cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း
သဵၼ်ႈမၢႆၶႅပ်းၵႂၢမ်း
ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇတၢၼ်ႇလႂ် ၼမ်ႉၸႂ်ပၢႆးမွၼ်း တိုၼ်းဢမ်ႇယွမ်းသေဢိတ်း သိုပ်ႇၶႅင်တူဝ်ၶႅင်ၸႂ် ႁွင်ႉၵႂၢမ်းလဝ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ပၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆး ၵူႈတီႈတီႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်းလႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၼွပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ် ၶႅပ်းၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆး (ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း) မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1370 တဵမ် လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ (17.5.08) တမ်ႈတီႈ ပွႆးပီၵွၼ်းၶမ်း ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမ ပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈပၢင်ၵႅဝ်ႈၼၼ်ႉ တူဝ်ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း ၸူမ်းသိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁပ်ႉဢဝ် ၶႅပ်းၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆးသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸူမ်းသိူဝ်းၶွပ်ႈၸႂ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ပွႆးပီၵွၼ်းၶမ်း ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း ဢဝ်သဵင်ဝၢၼ်မၼ်း ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး သၢဝ်းပီလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁွင်ႉၼႄပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းမႃးပွႆးလႆႈထွမ်ႇသေ ပေႃးငိၼ်းၵျေႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ် ၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် မၼ်းၼၢင်း ယူႇသဝ်းဝႆႉတမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းမူႇၸႄႈ ပွၵ်ႉၸၢၼ်းသေ သိုပ်ႇၸွႆႈထႅမ်တူင်ႉၼိုင် ၸွမ်းၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း ၵႃႈၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႆး
တိတ်ႉၸေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉၸေး  (သစ္စေးရွာ၊ Thitsay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192561 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2605 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3084 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5689 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵုင်းလႅင်၊ ဝၢၼ်ႈ (ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလႅင် (, Kungleng, ကုန်းလိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
466
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၼီႇ  (ကန်နီရွာ၊ Kanni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191920 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1855 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2223 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
466
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
466
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1122
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1122
ပျီႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပျီႇတႃႇယႃႇ (ပြည်သာယာရွာ, Pyitharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218185 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7229 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1986
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1980 ႁူဝ်သိပ်းပီ
1121
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1121
မၢၵ်ႇမင်၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵၢင်ႉမေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဘော်ကြိုရွာသည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်တွင် ပါဝင် တည်ရှိသည်။ ဘော်ကြိုရွာသည် သီပေါနှင့် ကျောက်မဲအကြားတွင် ရှိ၍၊ မန္တလေး-လားရှိုး မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းသည် ဘော်ကြိုရွာကြီးကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ဘော်ကြိုရွာ၏ အနောက်ဘက်တွင် ဘော်ကြိုစေတီ တည်ရှိသည်။
ဘော်ကြိုဘုရား‎ကို အကြောင်းပြု၍ ဘော်ကြိုရွာကိုလည်း လူသိများခဲ့သည်။ ထိုရွာသည် အိမ်ခြေ ၁ ရာခန့်မျှသာရှိ၍ လူဦးရေ ၅ ရာခန့်သာရှိသော ရှမ်းရွာကြီး တစ်ရွာပေတည်း။ မော်တော်ကားလမ်း၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် အိမ်များ ဆောက်လုပ်ထား၍ ရွာတန်းရှည်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးရထားဘူတာရုံကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် ကပင် ဘော်ကြိုရွာ၌ ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့သည်။ မီးရထားလမ်းသည် ရွာ၏ နောက်ကျောဘက်မှ ဖြတ်သန်းသွား၍ ဘူတာရုံသည် ရွာ၏အနောက်ဘက် မိုင်တစ်မတ်ခန့်တွင်ရှိသည်။ ထိုမှာ ဘက်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ဘုရားစေတီ များလည်းရှိရာ ဘော်ကြိုဘုရားလည်း ပါဝင်သည်။
ဘော်ကြိုရွာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်မှ ထွက်ကုန်များမှာ ဆား၊ လိမ္မော်၊ ရှောက်ချို၊ သံပရာနှင့် ဆန်စပါးတို့ဖြစ်သည်။ ရွာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆားတွင်းများရှိ၍ ရွာ၏နောက်ကျောတွင် စပါးလယ်ကွင်းများ ရှိသည်။ ဘော်ကြိုတွင် ငါးရက်တစ်ဈေးရှိသည်။ ဈေးရှိသော အပိုင်းကို ရွာသစ်ဟု ခေါ်ကြ၍ စေတီများရှိသော အပိုင်းကို ရွာဟောင်းဟု ခေါ်ကြလေသည်။
ဢလႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၵူင်း  (အလယ်ကုန်းရွာ၊ Ahlelkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192769 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျူဝ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 874 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1085 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1959 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇ  (တောင်ရွာနောင်ရွာ၊ Taungywarnaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192473 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 793 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 909 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1702 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးၵူင်း  (သဲကုန်းရွာ, Theakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193906 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1522 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1864 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3386 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပၢင်ႇတဝိ (ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇတဝိ (, Pan Ta Wi, ပန်တဝိ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
465
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:465
တွင်ႇသျေႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇသျေႉ  (တောင်ရှေ့ရွာ, Taungshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191382 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 849 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1173 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2022 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1917
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
မျေႇပူင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမျေႇပူင်ႇ (မြေပုံမြို့ ; Myebon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျေႇပူင်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျေႇပူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇႁၢၼ်းတႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တင်း သၢႆတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ တင်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉၽျူႇသေ ၵႆယၢၼ် 65 လၵ်းလႄႈ တင်း ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 60 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဢေႇရိယႃႇဝဵင်းၼႆႉ မီး 866 လၵ်းလၵ်းသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈ (57) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျေႇပူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၵမ်ႉၼမ်သေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ်ၽီၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈဝဵင်းမျေႇပူင်ႇၼႆႉ မီး 11,566 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းမျေႇပူင်ႇၼႆႉ ၵွင်းလွႆၼမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူႇႁၢင်ႇယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉလိူင်ႇလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ၶႅမ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမျေႇပူင်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႃးၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်တိၺွပ်းပႃသေ ႁဵတ်းႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
1917
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1910 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ  (အုတ်ဖိုရွာ, Okehpo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190531 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 683 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 800 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1483 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1120
1120
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1120
1119
1119
464
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1119
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
464
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1119
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
464
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1119
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
464
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1119
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
464
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1119
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
464
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွင်ဝူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ဝူဝ် (, Naungwo, နောင်ဝို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
1119
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
464
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1119
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
464
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1119
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
464
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1119
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1119
1827
'''1827’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1827 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1820 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၼမ်ႉတိုင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတိုင်း (, Namtueng, နမ့်တိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇမင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1118
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မျွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တွင်ႇၵၢၼ်ႇ
မျွင်းဢူး (မြောင်းဦးရွာ, Myaungu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190054 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7229 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1118
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
မျွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တွင်ႇၵၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1118
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽူဝ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်ႇၸု  (ဖိုစုရွာ၊ Hposu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191917 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1855 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2223 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1118
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽူဝ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1118
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1118
ၼႃးပွႆး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးပွႆး (, Naapaui, နားပွဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
463
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:463
ဢေႇပရႄႇ 1986
(26) ဝၼ်း
5
1117
1998
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1117
ၵျူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျူဝ်ႇၵူင်း  (ကြိုကုန်းရွာ၊ Kyoetkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192768 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျူဝ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 874 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1085 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1959 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တငႃႉၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191919 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1855 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2223 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ယႂႃႇပလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပလႄး  (ရွာပုလဲရွာ, Ywarpale) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190529 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 683 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 800 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1483 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
462
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇပလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
462
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:462
ပၢၼ်းဢၢႆႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ႁူဝ်လိၼ်း (လွႆၼွႆႉ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လိၼ်း (လွႆၼွႆႉ) (, Holin (Lauinaui, ဟိုလင်း (လွိုင်နွဲ့)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇမင်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇမင် (မက်မန်းမြို့နယ်), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမၢၵ်ႇမင်ယဝ်ႉ။
ဢေႇပရႄႇ 10
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (10) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (100) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (101))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (265) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ၶၢၼ်ႇပိၼ်ႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
1116
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1116
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ (အောင်ချမ်းသာရွာ, Aungchanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190055 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7229 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵျုၼ်ႇ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵျုၼ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
ၼမ်ႉတႅၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတႅၵ်ႉ (, Nam Tit, နမ့်တစ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
သျႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး (ရှားတောမြို့နယ်), (Sharrtaw Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသျႃးတေႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ၼႃႈလိၼ်သျႃးတေႃးၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်း ဢလွင်းမိၼ်းတယႃး ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇ ၽွင်းၶိုၼ်ႈၼႃႈသိုၵ်းၸူး ဢယုတ်ႉထယ သေ ပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈသဝ်းၼိုင်ႈၵႅပ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 1980 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးယူႇမွၵ်ႈ သွင်ႁဵင်ၼႆႉသေ ပဵၼ်တီႈဢၼ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1972 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 22 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 2010 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ ႔ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ ႔ ဢိူင်ႇ ဝၢၼ်ႈ ႒႐ ဝၢၼ်ႈသေၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်သေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ႑႙ တီႇၵရီႇ ႑႐ မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ ႑႙ တီႇၵရီႇ ႒႗ မိတ်ႉၼိတ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ ႙႗ တီႇၵရီႇ ႒႗ မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ ႙႗ တီႇၵရီႇ ႕႑ မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တႄႉ 834.19 sqmi ယဝ်ႉ။ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇတေႃႇ တၢင်းတူၵ်း ယၢဝ်း ႓႕ လၵ်းသေ ၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းတေႃႇ တၢင်းႁွင်ႇ ယၢဝ်း ႕႐ လၵ်းယဝ်ႉ။
ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်
ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ (ၸႄႈမိူင်းတႆး)၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး မိူင်းထႆး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမႄႈၸႄႉ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇမေႃႈၶၢင် ဢၼ်လွႆလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼႃႈလိၼ်တႅမ်ယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၼ်ၼိူင်ႈလႄႈဢၼ်ၼိူင်ႈ ၵၢႆႇတၢမ်းၵၼ်ဝႆႉသေ တၢင်းသုင်မီႈဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ ႙႘႕ ထတ်းယဝ်ႉ။ ပွတ်းဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၶူင်း လႆႈလူင်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်း ႁႃႈပုၼ်ႈသၢမ်ပုၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉပွတ်းဢွၵ်ၶူင်းသေ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီး မႄႈၼမ်ႉ ႁွင်ႈၼမ်ႉၼမ်လိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း ဢၼ်ပဵၼ် လွႆလၢၼ်း ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ ႗႒႑႒ ထတ်းယဝ်ႉ။
သၢႆၵေးၼမ်ႉ
တီႈၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈၼမ်ႉ ႁွင်ႈၽႄးပုလႃလႄး လႄႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉမႃ ဢၼ်လုၵ်းတၢင်းတူၵ်းလႆးၸူးတၢင်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉၼမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈယႃႇသီႇၾိင်ႈၾႃႉသေ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁိူဝ်းၸၢၵ်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ မႆႈလိူတ်ႇႁႅင်ႈႁႂ်ႇသေ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး ႓႘ တီႇၵရီႇ သႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉသေ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး ႗ တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီႈ ႓႒.႗႙ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး တေႃႇထိုင် ပီ 2017 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇသဵင်ႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးဝႆႉ ႗,႐႗႖ ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်းလႅင် ယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းယမ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉၵေႃႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈထိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ပိူင်လူင်တႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်တႄႉ ပဵၼ် ငႃးယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းပိုၼ်ႉထၢၼ်တႄႉ ၸၼ်ႉသုင်မီႈ ႑ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄၸၼ်ႉသုင်မီး ႑ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄ ၸၼ်ႉၵၢင် ႑ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ႑႔ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉငဝ်ႈ ႓ ဢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃးၼႆႉ မီးႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း ႑ ဢၼ်၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇတႅၵ်ႇၼႄႇ ႑ ဢၼ်၊ ႁွင်ႈယႃပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ႔ ဢၼ်၊ ႁွင်ႈယႃၽႄပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ႔ ဢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇဢူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇဢူဝ်ႇ  (ရွာအိုရွာ၊ Ywaroh) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191916 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1855 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2223 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း
ပြက္ခဒိန်သည် ဘာသာရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ရုံးသုံးရေးအတွက် အချိန်စီမံနည်းစနစ်ဖြစ်သည်။
ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈတႅပ်းတတ်းၶၢဝ်းယၢမ်း
(ပက္ခ+ဒိန-ပက္ခ=လဆန်း+လဆုတ်+ဒိန=နေ့များ- သို့အတွက် ပြက္ခဒိန်ဟု စာလုံးပေါင်းရမည်။-ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတော် ပြက္ခဒိန်တော်ဆက်အဖွဲ့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်- ၁၉၄၉ ခုနှစ်။) ပြက္ခဒိန်ဟူသည်မှာ အချိန်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်း။ တစ်နည်းဆိုရသော်နှစ်အပိုင်းအခြား၊ ရာသီအပိုင်းအခြား၊ လအပိုင်းအခြား၊ နေ့ရက် အပိုင်းအခြားသတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေလုံးကြီးသည် နေကို လှည့်ပတ်သွား ခြင်းအားဖြင့် ရာသီများ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ တစ်ပတ် ပြည့်သောအခါ၊ တစ်နှစ်ပြည့်ချိန်ဟု သတ်မှတ်ကြ၏။ ရှေးလူများ၏ တိုင်းထွာမှတ်သားမှုအရ တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက် ၆ နာရီသာရှိ၏။ ထိုအခါက လူတို့သည်ရာသီသုံးမျိုးသာ သတ်မှတ်ထားရှိသည်ဟု ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ဖော်ပြထား၏။ လကို သတ်မှတ်ရာ၌ လဆန်းတစ်ခုမှ လဆန်းတစ်ခုအထိ တစ်လဟု သတ်မှတ်၍၊ ယင်းသည့်လပေါင်း ၁၂ လကို 'တစ်နှစ်'ဟု သတ်မှတ်ကြ၏။ တစ်လျှင် ရက်ပေါင်း ၂၉ ရက် ၁၂ နာရီကျော်ရှိ၍၊ ၁၂ လတွင် ၃၅၄ ရက်ကျော် ၃၅၅ ရက် ရှိလေသည်။
အလွန်ရှေးကျသော အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် နေသွားကို အမှီပြု၍ တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက် သတ်မှတ်ပြီးလျှင်၊ ရက်ပေါင်း ၃ဝ ရှိသော ၁၂ လနှင့် အပို ၅ ရက်ပါဝင်သော ပြက္ခဒိန်သတ်မှတ်သည်။ လေးနှစ်တစ်ကြိမ်တွင် တစ်ရက်တိုး၍၊ ၃၆၆ ရက်ရှိ ရက်ငင်နှစ်ဟု သတ်မှတ်၏။ နှစ်စဉ် ရက်ပို ၅ ရက်နှင့် လေးနှစ် တစ်ကြိမ် ရက်ပို ၆ ရက်ကို ပွဲတော်နေ့ အဖြစ်သတ်မှတ်ကြလေသည်။
ရှေးရောမလူမျိုးတို့ အသုံးပြုခဲ့သော ပြက္ခဒိန်တွင် ၁ဝ လ သာရှိ၍၊ အင်္ဂလိပ်အခေါ်အားဖြင့် မတ်လ (၃၁)၊ ဧပြီလ(၂၉)၊ မေလ (၃၁)၊ ဇွန်လ (၂၉)၊ ကွင်းတီးလစ်လ (၃၁)၊ ဆက္ကစတီး လစ်လ (၂၉)၊ စက်တင်္ဘာလ (၂၉)၊ အောက်တိုဘာလ (၃၁)၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၉)၊ ဒီဇင်္ဘာလ (၂၉) ရက်၊ ရက်ပေါင်း ၂၉၈ ရက်ရှိ၍၊ တစ်နှစ်ပြည့်ရန် ရက်ပိုများ၊ လပိုများဖြင့် အသုံးပြုကြ ၏။ နောင်အခါ ရောမမြို့ကို အုပ်စိုးခဲ့သူ နူမာပွန်ပီလယပ်က ဇန်နဝါရီလ (၂၉) နှင့် ဖေဖွာဝါရီလ (၂၈) ထပ်တိုး၍၊ ရက်ပေါင်း ၃၅၅ ရက်ရှိ ပြက္ခဒိန် သတ်မှတ်၏။
ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
လူ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ပထမဆုံး ပြက္ခဒိန်ကို တီထွင်အသုံးပြုကြသူများမှာ အီဂျစ်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးကို အမှီပြုကာ အသက်မွေးကြသည့် ပထမအီဂျစ် ပြည်ထောင်စုအတွက် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အရေးပါသော အထောက်အကူအဖြစ် ပြက္ခဒိန်ကိုလည်း တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ပြည်ထောင်စုခေတ် မစတင်မှီကပင် မြောက်ပိုင်းအီဂျစ်နိုင်ငံမှ လူတို့အနေဖြင့် တစ်နှစ်တွင် ၃၆၅ရက်ရှိသည်ကို တွက်ချက်မိပြီးဖြစ်ဟန်တူသည်။ ပြည်ထောင်စုခေတ်အရောက်တွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ပင် သတ်မှတ်ကာ တစ်နှစ်တာအတွင်းရှိ နေ့ရက်များကို အုပ်စုဖွဲ့၍ လ ဟုသတ်မှတ်ရာတွင်လည်း ကောင်းကင်ပေါ်ရှိ လ၏ အခြေအနေကိုမူတည်ကာ တွက်ချက်သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့ဖြင့် ဘီစီ ၄၂၄၁ခုနှစ်အရောက်တွင် ပထမပြည်ထောင်စုမှ အီဂျစ်လူမျိုးများသည် ပြက္ခဒိန်သစ်တစ်ခုကို တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တွင် ၁၂လ၊ ၃၆၅ရက် ရှိကာ တစ်လတွင် ရက်ပေါင်း ၃၀ ဟုသတ်မှတ်သည်။ အစွန်းထွက်ကာ ပိုလျှံနေသော ၅ ရက်ကို ပွဲတော်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ကြသည်။ ထို ပြက္ခဒိန်ကို မှီတည်ကာ ဖြည့်စွပ်ပြင်ဆင်ထားသော ပြက္ခဒိန်ကို နှစ်ကာလတာရှည်စွာဖြင့် ဂရိ၊ ရောမခေတ်များမှသည် ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေကြခြင်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် နှစ်များကိုမူ ယခုခေတ်ကဲ့သို့ နံပါတ်စဉ်တပ်၍ ခေါ်ဆိုခြင်းမပြုကြသေးဘဲ ထူးခြားသည့် အခြင်းအရာ၊ အဖြစ်အပျက်တို့ကို စွဲမှတ်ကာ သတ်မှတ်ကြသည်။ (ဥပမာ- ရေကြီးသောနှစ်၊ မီးလောင်သောနှစ် စသည်ဖြင့်) နောက်ပိုင်းကာလများတွင်မူ နန်းတက်သည့် နှစ်မှစကာ နံပါတ်စဉ်တပ်၍ သတ်မှတ်လာကြသည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်ရာတွင် ဘုရင်ဖြစ်သူ နန်းကျခြင်း(သို့) နတ်ရွာစံခြင်း ဖြစ်လျှင် အဆုံးသတ်သွားပြီး နောက်နန်းတက်လာသည့် ဘုရင်သစ်အတွက် နှစ်ကာလ သတ်မှတ်ချက် တဖန်စတင်သည်။
ယင်းသည့် နူမာနှစ်မှာ လေးနှစ်တစ်ကြိမ် တစ်ပတ်ကာလ သတ်မှတ်ပြီးလျှင် ပဌမနှစ်တွင် ၃၁ ရက်ရှိ လပေါင်း (၄)လ၊ ၂၉ ရက်ရှိလပေါင်း (၇)နှင့် ၂၈ ရက်ရှိ ဖေဖေါ်ဝါရီလ တစ်လ ရှိ၍၊ လပေါင်း ၁၂ လတွင် ရက်ပေါင်း ၃၅၅ ရက်ရှိ၏။ ဒုတိယနှစ်တွင် ဖေဖေါ်ဝါရီလ၌ ၂၃ ရက်ရှိ၍၊ ရက်ပေါင်း ၂၇ ရက်ဖြင့် လအပို တစ်လဖြည့်ပြီးလျှင် သတ်မှတ်၏။ တတိယ နှစ်တွင် ပထမအနှစ်အတိုင်း သတ်မှတ်၍၊ စတုတ္ထနှစ်တွင် ဒုတိယနှစ်ကဲ့သို့ပင် လပိုဖြည့်၍ ဖေဖေါ်ဝါရီလတွင် ၂၄ ရက်ဖြင့် သတ်မှတ်၏။ ဤနည်းမှာလည်း ၄ နှစ် တစ်ကြိမ်တွင် ၄ ရက်ပိုလျက်ရှိ၏။ ဂျူးလယပ်ဆီဇာလက်ထက်ရောက်သောအခါ လများနှင့် ရာသီဥတု မညီမညွတ်ဖြစ်၍ ဇန်နဝါရီလတွင် ဆောင်းကူးရာသီဖြစ်နေသောကြောင့် နက္ခတ်ပညာရှိ ဆိုဆီး ဂျင်းနစ်၏ အကြံပေးချက်အရ၊ ဘီစီ ၄၆ ခုနှစ်တွင် ရက်ပေါင်း ၉ဝ (နိုဝင်္ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလအကြားတွင် ၆၇ ရက်နှင့် ဖေဖေါ်ဝါရီလ နောက်ဆုံးတွင် ၂၃ ရက်) ထပ်တိုး၍၊ ဘီစီ ၄၅ ခုနှစ် နွေကူးရာသီကို မတ်လတွင် စစေခဲ့၏။ ဤကဲ့သို့ ရာသီနှင့် လများမှန်ကန်ညီညွတ်စေရန် ဇန်နဝါရီလနှင့် ဆက္ကစတီးလစ်လ(ဩဂုတ်လ) တို့ကို ၂ ရက်စီတိုး၍၊ ဒီဇင်ဘာလကို ၃၁ ရက်လ၊ ပြုပြင်ပြီးလျှင် ကျန် ဧပြီလ၊ ဇွန်လ၊ စက်တင်ဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလများကို ၃ဝ ရက်ဟု သတ်မှတ်လျက်၊ ဖေဖေါ်ဝီရီလတွင် ၂၈ ရက်ဟု သတ်မှတ်သော ၃၆၅ ရက် ပြက္ခဒိန်ကို ပြုပြင်ခဲ့လေသည်။ ထိုပြင် လေးနှစ်တစ်ကြိမ်လည်း ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နှင့် ၂၄ ရက် အကြားတွင် ရက်ပိုတစ်ရက်တိုး၍ ၃၆၆ ရက် ရက်ငင်နှစ် သတ်မှတ်၏။ မတ်လ၊ မေလ၊ ကွင်းတီးလစ်လ (နောင်အခါ ဂျူးလယပ်ဆီဇာကို အကြောင်းပြု၍ ဇူ(ဂျူ)လိုင်လ အမည်ပြောင်းသည်)နှင့် အောက်တိုဘာလများကို ယခင် ပြက္ခဒိန်အတိုင်း ၃၁ ရက် လများအဖြစ် သတ်မှတ်၏။ ထိုနောက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂရက်ဂရီ (၁၃)က အနည်းငယ် ပြုပြင်၍ ဂရက်ဂရီယန်း ပြက္ခဒိန် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
1115
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1115
ပၵ၊ ၸၢတ်ႈ
38 - ꩡၢတ်ႈၿၵ
(ၿၵ = ၼူၵ်ႉယၢင်း) ပေႃးဝႃႈႁဵတ်းဢမ်ႇလီ ၊ လႆႈၽွၼ်းၶီတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ်ၽီတူၼ်ႈမႆႉၽၵ်းၵုမ်ႇ ဢၼ်မီး တီႈႁိမ်း ၼွင်မူဝ်ပၻုမ်ႇမႃႇလူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼင်ႇၼၼ် တီႈဢၼ်ႁၢမ်ႉၵႆ ၼွင်လုၵ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးၼွင်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇယႂ်ႇတၢၼ်ႇ ၼွင်ပၻုမ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သမ်ႉမီးပႃတင်းၼမ်သေ ပေႃးဝႃႈ ထိုင်ၶိင်ႇႁႅင်ႈမႃးၸိုင် ၼမ်ႉႁႅင်ႈ ယွမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉယၢင်း တူဝ်ၼိုင်ႈ ၸင်ႇမႃးႁၼ် ပႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇမီး ၸႂ်ၶႂ်ႈပွင်ၵူတ်ႉ ဢၢၼ်းဢဝ်ၵိၼ် ပႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸင်ႇမႃးၸပ်းလိုဝ်ႈ တီႈႁိမ်းၼွင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉသေဝႃႈ “ၼွင်ဢၼ်ၼႆႉ ၼမ်ႉမီးဢေႇၼႃႇယဝ်ႉ။ ၵႅပ်ႈၵေႃႈၵႅပ်ႈ၊ ၶၢဝ်းမႆႈၵေႃႈ သမ်ႉႁိုင်၊ ၵဝ်တေဢဝ်သူပ်းၵဝ် ၶူပ်းၵၢပ်ႈဢဝ် ၵမ်းတူဝ်တူဝ်သေ တေၵႂႃႇ သူင်ႇပၼ် တမ်ႈတီႈ ၼွင်လူင် ဢၼ်မီးမူဝ်ႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ ပႃၶဝ် ဢမ်ႇယုမ်ယမ် လွင်ႈၶပ်းၶိုင် ၼူၵ်ႉယၢင်းတူဝ်ၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “မႂ်းၶႂ်ႈၵိၼ်ႁဝ်းၵူၺ်း”ၼႆယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉယၢင်း ၸင်ႇဝႃႈ “ပေႃးၼႆ ၵေႃႈ ဢဝ်ပႃတူဝ်ၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းၵဝ်လႄႈ ၵဝ်တေၵႂႃႇၼႄၼွင်ၼၼ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ ပႃၶဝ် ၸင်ႇဢဝ် ပႃလမ်လူင် တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁတ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ ပွႆႇၵႂႃႇၸွမ်းၼူၵ်ႉယၢင်းယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉယၢင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ပႃလမ်လူင်တူဝ်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၼႄပၼ် ၼွင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉတႄႉတႄႉသေ ၶိုၼ်းမႃးသူင်ႇပၼ် တီႈပႃ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ ပႃၶဝ် ယုမ်ယမ်ၼူၵ်ႉယၢင်းၵႂႃႇသေ ႁႂ်ႈၼူၵ်ႉယၢင်း ၵႂႃႇသူင်ႇပၼ်ၶဝ်လႄႈ ၼူၵ်ႉယၢင်းၵေႃႈ ႁဵတ်းၵဵင်ႈၵႂႃႇသူင်ႇသေ ၵိၼ်ပႅတ်ႈ ပႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈယူႇ။
တီႈၼွင်ၼၼ်ႉ ပႃမူတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ ၵူၺ်းၵိုတ်းဝႆႉ ပူတူဝ်ၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ၼူၵ်ႉယၢင်းၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ် ပူတူဝ်ၼၼ်ႉ သိူဝ်းသႃႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇၵႂႃႇတီႈပူသေ “ပူ... ပႃၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း တီႈၼွင်ၼႆႉ ၵဝ်ဢဝ်ၵႂႃႇသူင်ႇပၼ် တမ်ႈတီႈ ၼွင် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ မူတ်းယဝ်ႉယဝ်ႈ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ၵဝ်တေဢဝ်မႂ်း သူင်ႇပၼ်ဢိူဝ်ႈ”ၼႆသေ ႁႃငိူၼ်းၵႂၢမ်းယဝ်ႉ။ ပူၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႈမီး ၺၢၼ်ႇတၢင်းဝူၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ပူၸင်ႇဝႃႈ “ပေႃးသူင်ႇၵဝ်ၼႆ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁေသူင်ႇ၊ ပေႃးၶူပ်းၵၢပ်ႈသေ သူင်ႇၼႆတႄႉ ၵဝ်ၸၢင်ႈဝူင်တူၵ်းဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးဝႃႈ ပၼ်ၵဝ်ဢဝ်ၵိမ်းပူၵဝ် ယိပ်းငိပ်ႈၶေႃးမႂ်းသေ ၵႂႃႇၼႆတႄႉ ၵဝ်တေၸွမ်းယူႇ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉယၢင်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းႁူႉ ၶႂ်ႈၵိၼ်ပူၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇတူၺ်းႁၼ် လွၵ်းလိင်ႉပူလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇပူဝႃႈသေ ၵႂႃႇၸွမ်းသူင်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ တီႈၼွင်ၼၼ်ႉၼႆ ၵႂႃႇၼႄၼွင်သေ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၼ်းယၢမ်ႈၵိၼ်ပႃၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ပူၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ တီႈၼိူဝ် တူၼ်ႈၽၵ်းၵုမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ပူၸင်ႇဝႃႈ “လုင်းလုင်း... ႁဵတ်းသင် ဢမ်ႇဢဝ်ၵဝ် ၵႂႃႇတီႈၼွင်သေ သမ်ႉဢဝ်ၵဝ်မႃး တီႈၼႆႈလႃႇ”၊ “ယႃႇပေႁွင်ႉၵဝ်ဝႃႈ လုင်းလုင်း၊ မႂ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉယိင်းၵဝ်၊ မႂ်းထၢင်ႇ ၵဝ်ပဵၼ်ၶႃႈမႂ်းႁႃႉ၊ တူၺ်းၵၢင်ႈပႃ တီႈငဝ်ႈတူၼ်ႈၽၵ်းၵုမ်ႇ ၼၼ်ႉလူး၊ မႂ်းၵေႃႈ တေလႆႈ ၶၢမ်ႇၵိၼ်ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ”။ “ပႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ငိူဝ်ႈငႃႉလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇၵိၼ်ဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးမႂ်းႁတ်းၵိၼ်ၵဝ် ၵေႃႈၵိၼ်လႄႈ”ၼႆသေ ဢဝ်ၵိမ်းပူမၼ်း ငိပ်ႈပၼ် ၶေႃးၼူၵ်ႉယၢင်းလွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉယၢင်းၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇသူင်ႇပူ တမ်ႈတီႈ ၽင်ႇၼွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပူ ဢမ်ႇပၼ်ၼူၵ်ႉယၢင်းၼၼ်ႉ သိူဝ်းသႃႇ။ ဢဝ်ၵိမ်းပူမၼ်း ငိပ်ႈၶၢတ်ႈပႅတ်ႈ ၶေႃးၼူၵ်ႉယၢင်းသေ လူင်းၵႂႃႇ ၼႂ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ၽီ ပႂ်ႉတူၼ်ႈၽၵ်းၵုမ်ႇ လႆႈႁၼ်ၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇယွင်ႈယေႃးသေ လွတ်ႈ ႁေႃးၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
38 -	ၼၢၸ်ၸၼ်တံ ၼိၵတိပ်ပၺ်ၺေႃ၊ ၼိၵတ်ယႃ သုၶမေꩪတိ။ ဢႃရႃꩪေတိ ၼိၵတိပ်ပၺ်ၺေႃ၊ ၿၵေႃ ၵၵ်ၵꩦၵႃမိဝ။
ပိၼ်ႇတႆး
ဢူဝ် သူၶဝ်ဢိူၺ်း... ၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းၵူတ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈတၢင်းၵူတ်ႉမၼ်းသေ ဢမ်ႇယၼ် မၼ်ႈလႆႈ တီႈသိူဝ်းသႃႇတႄႉၼၼ်ႉ။ တေမိူၼ်ၼင်ႇ ၼူၵ်ႉယၢင်း လႆႈၶေႃးၶၢတ်ႇ ပိူဝ်ႈပူသေ ၵေႃႉဢၼ် ႁဵတ်းၵူတ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈ(ၽွၼ်းႁၢႆႉၸႃႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ)။
(2) ပေႃးႁဵတ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီ၊ လႆႈၶီၸႂ်တုၵ်ႉၶ။
တူင်ႈမွၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတူင်ႈမွၼ်း (, Tongmaun, တုံမွမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်တိတ်ႉသ
ၸဝ်ႈထဵၼ်တိတ်ႉသ
တြႃး ဢၼ်ဢဝ် ဢၵ်ၵေၢၸ်ꧡိ မံ ဢဝꩪီ မံ တႄႇၵႂႃႇတႄႉ ဢိင်ပိုင်ႈ လူၺ်ႈ ၸဝ်ႈထဵၼ်တိတ်ႉသသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉ တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃႇ ဝတ်ႉထိ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ ၸဝ်ႈတိတ်ႉသ
လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႁၢၼ်းၶဝ်... မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပႃႇရႃႇၼသီႇ ပဵၼ်ၶုၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရသေႉပႃးၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ တေႇဝီႇလၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈယူႇသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ပႅတ်ႇလိူၼ်သေ တႃႇတေမႃး ႁႃတုင်းၽိတ်ႉၵိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈႁိမဝၼ်ႇတႃႇ ႁွတ်ႈ ထိုင်မႃး တီႈၽၵ်းတူဝဵင်း မႃးႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၸင်ႇထၢမ် “ၸဝ်ႈရသေႉ ရႁၢၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းႁွတ်ႈမႃး တီႈဝဵင်းၼႆႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈၵႂႃႇလိုဝ်ႈ သဝ်းတီႈလႂ်?” “ၵႂႃႇလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈၸရွပ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ” ၸဝ်ႈရသေႉ ပႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်တီႈ ၽၵ်းတူ ၸရွပ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈၼၼ်ႉသေ “ၽၵ်ႉၵဝ... ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇၼၵ်းၸႂ်ၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈႁဝ်းၸဝ်ႈ လႆႈယွၼ်း လိုဝ်ႈသဝ်း တမ်ႈတီ ၸရွပ်ႈၼႆႉၶိုၼ်းၼိုင်ႈသေၵမ်း” ၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈၶိုၼ်းဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းတႄႉ တီႈၸရွပ်ႈၼႆႉ ၶႃႈတၵႃႇ ဢမ်ႇလူဝ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်သင်တီႈၶႃႈ၊ ၸရွပ်ႈၵေႃႈ ၵႂၢင်ႈလီၼႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈႁဝ်း သိူဝ်းသႃႇ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇၶႃႈလႃႈ” ပေႃးဝႃႈ ရသေႉတေႇဝီႇလ ၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸရွပ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈရသေႉထႅင်ႈပႃးၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼႃႇရတႁွတ်ႈထိုင်မႃးသေ မႃးယွၼ်း လိုဝ်ႈသဝ်းတီႈၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈ ၶိုၼ်းၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... မိူူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရသေႉႁွတ်ႈဝႆႉ ဢွၼ်တၢင်း ပႃးၼိုင်ႈဢေႃႈ၊ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈပႃးၼၼ်ႉ ႁပ်ႉယူႇၼႆၵေႃႈ ယူႇသဝ်းၶႃႈလႄႈ” ၼႆ ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတၵေႃႈ ၵႂႃႇယွၼ်းၶႂၢင်းတီႈ ရသေႉတေႇဝီလသေ ၶမ်ႈ ၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ ၼွၼ်းတီႈၸရွပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၶႃဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇသေ မိူဝ်ႈတေၼွၼ်းၼၼ်ႉ ရသေႉၼႃႇရတ လွမ်တူၺ်းဝႆႉ တီႈယူႇ ရသေႉတေႇဝီႇလသေ တွင်းဝႆႉ ႁူးၽၵ်းတူၶဝ်ႈဢွၵ်ႇလီလီသေ ၼွၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တေႇဝီလၼွၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၼွၼ်းတီႈၼွၼ်းမၼ်းသေ မႃးၼွၼ်းၶၢင်ၶိင်းဝႆႉ တီႈၵၢင်ၸရွပ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးၵၢင်ၶိုၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈရသေႉ ၼႃႇရတလုၵ်ႉဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈၼႆ ၸင်ႇမႃး ယိပ်ႇၺႃး ၸွၵ်းႁူဝ်တေႇဝီႇလယဝ်ႉ။ “ၽႂ်မႃးယိပ်ႇၸွၵ်းႁူဝ်ၵဝ်” “ပဵၼ်ၶႃတပႄးၶႃႈဢေႃႈ” “ရသေႉယွၵ်း... လုၵ်ႉၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းၶိူဝ်းမႃးသေ ၵွပ်ႈသင် မႃးယဵပ်ႇ ၸွၵ်းႁူဝ်ၵဝ်” “ၸဝ်ႈတေႇဝီႇလ ၸဝ်ႈႁဝ်းမႃးၼွၼ်းဝႆႉ တီႈၼႆႈၼႆႉ ၶႃႈတပႄး ဢမ်ႇႁူႉ ၶႃႈဢေႃႈ၊ ၶႅၼ်းတေႃႈယိူၼ်ႉသီႈသေၵမ်းၶႃႈ” ဝႃႈၼႆသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တေႇဝီႇလ တိုၵ်ႉၸႂ်လမ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႇရတဢွၵ်ႇၵႂႃႇ တၢင်းၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်တေႇဝီလ ၶိုၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူဝ်ရသေႉၼၼ်ႉ မႃးၶၢမ်ႈႁူဝ်မၼ်းထႅင်ႈ ၼႆလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဝိၼ်ႇႁူဝ်မၼ်း လူင်းမႃးၽၢႆႇတၢင်းတိၼ်သေ ၼွၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈၼႃႇရတ ၶဝ်ႈမႃးၼႆ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵူဝ်လႆႈယဵပ်ႇၺႃး တၢင်းႁူဝ်ၸဝ်ႈတေႇ ဝီႇလၼႆလႄႈ ၸင်ႇလၢမ်းသေ မႃးၽၢႆႇတိၼ်မၼ်း၊ သမ်ႉလိူၵ်ႈလိူၵ်ႈ မႃးယဵပ်ႇၺႃး ၶေႃးၸဝ်ႈတေႇဝီႇလယဝ်ႉ။ “ၽႂ်မႃးယဵပ်ႇၶေႃးၵဝ်” “ၵၼ်ႇတေႃးၶႃႈ ပဵၼ်ၶႃတပႄးဢေႃႈ” “ရသေႉယွၵ်း... မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ယဵပ်ႇၸွၵ်းႁူဝ်ၵဝ်၊ ၵမ်းၼႆႉ သမ်ႉမႃး ယဵပ်ႇၶေႃးၵဝ်လႄႈ ၵဝ်တေၵိၼ်ႇမႂ်းသေၵွၼ်ႇ” “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ၶႃႈတပႄးတႄႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းၵူၺ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁဝ်း ဝိၼ်ႇၼွၼ်းၶိုၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ၶႃႈဢမ်ႇလႆႈႁူႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်း ယဵပ်ႇၺႃး ၶေႃးၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈဢေႃႈ... ယိူၼ်ႉသီးသေၵမ်းၶႃႈ... ယႃႇပေၵိၼ်ႇသေ ၵမ်းၶႃႈ” ၸဝ်ႈၼႃႇရတၵေႃႈ တွင်းပၢၼ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေတႃႉ ၸဝ်ႈတေႇဝီႇ လဢမ်ႇယိူၼ်ႉလႆႈသေ သႁသ်သရံသီ သတတေꩡေႃ၊ သူရိယေႃ တမဝိၼေႃၻၼႃ။ ပႃတေႃၻယၼ်တေ သူရိယ၊ မုၻ်ꩪႃ တေ ၽလတု သတ်တꩪႃ။ “ၶုၼ်ဝၼ်း ဢၼ်မီးငဝ်းလႅင်းၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ ဢၼ်မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ လပ်းသိင်ႇ တိုၼ်ႇပၢႆႈၵႆၵႆ။ ၵၢင်ၼႂ် ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ဝၼ်းဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် ႁႂ်ႈၵွၵ်းႁူဝ် မႂ်းၸဝ်ႈရသေႉ တႅၵ်ႇပဵၼ်ၸဵတ်းၽၢၵ်ႇသေၵမ်း” ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတၵေႃႈ ၶိုၼ်းဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်း တီႈၶႃႈ ၶႃႈတပႄး ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း၊ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶႃႈတ ပႄး တွင်းပၢၼ်ႇယူႇသေတႃႉ ၸဝ်ႈႁဝ်းသမ်ႉၵိၼ်ႇၵႂၢမ်းၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၶႃႈၵေႃႈ တေႃႈတေၵိၼ်ႇဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်မီးတၢင်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်း တႅၵ်ႇပဵၼ် ၸဵတ်းၽၢၵ်ႇသေၵမ်း” ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတ ၽုင်းယႂ်ႇလူင်
ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႉရတၼႆႉ ၽုင်းယႂ်ႇလူင်တႄႉတႄႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ မီးၼမ်ႉ ၵတ်ႉ ႁၼ်လႆႈ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် သီႇသိပ်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ သမ်ႉႁၼ်လႆႈၵႂႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ မိူဝ်းၼႃႈ ပႅတ်ႇသိပ်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဝူၼ်ႉ ႁၼ်မိူဝ်းၼႃႈ “ဢၼ်ႁႃးသွင်ၸဝ်ႈ ၵိၼ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ တၢင်းၽိတ်း တေတူၵ်းသႂ်ႇ ႁူဝ်ၽႂ်ၼႆလႄႈ လႆႈႁူႉႁၼ်ဝႃႈ တေတူၵ်းသႂ်ႇ ႁူဝ်ၸဝ်ႈရသေႉတေႇဝီႇလ” ၼႆသေ ၸင်ႇတေဢဝ် ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ႁၢမ်ႈသီးဝႆႉ ဢမ်ႇပၼ်လႅတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ၵၢင်ၼႂ် ႁူဝ်မိူင်းသႂ်မႃးသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႅတ်ႇဢမ်ႇဢွၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၸူး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသေ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ပဵၼ်ၶုၼ်ၼႆႉ လႅတ်ႇဢမ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ၶႃႈ... ၸဝ်ႈႁဝ်း ၶႅၼ်းတေႃႈ ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈလႅတ်ႇဢွၵ်ႇၶႃႈလႄႈ” ၼႆယဝ်ႉ ၸဝ်ႈ ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉတူၺ်း တၢင်းၽိတ်းတၢင်းယူပ်ႈယွမ်းမၼ်းၵေႃႈ တေႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ “တီႈၼႂ်းဝဵင်းႁဝ်းၼႆႉ ၸွင်ႇမီးၸဝ်ႈရသေႉရႁၢၼ်း သေၸဝ်ႈၸဝ်ႈႁိုဝ်?” “ၼေႃးတီႈၶႃႈ... မိူဝ်ႈၶမ်ႈဝႃးၼႆႉ ၸဝ်ႈရသေႉၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တီႈၸရွပ်ႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ” ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၸင်ႇတႆႈၾႆးတႆႈၵၢၼ်ႈၶႄႈသေ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၸရွပ်ႈ ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃ ရသေႉၼႃႇရတသေ ၵမ်မၼ်တႃ ၼပ်ပဝတ်တၼ်တိ၊ ꩡမ်ၿုၻီပသ်သ ၼႃရၻ။ ၵေၼ လေႃၵေႃ တမေႃၿူတေႃ၊ တံ မေ ဢၵ်ၶႃတိ ပုၸ်ꧡိတေႃ။ ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတတီႈၶႃႈ... ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၵုၼ်ၸမ်ႇပူႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ တီႈၶႃႈ၊ ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မိူင်းလပ်းသိင်ႇၽိုတ်းဝႆႉၶႃႈလႃႇ၊ ၸဝ်ႈႁဝ်း ၶႅၼ်းတေႃႈ တွပ်ႇပၼ်ၶႃႈတၵႃႇသေၵမ်း ၶႃႈ” ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတၵေႃႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈတၢင်း ၵူႈပိူင်ပိူင် ပေႃး လႅတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူဝ်ၵွၵ်းႁူဝ် ၸဝ်ႈတေႇဝီႇလ တႅၵ်ႇပဵၼ်ၸဵတ်းၽၢၵ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်လႅတ်ႇဢွၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ပေႃးႁဵတ်းၼင်ႇႁိုဝ် ၸင်ႇတေသၢင်ႇထုၵ်ႇ လွတ်ႈ တၢင်းၽိတ်းၶႃႈလႃႇ?” “ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း... ပေႃးဝႃႈ ႁႂ်ႈရသေႉတေႇဝီႇလ မႃးတွင်းပၢၼ်ႇၵဝ်တႄႉ မၼ်းတေ လွတ်ႈၽေးၶဵၼ်ယူႇ” ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်ႈၵေႃႈ ၵႂႃႇတိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈရသေႉတေႇဝီလ တွင်းပၢၼ်ႇသေတ ၸဝ်ႈတေႇဝီႇလသမ်ႉဝႃႈ “ရသေႉယွၵ်းၼၼ်ႉ မႃးယဵပ်ႇၸွၵ်းႁူဝ်ၵဝ် မႃးယဵပ်ႇၶေႃးၵဝ်လႄႈ ၵဝ် ဢမ်ႇတွင်းပၢၼ်ႇလႆႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း လၢတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတွင်းပၢၼ်ႇ တၢၼ်ႇႁိုဝ်သေတႃႉ တိုၼ်းဢမ်ႇယွမ်းတွင်းပၢၼ်ႇလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်း ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸင်ႇၸႂ်ႉပိူၼ်ႈ ၺွပ်းတိၼ်ၺွပ်းမိုဝ်း တဵၵ်းၶေႃးတဵၵ်းပုမ် ရသေႉတေႇဝီႇလသေ ဢဝ်ႁႂ်ႈၵူမ်ႈၵွမ်းၸူး တီႈတိၼ်ရသေႉၼႃႇရတယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼႃႇရတၸင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈတေႇဝီလ... လုၵ်ႉမႃးၶႃႈလႄႈ... ၶႃႈတပႄး ဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ်ၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ” ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႇရတ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈတီႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း... ၸဝ်ႈတေႇဝီလ တွင်းပၢၼ်ႇၵဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ တူၼ်ႈၸႂ်မၼ်း၊ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼွင်ၼမ်ႉလုၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၵွၼ်ႈလိၼ် ၵွၼ်ႈၼိုင်ႈ တၢင်ႇဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ႁူဝ်ရသေႉသေ ဢဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႉတီႈၼႂ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ထူမ်ႈထိုင်ၶေႃးမၼ်းၼၼ်ႉတႃႉ” ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၵူၼ်းမၼ်း ဢဝ် ရသေႉတေႇဝီႇလ ၵႂႃႇႁဵတ်းဝႆႉၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတ ၸင်ႇၵႂႃႇဝႃႈ တီႈၸဝ်ႈတေႇဝီႇလ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ပေႃးဝႃႈ ၶႃႈတပႄး ပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်း ၶႃႈယဝ်ႉၸိုင် လႅတ်ႇတေဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈ ငဝ်းလႅတ်ႇႁိူဝ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် ၸဝ်ႈ ႁဝ်း ၶႅၼ်းတေႃႈ လမ်ၼမ်ႉပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်သေ ၵႂႃႇၽုတ်းပေႃႇတၢင်ႇတီႈၶႃႈတႃႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတ ပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ ယိုတ်းပႅတ်ႈ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းၵေႃႈ လႅတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၵမ်းလဵဝ်၊ ပေႃးဝႃ ငဝ်းလႅတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတိူဝ်ႉ သႂ်ႇ ၵွၼ်ႈလိၼ်ၵေႃႈ ၵွၼ်ႈလိၼ်ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ ၸဵတ်းသိၵ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈတေႇဝီလၵေႃႈ လမ်ၼမ်ႉၵႂႃႇမုတ်းဢွၵ်ႇ တၢင်ႇတီႈသေ ပၢႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်းၼိုင်ႈသႅၼ် ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁေႃးတြႃးပၼ်ၵႂႃႇၼင်ႇၼႆသေ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႁၢၼ်းၶဝ်... ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ၊ ၸဝ်ႈရသေႉ တေႇ ဝီႇလၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈတိတ်ႉသ၊ ၸဝ်ႈရသေႉၼႃႇရတၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၵဝ်ၽြႃး ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈတိတ်ႉသၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈယၢပ်ႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ ၼႆ သေ 3။ ဢၵ်ၵေၢၸ်ꧡိ မံ ဢဝꩪိ မံ၊ ဢꩡိၼိ မံ ဢႁႃသိ မေ။ ယေ ၸ တံ ဢုပၼယ်ႁၼ်တိ၊ ဝေရံ တေသံ ၼ သမ်မတိ။ 4။ ဢၵ်ၵေၢၸ်ꧡိ မံ ဢဝꩪိ မံ၊ ဢꩡိၼိ မံ ဢႁႃသိ မေ။ ယေ ၸ တံ ၼုပၼယ်ႁၼ်တိ၊ ဝေရံ တေသူပသမ်မတိ။ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႃႇၵဝ် ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈထုပ်ႉပေႃႉၵဝ် ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈပႄႉၵိၼ်ၵဝ်၊ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလၵ်ႉဢဝ်ႁိမ်ဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ယဝ်ႉ ၼႆသေ ပေႃးဝႆႉၸႂ်တေႃးသတေႃႇၶဝ်ၸိုင် ၶဵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇ ယဵၼ်လႆႈ။ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလႃႇၵဝ်၊ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈထုပ်ႉပေႃႉၵဝ်၊ ၵူၼ်း ၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈပႄႉၵိၼ်ၵဝ်၊ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ယၢမ်ႈလၵ်ႉဢဝ်ႁိမ်ဢဝ် ၶူဝ်း ၶွင်ၵဝ်ယဝ်ႉ ၼႆသေ ပေႃးဢမ်ႇဝႆႉၸႂ်တေႃးသ တေႃႇၶဝ်ၸိုင် ၶဵၼ်ၼႆႉ ၸင်ႇယဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်းၶေႃႈထမ်းတြႃးသုတ်းယဝ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼိုင်ႈ သႅၼ်ပႃး လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးထွမ်ႇတြႃးတင်းသဵင်ႈ လႆႈၽွၼ်းလီတြႃးၵႂႃႇ၊ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်ဝႃႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈငၢႆႈၵႂႃႇ ယဝ်ႉ။
ၸိူင်းမၢႆသၢမ် ပိုၼ်းၸဝ်ႈတိတ်ႉသ သုတ်းယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ထမ်ႇမၵျႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈထမ်ႇမၵျႃႉ  (ဓမ္မကျရွာ, Dhammakya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်းလႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189723 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်းလႃႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1199 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2680 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
တႄးပူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးပူၵ်ႉ  (သဲပုတ်ရွာ၊ Theapoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192767 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2010 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း  (ဂွေးပင်ရိုးရွာ, Gwaypinyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191380 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 849 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1173 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2022 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
461
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
461
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:461
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190633 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 386 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 362 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 748 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵၢၼ်းထွင်ႉၵျီး၊ ဝဵင်း
ယွၼ်ႉ ဢိင်ႇသၼ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ 2016 ဢေႃးၵၢတ်ႉ ဢၼ်ဝႆၶွၼ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2016 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ 24 ၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၵႃႈ ၵွင်းမူးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ 32 သူႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၵျွင်းဢုတ်ႇမႁႃႇရတၼႃႇတီႇပ တီႈ ဝဵင်းၵၢၼ်းထွင်ႉၵျီးၼၼ်ႉ တႃႇသူႇၼိုင်ႈ ထီးလႆႈၵူၼ်ႇပင်းတူၵ်းသေ တႃႇသွင်သူႇၼႆႉ ဢုတ်ႇမၼ်းလႆႈၵွၵ်းတူၵ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ပၢင်းတၢင်ႇ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ (ပန်းတန်ကျေးရွာအုပ်စု), (Paang Taang Village Track) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းႁူဝ်
• # ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (ထိူၼ်ႇ)
• # ဝၢၼ်ႈတွင်ၵႆး
• # ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းထိူၼ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းပူႇတ
• # ဝၢၼ်ႈမေႃႉ
• # ဝၢၼ်ႈမွၵ်ႇၽႃၸၢၼ်း
• # ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (ၼိူဝ်)
• # ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (တႂ်ႈ)
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တႂ်ႈ)
• # ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်း
သိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇ  (ဆင်ရွာ, Sin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194399 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3577 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7487 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢင်းတၢင်ႇ၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈၵဵင်
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (တူၵ်း)
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်းတၢင်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်ယူၺ်ႉ
• # ဝၢၼ်ႈငူဝ်ရဵင်
• # ဝၢၼ်ႈလွႆသၢမ်သိပ်း
• # ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶႂႃး
• # ဝၢၼ်ႈၶိူဝ်းဝူဝ်
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉပႅၼ်ႈ (ဢွၵ်ႇ)
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ  (ညောင်ကန်ရွာ, Nyaungkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193905 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1522 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1864 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3386 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼမ်ႉလုၵ်းပႅၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလုၵ်းပႅၵ်ႇ (, Namlukpek, နမ့်လုပ်ပက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
886
‘’’886’’’
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
460
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
886
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ႁူင်းႁေႃဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ
ႁူင်းႁေႃဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် ယူင်ႈသၢင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၵိုၵ်းပိုၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ပၵ်းလုမ်း ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁေႃလူင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် မေႃမိုဝ်းလူင်မၢၼ်ႈ ၸီႇတူႇဢူးတိၼ်ႇ လႆႈၸၼ်ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းသေ ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇၵေႃႇသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1926 သေ လႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ပီ 1936 လိူၼ်မေႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ယူင်ႉသၢင်ႈ ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်း ယၢၼ်ႇၵူင်ႇမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၼႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1934 မႃး ႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း (မြို့တော်ဝန်) ၼႆယဝ်ႉ။
460
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
886
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
460
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
886
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
460
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
886
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
460
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇ  (အလယ်ရွာ၊ Ahlel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191921 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1855 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2223 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
460
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1114
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
460
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1114
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
460
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1114
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
460
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:460
1114
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
886
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1114
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
886
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1114
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
886
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1114
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
886
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:886
1114
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1114
ဢူဝ်ႇယိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢူဝ်ႇယိၼ်း  (အိုရင်းရွာ၊ Ohyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192499 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1727 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2169 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တႃႈၵုင်ႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၸႄႈလူင် မိူင်းမၢၼ်ႈမႃးသေ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸႄႈလူင်တႃႇ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2006 လိူၼ်မၢၶျ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယွၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ မၵ်းပၼ်ႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် မိူင်း မႃးသေတႃႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးယူႇ 7 လၢၼ်ႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၸႄႈလူင်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၵႅၼ်ၵၢင် တႃႇသိုဝ်ႉၶၢႆ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းယူႇ။
ပိုၼ်ႉထၢၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပေႃးၸႃႇဢဝ်တင်း ၸႄႈလူင်တၢင်ႇဢၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်မီးယူႇတီႈ ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇပႆႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵွၼ်ႇ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ယူင်ႇသၢင်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ႁူဝ်သိပ်းပီ သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းလႄႈ တီႈၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈၵေႃႇသၢင်ႈယူင်ႉသၢင်ႈၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ၊ ယူင်ႉသၢင်ႉယူႇသဝ်းၸိူဝ်းပဵၼ်သုင် မႃးသေတႃႉ ၸိူဝ်းၿဵၼ် ဝဵင်းမႂ်ႇ ဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ ဢၼ်လွမ်ႉဝဵင်းဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ လွင်ႈထၢၼ်ႈပၢႆးယူႇသဝ်းၵူၼ်း တိုၵ်ႉတူၵ်းတႅမ်ႇဝႆႉယူႇ။
ငဝ်ႈငႃႇဝေႃးႁၢၼ်
ၸိုဝ်ႈတႄႉတႄႉ ယၢၼ်ႇၵုင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် တၵူင်ႇ (ဒဂုံ) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢလွင်းမိၼ်းတယႃး ၼႆႉဢဝ်တီႈပွင်ႇဝႃႈ ၶဵၼ် (ရန်) မူတ်းသဵင်ႈ (ကုန်) ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈဝႃႈပဵၼ် ယၢၼ်ႇၵူင်ႇ (ရန်ကုန်) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်း တၵူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝေႃးႁၢၼ် မွၼ်း ဒဂုင်၊ လွုင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဵၼ်းပဵၼ်မႃး တၵူင်ႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ပၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းမွၼ်း သျိၼ်ႇၸေႃးပု ၼႆႉ ၵေႃႇၵုမ်းတင်းသုင် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇယဝ်ႉ ပၼ်ၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ က်ျာဒဂုင် (ကျိုက်ဒဂုံ-ဒဂုံဘုရား) ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈဝေႃးႁၢၼ် ဢၼ်ပွင်ႇဝႃး လွႆသၢမ်လုၵ်ႈ (တိကုမ္ဘနဂရ) ပႃႇလိ ၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးၼႆသေ လုၵ်ႉတီႈ တိကုမ္ဘ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး တိကုမ်၊ တကုမ်၊ ဒဂုံ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်းဝႃႈၵေႃႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵွင်းမူးတီႈၼိူဝ်ၵွင်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ
ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီႈဝႆႉတီႈၼႂ်း လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 46 မဵတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 1ဝ မဵတ်ႉ ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ႁွင်ႉ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ၊ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးပၢင်ႇလၢႆလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထိုင်လႆႈ တႃႈႁိူဝ်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မီးသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ တၢင်းလိၼ်၊ တၢင်းၼမ်ႉ၊ တၢင်းလူမ်း ဝႆႉၸူး ထုင်ႉၵူႈတီႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇ ၽၵ်းတူလူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တီႈၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ (ဝဵင်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇ) ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ (ၶရိတ်ႉတေႃႇ ပႆႇပေႃႇပွၵ်ႈမႃး ပီႇၸီႇ (588)) မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 260ဝ ပီၼၼ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လႆႈထၢတ်ႈသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပိုၼ်းမၼ်းၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်မႃးၼႆသေတႃႉ လုၵ်ႉဢဝ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဝႆႉၽြႃးယဝ်ႉသေ ယဵၼ်းပဵၼ်ၸႄႈလူင် ပၵ်းလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးသေ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ဝဵင်းလိုဝ်းလင်မႃး တီႈပွတ်းဢွၵ်ႇလုမ်ႈၾႃႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။
တႃႈၵုင်ႈ ပီ 1824
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ (ဝဵင်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇ) ၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ တႄႇတင်ႈမႃး တၵူင်ႇ မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 6 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၵူင်ႇ ၼႆႉ ဢဝ် ၽြႃးသူၺ်ႇတၵူင်ႇ ပဵၼ်ၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်းသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ထိုင်မႃး ပီ 1755 ၶုၼ်မၢၼ်ႊဢလွင်းၽယႃး ၵႂႃႇတိုၵ်းပႄႉလႆႈ ဝဵင်းတၵူင်ႇသေ ၸင်ႇမၵ်းပၼ်ႈဝႃႈပဵၼ် ယၢၼ်ႇၵုင်ႇ (ရန်ကုန်)သေ ၸင်ႇလႆႈၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ် ႁိမ်းႁွမ်း ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ၸင်ႇလႆႈမီးလွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် [[ပၢင်တိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႊ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ) (1824 - 26) သေ သိမ်းဢဝ်လႆႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ လီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ဢၢမ်းၼၢၵ်ႈၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပၼ်ၶိုၼ်းၼႂ်းမိူဝ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပီ 1841 ၼၼ်ႉ ၾႆးလႆႈမႆႈၸႄႈလူင်လႄႈ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။