cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1269
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽရူးသူဝ်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1269
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1269
209
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:209
လွင်ႈပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ (ယၸတိ) ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပိမ်ႇပိသႃႇရၼၼ်ႉ ပရမ်ႇမၼပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ၼႆႉ ၵႆႉၵႆႉႁဵတ်းပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ (ယꩡတိ)ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇလွင်ႈပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉဢၼ်တႄႉမၼ်း ပဵၼ်ပူႇၸေႃႇၸွမ်းၼင်ႇ ယၢမ်ႈၵိူဝ်းယမ်မူးၸႃးမႃးၼၼ်ႉၵွႆးယဝ်ႉ။ ပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ ၶွင်ပရမ်ႇမၼၶဝ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵိုၼ်းလူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶႃႈႁႅမ်သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႃႉ၊ ဝူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပူႇၸေႃႇယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး မၢင်ပၢင် ယင်းၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းသေ ပူႇၸေႃႇလူးၵွၼ်ႇ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ၵုတတၼ်ႇတ ၶပ်းၶိုင်တႃႇပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ ၼင်ႇၾိင်ႈထုင်းမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ပၢင်ပွႆးတေၵိုၼ်းၵႂၢင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶပ်းၶိုင်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢူၺ်းလီတီႈၵႆၶဝ်ၵေႃႈ တႃႇတေမႃးၶဝ်ႈပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉ ပေႃးႁွတ်ႈၽႅဝ်ဝဵင်းၶၼ်ႇၼုမႃႇတ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ယေႃးၶိင်းၽႅဝ်မႃးဝဵင်းၶၼ်ႇၼုမႃႇတသေ တေႃႇတတ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃးတင်းလၢႆၵေႃႈ ပဵၼ်ၽုင်ပဵၼ်ၵေ ၵႂႃႇဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃး​ၵုတၼၼ်ႇတ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းလႆႈႁၼ်ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇယူႇႁဵတ်းၼၼ် မၼ်းၸင်ႇၶႆႈၸႂ်ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် တီႈၵူၼ်းမၼ်းဝႃႈ မၼ်းၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇထူပ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းလူင် ၶၼ်ႇၼုမႃႇတၼႆႉ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလိုဝ်းလင်ဝႆႉလႄႈ ၽိူဝ်ႇၵႂႃႇထူပ်းၽြႃး တႃႉၽြႃးမႃးထူပ်းၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းလူင်ၼႆ ၸင်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ၵုတၼၼ်ႇတၸင်ႇဝႃႈ "ၼႄႈ သူၸိူဝ်းၼႆႉ သမၼၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈဢိူဝ်ႈ၊ မၼ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးတီႈပေႃႈမႄႈ ဢၼ်မျၢတ်ႈ ဢၼ်ၽုင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ လုၵ်ႉမႃးတီႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယ ဢၼ်ၸၼ်ႉသုင်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပႂ်ႉပႃးသိၼ်သီႇလသေ ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၽၢႆႇပူင်သွၼ်ဢိူဝ်ႈ။ လွတ်ႈၵၢင်းတၼ်ႇႁႃႇလေႃးၽသေ မီးဢိၼ်ႇတရေႇတဵမ်ထူၼ်ႈဢိူဝ်ႈ။ မီးပိုၼ်ႉႁူႉပၢႆးမေႃသေ လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်ၸရၼၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မီးပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႈၵူၼ်းလီ ႓႒ ပိူင်သေ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၶႅၵ်ႇ ဢၼ်လီၵိုင်ႇဝဵင်းၶၼ်ႇၼုမႃႇတ ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵဝ်တေၵႂႃႇၸူးသေ ၼပ်ႉယမ်တၵ်ႉၼၢႆၵႂႃႈ" ဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈၵွၼ်းဝဵင်းၵုတၼၼ်ႇတယၢမ်ႈငိၼ်းယူႇ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃး လွင်ႈပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇယꩡ်ႉ ပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ။ ပၢင်ပွႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶႃႈႁႅမ်သၢႆၸႂ် သတ်းတိရိသၢၼ်ႇသင်သေဢၼ်။ လွင်ႈၶႃႈႁႅမ်သတ်းတိရိသၢၼ်ႇသေ ပူႇၸေႃႇၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၼ်းသၢၼ်ၶတ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႘႘၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸပႄႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၸပႄႇပိၼ်ႇ  (စပယ်ပင်ရွာ၊ Sabaipin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191940 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1936 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2367 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4303 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
လႄႇၿျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၿျႃး  (လယ်ဗျားရွာ, Lelbyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၿျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194263 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႄႇၿျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 838 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1855 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ဝဵင်း
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ မီးဝႆႉ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ လႄႈ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆႉၼႂ်း ပႃႇထိူၼ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇတဝ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးမီး။ ၵၢၼ်မႆႉ (ပွတ်းမႆႉ မွၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း) ၼၼ်ႉၵူၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ။ တီႈထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆ့ မီး 1536 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 73521 သေ မွၵ်ႈ 13585 ၼႆႉ ပဵၼ် မၢၼ်ႈမုတ်ႇသလိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆ့ လင်ႁိူၼ်းမီး မွၵ်ႈ 600 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မွၵ်ႈ 3000 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ မျေႇတူး၊ သႃးၵူင်း၊ သႃးၵၢႆး၊ ထူးၵျီး၊ ဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ၶျိၼ်ႇမျိတ်ႉၵျိၼ်း၊ ၵျီႇၸု လႄႈ ငႃးယႃႇၼႄး၊ တပႂႅတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈမုတ်ႇသလိၼ်ႇ ယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၵူႇၵျီး ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းမျေႇတူးၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းသေ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သီႇၼႆ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႅင်တႅင် ၸိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ၊ ဢုၼ်၊ ထၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈ ဢွၵ်ႇထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်ႈဝႃႈတႄႉ ထၢၼ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုတိုၵ်ႉၼုမ်ႇႁႅင်းလႄႈ ပႆႇထုၵ်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆၼမ်ႉၵႃႇပူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆၸႂ်တႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပိူဝ်ႇ တင်းဢၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။ လႆႈဢိင်ၽၢႆႇၼၼ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။
တႆးတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ လႄႈ မိူင်းဢႃႇဝႃႉလႆႈတူၵ်းသုမ်း
တႆးတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉလႄႈ မိူင်းဢႃႇဝႃႉလႆႈတူၵ်းသုမ်း
မိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ်မိူင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊပၢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။  မိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉ  ဢိင်ၼိူဝ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းမၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၸိင်တိုၵ်းလႄႈလႆႈတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇၵေႃႈမီးယဝ်ႉ ။ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈ ဢၼ်ၶႃႈလႆႈလူမႃး ၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်းတႆး ဝၢႆးသေဢႃႇဝႃႉလႆႈလူႉပၢင်းၵႂႃႇယဝ်ႉပွၵ်ႈၼိူင်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသီႇႁတူႇၸင်ႇၶိုၼ်းလႆႈမႄးမႃးၵေႃႇသၢင်ႈ မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၵႃႊ မၼ်းၸဝ်ႈသမ်ႉထုၵ်ႇၺႃႊၸဝ်ႈသတူဝ်းမိင်းၽျႃႇ ၶႃႈတၢႆယဝ်ႉ။  မိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးႁႅင်းပွင်ႊတေႃႇလၢႆလၢႆမိူင်းၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းရၶႅင် လႄႈ မိူင်း တႆးၵွၼ်ႈၼိူဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈယူႇတႂ်ႈႁႅင်းပွင်ႊမၼ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးမႃးတူၺ်းၶိုၼ်းပၢၼ်မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉ မီးလွင်ႈၼွင်ႇၵၢႆႉၵၼ်တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးတေႃႉၵၼ် ၸိူဝ်ႉၼႆႉၵေႃႈလႆႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးဢဝ်ပၢၼ်တႆးဝႃႈၸိုင်ႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈ ၶမ်းသႅၼ်ၾႃႉယဝ်ႉ။မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးလႄႈတင်းၸဝ်ႈၾႃႉမၢၼ်ႊၵေႃႈ ပဵၼ်ပႃးဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ၼႂ်းပပ်ႉပိုၼ်းၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းတႆးဝႃႈၼႆ ၸဝ်ႈၾႃႈသီႇပေႃႉ ၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ်တင်းမၢၼ်ႊၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶၢင်ၶမ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၶဝ်တႄႇတိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၽႂ်ႇၸုမ်းမၼ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဢူၺ်းလီၽႂ်မၼ်း သေ မႃးၸွၺ်ႈတိုၵ်းယဝ်ႉ။မိူၼ်ၼင်ႇၽၢႆႇမၢၼ်ႊသမ်ႉ ႁွင်ႉၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ မႃးၸွၺ်ႈထႅမ်ယဝ်ႉ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းၶိုၼ်ႈၼႃႈသိုၵ်း ၵႂႃႇတိုၵ်းတင်းဝဵင်းမၢၼ်ႊမေႃႇဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဝဵင်းမၢၼ်ႊမေႃႉၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ်တႂ်ႈလႅၼ်ႊလိၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉဝႆႉယဝ်ႉ။ၶဝ်ၼႆႉသိမ်းဢဝ် မိူင်းမေႇတူႇပႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်ႈယၢမ်း ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉၵေႃႈ ၸင်ႇလႆးသူင်ႇလိၵ်ႈၸူးၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢႃႇဝႃႉ တႃႇႁႂ်ႈၶဝ်မႃးလွမ်ႉၶိုၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးဢၼ်မႃးယူႇ ဝႆႉတီႈမေႇတူၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢႃႇဝႃႉၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်တင်းၸၢင်း150 ၊ မႃႉ6000 လႄႈ ႁႅင်းသိုၵ်းသမ်း 120000ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၽိူဝ်ႇၶဝ်ၵႂႃႇၽႅဝ်တီႈ မေႇတူႇၵေႃႈ ၶဝ်ၶဝ်ႈတိုၵ်းၵၼ်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ ။ၵူၺ်းၵႃႊ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းမၢၼ်ႊၶဝ်မႃးၶဝ်ႈတိုၵ်းတီႈမေႇတူႇၼၼ်ႉ ႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ်ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇၶိုၼ်းထွၺ်လူင်ႈၵႂႃႉတီႈၵႆဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇလွမ်ႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၵႃႊ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၶိုၼ်းထုၵ်ႇၺႃး သိုၵ်းဝဵင်းမိၼ်ႇၵိၼ်း လႄႈ ဝဵင်းၵႃလိုဝ်း မႃးတိုၵ်းၶဝ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းယွမ်းမၼ်း ယူပ်ႈလူင်းႁႅင်းလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းထွၺ် လူင်းမႃးတီႈဝဵင်း တပျေႉယိၼ်းလႄႈ သီႇ ၵူၵ်ႉတႃႇယႃႇၶိုၼ်းယဝ်ႉ။မၼ်းၶိုၼ်းမႃး ၶတ်းၸႂ်မႃး ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၵူၼ်းမၼ်းၶိုၼ်း။
မိူဝ်ႈၼႂ်းပီႊ 1513 ၼၼ်ႉမႃး မိူင်းဢၼ်မီးတင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၶွင်မိူင်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ လႆႉမီးၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉ တေႃႇပေႃးထိုင်ပီႊ 1515ယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၵႃႊ ၼႂ်းပီႊ1513ၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇဢဝ် သၵူး တေႃႇပေႃးထိုင် ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းဢၼ်မီးႁိမ်းၽၢင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တေႃႇမိူင်းဢႃႇ ဝႃႉ မူတ်းမူတ်းယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇတိုၵ်းၶဝ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1515ၼၼ်ႉ မိူင်းမျေႇထႄး လႆႈပဵၼ်မိူင်းဝၢင်းၵွမ်းတေႃႇ မိူင်းဢႃႇဝႃႉၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ တေႃ1518ႇ 1520ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈ ၾႃႉမိူင်းယၢင်း ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမိၼ်ႉၵျီးၺူဝ်ႇ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တပိၼ်သူၺ်ႇထီးၼၼ်ႉ လႆႈႁၢင်ႈသိုၵ်းသေတိုၵ်းတေႃႇ မိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိူင်ႈသမ်ႉ မိူင်းယၢင်းၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈတိုၵ်း တေႃႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉပႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်း ၵႃႊ တၢင်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉ ၶိုၼ်းတိုၵ်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းယၢင်းၶိုၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတပ်းသိုၵ်းယၢင်းၶဝ် ပေႃးလႆႈ ၶဝ်ႈပႅပ်ႉတီႈဝဵင်းငရၼႄးသေ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈ လႆႈပၢႆႊလူင်းမႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိူဝ်ႇဝၢႆးသေၼၼ်ႉမႃး မိူင်းယၢင်းလႄႈ မိူင်းၵႃလိုဝ်းလႆႈ တိုၵ်းၵၼ် တင်းႁိုင်မၼ်းမီးၵႂႃႇမွၵ်ႈၵဝ်ႈလိူၼ် ယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဢႃႇဝႃႉၶဝ် လႆႈသူင်ႇသိုၵ်းၵႂႃႇၸွၺ်ႈတိုၵ်းယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းဢႃႇဝႃႉ ပႆႇထိုင်မိူင်းၵႃလိုဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၵႃလိုဝ်းပေႃးဝၢင်း ၵွမ်းတေႃႇမၼ်းဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝဵင်းမၼ်းၵဝ်ႈဝဵင်းလႄႈတင်း ဝၢၼ်ႈမၼ်း သိပ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆပဵၼ်ၵႂႃႇမိူင်းသၢၵ်ႈၶွၼ်ႇတေႃႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈပႃးတင်း ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးႁိမ်းႁွမ်း မႄႈၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သၢၵ်ႈၶွၼ်ႇတေႃႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊမၼ်းၸဝ်ႈသမ်ႉ ၵူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းမႃးၸိင်းတိုၵ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလႆႈထႅင်ႈႁႅင်းသိုၵ်းမၼ်းတီႈ မိူင်းမိၼ်ႇၵိၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ပႆတမ်းပႃးတပ်ႉပႂ်ႉၵၢင်မိူင် ဢၼ်မႂ်ႇထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။မိူၼ် ၼင်ႇမိူင်းတပျေယိၼ်း၊ငရၼႄး လႄႈ သီႇပူၵ်ႉတႃႇယႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဝဵင်းဢႃႈမျိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပၼ်ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၵႃလိုဝ်းၵိၼ်မိူင်းတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈၼမ်ၶျိၼ်းတႂိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်မိူင်းယၢင်းၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးတိုၵ်းတေႃႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ရႃႇၸႃႇဝၢင်ႇမိူင်သႅၼ်ႈဝီဝႃႈၸိုင် ၵွၼ်ႇၼႃႈ  မိူင်းတႆးပႆၵႂႃႇတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉ မိူင်းတႆး လႆႈပဵၼ်မိူင်ႁွမ်းပွင်းၵၼ်မႃး ဢွၼ်တင်းယဝ်ႉ။  မိူင်းႁွမ်းပွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ မိူင်းလႃႈ၊ မိူင်းတိင်၊ မိူင်းလႅမ်း ၊ မိူင်းသႅင်၊ မိူင်းတီး၊ မိူင်းဝၼ်း၊ မိူင်းၼွင် ၊ယွင်ႁူၺ်ႈ၊ သထုင်ႇ၊ မိူင်းပၢႆး၊ သီႇပေႃႉ ၊မိူင်းမၢဝ်း၊မိူင်းၵိုင်၊မိူင်းတေႊၾၢင်၊ လႄႈ မိူင်းၶွၼ်ယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၵႃႊ ၼႂ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ တေတူၵ်းႁၢႆဝႆႉ မိူင်းၵွင်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ မိူင်းယၢင်းသမ်ႉမႃး ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းယဝ်ႉလႄႈ ယူဝ်ၶႄး ၶဝ်တေသွၼ်ႇဝႃႈ ပေႃးမိူင်းယၢင်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈသွၼ်ႇဝႃႈ မိူင်းၵွင်းၵေႃႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းယဝ်ႉ။  ယူဝ်ၶႄးၶဝ်သွင်မိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၵွၺ်းၼႆသေမိူင်းဢၼ်လႂ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၵေႃႈ သွၼ်ႇဝႃႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၼၢႆးသမ်ႉလိူၵ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇတေၵႂႃႇယူႇၸွမ်းမၢၼ်ႊ ယဝ်ႉ။ ထိုင်တီႈၸဝ်ႈၾႃႉဢႃႇဝႃႉၶဝ် ၶိုၼ်းလႆႈသူင်ႇၸဝ်ႈၾႃမိူင်းၼၢႆး မႃးႁွမ်းပွင်းၸွမ်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ယွၼ်ႉၼၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူင်းတႆးလႆႈပဵၼ်မိူင်းႁွမ်းပွင်းၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။
ပၢၼ်လိုၼ်းၶွင်မိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉပဵၼ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉယဝ်။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးသေ လႆႈၵႂႃႇၽွင်းငၢမ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလႄႈၸဝ်းၶိူဝ်းသင်းသေယူႇၸွမ်းၵၼ် ၵႂႃႉၸိူင်ႉၼႆၵွၺ်းယဝ်ႉ။ မိၼ်းၸီးယႅၼ်ႇၼွင်ႇသမ်ႉပဵၼ်ၽွင်းမိူင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈမၼ်းပဵၼ်မၼ်ႊလႄႈမၼ်းၵေႃႈပဵၼ်ၸႂ်မၢၼ်ႊသေ ဢီးသူၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၼႆႉ ႁၼ်ၽိတ်းၼိူဝ်ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်မီးၼႂ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈလိုပ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်း ၼ ၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမိူင်းတင်းသဵင်ႈသေ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈၵိုတ်းမၼ်း ၸဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ်ၵွၺ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထိုင်ၸိူင်ႉၼႆမႃး ၵႅမ်မိူင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁွမ်းပွင်းၵၼ်းတင်းမိူင်းတွင်ႉငူႇသေမႃး တိုၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇမီးၽႂ်ၸွၺ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတူၵ်းသုမ်းလွၵ်းလိင်ႉၶွင်ၵႅမ် မိူင်းမၼ်းၼၼ်ႉသေထိုင်တီႈ ပေႃးလႆႈၶၢႆႉယၢၼ်မိူင်းမၼ်းၵႂႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းယွၼ်းတင်း ၸွၺ်ႈထႅမ်တီႈၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၸွၺ်ႈထႅမ်းမၼ်းသင်ယဝ်ႉ။ ထိုင်တီႈ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇယွၼ်းတင်း ၸွၺ်ႈထႅမ်တီႈပႃႈယိၼ်ႉဢဝ်ယဝ်ႉ။ပယိၼ်ႉၼွင်ႇတိုၵ်ႉပေႉၸွၺ်ႈသေတႃႉ ဢမ်ႇပၼ်မၼ်းၽွင်းငၢမ်းသေ ၶိုၼ်းႁွင်ႉဢဝ်ၼွင်းၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၽွင်းငၢမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ႁဵတ်းၼႆသေပၢၼ်မိ င်းဢႃႇဝႃႉၵေႃႈ လႆႈသုတ်းၵႂႃႇတီႈၼႆႈယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉယူပ်ႈယွမ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းပဵၼ်ပၢၼ်တူင်ႇဢူႇ လႆႈမီးႁႅင်းပွင်ႊမႃးယဝ်။ ယွၼ်ႉသင် လႃႇပေႃးၼႆ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈဝႃႈ ၼႂ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းပီႊ ဢၼ်ၶဝ်လႆႈမီးပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မိူင်းတွင်ႇငူႇသမ်းလႆႈ မီး လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်သေ လႆႈ ႁင်ႈႁႅၼ်းဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းၶဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈတွင်ႇဢူႇၶဝ် မီးဢဵၼ်ႁႅင်းမႃး ဝႆးသေ မိူင်းဢႃႇဝႃႉလႆႈတူၵ်းသုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မျွၵ်ႉဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉဢိၼ်း  (မြောက်အင်းရွာ, Myaukinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190745 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1323 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1489 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2812 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ႁၢင်ႈၽၢင်လူင် ႓႒ ပိူင်
ၼႂ်းလေႃးၵၶူင်းၵၢင်လူင်ၼႆႉ တႃႇတေပဵၼ် သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထႃႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈမီး ႁၢင်ႈၽၢင်ႈလူင် ႓႒ ပိူင်ၼႆႉ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ပွၵ်ႉၶရသႃႇတိ ၸင်ႇတေဢဝ် ႁၢင်ႈၽၢင်လူင်ႈ ႓႒ ပိူင်ၼႆႉသေ ထတ်းတူၺ်း ၸွင်ႇၸႂ်ႈ ၽြႃးႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽြႃးႁႃႉ ၼႆယူႇ။
ၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈ
ပေႃးဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈ ယဵပ်ႇၼိူဝ်ႇလိၼ်ၼႆ ၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵင်းၵၼ်(ဢမ်ႇၶူင်ႈဢမ်ႇယၢၼ်း) မိူၼ်ၼင်ႇ ၽႃႇၶႅပ်းတိၼ်ၶမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁၢင်ႈၽၢင်ၶေႃၶေႃ ပုၼ်တႃႇမုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ ၶုၼ်ၸၵျဝတေးသွင်ၸဝ်ႈၼႆႉၵူၺ်း။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇယူႇၼၼ်ႉ လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လီၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇသုတ်ႈဢမ်ႇႁူၼ်သေ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇတေလႆႈ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆယဝ်ႈ။
လွၵ်းလၢႆးၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈ
ၽႃႇတိၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ လွၵ်းလၢႆးၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈ မီးႁွႆးမီးလၢႆး ပၢၵ်ႇပၢႆပႅတ်ႇလွၵ်းတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ထႅမ်သၢင်ႈတႃႇၼပႃႇရမီႇၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈလူႇတၢၼ်းသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၶိူင်ႈလူႇၶူဝ်းတၢၼ်းၸဝ်ႈ တိုၼ်းသႂ်ႇပႃးတဵမ်ထူၼ်ႈ ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
သူၼ်ႈတိၼ်ၸဝ်ႈ
သူၼ်ႈတိၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ယၢဝ်းလူဝ်သေ ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ဝႄႈလွင်ႈဢဝ်တၢႆသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈမႃး ၽဝႃႉတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉၽွၼ်းလီဢၼ်ၼႆႉလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈမီး (႑) သူၼ်ႈတိၼ်ယၢဝ်း။ (႒) ၼိဝ်ႉမိုဝ်းၼိဝ်ႉတိၼ်ယၢဝ်း။ (႓) တူဝ်ၸဝ်ႈသိုဝ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇတူဝ်ၶုၼ်သၢင် ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၼိဝ်ႉတိၼ်ၸဝ်ႈ
ၼိဝ်ႉမိုဝ်းၼိဝ်ႉတိၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ယၢဝ်းလိူဝ်သေ ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇယူႇယဝ်ႈ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈဢဝ်တၢႆ တူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽႃႇတိၼ်ၽႃႇမိုဝ်းၸဝ်ႈ
ၽႃႇတိၼ်ၽႃႇမိုဝ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဢူၼ်ႈယွမ်ႈယွမ်ႈ ၼုမ်ႇတွတ်းၼွတ်းဝႆႉယဝ်ႈ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢဝ်သင်ႇၵႁတြႃးသီႇပိူင် ၵုမ်ႉၵႅမ်ထႅမ်ၸွႆႈပိူၼ်ႈလႄႈ ၽွၼ်းလီမၼ်း ၸင်ႇမႃးပၼ်ပဵၼ် (႑) ၽႃႇတိၼ်ၽႃႇမိုဝ်း ဢူၼ်ႈယွမ်ႈယွမ်ႈ ၼုမ်ႇတုၼ်းၼုတ်း။ (႒) ၼိဝ်ႉမိုဝ်း၊ ၼိဝ်ႉတိၼ်ၸဝ်ႈ ၵူမ်ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်လီယဝ်ႈ။ (တြႃးသင်ႇၵႁႃႉသီႇပိူင်ၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ)
တိၼ်မိုဝ်းၸဝ်ႈ
ၼိဝ်ႉတိၼ်ၼိဝ်ႉမိုဝ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လွင်ႈၽဵင်ႇၵၼ် မိူၼ်မင်ႇပိူၼ်ႈဢဝ် မႆႉၸဵၼ်ႈႁဵတ်းဝႆႉ လီလီငၢမ်းငၢမ်းသေ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်ၼိဝ်ႉၼိုင်ႈလႄႈ ၼိဝ်ႉၼိုင်ႈ မႃးၸပ်းၵၼ်ၼႆႉ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်မၼ်း ဢမ်ႇႁၢင်ႈဢမ်ႇပွင်ႇ။ ႁၢင်ၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်သၢင်ႇၵႁႃႉတြႃး သီႇပိူင် ၵုမ်ႉၵႅမ်ၸွႆႈထႅမ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
တႃတိၼ်ၸဝ်ႈ
တႃတိၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ သုင်ၶိုၼ်ႈၽၢႆႇၼိူဝ်ဝႆႉယဝ်ႈ။ ၼႂ်းၽဝႃႉတင်းၼမ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈႁေႃးလၢတ်ႈတြႃးပၼ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈမီး (႑) တႃတိၼ်သုင်။ (႒) မၢႆၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉၸဝ်ႈ ငွၵ်းၶိုၼ်ႈတၢင်းၼိူဝ် ၼင်ႇၼႆယဝ်ႈ။
ဝႃးမိုဝ်းၸဝ်ႈလႄႈ တၢင်းသုင်ၸဝ်ႈပဵင်းၵၼ်
သင်ဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸုၵ်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ဢဝ်မိုဝ်းသွင်ၶွၼ် ယွၼ်ႇလူင်းၸွမ်းၶႃဝႆႉၸိုင် ပၢႆမိုဝ်းၸဝ်ႈ ၽႅဝ်ထိုင်ႁူဝ်ၶဝ်ႇၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႈ။ တၢင်းသုင်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၼိုင်ႈဝႃးၸဝ်ႈလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇ ၸၼ်ႉလႂ်ၸၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၼိမိတ်ႈ ၶိူင်ႈၵူၼ်းၸၢႆး
ၶိူင်ႈၵူၼ်းၸၢႆး မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇႁေႃႇဢူမ်ဝႆႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်ၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိူဝ်းဢၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်၊ ပေႃးလႆႈႁၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၽွမ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းသေ ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလွင်ႈၽွမ်ႉၽဵင်ႇၶဝ် ယိုၼ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၸဝ်ႈ
ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ႁၢင်ႈလီမိူၼ်ၼင်ႇ ၽိဝ်ၶမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေႃးသႃႉလဵၵ်ႉၵေႇဢေႇမၢင်၊ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်တေႃးသမႃးၼႆၵေႃႈ ၸဵဝ်းပေႇၸဵဝ်းႁၢႆ၊ လွင်ႈၸႂ်မႆႈ ႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းၼၼ်ႉ မီးဢေႇ၊ သမ်ႉလႆႈလူႇတၢၼ်းမႃး ၶူဝ်းလဵင်း ဢၼ်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼူၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၽိဝ်ၼင်ၸဝ်ႈ
ၽိဝ်ၼင်ႇမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ၼူၼ်းလီ၊ လဝ်းလီၼႃႇလႄႈ ၶႆးမုၼ်ႈသမ်ႉပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈ မႃးတူၵ်းပၢၼ်ႉသႂ်ႇယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၵႆႉၵႂႃႇမူးၸႃး ရႁၢၼ်းပုၼ်ႇၼႃး ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉၶဝ်သေ တွင်ႈထၢမ်တိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇ ၼင်ႇႁိုဝ်ဢႃႉၵုသူဝ်ႇၼႂ်းၸႂ်ၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇမီး ဢၼ်ၵိုၵ်းၵပ်းၸပ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ႁူးၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉၸဝ်ႈ
ႁူးၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈႁူးၼိုင်ႈႁူး ၵူၺ်းဢွၵ်ႇ ၶူၼ်ၼိုင်ႈသဵၼ်ႈၵူၺ်း။ ႁူးလဵဝ် ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၸွမ်းၵၼ်သွင်သၢမ်သဵၼ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်း မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈႁိုင်ႁိုင်ႁီး ဢမ်ႇမီးလွင်ႈပႅတ်ႉလႅၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶူၼ်ၵႅဝ်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ဝူင်ႈၵၢင် ၶူၼ်တႃၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ၽွၼ်းလီ ဢၼ်ဢမ်ႇပႅတ်ႉလႅၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉၸဝ်ႈ
ၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆမၼ်း ငေႃးၶိုၼ်ႈၽၢႆၼိူဝ် ၵူႈသဵၼ်ႈသေ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸွမ်းတူၺ်းၶိုၼ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ႇဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ၼႂ်းၽဝႃႉတင်းၼမ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ႁေႃးလၢတ်ႈတြႃးပၼ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
တူဝ်ၶိင်းၸဝ်ႈ
တူဝ်ၶိင်းမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ သိုဝ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ငိူင်ႈဝႄႈလွင်ႈဢဝ်တၢႆ တူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၼိူဝ်ႉတဵမ်ထူၼ်ႈၸဝ်ႈ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ လင်တိၼ်ၸဝ်ႈသွင်ၽၢႆႇ၊ လင်မိုဝ်းၸဝ်ႈသွင်ၽၢႆႇ၊ ႁူဝ်မႃႇၸဝ်ႈသွင်ၽၢႆႇ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၵွင်ႇၵေႃႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉၼင်တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ လႆႈဢဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ဢၼ်လီဢၼ်ဝၢၼ် ဢၼ်ၶႅမ်ႉဢၼ်ၶိုၵ်ႉ လူႇတၢၼ်းမႃး ၽဝႃတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၵွင်းလင်ၸဝ်ႈ
ၵွင်းလင်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ တႄႇဢဝ်ဢႅင်ႈဢႅဝ်ၸဝ်ႈတေႃႇထိုင် ၵွင်ႇၵေႃႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼိူဝ်ႉၼင်တဵမ်ထူၼ်ႈပဵင်းလီသေ ဢမ်ႇႁွင်ႈလင်သင်။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈလွင်ႈဢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ မီးၼမ်ႉၸႂ်လီ ၶႂ်ႈၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ပၼ် ၽွၼ်းလီပုၼ်ႈတႃႇ ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
တၢင်းသုင်ၸဝ်ႈလႄႈ ဝႃးမိုဝ်းၸဝ်ႈတၢၼ်ႇၵၼ်
တၢင်းသုင်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ပဵင်းဝႃးမိုဝ်းၸဝ်ႈလီလီယူႇယဝ်ႈ။ တေလႆႈဝႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းသုင်လႄႈ တၢင်းမူၼ်းမၼ်းတၢၼ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ မေႃႁွပ်ႇႁွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
လမ်းၶေႃးၸဝ်ႈ
လမ်းၶေႃးမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ မူၼ်းၵူမ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီဝႆႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈလွင်ႈဢၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ မီးၼမ်ႉၸႂ်လီ ၶႂ်ႈၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ပၼ် ၽွၼ်းလီပုၼ်ႈတႃႇ ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
လိၼ်ႉၸဝ်ႈ
လိၼ်ႉမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ လႅတ်းၽၢႆ မေႃႁူႉၼမ်ႉၸဵမ်းဝၢၼ် ဢရသႃႇလိူဝ်ႁႅင်းတႄႉတႄႉ။ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်လဵၵ်ႉတၢၼ်ႇ မဵတ်ႉငႃးၵူၺ်းၵေႃႈ လိၼ်ႉၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်ၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်း တေႃႇပေႃးၽႄႈၸွတ်ႇယွၼ်ႉထိုင် ဢဵၼ်ၸဵတ်းႁဵင်သဵၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇဢဝ်ၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈသေ မိပ်ႇငႅၼ်းၶႃတူဝ် သတ်ႉတဝႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၵၢင်းၸဝ်ႈ
ၵၢင်းမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢင်းၶုၼ်သၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ တဵမ်ထူၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လိူၼ်မႂ်ႇ သိပ်းသွင်ၶမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ဝႄႈလွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပဝ်ႇ ၵႂၢမ်းပူၺ် ၵႂၢမ်းၽၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၶဵဝ်ႈၸဝ်ႈသီႇသိပ်း
ၶဵဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ၽၢႆႇၼိူဝ်မီးသၢဝ်းသိၵ်ႈ၊ ၽၢႆႇတႂ်ႈမီးသၢဝ်းသိၵ်ႈသေ ၶဵဝ်ႈၸဝ်ႈ မီးသီႇသိပ်းသိၵ်ႈယဝ်ႈ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်​လူၺ်ႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ငိူင်ႉဝႄႈလွင်ႈၵႂၢမ်းၶႃႉၶၢႆသေႃႇယူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၸိူ်ဝးဢၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်၊ ပေႃးလႆႈႁၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၽွမ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလွင်ႈၽွမ်ႉၽဵင်ႇၶဝ် ယိုၼ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်လႄႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၵုသူဝ်ႇဢၼ်ၼႆႉသေ (႑) ၸင်ႇတေမီးၶဵဝ်ႈသီႇသိပ်း၊ (႒) ၶဵဝ်ႈၸဝ်ႈၸင်ႇၽဵင်ႇၵၼ် ၶဵဝ်ႈၸဝ်ႈဢမ်ႇႁၢင်ႈယဝ်ႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႒႐႘) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉႁႃႈ၊ ႁူၵ်း၊ ၸဵတ်း) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 2004
တယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း (သရက်ချောင်းမြို့ ; Thayetchaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းၵႃး ထဝႄႇ-ပဵၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းထဝႄႇ ၵႆယၢၼ် 17 လၵ်းယဝ်ႉ။ တိူဝ်းၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆလိူဝ် ဝဵင်းထဝႄႇ မွၵ်ႈ 15 လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉထဝႄႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း လႄႈ ဢွင်ႈတီႈပလိၵ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထိူၼ်ႇၶဝ် ဢဝ်ၾႆးၽဝ်လႄႈ လႆႈလူႉလႅဝ်မႃးသေ ထိုင်ပီ 1961-62 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းတင်ႈတႄႇဢၼ်မႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တိူၵ်ႈငိုၼ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပထဝီႇ
ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်းၼႆ့ ၶဝ်ႈပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈၸႄႈဝဵင်း သီႇၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇၼၼ်ႉသေ လိူဝ်သေ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸမ်တီႈႁိမ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၸိူဝ်းၵိုတ်းလိူဝ် တၢင်ႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်းၼႆႉ လိၼ်ပဵင်းဢေႇသေ ၵွင်းလွႆၼမ်ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆတၼိၼ်းတႃႇယီႇသေ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉထဝႄႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃးယၢဝ်း ႁွင်ႇတေႃႇၸၢၼ်း ၼႆႉ တႄႇဢဝ်တီႈ ႁွင်ႈသူၺ်ႇၵူႇ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ဝၢၼ်ႈသျိၼ်ႇမူၵ်ႉထီး ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ ၼၼ်ႉ တေႃႇပေႃးထိုင် ႁွင်ႈပလွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ သၢပ်ႇလိၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈပဵၵ်ႉၼၼ်ႉသေ တၢင်းယၢဝ်းမီးမွၵ်ႈ 60 လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵႂၢင်ႈသုင်းတီႈ ၼႃႈဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 30 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈဢေႇရိယႃႇ တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 1013 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃး 149 ဝၢၼ်ႈသေ ပူႇၵႄႇ 45 ၵေႃႉ ၸႅၵ်ႇၵၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူၼ်း
တီးၼိူဝ်ဝဵင်း လႄႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းထဝႄႇ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်သေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၵမ်ႈၽွင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း မီးဝႆႉယူႇဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈလၢမ်းၽတ်ႉၽဵင်ႇတူၺ်း ၵူၼ်း ထဝႄႇ၊ ယၢင်း၊ မွၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ မၼ်းတေမီး 90:7:2:1 ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉထသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇ ဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်သူၼ် ၵၢၼ်ၼႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပိူင်လူင် တီႈၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထူၼ်ႈသွင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ် ႁဵတ်းပႃၼဝ်ႈပႃႁႅင်ႈသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထူၼ်ႈသၢမ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၶူဝ်းႁေႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇတီး ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ မၢၵ်ႇဢုၼ်၊ မၢၵ်ႇမု၊ မၢၵ်ႇလၢင်းလိၼ်၊ ပႃၼဝ်ႈ၊ ပႃႁႅင်ႈ၊ ႁဵၵ်ႇ လႄႈ ၶူဝ်းႁေႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးသျိၼ်ႇတွင်ႇပူင်ႇ
ၼႂ်းၵႃႈၵွင်းမူးၸိူဝ်းမီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးသျိၼ်ႇတွင်ႇပူင်ႇ ဢၼ်တႄႇတင်ႈဝႆႉတီႈၼိူဝ် လွႆၸုပူင်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ် မႄးၵေႃႇမႄးၵုမ်း လုမ်းလႃးၵိူဝ်းယမ်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိုၼ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇသၢၵ်ႈၵရဵတ်ႈ 100 ပီတဵမ်ၼၼ်ႉ မီးမူးသိူဝ်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မွင်ႇၼႂႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇလႄႇထိူၼ်ႇသေ ၸူးထူပ်းၺႃးရသေးပႃးၼိုင်ႈသေ ရသေးၸူးသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီၼႄထမ်းတြႃးယဝ်ႉ ၸူးလႆႈတၢင်းႁူႉသၢင်ႇဝေႇၵသေ ဢဝ်ၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈပိုၼ်ၵၢင်ထဝ်ႇလေး ၸိူဝ်းပႃးမႃးၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းၵူၺ်သေ လူႇတၢၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၾႆးၽဝ်ပႅတ်ႈသေ ၼုင်ႈရသေးရႁၢၼ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸူးတႄႇၵွင်းမူး တီႈ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ဢဝ် ၶိူင်ႈလၢင်ႈၼၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ၸုၵွင်သေ ၸုတ်ႇၾႆးၼၼ်ႉ လႄႈ ၸူးႁွင်ႉဝႃး သျိၼ်ႇတွင်းပူင်ႇ (ၸဝ်ႈဢဝ်ၵူၺ် တမ်းၵွင်) ဝႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵွင်းမူးသျိၼ်ႇတွင်ႇပူင်ႇၼႆႉသေ ၼႂ်းၵႂၢမ်းထဝႄႇ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈဝႆႉဝႃႈ )တောင်းပုံတောင်းပုံရှင်တောင်းပုံ၊ တောင်းပုံမတ်စောက် တတ်မရောက်၊ အောက်ကကွမ်းရာ ရွှေဖလားနှင့်ပူဇော် ပါနော်မယ်ဝေ) ၼၼ်ႉလႆႈလိုဝ်းလင်မႃး ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တိတ်ႉပလူၺ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉပလူၺ်ႇၵၢၼ်ႇ  (သစ်ပုလွေကန်ရွာ, Thitpalwaykan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃးလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194667 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႃးလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1140 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1271 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2411 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မိူင်းတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႃႈ ပၢၼ်မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ
မိူင်းတႆးၵွၼ်ႇၼႃႈ ပၢၼ်မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ (၁၄၄၉-၁၅၀၃) မိူဝ်ႈပီႊ (၁၄၃၆-၁၄၄၉) ၼၼ်ႉ ၶႄႇမိင်ႇၶဝ်ႈတိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်း သၢမ်ပွၵ်ႈ။ ၵၢၼ်တိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်သိုၵ်း၊ ႁူဝ်ႁၢၼ်ၶႄႇ ဢၼ်မီးပုၼ်ၽွၼ်း တႃႇပႂ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်ပွတ်းၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပၢင်တိုၵ်း။ ၸွမ်းၼင်ၽၢႆႇၶႄႇၶဝ်ဝႃႈတႄႉ မိူဝ်ႈမိူင်းမၢဝ်းလႆႈလူႉၵႂႃႇ (1449) ၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်ဢဝ်ၸႅၵ်ႇ ပဵၼ်ပွတ်း။ ၶုၼ်မိူင်းမၢဝ်း ၵေႃႈ ၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်သေ ဢၢင်ႈၵႂႃႇပူၵ်းတင်ႈမိူင်းမႂ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၶႄႇၶဝ်သမ်ႉဢမ်ႇပၼ်ၶၢမ်ႈမႄႈ ၼမ်ႉ။ မိူဝ်ႈ1480ၼၼ်ႉ မိူင်းယၢင်းလႄႈမိူင်းမိတ်ႈသဵင်တႃႉၵၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်မႃး။ မိူင်းယၢင်း ဢွၵ်ႇသႅင်ၶဵဝ်လႄႈ သႅင်လိူင်၊မိူင်းမိတ်ႈ ၵႃႉဢွၵ်ႇသႅင်လႅင်၊ တိတ်းတေႃႇမိူင်းၶႄႇ။ သႅၼ်ဝီလႄႈ သီႇပေႃႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၶႅၼ်ၼႂ်းၵၢင် မိူင်း ၶႄႇလႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ။ ၶႄႇၶဝ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လိူဝ်သေပိူၼ်ႈ။ မိူဝ်ႈမိူင်းမိတ်ႈ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီၵႂႃႇ ၼႂ်းပီႊ15ၼၼ်ႉ ၊ ၶႄႈၶဝ်ၵေႃႈလႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မိူင်းမိတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် မိူင်းႁင်းၶေႃမိူင်းၼိူင်ႈ။ တႃႇလႆႈလွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ သႅၼ်ဝီ ၸိူဝ်းၼႆႉ သူင်ႇၶူဝ်းၽၢၵ်ႇ ၵႂႃႇပၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းၶႄႉတႃႇယႃႇႁႂ်ႈမိူင်းၶႄႇတိုၵ်း၊ ဢဝ်ၶိုၼ်း မိူင်းဢၼ်ၶႄႇၶဝ်သိမ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ၊ လႄႈ ၶႂ်ႈလႆႈ လွင်ႈမၵ်ႈမၼ်ႈၶႄႇ။ မိူင်းယၢင်းၼႆႉ ၽၢႆႇၼိူင်ႈသူင်ႇၶူဝ်းၾၢၵ်ႇၵႂႃႇပၼ် ၶုၼ်မိူင်းၶႄႇၶဝ် ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိူင်ႈသမ်ႉ တိုၵ်း တၢင်းၸၢၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ။ ၽၢႆႇမၢၼ်ႊၶဝ်တႄႉလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူဝ်ႈပီႊ1483ၼၼ်ႉ မိူင်းယၢင်းတိုၵ်းဝဵင်းမျေႇတူးလႄႈ ဝဵင်းငႃႈရ။ မိူဝ်ႈပီႊ1484ၼၼ်ႉ ၶႄႇမၵ်းမၼ်ႈ မိူင်းမိတ်ႈ ပဵၼ်မိူင်းႁသ်းၶေႃ။ မိူဝ်ႈ1477 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇဝႃႉႁူႉဝႃႈ မိူင်းၵွင်း၊ မိူင်းယၢင်းၶဝ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၶိုၼ်ႈၼႃႈသိုၵ်းဝႆႉလႄႈ ၸဝ်ႈမိူင်း ဢႃႇဝႃႉ ၸင်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း မိၼ်းယေးၵျေႃႇၸႂႃႇ၊ ၸဝ်ႈမိူင်းယမႄးတိၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတိုၵ်း။ မိူင်းၵွင်း၊ မိူင်းယၢင်း ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇ ၼင်ႇၼၼ်သေ ဢမ်ႇႁတ်းၸင်ႇတေႃႇလႄႈ ၸင်ႇသူင်ႇၶူဝ်းၾၢၵ်ႇၵႂႃႇၸူးၸဝ်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈမိူင်းယၢင်း ၼင်ႈမိူင်းတႃႈၵွင်ႈ၊ မိူင်းယၢင်းသမ်ႉ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵွင်း ၶိုၼ်ႈ မိူဝ်းၼင်ႈ၊ ၼႆသေ ၸဝ်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉၵေႃႈ ၸင်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းႁေႃၶမ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၾၢႆႇၶႄႇၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းၵႂႃႇၼင်ႈတီတႃႈၵွင်ၼႆႉ ၶႄႇၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်း။ ယွၼ်ႉတႃႈၵွင်ႈမီးႁိမ်းၾၢင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်လႄႈ ၸဝ်ႈမိူင်းယၢင်းၵႂႃႇၸိင်းတိုၵ်းမၢၼ်ႈမေႃႇ ဢၼ်မီးႁိမ်းတႃႈၵွင် ၼႂ်းမိူင်း သႅၼ်ဝီၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆတင်းမိူင်းၶႄႇ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈမၢႆတမ်းၶုၼ်မိင်ႇၶဝ်တႄႉတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸဝ်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ယွၼ်းလင်လိၼ်ႁိမ်းႁွမ်းမၢၼ်ႈမေႃႇ ၵႂ်ႈ ဝၢၼ်ႈမေႃႈ ႁိမ်းမႄႈၾၢင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်။ ၶႄႇၶဝ်ႈၵေႃႈၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးၺွပ်းလႆႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ငမ်းၾႃႉၸိုင် တေမၵ်းမၼ်ႈ မိူင်း ယၢင်းပဵၼ်ၾၢႆႇမၢၼ်ႊၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉၺွပ်းၸဝ်ႈသိူဝ်ငမ်းၾႃႇပၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶႄႇၶဝ်ဢမ်ႇ ႁဵတ်းၸွမ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇယွၼ်းၶိုၼ်းတႃႈႁိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၶႄႇၵေႃႈၶိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်လႄႈ ဢႃႇဝႃႉၸင်ႇတိုၵ်း ဢဝ်မိူင်းယၢင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၵွၼ်ႇၼႃႈပၢၼ်မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇမႆႉ ၵၢၼ်မိူင်းယုင်ႈ၊ ၵၢၼ်သိုၵ်းမီးလွင်ႈၶၢႆႉပႃႈလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း တႅၵ်ႇယၢႆႈ။ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် မိူင်းၵွင်း၊ မိူင်းယၢင်းၼႆႉ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးတေႉတေႉတိူဝ်ႇတိူဝ်ႇ။ မိူၼ်ႁၢင်ႊလႆႈယူႇၾၢႆႇတႂ်ႈ ၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢၼ်ႊဝႆႉ။
ႁၢႆးၵူၺ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
တမတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတမတၢၼ်း  (သမတန်းရွာ, Thamatan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190892 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 357 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 393 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 750 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ (ကျွန်းလှမြို့နယ် ; Kyunhla Township ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉယဝ်ႉ။
ပေႃးရေႃးပုတ်ႉထေႃး
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈမိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး
မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းမီး ၼႂ်းၵုၼ် ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ (South East Asia)သေ မီးႁူဝ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း 200 လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ မီးၵုၼ် 17508 ၵုၼ်သေ ၵုၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်း သမ်ႉမီး 6000 ၵုၼ်။ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၵုၼ် ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလူၵ်ႈသေ တိတ်းၸပ်းမိူင်း မလေးသျႃး၊ မိူင်းပရူးၼႆး လႄႈ မိူင်းၸိင်ႇၵပူႇ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 15 (15th Century AD) ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် မိူင်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇမႃးလႄႈ မီးဝႆႉတီးၵိုၵ်းပိုၼ်း ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ ၽြႃးၵဝ်ႇၵႄႇ တင်းၼမ်။ ႁိၼ်ႇတူႇလႄႈ ပုတ်ႉထၽႃသႃႇ ႁွတ်ႈၽႅဝ် ၼႂ်းၵုၼ် ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး မွၵ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 6 (6th Century AD) မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း သီႇရိဝိၸယ ပၢၼ်မိူင်း ၼဝႄ (Naval Kingdom)ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မူႇသလိမ်ႇၶဝ် တႄႇၶဝ်ႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး တီႈၵုၼ် သုမတ်ႉတရ ပွတ်းႁွင်ႇ (Northern Sumatra) မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 13 (13th Century AD)သေ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးလွႆးလွႆး ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 (16 th Century AD) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ယိင်ႉယႂ်ႇမႃး ၼႂ်းၵုၼ်ၵျႃႇဝ လႄႈ လၢႆလၢႆတီႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၽိင်ႈၽႃႇသႃႇမူႇသလိမ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ၵဝ်ၼဝ်းၶူၼ်းၶဝ်းၵၼ်ဝႆႉ တင်းၽိင်ႈၽႃႇသႃႇ ဢၼ်မီး ဝႆႉၸဵမ်ၸဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်တိၺွပ်းပႃ၊ ၵၢၼ်မႆႉ၊ ၵၢၼ်ၶမ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပေႃးရေႃးပုတ်ႉထေႃး
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈမိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး
မိူဝ်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ16 ၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းၵုၼ်းတၢတ်ႉၶျ် (Dutch) မိူင်းယူးရူပ်ႉ မႃးတိုၵ်းသိမ်းဢဝ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးသေ ဢဝ်ပဵၼ် မိူင်းၶီႈၶႃႈ (ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ)ၶဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင် ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ႈ မႃးတိုၵ်းသေ ၵူၼ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၵေႃႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢဝ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ လႄႈ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွတ်လႅဝ်း ပဵၼ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃမႃး မိူဝ်ႈပီ 1949 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ပဵၼ်သုၶႃႇၼူဝ်ႇ (Sukarno) ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2004 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈ တၢမ်ႇတဵၵ်းတဵင် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၶဝ်လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းၵုၼ်တီႇမေႃးဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးသေ ပူၵ်းတင်ႈ ပဵၼ်မိူင်း လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ။
ၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးမိူဝ်ႈလဵဝ်
မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ၽႃႇသႃႇတြႃး လွတ်ႈလႅဝ်းသေ ၶုၼ်မိူင်းၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၽႃႇသႃႇဝၢၼ်ႈ မိူင်းႁႃႈၽႃႇသႃႇ ဢၼ် ပဵၼ်ဢိတ်သလၢမ်ႇ၊ ႁိၼ်ႇတူႇ၊ ၶရိယၢၼ်ႇ၊ ၵတလိၵ်ႉ လႄႈပုတ်ႉထယဝ်ႉ။ တေႃႈလဵဝ် မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၼႆႉ မီးႁူဝ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၼပ်ႉထိုဝ်ပုတ်ႉထ သႃႇသၼႃႇ မွၵ်ႈ 2 လၢၼ်ႉပၢႆႈသေ မီးၸၼ်ႉၸွမ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉဝႆႉ မွၵ်ႈ 10 လင်ယဝ်ႉ။ မီးသႃႇသၼႃႇ သၢႆမႁႃႇယႃႇၼလႄႈ သၢႆထေႇရဝႃႇတ တင်းသွင်ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၼပ်ႉထိုဝ်ၸၢဝ်း ပုတ်ႉၵမ်ႈၼမ် တႄႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇယဝ်ႉ။ မုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မႃး ပိုၼ် ၽႄသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆ ထေႇရဝႃႇတၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ လႄႈ မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈပီမိူင်း ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉၵူႈတီႈ တီႈၼႂ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ႁူမ်ႈပႃးၸၢဝ်းပုတ်ႉ တၢင်ႇမိူင်းၽွင်ႈ တင်းသင်ႇၶ ဢိၵ်ႇတၵ်ႉၵႃႇ သတ်ႉထႃး ဢွၼ်ၵၼ်မႃး ၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝၼ်းပွႆးဝေႇသၵ်ႉ (Vesak Day) တီႈဝတ်ႉၽြႃးၵွင်းမူး ပေႃးလေႃးပုတ်ႉထေႃး ဢၼ်မီးၼႂ်းပွတ်းၵၢင် ၵုၼ်ၵျႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွႆးလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈၵိူတ်ႇ၊ ပဵၼ်ၽြႃးလႄႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ဝၼ်း ဝေႇသၵ်ႉၼၼ်ႉၸိုင် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၵူႈတီႈမႃးၶွၼ်ႈၵၼ် တီႈဝတ်ႉၽြႃးပေႃးလေႃးပုတ်ႉထေႃးၼႆႉ ၶႂ်ႈမီးပဵၼ်သႅၼ်သေႁူမ်ႈၵၼ် ၸတ်းပၢင်ပွႆး ဝေသၵ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇ ၼီးသျႃးၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မၵ်းမၼ်ႈပၼ် ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းဢိုတ်းလုမ်း လိုဝ်ႈၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းပုတ်ႉတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးၼင်ႈၽႃႇဝၼႃႇ ထွမ်ႇတြႃးလႄႈသူတ်ႇမူၼ်းထမ်း ထမ်ႇမၸၢၵ်ႈ တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝတ်ႉၽြႃပေႃးလေႃးပုတ်ႉထေႃး (Borobudur Temple)
ဝတ်ႉၽြႃးပေႃးလေႃးပုတ်ႉထေႃးၼႆႉ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ လႄႈ ၽၢႆႇပိုၼ်းၶဝ် တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃးၶမ်းသႆႇလႅၼ်ႇၻရ (Sailendra Dynasty) ၼႂ်းၵႄႈပီ 760 တေႃႇ 830 CE (9th Century AD) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းဝတ်ႉၽြႃးလင်ၼႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ လႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ တီႈၼိုင်ႈလႄႈ တီႈၼိုင်ႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၵၼ်ဝႆႉဢိတ်းဢီႈ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် တၢင်းႁိုင်မၼ်း မီးမွၵ်ႈႁဵင်ပီပၢႆသေ လႆႈဝႃႈ ၸဝ်ႉလိူဝ်သေ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉတႄႉ။ ဝတ်ႉၽြႃး ပေႃးလေႃးပုတ်ႉထေႃးၼႆႉ မီးၼႂ်း တွၼ်ႈၵၢင်ၵုၼ်ၵျႃႇဝ (Central Java) သေ ယၢၼ်ၵႆဝဵင်း ၵျူၵ်ႉၸၵႃႇတႃႇ မွၵ်ႈ 25 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လၢႆးမိုဝ်းၵေႃႇသၢင်ႈ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးသေ ႁိုင်ၵေႃႈႁိုင်ယိုၼ်းလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇ တူဝ်ႇၼီးသျႃး ၼႆႉပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းထွင်ႈထဵဝ်ႈ ဢႅဝ်ႇလႄႇ ၼမ်လိူဝ် ပိူၼ်ႈသုတ်း (most visited tourist attraction) ယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇ တူဝ်ႇၼီးသျႃးၵေႃႈ မႃးဢႅဝ်ႇတင်းၼမ်၊ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၼႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မူႇသလိမ်ႇၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးလႄႇသေ မႃးယွၼ်းသူးယဝ်ႉ။ ၽူႈသူၼ်ၸႂ် ပိုၼ်းလႄႈ ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ(Architects)) ၶဝ်ၵူႈတီႈတီႈ ဢွၼ်ၵၼ် သူၼ်ၸႂ် မႃးဢႅဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းတႄႉတႄႉ။ ၶိူင်ႈၵေႃႇ သၢင်ႈမၼ်း ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်တဝ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မႃး တီႈလွႆၽႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢၼ် ၶိူင်ႇၵိုမ်းတႄႉတႄႉ။
လၢႆးမိုဝ်းမၼ်း ၶႂ်ႈငၢႆးလၢႆးၵေႃႇသၢင်ႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆသေတႃႉ မီးၽၢင်ႇႁၢင်ႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇ ၼီးသျႃးၶေႃၶေႃ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ် လၢႆးမိုဝ်းတၢင်ႇတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းၼမ်ယူႇ။ ၸဵင်ႇမၼ်းမီး 6 ၸဵင်ႇ၊ ၸၼ်ႉမၼ်း မီးဝႆႉ 3ၸၼ်ႉသေ လႅပ်ႈယိူင်းၸူး ၶူင်းၵႃႇမ၊ ၶူင်းရူႇပ လႄႈ ၶူင်းဢရူႇပယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈဝတ်ႉၽြႃးၵွင်းမူး ဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းတၼ်ဝႆႉသေ ဢမ်ႇမီးၵူင်မၼ်း၊ ႁိမ်းမၼ်း ၵူႈၸၼ်ႉၸၼ်ႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းပႆ (ႁူဢေ်ဝမၢႄ) ႁွပ်ႈဝႆႉ မီးပဵၼ်ၵဝ်ႈၶၵ်ႉသေ ၸွမ်းႁူဝ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶႅၵ်းႁၢင်ႈ ပိုၼ်းၽြႃးလႄႈ ႁၢင်ႈၸၢတ်ႈ ၼေႃႇၸဝ်ႈဝႆႉတင်းၼမ်။ ၸၼ်ႉၼိူဝ်သုတ်း ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉ မီးႁၢင်ႈ ၵွင်းမူးသူႇယႂ်ႇသူႇၼိုင်ႈသေ မီးႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၼႂ်း ၵၢင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း ၵွင်းမူးလူင်ၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးႁၢင်ႈ ၵွင်းမူးဢွၼ်ႇသေ ၼႂ်းမၼ်း မီးႁုၼ်ႇ ႁၢင်ႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈဝႆႉ။
ႁၢင်းၵွင်းမူၼ်းဢွၼ်ႇ တင်းသဵင်ႈ မီးမွၵ်ႈ 72 သူႇသေ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ သမ်ႉမီး မွၵ်ႈ 504 သူႇ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းမွၵ်ႈ 18 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးလွႆၽႆးသေ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ပေႃးလွႆ ၾႆးတႅၵ်ႇၸိုင် ၽဝ်ႇၽႆးတဝ်ႈၽႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉပိဝ်မႃး ႁူမ်ႇသႂ်ႇႁိမ်းႁွမ်းႁူမ်ႈပႃးဝတ်ႉၽြႃး ပေႃးလေႃးပုတ်ႉထေႃးၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝတ်ႉၽြႃးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း မုၵ်ႉၸုမ်း UNESCO မၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇလူၵ်ႈ (world heritage site) ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ၵေႃႇၵုမ်းလုမ်းလႃးမႃး မိူဝ်ႈ 1973 ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်မႃးလႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ထႆႇႁၢင်ႈပေႃႉငဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီ ၶေႃးၶူမ်ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ပေႃးတေၶိုၼ်ႈ တီႈၼိူဝ်ဝတ်ႉၽြႃး ၵွင်းမူးၼႆႉၸိုင် ဢမ်ႇတပ်ႉ လႆႈထွတ်ႇၶႅပ်းတိၼ်သေ ၶိုၼ်ႈလႆႈထိုင် ၼိူဝ်ၸိၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢၵႃႇရဝတႄႉတႄႉ။ သင်ပဵၼ် မိူင်းၸၢဝ်းပုတ်ႉ ႁဝ်းတႄႉ တေလႆႈလုမ်းလႃး လီဝႆႉ ၵႃႈၶၼ်တိူဝ်းလိူဝ်ၼႆႉယူႇ။
ယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ (ရေဖြူမြို့နယ် ; Yabyu Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၽျူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ၵူၺ်ႈ
ၶေႃႈလူပ်း
ၵူၺ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸဵမ်ႁၢၵ်ႈတေႃႇပၢႆ မၼ်းမီး ၽွၼ်းလီၼမ်ဝႆႉတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ သင်တေမႃႈတႅၵ်ႈၵၼ် တင်းမၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်လႄႈ ၵူၺ်ႈၼႆၸိုင် ၵူၺ်ႈၼၼ်ႉ ၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇသေ မီးၽွၼ်းလီၼမ်သေ တၢင်ႇဢၼ်တႄႉတႄႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဵမ်လဵၵ်ႉ၊ ယႂ်ႇ၊ ၼုမ်ႇ၊ ထဝ်ႈ ၵိၼ်လႆႈၵူႈၵေႃႉ၊ တႃႇၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇမီးၽေးၶဵၼ်သင်လႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိူၵ်ႈတူၺ်း ၵူၺ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇ လႆႈသႂ်ႇၽုၼ်ႇ(သၢၼ်ၶႄးမီး၊ ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ) သင်ၼၼ်ႉသေ သုၵ်းမႃးၸွမ်းသၽႃႇဝမၼ်းၼၼ်ႉ လီလိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇၸွမ်း သၽႃႇဝၼႆသေတေၵႃႈ သင်ႁဝ်းၵိၼ်လူၼ်ႉ ၵိၼ်လိူဝ်ၼႆ ဢီႈသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးတႃႇ ႁဝ်းၶိုၼ်းယူႇ။ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဝူၼ်ႉသေၵိၼ်၊ ဝူၼ်ႉသေႁဵတ်းၼၼ်ႉ လီလိူဝ်ပိူၼ်ႈမူတ်းယဝ်ႉ။ မုင်ႈမွင်းယွၼ်းသူး လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်ဢၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၽွၼ်းလီတႃႇ ၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ်သေၵမ်းၶႃႈ။
665
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:665
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ  (ကုက္ကိုပင်ရွာ, Kokekopin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194003 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1126 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1351 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2477 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ႁၢတ်ႇလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇလူင် (Haatlong,, ဝမ်ဟတ်ရွာမ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1662
1662
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1662
ဝေႇတပ်ႉပ၊ ၸၢတ်ႈ
48- ꩡၢတ်ႈဝေၻၿ်ၿ
(ဝေၻၿ်ၿ = ပုၼ်ႇၼႃးဢၼ်မေႃ မၼ်ႇတၼ်ႇဝေတပ်ႉပ) ပေႃးဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းၽူႈမီးပႆႇၺႃႇ သြႃႇသမႃးၵေႃႈ ၸၢင်ႈလူႉလႅဝ်
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်သင်ႇသွၼ်ယၢပ်ႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေ ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ ၸၢတ်းတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ “ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း... မႂ်းၸဝ်ႈၼႆႉ သင်ႇသွၼ်ယၢပ်ႇ တီႈလဵဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ သင်ႇသွၼ်ယၢပ်ႇမႃးလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇ တၢင်းပိူၼ်ႈဢဝ်လၢပ်ႇ တႅပ်းတၢႆ ၸွမ်းတၢင်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ပိုင်ႈမႂ်းသေ ၵူၼ်းၸၢႆးႁဵင်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လႆႈတၢႆယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးလၢတ်ႈ ၸၢတ်ႈတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႈ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁမၻတ်ႈၼၼ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယူႇ တီႈဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းမေႃ မၼ်ႇတၼ်ႇဝေၻၿ်ႉၿယဝ်ႉ။ မၼ်ႇတၼ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ ပေႃးဝႃႈ ထိုင်ၶၢဝ်းၼၵ်ႈၶတ်ႈလႆႈမႃး ပေႃးပဝ်ႇ ၵႃႇထႃႇမၼ်ႇတၼ်ႇ ၼၼ်ႉသေ ႁႅၼ်တူၺ်း ၵၢင်ႁၢဝ်ၼႆၸိုင် ၽူၼ်ႁႃႇၵႅဝ်ႈၸဵတ်းပိူင် လုၵ်ႉၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် တူၵ်းလူင်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ သမ်ႉၵႂႃႇႁဵၼ်းဢဝ် တၢင်းမေႃတမ်ႈတီႈ ပုၼ်ႇၼႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးလွင်ႈတၢင်းပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ သြႃႇတပႄးသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ တီႈတိူင်းၸေႇတယူႇ။ ၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်း တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇတီႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၺႃး ၸူၼ်ႁႃႈပၢၵ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘ပေသၼၵၸေႃရ’လႄႈ ၸင်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉ ၶႃသြႃႇတပႄးသေ ၸင်ႇပွႆႇႁႂ်ႈတပႄးမၼ်း မိူဝ်းဢဝ်ငိုၼ်း မႃးထုတ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႈ ဝႆႈသႃသြႃႇပုၼ်ႇၼႃးလူင်သေ သင်ႇဝႃႈ “ၶူးဝႃးလူင်... ယႃႇပေၵူဝ် သင်ၶႃႈ၊ ၼႂ်းၵႃႈ သွင်သၢမ်ဝၼ်းၼႆႉ ၶႃႈတေၶိုၼ်းၽႅဝ်မႃးယူႇ။ ထွမ်ႇၵႂၢမ်းၶႃႈဝႆႉတႃႉ။ မိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝၼ်းၼၵ်ႈၶတ်ႈ ၽူၼ်ႁႃႇၵႅဝ်ႈတူၵ်းဢေႃႈ။ ၶူးဝႃးႁဝ်း ယႃႇပေၸႂ်ႉ ၵႃႇထႃႇမၼ်ႇတၼ်ႇသေၵမ်းၶႃႈ။ သင်ဝႃႈၸႂ်ႉၼႆၸိုင် ၶူးဝႃးၵေႃႈ တေလူႉလႅဝ်။ ၵူၼ်းၸူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေလူႉလႅဝ်ဢေႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ (ဝၢႆးသေ တပႄးမၼ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇ) သြႃႇပုၼ်ႇၼႃး (ဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်း ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ) ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸဵဝ်းလွတ်ႈ ၼႂ်းမိုဝ်း ၵူၼ်းၸူၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽူၼ်ႁႃႇၵႅဝ်ႈတူၵ်းသေလႄႈ ၵူၼ်းၸူၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၶူဝ်းၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးလူင်ၵေႃႈ ၸွမ်းလင် ၵူၼ်းၸူၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸူၼ်ထႅင်ႈႁႃႈပၢၵ်ႇၵေႃႉ သမ်ႉၶိုၼ်းမႃး တီႉၺွပ်း ၸူၼ်ႁႃႈပၢၵ်ႇ ၸိူဝ်းလႆႈၶူဝ်းမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၸူၼ် ၸိူဝ်းလႆႈၶၢမ်ႇတီႉၺွပ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ “သူၶဝ်ဢိူၺ်း... ပေႃးၶႂ်ႈလႆႈ ၶူဝ်းငိုၼ်းၶမ်းၼႆၸိုင် တီႉၺွပ်း ပုၼ်ႇၼႃးလူင်ၼႆႉတႃႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးလူင်ၵေႃႉၼႆႉ မေႃႁဵတ်း ႁႂ်ႈၽူၼ်ႁႃႇၵႅဝ်ႈတူၵ်းဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸူၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇပွႆႇပႅတ်ႈ ၸူၼ်ၸိူဝ်းလႆႈၶူဝ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတီႉၺွပ်း ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ၸင်ႇယွၼ်းၶူဝ်းၶွင် တီႈမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးလူင်ၸင်ႇဝႃႈ “ၸၢႆးၶဝ်ဢိူၺ်း... ၼိုင်ႈပီ ၸင်ႇတေထူပ်း ၼၵ်ႈၶတ်ႈမၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ပီတေမႃး ပေႃးႁွတ်ႈထိုင် ၼၵ်ႈၶတ်ႈၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၵွႆႈႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၽူၼ်ႁႃႇၵႅဝ်ႈတူၵ်း”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၸူၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယုမ်ႇ ၵႂၢမ်းပုၼ်ႇၼႃးလူင်ၼၼ်ႉသေ ၸႂ်လမ်တေႃးသလႄႈ ၸင်ႇတေဢဝ်လၢပ်ႇ တႅပ်းတူဝ်မၼ်း ပဵၼ်သွင်ပွတ်း ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလိုပ်ႈလမ်းၸွမ်း ၸူၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ၽၼ်းၵၼ်လႄႈ ၵူၺ်းၵိုတ်းသွင်ၵေႃႉၵူၺ်း။ ၸူၼ်သွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸႂ်လေႃးၽလႄႈ ၶပ်းၶိုင်ဢဝ်တၢႆၵၼ်သေ ၵမ်းလိုၼ်း မႃး လႆႈတၢႆ တင်းသွင်ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဢဝ်ၶူဝ်းငိုၼ်းမႃး လႆႈမႃးႁၼ် ၵူၼ်းၸူၼ်ႁဵင်ၵေႃႉ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ သြႃႇမၼ်း လူႉႁၢႆတၢႆလႄႈ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃး ၵႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
ၸေတႃ ႁၼိံသု ဝေၻၿ်ၿံ ၊ သၿ်ၿေ တေ ၿျသၼမꩡ်ꧢၷူ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၵေႃႉဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၽွၼ်းပၢင်ႈသေ သမ်ႉ(ႁဵတ်း)ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈလၢႆးမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်းႁိူဝ်ႉၼူၼ်း လူႉသုမ်းၵူၺ်း။ ၵူၼ်းၸူၼ် တိူင်းၸေႇတၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢႆပုၼ်ႇၼႃးလူင်ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၵူၼ်းၸူၼ် တင်း သဵင်ႈၵေႃႈ (ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ်ဢဝ်တၢႆၵၼ်သေ) လႆႈလူႉလႅဝ် သဵင်ႈမူတ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႇၼႃးဝေၻၿ်ၿၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်သင်ႇသွၼ်ယၢပ်ႇ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႃႇတၵ
208
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:208
ၵူင်းၽယႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵူင်းၽယႃး  (ကုန်းဘုရားရွာ၊ Konehpayar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၽယႃး (ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ) ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192445 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၽယႃး (ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1058 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2007 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1268
1268
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1268
မျွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျွင်းဢူး (မြောင်းဦးရွာ, Myaungu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190147 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 988 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵုင်းဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းဢွၼ်ႇ (, Kone Aun, ကုန်းအွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မျႃႉယေႇပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈမျႃႉယေႇပွၵ်ႉ  (မြရေပေါက်ရွာ၊ Myayaepauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192965 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1000 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1187 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2187 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပွႆးတၢႆးၵျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈပွႆးတၢႆးၵျေႃႇ  (ပွဲတိုင်းကျော်ရွာ, Pwetaingkyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၵေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189992 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄးၵေႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 638 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 753 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1391 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သျႃးတေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသျႃးတေႃး (ရှားတောမြို့, Shadaw) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်
ယႂႃႇတၢၼ်းယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတၢၼ်းယႂႃႇမ  (ရွာတန်းရွာမရွာ၊ Ywartanywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်းလႄႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192676 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်းလႄႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2503 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2881 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5384 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တႅတ်ႉမ (ႁွင်ႉ) မျေႇၸုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉမ (ႁွင်ႉ) မျေႇၸုၼ်း  (တက်မ (ခေါ်) မြေစွန်းရွာ၊ Tetma(Myaysun)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191936 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1936 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2367 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4303 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇတႄႉတႄႉ
ၼတီႇၵသ်သပ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပၼၼ်ႉ တင်းလုၵ်းၼွင်ႉမၼ်းသၢမ်ပၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၵယႃႇၵသ်သပလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းသွင်ပၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းလီမူးၸႃးၾႆးယူႇ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ထၢင်ႇတူဝ်ၶဝ်ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ၊ ၵူၼ်းၼမ်ၵေႃႈ ထၢင်ႇၶႃပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၼႆသေ ၼပ်ႉယမ်ၶႃၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၶူဝ်ႁူဝ်၊ မွႆၵၢင်း၊ ၼူတ်ႇၸိူဝ်းလွင်ႈမႃးၸွမ်းၼမ်ႉၼေႇရၼ်ႇၸရႃႇၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈၶႃၵႂႃႇၸူးဢုရုဝေႇလၵသ်သပၼၼ်ႉ ၶႃလႆႈႁၼ် ပီႈဢၢႆႈသွင်ၶႃလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ထႃၶူၼ်ႁူဝ်၊ မွႆၵၢင်း၊ ၼူတ်ႇၶဝ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပီႈဢၢႆႈၶႃၸင်ႇသၢင်းလၢင်းၼႄ - လွင်ႈဝႃႈ ႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇထိူမ်တူဝ်ႁဝ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၼႆ၊ ပေႃးယင်းပႆႇပဵၼ်းရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်တႄႉမၼ်းၼႆ တိုၼ်းတေပႆႇလွတ်ႈလႆႈသမ်ႇသရႃႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇသွၼ်ႈႁူမ်ႈယမ်ငဝ်းတမ်ႈတီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်တႄႉၸင်ႇတေလႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ဢၼ်တႄႉမၼ်းဢိူဝ်ႈ - သင်ႇသွၼ်ၶႃၼင်ႇၼႆ။ ၼွင်ႉမၼ်းသွင်ၵေႃႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၶႃႁႃႈပၢၵ်ႇၵေႃႈ ပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ တႃႇတေၶိုၼ်ႈၽႅဝ်လႇႈတီႈ ၸၼ်ႉပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ သီႇလလႄႈ သမႃႇထိတေလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တူၺ်းတွင်းၸွမ်းၼိူဝ်ရုပ်ႈလႄႈၼၢမ်ႇသေ တေလႆႈပူၵ်းတင်ႈသမႃႇထိ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတေပူၵ်းတင်ႈသမႃႇထိၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတူၺ်းတွင်းၸွမ်းလူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈသမႃႇထိၵႄႇထူၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇတေယၢင်ႈၶိုၼ်ႈၸူးပၺ်ႇၺႃႇသိၵ်ႉၶႃႇ - ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးၼႄၼင်ႇၼႆ။ ပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉမီးသၢမ်ပိူင်၊ ဢၼ်သပ်းသေးဝူၼ်ႉသၢင်ႈၼိူဝ်ဢၼ်လႆႈႁူႉငိၼ်းမႃးတင်းလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိၼ်ႇတႃႇမယပၺ်ႇၺႃၵွႆး။ ဢဝ်ဢၼ်ၼႆႉၵွႆးသေ ဢမ်ႇယၢင်ႈၶိုၼ်ႈထိုင်လႆႈၽႃႇဝၼႃႇပၺ်ႇၺႃႇၵွၼ်ႇ။ ဢမ်ႇထိင်းသိမ်းပႂ်ႉပႃးသီႇလသိၵ်ႉၶႃႈလႄႈ သမႃႇထိသိၵ်ႉၶႃႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈလႆႈသုတမယပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ၸိၼ်ႇတႃႇမယပၺ်ႇၺႃႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽႃႇဝၼႃႇမယပၺ်ႇၺႃႇတႄႉ ပႂ်ႉပႃးသီႇလ၊ ပူၵ်းတင်ႈသမႃႇထိယဝ်ႉၵွင်ႇၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈ။ "လႆႈမီးသြႃႇမိူၼ်ၼင်ႇၵေႃးတမၼႆႉ ႁဝ်းၵၢမ်ႇလီတႄႉတႄႉ၊ ၵဝ်လႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ပႂ်ႉပႃးသီႇလသိၵ်ႉၶႃႇ၊ သမႃႇထိသိၵ်ႉၶႃႇသေ ပူၼ်ႉသုတမယပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၸိၼ်ႇတႃႇမယပၺ်ႇၺႃႇၵႂၢႇယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၽိုၵ်းသႃ တူၺ်းတွင်းၽႃႇဝၼႃႇမယပၺ်ႇၺႃႇဢိူဝ်ႈ။ ႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ထူၺ်ႈပႅတ်ႈႁၢၵ်ႈလေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁ ယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပူၼ်ႉသေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈ၊ သၵတႃႇၵႃႇမမၢၵ်ႈသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းဢႃႇသဝေႃးတြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ"။ "သူၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းဢႃႇသဝေႃးတြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ။ ဢွၵ်ႇယၢၼ်မႃးဢဝိတ်ႉၸႃႇလွင်ႈလပ်းသိင်ႇလူင်ၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်လႄႈ" ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၶႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းႁပ်ႉဢဝ်ဢေႃးဝႃႇတဢုရုဝေႇလၵသ်သပသေလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉၵုသူဝ်ႇပႃႇရီမီႇႁွမ်တွမ်မႃးလၢႆလၢႆပၢၼ်ၽဝၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပွတ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵွႆး လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ႁဵင်းပၢႆသၢမ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်ႈႁူမ်ႈတမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်တႄႉတႄႉမၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႕႑၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၵၢၼ်ႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇဢေး  (ကံသာအေးရွာ, Kantharaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218265 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 10583 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11702 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22285 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
207
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:207
664
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တိၼ်းတပေႃႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းတပေႃႉ (ၸၢၼ်း)  (သင်းတပေါ့ (တောင်)ရွာ, Thintapawt(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃႉယႃႇၶျွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191692 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျႃႉယႃႇၶျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 979 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1377 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1661
1661
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1661
မျိတ်ႉတူႇငႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵလႃးတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1267
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1267
ၵျဵၵ်ႉပလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျဵၵ်ႉပလႄး  (ကြိတ်ပုလဲရွာ, Kyeikpale) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218405 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1126 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1351 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2477 ၵေႃႉယဝ်ႉ။