cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ထေႃႁိူဝ်း ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽင်ႇ
ယွၼ်ႉၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ တေဢမ်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃးပိူၼ်ႈ ဢုပ်ႇၵေႃႈ လွင်ႈၸႂ်ႈသေ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသေၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃယိူၼ်ႉသေ ထွမ်ႇပၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇမေႃ ပၼ်ႇႁႃ ၽၢႆႇမၼ်းလွႆးလွႆးသေ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဢဝ်ပိူင်တႅၵ်ႈ၊ ပိူင်တဝ်ႉ၊၊ ဢဝ်သိူၵ်ႈ ဢဝ်ပိုၼ်း၊ ဢပုမ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိမ်သေ လၢတ်ႈဢဝ်လွႆးလွႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၽၢႆးႁိူဝ်း၊ ၽၢႆးပႄး ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽင်ႇၼမ်ႉ လွႆးလွႆးၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ လၢႆးလၢတ်ႈထေႃႁိူဝ်း ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ႁဵတ်းၼင်ႇ ဢိတ်ႇမၼ်းငႃး
လွင်ႈဢိတ်ႇမၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢိတ်ႇငႃးၼႆ ယွၼ်ႉမၼ်း မဵတ်ႉလဵၵ်ႉလႄႈ ယၢပ်ႇလိူဝ်သေ ဢိတ်ႇထူဝ်ႇလိၼ် ၸၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးဢိတ်ႇငႃး ႁဵတ်းၼမ်ႉမၼ်းၼႆ လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း ႁၢမ်ႉႁိုင် ပၼ်ႇယဝ်ႉ ပၼ်ႇထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းသေ ဢိတ်ႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈပဵၼ် ၼမ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ တေမိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယႂ်ႇယၢဝ်းယၢဝ်းသေ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၶႂ်ႈဝႃႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၵႆႉၵႆႉ တူၵ်ႇပၼ် ႁဵတ်းၼင်ႇ ဢိတ်ႇမၼ်းငႃး၊ လၢႆးဢၼ်ပၼ်ႇယဝ်ႉ ပၼ်ႇထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ႁဵတ်းၼင်ႇ ဢိတ်ႇမၼ်းငႃး
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶုၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵျွင်းလူႇ ၼႆလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄ တပႄးမၼ်းဝႃး “သဝ်မၼ်းတႄႉ ဢဝ်မႆႉတိုင်းႁဵတ်းၵေႃႈ လီယူႇယူဝ်ႉ” ၼႆ၊ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇဝႃႈ “ၼင်ႇၸဝ်ႈႁဝ်းဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လီယူႇၶႃႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မႆႉသၵ်းၵေႃႈ လီၶႃႈဢေႃႈ” ၼႆ၊ ၶုၼ်ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ “ဢဝ်မႆႉၸူင်ၵေႃႈ ၶႅမ်ႉယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇလူး” ၼႆလႄႈ တပႄးမၼ်း ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ “မႆႉၸူင်ၵေႃႈ လီယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မႆႉသၵ်း သမ်ႉၶႅၼ်းလီဢေႃႈ” ၼႆၸၵႂႃႇ လွင်ႈဝႃႈ မႆႉသၵ်းလီၼၼ်ႉ ဢဝ်လၢတ်ႈယဝ်ႉ လၢတ်ႈထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းမႃး ၸင်ႇပဵၼ် ဢဝ်မႆႉသၵ်း ႁဵတ်းၵႂႃႇတႄႉၼင်ႇဝႃႈယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ႁဵတ်းၼင်ႇ ဢိတ်ႇမၼ်းငႃး
ၶုၼ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ လွင်ႈၼမ်ႉၸႂ်ႉ မႆႉမဵဝ်းလႂ် မီးၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇႁူႉ၊ လွင်ႈဝႃႈ မႆႉတိုင်းၼႆႉ ပူၵ်ႇၸၢင်ႈၽၵ်ႉ၊ ဢမ်ႇပေႃးၵႅၼ်ႇလီ၊ မႆႉၸူင်သမ်ႉ ၵၢႆး၊ ၼိူဝ်ႉမၼ်း သူၼ်လႄႈ ယိပ်းယၢပ်ႇ၊ မွတ်ႈၸၢင်ႈ ၽၵ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇႁူႉ။ မၼ်းၵူၺ်း တွင်းၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ တၢၼ်ႇယႃႇသေ ဝႃႈၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
တူၺ်းမေႃႈႁႃး သႂ်ႇၶဝ်ႈ
ပေႃးတေႁုင်ၶဝ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ် တေသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈပႆႇသုၵ်ႈ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇတူၺ်း မေႃႈမၼ်း ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ်တႄႉ သင်ဝႃႈ မေႃႈလဵၵ်ႉသေ ၶဝ်ႈ တႃႇႁုင်မၼ်း သမ်ႉမီးဢႄႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလီ၊ ၶဝ်ႈၵတ်း ၵိုတ်းၼမ်ယူႇလႄႈ ႁုင်ၼမ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈတေလိူဝ် ၼႆၸၵွႃႇ တၢင်းၽိတ်း ယွၼ်ႉဢမ်ႇတူၺ်းမေႃႈ ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈတေၽိတ်းမႅၼ်ႈယူႇ သေမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။
လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ လူဝ်ႇတူၺ်း တၢင်းလိုၵ်ႉတၢင်းတိုၼ်ႈ ၵူၼ်းထွမ်ႇမၼ်းသေ လၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ်တႄႉ သင်ၵူၼ်းထွမ်ႇမၼ်း ထၢၼ်ႈတႅမ်ႇသေ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သမ်ႉလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းထၢၼ်ႈသုင်ၵေႃႈ တေလိူဝ်ပႅတ်ႈလၢႆလၢႆၵူၺ်း။ သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းထွမ်ႇမၼ်း ထၢၼ်ႈသုင်သေ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သမ်ႉလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းထၢၼ်ႈတႅမ်ႇၼႆၵေႃႈ တေဢဝ်သေႇလေႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူႉၵူၺ်း။ လွင်ႈၼႆႉ ၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ ဝႃႈ “ၵႂၢမ်းသၢင်းၽေႃးဢမ်ႇထုၵ်ႇႁူ ၵူၼ်းတေႃးတုၵ်ႉ၊ ၵႂၢမ်းတေႃးတုၵ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇႁူ ၵူၼ်းသၢင်းၽေႃး” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းထၢၼ်ႈသုင် ဢမ်ႇထုၵ်ႇ တႃႇၵူၼ်းထၢၼ်ႈတႅမ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းထၢၼ်ႈတႅမ်ႇ ဢမ်ႇထုၵ်ႇ ၵူၼ်းထၢၼ်ႈသုင် ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
တူၺ်းမေႃႈႁႃး သႂ်ႇၶဝ်ႈ
လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်တူၺ်း တၢင်းလိုၵ်ႉ တၢင်းတိုၼ်ႈ ၵူၼ်းထွမ်ႇမၼ်းသေ လၢတ်ႈ၊ တူၺ်း လွင်ႈပိူၼ်ႈ ၶဝ်ႈၸႂ် ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ် ၼိူဝ်ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လၢတ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးတေႁုင်ၶဝ်ႈလႄႈ တူၺ်းမေႃႈ ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ လၢႆးလၢတ်ႈ တူၺ်းမေႃႈႁႃး သႂ်ႇၶဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈၼိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးလၢတ်ႈလႄႈ တူၺ်းထၢၼ်ႈၵူၼ်းထွမ်ႇမၼ်းသေ လၢတ်ႈၼၼ်ႉ လၢႆးထွမ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉလူဝ်ႇတူၺ်း ထၢၼ်ႈၵူၼ်းလၢတ်ႈမၼ်းသေ ထွမ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးယုမ်ႇမႅၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၵူၼ်း ဢမ်ႇႁူဝ်ဢမ်ႇႁၢင် လၢတ်ႈၼႆ ယွၼ်ႉ ၸၢင်ႈပၼ် တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တေႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ၸဝ်ႈႁႆႈ တီႇတူၼ်ႈတေႃ
ၸဝ်ႈႁႆႈၼႆႉ ပေႃးၶဝ် တီႇႁႆႈၼႆ ႁူဝ်ပိုင်းသုတ်း လႆႈတီႇပႅတ်ႈ ယိူဝ်ႈယႃႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈ ထႅပ်းပႅတ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉဢွၼ် ၊ တူၼ်ႈမႆႉႁၢတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉသမ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈၶိုၼ်း လၢၼ်းပႅတ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉယႂ်ႇမႆႉလူင် ဢၼ်ၸၢင်ႈငိုပ်း ႁႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ႁဵတ်း သၢၼ်ၶတ်းၼၼ်ႉသေ လၢၼ်းမႆႉယႂ်ႇ မႆႉလူင်ယဝ်ႉ ၸင်ႇပွမ်ႈမႆႉဢွၼ်ႇ မႆႉႁၢတ်ႈ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈ တီႇယိူဝ်ႈယႃႈ ၼႆတႄႉ တေထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
တၢင်းယၢပ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇတူၼ်ႈယႂ်ႇ တေလူင်းတဵင် တူၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ တူၼ်ႈႁၢတ်ႈလႄႈ ယိူဝ်ႈယႃႈသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ တေတီႇၵေႃႈ တေလႆႈ လၢၵ်ႈၵိင်ႇမႆႉ ဢၼ်လၢၼ်းတူၵ်း၊ ဢၼ်ၽၼ်းလူမ်ႉယဝ်ႉ ၸူဝ်းၼၼ်ႉ ပႅတ်ႈသေ ၸင်ႇၵွႆႈ ၸၢင်ႈတီႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈ လၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၵိင်ႇမႆႉ၊ တူၼ်ႈမႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လိူဝ်ပႅတ်ႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ “တေထူပ်း လွင်ႈယၢပ်ႇ တင်းၼမ်” ၼႆယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:408
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ၸဝ်ႈႁႆႈ တီႇတူၼ်ႈတေႃ
လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်လၢတ်ႈ ႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း၊ သပ်းလႅင်းၼႄ တီႈပွင်ႇမၼ်း တင်းၼမ် တင်းလၢႆယဝ်ႉသေ ၸင်ႇၵွႆႈဢဝ် ၶေႃႈဢၼ်ၼၵ်းၼၵ်း၊ ၶေၢးဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉ၊ ယမ်ယမ်မၼ်း လၢတ်ႈၵမ်းပႃႈလင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးၸဝ်ႈႁႆႈ တီႇႁႆႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ “လၢႆးလၢတ်ႈ ၸဝ်ႈႁႆႈတီႇတူၼ်ႈတေႃ” ၼႆယဝ်ႉ။
မေႃဝႄႈၽေး ၸၢင်ႉႁၢႆႉ
ပေႃးၸၢင်ႉ လမ်းႁဵတ်းၶဵၼ် တေႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆ လူဝ်ႇမေႃဝႄႈၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလွတ်ႈ တၢင်းတၢႆလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမေႃဝႄႈတႄႉ ၸၢင်ႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ၵွပ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၸၢင်ႉႁၢႆႉသေ တဵၵ်းတဵင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼင်ႇၼၼ် ပေႃးဢမ်ႇမေႃၵႄႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈတူၵ်းသုမ်းပိူၼ်ႈလႂ်၊ ၸၢင်ႈသဵင်ႈသၢႆၸႂ် ၵွပ်ႈလႂ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ မေႃဝႄႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈပူၼ်ႉလႆႈ လွင်ႈယၢပ်ႇတၢင်းလူင်၊ ၸၢင်ႈပႄႉပိူၼ်ႈသေ လႆႈလွင်ႈသိူဝ်းသႃႇ ၵတ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ငိူင်ႉဝႄႈ ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်တေပဵၼ်ၶဵၼ် တေႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈပေႃးလွတ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “လၢႆးလၢတ်ႈ ဝႄႈၽေးၸၢင်ႉႁၢႆႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵႅမ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁဵတ်းၵျွင်းလူႇ၊ သမ်ႉဢဝ်ၶမ်း တဵၵ်းသဝ်မၼ်း တႄႇဢဝ် ႁူၼ်းမၼ်းလူင်း တေႃႇလိၼ်လႄႈ ၽွင်းမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ သမ်ႉဝႃႈ “ပဵၼ်ၵၢၼ်ယိူင်ႈၶုၼ်မိူင်း” ၼႆသေ ပွတ်ႈပႅတ်ႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၵႅမ်မိူင်း ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်သေ တွင်ႈထၢမ်လႄႈ ၽွင်းမိူင်း ဢမ်ႇလၢတ်ႈသိုဝ်ႈသေ ဝႄႈလၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ “ဝၼ်းလိုၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်း တေပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းယူႇ၊ ၽွင်းပႆႇပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမိူင်းသေ ၼႅတ်ႈႁဵတ်းပႅတ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ၶုၼ်မႃးၵေႃႈ သမ်ႉတေႁဵတ်းယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇၵူၺ်းလႄႈ မၼ်းတေမိူၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးသင်၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ၶမ်း တဵၵ်းသဝ်တေႃႇပေႃးထိုင် လိၼ်ၼၼ်ႉ လီဝႆႉႁဵတ်း တႃႇမိူဝ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမႃးဢေႃး” ၼႆလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ် ဢၼ်လွတ်ႈတၢမ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႄႈတၢင်းၽိတ်း ဢၼ်တေထိုင်တူဝ် ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ လၢႆးလၢတ်ႈ မေႃဝႄႈၽေးၸၢင်ႉႁၢႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၶၢႆႉတူဝ် ႁူၼ်ၵႆႇတေႃႇ
လၢႆးၵႆႇတေႃႇၵၼ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ တေလေႃႈၽၢပ်ႇသႂ်ႇၼႆ ႁူၼ်လင်ၶိုၼ်း ဢိတ်းဢီႈသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလေႃႈၽၢပ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁူၼ်လင်ၶိုၼ်း ဢိတ်းဢီႈၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ပိုတ်ႇပၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ ၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းလွၵ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးတၢၼ်ႇၸွမ်း တၢင်းလူဝ်ႇပိူၼ်ႈၵေႃႈ ၸွမ်းပၼ်ဢိတ်းဢီႈသေ မိူဝ်ႈလႂ် ထိုင်လွၵ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တၢၼ်ႇၵိၼ်ပိူၼ်ႈလႆႈၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလူဝ်ႇယူႇ ၽၢႆႇသႃႇသေ ဝႃႈသႂ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ယွမ်းသေ ၸွမ်း တၢင်းလူဝ်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ သွၼ်ႇဝႃႈ မိူၼ်ၵႆႇႁူၼ်လင်ယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း မဵဝ်းၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ “ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႈယူႇ၊ ထုၵ်ႇယူႇ၊ မႅၼ်ႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ” ဢၼ်ဝႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ လၢႆးၼင်ႇၼႆၼႆႉ ယွၼ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၵႆႇတူဝ် ဢၼ်ႁူၼ်လင်သေ ၶိုၼ်းလေႃႈၽၢပ်ႇသႂ်ႇပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ “လၢႆးလၢတ်ႈ ၶၢႆႉတူဝ် ႁူၼ်ၵႆႇတေႃႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
ထွၵ်ႇၼမ်ႉ လေႃႇတူမ်းႁူး
ၵွၵ်းထွင်ၼမ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်မင်းယူပ်ႈၶဝ်ႈ ၼႂ်းၼမ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ၵႃႈပႅင်ႈ ၶဝ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ၼမ်ႉတေလၼ်ၶဝ်ႈ မႃးမီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းမၼ်းသေ ပေႃးထိုင် တီႈလူဝ်ႇယုၵ်ႉဢွၵ်ႇၶိုၼ်းသမ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၼမ်ႉ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ႁူဝ်မႄႈမိုဝ်း တူမ်းႁူးဢွၼ်ႇမၼ်းပႅတ်ႈသေ ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵွၵ်းထွင်ၼမ်ႉ ဢမ်ႇပၼ်ၼမ်ႉ ထင်ႇဢွၵ်ႇတၢင်းလႂ်ၼၼ်ႉ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပိၵ်ႉတၢင်းပိူၼ်ႈ တေဝႄႈဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၶွၵ်ႇပိူင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လၢတ်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “လၢႆးလၢတ်ႈ ထွင်ၼမ်ႉ လေႃႇတူမ်းႁူး” ၼႆယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁုင်ၽၵ်းသေ မၼ်းဝမ်ႉ ဢၢမ်းၽၵ်းမၼ်းဝၢၼ်။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းသမ်ႉဝႃႈ “ၽၵ်းဝၢၼ်တၢၼ်ႇၼၢႆႉလႄႈ ဝႃႈဢမ်ႇဝၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလိူတ်ႈလူမ်းလူႉၵူၺ်းယဝ်ႉ” ၼႆ။ သင်သေၵေႃႉၵေႃႉ ထဵင်ဝႃႈ “ဢမ်ႇဝၢၼ်” ၼႆ ၵူၼ်းဢၼ်ထဵင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈၶၢမ်ႇ တၢင်းပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ “ပဵၼ်ၵူၼ်းလိူတ်ႈလူမ်းလူႉ” ၼႆလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈသင်ၸွမ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ ဢွၼ်ႇၸၢႆးသီႇၵေႃႉလႄႈ ထဝ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ တေႃႇယုမ်ႇၵၼ် “ၽႂ်ဝႃႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇ တေလႆႈၶၢမ်ႇႁဵတ်းၶႃႈ” တူၵ်းလူင်းၵၼ် ၼင်ႇၼႆ။ ဢွၼ်ႇၸၢႆး ၵေႃႉထိၼိုင်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ် တိုၵ်ႉမီးၼႂ်းတွင်ႉမႄႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ “မႄႈၶႂ်ႈၵိၼ်သူမ်ႈ” ၼႆလႄႈ ၵဝ်လႆႈဢွၵ်ႇၼႂ်းတွင်ႉသေ ႁႃသူမ်ႈမႃးလဵင်ႈ မႄႈၵဝ်ဢိူဝ်ႈ၊ ၸွင်ႇသူယုမ်ႇ” ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ “ယုမ်ႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵေႃႉထူၼ်ႈသွင် သမ်ႉသိုပ်ႇဝႃႈ “ၵဝ်ၶႂ်ႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၵႅင်းလႄႈ ၵဝ်ဢဝ်ႁူဝ်မႄႈတိၼ် ဝိုတ်ႉၶိုၼ်ႈ ၼိူဝ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်းၵႂႃႇ၊ ၽိူဝ်ႇပိတ်းမၢၵ်ႇၵႅင်း လႆႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇလူင်းလႆႈလႄႈ ၶိုၼ်းမိူဝ်းဢဝ် ၶူဝ်လႆ တီႈႁိူၼ်း မႃးၵၢႆႇသေ လူင်းဢိူဝ်ႈ ၸွင်ႇသူယုမ်ႇ” ၼႆလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ “ယုမ်ႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆ။ ၵေႃႉထူၼ်ႈသၢမ် ၸင်ႇသမ်ႉဝႃႈ “ၵဝ်ၶႂ်ႈၵိၼ် ပႃလႄႈ လမ်ႁႃပႃသေ ၸီႇၵိၼ်ပႅတ်ႈ ၼႂ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ ၸွင်ႇသူယုမ်ႇ” ၼႆလႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ “ယုမ်ႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉထူၼ်ႈသီႇ ၸင်ႇသမ်ႉ သိုပ်ႇဝႃႈ “ႁိူၼ်းႁဝ်း သုင်ၼႃႇ၊ လုၵ်ႈလဵင်ႉတီႈႁိူၼ်း လဵင်ႉလုၵ်ႈလႄႈ သမ်ႉဢဝ်ယၢတ်ႇတူၵ်း ႁူးလွင်ႈၵႂႃႇ၊ ႁူဝ်မၼ်း ပေႃးႁွၵ်ႇၶၢဝ်ႇလၢဝ်ႇ ၸင်ႇတူၵ်းထိုင်လိၼ်ဢိူဝ်ႈ၊ ၸွင်ႇသူယုမ်ႇ” ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်ၵိုတ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ “ယုမ်ႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈ “ၵဝ် ၽုၵ်ႇ ၵုၺ်တူၼ်ႈၼိုင်ႈ၊ တူၼ်ႈၵုၺ်ၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇသီႇလုၵ်ႈ၊ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးမႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသီႇၵေႃႉသေ ၵဝ်ဢဝ်ႁဵတ်း ၶႃႈၸႂ်ႉ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉပၢႆႈပႅတ်ႈလႄႈ လႄႇၸွမ်းႁႃ၊ ၸင်ႇႁႃႁၼ်ၶိုၼ်း မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ သူသီႇၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၶႃႈၵဝ်ဢိူဝ်ႈ၊ ၸွင်ႇသူယုမ်ႇ” ၼႆလႄႈ ပေႃႈတေဝႃႈ “ယုမ်ႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးပဵၼ်ၶႃႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈယူႇ ၵမ်းလဵဝ်၊ တေဝႃႈ “ဢမ်ႇယုမ်ႇ” ၼႆၵေႃႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ တေႃႇယုမ်ႇၵၼ် ၼႆလႄႈ သမ်ႉတေလႆႈႁဵတ်းၶႃႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဢိုတ်းႁူဝ် ဢိုတ်းႁၢင်ဝႆႉ ဢမ်ႇပၼ်ပိူၼ်ႈ ဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈသေ ၵႅတ်ႇၶဝ်ႈၶွၵ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ယွၼ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးထွင်ၼမ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ “လၢႆးလၢတ်ႈ ထွင်ၼမ်ႉလေႃႇတူမ်းႁူး” ၼႆယဝ်ႉ။
ယဵပ်ႇၸူး ပၢႆႁၢင်ၶူၵ်ႉ
ၵႂၢမ်းဢၼ်ပိူၼ်ႈဝႃႈ “ၸႂ်ႈဢိူဝ်ႈ” ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်၊ “ဢမ်ႇၸႂ်ႈ” ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇတွပ်ႇထဵင်သေ တွပ်ႇၵႂႃႇ ဢမ်ႇၶွပ်ႇဢမ်ႇၵၢင် မဵဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူၵ်ႉမွင်း ဢၼ်ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈဝႆႉ ၼိုင်ႈၶိုင်ႈ ဢၼ်တေၶိုၼ်ႈ တၢင်းၼိူဝ်ထႅင်ႈႁႃႉ ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈ၊ တေပွႆႇလူင်း တၢင်းတႂ်ႈႁႃႉ ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈ မဵဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ “ၵူၼ်းၶူၵ်ႉမွင်း” ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵူၼ်းတႃၶုၼ်ၶဝ် လမ်းတိ ၵူၼ်းႁၢႆႉ၊ ၵူၼ်းႁၢႆႉသမ်ႉ လႅၼ်ႈပၢႆႈတဵတ်ႇ ၼႂ်းၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “မၼ်းပဵၼ် လၢၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ၊ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵူၼ်းႁၢႆႉ” ၼႆ။ ၵူၼ်းတႃၶုၼ်ၶဝ် ၸင်ႇလဝ်ႈထၢမ် မုၼ်ၸဝ်ႈ “ၸွင်ႇမၼ်းၸႂ်ႈ လၢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတႄႉ” ၼႆ မုၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ပေႃးမၼ်းဝႃႈ “ဢမ်ႇၸႂ်ႈ” ၼႆ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၺႃးတၢမ်ႇၵႂႃႇ၊ ပေႃးမၼ်းဝႃႈ “ၸႂ်ႈဢိူဝ်ႈ” ၼႆ သမ်ႉတေ ၽိတ်းသိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈ “မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ လၢၼ်ၵဝ်ၼႆ ၽႂ်ဝႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းတႃၶုၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းသိုပ်ႇထၢမ်သင်ထႅင်ႈသေ ပၢႆႈမိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း သင်သေၵေႃႉၵေႃႉဝႃႈ “မၼ်းၼႆႉဝႃႈ ‘ဢမ်ုၸႂ်ႈလၢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း’”ၼႆၸိုင် မုၼ်ၸဝ်ႈသမ်ႉတေၶိုၼ်းဝႃႈ “သူႁူႉယူႇ၊ ႁဵတ်းသင် သူထၢမ်ၵဝ်လႃႇ” ၼႆသေ လွတ်ႈတၢင်းၽိတ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇထိုင်ၽၢႆႇ ထိုင်ပႃႈလီလီ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “လၢႆးလၢတ်ႈ ယဵပ်ႇၸူး ပၢႆႁၢင်ၶူၵ်ႉ” ၼႆလႂ်၊ “ၵႂၢမ်းၶုၵ်ႉမွင်း” ၼႆလႂ်ယဝ်ႉ။
လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း သိပ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ယူင်ႉပိူင်လူင် လွင်ႈလၢတ်ႈၸႃ၊ ပေႃးလၢတ်ႈၸႃၼႆ မၼ်းတိုၼ်းၶဝ်ႈပႃးၵႂႃႇ ၼႂ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ သေပိူင်ပိူင်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ “ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
1060
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
35
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
1060
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1461
1461
1060
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1461
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1060
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1461
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1060
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1461
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1060
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1060
1461
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1461
854
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:854
ၵႄးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵႄးၵျီး  (ဃဲကြီးရွာ၊ Gegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႄးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192810 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵႄးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13764709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယေႇတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵႄးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵျီးတႃႇဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျီးတႃႇဢၢႆႉ  (ကျီးသာအိုင့်ရွာ, Kyeetharaint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193754 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1261 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1537 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2798 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်း
<span lang="Monလိတ္မန္" dir="ltr">ၸႄႈ  တိူင်းပႃႇၵိူဝ် (ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး), (Bago Division), ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼ[း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉဢေႃႈ။ ၸႄႈလူင်တႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် (ဍုၚ်ဗဂေါ) ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ဢိင်လူၺ်ႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ မီးၵႂႃႇ ၄,၈၆၇,၃၇၃ ဦး ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်း (႒႘) ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း (႕႑) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (႓႒႕) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (႑႔႑႐)၊ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ (႖႔႔႑) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ
ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ လႄႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ သမ်ႉ မီး ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တိူဝ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ႑႖ တီႇၵရီႇ ႔႗ မိတ်ႉၼိတ်ႉတေႃႇ ႑႙ တီႇၵရီႇ ႒႐ မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇၵျူႉဢွၵ်ႇ ႙႔ တီႇၵရီႇ ႓႕ မိတ်ႉၼိတ်ႉတေႃႇ ႙႗ တီႇၵရီႇ ႑႐ မိတ်ႉၼိတ်ႉ ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တၢင်းၵႂၢင်ႈ ဢေႇရိယႃႇမၼ်းဝႃႈ မီးဝႆႉ ႙႗႓႗႐႔႓ ဢေႇၵ၊ ပေႃးဢဝ်လွၵ်းလၵ်းဝႃႈ မီး ႑႕႒႑႔.႑႐ လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ဝၢႆးသေသိုၵ်းလူမ်ႇမိူင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ ပီ ႑႘႕႓၊ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ (႒႐)ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်မိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းတႂ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်ၶူဝ်းလၼီႇဢင်းၵိတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၶူဝ်းလၼီႇသေလႄႈ တႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇၼႆႉ ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇၵဝ်ႇ ဢၼ်လိုဝ်းလင်မႃးၼႂ်း ပိုၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇႁွင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႃႈ ၵေႇတုမတီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇၵဝ်ႇ ဝဵင်းတွင်ႇငူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇႁွင်ႉဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝဵင်းၵဝ်ႇ ၶိူဝ်းၵူၼ်းပျူႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းလူင် သရေႇၶတ်ႉတရႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ဢၼ်ၶုၼ်မွၼ်းၶဝ် ပၵ်းႁၢင်ႈပၵ်းႁေႃမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိင်ႈၽႃႉယႃႇသီႇ
ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းမီးၽိင်ႈၽႃႉမူၵ်ႉတူင်ႇယမ်းလီသေ ပွတ်းႁွင်ႇတႄႉ မီးၽိင်ႈၽႃႉႁႅင်ႈႁွင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပႃႇၵိူဝ်၊ တွင်ႇငူႇ လႄႈ ပျီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈသုတ်းၼႆ မီး ႘႘ တီႇၵရီႇ တေႃႇ ႙႐ တီႇၵရီႇ ၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ် တင်းၸႄႈတိူင်းၼႆ တၢင်ႉမႆႈၼႆႉ မီး ႗႕ တီႇၵရီႇ ၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ တီႈ ဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး ၼႆႉယၢမ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ႑႓႒.႓႖ ၼိဝ်ႉသေ တီႈတႅမ်သုတ်း ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းပျီႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈ ႔႕.႔႙ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး
• ၸႄႈဝဵင်းၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ
• ၵျွၵ်ႉတၶႃး
• ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း
• ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ
• ၼတ်ႉတလိၼ်း
• ပျီႇ
• ပွင်းတီႇ
• ၽျူး
• မိၼ်းလႃႉ
• ယေႇတႃႇသျေႇ
• လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢၼ်း
• သႃႇယႃႇဝတီႇ
• တူင်းသႄႇ
• တႄးၵူင်း
• ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ
• မူဝ်းၺူဝ်ႇ
• ပွၵ်ႉၶွင်း
• တႅၵ်ႉဢူး
• တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ
• ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ
• ၵျွၵ်ႉၵျီး
• သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ
မေႇ 23
လိူၼ်မေႇ (23) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (143) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (144))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (222) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
သၵုၼ၊ ၸၢတ်ႈ
35 - ꩡၢတ်ႈသၵုၼ
(သၵုၼ = ၼူၵ်ႉ) ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇယူႇသဝ်း ၊ တီႈတူၵ်းထုၵ်ႇပုၼ်ႈႁဝ်း
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၽႆးမႆႈဝတ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃးၼႄ ꩡၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇမီး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ယွၼ်းဢဝ်ၵမ်ႇမထၢၼ်း တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးသေ ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉႁိမ်းဝၢၼ်ႈထိူၼ်ႇဢွၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၸင်ႇႁႃ ၵႂႃႇယူႇၼၼ်ႉ ဝတ်ႉမၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ၽႆးမႆႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇ တေႁဵတ်းဝတ်ႉမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၵႂႃႇလၢတ်ႈ တၵႃႇၶဝ်သေတႃႉ တၵႃႇၶဝ်သမ်ႉဢဝ် လွင်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၼမ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶိူင်းၶၢႆႉဝၼ်းမၼ်းလႄႈ တေႃႇထိုင် ပေႃးဢွၵ်ႇဝႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇပဵၼ်ႁဵတ်းဝတ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼႂ်းဝႃႇတင်းဝႃႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈယူႇ တီႈၵၢင်ပၢင်ႇသေ လႆႈယူႇသဝ်းတုၵ်ႉ ယၢၵ်ႈလႄႈ တြႃးထူးသင်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇလႆႈ။ ပေႃးဝႃႈ ဢွၵ်ႇဝႃႇသႃယဝ်ႉ ႁဵတ်းပဝရၼႃႇယဝ်ႉသေ ၸင်ႇတေပွၵ်ႈမႃး တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇမႃးလဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉ... မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တေႃႈၵႃႈ တူဝ်သတ်းၶဝ်ၼႆႉ ယင်းမေႃႁူႉႁၼ် တီႈယူႇ ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင် မႂ်းၸဝ်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇမေႃႁူႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေ ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ၿြႁ်မၻတ်ႈ ႁဵတ်းၶုၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ်ၶိူဝ်းၼူၵ်ႉသေ ယူႇသဝ်းမူၼ်ႈလူၺ်ႈ ၼူၵ်ႉတင်းၼမ် တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈမႆႉလူင် တူၼ်ႈၼိုင်ႈယူႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵိင်ႇမႆႉၼင်ႇၵၼ် ပွတ်ႈၶိုဝ်းၵၼ် ႁူင်ႈတူၵ်းပဵၼ်ၽွင်သေ ဢွၵ်ႇၵွၼ်းၽႆးမႃးယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၽႆးတေမႆႈယဝ်ႉၼႆသေ ၸင်ႇဝူၼ်ႉပွင်ႇဝႃႈ “ထုၵ်ႇလီၶၢႆႉၼီ ၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈယူႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ်ၷႃႇထႃႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉ ၸီႉသင်ႇ ၼူၵ်ႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
36 -	ယံ ၼိသ်သိတႃ ꩡၷတိရုႁံ ဝိႁင်ၷမႃ၊ သွႃယံ ဢၷ်ၷိံ ပမုၺ်ၸတိ။ ၻိသႃ ꧤꩡထ ဝၵ်ၵင်ၷႃ၊ ꩡႃတံ သရၼတေႃ ꧤယံ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၼူၵ်ႉတင်းလၢႆၶဝ်... တူၼ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ၼူၵ်ႉတင်းၼမ် ဢိင်ပိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၵွၼ်းၽႆးမႃး ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမႆႉလူင် ဢၼ်(ႁဝ်းႁႃး)ၵိူဝ်းလီ ပိုင်ႈဢိင်ယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ေꧤးမႃးယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇပၢႆႈၵႂႃႇ သီႇၽၢႆႇသီႇၼႃႈတႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼူၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ထွမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉသေ ၸွမ်းၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉ မိၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇ တၢင်ႇတီႈယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်မီး တၢင်းႁူႉဢေႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်သႄႉၼႄး ၵိူမ်ႈလိူမ်ႈဝႃႈ “ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈႁၼ်ငိူၵ်ႈလူင် မီးၼႂ်းၼမ်ႉၼိုင်ႈမဵတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ”ၼႆသေ သိုပ်ႇယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ပဵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉ လၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ ၽႆးမႆႈတူၼ်ႈမႆႉလူင်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတၢႆ ပႅတ်ႈသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်ထွမ်ႇၵႂၢမ်း ၼူၵ်ႉဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်ပရိသတ်ႈၽြႃး။
(2) ၵႂၢမ်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၊ ယႃႇပေၵႂႃႇသၢၼ်ၶတ်း။
ဢေႇတီႇ 35
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:35
သူၼ်မွၵ်ႇမႁႃႇပၼ်ႇတုလ
သူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇပၼ်တုလ ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်လိုဝ်းလင် တီႈတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး သဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးသူးလေႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီး သဵၼ်ႈတၢင်းၵူင်ႇတႄႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ ယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းသူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသူးလေႇ၊ ႁူင်းႁေႃၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈၸွမ်လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵဝ်ႇ၊ ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ဢေးဝုၼ်ႇၵေလိ လႄႈ လုမ်းၽွင်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵဝ်ႇ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈယေးငိုၼ်း ၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1948 ၽွင်းၶိုၼ်းလႆႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈတီႈ ပရိတ်ႉတိတ်ႉ သေ ဢၼ်ပဵၼ် သဝ်ႁိၼ်မၢႆတွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈယွင်ႈၵုင်ႇမုၼ် ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇတုလ ဢၼ်ၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉဢသၢၵ်ႈသေ ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ (1824-1826) ၼၼ်ႉသေ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းဝႆႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၸိူဝ်းမိူဝ်ႈပီ 1867၊ 1871 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မေႇၵျႃႇၵျႅၼ်ႇၼရႄႇ ဢႄးလ်ပတ်ႉၽၢႆႉ (Albert Fytche) လႆႈမႄးတမ်းလွၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ မူၼ်ႉမႄးဝဵင်းမႃးလႄႈ ၸူးႁွၵ်ႉၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၽၢႆႉသၵွႆး (Fytche Square) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ႁူႉဝႃႈပဵၼ် တႅင်ႉသၵွႆး (Tank Square) ၼႆသေ ပဵၼ်တီႈလိၼ်ၶၢႆး ဢွင်ႈတီႈပဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇၶိုၼ်းမႄးထတ်းလွၵ်း ၽဵဝ်ႈသိမ်းႁဵတ်းပဵၼ် တီႈၵူၼ်းမိူင်း လိုဝ်ႈႁိုဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇပၼီႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႇမီးဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ဢဝ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈႁိၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူၼ်ႁၢင်ႈ ၼၢင်းႁေႃၶမ်း ဝိတူဝ်ႇရိယ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1896 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵၢင်သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေပီ 1935 မႃး ယွၼ်ႉၼမ်ႉၸႂ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ႁၢဝ်ႁႅင်းမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈလွၵ်းပၢင်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ လွၵ်းပၢင်ႇပၼ်ႇတုလ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ႁူဝ်ၶမ်ႈမႃး တီႈၼႂ်းသူၼ်ႇမွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းႁႆႇတိုင်ႈၵွင်ႈ ဢင်ၵိတ်ႉၵူၺ်း လႆႈလဝ်ႇမူၼ်ႈ သေ ဝၢႆးၼႆမႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈၸင်ႇၵွႆႈလႆႈ လဝ်ႇမူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဢူၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၵူင်း  (အုပ်ကုန်းရွာ, Okekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194421 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 375 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 477 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 852 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင် (ကဒူးကြီး), (Koentulong Village Track) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈၸိုဝ်ႉၸ
ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ (ပခုက္ကူမြို့; Pakokku) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ လႄႈ ဢၼ်ၵိုၼ်းသေ ပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝဵင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ႁင်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် ဝဵင်းလူင်ပွတ်းတူၵ်းၵဵဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းသေ ယၢၼ်ၵႆ မွၵ်ႈ 75 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈၾႆးမႆႈ
ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇၼႆႉ မိူဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈပႆႇတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတၢမ်ႇငႃႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မီးမႃးတီႈၽင်ႇၼမ်ႉၼင်ႇၼႆ။ ပီ 1885 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵုၼ်ႁၢတ်ႇသၢႆးလူင် ၼႂ်းၵႄႈ ဝၢၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ လႄႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ သၢႆၼမ်ႉၼႆႉ လႆႈလူင်းႁိမ်းဝၢၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ပဵၼ်မႃးတႃႈၼမ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈဝၢၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇယူႇယဝ်ႉ။
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇ
ပျီႇၵျီးမၢၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပျီႇၵျီးမၢၼ်ႇတႅင်ႇ (ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်မြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်လေႉယီး
ပျီႇၵျီးမၢၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈၵိဝ်းတဝိ
ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ဝဵင်း
ၽြႃးၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ၽြႃးသီႇႁူဝ်ႇသျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ ဢၼ်ၵူၼ်းတီႈဝဵင်းၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽြႃးလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ၵႆႉၸတ်းႁဵၼ်းၼႂ်း လိူၼ်ၸဵတ်းသေ ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ၵူႈထုင်ႉထုင်ႉ ၵူၼ်းၶၢႆပွႆး၊ ၶႅၵ်ႇဝႆႈၽြႃးၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢတ်ႈသႅင်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းသၢတ်ႉၵၢတ်ႉၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၶဝ် မႃးလဝ်ႇမူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၽြႃးသူၺ်ႇၵူႇ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ သူၺ်ႇၵူႇတၢၼ်ႇတႄးတေႃႇၵျီးၼႆႉ ယွၼ်ႉလၢႆးမိုဝ်းၶႅၵ်းၶႅမ်ႉၼႃႇလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇမုၼေႃး ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် တီႈၽၢႆႇသူၺ်ႇၶျွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတႃႈလီႈ
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်ယွၼ်း
ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ဝဵင်း
ၵုၼ်ႇသိၼ်ပၢႆၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းဢွၵ်ႈတီႈ ပိုၼ်ႉတီႈ
ၵုၼ်ႇသိၼ် ၸိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉပၶူၵ်ႉၵူႇၼႆႉ မႆယႃႈလူင်၊ ဝႃႇၵျီးၼီးယႃး၊ ၵုၺ်၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ငႃး၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။
ၵုၼ်ႇသိၼ်ၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵၢၼ်မိုဝ်း
တီႈထုင်ႉပၶူၵ်ႉၵူႇၼႆႉ ၵၢၼ်တေႃးႁုၵ်ႇ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေ တေႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽႃႈမႆပၶူၵ်ႉၵူႇ(ၽႃႈမႆဝႃႇတ)၊ ၽႃႈတူင်ႇမၼ်ႈ၊ ၽႃႈၸဵတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၵ်ႈလႅၼ်းယႃႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိူင်ႇ၊ ၸၢၵ်ႈတေႃးႁုၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ပႃႇၸၢၵ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လူတ်ႉၵျိပ်ႉပၶူၵ်ႉၵူႇယူႇယဝ်ႉ။
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသပေႇ
ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်
• # ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)
• # ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (ၵျွင်းၼႃး)
• # ဝၢၼ်ႈမႆႉတိုၼ်းလွၼ်း
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလွတ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶွႆႈ
• # ဝၢၼ်ႈသထေး
• # ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (တူၵ်း)
• # ဝၢၼ်ႈတေႃးၶူဝ်ႇမူဝ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈလွႆ
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတိုင်းယၢင်း
• # ဝၢၼ်ႈတေႃးတၽုၺ်း
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်မွၼ်း
• # ဝၢၼ်ႈလေႃးၵႃႇယႄႉ
• # ဝၢၼ်ႈမႆႉႁႆး
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်ယႃႈသၢႆး
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈမူင်ႈ
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၽႄႇ
• # ဝၢၼ်ႈလုၵ်းသွမ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈတေႃးတမ
• # ဝၢၼ်ႈလေႃးသေႃႇလႄး
• # ဝၢၼ်ႈတႃႈသႄးလႄး
• # ဝၢၼ်ႈသွင်ၵႄး
• # ဝၢၼ်ႈၼႃးႁီး
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်ပႅၵ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈလွႆလူင်
• # ဝၢၼ်ႈလိုင်းသႃႇယႃႇ
• # ဝၢၼ်ႈၽႃလွမ်ႉ
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်လွင်ႉ
• # ဝၢၼ်ႈၵုင်းၼိူဝ်
• # ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၸူၵ်း
• # ဝၢၼ်ႈၵႄးၶုၼ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈသေးတၢၼ်း
• # ဝၢၼ်ႈၵုင်းလူမ်း
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႅင်း
• # ဝၢၼ်ႈလုၵ်းသွမ်ႇ (ဝၢၼ်ႈပူင်း)
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်လႅင်း
• # ဝၢၼ်ႈၼႃးပႃႇပူႉ
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလႆႈ
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်ငွၵ်း
• # ဝၢၼ်ႈၵွင်းပၢၼ်းတၢင်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈတူပ်ႉသွၵ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဢွၵ်ႇ)
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ)
• # ဝၢၼ်ႈတၶူဝ်းၽုၼ်း
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶႃး
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်လၢင်း
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတိုင်းယၢင်း (ယၢင်းလႅင်)
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်ၶၢမ်
• # ဝၢၼ်ႈမႆႉသၵ်းၸေး
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃတႅပ်း (ဝၢၼ်ႈလူင်)
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ၵွင်းဢူးပႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းဢူးပႃႇ  (ဂေါင်းဦးဘာရွာ၊ Gaungubar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190336 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် (ပဲခူးခရိုင်), (Bago District), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ႇ ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ ၁,၇၆၈,၃၃၅ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၻုတိယဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု ၼၢင်းၽီပလၢင်ႇပတ်းလမ်
2-ၻုတိယပီꩪဝိမႃၼဝတ်ထု
ၻုတိယပီꩪဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
ဢေႇပရႄႇ 2041
(26) ဝၼ်း
5
လေးသႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈလေးသႄႇၵူင်း  (လေးဆယ်ကုန်းရွာ, Laysekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလေးသႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190562 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1267 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1357 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2624 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽႂႃးၸေႃး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၽႂႃးၸေႃး (ဢွၵ်ႇ)  (ဖွားစော (အရှေ့)ရွာ၊ Hpwarsaw(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႂႃးၸေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192463 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႂႃးၸေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1516 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၸတေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸတေး  (စတေးရွာ၊ Satay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192165 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ
ၼႂ်းလေႃးၵၶူင်းၵၢင်ၼႆႉ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽၵ်းၶဵဝ် ၵူၼ်းႁဝ်း ဢၼ်ၵိၼ်ယူႇၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈ ႁူႉထိုင်ၵၼ်ယူႇ။ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လၢႆသႅၼ်းလၢႆမဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ - ႁဵတ်းၽၵ်းတမ် ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈသႂ်ႇပႃး မၢၵ်ႇၽိတ်ႉလႄႈ ၽၵ်းတမ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉၽိတ်ႉၼႆယူႇ။ ၼမ်ႉၽိတ်ႉမီးဝႆႉ တင်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉၽိတ်ႉတႃလႅင်၊ ၼမ်ႉၽိတ်ႉၽူး၊ ၼမ်ႉၽိတ်ႉၶိင်၊ ၼမ်ႉၽိတ်ႉထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ... ၸိူဝ်းၼႆႉလႂ်ယူႇ။ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ပုၼ်ႈတႃႇ တေႁဵတ်းၽၵ်းသေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၶဝ်ႈပႃးတၢင်းတိုဝ်း ပုၼ်ႈတႃႇ တေႁဵတ်း တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် တေဝႆႉလႆႈႁိုင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉႁႅင်ႈ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၽွင်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၶူဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၸိူဝ်းဢၼ်မၵ်ႉ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်း မိူဝ်ႈႁုင်ၽၵ်းၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးသေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းၵွႆဢဝ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၶဵဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸီႇ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၶူဝ်ႈ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၽွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈ(ဢႅမ်ႉၶဝ်ႈ)ၵွၼ်ႇ။
လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ
တႃႇတေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ၸိူဝ်ႉႁႅင်ႈမၼ်း ဝၢၼ်ႇသွမ်ႈဢွၼ်တၢင်း။ ပေႃးၸိူဝ်ႉမၼ်း တႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်တူၼ်ႈမႃးၸိုင် တူၼ်ႈၵႃးမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆႉၽုၵ်ႇ တီႈဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတူၼ်ႈၵႃႈမၼ်း တိုၵ်ႉပႆႇယႂ်ႇ ပႆႇႁႅင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈလုမ်းလႃး ႁူတ်းၼမ်ႉ၊ သႂ်ႇၽုၼ်ႇ၊ ၵူမ်ငဝ်ႈမၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ တေလႆႈမၢႆပၼ် တူၼ်ႈယိူဝ်ႈ ဢၼ်ႁူၵ်ႉႁိမ်းႁွမ်း တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼၼ်ႉယူႇ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၽုၵ်ႇတႃႇၵိၼ်ၵူၺ်းလႄႈ ၽုၵ်ႇၸွမ်းႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ တိုၼ်းႁဵတ်းသူၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉသေ ၽုၵ်ႇၶၢႆတႃႇတေပဵၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး။
ၵူၼ်းမၵ်ႉမၢၵ်ႇၽိတ်ႉ
တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၽၢႆႇတူၵ်းႁၢတ်ႇသၢႆး ၽလေႃႇရီႇတိူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ 'ရၼ်ႇတီႇဝဵင်ႉဝၢႆႉ" (Randy Wavne White) မၼ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ် လွင်ႈၵိၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်။ ပေႃးမၼ်းၵိၼ်ၺႃႈ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၽဵတ်းၽဵတ်းၼႆၸိုင် ႁဵတ်းၵဵင်ႈဢမ်ႇၽဵတ်းသေ ယူႇဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇဢမ်ႇၽဵတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမေႃႁဵတ်း။ ၵိၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉသေ ႁႂ်ႈၽဵတ်းပေႃးဢွၵ်ႇ ၶီႈမုၵ်ႈ ၼမ်ႉတႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၵိၼ်သေပွၵ်ႈ။ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်းတႄႉ မၼ်းသူင်ၵဵပ်းႁွမ် တွမ်ၸူႉ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၵႂႃႇဢႅဝ်ႇ ၽႅဝ်မိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ၵဵပ်းႁွမ်ဢဝ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉသေ မႃးၽုၵ်ႇဝႆႉ တီႈသူၼ်မၼ်း တီႈၽလေႃႇရီႇတိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယူႇ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽိတ်ႉလႄႈ လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၽိတ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်းလႄႈ ရတ်ႉ(ရသ>ရသ်>ဢရသႃႇ)မၼ်း လီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉတႄႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၵေႃႈ လီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉတႄႉ" ၼႆယူႇ။
တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵိၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ
ၽူႈလူင်ႉပိုၼ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းႁဝ်းလေႉၵၼ်ၵိၼ် ဢၼ်ၽဵတ်းဢၼ်ႁိုၼ်းမႃးၼႆႉ ပီမၼ်း မီးမႃး 6500 ပီမိူင်းယဝ်ႉ"ၼႆယူႇ။ ၽူႈၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၼမ်ႉ ၵူဝ်ႇလမ်ႇပတ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ၵႂႃႇႁႃႁၼ် ၵုၼ်ဢမေႇရိၵၼၼ်ႉ တၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉဝႃႈ "မိူင်းၵရိၵ်ႉလႄႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လွင်ႈၶဝ်ၵိၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶဝ်ၵိၼ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ"ၼႆယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်းမႃးၶူပ်းၵဵဝ်ႉၵိၼ်ၼႆၸိုင် ၼမ်ႉၽဵတ်းမၼ်း သမ်ႉပေႃးၸွတ်ႇယွၼ်ႈၵႂႃႇ တင်းတူဝ်သေ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး ၼိူဝ်ႉၼင်ၽၢၼ်ႈ လိူတ်ႇမႆႈၵႂႃႇတင်းတူဝ်။ ယူင်းပၼ် ထၢတ်ႈၸႂ်ႁဝ်း လႅတ်းၽၢႆမႃးသေဢမ်ႇၵႃး ၽွၼ်းလီမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉထႅင်ႈ တင်းၼမ်လူးၵွၼ်ႇ။ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈဝီႇထိူဝ်ႇမိၼ်ႇၸီႇ (vitamin C) ၼမ်လိူဝ်သေ မၢၵ်ႇၽႃႈ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ လွင်ႈပဵၼ် လိူတ်ႈၵၢမ်ႈ လိူတ်ႈတုင် လိူတ်ႈၼိုၵ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈဢိုတ်းဝႆႉ ၼႂ်းဢဵၼ်လိူတ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ထၢတ်ႈမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇယႃႉယၢႆႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ထၢတ်ႈၶႅပ်ႉသၢႆႇသိၼ်ႇ (Cap Sai Cin) သေ ထၢတ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈႁဝ်း မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ၊ သၢႆလိူတ်ႈႁဝ်း လႅၼ်ႈၽၢႆသေ လွင်ႈပဵၼ် ယဵဝ်ႈဝၢၼ်လႄႈ ၶူမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူတ်းယႃပၼ်လႆႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽၢႆႇမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး မႃးယူႇတီႈမိူင်းၾီႇၵျီႇၼၼ်ႉ မၼ်းၽုၵ်ႇဝႆႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈ သီမၢၵ်ႇၽိတ်ႉ လိူင်ၶဵဝ်လႅင်ၵမ်ႇ မီးၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင် သမ်ႉပေႃးလီယဵမ်ႈ လီတူၺ်းဝႆႉယူႇ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ မၼ်းပၼ်ႁႅင်းထၢတ်ႈၸႂ် တူင်ႉတိုၼ်ႇ၊ ပၼ်ႁႅင်းထၢတ်ႈၵႃႇမလႄႈ ႁဝ်းတႄႉ ၸႂ်ၸပ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉဝႆႉယဝ်ႈ၊ ပေႃးဝႃႈ လႆႈၵိၼ်ၺႃး မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆ ႁူႉဝႃႈလူဝ်ႇလႆႈ ၵျေႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်၊ လူဝ်ႇလႆႈၼွၼ်းၵူၺ်း။ လိူဝ်သေၵၢၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၵၢၼ်တၢင်ႇပိုင် ဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ယဝ်ႈ" ၼႆယူႇ။ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းသိင်ႇၵပူႇၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ ႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈလွင်ႈပဵၼ် ထူင်ၶဝ်ႈၸဵပ်း" ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ ထုင်ႉဢၼ်ၵိၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပဵၼ်ထူင်ၶဝ်ႈၸဵပ်း သမ်ႉမီးဢေႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းသိင်ႇၵပူႇၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼႆႉ ႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈလွင်ႈပဵၼ် ထူင်ၶဝ်ႈၸဵပ်း" ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ ထုင်ႉဢၼ်ၵိၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းပဵၼ်ထူင်ၶဝ်ႈၸဵပ်း သမ်ႉမီးဢေႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈၵိၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီၵိၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉၼႃႇၽႅဝ်။ ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉၼႃႇၸိုင် ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးယူႇ။
407
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸိုဝ်ႉၸ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸိုဝ်ႉၸ (, Wan Zue Za, ဝမ်စီစ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
407
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
မျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမျႅင်ႇ (မြိုင်မြို့နယ် ; Myaing Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼမီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမျႅင်ႇယဝ်ႉ။
407
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ (Ngazun), (ငါန်းဇွန်မြို့နယ်) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းငၸုၼ်ႇယဝ်ႉ။
407
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
လႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းမျႅင်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်းလႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼႄဝႆႉၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
407
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ
407
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:407
ရႃႉတႃႇမျႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈရႃႉတႃႇမျႅင်ႇ  (ရတာမြိုင်ရွာ, Yatarmyaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191602 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1123 ၊ ယိင်း 1471 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2594 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
တတိယပီꩪဝိမႃၼဝတ်ထု ၼၢင်းၽီပလၢင်ႇၶမ်းမိၼ်
3-တတိယပီꩪဝိမႃၼဝတ်ထု
တတိယပီꩪဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ် သုတ်းယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
မေႇ 24
လိူၼ်မေႇ (24) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (144) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (145))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (221) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
တွင်ႇပေႃႇပလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပေႃႇပလူင်  (တောင်ပေါ်ဗလုံရွာ၊ Taungpawbalon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇပလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192131 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇပလူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 430 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 565 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 995 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ယူင်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယူင်းတႃႇ  (ရုံးသာရွာ, Yonethar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189658 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၢၼ်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 971 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1032 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2003 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢေႇတီႇ 34
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:34
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ
မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ဢၼ်ၽဵတ်းသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်လိူတ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁၢင်ႈၸႃႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၵိၼ်ၼၢၼ်းသဵင်ႈသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉဢွၼ်ႇမဵဝ်းၼိုင်ႈ (မၢၵ်ႇၽိတ်ႉသႅင်း)ၼၼ်ႉ ထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႈလဵၵ်ႉၼႃႇသေ တေဢမ်ႇၽဵတ်းၼႆ ၵလႃးမႃးၵိၼ်ၺႃး ႁႅင်ႉၽဵတ်းယွၼ်ႈလိၼ်ႉၼႃႇလႄႈ ၵလႃးပေႃးဢွၵ်ႇသဵင်ဢၢမ်းဝႃး ဢေႃ ၼႆၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၵလႃးဢေႃ" ၼႆၼင်ႇၼၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼႆႉ ၽဵတ်းတၢၼ်ႇလႂ်ၼႆ ၸၢင်ႉၵိၼ်ၺႃး ၸၢင်ႉယင်းႁွင်ႉလႄႈ တႆးႁဝ်း ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉ"ၼႆယူႇ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈ
ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇႁၢင်ႈလီ ဢမ်ႇလဝ်းလီ၊ ႁူထုမ်ႉယုမ်ႉ ငေႃးလုၼ်ႉၵုၼ်ႉဝႆႉ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉယၢဝ်း၊ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉႁူႇ ၸၢဝ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ဢၼ်ၽဵတ်းလိူၼ်ႇႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ တၢင်းၽဵတ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇယိပ်းမၢၵ်ႇမၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ မိုဝ်းၼႆႉ ပေႃးလိူတ်ႇမႆႈမႃးယူႇ၊ မိုဝ်းဢၼ်ၵႂႃႇယိပ်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၶိုၼ်းမႃးယိပ်းၼႃႈ ယိပ်းတႃႁဝ်းၸိုင် တၵ်းတေၽဵတ်းလိူတ်ႇၵႂႃႇသေ ၼႃႈတႃ တၵ်းလႅင်မႆႈႁၢဝ်ႉဝႆႉယူႇ။
ၸႂ်ႉတိုဝ်း
ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း ၸိူဝ်းမၢၵ်ႉၽဵတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်ႉယိၼ်ႉမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈၽၵ်းယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်တၢၵ်ႇႁႅင်ႈ ၽႅၼ်ၶႃႇ မၼ်ႉပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း ၸိူဝ်းမၢၵ်ႉၽဵတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးလႆႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၸၢင်ႉႁွင်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေတိူဝ်ႉယိၼ်ႉမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်းတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်း မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈၽၵ်းယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်တၢၵ်ႇႁႅင်ႈ ၽႅၼ်ၶႃႇ မတ်ႉၸိူၵ်ႈဝႆႉသေ ပေႃးလူဝ်ႇသႂ်ႇၽၵ်းမႃး ၸင်ႇဢဝ်မႃးၸုမ်ႇသႂ်ႇ မေႃႈၼမ်ႉၽၵ်း ၼိုင်ႈၵမ်း သွင်ၵမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၽၵ်း ၽဵတ်းယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းၽွင်ႁႅင်ႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်ႁႅင်ႈၼၼ်ႉ ၶူဝ်ႈမၼ်းသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈတေၵိၼ်ယႅမ်ႉ။
1460
1460
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1460
ၸုၼ်းလုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၼႂႃးၼၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၼႂႃးၼၢၼ်း  (နွားနန်းရွာ, Nwarnan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194616 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2685 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6050 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
853
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:853
ထမ်မၵွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
သပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တယႅတ်ႉပိၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း  (ဆပ်ပျာကျင်းရွာ, Satpyarkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193751 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1261 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1537 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2798 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မေႇ 25
လိူၼ်မေႇ (25) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (145) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (146))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (220) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
မႅတ်ႉတႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမႅတ်ႉတႃႇ (မေတ္တာမြို့ ; Myitta Subtownship) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် လႃၽဝမ်သ
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် လႃၽဝမ်သမႁႃၼႃယၵ မၢႆ (3) ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇၽူဝ်းတေႃႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ
ၸႃႇတိလႄႈပေႃႈမႄႈ
သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1251-ၼီႈ၊ လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (3) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉ၊ တီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႃလၢင်း ဝဵင်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈ
ၸဝ်ႈဝႃႈ လုင်းယွတ်ႈ+ပႃႈယွတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးလူၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈပဵၼ်ၸၢင်း
ထိုင်မႃး ပီ 1260 ၼီႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶိင်းသေႃး+ၼၢႆးၵူႇ ယူႇဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၶူၵ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼ ၶၢမ်ႇငဝ်ႈသေ ဢဝ် ၸၢႆးလူၼ်း
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇဝႃႇရိင်ႇတ ၵျွင်းမၢၵ်ႇမၼ်ႉလူင်တွၼ်းသေယဝ်ႉ လၢႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ သႂ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈလီဝႃႈ
ၸဝ်ႈသၢင်ႇလႃႇၽဝမ်ႇသ ၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 1276 ၼီႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တၵႃႇလူင် လုင်းၸၢင်းဢေႃး+ပႃႈၸၢင်းဢေႃး ဝၢၼ်ႈပုင်ႇဝူဝ်း ၶၢမ်ႇ ပတ်ႉၸေးသီႇပိူင်၊
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼၼ်ႇတိယ ႁဵတ်းပဵၼ် သြႃႇဢုပတ်ႉသေႇသေယဝ်ႉ ဢဝ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇလႃႇၽဝမ်ႇသ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽဝရႁၢၼ်း ၼႂ်းသိမ်ႇၶၼ်ႇထလူင် ၵျွင်းၼမ်ႉသိမ်ႇ၊
ဝဵင်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၸဝ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈမႃး
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼႆႉ ယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတီႈ ၵျွင်းမူဝ်းထိ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၵျွင်းသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ ဝဵင်းမေႇမဵဝ်ႉ၊ ၵျွင်းမႅင်ႇၵျီး ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်၊ ၵျွင်းၵတိပိၼ်ႇ
ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ ၵျႂင်းဝေႇလုဝၼ်ႇ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းမႃး
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼႆႉ လႆးသွၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈ တီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၵျွင်းပႃႈၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸဵမ်လိၵ်ႈ လေႃးၵီႇလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇတင်းသွင်ပိူင်သေ ၶိုၼ်းမႃးပူင်သွၼ်ပၼ်ၶိုၼ်း
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼႆႉ
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼႆႉ လႆႈမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး ၵျွင်းၸေႇတီႇၵွင်းမူး ၸလွပ်ႈသႃလႃး ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊ သုမ်သႄႇ၊ မိူင်းတုင်၊ မိူင်းလူင် မိူၼ်ၼင်ႇ
ၵွင်းမူးပုင်ႇဝူဝ်း၊ ၵွင်းမူးပျွင်ႇၶွင်း၊ ၵွင်းမူးၵုင်ႇၺု၊ ၵွင်းမူးၵိင်ႇသိ သၢမ်သူႇ၊ ၵွင်းမူးမိူင်းလိူၼ်း၊ ၵွင်းမူးဢူမ်မူႉ၊ ၵွင်းမူးပေႃႇၵျုဝ်ႇ၊ ၵွင်းမူးပၢင်ႇသု၊ ၵွင်းမူးတူၼ်ႈတီး၊
ၵွင်းမူးမိူင်းတေ၊ ၵွင်းမူးၵုၼ်ၸၢင်ႈလဵၵ်း၊ ၵွင်းမူးမၢၼ်ႈၼႃး၊ ၵွင်းမူးမူးလေး၊ ၵွင်းမူးဢွင်ႇမင်ႇၵလႃႇၽူဝ်းတေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈလႆမႄႈၵုမ်းလုမ်းလႃး
ပႃးၸဵမ်သိမ်ႇၵဝ်ႇ ၵျွင်းၵဝ်ႇသႃလႃးၵဝ်ႇသေဢမ်ႇၵႃး ၽြႃးဢွၵ်ႇၼေႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။
ပီ 1351 ၼီႈ၊ လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ (12)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈလိူၵ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇဢေႃးဝႃႇတၸရိယမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။
ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈလႄႈ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်သႅင် ပၢင်းမႃး သီႇႁူဝ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1256 ၼီႈၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈငမ်းပၢႆး
ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ် ထိင်းသိမ်းမႃးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ မႄးႁဵတ်းတိူၵ်ႈမၼ်းသေ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတင်းၼမ် လႆႈလူႇလႆႈဝႆႈလႆႈသႃယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်းသြႃႇလူင်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇမႃး တင်းၼမ်တင်းလၢႆသေဢမ်ႇၵႃး မီးၵုင်ႇသီလ သမႃႇထိ ပၺႃႇ တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ပီ 1355 ၼီႈၼၼ်ႉ
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈလူႇၵၢပ်ႈၸုမ်ႈသူး <B>ဢၵ်ႉၵမႁႃႇသတ်ႉထမ်ႇမၸေႃးတိၵထၸ</B>ယူႇယဝ်ႉ။
လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ၾိင်ႈမိူင်းၾႃႉ ယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ
ပေႃးဝႃႈမီးမႃး ရုပ်ႈၼၢမ်ႇၵေႃႇ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈလွင်ႈထဝ်ႈပဵၼ်တၢႆလႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ၾိင်ႈမိူင်းၾႃႉ ယႃႇမိူင်းလုမ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1357 ၼီႈ
လိူၼ်ၵဝ်ႈလွင်ႈ (4)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ 107 ပီ ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈ 81 ဝႃႇသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇယုယႂ်ႇလူင်ၶႃႈယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး
ၸိူဝ်ႉ
တႃႇတေပဵၼ်တူၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈမီး ၸိူဝ်ႉယူႇ။ ပုၼ်ႈတႃႇ ပၢင်ပွႆး ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ တေပဵၼ်မႃးၼႆႉၵေႃႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းမၼ်း လႆႈတႄႇမႃး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈမႁႃႇၼႃႇယၵ တူၼ်ႈၶူးလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ (မိူင်းသူႈ) လႄႈ ၸဝ်ႈၾၶမ်းသိူၵ်ႈ (ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ ၵေႃႉႁႅၵ်ႈ) ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ထူပ်းၺႃးၵၼ် တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉဝၸီႇရႃႇရႃႇမ၊ ၵျႅၵ်ႉၵသၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၾၶမ်းသိူၵ်ႈ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းလီ ဢၼ်ၼႆႉသေ တႃႇတေသိုပ်ႇဢွၵ်ႇတူၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းဝႃႇသၼႃႇမိူၼ်ၵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸိတ်ႉတသႃႇရ (လၢင်းၶိူဝ်း) ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ဢုပ်ႇၵၼ် တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းမူၺ်ႇတေႃႇ ပၢင်လူင် ၶဝ်ႈၵၢတ်ႇၼွႆႉၵၼ် ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ပီၶရိတ်ႉ 1953 တေႃႇ 1956 ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵၢၼ်သင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ႁူႉတၵႃႈ တေလႆႈမီး ၵၢၼ်လူင်ႈၼႃႈယူႇ။
ၽုၵ်ႇ
ၸိူဝ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ လႄႈ ၸဝ်ႈၾၶမ်းသိူၵ်ႈ လႆႈလၢတ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ၵေႃးၸႃႇ 1319 လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ 27/28/29 ဝၼ်း (18,19,20/11/1957) လႆးဝႃႈ မႃးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼႄၵၼ် တမ်ႈတီႈ ႁူင်းငဝ်းတူင်ႉဢွင်ႇသီႇရိ ဝဵင်းလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ဢုပ်ႇၵၼ် တႃႇဢဝ် ပိတၵၢတ်ႈ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ ၽၢႆႇတႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ (ၵျွင်းယုမ်းပွင်ႇ မိူင်းသူႈ) ႁဵတ်းပဵၼ် ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၸဝၼ ၵျွင်းလွႆၵိူၼ်ႇ မိူင်းပွၼ် ႁဵတ်းပဵၼ် ၽူႈၶပ်ႉပၢင်သေ သင်ႇၶႃႇတႆး တင်းၼမ် ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၸုမ်းၸဝ်ႈၾ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ဢွၼ်ၵၼ် ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၽွတ်ႈပဵၼ် ၸုမ်းပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ၽၢႆတႆး ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။