လေႃးၵၼႃႇထ၊_ၸဝ်ႈ_(မုၼ်ၸဝ်ႈဢီႇတလီႇ)
ၵႂၢမ်းၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း မုၼ်ၸဝ်ႈဢီႇတလီႇ ၸဝ်ႈလေႃးၵၼႃႇထယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ယုမ်ႇယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တၢၼ်ႇလႂ် ပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇၵႂႃႇ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတၢၼ်ႇလႂ်ၼႆ တေၵဵပ်းဢဝ် ပိုၼ်းပွတ်းဢွၼ်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉပၼ်ၵွၼ်ႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1897 လိူၼ်မေႇ 25 တီႈမိူင်းဢီႇတလီႇ၊ ဝဵင်းမီႇလၢၼ်ႇသေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သႃႇဝႃႇတူဝ်ႇရေႇ ၸဵဝ်ႇၾီႇ (Salvatore Cioffi)။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈ 3 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ ၶၢႆႉမႃးယူႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုမၼ်းၸၢႆး လႆႈ 8 ၶူပ်ႇ မၼ်းၶိုၼ်ႈၵႂႃႇလဵၼ်ႈ ၼိူဝ်ၸွမ်ႁိူၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႃဢိုဝ်ႈဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈ မိၼ်မႃးၸပ်း ၼိူဝ်မိုဝ်းမၼ်းၸၢႆးလႄႈ မၼ်းၸၢႆး ၸူမ်းၵေႃႈၸူမ်း ဢၢမ်းၵေႃႈဢၢမ်းသေ ႁွပ်ႇဢဝ် ၵႃဢိုဝ်ႈတူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးၼႄ ပေႃႈမႄႈမၼ်း တီႈတႂ်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆး ပဵၼ်ၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇယုမ်ႉယုမ်ႉယၢႆႈယၢႆႈ ယိပ်းဢဝ် ၵႃဢိုဝ်ႈမႃးသေတႃႉ ပေႃႈမႄႈမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸႂ်လေႃးၽယုမ်ႉယၢႆႈ ပုတ်ႈၺွပ်းဢဝ် ၵႃဢိုဝ်ႈၵႂႃႇသေ မႄးမၼ်းၵႂႃႇဢဝ် ၵႃဢိုဝ်ႈတူဝ်ၼၼ်ႉ ၸူမ်ၼမ်ႉတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢဝ် ၼိူဝ်ႉၵႃဢိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၽၵ်း မႃးလဵင်ႉမၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၵိၼ်ၶဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶေႃးၶူမ်ၼႃႇလႄႈ မၼ်းဝႃႈတီႈမႄႈမၼ်း “ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မႄႈႁဝ်း ဢဝ်ၵႃဢိုဝ်ႈဢွၼ်ႇ တၢႆလႄႈ ၸၢႆႈၵေႃႈ တေၶၢမ်ႇတၢႆၸွမ်း ၵႃဢိုဝ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ၊ ၸၢႆး ဢမ်ႇၵိၼ်သင်သေ တေၶၢမ်ႇတၢႆယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၶၢမ်ႇဢိုပ်းတၢင်းၵိၼ် သၢမ်ဝၼ်းလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ မႄႈမၼ်း ဢဝ်ၶဝ်ႈမုၼ်း မႃးလဵင်ႉမၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်ႈၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇၵိၼ်။ ၵူၺ်းၵိၼ်ၼမ်ႉၵူၺ်း။ မႄႈမၼ်း ၸင်ႇမႃးႁႆႈသေ ၶျေႃးဝွၼ်းမၼ်း ၵူႈပိူင်ပိူင် မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ “တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ပေႃးမႄႈႁဝ်း ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵတိဝႃႈ တေဢမ်ႇဢဝ်တၢႆ တူဝ်သတ်းသင်ၼႆၵွၼ်ႇ ၸၢႆႈၸင်ႇတေၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်” ၼႆလႄႈ မႄႈမၼ်းၵေႃႈ ပၼ်ၵတိသေ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇၶိုၼ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈမုၼ်း ဢၼ်မႄႈၶဝ် မႃးပၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ၼၢမ်ၼႆႉ ၽႂ်ဢမ်ႇဝိတ်ႉၵေႃႈ မၼ်းလႅမ်မႃး ႁင်းၵူၺ်းမၼ်း ၸဵမ်လဵၵ်ႉ၊ ၵူၼ်းမီးပႃႇရမီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၽႂ်ဢမ်ႇတိုၵ်းသူၼ်းမၼ်းၵေႃႈ မၼ်းမီးၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇ ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ယႂ်ႇမႃး လႆးၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵူဝ်ႇလမ်ႇၿီႇယႃႇ၊ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈ ၿီႇဢႅတ်ႉၸ်ၸီႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈလႆးၸုမ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈလၢဝ်ၸွင်ႈ ၽၢႆႇꩪႃႇတုၿေႇတလႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းပႃးဝႃႇသၼႃႇ ပၢႆးသၢႆႊၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းယုမ်ႇယမ် ပၢႆးသၢႆႊလႄႈ ဢိင်ပိုင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ပၢႆးသၢႆႊသေ လွင်ႈၼပ်ႉယမ် ၽႃႇသႃႇပေႃႈမႄႈမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ရူဝ်ႇမၼ်ႇၶႅတ်ႉတလိၵ်ႉ Roman Catholic ယူပ်ႈယွမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းဝူၼ်ႉပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇရူဝ်ႇမၼ်ႇၶႅတ်ႉတလိၵ်ႉလႄႈ ပၢႆးသၢႆႊၼႆႉ ၶဵင်ႇႁႅင်းၵၼ်သေ တေလႆႈဝႃႈ ပၢႆးသၢႆႊၼႆႉ မၼ်ႈၵႅၼ်ႇတွၼ်းလိူဝ်ၼႆယူႇ။ ႁဵတ်းၼႆ ဢဝ်မၼ်း ပဵၼ် ၵူၼ်းယုမ်ႇယမ်ပၢႆးသၢႆႊၵေႃႉၼိုင်ႈသေတႃႉ တီႈၼိူဝ် ၽႃႇသႃႇၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁၵ်ႉသႃဝႆႉယူႇ။ မိူဝ်ႈ 1922 ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉမီးယူႇ ၼႂ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈလူင် တီႈၼႂ်းႁွင်ႈထႃႇတုပေႇတယူႇၼၼ်ႉ ၶူးမေႃထႃႇတုပေႇတ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢဝ်ပပ်ႉၼႃၼႃလူင်ပပ်ႉၼိုင်ႈ မႃးယိုၼ်ႈပၼ် ၼႂ်းမိုဝ်းမၼ်းသေ ႁႂ်ႈမၼ်း လူတူၺ်းယူႇ။ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပပ်ႉထမ်ႇမပတ ဢၼ်ပႃႇမွၵ်ႉၶ မႅတ်ႉသ်မူႇလႃႇ တႅမ်ႈလႄႈ ပပ်ႉပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢတ်ႉသၶေႃးသ တႅမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈမႃးလူဢၢၼ်ႇတူၺ်း ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်း ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းဢိုပ်းၼမ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁၼ် ၼွင်ၼမ်ႉသႂ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ၶဝ်ႈၶေႃး လူတၺ်းလီလီ သမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇဝၢင်းပပ်ႉလႆႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၽွင်းမၼ်း ၸွပ်ႇႁႃ ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇ ပၢႆးသၢႆႊၼၼ်ႉယူႇလႄႈ ဝၢႆးသေ လႆႈလူတူၺ်း ပပ်ႉထမ်ႇမပတယဝ်ႉ သိုပ်ႇလၵ်ႉလွမ် ႁႃလူတူၺ်း ပပ်ႉတြႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တင်းၼမ်ယူႇ။ မၼ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တြႃးဢၼ်ၶၢမ်ႇလႆႈ တၢင်းထတ်းသၢင် ပၢႆးသၢႆႊၼႆႉ ပဵၼ်တြႃးၽြႃးၵေႃးတမၼႆလႄႈ မၼ်းတႅပ်းတတ်း ၸႂ်မၼ်း ႁင်းၵူၺ်းသေ ႁပ်ႉဢဝ် သရၼၵုင်ႇသၢမ်ပိူင် ယိုၼ်ပဵၼ် ၽူႈယုမ်ႇယမ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁင်းၵူၺ်းမၼ်း မိူဝ်ႈ 1925 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ ၽႃႇသႃႇရေႃးမၿရိၼ်ႇၵျီႇၶဝ် တီႈမိူင်းဢီႇတလီႇလႄႈ ပေႃႈမႄႈ ပီႈၼွင်ႉမၼ်းတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် မၢင်ပႅတ်ႈမၼ်း ဢမ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇမၼ်း သေၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းတႄႉ ၸႂ်ဢမ်ႇလဵၵ်ႉ၊ မီးၸႂ်ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်သေ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ “မၼ်းလႆႈလုၵ်ႉတီႈ ၽဝ ဢၼ်ယုမ်ႇၽိတ်းသေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ၽဝဢၼ်ယုမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼႆလႄႈ ဝႆႉၸႂ်မိူၼ်ၼင်ႇ လုၵ်ႉၽဝၵူၼ်းၽၢၼ် မႃးပဵၼ် ၽဝသထေး” ၼၼ်ႉယူႇ။ မၼ်းယင်းၵွႆ တိုၵ်းသူၼ်းပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပႃး ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇဢၼ်ယူႇ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ-