cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
676
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇၵွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇၵွၵ်ႉ  (ရွာကောက်ရွာ၊ Ywarkauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192113 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 414 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 667 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1081 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
219
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:219
ဢၢင်းတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇ (အင်းတော်မြို့နယ် ; Indaw Township ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၵုၼ်ႁဵင်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်, (ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်), (Kunhing Township), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်ယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉယႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉယႅတ်ႉ  (ကျောက်ရပ်ရွာ, Kyaukyat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,076 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
လွင်းလူင်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလွင်းလူင် (လောင်းလုံမြို့ ; Launglong) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ပၢၵ်ႇၵႂၢင်ႈမႄႈၼမ်ႉထဝႄႇ လႄႈ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး၊ ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလွင်းလူင်ၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈၵၢင်ၵုၼ်ပႅၼ် တႄႇဢဝ် တီႈပၢႆႇပၢၵ်ႈၵႂၢင်ႈမႄႈၼမ်ႉ ယၢၼ် 20 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ပွတ်းၵုၼ်လႄႈ ၵွင်းလွႆဢမ်ႇပေႃးၼမ်။ ၵၢၼ်ပိူင်လူင် ၸိူဝ်းၵူၼ်းယူႇသဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းတႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း လႅမ်ႈၾႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လႅမ်ႈၵၺိၼ်ႇ ဢၼ်ဢဝ် မၼ်းၵၺိၼ်ႇသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ သၢတ်ႇၵျၢမ်းၵေႃး ၽွတ်ႈယဝ်ႈ။ တီႈဝၢၼ်ႈၸိတ်ႉပျႄး ၸႄႈဝဵင်းလွင်းလူင်ၼၼ်ႉ ႁုင်ၵိူဝ်ယဝ်ႈ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸိူဝ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်း ၼႆႉ မီးယူႇ 5,334 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ လွင်းလူင်ၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပီ 1901 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီး 1461 ၵေႃႉၵူၺ်း။ တင်းပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉထဝႄႇသေ ယၢၼ်ၵၼ် 20 လၵ်းၼႆႉၵူၺ်း။
ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ၸႃႇတိလွင်းလူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1278
1278
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၶျွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶျွၵ်ႉ (ချောက်မြို့), (Chauk), ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် သေ တင်း ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉဝႃႈ ၵႆယၢၼ် (42) လၵ်းသေ ပေႃးဢဝ်သၢႆတၢင်းလိၼ်ဝႃႈ ၵႆယၢၼ် (51) လၵ်းယဝ်ႉ။ ပွတ်းၸၢၼ်း ယၢၼ် (5) လၵ်းၼၼ်ႉ မီး ဝဵင်းၸလေႇသေ ၽၢႆႇႁွင်ႇယၢၼ် (21) လၵ်းၼၼ်ႉ မီး ဝဵင်းၵဝ်ႇ ပူးၵမ်ႇ ဢၼ်ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢွၵ်ႇလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃး ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႄႈသင် ၸင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵိုၼ်းဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈပွတ်းၵၢင် မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
1278
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶျွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင်ပီ 1902 မႃးၸင်ႇၸၢင်ႈတႄႇၶုတ်း ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉလႇႈယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မႃးၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တေးမၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးသေ ၸင်ႇလိုဝ်းလင်မႃးဝႃႈပဵၼ် ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မီးႁူၺ်ႈ မီးဢႃႇႁ (ချောက်) လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၵိုၵ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၼႆ ဢွၼ်ၵၢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1937 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ဝဵင်းၶျွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1953 မႃး လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။
1278
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶျွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆ့ ပေႃးဢဝ်ၼႃႈၸၢၼ်းတေႃႇႁွင်ႇ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းမီး 31/2 လၵ်းသေ ပေႃးဢဝ်ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇတေႃႇတၢင်းတူၵ်း တၢင်းယၢဝ်းမီး မွၵ်ႈ 2 လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝၢင်းလူင် တီႈၶုတ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ ပွၵ်ႉဢၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ်ယူႇ၊ ယူင်ႇၸၢၵ်ႈတီႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
1278
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶျွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉပွၵ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူဝ်ႈပီ 1953ၼၼ်ႉ မီးမႃး 24344 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈဝဵင်းၵမ်ႉၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်သေ ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
1278
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇပူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပူဝ်ႇ  (ရွာဘိုရွာ, Ywarbo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထွင်ႉၵျီးၵူၺ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190681 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1333 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1491 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2824 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1278
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇပူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၶျွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
(မိူဝ်ႈပီ 1942 ၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉၼႆႉ မီးလုၵ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် 846 လုၵ်း ဢၼ်ဢဝ်လၢႆးၶိုတ်းၵၢပ်ႈသေ ၶုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ဢွၵ်ႇ 41000 ၵႄႇလၢၼ်ႇယဝ်ႉ) တွၼ်ႈတႃႇတေႃႉသူင်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်လိူင်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းၶျွၵ်ႉ လတ်းဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်းသေ သိုပ်ႇလွတ်ႇတေႃႇထိုင် ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉၽင်ႇၼမ်ႉ တီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်လွတ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈပိူင်ထႆလိၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွတ်ႇၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းမီး 275 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈလွတ်ႇၼၼ်ႉ မီး 10 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ပဵၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်မႃး တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈၶိုၼ်း လွတ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထၢင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ဢၼ်ဢဝ် လၢႆးၶိုတ်းၵၢပ်ႈသေ ၶုတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးၽူႈၶဵၼ်ၶဝ်ၶဝ်ႈမႃး ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇၸႂ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈႁုင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် တီႈဝဵင်းၶျွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ယၢမ်းလဵဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵုၼ်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ ထၢတ်ႈသီႇ လႄႈ ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၵိုၵ်း ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁုင်လႆႈႁဵတ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းသူၼ်ႁႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈထူဝ်ႇလိၼ်တင်းၼမ်သေ ၼမ်ႉမၼ်းထူဝ်ႇလိၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းၶျွၵ်ႉမဵဝ်းၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ပေႃးၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းၶျွၵ်ႉ ၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ဝဵင်းမၵူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပေႃးၵႂႃႇၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ပူးၵမ်ႇ၊ ၺွင်ႇဢူး၊ မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ ၽႅဝ်လႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇယၢၼ် 25 လၵ်းၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈၽႅဝ်ထိုင် မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ လႄႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈၸူး ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းၶျွၵ်ႉ ၽၢႆႇပုၼ်ႉၽင်ႇၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် တီႈ ဝၢၼ်ႈလၢၼ်းၼၼ်ႉ မီးၶူင်ႇၶိူင်ႈမိၼ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၶျွၵ်ႉလႄႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ မီးသၢႆတၢင်းၶိူင်မိၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၶျွၵ်ႉၼၼ်ႉ မီးႁူင်းလိၵ်ႈသၢႆလူမ်း၊ ႁူင်းသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢၼ်မီးတီႈသူၺ်ႇတထေးၵူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶွမ်ပၼီႇ ပီႇဢူဝ်ႇၸီႇၶဝ် တႄႇတင်ႈမႃးပၼ်လႄႈ လႆႈလိုဝ်းလင်ဝႃႈပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းပီႇဢူဝ်ႇၸီႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မီး ၵွင်းမူးသူၺ်ႇပူင်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၵျွင်းတေႃးယသူၺ်ႇပူင်ႇတွင်ႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်း ယၢၼ်သွင်လၵ်းၼၼ်ႉ မီးမႃး ၵွင်းမူၺ်းၶျိၼ်ႇတွင်ႇမသေ ယွၼ်ႉလႆႈၺႃးမၢၵ်ႇ မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇႁူဝ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးဢေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပႂႆးၽြႃးၵွင်းမူးဢေးၼၼ်ႉ ၵႆႉၸတ်းႁဵတ်း လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းသေ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1278
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1278
ပႃးတယႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈပႃးတယႄး  (ဘားဒရဲရွာ, Bardaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူႇယႄးၸႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189998 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူႇယႄးၸႅတ်ႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 612 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 646 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1258 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ  (ဆင်ခြံရွာ, Sinchan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190876 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 501 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 565 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1066 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1671
1671
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1671
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 (1801 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 - 1900 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇသပဵင်ႇ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ လႄႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇမႅၵ်ႇႁႄႇ ၶဝ်ၵူၼ်ႇလႅဝ်ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢင်းၵိတ်ႉ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရသျႃး၊ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၵျႃႇမၢၼ်ႇ၊ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၵျႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် တိူဝ်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၾရၢင်ႇသဵတ်ႈတူၵ်းသုမ်းယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ရသျႃး လႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆ့ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇမီးဢေႃးၸႃႇဢၢမ်းၼၢၵ်ႈ ၸိၵ်းၸွမ်ႈ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရသျႃးၼႆႉ ၵႂၢင်ႈထိုင်မႃး ပွတ်းၵၢင်လႄႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢေးသျႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈၵေႃႈ တိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈၸူးထိုင် ၶၼေႇတႃႇ၊ ဢေႃးသတြေးလျႃႉ၊ ဢႃႇၽရီၵၸၢၼ်း လႄႈ ဢိၼ်းတီးယႃးၸိူဝ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇသုတ်းမႃး ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၵွင်းလိၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ ႁႃႈပုၼ်ႈ ၼႆႉ ၶဝ်ႈၵုမ်းၵမ်လႆႈ တႃႇပုၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ၼႂ်းၵႃႈႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵမ်ႇၽႃႇ သီႇပုၼ်ႈၼႆ့ ၶဝ်ၵုမ်းၵမ်မႃးလႆႈ တႃႇ ပုၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဢီႇလႅတ်ႇထရေႃးၼိတ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၵ်ႇပေႃႇမႃး ၼႂ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႄႇလီႇၵရၢပ်ႉ၊ မေႃႉၸ်ၶူတ်ႉ လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတိတ်းတေႃႇ တႄႇလီႇၾူင်း ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1876 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် 1878 ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ဢွမ်ၾႆးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵူတ်ႇၶူၼ်ႉႁႃ ပၢႆးသၢႆႊ လႄႈ လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ၊ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးႁၢင်ႈတူဝ်၊ ပၢႆးထၢတ်ႈ လႄႈ ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် ၼႆႉ ၼႂ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19ၼႆႉ တိူဝ်းတွၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မႃးၽႂ်းၽႂ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶေႃႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးမေႃ 20 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးၸၢၵ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်မႃးတီႈ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၸူးထိုင် ၵုၼ်ရူးရူပ်ႉ၊ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ လႄႈ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ရူးရူပ်ႉ ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် 200 လၢၼ်ႉ ၵျွၵ်းၽႅဝ်ထိုင် 400 လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတႄႇသိုပ်ႇမိုတ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းသေ လွၵ်းလၢႆးၵႂႃႇမႃး လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆးမႃး ပဵၼ်မဵဝ်းပဵၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ပိူင်ႇယူႇသဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးသေ တီႈဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 1 လၢၼ်ႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးထိုင် 6.7 လၢၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵုင်းမၸလီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ၵုင်းႁူၺ်ႈၶမ်း)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းမၸလီႇ (, Maezali Myaing, မယ်ဇလီမြိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1844
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1844 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1840 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပလႅတ်ႉဝ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ (ပလက်ဝမြို့, Paletwa) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ ဢၼ်မီး ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ ဢၼ်တႄႇတီႈ သၼ်လွႆၶျၢင်း သေ လႆၵႂႃႇၸူး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၸွမ်းတင်း သၢႆၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇၼႆႉ တင်း ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ၼႆႉ ၵႆယၢၼ် ႙႖ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼႆႉ ၸူးႁွင်ႉၸွမ်း ႁွင်ႈပလႅတ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼႂ်း ၵႄႈလွႆၵျွၵ်ႉပၢၼ်းပေႃႈ လႄႈ လွႆၵျွၵ်ႉပၢၼ်းမႄႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ယၢၼ် ႙ လၵ်းၼၼ်ႉသေ ၸူးလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ တီႈႁိမ်း ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈလွႆ တီႈဢၼ် ႁွင်ႈပလႅတ်ႉတႄႇမႃးၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ လႅပ်ႈတေမီးမႃး မိင်ႇ လႄႈ ၶျၢင်းလေးမျူဝ်ႉ ၶဝ်ႁွင်ႉမိင်ႇၼႆႉဝႃႈ ပိလႅတ်ႉ ၼႆႉသေ ၸူးပဵၼ်မႃး ႁွင်ႈပလႅတ်ႉ၊ ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈယူႇသဝ်းၵူၼ်း
ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼႆႉ ၵႂၢင်ႈ မွၵ်ႈ 2 လွၵ်းလၵ်းၼႆႉသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ယၢဝ်းၸွတ်ႈလွတ်ႈဢွတ်ႈ တီႈၼႂ်းၵႄႈလွႆ ဢၼ်ၵဵပ်ႈဢႅတ်းဢႄဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၼႆႉ လွႆဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢမ်ႇမီးဝႆႉ။ မိူဝ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပႆႇလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ ဝဵင်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း မိူင်းရၶႅင်ႇသေ ဝႆႉပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ဢယေးပႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ဢဝ်ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း မိူင်းၶျၢင်းယဝ်ႉ ပဵၼ်မႃးဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းၼႃႈလိၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီႈဝႆႉတီႈ ဢွင်ႈတီႈလီသေ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵေႃႈ ငၢႆႈငႅမ်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈႁင်းၶေႃသေ လႆႈမီးၶပ်းမၢႆ တွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၶုၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ တီႈၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝတင်းသဵၼ်ႈၼႆႉ မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 64,971 ၵေႃႉသေ ၵူၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 6,374 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းၶမီႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ လႄႈ ၸၢဝ်းဢိတ်ႇသလၢမ်ႇၵေႃႈ မီးၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။ ၶျၢင်းၶမီႇၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ၵႆႉၼုင်ႈၶူဝ်း ဢၼ်ၶဝ်တေႃးဢဝ်ႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၵုၼ်ႇသိၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ၼႆႉ ပဵၼ် ငႃး၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ယႃႈလိုင်၊ မၢၵ်ႇၸွၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ယႃႈၵလတၢၼ်ႇ ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈဢိတ်းဢွတ်းသေတႃႇ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းယူႇၼႂ်းထုင်ႉ ယင်းဢမ်ႇပေႃးၵိၼ်လႄႈ လႆႈသိုဝ်ႉဢဝ်တီႈ ထုင်ႉၸိတ်ႉတူၺ်ႇ တီႈ မိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ
လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇယဝ်ႉ လတ်းၶၢမ်ႈ ဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူး၊ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵႂႃႇၸူးဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼႆႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈသွင်ပွၵ်ႈ မီးႁိူဝ်းၵႂႃႇမႃးၸွမ်း သၢႆတၢင်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇၵႂႃႇၸူး ဝၢၼ်ႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈ ႁူဝ်တိုဝ်ႉမႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းဢဝ်ပေးၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉ ဝဵင်းမတူႇပီႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸွမ်း သၢႆတၢင်းလိၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ တေႃႇ ဝဵင်းမတူႇပီႇၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼၼ်ႉ မီးဝႆႉႁွင်ႈတိၼ်းတေႇယဝ်ႉ။ တီႈႁူဝ်ႁွင်ႈ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ မွၵ်ႈ 2 ၽႃႇလူင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉတူင်းတၢတ်ႇလူင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လီယဵမ်ႈလီတူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈ ၽူႈထွင်ႈတဵဝ်း ၵူၼ်းလႄႇလၢဝ်းၶဝ် လိုဝ်ႈသေဢမ်ႇၵႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်လႆႈၶပ်ႉၶိုင်ဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ သိုပ်ႇဢဝ် ၼမ်ႉၵႄးတီႈ ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵတ်းပူၵ်းပွင်ပုတ်ထသႃႇသၼႃႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပူၵ်းပွင်ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ၊ ၵွင်းမူးဢေး၊ ၵွင်းမူးဢူၵ်ႉတလိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပွႆးၽြႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸတ်းႁဵတ်းယူႇၵူႈပီသေ ပေႃးထိုင် လိူၼ်ႁႃႈမႃး ပၢင်ပွႆးၶႄႉၽၢႆးႁိူဝ်း လႄႈသင် ပေႃးထိုင် လိူၼ်ၵမ်၊ လိူၼ်သၢမ် မႃး ဝၢႆးသေ ပၢတ်ႇၶဝ်ႈယဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပွႆး ၵိၼ်ၼမ်ႉလဝ်ႈမွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီမူၼ်ႈသိူဝ်းယဝ်ႉ။။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
675
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:675
တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းထီႉၼိုင်ႈ
ရႁၢၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းပႆႇၵၢင်းရႃႇၵၸိူဝ်းၼၼႉ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်တမ်ႇၼွႆႉမွင်ၸႂ်သေ ဢိုတ်ႇႁႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းၸိူဝ်းၵၢင်းရႃႇၵၶဝ်သမ်ႉ ၽႄႈတိူၼ်းၽႃႇဝၼႃႇႁူႉႁၼ်ၸွမ်း သင်ႇၶႃႇရတြႃးဢၼ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း၊ ဢၼ်လူႉဢၼ်လႅဝ်ၼၼ်ႉသေ ယူႇတဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ရႁၢၼ်းလူင် သုꧤတ်ႉတ ဢၼ်ဢႃႇယုယႂ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇမႃးႁဵတ်းရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ "ၸဝ်ႈၶဝ်ယႃႇပေႁႆႈ၊ တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁဝ်းလွတ်ႈဢွၵ်ႇၼႂ်းလွင်ႈၵုမ်းၵမ်သမၼေႇ ၸဝ်ႈၵေႃးတမယဝ်ႉ၊ ႁဝ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းလႆႈယဝ်ႉ" ဝႃႈၼႆ။ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပၼႆႉ ပေႃႈဝႃႈလႆႈငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ဢၢမ်းလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇသေ ၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇ။ ရႁၢၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇလၵ်းလႅမ်၊ ဢမ်ႇႁူႉသင်ၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူပ်ႈယွမ်းယဝ်ႉ၊ တေထွၼ်ပႅတ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ဢမ်ႇသူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၶဝ်သူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ တေဢဝ်မႃးလေႃးယဝ်ႉ၊ တေပဵၼ်တၢင်းယႃႉၵဝ်းပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းယဝ်ႉ ထမ်ႇမဢၼ်ပွမ် တေဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းငဝ်ႈတိုၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေႁၢႆလၢႆသေ ပရိယတ်ႉတိ၊ ပတိပတ်ႉတိ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇလွတ်ႈလေႃးၵၼၼ်ႉ တေၵိုတ်းတီႈလႂ်ၵွႆးယဝ်ႉ၊ လွင်ႈၽွၼ်းလီသိူဝ်းသႃႇ တႃႇလေႃးၵ ဢၼ်တႄႉတႄႉမၼ်းတေႁၢႆလၢႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပၼႆႉ တိူင်ႇပၢင်ႇရႁၢၼ်း ႕႐႐ ၶဝ်သေ ဢဝ်ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ ဝၢႆးသေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇလႆႈသၢမ်လိူၼ် ၸင်ႇႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသၢင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသၢင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼႆႉ ဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ်လွင်ႈၸၢတ်းၵၢၼ်ၵုမ်းထိင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၸႃႇတသၢတ်ႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈတီး ၵူင်ထမ်ႈသတ်ႉတပၼ်ႇၼီႇ မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ထတ်းထွင် ထမ်ႇမလႄႈ ဝိၼယ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးမႃးၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သီႇသိပ်းႁႃႈဝႃႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ထိုင်တီႈတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်လုမ်းလႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢဝ်းႁႃႈပီ ယူႇၸွမ်းၼင်ႇၵေႃႉငဝ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၺၢၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆသေ ဢူမ်သူပ်းလႆႈ ထမ်ႇမတေႇသၼႃႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢင်ပွႆးၼႆႉ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈၵွႆးၶဝ်ႈပႃး၊ ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇသမ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵွႆး၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇတေၶဝ်ႈပႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၸင်ႇၶတ်းၸႂ်ၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးတင်းၶိုၼ်းသေ ထိုင်ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈထမ်ႇမသေ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပတွင်ႈထၢမ်ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်တႃႇ တွပ်ႇၵႄႈႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း၊ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵဵဝ်ႇၵပ်းဝိၼယသေ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပတွင်ႈထၢမ်သေ ၸဝ်ႈဢုပႃႇလိတွပ်ႇၵႄႈ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇလူင်ၶဝ် ငူပ်ႉငိမႄးထတ်းထွင်ယဝ်ႉ ပေႃးတင်းသဵင်လႆႈၸႂ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၽွမ်ႉၵၼ်ဝႃး "သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ" ၼႆယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ႁႃႈပၢၵ်ႇၸဝ်ႈမၵ်းမၼ်ႈတၢင်ႇၽိုၼ်လွတ်ႈႁေႃးသေ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇလႄႈ "ပၼ်ꩡသတိၵႃ သမ်ၷီတီ" ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယဝ်ႉ။ မႁႃႇသင်ႇၵီႇပွၵ်ႈထီႉၼိုင်ႈၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဢဝ်ငဝ်ႈတိုၼ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ သုတ်တၼ်တေသု ဢသၼ်တေသု၊ ပမုၻ်ၻေ ဝိၼယမ်မိၸ၊ တမေႃ ꧤဝိသ်တိ လေႃၵေ၊ သူရိယေ ဢတ်ထင်ၷတေ ယထႃ။ (ဢၻ်ꩪ ႑၊ ၼႃႈ ႗႒၊ မၢႆပုၵ်ႈ ႑႓႐)
တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉသွင်
မိူဝ်ႈပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပႆႇဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇသင်ႇဝႆႉဝႃႈ သိၵ်ႉၶႃႇပုတ်ႉ ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈထွတ်ႇထွၼ်ၵေႃႈလႆႈယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၶေႃႈသင်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇယင်းဢမ်ႇလႆႈတွင်ႈထၢမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေၶႃႈ ၼႆ၊ လွင်ႈဢမ်ႇလႆႈတွင်ႈထၢမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇထွတ်ႇထွၼ်သိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႉဢၼ်လႂ် ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းထီႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ သိၵ်ႉၶႃႇပုတ်ႉ ဢၼ်တေလႆႈထွတ်ႇထွၼ်ပဵၼ်ဢၼ်လႂ်ၼႆ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇမီးသိၵ်ႉၶႃႇပုတ်ႉ ဢၼ်တေလႆႈထွတ်ႇထွၼ်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်း ဢမ်ႇထွတ်ႇထွၼ်ဢၼ်လႂ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵျၢင်ႉၵမ်ၵႂႃႇၸွမ်းပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇမၼ်းၵွႆးၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝၢႆးသေ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းထီႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ရႁၢၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ (ဢထမ်ႇမဝႃႇတီႇ) ဢဝ်ဝိၼီးဢၼ်ယွမ်းယၢၼ်းတင်းၼမ်ၸိမ်ၶဝ်ႈမႃးသေ ၵျၢင်ႉၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းၵျၢင်ႉၵမ်ၸွမ်းဝိၼီးၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁႄႉႁၢမ်ႈႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ရႁၢၼ်းၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် လႆႈထဵင်ၵၼ်မေႃးၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုတေၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈ ဢထမ်ႇမဝႃႇတီႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းဝေႇသႃႇလီႇ ၵႃႇလႃႇသေႃးၵသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းထီႉသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈဢဝ်ရႁၢၼ်း ႗႐႐ တူၼ်သေ ၸဝ်ႈယသဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈယဝ်ႉ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "သတ်ႉတသတီႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းဝိတ်ႉၸီႇ ၸိူဝ်းၸုမ်းသၢၼ်ၶတ်းၶဝ်သမ်ႉ ဢမ်ႇယိုၼ်ႁပ်ႉႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်တႅပ်းတတ်းၼၼ်ႉ။ ဢွၼ်ဢဝ်ရႁၢၼ်းဝၸီႇႁဵင်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇႁင်းၶဝ်ၵွႆးၶေႃၶေႃယူႇယဝ်ႉ။ ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယႃၼႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ရႁၢၼ်းၼမ်လႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "မႁႃႇသင်ႇၵီႇတိ ၵိူင်းမႁႃႇသင်ႇၵိၵ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းထီႉသၢမ်
ၶုၼ်လူင်ဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ လႆႈထူပ်းႁၼ်သႃႇမၼေႇ ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း သုမၼၼၼ်ႉသေ ပွင်ႇၸႂ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃး။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တိုၵ်းသိုၵ်းတေႃႇမိူင်းၵလင်ႇၵသေ လႆႈထူပ်းႁၼ်လွင်ႈလူႉသုမ်းၵူၼ်းမိူင်းသေ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇတူၵ်းၸႂ်ၵႂႃႇ။ ဝၢႆးမႃးတေဢမ်ႇတိုၵ်းသိုၵ်းတေႃႇမိူင်းလႂ်ယဝ်ႉၼႆ တႅပ်းတတ်းၸႂ်မၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ပရိယတ်ႉတိတီးၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သသေ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ပရိပတ်ႉတိတီး ၸဝ်ႈဢုပၵုတ်ႉတလႄႈ ၵျၢင်ႉၵမ်ၵႂႃႇၸွမ်းလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်းၼႆႉ "ဢေႁိပသ်ဝိၵေႃ" သၽႃႇဝထမ်ႇမလုၵ်ႉတိုၼ်ႇမႃးလႄႈ ၸင်ႇၶပ်းၶိုင်ႁႂ်ႈၶႃႈဝၢၼ်းၵူၼ်းမိူင်းပေႃးလႆႈပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ထမ်ႇမတြႃးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်တၢင်းၵမ်ႉပၢမ်ႉၶုၼ်လူင် ဢႃႇသေႃးၵသေ ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သ ဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တီႈၵျွင်းဢႃႇသေႃးၵႃႇရုင်ႇ မိူင်းပႃႇတလိပုတ်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ သႃႇသၼႃႇဝွတ်ႈဝွႆးမႃးသေ ထမ်ႇမဢၼ်ပွမ်မၼ်းၸင်ႇၽုတ်းငွၵ်ႈႁူဝ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ "ပေႃးဝႃႈထမ်ႇမဢၼ်ပွမ်မၼ်းၽုတ်းပေႃႇမႃးၼႆ ထမ်ႇမဢၼ်ၸႅတ်ႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမၼ်းတေၸူမ်ႁၢႆၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ (သံ၊ ၼီ၊ ႒.႕.႑႖႕၊ ၵသ်သပသံယုတ်တ) ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေတိုတ်ႉၸၼ်လႆႈ ၸိူဝ်းပႆၼိူဝ်တၢင်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတႅမ်ႈၽိုၼ်ပပ်ႉ "ၵထႃႇဝတ်ႉထု" ယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ်ၵိုၵ်းႁွမ်းပႃးၸွမ်း မိူဝ်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇပွၵ်ႈၵမ်းထီႉသၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးရႁၢၼ်းႁဵၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေပၢင်ပွႆးယဝ်ႉ မထေႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁႂ်းဢွၵ်ႇႁႃပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇၵဝ်ႈတိူင်း ၵဝ်ႈမိူင်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႑။ ꧤတ်ႉၻၼ်တမꩡ်ၸုၼ်တိၵ - မိူင်းၵသ်မီရလႄႈ ၵၼ်ထႃႇရ ႒။ ꧤတ်ႉၻၼ်တမႁႃၻေဝ - မႁိဝၵမၼ်တလ ႓။ ꧤတ်ႉၻၼ်တတရၵ်ၶိတ - ဝၼဝႃသီ ႔။ ꧤတ်ႉၻၼ်တမႁႃꩪမ်မရၵ်ၶိတ - မႁႃရသျ ႕။ ꧤတ်ႉၻၼ်တရၵ်ၶိတ - တိူင်းယေႃၼၵလေႃၵ ႖။ ꧤတ်ႉၻၼ်တမꩡ်ၸိမ၊ ၵသ်သပၷုတ်တ - ႁိမဝၼ်တႃ ဢꩮၵၻေဝ၊ ၻုၼ်ၼုၵိသ်သရ၊ မႁႃၻေဝ ႗+႘။ ꧤတ်ႉၻၼ်တသေႃꧣ၊ ဢုတ်တရ - သုဝꧣ်ꧣၽုမိ (ထႆး+မၢၼ်ႈ) ႙။ ꧤတ်ႉၻၼ်တမႁိၼ်တ - တမ်ပပꧣ်ꧣိ (သီရိလင်းၵႃ) ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇမထေႇၶဝ်ႈၸဝ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇသႃႇသၼႃႇတေႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵူႈတီႈၵူႈမိူင်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶတ်းၸႂ်ၸဝ်ႈဢုတ်ႉတရလႄႈ မႁိၼ်ႇတၶဝ်ၼႆႉ ၵိုမ်းမၼ်ႈၵႂႃႇသေ ပဵၼ်ၽွင်းလီတႄႉတႄႉ။ မိူင်းၸိူဝ်းဢၼ် ၶဝ်ၸဝ်ႈပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇမႃးၼၼ်ႉ သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်သေ ၵိုမ်းမၼ်ႈဝႆႉယူႇတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႐႘၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၵျွင်းၶမ်းၶၢင်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
218
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:218
ပွၵ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတိတ်ႉ  (ပေါက်သစ်ရွာ၊ Paukthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇလု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191967 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇလုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1249 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1397 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵွင်းမူးလူင်ၶုၼ်တိုင်ၶမ်း
ၵွင်းမူးလူင်ၶုၼ်တိုင်ၶမ်း (ကောင်မူးလုန်ရွှေဆတ်မင်းစေတီတော်)ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ တီႈထုင်ႉၶမ်းတီးလူင် (ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး၊ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းပူႇတႂ်းယၢၼ် သိပ်းလၵ်း၊ ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး 12 လၵ်း)၊ တီႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇ လၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်သေ ၽွင်းပဵၼ် ၶုၼ်တိုင်ၶမ်းၼၼ်ႉ လႆႈမႃးယူႇသဝ်းတီႈၼႆႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၶုၼ်တိုင်ၶမ်း လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတီႈ ၼိူဝ် ၵွင်းႁၢင်းသႃႇ (ငွၼ်ပိတ်း) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၶၢပ်ႈတူဝ် လုပ်ႇၸဝ်ႈဢလွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵိုတ်းဝႆႉလႄႈ ၶုၼ်သီရိထမ်မႃသေႃၵ ၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ ယသတိꧢမထေရ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃးသေ လႆႈဢဝ်ထၢတ်ႈတေႃႇသၢမ်သူႇ ၽင်သေၵေႃႈ ၵေႃႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၶုၼ်သီရထမ်မႃသေႃၵၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈတႄႇတင်ႈၵွင်းမူး 84000 မႃးၵူႈတီႈတီႈၼၼ်ႉ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
တီႈၵိူတ်ႇတူၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵွင်းမူးလူင်ၶုၼ်တိုင်ၶမ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈ ၽြႃးၵၵုသၢၼ်ႇ၊ ၶုၼ်ၽီမႃတလိ လႄႈ ႁူၼ်ႁၢင်ႈ မၼုꧢီႁယဝ်ႉ။ တီႈၵိူၼ်ႇတီႇၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ မီး ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽြႃးၵေႃးၼၵုင်ႇ၊ ၶုၼ်ဢိၼ်း လႄႈ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၶုၼ်မီယဝ်ႉ။ တီးၵိူၼ်ႇတူၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉ မီးႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽြႃးၵတ်ႉသပ၊ ၼၢင်းၽီပႂ်ႉၼင်လိၼ်ဝသုၼ်ႇတရေႇ လႄႈ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၶုၼ်သၢင်ႇသီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵိူတ်ႇတီႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ၊ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽီလူး လႄႈ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၶုၼ်သိူဝ် ယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၵွင်းမူးၵႅမ် သူႇၼိုင်ႈလႄႈ မီးႁူၼ်ႁၢင်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢရိမိတ်ႉတေယယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵွင်းမူးၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်းမိူင်းၶၢင်
ၵၢမ်ႇၸတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၢမ်ႇၸတ်ႉၵူင်း  (ကံဇတ်ကုန်းရွာ၊ Kanzatkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191872 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတၶႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 563 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 713 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1276 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢၢႆႉမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႉမ  (အိုင့်မရွာ, Aintma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191277 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 533 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 688 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1221 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
တယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ၵျဢူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵျဢူဝ်ႇ  (ကြအိုရွာ၊ Kyaoh) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျဢူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192351 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျဢူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2315 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2875 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပေႇတေႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပေႇတေႃးၵူင်း  (ပေတောကုန်းရွာ၊ Paytawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192535 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးတႃႇၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2380 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2596 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4976 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၼွင်လူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်လူင် (Nawng Long),, (နောင်လုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၶျၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶျၢႆး  (ချိုင်းရွာ, Chaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194719 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1205 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1278 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2483 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢုၸ်ꧡုၶၼ်ꩦိၵၻႃယိၵႃဝတ်ထု (2)၊ ၼၢင်းၽီလူႇလႅမ်ႈဢွႆႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1277
1277
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1277
တိမ်ၿရုသၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (3)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း မၢၵ်ႇတတ်းတဝ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပတ်ႉတ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပတ်ႉတ  (ဘတ္တရွာ၊ Batta) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192935 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1918 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2295 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4213 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တူၼ်ႈၵႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး)
ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈၵႅင်း (, Tone Kyine, တုံကျိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပူဝ်ႇတထွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉ ၽြႃးပူဝ်ႇတထွင်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းဝႃႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ (ယၢၼ်ႇၵူင်ႇမျိတ်ႉ)၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႉပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ တႄႇတင်ႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းမွၼ်းၵဝ်ႇၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢွၼ်ၵၼ်ႁပ်ႉႁွင်း သဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ် ၶုၼ်သိုၵ်း (ဗိုလ်) ႁဵင်ၵေႃႉ (တစ်ထောင်)သေ ႁပ်ႉတွၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈၼၼ်မႃးယဝ်ႉ။ တီႈပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇလႄႈၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵျၢႆႉတေးဢၢတ်ႉ (ကျိုက်ဒေးအပ်) ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်ပၵျီႈတေႃႇၼၼ်ႉ ဝုၼ်ႇလူင်တႃႈၵုင်ႈ ဢူးၼႅင်ႇ လႆႈၵုမ်းၵွင်းမူးၼႆႉမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵွင်းသ ဢၼ်မီးၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးမႃးပႃႇႁဵဝ်ႈသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်သေ ထိုင်ပၢၼ်ဝၢႆးလင်မႃး ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ၸင်ႇၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈမၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (႑႐)ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (႕) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (႒) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (႖) ႁူင်း လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ် (႑) ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းယႃပိူင်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ႁူင်းယႃၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢိၵ်ႇပႃး ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း (႓) ဢၼ်လႄႈ ႁူင်းယႃသုၼ်ႇတူဝ် မီး (႓) ဢၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ်လိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵျေးမူင်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ ၂၀၁၂ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ တႃႈၼမ်ႉမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႂၢင်းပၼ်လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်ပလႄးမျေႇ ၸင်ႇဢဝ် တႃႈၼမ်ႉပူဝ်ႇတထွင်ႇ ၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ် ႁူင်းလႅမ်း သေ ႁဵတ်းပဵၼ်တီႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉမွႆႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
ၼႂ်းပိူင်ၵၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈဝဵင်း ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၸၼ်မႃးၼၼ်ႉ ပႃးၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းပဵၼ်ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ သေ မၵ်းမၼ်ႈယူင်ႉသၢင်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်မီးလၢႆးမိုဝ်းလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းၽွင်းလူင် (အတွင်းဝန်ရုံး) ဢၼ်တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ ၁၈၉၀ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်းယိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းယိၼ်း  (အင်းရင်းရွာ, Innyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190875 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 501 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 565 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1066 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တၢင်ႉယၢၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း ; (တန့်ယန်းမြို့), (Tangyan), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း ဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ထွင်ႉၵျီးၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈထွင်ႉၵျီးၵူၺ်ႉ  (ဒေါင့်ကြီးကွေ့ရွာ, Dauntgyikwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထွင်ႉၵျီးၵူၺ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190677 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1333 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1491 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2824 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
217
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:217
ဢလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တူႇယႄးၸႅတ်ႉ
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇ  (အလည်ရွာ, Ahlel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူႇယႄးၸႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189996 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူႇယႄးၸႅတ်ႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 612 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 646 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1258 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
2002
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2000 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ယႂႃႇလု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇလု  (ရွာလုရွာ၊ Ywarlu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇလု၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191966 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇလုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1249 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1397 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
674
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:674
ဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဢူးယဵၼ်ႇ  (ဥယျာဉ်ရွာ, Uyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉသွင်ႇယူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191187 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 865 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 941 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1806 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
သမီး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသမီး (ဆမီးမြို့, Sami Town) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ ဢၼ်မီးပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ႁူဝ်ဝဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၵၵ်ၵႃရိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (4)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း တႅင်ၸိင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ႁိၼ်ႇၼရီႇဝႅၼ်ႇထိဝ်း
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႈ
ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ လႆႈႁပ်ႉၶူးတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵၵ်ႉၸႃႇတဵၵ်ႉပၢၼ်ႇတႃႈၵုင်ႈ မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၸဝ်ႈႁၢၼ် တီႈ တပ်ႉမတေႃႇမႃးယဝ်ႉ။
ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ
ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ လႆႈလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ဢူးႁိၼ်ႇၼရီႇဝႅၼ်ႇထိဝ်း ပဵၼ် ၼေႃႇၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မႃးယဝ်ႉ။ ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 11 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တီႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ လႆႈသဵင် ၁၄၈ သေ ထုၵ်ႇလဝ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၼေႃႇၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 15 ဝၼ်း တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၶႅပ်းသဵင် ၃၅၂ သဵင်ၼၼ်ႉ လႆႈ ၇၉ သဵင်သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ (၂) တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း
ဢူးႁိၼ်ႇၼရီႇဝႅၼ်ႇထိဝ်း ၼႆႉ လႆႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းတင်း တေႃႇသူၺ်ႇလႂၢၼ်းသေ မီးလုၵ်ႈလၢင်းသၢမ်ၵေႃႉယဝ်ႉ။ လႆႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လူလွမ်လုမ်းလႃး ၽူႈၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီ
မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈဢမ်ႇယူႇလီ ပဵၼ်ၵိၼ်းဝႆႉ။ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသေ ၼွၼ်းဢိူၵ်ႇယူႇၼႂ်းၽၢႆႈဢွၼ်ႇၽၢႆႈလူင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တင်းၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ လႄႇလဵပ်ႈတူၺ်းၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁၼ်မႅၼ်ႈရႁၢၼ်း ၸဝ်ႈဢၼ်ၼွၼ်းယူႇၼႂ်းၽၢႆႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးႁိမ်းၸမ်သေ- "ၸဝ်ႈလႆႈၶၢမ်ႇဝေႇတၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ဢီႈသင်ႇလႃႇ" "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ၊ တွင်ႉၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလီၶႃႈ" "ၸဝ်ႈဢမ်ႇမီးၵူၼ်းလုမ်းလႃးႁႃႉ" "ဢမ်ႇမီးတီႈၶႃႈ" "ရႁၢၼ်းၶဝ်တၢင်ႇၸဝ်ႈလူး ဢမ်ႇလုမ်းလႃးၸဝ်ႈႁႃႉ" "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၶႃႈၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈတွၼ်ႉလုမ်းလႃးၽႂ်မႃးလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလုမ်းလႃးၶႃႈၶဝ်ဢေႃႈ" ယၢမ်းၼၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈတီႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ "ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵႂႃႇတဵၵ်းၼမ်ႉမႃးလူး ႁႃးဢၢပ်ႇပၼ်ၼမ်ႉရႁၢၼ်းၼႆႉ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၼမ်ႉတွင်ႈပၼ်ၸွမ်းတူဝ်ရႁၢၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇသမ်ႉ သုၵ်ႈသီပၼ် ႁႂ်ႈပေႃးမူတ်းသႂ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇယုၵ်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတၢင်ႇဝႆႉပၼ်ၼိူဝ်ၵူႇၼွၼ်း။ ႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁႂ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်တုမ်ၵၼ်သေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ- "ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်၊ ၼႂ်းၵယွင်းၼႆႉ ၸွင်ႇမီးၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီႁႃႉ" "မီးၶႃႈဢေႃႈၸဝ်ႈႁဝ်း" "ရႁၢၼ်းၶဝ် မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဝေႇတၼႃႇသင်" "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ - ရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ" "ၸွင်ႇမီးၵူၼ်းလုမ်းလႃးပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈႁိုဝ်" "ဢမ်ႇမီးၶႃႈၸဝ်ႈ" "ရႁၢၼ်းၶဝ်၊ ႁဵတ်းသင်လႄႈ သူဢမ်ႇလုမ်းလႃးမၼ်းၸဝ်ႈလႃႇ" "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇလုမ်းလႃးပႂ်ႉမႃးၽူႈလႂ်ၶႃႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးမၼ်းၸဝ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ" "ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်း၊ သူၶဝ်ၼႆ့ ဢမ်ႇမီးပေႃႈမႄႈ ဢၼတေမႃးလုမ်းလႃးပၼ်သူ၊ ပေႃးသူၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၶိုၼ်းလုမ်းလႃးၵၼ် ၽႂ်သမ်ႉတေၶိုၼ်းမႃးလုမ်းလႃးသူလႃႇ၊ ရႁၢၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉ ပဵၼ်သြႃႇသူၵေႃႈလီ၊ လုၵ်ႈၼွင်ႉသူၵေႃႈလီ၊ သင်ဝႃႈယူႇၸွမ်းသူယူႇၼႆ သူၶဝ်တေလႆႈလုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးတေႃႇမၼ်းပေႃးၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းဢိူဝ်ႈ၊ သင်ဝႃႈဢမ်ႇလုမ်းလႃးရႁၢၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီ ဢမ်ႇလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးၼႆၸိုင် မိူၼ်သူပူၼ်ႉပႅၼ်မႅၼ်ႈတၢမ်ႇၼၵ်းလူင်ယဝ်ႉ"။ "ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်း၊ ၽူႈၵေႃႉလႂ် ထိူၵ်ႈပဵၼ်မေႃလုမ်းလႃးပေႃးၼႆၸိုင်-" ပေႃးမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ (႕) ပိူင်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈၸိုင် ထုၵ်ႇလီပဵၼ်မေႃလုမ်းပၼ်ရႁၢၼ်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇယူႇလီယဝ်ႉ။ ႑။ တေလႆႈႁူႉၸၵ်းယႃႈယႃလီလီ။ ႒။ တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ယႃႈယႃထုၵ်ႇလီပၼ်၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပၼ်။ ဢၼ်ထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ပၼ်သေ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉ ယႃႇပေပၼ်။ ႓။ ဢမ်ႇမၢင်ႇၽွၼ်းလီသင်သေ တေလႆႈလူလွမ်လုမ်းလႃး ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉ။ ႔။ တေဢမ်ႇလႆႈလီႁင်ႈ (ယင်ႈ)သေ တေလႆႈလၢင်ႉထွၵ်ႇၽၢႆႈလူင်၊ ၽၢႆႈဢွၼ်ႇ၊ ၶီႈၶၢၵ်ႇၶီႈတိူဝ်ႇ၊ ႁၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ႕။ ပေႃးၽႅဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်သၢင်ႇတေႃႇ တေလႆႈလၢတ်ႈၼႄထမ်ႇမတြႃး၊ တေလႆႈပၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းပဵၼ် ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်တူၵ်းသေ တေလႆႈၶိုင်သၢင်ႈပၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ပေႃးဢဝ်ဢႃႇရုမ်ႇပၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ် ထမ်ႇမတြႃးဢိူဝ်ႈ။ ယေႃး ꧤိၵ်ၶဝေႇ၊ မံ ဢုပꩦ်ꩧႁေယျ သေႃ ၵိလႃၼံ ဢုပꩦ်ꩧႁေယျ "ၽူႈဢၼ်ၶႂ်ႈလုမ်းလႃးၵဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈလုမ်းလႃး ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ"။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႗႙၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၵျွၵ်ႉတၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၶႃး  (ကျောက်တံခါးရွာ၊ Kyauktagar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191871 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတၶႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 563 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 713 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1276 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢေꩮႃၵုၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (5)၊ ၼၢင်းၽီလူႇ တႅင်သင်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပီႁူဝ်ႁဵင်
ပီႊႁူဝ်ႁဵင် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇလႅတ်ႇတိၼ်ႇဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း mille ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းပဵၼ်မႃးသေ မိူၼ်ၵၼ်တင်ႈ ပီ 1000 ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼႆႉ ဢဝ်တီႈတႄႇမၼ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉသေ ၵႆႉၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ 1050 ယဝ်ႉ။ တီႈ ပိူင်ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၼၢၵ်ႈၶၢတ်ႈ ၼၼ်ႉ ဢဝ် တူဝ်ၼပ်ႉ တႄႇတီႈ 0ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼႆႉ တႄႇတီႈ x000 သေ တေသုတ်းတီႈ x999 ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထိုင် ပီ 2000 ၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပီႁူဝ်ႁဵင် ဢၼ်မႂ်ႇသေ လႆႈမီးၶေႃႈထဵင်ၵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
1670
1670
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လေးယႂႃႇꧡူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈလေးယႂႃႇꧡူင်ႇ  (လေးရွာဆုံရွာ, Layywarson) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၸီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191729 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2375 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2600 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4975 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1670
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1670
ဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢေး  (အေးရွာ, Aye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191342 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 645 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 788 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1433 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢႄႇဝရိလ်ႇ လႃးဝိၼ်း
ဢႄႇဝရိလ်ႇ ရႃႇမူဝ်ႇၼႃႇ လႃးဝိၼ်း (Avril Ramona Lavigne) ႁိုဝ် ဢေႇဝရိလ်ႇ လႃးဝိၼ်း (Avril Lavigne;ˈævrɨl ləˈviːn; ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 27 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ၊ ပီႊ1984)ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း၊ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇ လႄႈ ၾရင်ႇသဵတ်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းၵိူတ်ႇတီႈ ပဵလ်းဝိလ်း၊ ဢွၼ်ႇထႃႇရီႇဢူဝ်ႇသေ မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ ယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းၼႃႇပႃႇၼီႇ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၼၢင်းဢႃႇယုလႆႈ 15 ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸွမ်း သျႃႇၼီႇယႃႇ ထႂဵၼ်း (Shania Twain)။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 16 ၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၽဵင်းၵႂၢမ်းသွင်ဢႅလ်ႇပမ်ႇၸွမ်း မုၵ်ႉၸုမ်းဢရိတ်ႉသတႃႇရီႇၶွတ်ႉ (Arista Record) ဢၼ်ၵိုင်ႇငိုၼ်းမွၵ်ႈ 2 လၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ ဢမေႇရိၵၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 17ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း တႄႇဢွၵ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢႅလ်ႇပမ်ႇ "လႅတ်ႉၵူဝ်း" (Let Go) သေ လႆႈလိုဝ်းလင်မႃး ၼႂ်းၸိုဝ်ႈသဵင် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼႅဝ်းပွပ်ႉၽင်ႉၵ် (Pop Punk)။ ၼၼ်ႉႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်မႃးၵူၼ်းတွႆႇတိုင်ႈၵႂၢမ်း ၼႅဝ်းသၵႅတ်ႉၽင်ႉၵ် လႄႈ ၶိုၼ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ် "ၸဝ်ႈယိင်းပွပ်ႉၽင်ႉၵ်"။ တင်ႈတႄႇပိုတ်ႇတူဝ် ၶဝ်ႈသူႇ တူင်ႇဝူင်းပၢႆးမွၼ်းၽဵင်းၵႂၢမ်းမႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽဵင်းၵႂၢမ်းမၼ်းၼၢင်း ၶၢႆလႆႈထိုင် 30 လၢၼ်ႉဢႅလ်ႇပမ်ႇ လႄႈ 50 လၢၼ်ႉသိင်ႇၵိူလ်ႇ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ။
တပျေႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢၼွၵ်ႉတပျေႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ  (သပြေသာရွာ, Thapyaythar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190817 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 174 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 149 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 323 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တၢင်ႉယၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း, (တန့်ယန်းမြို့နယ်), (Tangyan Township), ၼႆႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈယဝ်ႉ။
1276
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1276
ၶျိၼ်းယႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
သူၺ်ႇတႃးၺွင်ႇထွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇတႃးၺွင်ႇထွၵ်ႉ  (ရွှေဒါးညောင်ထောက်ရွာ၊ Shwedarnyaunghtauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192534 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးတႃႇၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2380 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2596 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4976 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ထၢၼ်းပိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းပိၼ်ႇၵူင်း  (ထန်းပင်ကုန်းရွာ, Htanpinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194722 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1205 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1278 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2483 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
673
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:673
ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ; (ကွတ်ခိုင်မြို့), (Kutkai), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ (႑႖) လၵ်း၊ တင်း ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈတႄႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် (႔႘) လၵ်းသေ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ - မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆတၢင်း ၶိုၼ်ႈလွႆလၢႆလၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ ႑႙႕႐ ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီး မွၵ်ႈ ႖႐႐ လင်သေ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးမႃး ႖႐႐႐ ၵေႃႉ ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုင်ႈပႅင်း ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းလွႆသၢမ်သိပ်း။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ႁိမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လွႆသၢမ်သိပ်း ဢၼ်ၶပ်ႉယႆ တွၼ်ႇယႅၼ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼႄႇမိူင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ တီႈၵူၼ်းၶွၼ်ႈၵၼ် သိုဝ်ႉၶၢႆၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်သေ ဝၢႆးလင်မႃး ၵူၼ်းၶွၼ်ႈမႃးသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်းယႂ်ႇမႃး တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ 1953 ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 600 လင် ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးမွၵ်ႈ 6000 ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်းတႄႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၶၢင် လႄႈ ပလွင်ႈ (တဢၢင်း)ယဝ်ႉ။ တႆး၊ လီးသူး၊ ၶႄႇ ၵလႃးၵေႃႇရၶႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလွႆသုင်သေ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼႃးလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆၼႆႉ ဝၢၼ်ႈတႆး ဢမ်ႇမီးၼမ်။ ဢွင်ႈတီႈ မီးၼႃးၸိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမေႃႇႁၢၼ်၊ မိူင်းယု၊ ထုင်ႉမိူင်းၸီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၶၢင် ဝၢၼ်ႈတဢၢင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ မိူဝ်ႈပီ 1950 ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶပ်ႉမၢႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ လႆႈဢဝ် ၶၢင်တီႈၵူတ်ႉၶၢႆ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇ သၢပ်ႇႁူဝ်ၵွင်း ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း (မိူင်းၵႃယၢင်း)ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵူင်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတႃႇ  (ကုန်းသာရွာ, Konethar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190746 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1323 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1489 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2812 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပူးၵမ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဢွင်ႈတီႈ
ဝဵင်းပူးၵမ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉၽင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢေႃႈ။ မီးတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ သေ ယၢၼ်ၵႆ 90 လၵ်းယဝ်ႉ။
ၵူင်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တူႇယႄးၸႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈတူႇယႄးၸႅတ်ႉ  (သူရဲဇက်ရွာ, Thuyezet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူႇယႄးၸႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189995 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူႇယႄးၸႅတ်ႉ ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 612 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 646 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1258 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵုၼ်ၼႃး၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး
• # ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၼႃး
• # ဝၢၼ်ႈလွႆလႅၼ်း
• # ဝၢၼ်ႈလွႆၶေႃ
• # ဝၢၼ်ႈႁၢႆးၼွႆႉ
• # ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး၊ မိူင်းၼၢႆး)
• # ဝၢၼ်ႈႁူဝ်တႅၼ်ႈ
• # ဝၢၼ်ႈၵုင်းဢွၼ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်မူဝ်
• # ဝၢၼ်ႈၵုင်း (ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး၊ မိူင်းၼၢႆး)
• # ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶႅၼ်ႉ
• # ဝၢၼ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇယၢၼ်း
• # ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵျွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
216
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:216