cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လွႆ
အမြင့်တိုင်းတာခြင်း
အ‌ရှေ့ဘက်ရိုးမသည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ‌ပေ‌ပေါင်း ၃၀၀၀ မှ ၆၀၀၀ ထိမြင့်သည်။ သို့‌သော် အချို့‌နေရာတို့တွင် ‌ပေ ၈၀၀၀ ခန့်မြင့်‌သော ‌တောင်ထိပ်များရှိသည်။ ‌မြောက်ပိုင်းတွင် ဂိုလံစီ‌ကောင်း‌တောင်ဟူ၍၎င်း၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကချင် ‌တောင်ဟူ၍၎င်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှမ်းရိုးမဟူ၍၎င်း ‌ခေါ်တွင် သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကုန်းပြင်မြင့်သည် ကျယ်ပြန့်၍ အချို့‌နေရာတွင် ညီညာလျက် အချို့‌နေရာတွင် နက်ရှိုင်း‌သော ချိုင့်ဝှမ်းများရှိ‌လေသည်။ ‌တောင်ဘက်၌ ယင်း‌တောင်တန်းသည် ကယားပြည်နယ်ကို ဖြတ်၍သွားသည်။ ထိုအခါ၌ ‌တောင်တန်း သည် ‌ပေ ၈၀၀၀ မြင့်သည်။ ယင်း၏အ‌နောက်ဘက်၌ ‌ပေါင်း ‌လောင်း‌တောင်၊ ‌တောင်ဘက်၌ ‌ကော့ကရိတ်‌တောင်၊ ‌တောင်ညို ‌တောင်၊ နွားလည်ပို့‌တောင် အစရှိသည်ဖြင့်တည်ရှိသည်။
တဝင်း‌တောင်တန်းကြီးသည် သံလွင်မြစ်၏ အ‌ရှေ့ဘက်ကမ်း တွင် ‌မြောက်ဘက်မှ ‌တောင်ဘက်သို့ သံလွင်မြစ်အလိုက် တန်းလျက်စီးဆင်းလာသည်။ တနင်္သာရီ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်‌လျှောက်တွင်ကား ထို‌တောင်တန်းသည် တနင်္သာရီရိုးမ ‌တောင်ဟူ‌သော အမည်ကိုရ၍ ‌ကော့‌သောင်အထိ တည်ရှိသည်။
ကိုးကား
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)
လွႆလႅမ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ် (လွိုင်လင်ခရိုင်), (Loilem District), ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ  မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ 4436 ထတ်း (1352 မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။  ဝဵင်းလွႆလႅမ် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ လွႆလႅမ်ၼႆႉ  ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ 565,141 ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်ၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တၢႆႉမျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတၢႆႉမျွင်ႇ  (သိုက်မျှောင်ရွာ၊ Thaikhmyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢႆႉမျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192718 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢႆႉမျွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1441 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1589 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3030 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ထၼွင်းၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵျိၼ်း  (ထနောင်းကျင်းရွာ, Htanaungkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽူး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193767 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 945 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2148 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽွင်းပၢင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ (ဖောင်းပြင်မြို့ ; Paungbyin ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႆယၢၼ် (78) လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵႆယၢၼ် (64) လၵ်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း တင်းသွင်ၽၢႆႇ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ လႄႈ ၵႄႈလွႆ သၼ်လွႆၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီး 2917 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 35499 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ မီး 1307 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေ တီႈပၢင်ႇပဵင်းၼႃႈလိၼ်တႅမ် ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ မွၵ်ႈ 2 လၵ်း တီႈၽင်ႇၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉသေ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းၽၢႆႇၼႂ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆတႅမ်ႇလႄႈ ပႃႇထိူၼ်ႇ မႆႉသၵ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းသေတႃႉ ၼမ်ႉတိုၼ်ႈလႄႈ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင် ဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉၼၼ်ႉသေ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်ၽူၼ် ၸင်ႇၸၢင်ႈၽႅဝ်လႆႈထိုင် ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းလႄႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တေလႆႈၸၢင်ႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတင်းပီ။ ပေႃးဢဝ်ပေးဢဝ်ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇတေႃႇထိုင် ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉသၢႆတၢင်းၵွင်းလိၼ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း
ၵျွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၵူင်း  (ကျောင်းကုန်းရွာ, Kyaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလၢႆႇၵျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190575 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1010 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1132 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2142 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မိူင်းၼၢႆး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး, (မိုးနဲ), (Mongnai),  ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တမၢၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈတမၢၼ်းၵၢၼ်ႇ  (သမန်းကန်ရွာ, Thamankan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191047 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1811 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2029 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3840 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဢမျွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢမျွင်ႇၵၢၼ်ႇ  (အမြှောင်ကန်ရွာ၊ Ahhmyaungkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢမျွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191998 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢမျွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 900 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1277 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢင်လူင်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်လူင်, (ပင်လုံမြို့), (Pinlon), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၢင်လူင်
ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈႁၢင်ႈလီမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၼၢင်းၵိၼ်ပူၼႆၵေႃႈဝႃႈ ဝဵင်းလၵ်းသဝ်ႁိၼ် ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းဝဵင်း
မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဝဵင်းၼႆႉ ႁွင်ႉၵိုၵ်း ပိုၼ်းၼၢင်းၵိၼ်ပူၼႆယဝ်ႉ။ ၶူးဝဵင်းၼၢင်းၵိၼ်ပူ၊ ၶူးဝဵင်းၵႆႇတေႃႇ၊ ၼွင်လႅင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၵိုၵ်းလူၺ်ႈ ပိုၼ်းၼၢင်းၵိၼ်ပူယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈသဵင် ဢၼ်ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢင်လူင် ၼႆၼၼ်ႉ တႄႇမႃး တမ်ႈတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပၢင်ႇလူင် ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်း ၼၢင်းသၢမ်ငဝ်း ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း လိုပ်ႈမၼ်းၼၢင်းလႄႈ မၼ်းၼၢင်း လႅၼ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်ႇ၊ ယွၼ်ႉပၢင်ႇၵႂၢင်ႈၼႃႇလႄႈ မၼ်းၼၢင်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဢၼ်ၼၢင်းသၢမ်ငဝ်း ႁၢႆလၢႆသေ ပၢင်ႇတီႈၼၼ်ႈ (ယၢမ်းလဵဝ် မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းပၢင်လူင်) ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၢင်ႇလူင်ၼၢင်းႁၢႆ။ ယၢမ်းလဵဝ် တီႈပၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၼၢင်းႁၢႆ။ ႁိုင်မႃး ၸင်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ ႁၢႆးၼၢင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ပၢင်ႇလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဝေႃးႁႃႇရ လႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ၸင်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ ပၢင်လူင် ၼႆယူႇ။ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း တႂ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၽွင်းငမ်း ၸဝ်ႈၾႃႉလၢႆးၶႃႈသေ ပူႇႁဵင်ၶဝ် ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃး။ ထိုင်မႃး 1947 လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇ 12 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ တေမီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ ဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် လူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ တီႈပၢင်လူင်လႄႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပၢင်လူင်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ တေႃႇပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႁူၺ်ႈ ၸဝ်ႈၶမ်းသိူၵ်ႈ (ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉမၢႆၼိုင်ႈ) ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၵုင်ႇမုၼ် ၵူၼ်းငဝ်ႈဝဵင်းၼႆႉသေ ၸင်ႇဢဝ် ၸဝ်ႈႁဵင်လုင်းၵျွင်းသုပိင်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၵိၼ်မိူင်း (မဵဝ်ႉၸႃး) ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ 10 ဢိူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီ 1958 လိူၼ်ဢေႇပီႇ 1 ဝၼ်း ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းၶေႃၶေႃ ဝဵင်းၼိုင်ႈသေလႄႈ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း(မဵဝ်ႉပႅင်ႇ) ဢူးၶျိတ်ႉၸၢၼ်ႇ မႃႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇ။ ၼႂ်းဝဵင်း မီးယူႇ 8 ပွၵ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် မဵဝ်ႉပႅင်ႇၶဝ် သိုပ်ႇဢုပ်ႉမႃးသေ ထိုင်မႃး ပီ 1963 ၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်း လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဢဝ်ၶဝ်ႈဝႆႉ တႂ်ႈၸႄႈဝဵင်း လွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၵေႃႈ လႆႈလူႉၵႂႃႇ။ ပွၵ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းတႅပ်းတတ်း ဝႆႉပဵၼ် (4) ပွၵ်ႉၵူၺ်း။
တီႈပၵ်းသဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇ
ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉ မီႈဝႆႉၼႂ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်သေ ၵႆယၢၼ်ဝဵင်းလွႆလႅမ် 6 လၵ်း၊ ၵႆယၢၼ်ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ 23 လၵ်း၊ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး လွႆလႅမ်လႄႈ လႃႈသဵဝ်ႈ။ တၢင်းသုင် ၼႃႈလိၼ် မီး 4440 ထတ်း၊ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး 174218 တိုင်ႇပၼ်ႇမူၼ်း။ ပွၵ်ႉလူင် မီး 4 ပွၵ်ႉ၊ ႁိမ်းႁွမ်ႈ မီး 9 ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈ။ ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၸပ်းတိတ်း ဝဵင်းပၢင်လူင်ၸမ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆလီဝဵင်းၼိုင်ႈ။ ႁူဝ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း ၼႂ်းပီ 2014 မီးယူႇ (. . . . . . )ၵေႃႉ။
တီႈၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ
ပၢင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၵ်းပိုၼ်းဝဵင်းၼိုင်ႈလႄႈ ဢွင်ႈတီႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၸမ်ႉ
ၶိူဝ်းၵူၼ်း
ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းပၢင်လူင်ၼႆႉ တႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ပဢူဝ်း၊ တွင်ႇလိူဝ်း၊ ထၼု၊ တႆးၼွင်၊ ယၢင်းလမ်၊ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၶႄႇၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်။
ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ငိုၼ်းၶွၼ်ႈလႄႈ ၵၢတ်ႇပၢင်လူင် ၵိုၼ်းဝႆႉယူႇ ၶၢႆလီယူႇ ၵူႈဝၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ထုင်းမိူင်းတႆး မီးဝႆႉ ႁႃႈဝၼ်းပဵၼ် ဝၼ်းၵၢတ်ႇၼႆလႄႈ ပေႃးထိုင် ဝၼ်းၵၢတ်ႇပၢင်လူင်မႃး ၵူၼ်းၸိူဝ်း ႁိမ်းႁွမ်း ဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်ၶူဝ်းၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁိူၵ်ႈမႃး ပၢႆးၶၢႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝဵင်း ၵူၼ်းၵႃႉၶဝ်တႄႉ သိုဝ်ႉဢဝ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းလူင်သေ မႃးၶၢႆယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇၶူဝ်းသူၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈပၢင်လူင်တႄႉ ပဵၼ် ၼဵင်ႈ၊ တွင်၊ ၵႃႇၾီႇ၊ ယၢင်ပႅၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ
တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၼ်ႉၸွမ် 3 လင်၊ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် 1 လင်၊ ၸၼ်ႉၵၢင် 2 လင်၊ ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ 46 လင် (ပႃးမူႇဝၢၼ်ႈ)၊ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပူၵ်းဝႆႉ 12 လင်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈသႃႇသၼႃႇ
ပုၼ်ႈတႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ပေႃးတေ ႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ တေမီးလွင်ႈႁၵ်ႉႁွမ်သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸိတ်ႉတသႃႇရ ၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇမူၺ်ႇတေႃႇ ဝဵင်းပၢင်လူင် ၸင်ႇသူၼ်းတုမ် သင်ႇၶႃႇ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ဝဵင်းလွႆလႅမ်သေ ၽွတ်ႈဝႆႉၸုမ်းသင်ႇၶႃႇ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1318 (ပီၶရိတ်ႉ 1956) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1319 ၼႂ်းလိူၼ် 12 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶမ်းသိူၵ်ႈ (ယွင်ႁူၺ်ႈ)၊ ၸဝ်ႈၾႃႉသူၺ်ႇမုင်ႇ (ၵျေးသီး) ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး တႃႇတေပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈ ၽၢႆႇတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး။
တႃႇတေပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဢႃႇလေႃးၵ (သႅၼ်ဝီ) ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ လူဝ်ႇမီး ဝတ်ႉႁင်းၶေႃၼႆလႄႈ ၸင်ႇသေႃႉႁႃ ဢွင်ႈတီႈ ၼႂ်းဝဵင်းလွႆလႅမ် ၼႂ်းဝဵင်းပၢင်လူင်သေ ၵမ်းလိုၼ်း ၸင်ႇမႃးလိူၵ်ႈဢဝ် ဢွင်ႈတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇမူၺ်ႇတေႃႇသေ တင်ႈပဵၼ် ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ၵျွင်းငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် 1320 ၼီႈမႃး ၸင်ႇႁဵတ်းပဵၼ် ပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇ ၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၵူႈပီပီယူႇ။ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1328 ၼီႈၼၼ်ႉတႄႉ တီႈပၢင်လူင်ၼႆႉ လႆႈၶႂၢင်ႉ တႃႇတေတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပႃႇလိပထမပျၢၼ်ႇ ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈထမ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ၊ ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇမူၺ်ႇတေႃႇ၊ ဝတ်ႉပႃႇမႆႉ၊ ဝတ်ႉၼွင်ၵုတ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ သင်ႇၶႃႇ မီးယူႇ (1000) ပၢႆၵူႈပီယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပလႅၵ်းၽိင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်း Girlgroup
ဝိသႃလၵ်ၶိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဝိသႃႇလၵ်ႉၶိ
9. ဝိသႃလၵ်ၶိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ဝိသႃႇလၵ်ႉၶိ
ဝိသႃလၵ်ၶိဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၵဝ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
တၢၼ်ႇꧤူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ꧡိၼ်ႇၽျူႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇꧤူဝ်ႇ  (သံဘိုရွာ, Thanbo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡိၼ်ႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191623 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧡိၼ်ႇၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1268 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1613 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2881 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေးၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢေးၶျၢၼ်းတႃႇ (အေးချမ်းသာရွာ, Ayechanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၵႃးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219080 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸၵႃးပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2748 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 2939 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5687 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢင်လူလိၵ်ႈ ႁေႃးထမ်း
ပၢင်လူလိၵ်ႈ ႁေႃးထမ်း
ၵွပ်ႈသင်လႄႈ သမ်ႉလႆႈလူလိၵ်ႈႁေႃးထမ်း ၼႂ်းပၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ် ပၢင်တုမ်ၵူၼ်းၼမ် ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈ ထွမ်ႇငိၼ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလၢႆးၼမ်ႉထမ်း ဢၼ်လူၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးဝႆႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပီမိူင်း 2500 လိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးဝႆႉ ၵႂၢမ်းၽၢႆႇမႃႇၵထပႃႇလိၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢဝ်ပိၼ်ႇပဵၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၽႂ်မၼ်းသေ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းပုတ်ႉထယူႇ။
တႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပိၼ်ႇပဵၼ် ၵႂၢမ်းတႆးသေ ယိပ်းတိုဝ်းမႃး ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃး ဝူင်ႈၵၢင် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပႃႇလိလႄႈ တႆးၼႆႉ သမ်ႉမီးၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ မႃးၶႅၼ်ႈဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ႁဝ်းဢိတ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လိၵ်ႈလၢႆးၼမ်ႉထမ်း ၽၢႆႇတႆးႁဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ် ပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ် တႅမ်ႈဝႆႉ ၵပျႃႇ လင်ႇၵႃႇ လွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ဢမ်ႇႁၼ် တႅမ်ႈလိၵ်ႈလွႆႈ (စုဏ္ဏိယ = စကားပြေ) ယၢမ်းလဵဝ် လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈသဵင်တႅတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးၼမ်ႉထမ်းၸဝ်ႈ ပိတၵၢတ်ႈ သၢမ်ၵွင်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈလွႆႈတႅမ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီပဵၼ်ယဝ်ႉ)
ၽူႈဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆး ၼမ်ႉထမ်းတႆး
ၽူႈသွၵ်ႈၶူၼ်ႉပိုၼ်း လိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်းၶဝ် တၢဝ်းၶိုတ်းသေ ႁၼ်ထိုင် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆး ၼမ်ႉထမ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ
လိူဝ်သေၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ ၵိုတ်းတင်းၼမ်၊ ထိုင်မႃႈ ပၢၼ်ၵၢင် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶိင်းလူင်ၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ် (ၸေးလၢၼ်ႉ)၊ ၶိင်းရေးသွႆး၊ ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇ ပၼ်ႇတိတ (မိူင်းၼွင်) ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မီးထႅင်ႈ တင်းၼမ်ယူႇ။
ၼႂ်းၵႃႈ ၽူႈပိၼ်ႇတႅမ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆးၼမ်ႉထမ်းတႆးၼႆႉ ဝႆႉသေ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ် ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ပိၼ်ႇဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈမႃး သင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီ တႆးႁဝ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်တႄႉ လိၵ်ႈလၢႆးႁိၼ်ႇတူႇ ပြၢမ်ႇမၼၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ပိၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉ တင်းၼမ်။
လၢႆးလူလၢႆးထွမ်ႇ
ဢၼ်တေၼႄၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူ ပိူင်ထွမ်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁူဝ်လူႇ ပူႇၸၢၼ် <ၽူႈဢွၼ်လူႇ ဢွၼ်တၢၼ်း၊ မၢင်တီႈႁွင်ႉဝႃႈ ပူႇပၢၼ်း၊ ပၢၼ်းတၵႃႇ ၼႆယဝ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ် ၵၢဝ်ႇဝၢၼ်း ယွၼ်ႈယေႃး ရတၼႃႇ ၵႅဝ်ႈမျၢတ်ႈသၢမ်တူၼ်၊ ယွၼ်းၵၼ်တေႃး ၵႄႈပွႆႇတၢင်းၽိတ်း၊ ယွၼ်းထွမ်ႇၼမ်ႉထမ်း၊ ယွၼ်းလူႇမွၵ်ႇ ၼမ်ႉ တဵၼ်း ၾႆး၊ ယွၼ်းဢဝ် ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ ယွၼ်းလႆႈ ၽဝၵူၼ်းလီ ၽီမျၢတ်ႈ တေႃႇႁွတ်ႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ၵတ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ။
ပေႃးလူသုတ်းၼိုင်ႈၵၼ်လႄႈသင်၊ သွင်ၵၼ်လႄႈသင် လိုဝ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈသေ ၵိၼ်ၼမ်ႉၼဵင်ႈ ၼမ်ႉယိုဝ်ႉ၊ လုတ်ႇယႃႈ လုတ်ႇၵႂၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးသုတ်း သၢမ်ၶၢၼ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၵိၼ်ၸႃႇၵ ၶဝ်ႈၶႅပ်ႈ၊ ၶဝ်ႈပွင်းလႂ်၊ ၶဝ်ႈတေႃႇ ၶဝ်ႈတႅၼ်၊ ၶဝ်ႈမုၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ်းလႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ် ၵၢင်ၶမ်ႈ ပေႃးပႆႇလိုၵ်း သမ်ႉသိုပ်ႇလူ သိုပ်ႇထွမ်ႇထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မၢင်တီႈ မၢင်လႅၼ်တႄႉ လူတေႃႇပေႃးသုတ်းတွႆးသေ ၸင်ႇၵၼ်ႇတေႃး ၵိုတ်းလိုဝ်ႈ သုပ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီ လႆႈလူႇလိၵ်ႈၽၢင်းထမ်း
ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈ လူႇလိၵ်ႈၽၢင်းထမ်းၸမ်ႉ- ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃး ၾိင်ႈလီ ၾိင်ႈငၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေဢမ်ႇဝွတ်ႈဝၢႆးႁၢႆၼၼ်ႉ သူၵဝ်ႁဝ်းႁႃး ထုၵ်ႇလီႁၵ်ႉႁႅင်း သိမ်းပႅင်းသေ ဢွၼ်ႁဵတ်း ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၾိင်ႈထုင်းလီႁဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇသေၵမ်း။
563
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:563
ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇမွၵ်ႇ တီႈၽြႃး
10. ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇမွၵ်ႇ တီႈၽြႃး
ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။ ပႃရိၸ်ꧡတ်တၵဝၷ် ႁူဝ်သၢမ် သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
တႃႇၸီႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ꩡီးၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတႃႇၸီႇလေး  (သာစည်လေးရွာ, Tharsilay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡီးၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191754 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡီးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3867 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၼမ်ႉဢုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတွင်း၊ မိူင်းၼၢႆး)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ (, Nam Aun, နမ့်အွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
562
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လႅင်းပၢင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈလႅင်းပၢင်ႇ  (လှိုင်းပန်ရွာ၊ Hlaingpan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅင်းပၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192996 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅင်းပၢင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1301 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1667 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2968 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
562
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လႅင်းပၢင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
562
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:562
2008
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2000 ႁူဝ်သိပ်းပီ
1807
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လွႆလႅမ်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်, (လွိုင်လင်မြို့နယ်), (Loilem Township), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလွႆလႅမ်ၼႆႉ ၶဝ်ပႃးဝႆႉ ဝဵင်းလွႆလႅမ် လႄႈ ဝဵင်းပၢင်လူင် သေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။
1807
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1807 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1800 ႁူဝ်သိပ်းပီ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1810 ႁူဝ်သိပ်းပီ
မၺ်ꧢိꩨ်ꩩဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇပဝ်း တီႈၽြႃး
1. မၺ်ꧢိꩨ်ꩩဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇပဝ်း တီႈၽြႃး
မၺ်ꧢိꩨ်ꩩၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတႂိၼ်း  (ကျောက်တွင်းရွာ, Kyauktwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃးတႃးၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,068 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၽႃပွၼ်
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၽႃပွၼ် ၼႆႉ မီးတီႈ ဝဵင်းၽႃပွၼ်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်း
ဝၢၼ်းတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဝၢၼ်းတွင်ႇ  (ဝမ်းသောင်ရွာ, Wunthaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလၢႆႇၵျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190574 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1010 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1132 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2142 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ပၢင်လွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်လွင်း, (ပင်လောင်းမြို့), (Pinlaung), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၼႃႈလိၼ်ပဢူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်းဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တႄးၵႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႄးၵႂႄး  (သဲကွဲရွာ၊ Theakwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၵႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192724 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄးၵႂႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 196 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 241 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 437 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ယႂႃႇႁွင်းၵူင်း (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇႁွင်းၵူင်း (တူၵ်း)  (ရွာဟောင်းကုန်း (နောက်)ရွာ, Ywarhaungkone(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇႁွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190694 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 983 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1935 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တမႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတမႃႇ  (တမာရွာ, Tamar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194353 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 877 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1864 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉ (စက်ထိပ်ရွာ, Sethteik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190070 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 687 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 784 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1471 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
561
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:561
မိူင်းၼွင်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းၼွင်, (မိုင်းနောင်မြို့), (Mongnawng), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေးသီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၊ပႃႇလိႁွင်ႉဝႃႈၼၼ်ႇတႃႇဝတီႇ။
မိူင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸေႈဝဵင်းမိူင်းၼွင် -
သၢႆပိုၼ်း
ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵဝ်ႇ ၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႆႉဝႃႈ ဝဵင်းၵုပ်းယေႃးၼႆယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုပ်းၵၢပ်ႇ၊ၵုပ်းသၢၼ်၊ၵူၺ်သၢၼ်၊ဢႅပ်ႇၶဝ်ႈ၊ပႅမ်း ပဵတ်ႈ၊ သွင်း တေႇၵႂႃႇဢၼ်ဢဝ်မႆႉ(မႆႉမွင်၊မႆႉသၢင်း)သေလႄႈ သၢၼ်ႁဵတ်ႊၼႆၶႃႈ​ဢေႃႈ။
ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းၸေႈတွၼ်ႈမိူင်းၼွင်
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်
သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ႁွတ်ႈဝဵင်းမိူင်းၼွင်မိူဝ်ႈလႂ်တေႉတေႉၼႆ ဢမ်ႇလၢတ်ႈလႆႈတႅတ်ႈတေႃးသေတႃႉ လၢမ်းတူၺ်းလႅပ်ႈၽႅဝ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈဝဵင်းႁူဝ်ပိုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးၵေႃႇမိူင်းတီႈဝၢၼ်ႈ မူၺ်ႇတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်သၵ်ႉၵရဵတ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ 359 ၼႆလႄႈ လႆႈမႃးႁဵင်ပီပၢႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်းၶိုၼ်းလၵ်းထၢၼ်လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးသႅမ်း၊ ၵုမ်ၵေႃႇမိူင်း၊ မူၺ်ႇတေႃႇလႄႈၵျွင်းၵူႈပွၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ လိၵ်ႈလၢႆးဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းပၢႆးသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈလူင် မိူင်းၼွင်၊ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ပꧣ်ၻိတ၊ ၸဝ်ႈသေးၵူင်း (ဝၢၼ်ႈၸိင်း)ၶဝ် တႅမ်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းမီးတၢင်းယဵၼ်ႇငႄႈလႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ၼႄဝႃႈ သႃႇသၼႃႇႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းၼွင်ႁိုင်တေႉတေႉ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တီႈပိုင်ႈဢိင်ၵူၼ်းမိူင်းဝႃႈၵေႃႈ ၸဵမ်ၼႂ်းဝဵင်း/ၼွၵ်ႈဝဵင်း မီးဝႆႉၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈလၢႆလၢႆလင်ယူႇယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၼႂ်းဝဵင်း
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းၼႆႉမီးဝႆႉၵျွင်းဝႃႇသူဝ်ႇ လႄႈၵျွင်းၽႃသႅင်သွင်ၵျွင်းယဝ်ႉ၊ တီႈၼႆႈ တေၶႆႈၼႄၶိုၼ်းပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ဢၼ်လႆႈႁႃမႃးၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။
ၵျွင်းဝႃႇသူဝ်ႇ ၵျွင်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼိၵၢႆးတႆး(ၵိူင်းသုထမ်ႇမႃႇ)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇတူၼ်ႈႁုင်း ႁၢႆးလၢႆႈ (ဢမ်ႇႁူႉၸိုဝ်ႈ) မႃးတႄႇမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1901 ၼီႈ၊ ပီၵေႃးၸႃႇ 1263 ၼီႈ၊ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်ထုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈလွၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1930 ၊ ၵေႃးၸႃႇ 1292 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵဝ်ႈမႂ်ႇႁူၵ်းၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉသေ ႁဵတ်းပွႆးလေႃႉမိူဝ်ႈပီ 1931၊ ၵေႃးၸႃႇ 1293 ၼီႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃးသိုပ်ႇပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇတၢင်းမိူင်းသူႈမႃးသေ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ၶိုၼ်းထၢၵ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းပူႇႁဵင်လႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈပူႇႁဵင်ၶုၼ်ထုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈပဵင်းမႃးၼင်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈသမ်ႉၶၢႆၵိၼ် ၶူဝ်းၵျွင်းၼႃႇလႄႈ တၵ်ႉၵႃႇဢမ်ႇပေႃး လႆႈၸႂ်သေ လႆႈၶၢႆႉပႅတ်ႈ၊ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇၵေႇလႃႇသ ၵျွင်းၼွင်ပၢင်ႇမႃးၼင်ႈ ဝႆႉထႃႈတေႃႇထိုင် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပꧣ်ၻိတမႃးၼင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီၶရိတ်ႉ 1937၊ ၵေႃးၸႃႇ 1299 ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်သႃႇ လႄႈတၵ်ႉၵႃႇဝဵင်းမိူင်းၼွင် ၸင်ႇၵႂႃႇၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ပꧣ်ၻိတမႃးၼင်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈမႃးၼင်ႈၼၼ်ႉ ဢႃႇယုၸဝ်ႈတိုၵ်ႉလႆႈ (25) ပီ၊ ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈ5 ဝႃႇၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ၵျွင်းဝႃႇသူဝ်ႇၼႆႉ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းၵႄႈပီ ၶရိတ်ႉ 1941 တေႃႇထုိင်ပီ 1942 ၼီႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ်ဢဝ်ၾႆး ၸုတ်ႇၽဝ်ပႅတ်ႈ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွႆးၵဝ်ႇမၼ်း မီးတီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇႁူဝ်ဝဵင်း တီႈလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၽၢၵ်ႈမၼ်းၸမ်ႉ ပဵၼ်ၵျွင်းၽႃသႅင်ယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၽႃသႅင် ၵျွင်းၽႃသႅင်ၼႆႉ မီးတၢင်းဢွၵ်ႇလွႆၽႃသႅင် (ၵွင်းမူးၼၢင်းၶမ်းပေး)ၽၢႆႇႁွင်ႇၵျွင်းၽြႃးရၶႅင်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ၊ ၵျွင်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိူင်း မႅင်းၵျေႃႇ (သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ)၊ မုၼ်ၸဝ်ႈမၼ်းၵိတ်ႉၶႅၼ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ လိၵ်ႈပႃႇလိ၊ လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ ယၢမ်ႈယူႇတီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးၶဝ်မႃးမိူင်းၼွင်ၼႆ မႃးထူပ်းမၼ်းၸဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၵွႆႈထူပ်းၵူၼ်းမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ သိမ်ႇၵျွင်းၵဝ်ႇၽႃသႅင်ၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ်ယင်းတိုၵ်ႉၵိုတ်းၽြႃးလႄႈ ၽႃဢုတ်ႇမၼ်းယူႇ၊ ပဵၼ်တီႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝိပသ်သၼ (တူၼ်ႈတီး)၊ လႄႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ရႃၸိၼ်ႇတ (မိူင်းၼၢင်း)ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇၼင်ႈၵျွင်းပႃးထိၼိုင်ႈ(ဢမ်ႇႁူႉၸိုဝ်ႈ)၊ ပႃးထိသွင် - ၸဝ်ႈသြႃႇတေႇဝိၼ်ႇတ ပၢင်းဝဵင်းၵဝ်ႇမႃး၊ ပႃးထိသၢမ် - ၸဝ်ႈသြႃႇၵေႇသဝ ပၢင်းမိူင်းၼိမ်မႃး၊ ပႃးထိသီႇ - ၸဝ်ႈသြႃႇသေႃးၼၼ်ႇတႃႇ ပၢင်းဝၢၼ်ႈတူင်ႈမႃးၼႆယဝ်ႉ။ (ၵျွင်းလင်ၼႆႉၵေႃႈ လူႇလႅဝ်ၵႂႃႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ၵျွင်းသၢပ်ႇဝဵင်းမိူင်းၼွင် (မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ) ႁိမ်းသၢပ်ႇဝဵင်းမိူင်းၼွင် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၸဵတ်းၵျွင်း 1. ၵျွင်းၼမ်ႉၵွၼ်ႉ (မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵိုတ်းဝႆႉၵွင်းမူးၼမ်ႉၵွၼ်ႉ) 2. ၵျွင်းၼမ်ႉဢေႃႈ 3. ၵျွင်းၵွင်းမူးၶုမ်ႇ (လွႆၸၢင်ႉ) 4. ၵျွင်းတၢင်ႉၶၢၼ် (မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵိုတ်းဝၢၼ်ႈတၢင်ႉၶၢၼ်) 5. ၵျွင်းႁူၺ်ႈဢုတ်ႇ (ၵွင်းႁုင်း) ၵိုတ်းဝၢၼ်ႈၵွင်းႁုင်း 6. ၵျွင်းမၢၵ်ႇၵႅင်း (ၼွင်ပၢင်ႇ) 7. ၵျွင်းလွႆသႅဝ်း ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၼမ်ႉၵွၼ်ႉ ၵျွင်းလင်ၼႆႉ မီးၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵွၼ်ႉ တၢင်းဢွၵ်ႇဝဵင်းမိူင်းၼွင်၊ တိတ်းၸပ်းၵွင်းမူးၼမ်ႉၵွၼ်ႉ ၼႃႈတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၼိၵၢႆး ယူၼ်းသေ မီးႁုၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးဢၼ်ဢဝ်မႆႉ၊ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢၼ် ၶႅၵ်းႁဵတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵူႈပိူင်ပိူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈႁၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးၸေးၸိုင် ႁႂ်ႈမိူဝ်းႁွတ်ႈထိုင်ၵျွင်းၼမ်ႉၵွၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးၸုၵ်း ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းသီမ်ႇၵျွင်းၵုင်းတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပၢင်းဢဝ်တီႈၵျွင်းၼမ်ႉၵွၼ်ႉမိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇၼိူဝ်ၵျွင်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉၵွင်းမူးလူင်လႄႈ ၽြႃးၵုမ်ႇၵေႃႇမိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်း ၽြႃးဢၼ်မီးၼႂ်းပိုင်ႈဢူးမၢင်ႇၵွင်း မူးၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ သၢင်ႇၵၢၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈမီးၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁတ်ႉၵိုၵ်းဢႅဝ်သေ မိူၼ်ၼင်ႇမုၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းထႆးၶဝ် မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢဝ်ၽႅၼ်ႇမတ်ႉသၢင်ႇၵၢၼ်းၵိုၵ်းဢႅဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈလႆႈႁူႉဝႃႈပဵၼ်ႁွႆးမိုဝ်းတႆးယူၼ်း၊ ၵလွမ်ၶဝ်မႃးတႄႇတင်ႈဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇမူး ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉၼမ်ႉၵွၼ်ႉ ပႃးလိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉ ၶၢႆႉမႃးယူႇၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇယၢၼ်ႇဢွင်ႇသေ လွၼ်ႇတီႈႁူင်းယႃ ဝဵင်းမိူင်းၼွင် မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 1948 ၼီႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၵေႃႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1985 ၼီႈ၊ မိူဝ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶၢႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးတႄႉ ၵိုတ်းဝႆႉသေၼႃႉ ၵျွင်းတႄႉ လႆႈႁၼ်ၵိုတ်းဝႆႉသဝ်မၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း။ ၽြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၵိုတ်းသင်ယဝ်ႉ၊ လီသေလၢႆတေႉတေႉ။ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵွၼ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇတႄႇဝဵင်းမိူင်းၼွင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်ထုၼ်း ယၢမ်ႈမႃးပၵ်းႁေႃသေ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇသၢမ်ပီၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၼမ်ႉဢေႃႈ ၵျွင်းၼမ်ႉဢေႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼိၵၢႆးယူၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ မီးၽၢႆႇႁွင်ႇၵျွင်းၼမ်ႉၵွၼ်ႉ ႁိမ်းလွႆၼႃးလေးသေလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇဢွၼ်တၢင်းၵျွင်းၼမ်ႉၵွၼ်ႉသွင်ပီၼႆယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၵွင်းမူးၶုမ်ႇ (လွႆၸၢင်ႉ) ၵျွင်းလင်ၼႆႉ ၵျွင်းလွႆၸၢင်ႉၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယဝ်ႉ၊ မီးၼႂ်းဢိူင်ႇၼႃးၵၢင်း၊ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။
ၵျွင်းတၢင်ႉၶၢၼ် (မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵိုတ်းဝၢၼ်ႈတၢင်ႉၶၢၼ်) ၵျွင်းလင်ၼႆႉ မီးၼႂ်းဝၢၼ်ႈတၢင်ႉၶၢၼ် ႁိမ်းလွႆလၢႆး (မိူဝ်ႈလဵဝ်လွႆလၢႆးပဵၼ်တီႈမၢၼ်ႈၶဝ်ၽိုၵ်းယိုဝ်းၵွင်ႈ)၊ မီးၽၢႆႇတူၵ်းၵုင်းတပ်ႉမၢၼ်ႈ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ မီးႁိမ်းၼမ်ႉသိမ်ႇသေ ၼမ်ႉႁူးၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉႁူးသိမ်ႇ ၼႆသေ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။
ၵျွင်းႁူၺ်ႈဢုတ်ႇ (ၵွင်းႁုင်း) ၵိုတ်းဝၢၼ်ႈၵွင်းႁုင်း ၵျွင်းႁူၺ်ႈဢုတ်ႇၼႆႉ မီးႁိမ်းၼမ်ႉႁူၺ်ႈဢုတ်ႇ လွႆၼေႃႇလွႆၶိူဝ်း သေ တၵ်ႉၵႃႇဝၢၼ်ႈၵွင်းႁုင်းၶိုၼ်ႈၼပ်ႉယမ်လႄႈ ၵျွင်းၵွင်းႁုင်း ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းလွၼ်ႇၵႂႃႇမိူဝ်ႈ ပီၵေႃးၸႃႇ 1324 ၼီႈၼၼ်ႉသေ ၵျွင်းၵေႃႈလႆႈႁၢမ်းၵႂႃႇ။
ၵျွင်းမၢၵ်ႇၵႅင်း (ၼွင်ပၢင်ႇ) ၵျွင်းမၢၵ်ႇၵႅင်းၼႆႉ ၵျွင်းၼွင်ပၢင်ႇၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၵေႇလႃႇသတႄႇတီႈၵုင်းတၢင်းတူၵ်းဝဵင်း မိူဝ်ႈပီ 1342 ၼီႈ၊ ပဵၼ်မႃးၵျွင်းသီႇရိမင်ႇၵလႃႇၵုင်းတေႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵျွင်းၵုင်းတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈၼွင်ပၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၵွင်းမူးၽႃလၢႆး တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ ပီႈၼွင်ႉမိူင်းၼွင်တိုၵ်ႉၵႂႃႇႁဵတ်းပွႆး သွၼ်းၼမ်ႉၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။
ၵျွင်းလွႆသႅဝ်း ၵျွင်းလင်ၼႆႉ မီးတီႈဝၢၼ်ႈလွႆသႅဝ်း တၢင်းၸၢၼ်း ဝဵင်းမိူင်းၼွင်၊ ၽၢႆႇတူၵ်းတၢင်းၵႃးၵႂႃႇဝၢၼ်ႈၸိင်း ႁိမ်းႁွင်ႈလိုၵ်ႉ တီႈဝၢၼ်ႈမူးသိူဝ်းၶဝ်ယူႇဝႆႉမိူဝ်ႈလဵဝ်။ လူႉလႅဝ်ဢွၼ်တၢင်းပၢၼ်ၵျႃႇပၢၼ်ႇ။ ၼႂ်းၸဵတ်းၵျွင်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်တေႃႉတႄႉၵိုတ်းၵျွင်းၼႂ်းဝဵင်းလင်ၼိုင်ႈ လႄႈၵျွင်းသၢပ်ႇဝဵင်းလင်ၼိုင်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။
တူၺ်းၶိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ တေႁူႉလႆႈဝႃႈ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးထိုင်မိူင်းၼွင် ၸဵမ်မိူဝ်ႈလႂ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈၶူဝ်းၵုၼ်ႇၵႃႉၶၢႆ
ဝဵင်းမိူင်းၼွင်ၼႆႉၵိုၵ်းပိုၼ်းမီးဝႆႉဝႃႈ ဝဵင်းၵုပ်းယေႃးၼႆသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵုပ်းယေႃး လႄႈၵုပ်းၵၢပ်ႇ၊ပဵတ်ႈ၊ၵူၺ်၊ပႅမ်း၊ဢႅပ်ႇၶဝ်ႈၸၵႂႃႇ ဢၼ်ဢဝ်ၶိူင်ႈမႆႉသၢၼ်ႁဵတ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉသမ်ႉၵမ်ႉၼမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၵၢၼ်ၼႃးၵၢၼ်သူၼ်ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်တီႈၼႂ်းဝဵင်း
ၵွင်းမူးလွႆၽႃသႅင် ဢမ်ႇၼၼ် ၵွင်းမူးၼၢင်းၶမ်းပေး မီးဝႆႉၽၢႆဢွၵ်ႇဝဵင်း မီးၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆၽႃသႅင်ၼၼ်ႉလႄႈ ပေႃးယူႇၼိူဝ်လႆွၼၼ်မုင်ႈယဵမ်ႈတူၺ်းၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝဵင်းမိူင်းၼွင်တင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈလီၶဝ်ႈၸႂ်ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်း
ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်မွၵ်ႈ6လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈမူတ်ႇတေႃႇဝၢၼ်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇ လႄႈၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵေႇဢၼ်ႁိုင်ႁီးသေ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းမိူင်းၼွင်မႃးမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆယဝ်ႉ သမ်ႉထႅင်ႈ မီးပႃး တၢတ်ႇဢွၼ်ႇဢၼ်ႁွင်ဝႃႈ တၢတ်ႇၽၢႆပွၵ်း ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဢႅဝ်ႇလေႇပီႈၼွင်ႉတီႈၸမ်ၵႆ လႄႈၸိူဝ်းယၢမ်ႈၽႅဝ်‌‌ႄလႈၸိူဝ်းဢၼ်ႁူႉၸၵ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ သမ်ႉထႅင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းယၢင်း၊ဝၢၼ်ႈၸိင်းၼၼ်ႉၵေႃႈမီးဝႆႉ ၵွင်းမူးမူၺ်ႇတေႃႇ ထၢတ်ႈၸႅတ်ႈၵဝ်ႇ ၵေႇၼမ်လၢႆ လႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈထွတ်ႈမျၢတ်ႈ သေဢမ်ႇၵႃး မီးၸမ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ၵႂႃႇ"မႃး"လႄႈ ပဵၼ်တီႈလီယဵမ်ႈ လႄႈတီႈလီဝႆႈသႃတီႈၼိုင်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸုၵလိ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၸုၵလိ (စုကလိမြို့) ; (Sukali) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီႈ 5,703 ၵေႃႉသေ ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 342 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢၢႆႇမ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
တလၢႆးတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးတႄး  (တလိုင်းတဲရွာ, Talaingte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡိၼ်ႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191622 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧡိၼ်ႇၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1268 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1613 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2881 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ယႂႃႇတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတၢၼ်း  (ရွာတန်းရွာ၊ Ywartan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193010 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 516 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 597 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1113 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပႃႇႁ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတွင်း၊ မိူင်းၼၢႆး)
ဝၢၼ်ႈပႃႇႁ (, Par Ha, ပါဟ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပꧤသ်သရဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇလႄႈ ၼမ်ႉဢွႆႈၵႅင်ႈ တီႈၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၽႃဢၢင်ႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၽႃဢၢင်ႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဝႃႈၼႆ ပဵၼ်ၸၼ်ႉသၢမ်သေ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ဢိူင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈမုၼ်း ၶွင် ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ်လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ (MIMU) မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်း မီးၵႂႃႇ 330 ၸႄႈဝဵင်းၶႃႈဢေႃႈ။
ဢလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇ  (အလယ်ရွာ, Ahlel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191046 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1811 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2029 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3840 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၵလၢႆႇၵျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇသိူဝ်ႈၶူဝ်း တီႈၽြႃး
3. ၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လႆႈလူႇသိူဝ်ႈၶူဝ်း တီႈၽြႃး
ၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ် သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပၢင်လွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း, (ပင်လောင်းမြို့နယ်), (Pinlaung Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပဢူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းပၢင်လွင်းယဝ်ႉ။
ꩡီးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
560
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:560
လွႆဢၢႆႇ၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆဢၢႆႇ (Laui-aai,, လွိုင်အိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢလေႃမဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၶဝ်ႈမုၼ်းၵိူဝ်ၸၢင်
4။ ဢလေႃမဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၶဝ်ႈမုၼ်းၵိူဝ်ၸၢင်
ဢလေႃမဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သီႇသုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
မူင်ႇယူၺ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈမူင်ႇယူၺ်း (မုံရွေးရွာ, Monyway) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190071 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 687 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 784 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1471 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵၢၼ်ႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇလႃႉ  (ကန်လှရွာ၊ Kanhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192734 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1347 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1574 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ  (ရွာသာရွာ၊ Ywarthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193009 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 516 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 597 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1113 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
559
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:559
မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး (မိုးနဲမြို့နယ်), (Mongnai Township), ၼႆႉ မီးၼႂ်း  ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆးၼႆႉ ၶဝ်ပႃး ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး လႄႈ ဝဵင်းၵဵင်းတွင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆးယဝ်ႉ။
ၽၢႆၼိူဝ် (ႁွင်ႇ) ဝဵင်း
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်လဝ်
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇႁူၺ်ႈ
• # ဝၢၼ်ႈဢုၼ်ၵုၼ်
• # ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၵုင်းၵၢတ်ႇၵႅင်း
• # ဝၢၼ်ႈၽၵ်းႁိ
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁီး
• # ဝၢၼ်ႈၼႃးပၢင်ႇၽၢႆ
• # ဝၢၼ်ႈႁွင်ႇၵိပ်ႈ
• # ဝၢၼ်ႈၼႃးၶၢၼ် (တိုၵ်ႉမီးယူႇ)
ဢၢႆႇမ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႇမ (ႁွင်ႇ)  (အိုင်မ (မြောက်)ရွာ၊ Aingma(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇမ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191887 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇမ (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 489 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 581 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1070 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ  (အင်ကန်ရွာ, Inkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191045 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1811 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2029 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3840 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
မိူင်းၽျၢၵ်ႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ, (မိုင်းဖြတ်မြို့), (Monghpyak), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၽျၢၵ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
လွႆၶိူဝ်း
ပိုၼ်း သၼ်လွႆၶိူဝ်းတီႈၵႅပ်ႈ တီႈပွင်ႇလွႆၶိူဝ်း လွႆၶိူဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လွႆၸၢင်ႉလူင် လုၵ်ႈၼိုင်ႈ။ လွႆလုၵ်ႈၼႆႉၸမ်ႉ လွႆၸၢင်ႉလွႆၶိူဝ်း ၵေႃႈဝႃႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းမီးၸမ် မိူင်းၶိူဝ်းဝႆလႄႈ လွႆၸၢင်ႉမိူင်းၶိူဝ်း ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယူႇ။ ၵႃႈပဵၼ်လွႆၸၢင်ႉတၢင်းသဵင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ လွႆၸၢင်ႉလုၵ်ႈၼႆလႄႈ လွႆၸၢင်ႉမိူင်းၵိုင် ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ဝႃႈၼႆ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်တႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇၸၢင်ႉပၢႆးလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ တိုၵ်ႉၶုပ်ႉမူပ်ႇၼွၼ်းဝႆႉယူႇၼိူဝ် ၵုင်းလွႆသုင်သုင် သမ်ႉယဵတ်ႇတူဝ်ဝႆႉ ၽၢႆႇၼႃႈမိူင်းတၢင်းတူၵ်လႄႈ တၢင်းဢွၵ်ႇ။ ၽၢႆငူင်းမၼ်းၼႃႈတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉမီလွႆဝွၵ်းၵၢၵ်ႇ။ၽၢႆႇတၢင်းႁၢင်သမ်ႉမီး လွႆပၢၼ်းလူင်း။ သင်ဝႃႈယူႇတၢင်းၼႃႈမိူင်းၽၢႆႇႁွင်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇသေတီႈတီႈၼၼ်သေ မုင်ႈတူၺ်းၼႆၸိုင် လႆႈႁၼ်ပေႃးၼင်ႇလွႆ ႓ လုၵ်ႈ ၶပ်ႉၶၢင်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ။ပေႃႃးဢဝ်ပၢ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ဝႃႈၸိုင် ဢၼ်ဝႃႈ လွႆၶိူဝ်း ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွႆၸၢင်ႉလုၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူသေၼႆႉ ၸိူဝ်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈသူၼ်ၵူၼ်းသဝ်း လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆသူၼ်တီႈၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၵွတ်ႇလဵပ်ႈဝႆႉလွႆၸၢင်ႉလ် ၸဵမ်ၽၢႆႇၼႃႈၽၢႆႇလင် ၽၢႆႇၶၢင်ႈမၼ်းႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ၵေႃႈမီးၸိုဝ်ႈ လွႆၶိူဝ်းၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ꧡိၼ်ႇၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈꧡိၼ်ႇၽျူႇ  (ဆင်ဖြူရွာ, Sinhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧡိၼ်ႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191621 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧡိၼ်ႇၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1268 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1613 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2881 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၼႃးပေႃႉ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼႃးပေႃႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
1941
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1940 ႁူဝ်သိပ်းပီ
မျႃႉဝတီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ (မြဝတီမြို့) ; (Myawaddy) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် မိူင်းမၢၼ်ႈ-မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉတွင်ႇယိၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇၸၢၼ်း လႆၸူးၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉသေ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းမႄႈႁွင်ႈသွၼ် ဢၼ် မိူင်းထႆး ပိူင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ်မႆႉ လွင်ႈၸွမ်း တီႈၼႂ်ႈ မႄႈၼမ်ႉတွင်ႇယိၼ်း ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈၸူးတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉၶူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းႁႅင်ႈမႃး ၸၢင်ႈလတ်းမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇၽႅဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသဵၼ်ႈတၢင်း ဝၢၼ်ႈမႄႇတေႃႇယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၽၢႆႇမျႃႉဝတီႇ လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၽၢႆႇမႄႇတေႃႇၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ မႄႈၼမ်ႉဢမ်ႇၶႅၼ်ႈဝႆႉၸိုင် ပဵၼ်သၢႆလဵဝ်ၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈမႄႇတေႃႇၼၼ်ႉ ၶီႇလူတ်ႉၵႂႃႇမွၵ်ႈၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၼၼ်ႉၼႆ ၽႅဝ် ဝဵင်းမႄႈႁွင်ႈသွၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ မႄႈႁွင်ႈသွၼ်သေ ဢဝ်တင်းလူတ်ႉၵႃးလႄႈသင် ဢဝ်တင်း ႁိူဝ်းမိၼ်လႄႈသင် ၵႂႃႇထိုင်လႆႈ ဝဵင်းမိူင်းၵွၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တင်း [[ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ လႆႈၵႂႃႇ 39 လၵ်းယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းၵေႃႉၵရဵၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆတေႃးၼ ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဢင်ႈၼိူဝ်လွႆ တိၼ်ႇၵၢၼ်းၺီႇၼွင်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၼ်လွႆတေႃးၼ လႄႈ တင်းဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆ မွၵ်ႈ 9 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း တီႈ သၼ်လွႆတေႃးၼၼႆႉ ပဵၼ် လွႆၶႄႇၽိူၵ်ႇ (တရုတ်ဖြူတောင်) ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် ၶဝ်ႈၵဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶဝ် ပၵ်းတပ်ႉဝႆႉတီႈၼၼ်ႈလႄႈ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းသုင် မီး မွၵ်ႈ 5000 ထတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမျႃႉဝတီႇၼႆႉ မီးပႃႇထိူၼ်ႇ ဢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ မီးမႃး 113,115 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းတႄႉ တႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ မွၼ်း၊ တွင်ႇသူႇ၊ ဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ မီးဝႆႉဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆၵၼ်တင်း မိူင်းထႆး ၼၼ်ႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း မျႃႉဝတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ တႃႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇသေတႃႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႄႈသေ ၵႂႃႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တႄႇၸဵမ်ဢဝ် ၸိူၵ်ႈၽၼ်ႈ တေႃႇ တႅင်ႈၶမ်း လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ် လၵ်ႉဢဝ်ၶဝ်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇတီႈ မျႃႉဝတီႇလႄႈ ပေႃးလႆႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈပွတ်းၼိူဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၽွင်းလူင် ဢူးၸ လႆႈၵိၼ်ၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပၢင်သိုၵ်း မၢၼ်ႈ-ဢင်းၵိတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်ထုင်ႉတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉ မျႃႉဝတီႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ပိူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၸွပ်ႇတူၺ်း လွင်ႈၵႃႉၶၢႆတင်း ထႆး ၵဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉၼႆ ၵေႃႈၸႂ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၶဝ်ႈတီႈဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉပဵၼ်တႃႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ထႆး-မၢၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တီႈမျႃႉဝတီႇၼႆႉ မီး ၵွင်းမူးသူၺ်ႇမျိၼ်းဝုၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ပႃႇထိူၼ်ႇ ဢူးတႅတ်ႉၽေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင် ႁဵတ်းငဝ်ႈတၵ်ႉၵႃႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျႃႉဝတီႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမႃးသေ ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်းမူၵ်ႉတမဝႃႈ 'ၵုၼ်ပရႄႉၾတႅင်ႇ' ၊ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်းပႃႇၵိူဝ်ဝႃႈ 'ၵွမ်ႇၾရႄႉ' ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇတႆးဝႃႈ ဝၢၼ်ႈ'သၢႆးၵတ်းယဵၼ်' ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမၢၼ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈတႄးဢေးမျႃး (သဲအေးမြရွာ) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢဝ်ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႈၶိုင်ႈၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈမွၼ်းၶိုၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ပႃး'ဢေး' သေ တီႈ မျႃႉပတီၼၼ်ႉ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ 'မျႃႉဝတီႇ' ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ၼၼ်ႉ မျႃႉဝတီႇၼႆ ၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ 'ဢမျႃႉဝတီႇ' ၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ꩡီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈꩡီႇ  (ဇီရွာ, Zi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191779 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 790 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1003 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1793 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ꧡႄႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈꧡႄႇတေႃး  (ဆည်တောရွာ, Setaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတꧤုတ်ႉၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194111 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ တꧤုတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1852 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3521 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၺွင်ႇပိၼ်ႇဝိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇဝိၼ်း  (ညောင်ပင်ဝင်းရွာ, Nyaungpinwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194354 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 877 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1864 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
558
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလေႇမႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဝေႃးလေႇမႅင်ႇ (ဝေါလေမြိုင်မြို့) ; (Wawlay) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 9,213 ၵေႃႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 3,083 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
558
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝေႃးလေႇမႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
558
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:558
မျိၼ်းတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းတႂိၼ်း  (မြင်းတွင်းရွာ, Myintwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190593 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 725 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 757 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ပၢင်ဝၢႆ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်ဝၢႆ, (ပန်ဝိုင်မြို့), (Pangwaun), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ဝၢႆ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ (ရွာတန်းရှည်ရွာ, Ywartanshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190072 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸႅတ်ႉထဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 687 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 784 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1471 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် သူႇရ်ပုၼ်ႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် သူႇရ်ပုၼ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူင်ႁိူဝ်းမိၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းသေ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ထူၼ်ႈ 69 တႃႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း ဝဵင်းၾလမ်း ယၢၼ်ၵႆႇ 13 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 1830 m ယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်တမ်းၽႅၼ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼႆႉ လႆႈတႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2013 သေ ဢဝ်တင်း ပတ်ႉၵျႅတ်ႉ ငိုၼ်း 37 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇၵျၢပ်ႈ (ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 26 လၢၼ်ႉ) သေ လႆႈတႄႇႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2015 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်း သဵၼ်ႈတၢင်းလဵၼ်ႈ မၼ်း မီး 1830 m လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မၼ်းမီး 30 m သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် မဵဝ်းႁိူဝ်းမိၼ် ATR-72 ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈလူင်းလႆႈယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
တႅတ်ႉငႄႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉငႄႇၵျိၼ်း  (သက်ငယ်ကျင်းရွာ၊ Thetngekyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193011 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 516 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 597 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1113 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
Flickr
Flickr ပဵၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ႁူတ်ႉသတိင်းၶႅပ်းႁၢင်ႈ လႄႈ ႁူတ်ႉသတိင်း ငဝ်းတူင်ႉ ဢိၵ်ႇတင်း တူင်ႇဝိူင်းဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်လႆႈတႄႇတင်ႈမႃးတီႈ မိူင်းၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇ  သေ လုမ်းငဝ်ႈမၼ်း မီးဝႆႉတီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵယဝ်ႉ။ လူတီၶွပ်ႉ ၵေႃႉသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 2004 သေ မၼ်းလႆႈပဵၼ်မႃး သဵၼ်ႈတၢင်းလိုဝ်းလင် တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈထႆႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ ၸိူဝ်းသူၼ်ၸႂ် လႄႈ ၸိူဝ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တႃႇၵဵပ်းသိမ်းပၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢၼ်ၼမ်ႉၶႅမ်ႉသုင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ၸဝ်ႈၶွင်မၼ်း လၢႆႈၵႂႃႇ လၢႆလၢႆၵမ်းယဝ်ႉသေ တႄႇဢဝ် ပီ 2018 ဢေႇပရႄႇ 20 မႃးတႄႉ SmugMug ၵေႃႉပိူင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။
လဵင်ႇပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈလဵင်ႇပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ  (လိမ်ပင်ကန်ရွာ, Leinpinkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194211 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 888 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1094 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1982 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
တၢၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်းၵူင်း  (ဒန်းကုန်းရွာ, Dankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽူး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193766 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 945 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2148 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
557
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။