cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
839
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:839
ၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး (ဂန့်ဂေါခရိုင် ; Gangaw District) ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းသုတ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်း တီႈၶူင်ႈၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇ ဢၼ်ၵၢႆႇဝႆႉ ၼႃႈႁွင်ႇၸၢၼ်း တီႈၼႂ်းၵႄႈ သၼ်လွႆၶျၢင်း လႄႈ သၼ်လွႆပူင်ႇတွင်ႇ-ပူင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ ၵူၼ်းႁူႉၼမ်ဝႃႈ ပဵၼ် ထုင်ႉယေႃး ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ
ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း၊ လူတ်ႉၵႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး ထုင်ႉၵူႈတီႈတီႈသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တူၵ်းၵၢင်လီယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးသေ ၵႂႃႇၸူးလႆႈ ဝဵင်းႁႃးၶႃး ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းလႄႈသင်၊ ၸူး ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းလႄႈသင်၊ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႇႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈပၵ်းမႃးတီႈ ဝဵင်းသေႃးသေ ယၢမ်ႈႁွင်ႉမႃးဝႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသေႃး ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵိူၼ်ႇတူပိူင်လူင် ႁင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျွၵ်ႉထု (ႁွင်ႉ) ဝဵင်းယေႃး၊ ဝဵင်းထီးလိၼ်း၊ ဝဵင်းလွင်းသျေႇ၊ ဝဵင်းၵျေႃး ဢၼ်မီး ပွတ်းဢွၵ်ႇ သၼ်လွႆ ပူင်ႇတွင်ႇပူင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸုၼ်ႇ 17
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (17) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (168) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (169))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (197) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
မၢၵ်ႇ (ၵျွင်းၼႃး)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (ၵျွင်းၼႃး) (, Waan Maak (Kyaung Naa), ဝမ်မတ် (ဗန်းမတ်)(ကျောင်းနား)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး (ဂန့်ဂေါမြို့နယ် ; Gangaw Township) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးယဝ်ႉ။
31
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဢွင်ႇမိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇမိၼ်ႇတႃႇ  (အောင်မင်သာရွာ, Aungminthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194336 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 574 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 730 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵုၼ်ႁူဝ်ပုမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ႁူဝ်ပုမ်း (, Wan Kun Ho Pong, ဝမ်ကွန်ဟိုပုံး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈၵဝ်ႈ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ → ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
ၼမ်ႉၸလၢႆ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၸလၢႆ (, Nam Sa Lel, နမ့်စလယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
391
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
391
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
391
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
391
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈ
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈ
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈထိူၼ်ႇမႆႉမၼ်းဝႃႈ the purging croton, (croton tiglium) ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ကနခို ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈတေဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်တူၼ်ႈမၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝႃႈ မၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ တွင်ႉၵႂႃႇပေႃႈမေႃးသေႃႉသေႃႉၼႆလႄႈသင် တေယၢမ်ႈႁူႉ ယၢမ်ႈငိၼ်းယူႇ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈၼႆႉ ငဝ်ႈမူႇလမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၵုၼ်ပသျူးသေ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆးၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။
391
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
391
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
မၢၵ်ႇႁွတ်ႈ
တူၼ်ႈမၢၵ်ႇႁွတ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
391
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
391
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
391
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
391
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:391
ဢေႇတီႇ 31
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:31
မျေႇၼႄးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမျေႇၼႄးၵျီး  (မြေနဲကြီးရွာ၊ Myaynegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼႄးၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192509 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼႄးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 274 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 379 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 653 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵျွႆးၼၽႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၼၽႃး  (ကျွဲနဖားရွာ, Kywenahpar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189753 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6439 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5800 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12239 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢွင်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ  (အောင်သာရွာ, Aungthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191631 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 858 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 953 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1811 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၸုၼ်ႇ 18
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (18) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (169) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (170))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (196) ဝၼ်း။
ၼပႄးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၼပႄးၵၢၼ်ႇ  (နဘဲကန်ရွာ, Nabekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇၵၢၼ်းသွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194584 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇၵၢၼ်းသွႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2102 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2344 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4446 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵၢၼ်ႇၶျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၶျွင်ႇ  (ကံချောင်ရွာ, Kanchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194228 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2198 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
838
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇၶျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
838
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:838
ၵျိၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်းတႃႇ  (ကျင်းသာရွာ၊ Kyinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192222 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽယႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း  (ဘုရားကုန်းရွာ၊ Hpayarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192583 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 176 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 342 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တွင်ႇယူဝ်းတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယူဝ်းတႄး  (တောင်ရိုးတဲရွာ, Taungyoete) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၿျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194264 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႄႇၿျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 838 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1855 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
လႄႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီး  (လယ်ကြီးရွာ၊ Lelgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190372 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ပၢၼ်းယႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပၢၼ်းယႃႉ (ပန်းယျရွာ, Panya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189974 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3332 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3516 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1821 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ထၢၼ်းၶျွၵ်ႉပိၼ်ႇ (ႁွင်ႉ) တၼပ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၶျွၵ်ႉပိၼ်ႇ (ႁွင်ႉ) တၼပ်ႉပိၼ်ႇ  (ထန်းချောက်ပင် (ခ) သနပ်ပင်ရွာာ၊ Htanchaukpin(A)Thanatpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191841 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2320 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3137 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၸုၼ်ႇ 19
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (19) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (170) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (171))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (195) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ပႄႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပႄႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (ပဲ့ကန် (မြောက်)ရွာ၊ Peitkan(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸပႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192824 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸပႄႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1357 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1554 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2911 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း (Thabeikkyin), (သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼႆႉ မီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်ႈၸိၼ်ႉၵူး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ သေ ၽၢႆႇႁွင်ႇသမ်ႉ ထီႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတီး ၸႄႈမိူင်းတႆး ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈသွမ်ႈ ၶဝ်ႈသေ ၵမ်ႉၼမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၼွင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယူႇ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးပႃႇမႆႉၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ။ မီးမႆႉမွင်လႄႈ တူဝ်ထၼွင်း ၵမ်ႉၼမ်ၵူၺ်း။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးၸမ် ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈၼႆသေတႃႉ ႁႂ်ႈၵေႃႈဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းသႅင်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပႄႉဢွၵ်ႇၵႃႈႁိုဝ်။ တီႈၵႂၢင်း ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ မီး 995 လွၵ်းလၵ်းပၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇၽႃႈ
မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း မၢၵ်ႇဝၢၼ်၊ မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ၊ မၢၵ်ႇဢူဝ်းသေ ပဵၼ်ၼႂ်းၸုမ်း ရူႇတေး ၸီႇဢီး (Rutaceae) ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မၢၵ်ႇပိူၵ်ႇၶဵဝ်၊ ပိူၵ်ႇမၢင် ပေႃးသုၵ်းမႃး သီမၼ်းပဵၼ် လိူင်ၼုမ်ႇသေ တၢင်းယႂ်ႇမၼ်း မီးမွၵ်ႈ 1.5-2.5 ထတ်း။ ႁၢင်ႈၽၢင် မၢၵ်ႇမၼ်း မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈမူၼ်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈလၢဝ်ႈ မိူၼ်ပိူင်ၶႆႇၵႆႇဝႆႉ။ ႁမ်ႉၶႂ်ႈမၢၵ်ႇယူႇ ၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်သေတႃႉ ၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း မၢၵ်ႇပူင်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ ဢရသႃႇမၼ်းသူမ်ႈသေ ၽိူမ်ႉပၼ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉတိူဝ်းလိူဝ်မႃး။ ထၢတ်ႈသူမ်ႈမၼ်း ပႃးဝႆႉ ဝီႇထိူဝ်ႇမိၼ်ႇၸီႇ။ တမ်ႈတီႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈၼၼ်ႉပႃးဝႆႉ ထၢတ်ႈသူမ်ႈ Aitric acid မွၵ်ႈ 5% ထိုင် 6% လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇၽႃႈသူမ်ႈ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသႅၼ်းတူၼ်ႈယႂ်ႇ။ တၢင်းသုင်သုတ်းမၼ်း မီးလႆႈ 8 ပေႇလႄႈ 15 ပေႇသေ ပဵၼ်တူၼ်ႈမီးၼၢမ်။ ပဵၼ်မဵဝ်း မၢၵ်ႇဢၼ် ၼမ်ႉၵိုၼ်းမဵဝ်းၼိုင်ႈ၊ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ သူမ်ႈလိူဝ်သေ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢူဝ်း မၢၵ်ႇဝၢၼ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈတႄႇ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းၶႄႇသေ လႆႈဝႃႈတႄႇမီးမႃး တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃးသေ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇ။ သူၵဝ်ႁဝ်းႁႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းယၢမ်ႈ ယိပ်းတူၺ်း မၢၵ်ႇၽႃႈ၊ ယၢမ်ႈထိူဝ်တူၺ်းမၢၵ်ႇၽႃႈ၊ ယၢမ်ႈလႅမ်ႉတူၺ်း ၵိၼ်တူၺ်း ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈယူႇၵူႈၵေႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ မၼ်းၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ပဵၼ်ယႃႈယႃလီတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼႆ တေတႅမ်ႈၼႄပၼ်ၽွင်ႈၵွၼ်ႇ။
ပၢႆးယူႇလီ တီႈသူပ်း
ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၼ်ႁဝ်း မိပ်ႇၼမ်ႉမၼ်း ပႅတ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၼႂ်းမၼ်း ဢဝ်ထုၵ်းၵိူဝ်သေ ပွတ်ႈပၼ် ၶဵဝ်ႈႁဝ်းတႃႉ။ ၶဵဝ်ႈတေၶၢဝ်သေ ႁိူဝ်ႈဢွၵ်ႇသီမႃးၵွၼ်ႇ။ သမ်ႉႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢၢႆပၢၵ်ႇမဵၼ်ႁဝ်း ႁၢႆလႆႈသေ ဢမ်ႇၵႃး ပေႃးၶဵဝ်ႈၸဵပ်း ၶဵဝ်ႈၶိုၼ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ပူၼ်ပၢၵ်ႇပၼ်တႃႉ။
သီႇသူပ်းတႅၵ်ႇ
ပေႃးသီႇသူပ်းတႅၵ်ႇၸိုင် ဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ တင်းၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၼွၵ်းသႂ်ႇလေႃး ၶရိမ်းတႃးၼႃႈၼၼ်ႉသေ တႃးပၼ် သီႇသူပ်းႁဝ်းတႃႉ။ ၼႂ်းၼိုင်ႈဝူင်ႈ သီႇသူပ်းတႅၵ်ႇ တၵ်းႁၢႆၵႂႃႇယူႇ။
ႁူဝ်ၶူမ်း ၶႆးၵိူဝ်ၼမ်
ပိူၼ်ႈဝႃႈ ႁူဝ်ၶူမ်းၶႆး ၶႂ်ႈဢဵၼ်ႈၸူႉ ၵေႃႉဢမ်ႇႁူႉ သမ်ႉဝႃႈ ႁဝ်းမီးႁဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ၼင်ႁူဝ်ၶူမ်းၶႆး ၵိူဝ်လိူင်ႇၸိူင် တွၵ်းဢဝ် ၼမ်ႉၸႅင်သႂ် ၶႆႇၵႆႇၼိုင်ႈလုၵ်ႈ (ဢမ်ႇဢဝ်မွၼ်းမၼ်း)၊ ဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈမိပ်ႇသႂ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈသေ တဝ်ပၼ်ႁႂ်ႈမၼ်း ၶဝ်ႈၵၼ်လီလီ။ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်တႃးပၼ် ၼင်ႁူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ငဝ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႃႉ။ တေလႆႈ ယူႇဝႆႉမွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်းသေ ၸင်ႇၵွႆႈ သုၵ်ႈႁူဝ် သၢႆႇႁူဝ်ပႅတ်ႈတႃႉ။ ပေႃးႁဵတ်းလႆႈ ၵူႈဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် သွင်သၢမ်ဝၼ်း ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း လိူၼ်ၼိုင်ႈ လွင်ႈႁူဝ်ၶူမ်းၶႆး ၶႂ်ႈလဵၼ်ႈၸူႉ ၵေႃႉဢမ်ႇႁူႉသမ်ႉဝႃႈ ႁဝ်းမီးႁဝ်ၼၼ်ႉ တေႁၢႆၵႂႃႇယူႇ။
ၽိဝ်ၼင်ႁႅင်ႈႁဵဝ်ႇ
သင်ဝႃႈ ၽိဝ်ၼႃႈ ၽိဝ်ၼင်ႁႅင်ႈၸိုင် ဢဝ်ၵူၺ်ႈသုၵ်းလုၵ်ႈၼိုင်ႈ (ၵူၺ်ႈသင်ၵေႃႈ လႆႈယူႇ) ၼူတ်ႈလႅဝ်လႅဝ်။ ထိူဝ်ဢဝ် မၢၵ်ႇၽႃႈသေ မိပ်ႇၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ယွတ်ႇသႂ်ႇ ၼႂ်းၵူၺ်ႈၼူတ်ႈ သွင်ယွတ်ႇ။ တဝ်ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၶူၼ်းၵၼ်လီလီ။ ဢဝ်တႃးပၼ်ၼႃႈႁဝ်း ၼင်ႁဝ်းတႃႉ။ (တႃးမၢင်မၢင်ၵေႃႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈယဝ်ႉ)။ တႃးသေ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ယူႇဝႆႉ မွၵ်ႈ 15-20 မိၼိတ်ႉတႃႉ။ (ယူႇလႆႈ ႁိုင်တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ လီယူႇ)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းသုၵ်ႈပႅတ်ႈတႃႉ။ ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၼိုင်ႈၸေႃႉဢိၵ်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းယွတ်ႈၽၵ်းၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ မိပ်ႇသႂ်ႇ သွင်ယွတ်ႇ၊ တဝ်လေႃးၵၼ်သေ သင်တႃးပၼ် တမ်ႈတီႈ ငွၵ်းသွၵ်ႇလမ်ႁဝ်း၊ သူၼ်ႈတိၼ်တႅၵ်ႇၶၢပ်ႇႁဝ်း၊ တီႈၼူိဝ်ႉၼင်ႁဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉ ပဵၼ်မၢၼ်ႉဝႆႉၸိုင် တၵ်းႁၢႆၶႅၼ်းသေ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင် ၶိုၼ်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ လဝ်းလီမႃးယဝ်ႉ။
သိဝ်လႄႈၼႃႈၽႃႈ
မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃလီ ပုၼ်ႈတႃႇ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ႁဝ်းတႄႉတႄႉ။ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်သိဝ် ပဵၼ်ၼႃႈၽႃႈ ၼႃႈၶူမ်း ပေႃးၼႆၸိုင် ၵႆႉၵႆႉမိပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈသေ တႃးပၼ်တိၵ်းတိၵ်းတႃႉ။ တၵ်းႁၢႆၸိုၼ်ႈသႂ်ယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
ၼႃႈၶႆၼႃႈမၼ်း
သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈၶႆၼႃႈမၼ်းၼႆ ပိူၼ်ႈၵႆႉႁွင်ႉႁဝ်းဝႃႈ ၵူၼ်းၼႃႈလိူမ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လႆးယူတ်းယႃမၼ်းၸမ်ႉ ဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ သွင်ၸေႃႉ၊ မိၼ်ႉၽွင်(ၶဝ်ႈမိၼ်ႉလိူင်) ၶိုင်ႈၸေႃႉၼိုင်ႈ။ ၽႃႇဢဝ် သိၵ်ႈမၢၵ်ႇသၢင်းၽေႃးသုၵ်း မႃးမိပ်ႇၽၼ်ႉၼူတ်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈဢူၼ်မၼ်း မွၵ်ႈသၢမ်ၸေႃႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ် သၢမ်ဢၼ်မႃးလေႃးၶူၼ်းၵၼ်၊ ဝဵၼ်ႉဝႆႉ ႁူးတႃၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေတႃးပၼ် ၼႃႈႁဝ်း မွၵ်ႈ 20 မိၼိတ်ႉတႃႉ။ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းသုၵ်ႈၼႃႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႆႉႁဵတ်းၼၼ်ပၼ်ၸိုင် တေဢမ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းၼႃႈလိူမ်ႈယဝ်ႉ။
ငွၵ်းသွၵ်ႇတႃတိၼ်လမ်
တမ်ႈတီႈ ငွၵ်းသွၵ်ႇလမ် တႃတိၼ်မၢၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉဢဝ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၼ်ႁဝ်း မိပ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပွတ်ႈထူပၼ်တိၵ်းတိၵ်းတႃႉ။ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းသုၵ်ႈၼမ်ႉပႅတ်ႈ။ တၵ်းတေ ၶိုၼ်းမိူၼ် သီၼိူဝ်ႉပၵတိႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ၽိဝ်ၶၢဝ်သႂ်
ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ၶဝ် သဝ်ႈဢိုတ်ႉႁိုတ်ႉ၊ ႁႅင်ႈႁၢတ်ႇႁၢတ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၽိဝ် ၼိူဝ်ႉၼင် ၶၢဝ်သႂ်ၸိုင် မိူဝ်ႈပႆႇၼွၼ်းၼၼ်ႉ မိပ်ႇဢဝ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ၼိုင်ႈလုၵ်ႈသေ လုပ်ႈတႃးပၼ် ၸဵမ်ၼႃႈ ၸဵမ်တူဝ် (တင်းတူဝ်) သေ ၼွၼ်းၵႂႃႇတႃႉ။ ၵၢင်ၼႂ်မႃး ၸင်ႇၵွႆႈ လုၵ်ႉဢၢပ်ႇၼမ်ႉတႃႉ။ လုပ်ႈတႃးၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈသေ ၼွၼ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမိုတ်ႈ ဢၼ်ယၢင်ၺိူဝ်ႉၺိူဝ်ႉမၼ်းၸိုင် မိူဝ်ႈၽွင်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၽႃႈ သွင်သၢမ် လုၵ်ႈမိပ်ႇသႂ်ႇ ၼႂ်းၼမ်ႉဢၢပ်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉေသၼွၼ်းၸေႈ ၼႂ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈလႆႈ၊ ဢၢပ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈလႆႈ။ ပေႃးဢၢပ်ႇ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈၸိုင် ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉ ၶိုၼ်း ၸိုၼ်ႈသႂ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉတိၼ် ၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉမိုဝ်း ၼၢင်းယိင်းၶဝ် ၵႆႉဢဝ်သီယွမ်ႉၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉမိုဝ်း ယွမ်ႉမိုဝ်းၶဝ်ယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၼမ်ႉယႃႈမၼ်း ၵႆႉလေႇမၢၵ်ႇဝႆႉ ၸွမ်းၵၢပ်ႇမိုဝ်း သေတီႈတီႈယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼဵဝ်ႉမိုဝ်းႁဝ်း ၸေႈသႂ်ႇၼႂ်းသိၵ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၼ်ၽႃႇဝႆႉ သွင်ၽၢၵ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ဢဝ်မိုဝ်းႁဝ်း ၸေႈသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၵွၵ်းၼမ်ႉ ဢၼ်မိပ်ႇၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ သႂ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉတႃႉ။ ၼမ်ႉယႃႈမၼ်း တၵ်းၵွၵ်းတူၵ်းၵႂႃႇ ငၢႆႈငၢႆႈယူႇ။ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးယွမ်ႉၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉ မိုဝ်းၵေႃႈ သီမၼ်း ႁိူဝ်ႈလီၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉတိၼ် ၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉမိုဝ်းႁဝ်း တေၸိုၼ်ႈသႂ်လီၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇၽႃႈ မိပ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉသေ ဢဝ်တိၼ်မိုဝ်းႁဝ်း ၸေႈဝႆႉ ၸုမ်ႇဝႆႉ မွၵ်ႈသိပ်းႁႃႈမိၼိတ်ႉတႃႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးဢဝ် ယုမ်ယူႈ (ပလၢတ်ႉ) ထူဝ်းပၼ်ၸိုင် ၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉတိၼ် ၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉမိုဝ်းႁဝ်း ၸိုၼ်ႈသႂ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်မႃးတႄႉတႄႉ။ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ် ၵၢပ်ႇၼဵပ်ႉတိၼ်မွတ်ႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁၢႆယဝ်ႉ။
ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ပုမ်ႇၶႆၶႆ ဝႅပ်ႈၵႂႃႇ
ဢၼ်ၶႂ်ႈၶႆ သမ်ႉဢမ်ႇၶႆသေ ဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶႆ သမ်ႉၶႆၼၼ်ႉတႄႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပုမ်ႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ၼမ် ၸႂ်လူႉယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပုမ်ၶႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇ။ လၢႆးၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် ယႃႈယႃလီမၼ်း ပိူင်ၼိုင်ႈဝႃႇ။ ယႃႈယႃမၼ်းတႄႉတႄႉ ပေႃးႁူႉ ဢမ်ႇယၢပ်ႇသင်။ ထိူဝ်ဢဝ် မၢၵ်ႇၽႃႈဢွၼ်ႇ ၽိတ်ႇၼိုင်ႈ မိပ်ႇသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၵွၵ်းဢွၼ်ႇ၊ ဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်း မၢၵ်ႇပၢဝ်ႉ (ၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇဢုၼ်) ယွတ်ႇသႂ်ႇ သီႇယွတ်ႇ၊ ဢဝ်ယႃႈမွင်ႇ (ၽယုၵ်ႈသီႇ) ဢမ်ႇၼၼ် ယႃႈတႃးၶတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိၼ်ႇၸီး (ဢမ်ႇၼၼ်) ယႃႈတႃးၶတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ သျၢၼ်းယူဝ်းမလႂ်၊ မိၵတီႇလႂ် ဢမ်ႇမဵဝ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈ ၶွၵ်းဢွၵ်ႇမႃး တႃႇတေတႃး ပုၼ်းတႃႇ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈသေ ၼွၵ်းလေႃး ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈၼမ်ႉမၼ်းမၢၵ်ႇပၢဝ်ႉၼၼ်ႉတႃႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸမ်တေၼွၼ်း ဢဝ်လုပ်ႈတႃးပၼ် ပုမ်ၶႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႃႉ။ မိူဝ်ႈလုပ်ႈတႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈလုပ်ႈလူင်းၵူၺ်း (တေဢမ်ႇလႆႈလုပ်ႈၶိုၼ်ႈ)၊ သင်ဝႃႈတီႈဢႅင်ႈဢႅဝ်ႁဝ်း ထူဝ်ႉဝႆႉ မီးၶႆမၼ်းဝႆႉ ၼႆၵေႃႈ လုပ်ႈပၼ်သဵင်ႈသဵင်ႈတႃႉ။ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ် လုပ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈယႃႈယႃ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၽိဝ်ၼင်ပုမ်ႁဝ်း ၵူႈဝၼ်းၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဝူင်ႈၼိုင်ႈ ၶႆမၼ်း တီႈၼင်ပုမ်ႁဝ်း တၵ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ။ ႁူဝ်ၵူၼ်ႁဝ်း တၵ်းလူမ်ၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ယႃႈယႃတႃႇတႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းသေ တႃးဢဝ် ဝၼ်းလႂ် ဝၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ သင်ဝႃႈ ႁဝ်းယွမ်းၵိၼ် ၶဝ်ႈၶမ်ႈၼႆၸိုင် ၶႅၼ်းၸဵဝ်း ဝႅပ်ႈၽႂ်း သေယႃႈယႃတႃးၵေႃႈ ၸဵဝ်းတိူဝ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ၵၢင်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၵိၼ်ဢိမ်ၵိၼ်တဵမ်ၼႃႇၽႅဝ်ၼႆ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီႁဝ်း လိူဝ်ႁႅင်းတႄႉတႄႉ။ ယွမ်းၵိၼ် ၶဝ်ႈၶမ်ႈၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵူႈပိူင်ယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီမၢၵ်ႇၽႃႈ မီးတင်းၼမ်သေတႃႉ တီႈၼႆႈ တေတႅမ်ႈၼႄထႅင်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵွၼ်ႇ။
ၽွၼ်းလီ မၢၵ်ႇၽႃႈ
(1) ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် ၵႆႉမီးလူမ်းလိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ၊ ၵႆႉမေႃမဝ်း၊ ႁူဝ်ၸႂ်သၼ်ႇ၊ ဢၼ်သူပ်းမိတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႃႇသုတ်ႇၼူမ်ၼႆ လူဝ်ႇလႆႈ ယိပ်းၵႅမ်းဝႆႉ မၢၵ်ႇၽႃႈ တႃႇသေႇယူႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢိုၵ်းၼိုၵ်းယူႇၼၼ်ႉ သင် လႆႈၵိၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ၼိုင်ႈၵွၵ်းၼႆ တၵ်းၸိုၼ်ႈသႂ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
(2) မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ မီးဢရသႃႇသူမ်ႈလႄႈ ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ၼႃႇၽႅဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇ။ ၸၢင်ႈပဵၼ် ဢူၵ်း လိူတ်ႇမႆႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းပႄႉလႆႈ ထၢတ်ႈလူမ်း၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သူပ်းၵိၼ်ဝၢၼ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တွင်ႉလီ။ ႁဵတ်းပၼ် ထၢတ်ႈၽႆး ၼႂ်းတွင်ႉ ႁႅင်းယႂ်ႇ။ ၸၢင်ႈၶႃႈပႅတ်ႈ မူင်ႈမႅင်းၼႂ်းတွင်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈပၼ်ပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသႃႇ၊ ပွတ်ႇၸဵပ်း၊ သႆႈၵႂ်ႈ၊ တွင်ႉႁေႈ တွင်ႉၵႂႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
(3) ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ၵႅတ်ႇၶႄလႆႈ တၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ လိူတ်ႈလိူဝ်၊ တွင်ႉယိုင်ႈ၊ ၶီႈၶၢၵ်ႇဢၢင်ႈ ဢၢၵ်ႇၼမ်၊ လုပ်ႇၵပ်းလုပ်ႇတေႃႇ ၵူၼ်ႉၶိုၼ်ႈ။
(4) သင်ဝႃႈ မီးလူမ်းၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၸိုင် ဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ မိပ်ႇသႂ်ႇ ၼႂ်းၼမ်ႉၵေႃႇၽီႇမႆႈမႆႈသေ ၵိၼ်ပၼ် ၸိုင် လူမ်းၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈယွမ်းၵႂႃႇ။ ၵူၼ်းဢၼ်မီး လွတ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၵႅပ်ႈ ထူၺ်ႈၸႂ်ၵပ်ႉ ထူၺ်ႈၸႂ်တိပ်ႇၼၼ်ႉ ၽႃႇဢဝ်မၢၵ်ႇၽႃႈ သႂ်ႇၼႂ်းၵွၵ်း ဢၼ်မီးၽႃႁူမ်ႇ ဢဝ်ၼမ်ႉမႆႈလိူတ်ႇလိူတ်ႇ လေႃႇသႂ်ႇ၊ ႁူမ်ႇ ၽႃမၼ်းဝႆႉ တေႃႇႁူၺ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈ ပေႃးယူႈၵႂႃႇ ၶႂ်ႈၼႆႈ ၵႂႃႇသေ ၸင်ႇၵႆွႈၵိၼ်ၼမ်ႉသူႇၼၼ်ႉတႃႉ။ ၵမ်းလိုၼ်း ၵိၼ်ပႃး မၢၵ်ႇၽႃႈသူႇၼၼ်ႉတႃႉ။ လူမ်းၸႂ်ၵပ်ႉ လူမ်းၸႂ်တိပ်ႇ တၵ်းႁၢႆယူႇ။
(5) ၵေႃႉဢၼ် ၵႆႉၵိၼ်သူမ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈၼၼ်ႉ ၶႆမၼ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းလိူတ်ႈၵေႃႈ လူတ်းယွမ်းသေ ၵုမ်းထိင်းပၼ် ဢမ်ႇပၼ် ၵူၼ်းႁဝ်းပီး၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉႁဵတ်း ပၼ် ႁႂ်ႈၽၢႆႈၼွႆႉလီယဝ်ႉ။
(6) သင်ပဵၼ် ႁဝ်ႈ၊ လၢင်ႇ၊ ၶူမ်း၊ ၶႆးၵိူဝ်ၼမ်၊ ၼႃႈၽႃႈ၊ ၽိဝ်ၸုမ်ႈလမ်ၸိုင် ၽႃႇဢဝ် ၽၢၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈသေ ပွတ်ႈပၼ် ထူဝ်းပၼ်ၸိုင် တၵ်းႁၢႆယူႇ။
(7) တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈၼၼ်ႉ သင်သႂ်ႇလေႃး ၵိူၼ်ဝၢၼ်သေ ၵိၼ်ပၼ်ၸိုင် ၵွင်ႉသၢၼ် ဢၼ် ပဵၼ်မႃးတီႈလဝ်ႈ၊ တီႈတၢင်းၵိၼ်၊ တီႈယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၵွင်ႉငူး ၵွင်ႉမႅင်းၸရၢင်း ၸူိဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလူတ်း ပၼ် ႁႂ်ႈယူႇသႃႇမႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပေႃးၵႆႉဢဝ်ၵိူဝ်ဝၢၼ် သႂ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈသေ ၵိၼ်ပၼ်ၸိုင် လွင်ႈႁိူၵ်ႇလိူတ်ႈၵေႃႈႁၢႆ၊ လူမ်းမႆႈၼႂ်းတွင်ႉၵေႃႈယွမ်း၊ ၶႆမၼ်းၼမ်သေ လွင်ႈဢႆၵေႃႈၶျေႃႉ တပ်းႁဝ်းၵေႃႈ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးၶိုၼ်း။
(8) ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၽႃႈၼၼ်ႉ သင်ၵိၼ်လိပ်းၸိုင် ယူတ်းယႃပၼ်လႆႈ လူမ်းမၢၵ်ႇႁူၵ်ႈမွင်ၶေႃႈ ၸႂ်ၵပ်ႉယူႇ။ သင်ဝႃႈ ၵိၼ်ပၼ် မဵတ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ (ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ) ႁႃႈမဵတ်ႉ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၸိုင် မၼ်းၵုမ်းထိင်းပၼ် တႃႇတေဢမ်ႇပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈယဝ်ႉ။
(9) သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသႃႇၸိုင် သိုဝ်ႉဢဝ် မၢၵ်ႇၽႃႈမႃး ၼမ်ဢိတ်းၼိုင်ႈသေ မႃးၸေႈၼမ်ႉ သုၵ်ႈၼမ်ႉလီလီ၊ ပေႃးယဝ်ႉ တူမ်ႈၵမ်ႉၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၼၼ်) ၼိုင်ႈပႅတ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။ ဢၼ်တူမ်ႈယဝ်ႉ ၼိုင်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃး မိပ်ႇၼမ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ႁိပ်ႇၼမ်ႉသူမ်ႈမၼ်း ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈသေ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉၽိုင်ႈဝႆႉတႃႉ။ ပေႃးၸေႈယဝ်ႉ မွၵ်ႈသၢမ်ဝၼ်းၼႆ ၵၢင်ၼႂ် ၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ၵၢင်ဝၼ်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ၵိၼ်ပၼ်တိၵ်းတိၵ်း။ ပေႃးၼၼ်ၸိုင် တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသႃႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈဝႃႈ ယႃဢမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ တၵ်းႁၢႆယူႇ။ တႃယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႇသႃႇၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၵျၢမ်းလိၵ်ႈယႃႈယႃ ၸဝ်ႈၼႃႇၵသိၼ်ႇၼႃႈလိၵ်ႈ (422)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၵိၼ် မၢၵ်ႇၽႃႈ ယႅၼ်ႈၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၼင်ႇၼႆယူႇ။ သူမ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ မၼ်းမီးထၢတ်ႈၵတ်ႉယမ် ဢၼ်ၶႃႈလႆႈ မူင်ႈမႅင်း ႁၢႆႉၸႃႉၼႆယဝ်ႉ။
(10) မၢၵ်ႇၽႃႈယႅၼ်ႈၼမ်ႉမၼ်း (မၢၵ်ႇၽႃႈသၼၢပ်ႈ)ၼၼ်ႉ ပေႃးၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၸိုင် မၼ်းၵႅတ်ႇၶႄပၼ် လွင်ႈပဵၼ် ပၢင်ႈၵီႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ် ပုမ်ၵႂ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းမၢၵ်ႇၽႃႈ
မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ငဝ်ႈတႄႇမၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ၵုၼ်ဢေးသျႃး မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး ပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းၶႄႇသေ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈတၢင်းယူႇ။ ပေႃးၶႆႈတူၺ်း ပိုၼ်းမၼ်းၸိုင် - မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1(1st century) ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းယူးရူပ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢီႇတလီႇ ပွတ်းၸၢၼ်း မိူဝ်ႈၽွင်း ပၢၼ်ရေႃးမႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ပႆႇပေႃးၽုၵ်ႇၼမ်။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၽႄႈၵႂႃႇထိုင် တမ်ႈတီႈ မိူင်းပရႅတ်ႉသၢႆး၊ မိူင်းဢီႇရၵ်ႉ၊ မိူင်းဢီႇၵျီပ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်း 700 ဢေႇတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၼ်လႆႈႁၼ် တႅမ်ႈမၢႆ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10 တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈ ဢႃႇရၢပ်ႉ၊ ၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈၶဝ် ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈ၊ လွင်ႈဝႃႈ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ ၼႂ်းသူၼ်မွၵ်ႇ ဢိတ်ႉသလၢမ်ႇၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ၼႂ်းဝူင်ႈ ဢေႇတီႇ 1000 တေႃႇ 1150 တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႄႈ ၵမ်ႇၽႃႇ ဢႃႇရပ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႃး ၽႅဝ်ထိုင်ပႃး ၸႄႈတွၼ်ႈ မဵတ်ႉထေးရီးယႃး (Mediterranean region) ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵၢင် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 15 မိူင်းယူးရူပ်ႉ တီႈၵျႅၼ်ႇၼူဝ်ဢႃႇ (Genoa) တႄႇၽုၵ်ႇ မၢၵ်ႇၽႃႈတင်းယႂ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ပီ 1493 ၶူဝ်ႇလၢမ်ႇပၢတ်ႉသ် ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢမေႇရိၵ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်ၢးမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်း သပဵၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ပႅင်ႈၼင်ႇ ၶဝ်ၶႂၢၵ်ႈသိမ်းလႆႈ မိူင်းမႂ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢဝ် ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇၽႃႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇယူႇတင်းၼမ်။ ႁဵတ်းၼၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ပဵၼ်မႃး တူၼ်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ႁၢင်ႈလီ၊ ပဵၼ်မႃး တူၼ်ႈမၢၵ်ႇယႃႈယႃယူႇ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 လႄႈ 19 တမ်ႈတီႈၸႄႈတွၼ်ႈ ၾေလႃႇရီႇတႃႇ လႄႈၶႃႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး (မိူင်းဢမေႇရိၵ) ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈ ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၵူင်ၵူင်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1747 James Lind ၶူင်သၢင်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်မႃး ယႃႈယႃဝီႇထိူဝ်ႇမိၼ်ႇၸီႇ ပုၼ်ႈတႃႇတေ ယူတ်းယႃပၼ် ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇသူႈလႆႈၵိၼ် ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၸွမ်းႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယႃႈယႃဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸီႇၼႆႉ မၼ်းၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ထၢတ်ႈၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ဢၼ်ဢဝ် မၢၵ်ႇၽႃႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇသေ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ် ၵူၼ်းႁဝ်း ႁူႉၸၵ်းၵူႈၵေႃႉၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း တႃႇတေသႂ်ႇၵိၼ်ၽၵ်း၊ တႃႇႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်း၊ တႃႇတေႁဵတ်း ဢၼ်ၵူဝ်ႈ၊ ဢၼ်သႃႈလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် မၢၵ်ႇဢၼ်ႁဝ်း ၶႂ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူႈဝၼ်းဝၼ်းယူႇ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မၢၵ်ႇၽႃႈၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၼ်သေ ယၢမ်းလဵဝ် ဢဝ်မၢၵ်ႇၽႃႈသေ ၵပ်းမၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး မၢၵ်ႇၽႃႈၵပ်း ႁႂ်ႈလုၵ်ႈယႂ်ႇ ႁႂ်ႈၼမ်ႉမၼ်း ၼမ်တိူဝ်းမႃးယူႇ။ ၼမ်ႉဝၢၼ်မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၵေႃႉမၵ်ႉလႄႈ ထိုင်တီႈ ပေႃးလႆႈႁဵတ်းပဵၼ်တဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ဢႅပ်ႇသေ သူင်ႇၶၢႆတင်းၵမ်ႇၽႃႇယူႇ။ မၢၵ်ႇၽႃႈၼႆႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်တႄႉတႄႉ။ ဢွၵ်ႇမႃးတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမူတ်းၸွမ်း ၵူႈဝၼ်း ၵူႈလိူၼ် ၵူႈပီယူႇ။
ပီ 2007 သဵၼ်ႈမၢႆ မိူင်းသိပ်းမိူင်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇၽႃႈ ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉတႄႉ ၼမ်ႉၼၵ်းတၢၼ်ႇ ႁိဝ်ႈၸင်ႈမၼ်း မီးၼင်ႇၼႆ- (1) မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ 2,060,000 (2) မိူင်းမႅၵ်ႉသီႇၵူဝ်ႇ 1,880,000 (3) မိူင်းဢႃႇၵျိၼ်ႇတီးၼႃး 1,260,000 (4) မိူင်းပရႃႇၸီး 1,060,000 (5) မိူင်းသပဵၼ်ႇ 880,000 (6) မိူင်းၶႄႇလႅင် 745,100 (7) မိူင်းဢ​မႄႇရိၵၢၼ်ႇ 722,000 (8) မိူင်းထရၢၵ်ႉၶီႇ 706,652 (9) မိူင်းဢီႇရၢၼ်ႇ 615,000 (10) မိူင်းဢီႇထလီႇ 546,584 ၶွၼ်ႈလုမ်းၵၼ် (တၢၼ်ႇပွင်း) 13,032,388
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၽႃႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ (1) ပဵၼ်ၽႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းႁူမ်ႇ ႁဝ်းမႆ။ (2) ပဵၼ်ၸုမ်ႈပဵၼ်ၽႃႈ ဢွၵ်ႇမႃး တီႈၽိဝ်ၼင်။ (3) ပွႆႇပႅတ်ႈ ၽႃႈပႅတ်ႈ မီးတီႈပွင်ႇ ၼင်ႇၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်တႆးႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ "မၢၵ်ႇၽႃႈ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇပွႆႇၽႃႈလႆႈသေ လႆႈ ယိပ်းတိုဝ်းဝႆႉယူႇ ၵူႈဝၼ်း ၵူႈဝူင်ႈယဝ်ႉ။
တႃႇပွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်း (သာပေါင်းမြို့နယ် ; Thabaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်ႈပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႃႇပွင်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (, Wan Mai, ဝမ်မိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ထၼွင်းပိၼ်ႇၸု (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းပိၼ်ႇၸု (ၸၢၼ်း)  (ထနောင်းပင်စု (တောင်)ရွာ, Htanaungpinsu(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191372 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 598 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 753 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼၢၼ်းၶိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းၶိၼ်း  (နှမ်းခင်းရွာ, Hnankhin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၶိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190937 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၶိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1136 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1251 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
390
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:390
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇဢၢႆႉ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇဢၢႆႉ (တူၵ်း)  (လက်ပံအိုင့် (အနောက်)ရွာ, Letpanaint(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193727 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
30
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၵၢင်ႉၼူၽႆး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵၢင်ႉၼူၽႆး (, Khant Nu Hpai, ကန့်နုဖိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
837
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:837
ဢေႇတီႇ 30
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:30
ဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢေး  (အေးရွာ, Aye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190612 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3806 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4035 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7841 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၸုၼ်ႇ 20
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (20) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (171) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (172))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (194) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
မျေႇၼႄးလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမျေႇၼႄးလေး  (မြေနဲလေးရွာ၊ Myaynelay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼႄးလေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192364 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼႄးလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 435 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 468 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 903 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵျုတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျုတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)  (ကျွတ်ကန် (တောင်)ရွာ, Kyutkan(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194572 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1971 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4104 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ယေႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇဢေး  (ရေအေးရွာ၊ Yaeaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192585 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 176 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 342 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵျွၵ်ႉၶျေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶျေႃး  (ကျောက်ချောရွာ, Kywenahpar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189752 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6439 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5800 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12239 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၼႃးၵႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၵႅင်း  (နားကြိုင်းရွာ၊ Narkyaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190375 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ထၼွင်းပိၼ်ႇၸု (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းပိၼ်ႇၸု (ႁွင်ႇ)  (ထနောင်းပင်စု (မြောက်)ရွာ, Htanaungpinsu(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191373 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 598 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 753 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
389
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:389
ဝၢၼ်ႈၵၢင်
ဝၢၼ်ႈၵၢင် (, Wan Kan, ဝမ်ကန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸုၼ်ႇ 21
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၼႄးဝႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၼႄးဝႄး  (နှဲဝဲရွာ, Hnewea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼႄးဝႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190860 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼႄးဝႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 196 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 213 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 409 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပျိၼ်ႇၵႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပျိၼ်ႇၵႃႇ (ပျဉ်ကာရွာ, Pyinkar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190097 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 547 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 630 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢေႇတီႇ 29
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:29
ၵျွင်းၵူင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၵူင်းၵျီး  (ကျောင်းကုန်းကြီးရွာ၊ Kyaungkonegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192223 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
သႅၼ်ဝီ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ; (သိန္နီမြို့), (Hsenwi), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
29
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇဢၢႆႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇဢၢႆႉ (ဢွၵ်ႇ)  (လက်ပံအိုင့် (အရှေ့)ရွာ, Letpanaint(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193726 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
836
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸုၼ်ႇ 22
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (22) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (173) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (174))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (192) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၸီးဢူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၸီးဢူဝ်ႇ  (ဇီးအိုရွာ၊ Zeeoh) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192371 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1341 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1521 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2862 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တွင်ႇလွႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇလွႆး  (တောင်လွှဲရွာ, Taunghlwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190491 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1429 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1575 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3004 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၸုၼ်ႇ 23
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (23) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (174) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (175))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (191) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
တၢၼ်ႇꧤူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇꧤူဝ်ႇ  (သံဘိုရွာ, Thanbo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇꧤူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191435 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇꧤူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 608 ၊ ယိင်း 745 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1353 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
သတ်ႉၶိၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈသတ်ႉၶိၼ်းၵျီး  (ဆပ်ခင်းကြီးရွာ, Satkhingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194226 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2198 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇဢုတ်ႉတမ မႁႃႇပေႃးထိ ၵဵင်းတုင်
ပိုၼ်းၸဝ်ႈဢုတ်ႉတမ မႁႃႇပေႃးထိ ၵဵင်းတုင်
ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးသေ ဢဝ်ဢရႁတ်ႉတမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ တႅပ်းၶၢတ်ႇ ၵိလေႇသႃႇ မူၺ်ႉမူတ်းယူတ်းၵဵင်ႈပႅတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ လူဝ်ႇလႆႈ တိုဝ်းၵမ်သိၼ်သႂ် ၸႂ်လီ ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃး ၶူးလၢႆး ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈလႆႈ မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉ။ ၽႂ်ၽူႈလႂ် ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁူႉယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လွင်ႈဝႃႈ ၶဝ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉ ဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇသူႈလႃႈလီႈ မွၵ်ႇလၢတ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁူႉ။ မၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းမီးသႅင်လီ ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်ပိူၼ်ႈ ႁူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ၽွင်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢၼ်လႆႈႁူႉထၢင်ႇၸႅင်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢႆးၶဝ်ၸဝ်ႈလွၼ်ႇ မိူဝ်ႈၸုတ်ႇၽဝ်ၽႆးသေ ဢွၵ်ႇထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈ (ဓါတ်တော်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ရႁၢၼ်းတႃႇ ၵူႈၸဝ်ႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ သင်ဝႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈတိတ်ႉထၢၼ်ႇဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ)
ယၢမ်းလဵဝ် တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ ပိုၼ်းၸဝ်ႈတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ (ဢရႁမ်ႇ) ဢွၵ်ႇထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ။ ၸဝ်ႈတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶမ်း ဢုတ်ႉတမ ဝတ်ႉမႁႃႇၽေႃးထိ ၵဵင်းတုင် ဢၼ်လွၼ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1988 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈသၢင်းၵျူဝ်ႇၽဝ်ၸုတ်ႇ ႁၢင်ႈၶႂၢၼ်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ် လႆႈႁၼ် ထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်ၶႆႇ မိူၼ်ၼင်ႇၶႃႇၶဵတ်ႇၶႆႇပႃၼၼ်ႉ တင်းၼမ်လႄႈ ၸင်ႇႁူႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၼႆယဝ်ႉ။
ၸႃႇတိမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ ဢိူင်ႇမိူင်းၼၢင်း မၢင်းပူး ဝၢၼ်ႈသႃးၸေးသေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းပၢၼ်း၊ ပႃႈၼၢင်းသႅင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1266 လိူၼ်ၵမ်လွင်ႈ၊ ဝၼ်းဢင်းၵၼ်းသေ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “ၸၢႆးထုၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်တီႈ ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃး လုၵ်ႉမိူင်းမိတ်ႈ ၶၢႆႉမႃး ယူႇၼမ်ႉၶ်းသေ ၸင်ႇမႃး တႄႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း တီႈၼမ်ႉၶမ်း၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉသႅင် မိူင်းၵုတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈသေ တၼ်းမီး လုၵ်ႈၸၢႆးဝႆႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉသႅင်သေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တူဝ်ႈတၼ်းၼၼ်ႉ ႁပ်ႉသိၼ် ၼင်ႈတြႃး ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃး တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယု 25 ပီၼႆယဝ်ႉ။ သြႃႇဢၼ်သွၼ် ၵမ်ႇမထၢၼ်း ပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ပဵၼ်သြႃႇၸဝ်ႈလူင် ပၼ်ႇတဝ ဢၼ်ပဵၼ် တပႄး ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မိူင်းၵုတ်ႈ ၸဝ်ႈဝိမလ (ဢၼ်ႁဵတ်းႁၢင်ႈ တူင်ႇဝူင်း ပတိတ်ႉၸသမ်ႇမုပ်ႉပၢတ်ႈ) ဢၼ်ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢႆးထုၼ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးၸႂ်လီ ၸႂ်ဢီးလူပိူၼ်ႈ ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 35 ပီၼၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇၵိၼ်ၼိူဝ်ႉ ဢမ်ႇၵိၼ်ပႃ ၵူၺ်းၵိၼ်ၸၢႆၵူၺ်း။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆသႅင်သေ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇဢဝ်သႅင်သေ ၸွမ်းပိူၼ်ႈ ဢၢင်ႈၵႂႃႇၶၢႆသႅင် မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ တၼ်းမႃးၽႅဝ်ထိုင် ၵဵင်းတုင်ၵူၺ်း ပိူၼ်ႈပႅတ်ႉလႅၼ် ဢဝ်သႅင်မၼ်း ဢၼ်ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ သၢမ်သႅၼ် (မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ)လႄႈ ဢမ်ႇမီးၵႃႈၵႃး တႃႇတေပွၵ်ႈမိူဝ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေ ၶိုၼ်းသၢႆႈတႅၼ်းၶိုၼ်း ငိုၼ်းဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ဢၼ်ၶဝ်မႃးၵႃႉၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမီးငိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၸင်ႇဝႃႈ တီႈတႆးၵေႃႉမၼ်း “ၶႂ်ႈႁဵတ်းရႁၢၼ်း ၵႅပ်ႉၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ ဝၢႆးၼႆႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၵွႆႈႁႃတႅၼ်းၶိုၼ်းဢဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။ တႆးၵေႃႉမၼ်းၵေႃႈ ပူတ်းဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ်မၼ်း “ပေႃးဝႃႈ တေႁဵတ်းရႁၢၼ်းၼႆ ႁဵတ်းလႆႈတေႃႇၸူဝ်ႈ ၶႅၼ်းလီယဝ်ႉ ဢမ်ႇတႅၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်သင်” ဝႃႈၼႆတီႈမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်သမ်ႇဝေႇၵတြႃးသေ လုင်းထုၼ်း ၸင်ႇဝူၼ်ႉပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ “ၽဝၵူၼ်းၼႆႉ ႁႃလႆႈမႃး တၢၼ်ႇလႂ်ၵေႃႈ ဝၢႆးလိုၼ်း တေႃႈသဵင်ႈႁၢႆၵူၺ်း” ၼႆယူႇ၊ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းၸႂ် ၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇသေ ၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ 1319 ၼီႈ လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 6 ၶမ်ႈ၊ လုင်းၸၢႆးဝုၼ်း ပႃႈၵဵင်ၶမ်း ဝၢၼ်ႈသူၼ်လေႃႉၶဝ် ၶၢမ်ႇပဵၼ် တၵႃႇၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင်ယဝ်ႉ။ ဢုပတ်ႉၸၢႆႇသြႃႇၸဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇဢိၼ်ႇတႃႇၸၵ်ႉၵသေ ဢၼုသႃႇသၼၵမ်ႇမဝႃႇၸႃႇသြႃႇ သမ်ႉပဵၼ် သြႃႇၸဝ်ႈၸတိလ (ၵျွင်းမႁႃၽေႃးထိ)ယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢင်း ၸင်ႇတၢင်ႇဝႃႈ ဢုတ်ႉတမ ၼႆသေ ပီဢၼ်ပဵၼ်ၸၢင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇမိူင်းယၢင်း ဢဝ်ဝႃႇ မိူင်းယၢင်းပီၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇသိုပ်ႇယူႇ တီႈပႃႇသႃယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸႂ်မိုတ်ႈလူၺ်ႈတြႃးလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇယူႇၼိူဝ်လွႆ ပၢၼ်ႉမိူင်း (ထၢတ်ႈပၢၼ်ႉမိူင်း) တၢင်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇ မိူင်းယၢင်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းတုပႃႇ (ရႁၢၼ်းယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇ)သေ ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးယဝ်ႉ။ 1323 ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ သြႃႇၸဝ်ႈၸတိလ လွၼ်ႇလႄႈ တၵႃႇ ၵဵင်းတုင် ၸင်ႇၵႂႃႇပၢင်း ၸဝ်ႈဢုတ်ႉတမ မႃးၼင်ႈၵျွင်းမႁႃႇၽေႃးထိ ၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢၢပ်ႈၵျွင်း ပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈဢုတ်ႉတမ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းၸႂ်မၼ်ႈၸဝ်ႈသေ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးမၼ်း ႁႂ်ႈထိုင်တီႈ ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈတပႄးမၼ်း ၸဝ်ႈၸၢင်းၺႃႇၼဝရ (ဢၼ်ၶိုၼ်းသိုပ်ႇပုတ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်း ၸဝ်ႈသြႃႇၺႃႇၼဝရ မႁႃၽေႃႈထိ၊ ၵဵင်းတုင်) ဢဝ်သေႃးၶတ်းပႅတ်ႈ ၽၵ်းတူၵျွင်းၸိတ်ႉတသုၶ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်ၶိင်ႇၵိၼ်သုင်းၼႆၵေႃႈ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၵပ်ႉပီႇၵႂႃႇၸဵၼ်း (ၵႂႃႇၵၢပ်ႈ)ပၼ် တီႈၵျွင်းၸိတ်ႉတသုၶယဝ်ႉ။
မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇဢုပ်ႇၽႂ် ဢမ်ႇၶၢမ်ႇထူပ်းၽႂ်လႃးလႃး သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးမၼ်းၸဝ်ႈ သိပ်းဝၼ်းပၢႆယူႇ ႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိပ်းဝၼ်းယဝ်ႉ လႆႈႁၼ် ၼႃႈတႃမၼ်းၸဝ်ႈ ပၢင်ႇသႂ်မႃး၊ လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ် မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ မၼ်ႈလီၼိမ်လီမႃး တႄႉတႄႉ။ ပဵၼ်ဢၼ်ပိူင်ႈမႃး ၵူႈပိူင်ၵူႈမဵဝ်း တႄႉတႄႉ။ ၵူႈပွၵ်ႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸႂ်ၽႂ်းတႄႉတႄႉ။ ဝၢႆးသေ ၶဝ်ႈဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ဢွၵ်ႇၵၢၼ်တြႃးမႃးယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ၽႂ်းမိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ လၢတ်ႈသင်ၼႆၵေႃႈ လၢတ်ႈဢဝ် တီႈၸႂ်ႈမၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ငိုၼ်းၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇယိပ်း၊ ဢၼ်ပိူၼ်ႈလူႇတၢၼ်း မၼ်းၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ဢၢပ်ႈပၼ် ၵပ်ႉပီႇသေ ဢဝ်ၸႂ်ႉၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၼႄတြႃးပၼ် ယေႃးၵီႇၶဝ် တီႈၵျွင်းမႁႃႇၽေႃးထိ တေႃႇထိုင် သၢမ်သိပ်းပီပၢႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ 1351 သြႃႇၸဝ်ႈဢုတ်ႉတမၼႆႉ ထိုင်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈမႃး 84၊ ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈမႃး 30 ဝႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸုၼ်ႉဝၢင်းပူင် ၶၼ်ႇထႃႇၼၵ်းလူင်သေ ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈ တေလွၼ်ႇၼၼ်ႉ တၢမ်းၶမ်ႈ 5:30 မူင်း ဝၢႆးသေ ၸႅတ်ႈထၢမ်တြႃး ယေႃးၵီႇၶဝ်ယဝ်ႉ မၼ်ႈၸဝ်ႈ လဵပ်ႈတူၺ်း ဝၢင်းၵျွင်း ၵူႈတီႈတီႈ ႁွပ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၵႂႃႇႁႃဢုပ်ႇ ၵႂႃႇႁႃတၵ်ႉပိူၼ်ႈသေ မိူဝ်းဝႆႈၽြႃး လူႇၼမ်ႉ လူႇတႅၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းၵျွင်းၸိတ်ႉတသုၶၼၼ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼင်ႈတြႃးၼိုင်ႈမူင်းပၢႆသေ ၸင်ႇမႃးၵိင်း၊ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇ သွင်ပႃး မိပ်ႇတိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇ၊ မၼ်းၸဝ်ႈႁေႃးတြႃး ၵေႃးထႃႇသ 32 ပၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပႆႇတၼ်းသုတ်း တိုၵ်ႉၵိုတ်းထႅင်ႈ ႁူၵ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵိုတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ဢၼ်မိပ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵွပ်ႈသင် ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢမ်ႇသိုပ်ႇႁေႃးတြႃးၼႆ ၸင်ႇတူၺ်း လႆႈႁၼ်မိူၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းလူင် ၼႂ်းၵျွင်းမႃးတူၺ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ သြႃႇၸဝ်ႈဢုတ်ႉတမ လွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ဝၢႆးၸဝ်ႈလွၼ်ႇ
ထိုင်မိူင်းလႅင်းမႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢၢင်ႈၵႂႃႇပူင်လူင်းဢဝ် ဢၢင်,ႁၢင်း ဢၼ်ၽဝ်ၶႂၢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈ၊မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပူတ်းသေ ယုၵ်ႉလူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇသေၵေႃႉၵေႃႉ မႃးၽၢင်ႈထိပ်ႇထွင်း ဢီးမင်သႂ်ႇ ႁႅင်းႁႅင်းလႄႈ ဢၢင်ႇႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ဝူင်တူၵ်းၶွမ်ႈသႂ်ႇ ၼိူဝ်လိၼ်ႁႅင်းႁႅင်းယဝ်ႉ။
ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇတူၺ်း တီႈဢၼ်ဢၢင်ႇႁၢင်း ဝူင်တူၵ်းၼၼ်ႉသေ ဢၢင်ႈၶိုၼ်း ၵဵပ်းလုပ်ႇ်ၸဝ်ႈၼႆ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶိုၼ်းမႄးပိၼ်ႈ ဢၢင်ႇႁၢင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် လုပ်ႇထၢတ်ႈၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်ၶႆႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶႆႇၶဵတ်ႇ ၶႆႇပႃၼၼ်ႉ တင်းၼမ်လႄႈ ၵဝ်ၵဝ်မႂ်းမႂ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁိမ်ၵၼ်ဢဝ် ၵူမ်းသမ်ႉပေႃး ၶူၼ်ၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ မႅၼ်ႈဝၼ်းၵၢတ်ႇ ၵဵင်းတုင်လႄႈ ၵူၼ်းမႃးၵၢတ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် မႃးႁိမ်ၵၼ် ၵဵပ်းထၢတ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ပေႃးၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸွမ်းၵႃးၵွင်ႇပွႆႇ ၶဝ်ၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵႃးပႆႇပဵၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၵဵပ်း ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ ပေႃးပဵၼ်ၽုင် ပဵၼ်ၵႄယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းငိၼ်းၶၢဝ်ႇသေ မႃးၼၼ်ႉ ၽႂ်မႃးႁႃၵဵပ်းၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း တေႃႇပေႃးထိုင် သၢမ်သီႇဝၼ်း တိုၵ်ႉၵဵပ်းလႆႈထၢတ်ႈယူႇ တိၵ်းတိၵ်း၊ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈ ၼင်လိၼ်ပေႃးၵဵင်ႈႁိုၼ်ႈႁိုၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈလွၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ ဢွၵ်ႇထၢတ်ႈၸႅတ်ႈ (ထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈ) ၼႆလႄႈ တပႄးတၵႃႇၸဝ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်း ဝႆႈသႃလိူဝ်ၵဝ်ႇ ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈႁဵင်ပုၼ်ႈတႄႉတႄႉသေ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် တႄႇတင်ႈဝႆႉ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈဢုတ်ႉတမ သူႇၼိုင်ႈ တီႈၼိူဝ်လွႆ မႁႃႇၽေႃးထိ ၵဵင်းတုင်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် တီႈမၵ်းမၢႆဝႆႈသႃဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
•	ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (5)၊ ပိုၼ်းရႁၢၼ်းတႃႇ ၸဝ်ႈတႆး ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၸဝ်ႈသုၶမ်း (တၢင်ႉယၢၼ်း)တႅမ်ႈ၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 35-37၊ 1997။
မၢတ်ႉၶျ်
မၢတ်ႉၶျ် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈသၢမ် တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸေႇယႃႉ
ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸေႇယႃႉ ဝတ်ႉထမ်ႇမေႃးတယ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် သႃႇသၼထၸထမ်ႇမႃႇၸရိယ၊ ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ
ၸီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸီးတေႃး  (ဇီးတောရွာ, Zeetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191371 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 598 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 753 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸေႇယႃႉ
ပေႃႈမႄႈလႄႈပီႈၼွင်ႉ
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ	ၸၢႆးၵမ်ႇ ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈ	လုင်းသၢင်ႇသု ပႃႈၼၢင်းဝူဝ် ပီၵိူတ်ႇ 		ပီၵေႃးၸႃ 1289 ၼီႈ၊ လိူၼ် (12)လွင်ႈ (1)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ တီႈၵိူတ်ႇ		ပွၵ်ႉသူၼ်တၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈပႃႇမၼ်ႈပွၵ်ႉသီႇ၊ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈၵၼ်	မီႈပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈၵၼ် သီႇၸၢႆးပီႈၼွင်ႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇပဵၼ်ၵေႃႉလိုၼ်း၊ ပဵၼ်သၢင်ႇ		ပီၵေႃးၸႃႇ 1301 ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ၊ ႁွင်ႉၸဝ်ႈသၢင်ႇ ဢႃႇၸေႇယႃႉ၊ ပဵၼ်ၸၢင်း		ပီၵေႃးၸႃ 1309 ၼီႈ၊ လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈ။
ၸီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇဢႃႇၸေႇယႃႉ
ပၢႆးပၼ်ႇၺႃႇ
တင်ႈဢဝ်ပီၵေႃးၸႃႇ 1311 ၼီႈတေႃႇထိုင် 1318 ၼီႈ၊ ၼႂ်းၽွင်း 7 ပီလုမ်းလုမ်း လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်း ဢဝ်ႈလိၵ်ႈတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝိမလႃၽိဝမ်ႇသ ဝတ်ႉၼွင်လူင်၊ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႈ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ ယဝ်ႉၸၼ်ႉသတ်ႉတမ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ဢိၵ်ႇတင်းၸၼ်ႉၶူး ထမ်ႇမႃၸရိယ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ တၼ်းႁဵင်းၸဝ်ႈႁဝ်းပီၶသ 1973 လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈငၢမ်းပၢႆး။ ၼႂ်းၸုမ်းသင်ႇၶသမၵ်ႉၵသင်ႇၶႃႇၽႆႇတႆး ပွင်းဢွၵ်ႇၶူင်း။ ပီ ၶသ 1978 လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းပၢႆး ၼႂ်းၸုမ်းသင်ႇၶသမၵ်ႉၵသင်ႇၶႃႇ ၽၢႆႇတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း။ ပီ ၶသ 1991 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ပီ ၶသ 1989 လႆႁပ်ႉလိူၵ်ႈပဵၼ် ၸုမ်းသင်ႇၶၼႃႇယၵ ၸေႈမိူင်း မိူင်းတႆး ထႃဝွၼ်း။
ၼႃးယွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးယွင်း (, Yawng Yaw, ရောင်းရော) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မၢတ်ႉၶျ်
ငဝ်ႈ
← ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ → ၵႂႃႇၸူး လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
ၵျုတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ပၶမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပၶမ်း  (ပခမ်းရွာ, Pakhan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၶမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191030 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၶမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 399 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 430 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 829 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵၢၼ်ႇၵျီး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၵျီး (တူၵ်း)  (ကံကြီး (အနောက်)ရွာ, Kangyi(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189677 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 731 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 787 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1518 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မူဝ်းၵျူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူဝ်းၵျူဝ်း (မိုးကြိုးရွာ, Moegyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်ႇဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190023 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်ႇဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1088 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1325 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2413 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တႅၵ်ႉငႄႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႅၵ်ႉငႄႇၵျိၼ်း  (သက်ငယ်ကျင်းရွာ၊ Thetngekyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192587 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 176 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 342 ၵေႃႉယဝ်ႉ။