႂၢၵ်ႈလႆႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊
(3) ဢမ်ႇပႂ်ႉပႃးလႆႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ĳ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႆႈမွတ်ႇဝွတ်ႈယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇ။
တႃႇတေ ဢမ်ႇပႃးၵႂႃႇ ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ႁၢႆလၢႆၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေလႆႈသိုပ်ႇႁဵတ်းႁိုဝ် ?
ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်း မီးဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း ĳ ၵၢၼ်ၽႂ်ၵၢၼ်မၼ်း ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉ မိူင်းလႂ်မိူင်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇပွင်ႇၸႂ်သေ လူဝ်ႇ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။ မေႃယႃလူင် လုင်းၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းၵေႃႈ ဝႃႈဝႆႉယူႇ။ ၵေႃႉတႅမ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇတႅမ်ႈတိၵ်းတိၵ်း၊ ၵေႃႉႁဵတ်း ၶၢႆ ၶဝ်ႈသွႆး တႆးၵေႃႈ လူဝ်ႇႁဵတ်းတိၵ်းတိၵ်း၊ ၵေႃႉမေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵေႃႈ လူဝ်ႇတႅမ်ႈတိၵ်းတိၵ်းĳ ၼႆယဝ်ႉ။ တွၵ်ႇတိူဝ်ႇလူင် လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၵေႃႈ ယၢမ်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းလူဝ်ႇမီးသႆးသေ မေႃၵၢင်ဝႆႉပႃလီလီ၊ သႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽိင်ႈငႄႈႁဝ်း ၽႃႇသႃႇႁဝ်း လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁဝ်းၸိူဝ်း ၼၼ်ႉသေ ႁဝ်းလူဝ်ႇမေႃႁဵတ်း ႁႂ်ႈၽႄႈတိူၼ်း၊ ၼႂ်းႁဝ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇႁႂ်ႈၽႄႈတိူၼ်း ၼႂ်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ လူဝ်ႇႁႂ်ႈၽႄႈထိုင်- ၼႆယဝ်ႉ။
1:5. ၶေႃႈၶွတ်ႇယွတ်ႈ
ၵမ်းလိုၼ်း တေဢဝ် တီႈတႅၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ လၢတ်ႈၼပႄၼ် ႁႂ်ႈၸပ်းၸႂ်ၵႂႃႇ ၵူႈၵေႃႉ၊ သင်ဝႃႈ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း လိူင်းၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ပွင်ႇၸႂ် ဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ်သေၵမ်း။ တမ်ႈတီႈ ပွႆးတွၼ်ႈသူးဢၼ်ၼိုင်ႈ ၶုၼ်မိူင်းတွၼ်ႈသူးပၼ် လုင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ သူး ဢၼ်မၼ်း လႆႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းမီးလုၵ်ႈၸၢႆး 10 ၵေႃႉလႄႈ ၶုၼ်မိူင်း တွၼ်ႈသူးပၼ်မၼ်း လွင်ႈဝႃႈ ၶႃၽူဝ်မေး မီးလုၵ််ႈ ၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃၽူဝ်မေး ၶိုၼ်ႈမႃးၼိူဝ်ၶဵင်ႇသေ မႃးႁပ်ႉဢဝ်သူးၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် တူပ်းမိုဝ်းပၼ်ႁႅင်း ပေႃးလင်လူင် ၵႂႃႇသဵင်ႈ။ ၽူႈၵႅဝ်ပၢင် ၸင်ႇဢဝ်မႅၵ်ႉ ယိုၼ်ႈပၼ်မၼ်းသေ ၸႂ်ႉမၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၽၢႆႇၼႃႈ ပရိသၢတ်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈလၢတ်ႈသေပွၵ်ႈ လႄႈ မၼ်းထဵင်သေတ ဢမ်ႇလႆႈ။ ၽူႈၵႅဝ်ပၢင် ၸင်ႇဝႃႈ လၢတ်ႈသေ ၼိုင်ႈၶေႃႈသွင်ၶေႃႈၵေႃႈ လႆႈယူႇၼႆလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ-
ၵွပ်ႈၼႆ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၽႂ်ႇၵၢၼ်မၼ်း ၸိူဝ်းႁဝ်းတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ လူဝ်ႇလၢတ်ႈလူဝ်ႇႁဵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုင်းလုၵ်ႈၼမ်ၼၼ်ႉဝႃႈ တေသိုပ်ႇ ၶတ်းၸႂ်ထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းယူႇၶႃႈ ၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ၼိုင်ႈသွင်သၢမ်
ၶေႃႈၵႂၢမ်းပၢႆးၼပ်ႉ ဢၢၼ်ႇၶပ်ႉၼဝႄႆး
ႁဝ်းတႆးတင်းလၢႆ ႁဵတ်းႁိုဝ်မၢႆဢၢၼ်း
ယိဢႄသၢၼ်းၵေႃႈ ႁဝ်းတေႃႈဢမ်ႇမီး
တိတ်ႉၼိတ်ႉတူင်းၼႆ ဝႆႉၵႆၵႆၵွၼ်ႇ
ၼိုင်ႈသွင်လႄႈသၢမ် ၼိုင်ႈသွင်သၢမ်။
ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆ ယူႇၵႆလႄႈပိူင်ႈ
ႁိူင်ႈၵိူင်းၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ၵႂႃႇၵေႃႈလၢႆး
သဵင်ငၢႆးပိူင်ႈၵၼ် ပဵၼ်ၼၼ်ၵွၼ်ႇလႃႈ
သင်ဝႃႈဢၢၼ်ႇၶပ်ႉ ပၢႆးၼပ်ႉၶိုင်ပွင်
ၼိုင်ႈသွင်သၢမ်ၸိုင် မၢႆထိုင်ပဵၼ်တႆး ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ။
ၸဝ်ႈသုၶမ်း (တၢင်ႉယၢၼ်း) 30/3/2014
တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ (ၸၢၼ်း)  (တောတွင်လှ (တောင်)ရွာ၊ Tawtwinhla(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192816 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13764709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
မၢၵ်ႇၼင်လွမ်ႈ
မၢၵ်ႇၼင်
မၢၵ်ႇၼင်လွမ်ႈၼႆႉ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ Football ၼႆသေ ပွင်ႇဝႃႈ မၢၵ်ႇမူၼ်း မၢၵ်ႈလွမ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်တိၼ်ပိတ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇၼင် (မၢၵ်ႇပိတ်ႉၼင်)ၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တၢင်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် သူင်ၸႂ်သေဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇတင်းၼမ်ၵေႃႈ သူင်ၸႂ်ၵၼ်တႄႉတႄႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းတႆးၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်သူင်လဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇၼင် ၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်းယူႇ။ တၢင်းလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇၼင်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းလဵၼ်ႈ ၵေႃႉလဵဝ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ မၼ်းပဵၼ် တၢင်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်သေ လဵၼ်ႈတင်းၸုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၾုတ်ႉၿေႃး Football ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵႂၢမ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၵေႃႈ ႁွင်ႉၸွမ်းၼင်ႇၼၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ ၶေႃႈငဝ်ႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ် Soccer (သွၵ်ႉၵႃႇ) ၼႆသေ မိူင်းၶၼေႇတႃႇ လႄႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ် ႁွင်ႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် မိူင်းဢေႃးၸတြေးလီးယႃး၊ မိူင်းဢၢႆးသလႅၼ်း၊ မိူင်းဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း၊ မိူင်းၼိဝ်းၸီႇလႅၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၸႂ်ႉတင်းသွင်ၶေႃႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် မိူင်းဢေႃးၸတြေးလီးယႃး လႄႈ မိူင်းၼိဝ်းၸီႇလၢၼ်ႇတႄႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိုၼ်း Football ယဝ်ႉ။
လၢႆးလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်လွမ်ႈ (သွၵ်ႉၵႃႇ)
လၢႆးလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇၼင်လွမ်ႈၼႆႉ မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၿႅပ်ႉပီႇလူင်း လႄႈ ပၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢီႇၵျိပ်ႉၶဝ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵရိၵ်ႉၶဝ် သူင်ၵၼ်လဵၼ်ႈသေ ၸင်ႇႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းရေႃးမယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မိူင်းရေႃးမ ၵူၼ်ႇပင်းၵႂႃႇ လွင်ႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ၼႆႉၵေႃႈ ဝွတ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းသေ ထိုင်မႇး ပီ 1961 ဝၢႆးသေ မိူင်းဢီႇတလီႇ ၶိုၼ်းၶွတ်ႈၽၼ်ႈလႆႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လၢႆးလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင် ၶိုၼ်းႁိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းသိုၵ်းရေႃးမ ႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇလႄႈ လွင်ႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇပိတ်ႉၼင်ၼႆႉၵေႃႈ ထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃး ထိုင်မႃး ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14, 15 ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ဢႅၵ်ႉတွပ်ႉသၢမ် လႄႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ရိတ်ႉၶျိူတ်ႉသွင်ၼၼ်ႉ ၶႃမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ လွင်ႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵၼ်ႈၵျၢမ်းထၢမ်းၼႆသေ ဢဝ် ပၵ်းပိူင်ဢုပတေႇ ႁၢမ်ႈသီးယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ လၢႆးလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင် ဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လၵ်းၵူဝ်းၶဝ် ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ တေၵႆၵၼ်မွၵ်ႈ 2 လၵ်း 3 လၵ်းသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းလဵၼ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တႄႇလဵၼ်ႈ ဝၢႆးဝၼ်း 2 မွင်း တေႃႇထိုင် တၢမ်းၶမ်ႈ ၵၢင်ဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 တႄႉ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈ မၢႆမီႈမၼ်းသေ လဵၼ်ႈမႃးလႄႈ လၢႆးလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈလဵၼ်ႈမႃး ၸွမ်းၼင်ႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ပီ ပွႆးလဵၼ်ႈႁႅင်း ဢူဝ်ႇလမ်ႇပိၵ်ႉၸ် 1869 ၼၼ်ႉမႃး ၸင်ႇတမ်းဝၢင်း ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈမၢၵ်ႇၼင် ၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ လဵၼ်ႈၵၼ်မႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉ လွင်ႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းတႄႇပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် မႃးဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ လွင်ႈပိတ်ႉၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈပီ 1895 ပဵၼ်ပၢင်ႁိမ်သူးဝႃႇတႃႇလွတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပိတ်ႉလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇၼင်ၼၼ်ႉ သွင်ၸုမ်းလႆႈၶႄႉၶဵင်ႇ လဵၼ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈၸုမ်းၼႆႉ ၵူၼ်းပိတ်ႉမၼ်း မီး 11 ၵေႃႉ၊ ဢၼ်လဵၼ်ႈတႅဝ်းၽၢႆႇၼႃႈ 5 ၵေႃႉ၊ တႅဝ်းၼႂ်းၵၢင် 3 ၵေႃႉ တႅဝ်းဢၼ်ပႂ်ႉၽၢႆႇလင် 2 ၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းပႂ်ႉၵူဝ်း ဢၼ်ဢဝ်မိုဝ်းၺွပ်းမၢၵ်ႇၼင် 1 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ပႂ်ႉၵူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢဝ်တိၼ်ပိတ်ႉၵေႃႈလႆႈ၊ ဢဝ်မိုဝ်းၺွပ်းၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိူဝ်သေၸဝ်ႈပႂ်ႉၵူဝ်း ၸိူဝ်းၵူၼ်းသိပ်းၵေႃႉၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၺ်းလႆႈဢဝ် တိၼ်ပိတ်ႉ ဢဝ်ၵွၵ်းႁူဝ်တွၵ်ႈ ဢဝ်ဢူၵ်းႁႄႉ မၢၵ်ႇၼင်တႄႉ လႆႈယူႇ၊ မၢႆမီႈမၼ်းတႄႉ မၢၵ်ႇၼင် တေဢမ်ႇလႆႈတိူဝ်ႉမိုဝ်း ၸိူဝ်းပိတ်ႉၼၼ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼင် ဢၼ်ပိတ်ႉၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ် မၢၵ်ႇၼင်လွမ်ႈ (မူၼ်း) ယႂ်ႇ 27 ထတ်း တေႃႇ 28 ထတ်း၊ ၼမ်ႉၼၵ်း မီး 13 ဢွင်ႇၸႃႉ တေႃႇထိုင် 15 ဢွင်ႇၸႃႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၼင်ပိတ်ႉၼႆႉ တေလႆႈဢဝ်လူမ်း သတ်ႉသႂ်ႇၼႂ်း ယၢင်တင်သေ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမၼ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၼင်ယဵပ်ႉသေ ႁေႃႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢင်းမၢၵ်ႇၼင်ၼၼ်ႉ ၼႃႈတၢင်းယၢဝ်း မီး 100 ၵႅၵ်ႉ တေႃႇထိုင် 130 ၵႅၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈတၢင်းပွတ်း သမ်ႉမီး 50 ၵႅၵ်ႉ တေႃႉထိုင် 100 ၵႅၵ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈပိတ်ႉမၢၵ်ႇၼင်ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ထုၼ်၊ သီၽိူၵ်ႇ တႃးဝႆႉ ယွမ်ႉဝႆႉသေ မၵ်းၶၼ်ႈပၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၵပၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵပၢႆႇ  (ကပိုင်ရွာ၊ Kapaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190318 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1239 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2848 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ႁူဝ်ၼွင်၊ ဝၢၼ်ႈ (ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼွင် (, Ho Nawng, ဟိုနောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မေႇ 12
လိူၼ်မေႇ (12) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (132) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (133))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (233) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
မျိၼ်းတႃးဝႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းတႃးဝႄႇ  (မြင်းဒါးဝယ်ရွာ, Myindarwei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃးဝႄႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191012 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႃးဝႄႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 950 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1018 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1968 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
415
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:415
ႁူၺ်ႈၶၢၼ်မူၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶၢၼ်မူၼ်ႇ (, Hway Hkan Mun, ဟွေခံမွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႄႈဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵရသူႇရိ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵရသူႇရိ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပလိၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1067
1067
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1067
1468
1468
တတွင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတတွင် (, Ta Taung, တတောင် (နားထောင်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1468
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1468
တမူင်းၵၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
မေႇ 13
လိူၼ်မေႇ (13) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (133) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (134))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (232) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
861
‘’’861’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:861
ၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ညောင်ပင်လျှို (အရှေ့)ရွာ, Naungpinhlyo(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218397 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1830
(26) ဝၼ်း
5
414
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:414
မေႇ 14
လိူၼ်မေႇ (14) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (134) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (135))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (231) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
ယွင်ႇၶျီႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယွင်ႇၶျီႇဢူး  (ရောင်ခြည်ဦးရွာ, Yaungchioo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191577 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2335 ၊ ယိင်း 2825 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
တွင်ႇပေႃႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပေႃႇ (ၸၢၼ်း)  (တောင်ပေါ် (တောင်)ရွာ၊ Taungpaw(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191867 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇ (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 649 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 806 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1455 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၸီးပိင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၸီးပိင်ႇၵူင်း (ဇီးပင်ကုန်းရွာ, Zeepinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190180 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2738 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 3250 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢေႇပရႄႇ 1920
(26) ဝၼ်း
5
1066
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မူင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမူင်ႇပိၼ်ႇ  (မုံပင်ရွာ, Monpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194073 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1443 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1714 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3157 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1467
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1467
ၼႃးၵူတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၵူတ်ႉ (, Wan Nar Kut, ဝမ်နားကွတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
860
‘’’860’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1065
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
860
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1065
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
860
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1065
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
860
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1065
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
860
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1065
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
860
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1065
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
860
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:860
1065
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1065
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ (Naypyidaw Union Territory, နေပြည်တော်)ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇ ပၵ်းသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်း
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ (၂) ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ (၈) ၸႄႈဝဵင်းသေ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ တႅၵ်ႉၶိၼ ၼၼ်ႉၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈဢုၵ်ႉတရ ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ
လႆႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်း (၈) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (၅၇) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (၁၈၇) ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (၇၉၅) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ မီးတႂ်ႈၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶွင်ႇၸီႇၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်းႁႅၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃႉၼိူင်ႈ၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵေႃႉၼိူင်ႈလႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇ ၵဝ်ႈၵေႃႉ ၶႃႈဢေႃႈ။
ပလိၼ်းလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပလိၼ်းလေး  (ပုလင်းလေးရွာ၊ Pulinlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလိၼ်းလေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192377 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပလိၼ်းလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 768 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 866 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1634 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၸေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၸေး  (ကျပ်ပြင်ဈေးရွာ၊ Kyatpyinzay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190335 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (ဢွၵ်ႇ) (, Nam Pen (East), နမ့်ပျဉ် (အရှေ့)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192815 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13764709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ (ပခုက္ကူခရိုင် ; Pakokku Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉ ပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်မီး ပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်တင်းၸႄႈဝဵင်း (5) ၸႄႈဝဵင်းသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်း ဢၼ်မီးၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ဝဵင်းလူင် ၸိူဝ်းမီးၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းၵၢင်ၵႅၼ်လီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၶူဝ်ဢေႇရႃႇဝတီႇ (ပၶူၵ်ႉၵူႇ) ဢၼ်တင်းလူတ်ႉၵႃး ရူတ်ႉရဵၼ်းတႆႇၶၢမ်ႈလႆႈလႄႈ တင်း ထုင်ႉပွတ်ႈဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ ၸၢင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵႂႃႇမႃးလႆႈငၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်း ၽၢႆႇႁဵတ်းတဵၼ်းႁွမ်ႇဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇ၊ ဝဵင်းမျႅင်ႇ၊ ဝဵင်းပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းပၶၢၼ်း ဢၼ်မီးၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းၶျွၵ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း၊ ဝဵင်းမျိတ်ႉၶျေႇ ဢၼ်မီးၽင်ႇ ၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ထမ်ႇမတိၼ်ႇၼႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႘႒၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
Semi-presidential system
ခငလွြလညခထကငုခꨉလꨁ
လိၼ်လမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလိၼ်လမ် (, Linlam, လင်လန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မျူဝ်ႉတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ