cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တီႈဢၼ် ၾိင်ႈငႄႈမၢၼ်ႈၶဝ် ၸူႉတုမ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီဝႆႉ။ ၸွမ်းသၢႆၼမ်ႉမႄႈၵဵဝ်သေ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးၶဝ် ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလူင်းလူင်းသေ၊ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၵေႃႈ ၵႂႃႇမႃးလႆႈ။ တၢင်းလူတ်ႉၵႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉ။ တီႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇလႄႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇၸူး ၼႂ်းမိူင်းၵူႈတီႈတီႈၼႆႉ ဢမ်ႇပႄႉယၢပ်ႇယဵၼ်းသင်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ဝႆႉယဝ်ႉ။
မျေႇၸူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ဢွင်ႈတီႈလိုဝ်းလင်
တီႈဢမရပူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသူၺ်ႇၵျႅတ်ႉယႅတ်ႉ။ တီႈၽင်ႇၼမ်ႉတူႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ၽြႃးသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃႊ တႄႇမႃးၼၼ်ႉသေ ပေႃးထိုင်လိူၼ်သီႇမႃး ႁဵတ်းပွႆးၽြႃးမႃးယူႇ ၵူႈပီယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းပွႆးမႃး ပႃးၸိူဝ်းယူႇၼႂ်း ၼမ်ႉတူႈၼၼ်ႉ မႃးႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉသေ မႃးၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် တီႈမိုဝ်း ၵူၼ်းဝႆႉၽြႃးသေ မၢင်းၸိူဝ်းပၢႆႁပ်ႉဢဝ် ဢၼ်ပိူၼ်ႈတဵၵ်းၶမ်းပၼ်တီႈႁူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈသွမ်း ၸိူဝ်းတၢင်ႇလူႇတီႈ ၽြႃးသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မူတ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇၸီး ၵႃၵေႃႈဢမ်ႇၵိၼ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီးၼႂ်းၶႂင်ဝၢၼ်းၽြႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် မူတ်ႉလႄႈၵႃႈလမ်။
ၼႃႈလိၼ် တႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ၶုၼ်မင်းတုင်း မၵ်းမၼ်ႈမႃးပၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်သူၺ်ႇၵျူဝ်းတတ်ႉ ရွှေကြိုးသတ်နယ်မြေ ၼႆႉသေ ပေႃးၵႂႃႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼတ်ႉထဵပ်ႉတွင်ႇယူဝ်း နတ်ထိပ်တောင်ရိုး၊ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉတူႈ (မႄႈၼမ်ႉမျိတ်ႉငႄႇ)၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမတယႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇတႃႈလိူဝ်ႇ (ၼႃႈလိၼ်ပတဵင်ႇၵျီး)၊ မတယႃႇ လႄႈ ပၢင်ႇဢူး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပၵၢၼ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပၵၢၼ်ႇၸု (ပုဂံစုရွာ, Bagansu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189949 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1530 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1638 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3168 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ထၼွင်းၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၸု  (ထနောင်းစုရွာ၊ Htanaungsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192322 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4480 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံစာချုပ်
‘ပင်လုံစာချုပ်’ သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ဒြပ်ကို ထည်ဝါခန့်ညားစေခဲ့သည် သာမက တိုင်းရင်းသားတို့သွေးစည်းညီညွတ်ခြင်း၏ ကွယ်ဝှက်၍ မရသော အမှတ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ အချိန်ကား လွန်ခဲ့သော ၆၇ နှစ်တာကာလ။ အတိအကျဆိုရသော ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ။
နေရာမှာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းလဲချားစော်ဘွားအပိုင် နယ်အတွင်းရှိ ပင်လုံမြို့ကလေးတွင် ဖြစ်၏။ စင်စစ်ပင်လုံဟု နှုတ်ကျိုးခေါ်ဝေါ်နေ သော်လည်း ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် ‘ပန်လုံ’ ဟု ခေါ်၍ ‘လွင်ပြင်ကြီး’ ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ပန်လုံ ခေါ် ပင်လုံ သည် လွင်ပြင်မြို့ ဟု အနက်ပေးသော်ရသည်။
ဗြိတိသျှတို့၏ ခြေထိုးသွေးခွဲမှုများကြောင့် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကြိုးပမ်းမှုမှာ လိပ်ခဲတင်းလင်းဖြစ် နေသော်လည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀နာရီအချိန်တွင် သမိုင်းဝင်ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ကချင်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရှမ်းစော်ဘွားကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရှမ်းပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ချင်းကိုယ်စားလှယ်တို့သည် သဘောတူညီလက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီမှ အဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် စဝ်ဖများအားလုံးတို့အပြင် ရှမ်းပြည် နယ်များ၊ ကချင်တောင်တန်းဒေသများနှင့် ချင်းတောင်တန်းဒေသတို့မှ ကိုယ်စားလှယ်များတို့ တက်ရောက်ကြသော ပင်လုံမြို့တွင်ကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကြီးတရပ်တွင် ...ကြားဖြတ်မြန်မာအစိုးရနှင့် ချက်ချင်းပူးပေါင်းခြင်းအားဖြင့် ရှမ်း၊ ကချင်နှင့် ချင်းတို့သည်လွတ်လပ်ရေးကို ပိုမို၍ လျှင်မြန်စွာ ရရှိလိမ့်မည်ဟု အစည်းအဝေးတက်ရောက်သူ အဖွဲ့ဝင်တို့သည် ကန့်ကွက်သူမရှိဘဲ အောက်ပါအတိုင်း သဘောတူညီကြလေသည်။
သီးခြားပြည်နယ်တခု ထားရှိသင့်ကြောင်းကို သဘောတူညီကြသည်။ ဤရည်ရွယ်ချက်အထ မြောက်ရန်အလို့ငှာ ပထမခြေလှမ်းအနေဖြင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအက်ဥပဒေအရ နောက်ဆက်တွဲစာရင်းပါ အပိုင်း (၂) ဒေသများကဲ့သို့ မြစ်ကြီးနားနှင့်ဗန်းမော်ခရိုင်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင်နယ်စပ်ဒေသ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အားဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရမည်။ ထိခိုက်ခြင်းမရှိစေရ၊ မြန်မာပြည်နှင့် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်မြေစု၏ ဘဏ္ဍာရေးအစီအစဉ်များကဲ့သို့ ကချင်တောင်တန်းနှင့် ချင်းတောင်တန်းများအတွက် အလားတူအစီအစဉ်များကို ထားရှိ ကျင့်သုံးရန် ဖြစ်နိုင်မည်၊ မဖြစ်နိုင်မည်ကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီက နယ်စပ်ဒေသများ၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့်အတူ စစ်ဆေးကြည့်ရှုရမည်။
မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ အောင်ဆန်း ၁၂-၂-၄၇ ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင် မြစ်ကြီးနား ဇော်ရစ် မြစ်ကြီးနား ဒိန်ရတန် မြစ်ကြီးနား ဇော်လ ဗန်းမော် ဇော်လွန်း ဗန်းမော် လဗန်းဂရောင်း ဗန်းမော် ချင်းကော်မတီ ဦးလွှာမှုန်း အေတီအမ်။ အိုင်တီအက်(စ်)အမ်၊ ဖလမ်း။ ဦးသောင်ဇာခပ် အေတီအမ်၊ တီးတိန်။ ဦးကွယ်မန်း အေတီအမ်၊ ဟားခါး။ ရှမ်းကော်မတီ ခွန်ပန်းစိန် တောင်ပိုင်းစဝ်ဖလုံ စဝ်ရွှေသိုက် ညောင်ရွှေစဝ်ဖလုံ စဝ်ဟုံဖ မြောက်ပိုင်းသိန္နီစဝ်ဖလုံ စဝ်နွံ လဲချားစဝ်ဖလုံ စဝ်စံထွန်း မိုင်းပွန်စဝ်ဖလုံ စဝ်ထန်းအေး သာမိုင်းခမ်းစဝ်ဖလုံ ဦးဖြူ သထုံစဝ်ဖလုံ၏ ကိုယ်စားလှယ် ခွန်းဖုံး မြောက်ပိုင်းသိန္နီ ဦးတင်ဧ ဦးထွန်းမြင့် ဦးကြာပု ဦးခွန်စော စဝ်ရစ်ဖ ဦးခွန်ထီး
901
'''901’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:901
ၺွင်ႇထူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇထူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ညောင်ထို (ရှေ့)ရွာ၊ Nyaunghto(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192089 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1228 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1972 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉ (ဂွမြို့နယ် ; Gwa Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၵႂႃႉ လႄႈ ဝဵင်းၵျိၼ်ႇတလီႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵႂႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယႂႃႇတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ရွာသာ (အရှေ့)ရွာ, Ywarthar(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူႇမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190908 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူႇမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5650 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6494 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12144 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၼေႇရိတ်ႉၸယ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၼေႇရိတ်ႉၸယ  (နေရဉ္စယျရွာ, Nayritsaya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼေႇရိတ်ႉၸယ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189664 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼေႇရိတ်ႉၸယၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2195 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1759 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢိူင်ႇလႅင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇလႅင် (, Ein Lai, အိမ်လိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵိဝ်ႇတေႃးဝ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိဝ်ႇတေႃးဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192774 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိဝ်ႇတေႃးဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1037 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1312 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တမႃႇပိၼ်ႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတမႃႇပိၼ်ႇလေး  (တမာပင်လေးရွာ၊ Tamarpinlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192194 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1617 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1951 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3568 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1515
1515
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
ၼႂ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ၽႂ်ၶႂ်ႈႁူႉ တၢင်းၵႂႃႇမိူင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵေႃႈ လူဝ်ႇဢွၼ်ၵၼ် ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉယဝ်ႉ၊ ႁဵတ်းသင်လႄႈ တေလႆႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ?။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႄပၼ်ဝႆႉ တၢင်းၵႂႃႇမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈထုၵ်ႇလီလႆႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ "တၢင်းၵႂႃႇမိူင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ။ တြႃးဢၼ်တေသူင်ႇထိုင်မိူင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးပႆႇဢၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ လိၵ်ႈၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉတႅမ်ႈၼႆႉတေပႆႇလူင်ႉလႅင်း၊ တေပႆႇယဝ်ႉၵွၼ်ႇ၊ ၸင်ႇဝႃႈပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လူတူၺ်း ဢၢၼ်ႇတူၺ်းလိၵ်ႈ "တၢင်းၵႂႃႇမိူင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ" ဢၼ်ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉတႃႉ။
1515
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193052 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1467 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3166 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
ပေႃးဝႃႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉၸိုင် တေႁူႉမႃးလွင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယူႇသၵ်းသၵ်း။ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ဢဝ်ပၢႆၵမ်မၼ်းၸိၼႄ တၢင်းၵႂႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ။ လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈၼႆႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းမၼ်းၵေႃႈလီ၊ တၢင်းၶႆႈၸႂ်မၼ်းၵေႃႈလိုၵ်ႉ၊ တၢင်းႁၼ်မၼ်းၵေႃႈၵႂၢင်ႈ၊ ၶေႃႈသဵင်မၼ်းၵေႃႈၶႅမ်ႉ ဢမ်ႇမီးတီႈလၢတ်ႈတီႈၼႄးသင်၊ ပေႃးဢၢၼ်ႇပေႃးလူတူၺ်း လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉယဝ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢၢမ်းလွင်ႈၵတ်ႉတၢင်းၶၼ် ပၢႆၵမ်ဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးယဝ်ႉ။ ပေႃးၼႆလီယဝ်ႉ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင် ဝေႃးလၶႄႉၼႆႉပဵၼ်ၽႂ်?၊ ၼင်ႇႁိုဝ် လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆၵမ် တႆးႁဝ်းသမ်ႉပေႃးတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး။ ၼင်ႇႁိုဝ် တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ၽၢႆႇတြႃးတႆးႁဝ်း သမ်ႉပေႃးတေယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းမႃးလႄႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီလႆႈႁူႉ လွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈယူႇ။ ပေႃးႁဝ်းႁၵ်ႉလိၵ်ႈႁဝ်းလၢႆးႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁၵ်ႉၸဝ်ႈမေႃလိၵ်ႈမေႃလၢႆးႁဝ်းယူႇ၊ ပေႃးႁဝ်းႁၵ်ႉတြႃးႁဝ်းလိၵ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁဝ်းတေဢမ်ႇလႆႈလိုမ်းၸဝ်ႈမေႃလိၵ်ႈႁႁဝ်း။ တေလႆႈၶုၵ်းၸႂ်လႆႈၶဝ်ယူႇတႃႇသေႇ၊ ႁူမ်ႈဝႃႈၸဝ်ႈမေႃလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉသေၼႆၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸိုဝ်ၶဝ်သမ်ႉပေႃးတေဢမ်ႇႁၢႆၸွမ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸိူဝ်းႁဝ်း ႁၵ်ႉလိၵ်ႈတႆးတြႃးတႆးၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၶႆႈၸႂ် ၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ ပိုၼ်းၸဝ်ႈမေႃလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ႁဝ်းၵူႈၵေႃႉ လူဝ်ႇလီလႆႈႁူႉဝႆႉယဝ်ႉ။
1515
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1515
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
ပၢၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်ႇ
ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉတႄႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုင်းၽူဝ်းသျိၼ်ႇ၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈလုင်းၽိတ်ႈ၊ ပႃႈၼၢင်းယဵၼ်ႇ ၶဝ်ပူႇဢွၵ်ႇ ဢၼ်ယူႇ မိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈမႃးႁဵၼ်ႈလိၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၵႃႈတီး တွင်ႇၵျီး ဢၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ။ ပူၼ်ႉၸၼ်ႉၸဵတ်းသေ ၵႂႃႇႁဵတ်းၽူႈမၢႆၸရေးလူင်တီႈလုမ်းၸဝ်ႈၾႃႉလွၵ်ႈၸွၵ်ႇ။ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႈၶူပ်ႇဢႃႇယု 25 ၼၼ်ႉ တင်ႈၼႃႈႁိူၼ်းတင်း ပႃႈၼၢင်းၺုၼ်ႉ ၵူၼ်းယွင်ႁူၺ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
1515
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1515
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
ၼႃႈၵၢၼ်လႄႈလိၵ်ႈလၢႆး
လုၵ်ႉတီႈလွၵ်ႈၸွၵ်ႇသေ ၶၢႆႉမႃးတွင်ႇၵျီး မႃးႁဵတ်းၵၢပ်ႈၸရေး၊ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇႁဵတ်းၽူႈမၢႆလူင် တီႈဝဵင်းၽႃသွင်း မိူင်းယၢင်းလငႄ်၊ ႁဵတ်းၽူႈမၢႆယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်လႆႈပဵၼ်မႃး ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းသေ သမ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽွင်းၶွၼ်ႇ (အခွန်အမတ်)။ ဢမ်ႇႁိုင်သမ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽွင်းလူင် ၼႂ်းဢိူဝ်ႇဝေႃးလၶႄႉယဝ်ႉ။ လုင်းၽူဝ်းသျိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈယူႇတီႈၽႃသွင်းၼၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး၊ ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတႆး၊ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးတႄႉတႄ့၊ ၽႃသွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁိမ်းတိုဝ်ႉၼမ်ႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၵိုၼ်း၊ တၢင်းၵႃႉလီ၊ ပီႈၼွင်ႉတႆးၵေႃႈၶဝ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇၼမ်၊ ပီႈၼွင်ႉတႆးၶဝ်ဢၼ်ယူႇၸွမ်းၾင်ႇၼမ်ႉၶူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈဝၼ်းၵၢတ်ႇၼႆ ၶီႇႁိူဝ်းမႃးၸွတ်ႇတီႈတိုဝ်ႉၽႃသွင်း၊ မႃးၵႃႉ မႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵၼ်၊ လုင်းၽူဝ်းသျိၼ်ႇၼႆ့ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ၸဝ်ႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈလၢႆးၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ် ဢၼ်မႃးၽႅဝ်ၽႃသွင်း၊ မေႃၵႂၢမ်းတႆးလူင်ႁဝ်း ဢၼ်ယူႇၸွမ်ၽင်ႇၶူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈလုင်းၽူဝ်းသျိၼ်ႇ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၼမ်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်သူင်ဝႃႇသၼႃႇၵေႃႈယႂ်ႇ၊ ၸႂ်ၶႂ်ႈႁူႉၶႂ်မေႃၵေႃႈမီးသေ လုင်းၽူဝ်းသျိၼ်ႇၼႆႉ ၵွပ်ႈလႆႈထူပ်းၸဝ်ႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈလၢႆး၊ ၸဝ်ႈမေႃၵႂၢမ်းၶဝ်လႄႈ လွင်ႈလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈၸဵမ်ၽၢႆႇလူၽၢႆႇႁေႃး၊ ၽၢႆႇတႅမ်ႈၼၼ်ႉ ၵႅပ်ႉမႃးၶႅၼ်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။
484
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
လွင်ႈသူင်ပၢႆးမွၼ်း
တီႈႁိူၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ယဵၼ်းပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈတီႈထင်ၸဝ်ႈမေႃလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းၶိုၼ်းဝၼ်းဝၼ်း တီႈႁိူၼ်းမၼ်းသဵင်ပၼ်းႁဵတ်းၵႂၢမ်းတႆး၊ လူလိၵ်ႈတႆးသမ်ႉပေႃးလႆႈငိၼ်းယူႇတႃႇသေႇ၊ လွင်ႈလိၵ်ႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး လုင်းၽူဝ်းသယိၼ်ႇၼႆႉ လွင်ႈႁႆႇလွင်ႈၵႃႈၵေႃႈသူင်တႄႉတႄႉ။ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ မေႃႁႆႇမေႃၵႃႈ၊ ႁႆႇၵွင်တႆး၊ ၵႃႈတႆးၵေႃႈမေႃ၊ လွင်ႈၶိူင်ႈႁႆႇတိုင်ႈမၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ မၼ်းႁူႉတႄႉတႄႉ။ မေႃးဝႃႈၵႂႃႇတူၺ်းပွႆးမၢၼ်ႈၸိုင် မေႃးငိၼ်းသဵင်တိင်ႇသဵင်ၵွင်မၢၼ်ႈၸိုင် တီႈလႂ်ၽိတ်းၵေႃႈ မၼ်းႁူႉၵမ်းလဵဝ်၊ ပေႃးငိၼ်းပေႃးႁူႉၵေႃႈ မၼ်းတၵ်ႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မၢၼ်ႈၸိူင်း (ၸၢတ်ႈ)ၶဝ်ၵူဝ်မၼ်းတႄႉတႄႉ။ လွင်ႈႁႆႇတိုင်ႈသိၵ်ႉ (ပတ်ႉတလႃး)ၼၼ်ႉ မၼ်းၶႅၼ်ႇတႄႉတႄႉ။
484
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
လွင်ႈသူင်ပၢႆးမွၼ်း
ၵႃႈတီႈႁိူၼ်းမၼ်း ၽႃသွင်းၼၼ်ႉ မေႃတရေႃးတႆးမီးယူႇတႃႇသေႇ။ တူဝ်မၼ်းၵေႃႈႁဵတ်းၵႂၢမ်းဝွၵ်း၊ ႁႆႇတရေႃး၊ ပေႃးပိူၼ်ႈႁႆႇၽိတ်းၵေႃႈမၼ်းၵေႃႉမႄးပၼ်၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈယူႇၸမ်ၼမ်ႉၶူင်းလႄႈ ၵႂၢမ်းလွင်ႈၶူင်းၼႆၵေႃႈ လုင်းၽူဝ်းသျိၼ်ႇသူင်တႄႉတႄႉ၊ ပီႈၼွင်ႉဢၼ်မေႃႁဵတ်းၵႂၢမ်းလွင်ႈၶူင်းၼၼ်ႉ တီႈႁိူၼ်းမၼ်းမီးယူႇတႃႇသေႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈလၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၵ်ႉပႅင်းတႄႉတႄႉ။ ၸဝ်ႈလိၵ်ႈၸဝ်လၢႆး ၸဝ်ႈၵႂၢမ်းၶဝ်ၵေႃႈ ပေႃးၽႅဝ်တီႈႁိူၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႆ ယူႇမူၼ်ႈၸႂ်သိူဝ်း။ လွင်ႈလိၵ်ႈလွင်ႈလၢႆးလွင်ႈႁႆႇလွင်ႈၵႃႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈမေႃၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယႂ်ႇယၢဝ်းယၢဝ်းသေသွၼ်ပၼ်။ ပေႃးၶႂ်ႈမေႃဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးၸိုင် မၼ်းၶၢမ်ႇလဵင်ႉၶဝ်ႈသေသွၼ်ပၼ်ၵွၼ်ႇ။ မေႃလိၵ်ႈပွတ်းႁွင်ႇပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈပၼ်ႇၺႃႇတီႈမၼ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁဵၼ်းမႃးႁႃလႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
484
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
လွင်ႈသူင်ပၢႆးမွၼ်း
ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတြႃးၵူၺ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ၊ လိၵ်ႈၵႂၢမ်းလိၵ်ႈဝွၵ်းၵေႃႈတႅမ်ႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပႆႇႁႃႁၼ်ၵွၼ်ႇ။ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ လီၸွပ်ႇလီႁႃလီၵဵပ်းလီႁွမ်တွမ်ပႅင်း လိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈယူႇ။
484
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
ၶိုၼ်းၶၢႆႉမႃးတီႈ ယွင်ႁူၺ်ႈ
ထိုင်မႃးပီ 1946 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၶိုၼ်းၶၢႆႉမႃးတီႈယွင်ႁူၺ်ႈသေ မႃးၺႃးၸွမ်ၸိုင်ႈလူင် ၸဝ်ႈၶမ်းသိူၵ်ႈ မႃးတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆး၊ ပိၼ်ႇလိၵ်ႈမၢၼ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး၊ မႃးသွၼ်လိၵ်ႈတႆးပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယွင်ႁူၺ်ႈၶဝ် ၵွပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၶတ်းၸႂ်လႄႈ တႆးယွင်ႁူၺ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ မေႃလိၵ်ႈတႆးၵႂႃႇ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇ
ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼႃႇ၊ ၵွပ်ႈလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈၼႃႇလႄႈ ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်သေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇမိူဝ်ႈပီ 1948 ယဝ်ႉ။ ပႃႇႁဵဝ်ႈမၼ်းမီးတီႈယွင်ႁူၺ်ႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၶႃႈၸုမ်းၸိူဝ်းၽူႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈလၢႆးၶဝ် ထုၵ်ႇလီၶႆႈႁႃယူႇ၊ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈတူဝ်တၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ႁွမ်ယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇမွၵ်ႇႁွမ်ႁူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးၵႂၢမ်းသွၼ်သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယင်းဢမ်ႇႁၢႆၸိုင် တေဢမ်ႇႁၢႆလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃႈဝႃးတႆႈႁဝ်း ယင်းယုမ်ႇယမ်ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထယူႇၸိုင် ၵျၢမ်းၼႄတၢင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တေလႆႈယိပ်းတိုဝ်းယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်သၢႆတၢင်းသဵၼ်ႈတၢင်း၊ တၢင်းၵႂႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇတေၸိုၼ်ႈသႂ်လီၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ သုၵ်ႈသီပၼ်ဝႆႉလႄႈ ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထတႆးႁဝ်း တင်းသဵင်ၵေႃႈပဵၼ်ဢၼ်ၶွပ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉတႄႉတႄႉ၊ ပုၼ်ႈတႃႇလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆၵမ်တႆးတေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၸွႆႈထႅမ်ၵႂႃႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်တႆးႁဝ်း ဢၼ်မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉတေမီးထႅင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မုင်းမွင်းဝႆႉယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။
484
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
တႄႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်းၵႂႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ
ၽိူဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈမႃးၽႅဝ် ဝေႃးလၶႄႉသေ ပဵၼ်ၽွင်းၶွၼ်ႇၵေႃႈ တႄႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈတၢင်းၵႂႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေတႅမ်ႈလိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ၊ လိၵ်ႈပႃႇလိၵေႃႈလူဝ်ႇမေႃ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈလူဝ်ႇမေႃ၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁႃႇရတႆးၵေႃႈလူဝ်ႇလူင်ႉလူဝ်ႇၵတ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၼႆႉ ၵတ်ႉယူႇတင်းသၢမ်ပိူင်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇမႃးၵႅမ်းဢၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်လူင် ၸဝ်ႈပၼ်ႇတိထမ်ႇမၵျႅၵ်ႉၵသၢၼ်ႇ (သြႃႇတေႃႇလူင် ဦးပဏ္ဍိဓမ္မ ကျိုက္ကဆံ) တႅမ်ႈဝႆႉ ယေႇတေႃႇဝိပသ်ႉသၼႃႇ တီႇပၼီႇၵျၢၼ်း (ရေတော် ဝိပဿနာ ဒီပနီကျမ်း) ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵျၢမ်းၼႄတၢင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ပတိပႃႇတိၵ ၵျိၼ်ႉၸိၼ်ႇ၊ ၸိၼတ်ႉထပၵႃႇၼီႇလႄႈ ၸၢတ်ႈၵျီးသႄႇပွႆႉ (ပဌိပါတိကကျင့်စဉ်၊ ဇိနတ္ထပကါသနီ ဇါတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့) ၵေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းသေ ဢဝ်ႁဵတ်းဝႆႉၽၢႆႇတႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈဢွၵ်ႇၼႃႇၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸွမ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၵျၢမ်းၼႄတၢင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
484
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
တႄႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်းၵႂႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ
ၼႂ်းၵႃႈၵျၢမ်းၼႄတၢင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းၶဝ်ဢၼ်ၸွမ်းၽၢႆႇတြႃးၼႆႉ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇသူင်ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈငိၼ်းၼၼ်ႉယင်းဝႃႈဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆ့ မၼ်းတိုတ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းႁဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၼမ်ႉၵႂၢမ်း၊ ၼမ်ႉလိၵ်ႈ၊ ၼိူဝ်ႉၵႂၢမ်း၊ မွၼ်းၵႂၢမ်း မွၼ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းလိုၵ်ႉလမ်ႇ၊ ၶမ်ႇၶိုၵ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၼိုင်ႈဢၢၼ်ႇၼိုင်ႈၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇ ၼိုင်ထွမ်ႇၼိုင်ႈၶႂ်ႈထွမ်ႇတိၵ်းတိၵ်း ပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမႂ်းတႆႈဢၼ်သိုပ်ႇၵပ်းတြႃးၼႆႉၵေႃႈ ပူင်းတႄႉတႄႉ၊ ၵိုၼ်းတႄႉတႄႉ။ ၵႃႈၶၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇတႅပ်းတတ်းလႆႈယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၸိူဝ်းပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈလဵၼ်ႈလိၵ်ႈထမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးပႆႇလႆႈလူ ပႆႇလႆႈထွမ်ႇ လိၵ်ႈၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉၸိုင် ပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈလီတေလႆႈဝႃႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ထုၵ်ႇလီဢၢၼ်ႇတူၺ်း ထွမ်ႇတူၺ်းလိၵ်ႈၸဝ်ႈဝေႃးလၶႄႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။
484
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလၶႄႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ မေႃလိၵ်ႈလူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉ - ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 55 - 59
484
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:484
1168
1168
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1168
တိၼ်းတယႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
မျွင်းꧡူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျွင်းꧡူင်ႇ  (မြောင်းဆုံရွာ, Myaungson) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191594 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 774 ၊ ယိင်း 1040 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1814 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
66
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဢေႇတီႇ 66
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:66
မျႃႉထုၼ်းဢူး
ၵျီး 18133 ၸွမ်သိုၵ်းလူင်မျႃႉထုၼ်းဢူး ၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽွင်းလူင် ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈ တီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တပ်ႉမတေႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တီႈ လွင်ႈ တပ်ႉမတေႃႇ သိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းထုၵ်ႇလႆႈ ပၼ်ၵၢၼ် ပဵၼ် ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈယဝ်ႉ။
ႁၢပ်ႇၵၢၼ်
ဝၢႆးသေ ယႃႉပႅတ်ႈ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းၵၢၼ်ၸွပ်ႇတပ်ႉမတေႃႇ လႄႈ ၸုမ်းၵၢၼ်ၸွပ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယဝ်ႉ ၽွင်းတိုၵ်ႉၶိုၼ်းတႄႇတင်ႈ လုမ်းၽူႈၵွၼ်း ၽၢႆႇႁူမ်ႈလူမ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း (ထၢၼ်ႈၼိုင်ႈ) တီႈ လုမ်းၽူႈၵွၼ်း ၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၸုမ်း ငဝ်ႈငုၼ်းတပ်ႉပႆဝႆး မၢႆ (101)၊ ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၽူႈၵွၼ်းတိူင်း ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းၵၢင်ၽၢႆဢွၵ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ႁူဝ်ၼႃႈ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း (ၵွင်း) တီႈ လုမ်းၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း (ၵွင်း)သေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း လႄႈ ၽူႈၵွၼ်းၸုမ်းၽႅၼ်သိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ (5)၊ ႁူဝ်ၼႃႈ ၽၢႆႇႁူမ်ႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီ 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းၼႆႉ မၼ်းထုၵ်ႇလႆႈပၼ်ပၼ်ၽွၼ်း ပဵၼ် ၽွင်းလူင် တႃႇ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်းၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်
ၸွမ်သိုၵ်းလူင် မျႃႉထုၼ်းဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၼႃႈႁိူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း
သႅၼ်ၸေႊ၊ မိူင်း
မိူင်းသႅၼ်ၸေႊ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၸဝ်ႈလူင်တၢႆႇၶၢၼ်ႇမႃးၵေႃႇတင်ႈဝႆႉ။
ထၢၼ်ႇပႃႇၶူၺ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းထၢၼ်ႇပႃႇၶူၺ်ႇ (ထန်ပါခွေမြို့ ; Thaanpaakhoi ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
မႆႉသီႇသႅၼ် (ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ မိူင်းပၼ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႆႉသီႇသႅၼ် (, Maik Hsi Hsin, မိုက်ဆီဆင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
483
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:483
1167
1167
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1167
ဢိၼ်းပႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢိၼ်းပႅတ်ႉလႅတ်ႉ (အင်းပက်လက်ရွာ, Innpetlet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189944 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1530 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1638 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3168 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပၢႆးယူႇလီ
ပၢႆးယူႇလီ
တၢင်းပဵၼ် ရေႃးၵႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၸွမ်းလွၵ်းလၢႆး ၵႅတ်ႇၶေႇလႄႈသင် ဢမ်ႇၼၼ်ႉ ဝႆႉၽၢင်ႉသတိၼင်ႇ ၽူႈမီးပႆႇၺႃႇၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၵၢမ်ႇပႂ်ႉၶူဝ်းၶွင်၊ ၺၢၼ်ႇပႂ်ႉဢသၢၵ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေလႄႈ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ထုၵ်ႇလီဝႆႉၽၢင်ႉတူဝ် ၽၢင်ႉၸႂ်လီလီယူႇ။ ပေႃးယူႇပေႃးၵိၼ် ႁႂ်ႈမၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းၼင်ႇ ပၢႆးယူႇလီၼႆ ႁဝ်းတေၸၢင်ႈ ၵႅတ်ႇၶေႁေႉၵင်ႈ လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇသေဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇ ဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈပၢႆးယူႇလီ ၸိူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီတွင်းမၢႆဝႆႉလီလီယူႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးလၢတ်ႈမႃးဝႃႈ ဢႃႇရေႃးၵျၢၼ်ႇ ပရမၢၼ်ႇ လႃပၢၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်ဝႃႈ ၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈပဵၼ် ၶူဝ်းတွၼ်ႈလီလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ပေႃးပၢႆးယူႇလီ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႉ သင်တေၸၢင်ႈလႆႈ ၽဝၵူၼ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃယူႇၸွမ်း ႁႂ်ႈမၼ်းမႅၼ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၵၼ်တင်း ပၢႆးယူႇလီ မၼ်းၸင်ႇ ၵွႆႈလႆႈ
တေႃႈပဵၼ်ၼင်ႇ တီႈယူႇႁဝ်း ႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမူၼ်ႉမႄးယူႇသဝ်ၼႆ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈယူႇ ႁိူၼ်းယေးၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းတေလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇႁိူၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇဝႆႉၽၢင်ႉသႂ်ႇၸႂ်သေ ယူႇမဝ်ၵိၼ်မၢင်ၼႆတႄႉ မၼ်းၵေႃႈ တေယူပ်ႈယွမ်းမႃးလွႆးလွႆးသေ လွင်ႈပၢႆးၸႂ်ၵေႃႈ တေယူပ်ႈယွမ်း လွင်ႈပၢႆးတူဝ်ၵေႃႈ တေယူပ်ႈယွမ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇတေယူႇသဝ်း ႁႂ်ႈပေႃးမႅၼ်ႈဢဝ်တင်း ပၢႆးယူႇလီၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇယၢပ်ႇသင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ႁဝ်းၵူၺ်းလူဝ်ႇ ဝႆႉၽၢင်ႉသေ မႄးပၼ် လွင်ႈပိူင်ႇယူႇလၢႆးၵိၼ်ႁဝ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေၸၢင်ႈလႆႈ ပၢႆးယူႇလီထိုင် တူဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးယူႇလီ ပေႃးတေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈတၢင်း 9 ဢၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ
တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီတေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင် လႄႈ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈၼႆ ႁဝ်းၶႃႈ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ထတ်းသၢင်ႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း
သုတ်ႇဢဝ်လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ်လီလီ
တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်းပေႃးတေသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်လႆႈသေ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လူမ်းယဝ်ႉ။ လူမ်းၼႆႉ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈ လိူတ်ႈဢၼ်မီးၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း ပေႃးတေပၼ်ႇလဵပ်ႈၵႂႃႇလႆႈတၢင်းတူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ လူမ်း ဢၼ်ႁဝ်းသုတ်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ​ပေႃးမၼ်းသႅၼ်ႈသႂ်လီ ၸင်ႇၵႆႈမီးၽွၼ်းလီတႃႇပၢႆးယူႇလီ ႁဝ်းယဝ်ႉ။ ပွတ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၶႂ်ႈလႆႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ပႃးဝႆႉၼႂ်းလူမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈတၢင်းသဵင်ႈၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈလူမ်း ဢၼ်သႅၼ်ႈသႂ်ယူႇ တႃႇသေၶႃႈယဝ်ႉ။
ထယၢႆးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပၢႆးယူႇလီ
သုတ်ႇဢဝ်လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ်လီလီ
မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉဝႃႈ ပေႃးလူမ်းထွင်းႁႅင်းၼႃႇ ၸၢင်ႈမေႃပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်၊ လွင်ႈဢမ်ႇယူႇလီၼႆသေ ၵႆႉလေႇဢွၼ်ၵၼ် ဢိုတ်းၼႃႈတူ၊ ၽၵ်းတူသေ ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ လူမ်းဢၼ်ဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ်ႇ ဢၼ်မီးယူႇ တီႈၼႂ်းႁိူၼ်း ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်၊ ဢွင်ႈတီႈၵႅပ်ႈၵိၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈပၼ် ၽေးၶဵၼ်ၸူး ၵူၼ်းႁဝ်းယဝ်ႉ။ လူမ်းသႅၼ်ႈလူမ်းသႂ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇ တွၼ်ႉပၼ်ၽေးၶဵၼ် တႃႇၵူၼ်းႁဝ်းသေပွၵ်ႈ။ ဢွင်ႈတီႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီဝႆႉ ႁႂ်ႈလူမ်းၶဝ်ႈလီ ဢွၵ်ႇလီယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼွၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီလႆႈ လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ် ၼမ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ တူဝ်ၶိင်းတႄႉ ထုၵ်ႇလီ ႁူမ်ႇၽႃႈ ႁႂ်ႈဢူၼ်ႇတူဝ်သေ ထုၵ်ႇလီၽုၺ်ႇၽၵ်းတူသေ ၼွၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ထူၼ်ႈၸႂ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီဢဝ် ၶူႈၼင်သေ ထူၺ်ႈၸႂ်ယဝ်ႉ။  ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ၶူၼ်ၼုမ်ႇၼုမ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၶူႈၼင်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵွႆႈ ၸႅတ်ႈထွင်ပၼ် လူမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ယႃႇႁႂ်ႈ ၽုၼ်ႇမုၵ်ႉ ဢၼ်ပႃးမႃးၼႂ်းလူမ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိူဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇ တီႈၼႂ်း ပွတ်ႇႁဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် သူပ်းသေ ထူၺ်ႈၸႂ်ၼႆ ၸၢင်ႈမေႃပဵၼ် ၸဵပ်းတၢင်းၼႂ်းသေ ၸၢင်ႈမေႃပဵၼ် ၵူင်ၶေႃးၸဵပ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၵူင်ၶေႃးၸဵပ်း ၵူင်ၶေႃးၵႆႈၸိူင်ႉၼႆ ၸၢင်ႈမေႃ တိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈ ပၢႆးယူႇလီယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၵျီးၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၵျီးၸု  (ကျောင်းကြီးစုရွာ, Kyaunggyisu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189720 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 591 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1135 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးယူႇလီ
သုတ်ႇဢဝ်လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ်လီလီ
ဢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၶေႃးၸဵပ်းသေ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈ တႄႇ ၵူင်ၶေႃးၵႆႈၸိူင်ႉၼၼ်သေ ပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇပေႃးတေလႆႈ လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ် ၼမ်ၼမ်ၼၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီယူႇ ၽၢႆၼွၵ်ႈႁိူၼ်း ၵမ်ႉပႃႈ ၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈသုတ်ႇဢဝ် လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ်ၼမ်ၼမ်သေလႄႈ တၢင်းပဵၼ် ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆ လႆႈႁၢႆ ယွၼ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ် ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ပွတ်ႇမႃးၼႆ မေႃယႃၶဝ်ၼႆ ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းပဵၼ် ၶဝ် ႁႂ်ႈပေႃးသုတ်ႇထူၺ်ႈဢဝ်လႆႈ လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ် ၼမ်ၼမ်လႄႈ ၶဝ်တေၸႂ်ႉ ၵူၼ်းပဵၼ်ၶဝ် ၼွၵ်းပႃႈၼွၵ်ႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းမီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းႁဝ်းလႄႈ ၶၢဝ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈသုတ်ႇဢဝ် ထူၺ်ႈဢဝ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၵျီးၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ပၢႆးယူႇလီ
ၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉဢၼ်သႅၼ်ႈသႂ်
တူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်းမီးၽၢင်ႈႁၢင်ႈ ပဵၼ်တူဝ် ပဵၼ်ၵွၼ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးမႃးၸႅၵ်ႇၽႄၵူတ်ႇတူၺ်း ၼႆ သီႇပုၼ်ႈသၢမ်ပုၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၼမ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇလိူတ်ႈပေႃးတေ လိူၼ်ႈပႆလႆႈ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈဢဝ် တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢၼ်ဢၼ်ဝေႇဢၼ်ႁၢင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ပွတ်ႇ၊ မၢၵ်ႇလမ်းသေ ယဵၼ်းပဵၼ်ႁိူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇတီႈၼင်သေၵေႃႈ ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈထိုင်ၼွၵ်ႈတူဝ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇလၢင်ႉ ႁႂ်ႈၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း မူတ်းသႂ်လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ လိူတ်ႈႁဝ်း ပေႃးတေလိူၼ်ႈလေႃႈ လီ တီႈၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီ ၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉၼမ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ ၶၢဝ်းမၼ်းသေလႄႈ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပၼ်ၼမ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း 6 ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်ၵၢင်ၼႂ် ၼမ်ႉ ၼိုၵ်ႈၵွၵ်းၵႅဝ်ႈ၊ ၼႂ်းၵႄႈ တၢင်းၵိၼ် ၵၢင်ၼႂ်၊ ၵၢင်ဝၼ်းၸမ်ႉ ႒ ၵွၵ်း၊ ၼႂ်းၵႄႈ တၢင်းၵိၼ် ၵၢင်ဝၼ်း လႄႈ ၵၢင်ၶမ်ႈၸမ်ႉ ၼမ်ႉ ႒ ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပႆႇၼွၼ်းၸမ်ႉ ထုၵ်ႇလီၵိၼ် ၼမ်ႉ ႑ ၵွၵ်းၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉ ဝႃႈ ၵိၼ်ၼမ်ႉၼႆ ထုၵ်ႇလီၽၢင်ႉဝႆႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈဢိူၼ် တၢင်းၵိၼ်လေႃးၼမ်ႉ။ ၵဵဝ်ႉတၢင်းၵိၼ် ႁႂ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇလီ ၵိၼ်ၼမ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢိူၼ်တၢင်းၵိၼ်လေႃးၼမ်ႉၼႆ တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဢမ်ႇဢိတ်ႇ ၼူတ်ႈလႆႈလီလီ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼႆႉ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီႁဝ်း ၵူႈတီႈတီႈသေတႃႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇႁႃ သိုဝ်ႉဢဝ် ၵႃႈယႂ်ႇ ၶၼ်လူင်။ ပေႃးႁဝ်း ၽၢင်ႉသေၸႂ်ႉၼႆၵေႃႈ မၼ်းတေပၼ် တေမီး ၽွၼ်းလီ တွၼ်ႈတႃႇတူဝ်ႁဝ်းယူႇ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။
ၵိၼ်ပၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်တေပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ပၢႆးယူႇလီ
တွၼ်ႈတႃႇႁဝ်းပေႃးတေ ယူႇလီမီးဢဵၼ်မီးႁႅင်းလႄႈ ႁဝ်းၵိၼ်ပၼ် တၢင်းၵိၼ်ၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈမိူၼ်ၵၼ်တင်း ႁဝ်းဢဝ် ၼမ်ႉမၼ်း၊ ဢဝ်ၽိုၼ်း၊ ဢဝ်ထၢၼ်ႇ သႂ်ႇပၼ် တႃႇႁႂ်ႈႁူဝ်ၸၢၵ်ႈ ပေႃးတေပၼ်သေ ၸၢင်ႈႁေႃႈလႆႈ တူင်ႉၼိုင်လႆႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵိၼ်ႁဝ်းၵိၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၵႂႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ႁႅင်းသေၵေႃႈ မၼ်းၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ၶိင်းႁဝ်း တူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ လႆႈတူင်ႉၼိုင်ယူႇ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းလႄႈ တႃႇတေၶိုၼ်း ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်း ဢၼ်လႆႈ မူတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃး ၸင်ႇလႆႈၵိၼ်ပၼ် တၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ
ၼင်ႇႁိုဝ် တူဝ်ၶိင်းႁဝ်း ပေႃးတေဢမ်ႇဢူၼ်ႈၼူၼ်းၵႂႃႇသေ ႁႂ်ႈပေႃး မီးႁႅင်းတဵမ်တူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈ ၵိၼ်ပၼ် တၢင်းၵိၼ်ၼႆသေတႃႉ ၽွင်းယၢမ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီလၢမ်းသေၵိၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် မၼ်းပေႃး တေဢမ်ႇလိူဝ်ဢမ်ႇယွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းၵိၼ် လူၼ်ႉလိူဝ်ႁႅင်းၼႃႇၵေႃႈ ၶိူင်ႈဢိတ်ႇတၢင်းၵိၼ် ႁဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတေလႆႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႅင်းလႄႈ တူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇပေႃးလီယူႇလီသဝ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၼႃႈၵၢၼ်ၼမ်ၼႃႇလႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းၵိၼ်တၼ်းယမ်ႉသေ ၶၢမ်ႇတွင်ႉမႆႈယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵူဝ်ပီး၊ ပေႃးပီးမႃး ၵူဝ်ဢမ်ႇႁၢင်ႈလီယဝ်ႉလႄႈ ၼၢင်းယိင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ မေႃယွမ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်လႄႈ ၸၢင်ႈမေႃဢဝ် ဢဵၼ်ႁႅင်းယွမ်းသေ ၸၢင်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်လိူင်ႇမၢၵ်ႈသေ ၸၢင်ႈမေႃတူမ်ႉတိူဝ်ႉ ပၢႆးယူႇလီလႄႈ လွင်ႈႁၢင်ႈၽၢင်လဝ်းၼူၼ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီးလႄႈ တေၸၢင်ႈလူႉသုမ်းပႃး လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
တၢင်းယၢမ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇဝႆႉၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းသေ ၶႂ်ႈၵိၼ်ၶၢဝ်းလႂ်ၵိၼ် ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်းယၢမ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်ၼႆ ၽွင်းယၢမ်းႁူင်းၶဝ်ႈႁဝ်း ထုၵ်ႇလီလႆႈလိုဝ်ႈၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈလိုဝ်ႈ၊ ယွၼ်ႉၵုမ်ႉၸႂ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇမီးၶိင်ႇမီးၶၢဝ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢိတ်ႇၼူတ်ႈပၼ် တၢင်းၵိၼ်လႆႈ လီလီ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸၢင်ႈမေႃတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈ လွင်ႈဢိတ်ႇၼူတ်ႈ တၢင်းၵိၼ် ၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈႁဝ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ ယႃႇပေဝႃႈ ပေႃးတွင်ႉတဵမ်ပေႃးယဝ်ႉ ၼႆၵူၺ်း။ ထုၵ်ႇလီ ထတ်းသၢင်ႈတၢင်းၵိၼ် ဢၼ် တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းလိူတ်ႇ၊ ႁႅင်းၼိူဝ်ႉ၊ ႁႅင်းလုပ်ႇ၊ ႁႅင်းဢဵၼ်ႁဝ်း ပေႃးတေၶႅမ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမီးတၢင်းပဵၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉၵိၼ်ပၼ် ထၢတ်ႈတၢင်းၵိၼ်လႄႈ ထတ်းသၢင်ႈၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်း ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇၶဝ် ၶႅၼ်းႁၢႆၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ထုၵ်ႇလီၵိၼ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်ၼုမ်ႇၼုတ်းလီလႄႈတင်း ၼမ်ႉၼူမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽၵ်ႈယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇတူမ်ႈသေ ဢၼ်ၸၢင်ႈၵိၼ်ဢၼ်လိပ်းၼၼ်ႉ ယိုင်ႈၶႅၼ်းၶႅမ်ႉလိူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉၼူမ်း ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတင်း ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉသေ သမ်ႉတိုဝ်းၶႅမ်ႉတွၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵေႇၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၼဵင်ႈဝၢၼ်၊ ၵႃႇၽီႇၸိူ်ဝးၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးထုၵ်ႇလီၵိၼ် လူၼ်ႉလိူဝ်။ ပေႃးပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႄႉ ဢမ်ႇလဵင်ႉယိုင်ႈၶႅၼ်းလီယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢၼ်ဝၢၼ်ဢၼ်မၼ်း ဢၼ်ၶိူဝ်ႈဢိူဝ်ႇလိူဝ်ႉ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉမၼ်းၼၢၼ်းၼူတ်ႇလႅဝ်လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးထုၵ်ႇလီၵိၼ်။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လဵၼ်းယႃႈ လႄႈ လဝ်ႈၼႆၵေႃႈ မၼ်းပၼ် မၼ်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ၽေးၶဵၼ်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီႁဝ်းယဝ်ႉ။
ၽွင်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ်ႁိပ်ႈၵိၼ်ၼႅတ်ႈသေ ၵိၼ်ဢဝ်လွႆးလွႆး ၵဵဝ်ႉပၼ်ဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇ။ ပေႃးႁဝ်း ၵဵဝ်ႉၸိူင်ႉၼၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉၵၸီႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းသူပ်း ၽွင်းႁဝ်းၵိၼ်ယႅမ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႆႈလႆႈ တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ မၼ်းၸင်ႇပၼ် လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်တႃႇ ဢိတ်ႇၼူတ်ႈတၢင်းၵိၼ် တီႈၼႂ်း ႁူင်းၶဝ်ႈႁဝ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ၵဵဝ်ႉတၢင်းၵိၼ်ပၼ် လွႆးလွႆးၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၶဵဝ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းပၼ်ၵၢၼ်လႆႈ လီလီ။ ပေႃးႁႅင်ႉၵဵဝ်ႉဝႆးၼႃႇ ၽႅဝ်ၵေႃႈ ၶဵဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈမေႃၽင်ႉသေ မေႃပဵၼ် ၽေးၶဵၼ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ "ပေႃးတွင်ႉလီ ႁူဝ်ဢမ်ႇၶႆႈ" ၼႆ လႆႈငိၼ်း ၵႂၢမ်းၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ်ဝႃႈဝႆႉလႄႈ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ႁဝ်းတေၵိၼ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီ ၽၢင်ႉသေ ထတ်းသၢင်ႈသေ ၵိၼ်ၵႂႃႇၼႆ တေလႆႈလွတ်ႈၽေးတၢင်းပဵၼ်သေၵေႃႈ ပၢႆးယူႇလီ
ၼွၼ်းပၼ် ႁႂ်ႈတႃၼွၼ်းဢိမ်ႇ
ပေႃးၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႂ်ႈၸိုၼ်ႈသႂ်လႅတ်းၽၢႆလီၼႆ ထုၵ်ႇလီၼွၼ်းပၼ် ႁႂ်ႈတႃၼွၼ်းဢိမ်လီလီယဝ်ႉ။ တူဝ်ၶိင်းလူင် ႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ တူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ယဝ်ႉၼႆ ထုၵ်ႇလီၵိုတ်းလိူဝ်ႈပၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵိုတ်း လိုဝ်ႈပၼ်လီငၢမ်းၼႆ ၸၢင်ႈမီးလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းမႃးသေ တေၸၢင်ႈမႃးတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈပၢႇးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်းယဝ်ႉ။ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်သႅၼ်းထိုင်ပၢၼ်မႃး ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီၼွၼ်း တၢင်းႁိုင် ၶၢဝ်းယၢမ်း ႘ ၸူဝ်ႈမူင်းသေ ပေႃးဝႃႈပဵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈတႄႉ ထုၵ်ႇလီၼွၼ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းတေၼွၼ်း ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီ ဢဝ်တၢင်းဝူၼ်ႉ ဢၼ်လွင်ႈမႆႈၸႂ် ၶမ်ၸႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇပႅတ်ႇမူတ်းမူတ်းသေ ၼွၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တႃႇၼွၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈလီၵေႃႈ ဢွၵ်းဢေႃႁဝ်း လႅတ်းၽၢႆသေ ဝူၼ်ႉသင်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇ မွၵ်ႇသင်ၵေႃႈယမ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵၢင်ဝၼ်း လႆႈၼွၼ်း ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၸူဝ်ႈၵမ်းၼႆ ယိုင်ႈၶႅၼ်းၶႅမ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ ၼွၼ်းၼႆၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီ ပိၼ်ႈတၢၵ်ႇႁၢႆသေ ယိတ်ႇတူဝ်ပၼ်သေ ယွၼ်ႇပၼ် ၵွၼ်ႈၼိူဝ်ႉဢၼ်မီးတီႈတူဝ်ႁဝ်းသေ လပ်းတႃဝႆႉ တိတ်ႇတိတ်ႇလႄႈ။ ယွၼ်ႉလႆႈလိူဝ်ႈပၼ် ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ႁဝ်းမီးဢဵၼ်မီးႁႅင်းၵႃႈႁိုဝ်မႃးၼႆ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတူၺ်း တူဝ်ထူပ်းသေၵေႃႈ ႁူႉလႆႈယူႇ။
ၼုင်ႈၶူဝ်း ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈပၢႆးယူႇလီ
ၶူဝ်းဢၼ်ႁဝ်းၼုင်ႈၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၼုင်ႈၸွမ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း ယႃႇသီႇ ၾိင်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်းၼႆၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၼုင်ႈပၼ် ၶူဝ်းဢၼ်ၼႃၼႃ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ လူမ်းၵတ်းထွင်းထၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈတူဝ်ႁဝ်းဢုၼ်ႇဝႆႉယူႇ ၼႆ တႃႇတေပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ ပေႃးဝႃႈပဵၼ် ၶၢဝ်းမႆႈၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၼုင်ႈပၼ် ဢၼ်မၢင်မၢင်၊ မဵဝ်လူမ်းၸၢင်ႈၽၵ်ႉၶဝ်ႈ ထိုင်ၼိူဝ်ႉလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။
ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်ႇၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းထူၺ်ႈၸႂ်ၼႆ မၼ်းၵီႈမႃး မွၵ်ႈသွင်ႁၢၵ်းမိုဝ်းၼႆႉသေ ပွတ်ႇႁဝ်းၼႆ ၽႅဝ်မႃး ထိုင် ပွတ်းဢႅင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၼုင်ႈ ၶူဝ်းဢၼ်ၵႅပ်ႈၵိၼ်း၊ ထုၵ်ႇလီၼုင်ႈပၼ် ၶူဝ်း ဢၼ်ယူႇလႆႈ မဝ်မၢင်လူမ်ၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ၸင်ႇၸၢင်ႈထူၺ်ႈၸႂ်လႆႈ လူမ်လူမ်သေ လိူတ်ႈဢၼ်မီး ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၵေႃႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈလိုၼ်ႈလႆလႆႈလီလီ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်းၼုင်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၼုင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်မီး လွင်ႈမူတ်းသႂ်။ ၶူဝ်းဢၼ်ႁဝ်းၼုင်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵွင်ဝႆႉၼိူဝ်ၽၢၵ်ႈ၊ ထုၵ်ႇလီၽႅၼ်ဝႆႉ ၵွင်ႉဝႆႉ ႁႂ်ႈလႆႈလူမ်းလီ။ ပေႃးပဵၼ်ၶူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵမ်းၵမ်းလွႆးၼၼ်ႉၼႆ ထုၵ်ႇလီၵမ်းၵမ်းဢဝ်တၢၵ်ႇလႅတ်ႇယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းတိၼ် ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼဵဝ်ႉတိၼ်ႁဝ်း လိမ်ႇငေႃးၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီသုပ်းတိုဝ်း။ ၼၢင်းယိင်းဢၼ် ၶႂ်ႈၶိုၼ်းၵၢပ်ႇၼႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ၶဝ်တိုဝ်း ၶႅပ်းတိၼ် ဢၼ်သူၼ်ႈသုင်ၶဝ်ဝႃႈ တူဝ်ၶဝ်သုင်ၼႆလႄႈ ၵႆႉလေႇဢွၼ် ၵၼ်တိုဝ်း ၶႅပ်းတိတ်သူၼ်ႈသုင်။ ပေႃးတို်ဝ်းၶႅပ်းတိၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် လွင်ႈႁဝ်းတူင်ႉၼိုင်ၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးမႃးၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပိူင်ပဵၼ်မၼ်းယဝ်ႉလႄႈ တိၼ်ဢၼ် လႆႁၢပ်ႇတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လၢႆးယူႇလၢႆးဝၢင်းမၼ်း ပိူင်ႈၵႂႃႇ။ ပေႃးမႃးတူၺ်းတွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ။
ဝႆႉတူဝ်ၶိင်း ႁႂ်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ
ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ၵူၼ်း ႁႅၼ်ၼႃႈ ၵီႈဢူၵ်းသေ ပႆမႃးလႅတ်းလႅတ်းသႅဝ်းသႅဝ်းၼႆ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် ပေႃးၽၢင်ႉသေတူၺ်း ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃပႆၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆ ၽႂ်တူၺ်းၵေႃႈ ႁၢင်ႈၶႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတႃဝႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် တီႇပီႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးလႃႈလီၸပ်းၺႃးငၢႆႈငၢႆႈ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼင်ႈယူႇၵေႃႈလီ၊ ၽွင်ႈမိူဝ်ႈၸုၵ်းယူႇ ၵေႃႈလီ ထုၵ်ႇလီလႆႈ ထူၺ်ႈၸႂ်ဢဝ်လူမ်းလႆႈလီလီလႄႈ တူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီဝႆႉဝၢင်း ႁႂ်ႈမၼ်းမႅၼ်ႈဢဝ် လီလီ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇဝႆႉတူဝ်ၶိင်း ႁႂ်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈလီၼၼ်ႉ ပွတ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၼႂ်းတူဝ် ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇ ပိုတ်ႇၵီႈထၢၼ်ႇ မၼ်းလူဝ်ႇပိုတ်ႇၵီႈလႄႈ မေႃၸၢင်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပွတ်ႇၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တူဝ်ႁဝ်းဝႃႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇလီ ၵူတ်ႉငေႃးၼႆႉ မီးႁူဝ်ၶူဝ်ႇလႄႈ ဢႅင်ႈၵူၺ်း။ ပေႃးဝႃႈပႆတၢင်းၼႆ ထုၵ်ႇလီပႆ ဝႆႉဝႃႈ ၼိူဝ်ႁူဝ်ႁဝ်း တၢင်ႇဝႆႉသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆသေ ထုၵ်ႇဢဝ်ၼႃႈႁဝ်းဝႆႉသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈသေပႆ။ ပေႃးဝႃႈႁဝ်း ယိပ်းမႃး ႁဵဝ်ႈမႃး ၶူဝ်းၼၵ်းၼႆ ထုၵ်ႇလီ လၢႆႈယိပ်း မိုဝ်းၽၢႆႇၼိုင်ႈတင်း ၽၢႆႇၼိုင်ႈ။ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းၸႂ်ႉ မိုဝ်းၽၢႆႇလဵဝ် ၼမ်ႉပူၼ်ႉၵႂႃႇၼႆ ႁူဝ်မႃႇႁဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈမေႃပိူင်ႈၵႂႃႇဢေႃႈ။
ႁဵတ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ႁႂ်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ
ၸိူဝ်းပဵၼ်လုပ်ႇ၊ ၵွၼ်ႈၼိူဝ်ႉ၊ ဢဵၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇမီး လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်း ၼႆ မၼ်းၸၢင်ႈမေႃ ၵႅၼ်ႇၵႂႃႇသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈမေႃယုပ်ႈယွမ်းၵႂႃႇ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုပ်ႇ၊ ၼိူဝ်ႉ ဢၼ်တူင်ႉၼိုင် ယူႇ တႃႇသေၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႇ လူဝ်ႇလိူတ်ႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်လိူတ်ႈပေႃးတေလႆႈၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ပွတ်ႇႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ႁဝ်းၵေႃး ယိုင်ႈၶႅၼ်းလႆႈ တူင်ႉတိုၼ်ႇသေ ၼင်ႇႁိုဝ် လိူတ်ႇၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းပေႃးတေ သႅၼ်ႈသႂ်လီၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပွတ်ႇၵေႃႈ လႆႈထူၺ်ႈၸႂ် ႁႅင်းႁႅင်းလႄႈ မၼ်းၵေႃႈ တိုဝ်းမီးႁႅင်းမႃးယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တူဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလီတူင်ႉၼိုင် ႁႂ်ႈမၼ်းၽဵင်ႇၵၼ်တၢင်းတူဝ်။ လွၵ်းလၢႆး တႃႇႁႂ်ႈမီး လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၽဵင်ႇၵၼ်တၢင်းတူဝ်ႇ ဢၼ်ငၢႆႈလိူဝ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ လုၺ်းၼမ်ႉ၊ ၽၢႆးႁိူဝ်း၊ ၶီႇလႅင်၊ ပႆတၢင်းတီႈ ဢၼ်သုတ်ႇလႆႈ လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ်လီ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်၊ တႅၼ်းၼိတ်ႉ၊ ပေႃႉၶူၼ်ၵႆႇၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းလႆႈလဵၼ်ႈတင်းတူဝ်တင်းၸႂ်လႄႈ လွၵ်းလၢႆးလဵၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ။
တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်း ႁႂ်ႈတူဝ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼႆႉ လဵၼ်ႈဢဝ်တီႈႁိူၼ်းၵေႃႈ လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆးလဵၼ်ႈ ဢၼ်ငၢႆႈ သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးတေႇလုၵ်ႉၵၢင်ၼႂ်မႃး ၵႂႃႇၸုၵ်းတီႈ ၽၵ်းတူဢၼ်ပိုတ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသေ သုတ်ႉဢဝ်လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ် လီလီသေ မွၵ်ႈႁႃႈမိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။
ပေႃးတေႁဵတ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း ႁႂ်ႈမၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်း လူၼ်ႉႁဵတ်းလိူဝ်။ ပေႃးႁဵတ်းလူၼ်ႉႁဵတ်းလိူဝ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းတေႁိူဝ်ႉၼူၼ်း ဢူၼ်ႈမွႆႈၵႂႃႇသေ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးၶဵၼ် ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မီးၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ မၼ်းဝႅၼ်ၸိူၵ်ႈသေ ႁဵတ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်။ မၼ်းႁဵတ်းပူၼ်ႉလိူဝ် တၢင်းႁိုင်မၼ်း လိူဝ်သေ မၼ်းထုၵ်ႇလႆႈႁဵတ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်မၼ်း ၵိုတ်းၵႂႃႇ။ မဵဝ်းၼႆၵေႃႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးတိုၵ်ႉႁႃၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်ဝႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တူဝ်ႇ။ မၼ်းၸၢင်ႈၵႂႃႇ တိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈ လွင်ႈဢိတ်ႇၼူတ်ႇတၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်း တူင်ႉၼိုင်တူဝ် မဵဝ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးလဵၼ်ႈ ပႃးတူဝ်ပႃးၸႂ်ၸွမ်းၵၼ် မၼ်းၸင်ႇမီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီယဝ်ႉ။
ယူႇႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်
မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်သင်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁေႉၵင်ႈ ၵႅတ်ႇၶေသင်ဝႆႉၵေႃႈ ၵႅတ်ႇၶေႇႁေႉၵင်ႈဝႆႉၼႆႉ မၼ်းၶႅမ်ႉလိူဝ် ပေႃးပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႆႈႁႃယူတ်းယႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵႅတ်ႇၶေႁေႉၵင်ႈဝႆႉၼႆႉ မၼ်းၶႅၼ်းလိူဝ် ႁႃယူတ်းယႃ ပေႃးပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်မႃး။ ပေႃးပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇႁႃ ယူတ်းယႃၼႆႉ ၵူၼ်းၵေႃႈႁိူဝ်ႉ ငိုၼ်းၵေႃႈသဵင်ႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵေႃႈမူတ်း။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵႅတ်ႇၶေႁေႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈယူႇသၢင်ႈႁဝ်း မူတ်းသႂ် ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်ၼႆၵေႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတၢင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ႁူမ်ႈဝႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ တၢင်းၵိၼ် ၵႅင်ႈၵႅင်ႈသႂ်သႂ်ၼႆသေတႃႉ ပေႃးဢဝ်မိုဝ်း ဢၼ်ဝူၺ်ႇဢၼ်ႁၢင်ႈ မႃးယိပ်းသေ ၵိၼ်ၼႆတႄႉ ႁူႉၵႃႈတၢင်းပဵၼ်မူင်ႈမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူႉတေၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ႁူင်းၶဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ပေႃးဝႃႈ တေၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယမ်ႉ မိူဝ်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ထုၵ်ႇလီ သုၵ်ႈသီမိုဝ်းလီလီယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႆႈၵိၼ်ၼႆႉ လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၼႂ်းၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉမိုဝ်းႁဝ်း ပေႃးတေဢမ်ႇမီးၶႆးသင်ၼႆႉ ဢဝ်ၵွၼ်ႈသီသေ သုၵ်ႈသီပၼ် ႁႂ်ႈပေႃးမူတ်းသႂ်လီလီငၢမ်းငၢမ်းလႄႈ။ ပေႃးဝႃႈ ၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီပူၼ်ႈပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ၊ ပေႃးသီပႃးၶဵဝ်ႈလႆႈ ယိုင်ႈၶႅၼ်းလီယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်ၼႆ ၸၢၵ်ႇတၢင်းၵိၼ်ဢိတ်းဢွတ်းပိတ်းပွတ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈၵႂႃႇၶမ်ဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈၶဵဝ်ႈလႄႈ မၼ်းတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဵဝ်ႈႁဝ်း ဝူၺ်ႇႁၢင်ႈၵႂႃႇဢေႃႈ။
ပေႃးၶဵဝ်ႈဝူၺ်ႇႁၢင်ႈၼႆႉ တူၺ်းႁၢင်ႈၸႃႉသေဢမ်ႇၵႃး ပေႃးၶဵဝ်ႈမႅင်းမႃး တေၸၢင်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ၶဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၶဵဝ်ႈၸဵပ်း ထႅင်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉပၼ်ၵၢၼ်ႈသီၶဵဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၶႅင် ပေႃးဢူၼ်ႈသေ ဝႆႉပၼ်တီႈလႆႈ သၢႆလႅတ်ႇသၢႆလူမ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ သၢႆလႅတ်ႇၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈၵႅတ်ႇၶေပၼ် မႅင်း ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ် ၶဵဝ်ႈမႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁူဝ်ၶမ်ႈႁူဝ်ၼႂ် ထုၵ်ႇလီသီပၼ်ယူႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းသွင်ပွၵ်ႈ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၶဵဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ် ပၼ်ႁႃ ဢမ်ႇပဵၼ်ရေႃႇၵႃႇတၢင်းပဵၼ်သင်ၵေႃႈ ၼိုင်ႈပီ သွင်ပွၵ်ႈတႄႉ ထုၵ်ႇလီၼႄတူၺ်း မေႃယႃၶဵဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် ၶဵဝ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈထူပ်း ၽေးၶဵၼ်သင်သေ ငိုၼ်း ဢၼ်တေလႆႈသဵင်ႈၸွမ်း တႃႇယူတ်းယႃ ၶဵဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၽိမ်းလႆႈဢိတ်းၼိုင်ႈ။
မိူၼ်ၼင်ႇ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ သုၵ်ႈသီ မိုဝ်းဝူၺ်ႇႁၢင်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်ၶိင်းလူင်ႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီဢၢပ်ႇ ပၼ်ၼမ်ႉယူႇ ၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၸိူင်ႉၼၼ် ၼိူဝ်ႉၼင်ႁဝ်းၸင်ႇၵွႆႈ ယမ်းလီ၊ ႁၢင်ႈလီ၊ ယူႇလီယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်ႇ၊ ပဵၼ်ၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈမႃးၸပ်းပဵၼ်ယၢၼ်ဝႆႉလႄႈ သင်ၸိူဝ်ႉ ဢမ်ႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉ၊ ဢမ်ႇဢဝ်ၵွၼ်ႈသီ၊ ၼမ်ႉသီ သုၵ်ႈလၢင်ႈပႅတ်ႈ ႁႂ်ႈမူတ်းသႂ်ၼႆ တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးယူႇလီၵေႃႈ တေႃႈ ဢမ်ႇၶႅမ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶႆးပေႃးတေဢမ်ႇဢိုတ်းတီႈ ႁူးႁိုဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၼိူဝ်ႉၼင်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီ ဢၢပ်ႇၼမ်ႉသုၵ်ႇသီ ႁဵတ်းလွင်ႈ မူတ်းသႂ်ပၼ်ယူႇ။
ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႈၸဝ်ႉ လုၵ်ႉဢၢပ်ႇၼမ်ႉသေ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၸႅတ်ႉၼႃႈ ထူၸႅတ်ႉပၼ် ႁႂ်ႈၼမ်ႉမူတ်းၼႆ ၼိူဝ်ႉၼင်ႁဝ်းၵေႃႈ တေဢုၼ်ႇမႃးသေ သီမၼ်းၵေႃႈ တေၶွင်ႇတေလႅင်မႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵေႃႈ တေလႅတ်းသႅဝ်းမႃး။ ပေႃးႁဵတ်းပၼ် ၸိူင်ႉၼၼ် မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆ မၼ်းတေၵႅတ်ႇၶေပၼ် လွင်ႈၵတ်းၶဝ်ႈလိုၵ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး တေမီးႁႅင်းၵမ်ႉလႆႈ လွင်ႈၽိင်ႈၽႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈသေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶူၼ်ႁူဝ်ႁဝ်းၵေႃႈ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ၼိုင်ႈလိူၼ်ထုၵ်ႇလီ သၢႆႇပၼ်ယူႇ သွင်ပွၵ်ႈ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးတႄႉ ပေႃးဢၢပ်ႇၼမ်ႉၵေႃႈ ပေႃးႁၼ်သၢႆႇယူႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ ပေႃးသၢႆႁူဝ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီ ၸႂ်ႉ ၼမ်ႉသၢႆႁူဝ်၊ တေႃႇယေႃႇမၢၵ်ႇႁၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပွတ်ႇသီပၼ် ႁႂ်ႈပေႃးထိုင်ၼင်ႁူဝ်။ ပေႃးယဝ်ႉ သုၵ်ႈပၼ် ၸၢင်းပၼ် လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်း ႁႂ်ႈမၼ်းမူတ်းသႂ်လီလီသေၵေႃႈ တၢၵ်ႇလူမ်းပၼ် ႁႂ်ႈမၼ်းႁႅင်ႈ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဝီႁူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လီဢဝ်သုၵ်ႈသီၼႂ်းၼမ်ႉသေၵေႃႈ တၢၵ်ႇဝႆႉႁႂ်ႈႁႅင်ႈသေ
ၼင်ႇႁိုဝ်တူဝ်ႁဝ်း​ ပေႃးတေယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီယူႇသဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၸွမ်းၼင်ႇလၢတ်ႈမႃႈပႃႈၼိူဝ် ၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ႁိမ်းႁွမ်းႁိူၼ်း တီႈဢၼ်ႁဝ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း လွင်ႈမူတ်းသႂ်ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ႁဝ်း ၼွၼ်းၼၼ်ႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈမီး ယုၵ်းယၵ်း၊ ထုၵ်ႇႁႂ်ႈ လူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇလီ၊ ႁႂ်ႈလႆႈပႃး သၢႆလႅတ်ႇ။ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ၼိုင်ႈပီ သွင်ပွၵ်ႈတႄႉ ထုၵ်ႇလီဢဝ် ၼမ်ႉလၢင်ႉပၼ် တၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽႃႈၵင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉတိုဝ်း မဵဝ်းသၵ်ႉလႆႈ ၊ မဵဝ်းၸုမ်ႇၼမ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းၸႂ်ႉ ယူး၊ ၶူၼ်ၵႆႇသေ ႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ်ၼႆ ၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၸၢင်ႈ ပိဝ်၊ ၸၢင်ႈၽူင်ႈလႄႈ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်တီႈဢၼ် မီးၽႆးၽႃႉလိူင်ႇတႄႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉပၼ် ၶိူင်ႈႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ် သေၵေႃႈ ႁဵတ်းၼႆ မၼ်းၵေႃႈ မီးၼမ်ႉတွၼ်းတွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီယူႇ။
ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽီးၽႆး၊ ဢွင်ႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ၊ ထၢင် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၼိုင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈပွၵ်ႈတႄႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ် ပၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ဝူၺ်ႈႁၢင်ႈတေၼမ်မႃးသေ ဢၢႆသႅဝ်ဢမ်ႇလီၵေႃႈ တေဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ယုၵ်းယၵ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၸုတ်ႇၽႆးလႆႈၵူႈဝၼ်းၵေႃႈ ယိုင်ႈၶႅၼ်းလီယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းၼၼ်လႆႈ ၸႂ်ႉပုင်းဢၼ် မီးၽႃႈႁူမ်ႇသေၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇထွၵ်ႇပႅတ်ႈၸွမ်း ၵူႈဝၼ်းယူႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် မႅင်းမူၼ်း၊ ၼူ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးတေဢမ်ႇၶဝ်ႈမႃးလႆႈၼႂ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယမ်ႉၼႆႉ ထုၵ်ႇလီသိမ်းဝႆႉလီလီ။
မႅင်းမူၼ်း၊ ၼူၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ၸၢင်ႈဢဝ် မူင်ႈမႅင်းတၢင်းပဵၼ်မႃးလႄႈ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယမ်ႉႁဝ်းၼႆ ထုၵ်ႇလီႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉ လီလီ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်လိူတ်ႇလိူတ်ႇမႆႈမႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉ မေႃႈဝၢၼ်ႇဢၼ်ၸိုၼ်ႈသႂ်သေၵေႃႈ ႁုင်ၵိၼ်၊ သႂ်ႇၵိၼ်။ တီႈႁိူၼ်းၼႆႉ ၼမ်ႉၵိၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဝႆႉ။ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽေးၶဵၼ်း။ ပေႃးပဵၼ်ၼမ့် ဢၼ်ၶုတ်းၼႂ်းလိၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ တႃႇတေၵိၼ်သေ ပေႃးပဵၼ် မိူင်းလူင်တႄႉၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႉ ၼမ်ႉဢၼ်မႃးၼႂ်းလွတ်ႇ ဢၼ်ပၼ်ၽႄပၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ တီႈၼႂ်းၼွင် ဢၼ်ၶဝ်ပၼ်ပႃးၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် မၼ်းတေဢမ်ႇပႃးမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢဝ် ယႃႈယႃ ၵလူဝ်ရၢႆႉဢွပ်ႉၾ် လႄႈ ဢဝ် ယႃႈယႃႈပၢႆးထၢတ်ႈသႂ်ႇဝႆႉပၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးတေႁဵတ်းၼမ်ႉၵိၼ်တႄႉ ပေႃးဝႃႈတေၸႂ်ႉၼႆ ထုၵ်ႇလီ ထွင်ႈဢဝ်လီလီသေ ၸႂ်ႉၼႆႉတႄႉ ၶႅမ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၼမ်ႉဢုၼ်ႇၵတ်း ဢၼ်တူမ်ႈႁုင်ၼၼ်ႉၸမ်ႉ ၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်းၵႆႉၸၢင်လႄႈ ပေႃးဝႃႈတူမ်ႈ ၼမ်ႉဢုၼ်ႇၵတ်းၼႆ ထုၵ်ႇလီလၢႆႈၵွၵ်းမၼ်း လၢႆဢၼ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႆႈၵိၼ်ၼႆႉ လီယူႇယဝ်ႉ။
ႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီမူတ်းသႂ်လီသေဢမ်ႇၵႃး ထုၵ်ႇလီတဵတ်ႇယဵၼ်လီယဝ်ႉ။ သဵင်ဢၼ်မေႃးလင်ၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်ႁဝ်းသုၵ်ႉသၵ်ႉလိူတ်ႇမႆႈ။ လုပ်ႇ၊ ၵွၼ်ႈၼိူဝ်ႉ၊ ဢွၵ်းဢေႃ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် ဢဵၼ်ဢႃႇယူင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်လူဝ်ႇ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်၊ လွတ်ႈတဵတ်ႇသဵတ်ႇ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းထုၵ်ႇလီ တဵတ်ႇသဵတ်ႇသေ မၼ်းထုၵ်ႇလီ ပဵၼ်တီႈဢၼ် လိုဝ်ႈသဝ်းတူဝ်ၸႂ် ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်လႄႈ မီးၵၢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းလွႆးလွႆး၊ ႁႂ်ႈႁဵတ်း တဵတ်ႇတဵတ်ႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသဵင် ဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄး တူင်ႉတူင်ႉတၢင်ႉတၢင်ႉလႄႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ ဢႃႇယူင်ႇလႄႈ ပေႃးပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်မႃး မၼ်းယႃယၢပ်ႇဢေႃႈ။
ပေႃးလႆႈယူႇတီႈ မူတ်းသႂ်၊ တီႈၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီသေဢမ်ႇၵႃး မၼ်းပၼ်လွင်ႈ တၢင်းၵိတ်းယဵၼ်ၸႂ်သေၵွၼ်ႇဢေႃႈ။
ယူႇပၼ် ႁႂ်ႈလႆႈထၢတ်ႈလႅတ်ႈ သၢႆလႅင်းလႅတ်ႇ ၵုမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈထူၼ်ႈ
တူၼ်ႈမႆႉ၊ တူဝ်သတ်းလႄႈ ၵူၼ်းတၢင်းလၢႆၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈ သၢႆလႅတ်ႇၼႆ မၼ်းတေ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ႁႅင်းဢူၼ်ႈၵႂႃႇ တၢင်းသဵင်ႈတၢင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ သၢႆလႅင်းလႅတ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဢၼ်းမီးၵႃႈၶၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်း တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ် ရေႃးၵႃႇမၢင်ႇမဵဝ်းၼႆႉ ဢဝ် သၢႆလႅင်းလႅတ်ႇသေ ယူတ်းယႃၼႆ မၼ်းၸၢင်ႈၶႅၼ်း ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီးဢေႃႈ။ ၵွပ်ႉဢွမ်ႇလႅတ်ႇၵူၺ်းတႄႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလူဝ်ႇပၼ်ၵႃႈပၼ်ႁူဝ်သေၵေႃႈ ဢဝ်လႆႈ သၢႆလႅင်းလႅတ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ သၢႆလႅင်းလႅတ်ႇ ပွတ်းႁူဝ်ၼႂ်ၼႆႉ မၼ်းၶႅမ်ႉလိူဝ်တၢင်ႇၶၢဝ်းလႄႈ ပေႃးဝႃႈ ၶၢဝ်းမဵဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီ ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်းသေ ဢွမ်ႇဢၢႆလႅတ်လႄႈ ၶၢမ်ႇသၢႆလႅင်းလႅတ်ႇလႆႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဢွမ်ႇလႅတ်ႇ ႁႂ်ႈ ၶၢဝ်းမၼ်းႁိုင်တႄႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ထုၵ်ႇလီဢွမ်ႇႁႃ ဢွမ်ႇႁႃၵႂႃႇဢဝ်။
ပေႃးတီႈႁိူၼ်းႁဝ်း သႂ်ႇဝႆႉ ႁူးၵႅဝ်ႈ (ၽႃမၢၼ်ႇ) လႄႈ ပေႃးလႅတ်ႇထွင်ႇသေ သၢႆလႅင်းလႅတ်ႇဢၼ်လတ်း ႁူးၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ သေၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢမ်ႇပေႃးပႃး ၼမ်ႉၵတ်ႉသင်လႄႈ ထုၵ်ႇလီပိုတ်ႇပၼ် ၽၵ်းတူႁူးလႅင်း ႁႂ်ႈသၢႆလႅင်းလႅတ်ႇ ၶဝ်ႈမႃးလႆႈ လီလီငၢမ်းငၢမ်း။ သၢႆလႅင်းလႅတ်ႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈမၼ်းပဵၼ် မေႃယႃ ဢၼ်ဢမ်ႇတၢပ်ႈ လူဝ်ႇပၼ်ငိုၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး မၼ်းၸၢင်ႈ ၽဵဝ်ႈလၢင်ႉမုၺ်ႉပၼ် မူင်ႈမႅင်းဢၼ်ၸပ်းတိတ်းယူႇ တီႈၶူဝ်းၶွင်ႁိူၼ်းယေး ႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွၵ်းလၢႆးတွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်ၼႄမႃးပႃႈၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်တေလႆႈႁဵတ်း ၸွမ်း ယၢပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းယဵၼ်းသင်။ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မူၼ်ႉမႄးပၼ် လွင်ႈယူႇလွင်ႈသဝ်း လွင်ႈၵိၼ် လွင်ႈယမ်ႉ ဢိတ်းဢွတ်းၼႆၵေႃႈ မၼ်းပေႃးမီး ၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီတူဝ် ပၢႆးယူႇလီၸႂ် ယူႇတၢင်းပုတ်းတၢင်းတႅင်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ လွၵ်းလၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ၶႂ်ႈၽိူမ်ႉထႅမ်သႂ်ႇပၼ် လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ မီးယူႇထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၵႆႉမေႃဝူၼ်ႉ လွင်ႈတိူဝ်ႉၸႂ် လွင်ႈၼႅင်ၸႂ်ၼမ်ၼႆႉ မၼ်းၵႆႉ ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၼမ်ဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈ သူးလၢပ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးယူႇလီၼႆႉ တြႃးဢၼ် ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်ဝႆႉ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းႁိူၼ်းယေးႁဝ်း ပေႃးတေယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းလူင်လၢင် ဢၼ်မႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်း တေလႆႈႁၢပ်ႇဢဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇၵၢပ်ႈပၢၼ် ၸၢၵ်ႈလူတ်ႉၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼင်ႇ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေ ယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဝႆႉမဝ်မဝ်မၢင်မၢင်တႄႉ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်။ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီမီး တၢင်းႁူႉ ၵႃႈၶၼ်ပၢႆးယူႇလီ၊ ပၢႆးယူႇလီၵေႃႈတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ထုၵ်ႇလီပွင်ႇၸႂ်ၸွမ်း လွင်ႈဝႃႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ယူႇ၊ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵိၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် မၼ်းၸင်ႇၸၢင်ႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇၸၢင်ႈပၼ်လႆႈ သူးလၢပ်ႈ ပၢႆးယူႇလီ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီ သႂ်ႇၸႂ်သႂ်ႇၶေႃးဝႆႉ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယူႇ။
တႁတ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵိဝ်ႇတေႃးဝ
ဝၢၼ်ႈတႁတ်ႉတၢၼ်း  (ဒဟတ်တန်းရွာ၊ Dahattan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိဝ်ႇတေႃးဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192773 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိဝ်ႇတေႃးဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1037 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1312 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
မျဵၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမျဵၵ်ႉ (မြိတ်မြို့ ; Myeik) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ
ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ (12 တီႇၵရီႇ၊ 16 မိတ်ႉၼိတ်ႉ)၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ (98 တီႇၵရီႇ၊ 36 မိတ်ႉၼိတ်ႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင်
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းထႆးလႄႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆႉ ၶဵင်ႇတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉမျဵၵ်ႉၼႆ့ၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပၢင်ႇသိုၵ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢူးၵျီးၸဵင်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်တႅမ်ႈ ပိုၼ်းရႃႇၸဝၢင်ႇမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းလႆႈၵဵပ်းႁွမ်တွမ်တႅမ်ႈ ယၢပ်ႇယဵၼ်းၼႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 723 တီႈပွတ်းႁွင်ႇ မိူင်းထႆး ပၢၼ်ၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၵဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၽုင်းၶဝ်ၽႅဝ်ထိုင် တိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းၵဵင်းမႂ်ႇၼႆႉ လႆႈတင်ႈရမ်ႇမႃႇဝတီႇ (ဝဵင်းဢၼ်လီမူၼ်ႈသိူဝ်းသႃႇယႃႇ) တီႈ ၵေႃႉပဵင်း မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 755 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ဢႃႇယုဝဵင်း ႁိုင် (28) ပီမႃး ၶိုၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၵလိၼ်း (ၵၢမ်ႇမေႃႇ) ၼၼ်ႉသေ ဢႃႇယုဝဵင်း မီး 118 ပီယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ထိုင်ပီ ဢေႇတီႇ 901 ၼႆႉ ၶိုၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇ ထွင်ႉၵႂႃႇ (ဢႃႇယုဝဵင်း 220) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႂ်း ပၢၼ် ဢလွင်းၸီႇတီႇ ၽွင်းငမ်း (1112-1167) ၼၼ်ႉသေ ထိုင်ပီ ဢေႇတီႇ 1152 ပၢၼ်ၶုၼ်ပရမရၸႃႇ ဢၼ်ၽွင်း ဝဵင်းဢွင်ႇသႃႇဝရၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၵဵင်းမႂ်ႇ လႆႈသုတ်းၶၢတ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶုၼ်ၼရပတိၸီႇတူႇ (1173-1210) တိုၵ်ႉၽွင်းငမ်းတီႈ ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ဢွင်ႇသႃႇဝရ (ဢေႇၵတႄႇရႃႇၸႃႇ) လႆႈတင်ႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ တီႈ ထုင်ႉၶယိၼ်း မိူဝ်ႈပီဢေႇတီႇ 1276 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ဝဵင်းၵႅမ် မီး (14) ဝဵင်းသေ ထိုင်ပီ 1277 လႆႈတႄႇၵေႃႇတင်ႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇထုၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းပႂ်ႉယၢမ်းသမ်ႇမုၵ်ႉတရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဢေႇတီႇ 1276 တေႃႇ 1731 ၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်း 454 ပီၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ် တၼိၼ်းတႃႇယီႇသေ ပိူင်ပဵၼ် မႃႉရဵၵ်ႉ(မျဵၵ်ႉ) ၼႆႉ သဝ်ႈဝဝ်းၵႂၢႆယဝ်ႉ။ ႁွင်ႉၵိုၵ်းၸွမ်း လၵ်းမတ်ႉမႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ပရမရၸႃႇ ၼၼ်ႉသေ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ၵုၼ်မႃႉရဵၵ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ မႃႉရဵၵ်ႉ (လၵ်းမတ်ႉမႃႉ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၵႂၢမ်းတႆး(ထႆး) ႁွင်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃးသေ မၢၼ်ႈၶဝ်ၸူးႁွင်ႉ မႃႉရဵၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မႃး မျဵၵ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်းလႆႈတင်ႈဝဵင်း
မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 1531 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆး ပျိရႃႇမဝုၼ်ႇတိꩪ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၸၢင်ႉလၢၼ်ႉတူဝ် (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ဝီႇယႅၼ်ႇၵျိၼ်း - ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်း) ၼၼ်ႉ သိမ်းဢဝ် ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇသေ ႁိုင် 200 ပီမႃး ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉ တၢၼ်းထူၵ်ႉၼႆႉ ၼမ်ႉၸူးတိုၼ်ႈမႃးသေ ထိုင် ဢေႇတီႇ 1731 မႃး ၸူးၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး တိၼ်လွႆၶႄႇ (ယၢမ်းလဵဝ်-တိၼ်လွႆ တဵင်ႇတေႃႇၵျီး)သေၵေႃႈ တင်ႈ ဝဵင်းမႃႉရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း တီႈတိၼ်လွႆၶႄႇၼၼ်ႉ မီးလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မွၵ်ႈ 20 ပၢႆႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် တမ်ႇငႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပႂ်ႉယၢမ်းတႃႈၼမ်ႉသေ တီႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇတႄႇတင်ႈပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းၼႆ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ပၼ်ဢွင်ႈတီႈသေ ပဵၼ်မႃး မျိတ်ႉမယႅတ်ႉ၊ မျိတ်ႉငႄႇယႅတ်ႉ၊ ထဝႄႇၸု၊ တလၢႆးၸု၊ ၸေးတၢၼ်း၊ ၸေးၶွင်း၊ ၵၢၼ်ႇၽျႃး၊ ၵၢၼ်ႇၶွင်း၊ ၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ဢလႄႇၵျုၼ်း၊ ၼွၵ်ႉလႄႇ၊ တၢၼ်ႇၽူဝ်ႇ (တၢၼ်းၽူဝ်ႇ)၊ လႄးထဵင်ႇၸု၊ သဵၵ်ႉငႄႇ၊ ၸတဵင်ႇယႅတ်ႉ(သဵၵ်ႉငႄႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၼႃႈလိၼ်မျဵၵ်ႉၼႆႉ ထုၵ်ႇ ၶုၼ်မၢၼ်ႈ၊ ၶုၼ်ထႆးၶဝ် ၽွင်းငမ်းလၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး၊ ၶုၼ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ ဢေႇတီႇ 1759 ၼၼ်ႉ ဢလွင်းမိၼ်းတယႃး ဢူးဢွင်ႇၸေႇယ ၶိုၼ်းသိမ်းဢဝ်သေ ၸင်ႇၶဝ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။