cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး
လွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်း
ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းၼေၸိူင်ၼႂ်းၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မီးၵူၼ်းလဵၼ်ႈၸိူင်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ရီႊသၢတ်း ပိူဝ်ႊပၢတ်ႇ၊ ဝိဝ်ႇလဵမ်ႊ ၶဵမ်းပ်၊ ႁဵၼ်ႊရီႉ ၶွၼ်ႊတဵဝ်ႊ လႄႈ ၸွၼ်ႊ ႁဵမ်ႊမိင်ႉသ်၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵမ်းတေႇၸမၼ်းၼၼ်ႉ ရီႊသၢတ်း ပိူဝ်ႊပၢတ်ႇ လႆႈပဵၼ်ၸၢႆးၸိူင်းဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႂ်းၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လၢႆꧦ ႁူဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၸိူင်း Richard III, Hamlet, Othello လႄႈ King Lear ၵူၼ်ႈလဵၼ်ႈၸိူင်းဢၼ်ႁႃႇသႃႉဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်သမ်ႉပဵၼ် ဝိဝ်ႇလဵမ်ႊ ၶဵမ်းပ် မၼ်းလႆႈလဵၼ်ႈၸိူင်းပဵၼ်ၵူၼ်းၸႆႉ ၼႂ်းၸိူင်း Romeo and Juliet လႆႈလဵၼ်ႈပဵၼ် Dogberry ၼႂ်းၸိူင်း Much Ado About Nothing လႄႈတၢင်းၸိူင်းတၢင်ႇၸိူင်းတၢင်းၼမ်တၢင်းလၢႆ၊ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 29 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီးၶရဵတ်ႈ 1613 လႆႈမီးၵွင်ႈလူင်ယိင်းမႃးတိူဝ်ႉၺႃးလင်ၶႃးႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း ၵလူပ်ႉ ၾႆးလႆႈမႆႈႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်ပႅတ်ႈ ၵွပ်ႈသင်လႆႈမီးမၢၵ်ႇၵွင်ႈလူင်မႃးတိူဝ်ႉၺႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉၶေႃႈမုၼ်းမၼ်းတႄႉꧦ။
ပပ်ႉငဝ်ႈတိုၼ်း
မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1623 ဢူၺ်းၵေႃႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး သွင်ၵေႃႉ ၸွၼ်ႊ ႁဵမ်ႊမိင်ႉသ် လႄႈ ႁဵၼ်ႊရီႉ ၶွၼ်ႊတဵဝ် ဢၼ်ယူႇၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈ King's Men လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်သေဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉ လႆႈသႂ်ႇၸိုဝ်ႈပပ်ႉဝႃႈ First Folio ပပ်ႉၼႆႉပဵၼ်ၸိူင်း ဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇၵူႈၸိူဝ်းꧦ ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉၼႆႉယႂ်ႇလႄႈၼႃ ၼႂ်းပပ်ႉမီးၸိူင်း 35 ႁူဝ် ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၸိူင်း 18 ႁူဝ် ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်တိုၵ်ႉၽိမ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း၊ ၸိူင်းမၢင်ႁူဝ် လႆႈယၢမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ဢွၼ်တၢင်းပဵၼ်ပပ်ႉလဵၵ်ႉꧦ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “Quarto” ဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇသင်ဢၼ်ၼေလႆႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူႉႁၼ်လႄႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈဢိတ်ႇၽိမ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉၼႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းၵမ်ႉၽွင်ႈဝႃႈ ပပ်ႉ First Folio ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်လၵ်ႉဢဝ်လိၵ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႃးဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ၊ ဢၼ်ႊၾဵတ်ႇ ၽွၼ်ႊလၢတ်း လႆႈလၢတ်ႈဝႃႈ မၢင်တွၼ်ႈၶွင်ႈလိၵ်ႈပပ်ႉၼႆႉပဵၼ် "bad quarto" (မၢႆထိုင်ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ႁိူင်ႈၵိူင်းဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ) ၵွပ်ႈဝႃႈၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈမၢင်တွၼ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇၵႄႈလိတ်ႈထွတ်ႇထႅမ် ၵွပ်ႈၵူၼ်းဢိတ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈတွင်ႈမႃးသေတႅမ်ႈၵွႆးမႂ်ႇ၊ ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉဢၼ်တႄႉမၼ်းလႆႈလိူဝ်လွတ်ႈမႃးလၢႆၸုမ်ႇ ၸိူင်းၸုမ်ႇၼိုင်ႈလႄႈၸုမ်ႇၼိုင်ႈ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဢိတ်းဢွတ်း လႅပ်ႈတေပဵၼ်လွင်ႈၽိတ်းၽၢတ်ႈ လွင်ႈၵူႈဢဝ် ဢၼ်ၼိုင်ႈမႃးတီႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ႉမီးလွင်ႈၽိတ်းၽၢတ်ႈမိူဝ်ႈဢိတ်ႇၽိမ်းဢွၵ်ႇ၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လႆႈႁႃႈႁၼ်ၶေႃႈမုၼ်းလိၵ်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ၵူၼ်းလႅၼ်ႈၸိူင်း၊ ၵူၼ်းတူၺ်း ဢမ်ႇၼၼ်လိၵ်ႈတႅမ်ႈပိူင်ၵႅမ်ႈဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ၊ တွၼ်ႈၸိူင်းမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ Hamlet, Troilus and Cressida, လႄႈ Othello လႆႈမီးလွင်ႈထွၼ်ထႅမ်ၵႄႈလိတ်ႈလႆၢၵမ်း၊ လႄႈၸိူင်းထႅင်ႈႁူဝ်ၼိုင်ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ King Lear ၼၼ်ႉၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်ယူႇၼႂ်းပပ်ႉ First Folio လႄႈၼႂ်းပပ်ႉ Quarto (ပပ်ႉလဵၵ်ႉ) မိူဝ်ႈပီ 1608 ၼၼ်ႉမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်ဝႆႉတႄႉꧦ ၸၼ်ႉၸွမ် ဢွၵ်းၾွတ်ႇ သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈလိူၵ်ႈဢဝ်ဢၼ်လႂ် ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းၸႂ် ၽိမ်းဢွၵ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉ The Oxford Shakespeare တၢင်းသွင်ဢၼ်၊ ၵွပ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၸိူင်းသွင်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ။
ၵၢၼ်တႅမ်ႈဝွၵ်းၸိူင်းလင်ႇၵႃႇ
မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1593 လႄႈ 1594 လႆႈမီးယေႃႈၵႃႇၽေႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶဝ်ႈလႆႈပိၵ်ႉႁူင်းၸၢတ်ႈၶဝ် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၽိမ်းဢွၵ်ႇလိၵ်ႈၸိူင်းမၼ်းသွင်ႁူဝ် ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်းမဵဝ်း ဢီႊရူဝ်ႊတိၵ်ႇ (Erotic) Venus and Adonis လႄႈThe Rape of Lucrece  ၸိူင်း  Venus and Adonis လႆႈတႅမ်ႈပၼ် ႁဵၼ်ႊရိ ရိတ်ထဵတ်းလီႊ ဢိူၼ်ႊၶွင်မိူင်း သဝ်ႊႁႅမ်ႊတၼ်ႊ ၼႂ်းၸိူင်ႈၼၼ်ႉမီးတူဝ်ၸိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢတူဝ်ႊၼိတ်ႊ ၼၼ်ႉလႆႈၶတ်းတွပ်ႇထဵင်လွင်ႈႁူမ်ႈၼွၼ်းႁွမ်းသွင်ၸွမ်း ၼၢင်းၽီဝီႊၼတ်း (ၼၢင်းၽီၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၶရိယၼ်ႇ လူဝ်းမၼ်း)၊ ၼႂ်းၸိူင်းထႅင်ႈႁူဝ်ၼိုင်ႈ The Rape of Lucrece  သမ်ႉမီးတူဝ်ၸိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၶွၼ်ႊလႃထိၼုတ်း ထုၵ်ႇၺႃးလုၵ်ႈၸၢႆးၶွင် ထႃႊၶဝိၼ်ႊ ၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆ၊ လိၵ်ႈၸိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ႁႅင်းၸႂ်ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈလွင်ႈပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢူဝ်ႊဝိတ်ႇ၊ မၼ်းၼေႁႂ်ႈႁၼ် လွင်ႈၵူၼ်ႈႁဝ်းႁဵတ်းၽိတ်းမႅၼ်ႈ ၵၢၼ်ဢၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ပိၼ်ႈၽူၼ်ၵၼ်တၢင်းသိၼ်ထမ်း ဢၼ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇၵုမ်ႈၵမ် တၼ်ႇႁႃႇၵိလေႇသႃႇၵူၼ်းႁဝ်းလႆႈ၊ ၸိူင်းတၢင်းသွင်ႁူဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉၶဝ်လႆႈၸႂ်တႄႉꧦ ဝႃႈꧦ  သမ်ႉပေႃးလႆႈၽိမ်းဢွၵ်ႇလၢႆꧦ ၵမ်း မိူဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယင်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႈသၢၵ်ႈယူႇ။
သွၼ်းၼဵတ်ႇ
လိူဝ်သေၸိူင်းယဝ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လွင်ႈတႅမ်ႈဝွၵ်းတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇ ဝွၵ်းသိပ်ႈထႅဝ်မၼ်းၸဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်းဝႃႈ သွၼ်းၼဵတ်ႇ လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1609 ပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝွၵ်းတၢင်းသဵင်ႈဢမ်ႇပႃးၸိူင်း၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ဝွၵ်းသိပ်းထႅဝ် 154 ပုၵ်ႈ ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈလႂ်ၽွင်ႈ ၵူၺ်းၵႃႈၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝွၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈယူႇတႃႇသေႇ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈၸိူင်းၼၼ်ႉ။
လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၶွင်သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး
လိၵ်ႈဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလိၵ်ႈလၢႆးပႆၢပေႇ လႄႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိူင်း လႆႈမီးလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်ၸွမ်းမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶႂၢၵ်ႈၼမ်ႉၵတ်ႉ ၼႂ်းလွင်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်းလႄႈလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶူင်သၢင်ႈ လွင်ႈၼႃႈတီႈၶွင်တူဝ်ၸိူင်း လွင်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်ပိူင်တႅၵ်ႈဢၼ်လီ တႃႇၽူႈတႅမ်ႈၸိူင်းတၢင်းလင် တေႃႇထိုင်တေႃႈလဵဝ်၊ ဢၼ်တၢင်းတေမီးၸိူင်း Romeo and Juliet ဢမ်ႇယၢမ်ႈမီးလွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်း လွင်ႈႁၵ်ႉလွင်ႈပႅင်း ဢၼ်လႆႈယုၵ်ႉလွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉမႃးပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် တွၼ်ႈတႃႇၸိူင်းဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈႁၢႆႉၸမႃးဢွၼ်တၢင်းသေပွၵ်ႈ၊ လွင်ႈလၢတ်ႈၵေႃႉလဵဝ်ၶွင်တူဝ်ၸိူင်း ယၢမ်ႈၸႂ်ႉတွၼ်ႈတႃႇလၢတ်ႈသပ်းလႅင်း ႁၢင်ႈၽၢင်ၶွင်တၢင်းယၢမ်ႈၶွင်တူဝ်ၸိူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ႉၸႂ်ႉလၢတ်ႈသပ်းလၢင်းၼေ လွင်ႈတၢင်းၼႂ်းၸိူင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဢဝ်မၼ်းမႃးၸႂ်ႉ ၼႂ်းလွင်ႈတူဝ်ၸိူင်း လၢတ်ႈဢိုမ်းဢမ်း လွင်ႈၼႂ်းၸႂ် တေႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႉလဵဝ် ၶွင်တူဝ်ၸိူင်းၼၼ်ႉ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵူၺ်းလိၵ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယင်းပဵၼ်ႁႅင်းၸႂ်တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈၸိူင်းဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ ၵူၼ်းတၢင်းလင်ၼမ်တႄႉꧦ  ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈပၢၼ် လူဝ်ႊမႅၼ်ႈတိၵ်ႇ (လွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ) ၶတ်းၸႂ်ၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ပိူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်မိူၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶိုၼ်းမႃးမႂ်ႇ ပိၵ်ႉသမ်ႉမၼ်းဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈဢွင်ႇမၢၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ၸွတ်း သတဵၼ်းၼိူဝ်ႊရ်  လႆႈထတ်းသၢင်ဝႆႉဝႃႈ လိၵ်ႈလၢႆးၸိူင်းဝွၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၼႂ်းပၢၼ် ၶေႃႊလေရိတ်ႊၸ် တေႃႇပေႃးထိုင် ပၢၼ် ၼီႊသၼ် ပဵၼ်လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယိူင်ႈၸွမ်း လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢၼ်ၶုၺ်ႈၺႅမ်ႉမၼ်းၵူၺ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပၢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပိူင်သတ်ႉတႃႇဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈလွင်ႈလေႃးတူဝ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပႆႇပေႃးပဵၼ်ပိူင်တႅတ်ႈꧦ တေႃးꧦ မိူၼ်ယၢမ်းလဵဝ်၊ လွင်ႈၵၢၼ်ၸႂ်ႉၽႃႇသႃႇၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼႂ်းၸိူင်း ၼႂ်းဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈၸွႆႈၸတ်းမူႇပိူင် လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢင်းၵိတ်းပၢၼ်မႂ်ႇမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဝၢင်းပိူင် သတ်ႉတႃႇဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်မႂ်ႇ တီႈၼႂ်းၸိူင်းမၼ်းယဝ်ႉ၊ လႆႈမီးလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈထုတ်ႇဢွၵ်ႇဝေႃးႁႃႇရမႂ်ႇ ထိုင် 1,700 တူဝ်၊ လၢႆးထုၵ်ႇဝေႃးႁႃႇရမႂ်ႇ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈသိူဝ်ႇပိုၼ်ႉမၼ်းဝႆႉ ဝၢႆးမႃးလႆႈမီးဝေႃးႁႃႇရမႂ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ထႅင်ႈတၢင်းၼမ် ဢၼ်ၸႂ်ႉပိူင်ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး၊ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးၼိူဝ် လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ ပၢၼ်မႂ်ႉလႄႈလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တင်းမူတ်းႁဝ်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈသဵင်လႄႈလွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ
မိူဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မီးသၢႆၸႂ်ယူႇ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးမီးၸိုဝ်ႈသဵင်သင်တႄႉꧦ ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၺ်းၵႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵေႃႈလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈၶႂ်ႈၼမ်ယူႇ၊ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1598 မုၼ်ၸဝ်ႈၶရိယၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၾရင်ႊသိတ်း မေႊရဵတ်း လႆႈလၢတ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈ ꧦလီသေပိူၼ်ႈꧦ လိူဝ်သေၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းဢင်းၵိတ်ႉတင်းမူတ်း ဢမ်ႇဝႃႈလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူင်းလွင်ႈႁၵ်ႉ လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း ၸိူင်းလွင်ႈမွင်ၸႂ်၊ ၸုမ်းၵူၼ်းတႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း Parnassus တီႈၸၼ်ႉၸွမ် သဵၼ်ႊတ်ၸွၼ်ႊ ၶဵမ်ႊပြိတ်ႇၸ် လႆႈၼပ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်တင်း သျေႃႊသိူဝ်ႉ ၵူဝ်ႊဝိူဝ်ႊရ် (ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႄႈၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်ႈၶိူဝ်းဢင်းၵိတ်ႉ) လႄႈ သပဵၼ်ႊသိူဝ်ႉရ်၊ ၼႂ်းပပ်ႉ First Folio ပဵၼ်ႊ ၸွၼ်ႊသၼ် လႆႈႁွင်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈ ꧦသုၼ်ႁူမ်ႈတင်းၸႂ်ၶွင်ၵူၼ်းၼႂ်းၵူႈပၢၼ်ꧦ သဵင်ယုၵ်ႉယွင်ႈ လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းလႄႈလွင်ႈဢၼ်လီယွင်ႈဢၢမ်း တီႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇသုင်ၸၢတ်ႈသႅင်းꧦ ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ႊ ၸွၼ်ႊသၼ် ယၢမ်ႈထၢတ်းသၢင်ဝႃႈ ꧦ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လူဝ်ႇပၢႆးမွၼ်းတႃႇထႅမ်သႅင်ႈလွင်ႈၸိူင်းမၼ်းꧦ
လွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်လိၵ်ႈ
ဝၢႆးသေ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလုၵႂႃႇယဝ်ႉမွၵ်ႈ 150 ပီ လႆႈတေႇမီးသဵင်ဝွပ်းဝႅပ်းလွင်ႈထၢမ်ႇထိူမ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် လိၵ်ႈၸိူင်းမၢင်ဢၼ်ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးလွင်ႈထၢင်ထိူမ်ၵၼ်ဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်လိၵ်ႈၸိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ၶဝ် လႆႈမၵ်းမၼ်းဝႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼႂ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၾၢၼ်ႊသိတ်း ပေၶွၼ်ႊ၊ ၶြိတ်းတူဝ်ႊၾိူဝ်ႊ မႃႊရ်လူဝ်ႊဝ်၊ လႄႈ ဢဵတ်းဝိူတ်ႇ တိူဝ် ဝေးယႃး ဢိူဝ်ႊၶွင်ဢွၵ်းၾွတ်ႇ (Edward de Vere, Earl of Oxford) လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လႆႈႁႃၶေႃႈမုၼ်းသေ တႅပ်းတတ်းတွပ်ႇထဵင်မႃး လွင်ႈဝႃႈမၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈလိၵ်ႈၸိူင်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉဢၼ်ဝႃႈမႃး တင်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈႁူဝ်ၶေႃႈလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်လိၵ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈလိၵ်ႈၸိူင်းမၼ်း တင်းမူတ်းၼႆၼၼ်ႉ ယင်းပဵၼ်လွင်ႈတွပ်ႇထဵင်ၵၼ် ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆးမႃးထိုင်တေႃႈလဵဝ်၊ လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ် ၵႆႉꧦ ယုၵ်ႉဢဝ်မႃးလၢတ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈတႄႉ တေပဵၼ်လွင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ဢိူဝ်ႊၶွင်ဢွၵ်းၾွတ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းတႅမ်ႈၸိူင်းတူဝ်တႄႉမၼ်း လွင်ႈၼႆႉတိုၵ်ႉမီးလွင်ႈႁဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉယူႇတေႃႇထိုင်ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 21 ယၢမ်းလဵဝ်။
သႃႇသၼႃႇ
ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ႈလၢႆၵေႃႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶဝ်ၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇၶရိယၼ်ႇ ၵိူင်းလူဝ်းမၼ်းၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇ ၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉပေႃးၼပ်ႉထိုင် ၶရိယၼ်ႇၵိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽိတ်းမၢႆမီႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢၼ်မၼ်ႈၸႂ်တႄႉꧦ တႄႉ မႄႈၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႄႊရိ ဢႃႊရ်တဵၼ်ႊ လႄႈၵူၼ်းၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းၼပ်ႉထိုင်ၶရိယၼ်ႇၵိူင်း ၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇ၊ မီးလၵ်းထၢၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းဢိတ်းꧦ ဝႃႈ ၸွၼ်ႊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလူင်းၸိုဝ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၶရိယၼ်ႇ ၵိူင်း ၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇ၊ လၵ်းထၢၼ်ၼၼ်ႉလႆႈၶူၼ်ႉႁၼ် မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1757 တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵဝ်ႇၶွင်ၶဝ် တေႃႈလဵဝ်လိၵ်ႈလၵ်းထၢၼ်ၼၼ်ႉမၼ်းႁၢႆယဝ်ႉ၊ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် ယင်းပႆႇလႆႈၸႅတ်ႈထတ်း ႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်တႄႉႁႃဢၼ်ပွမ်၊ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1591 ၸုမ်းၽူႈဢုပ်ႇပိူင်ႇၶဝ်ႈလႆႈလၢတ်ႈၼေဝႃႈ ၸွၼ်ႊ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်တီႈၵျွင်းၶရိယၼ်ႇၶဝ်၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်မၼ်းၵူဝ်ၾိင်ႈထုင်း မလွင်ႈမွၵ်ႇၼေလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၵုသူဝ်ႇ တမ်ႈတီႈမုၼ်ၸဝ်ႈၶရိယၼ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းဢၼ်ထမ်ႇမတႃႇ သႃႇသၼႃႇၵိူင်း ၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇၶဝ်၊ ပီၶရဵတ်ႈ 1606 သူႊသၢၼ်ႊၼႃႊ လုၵ်ႈသၢဝ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသုတ်ႈၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶိုၼ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ၾိင်ႈထုင်းႁပ်ႉသိၼ် ဢိတ်းတိူဝ်ႉ တီးမိူင်းသတဵတ်းၾွတ်ႇ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ယင်းႁၼ်တွၼ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးတူဝ်ၸိူင်းၵမ်ႉၽွင်ႈ လႆႈမီးလွင်ႈမၼ်ႁႅင်းလႄႈတေႃႇတၢၼ်ႉ လွင်ႈပဵၼ် ၶႃႊထေႃႈလိၵ်ႇ၊ လွင်ႈတႄႉမၼ်း ယင်းတိုၵ်ႉပႆႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈပုတ်းꧦ ၶၢတ်ႇꧦ လႆႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼပ်ႉထိုဝ်ၶရိယၼ်ႇၵိူင်းသင်တႄႉꧦ။
လွင်ႈသူင်ၵျိူၵ်ႈယိင်းၸၢႆး
လွင်ႈပိူင်ပဵၼ်ဢၼ်တႄႉထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇႁူႉၸႅင်ႈလႅင်းတႄႉꧦ ပဵၼ်လွင်ႈတူဝ်ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈမၼ်းၵျိူၵ်ႈယိင်းႁႃႉၸၢႆး၊ မၼ်းလႆႈၵူပ်ႉၵူႈမီးၼႃႈႁိူၼ်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယု 18 ၸွမ်း ဢႅၼ်ႊၼ် ႁႃႊထႃႊဝေႊ ဢႃႇယု ဢၼ် 26 မိူဝ်ႈၶဝ်ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢႅၼ်ႊၼ် ႁႃႊထႃႊဝေႊ လႆႈၸပ်းတွင်ႉပႃးတူဝ်ဝႆႉ၊ လုၵ်ႈၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၶဝ်ပဵၼ် သူႊသၢၼ်ႊၼႃႊ လႆႈၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃး ဝႆၢးသေ 6 လိူၼ်ဢၼ်ၶဝ်လႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈၽူႈလူလိၵ်ႈၵမ်ႉၼမ် ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးလႆၢပၢၵ်ပီ သမ်ႉလႆႈပၵ်းတူၺ်းတီႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သွၼ်းၼဵတ်ႇၼၼ်ႉ၊ ၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ လႆႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈႁၵ်ႉဢၼ်ၶဝ်လႆႈမီးၼိူဝ်ၸၢႆးၼုမ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၵူၼ်းမၢင်ၵေႃႉသမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၼိူဝ်ႉလိၵ်ႈၼႂ်းဝွၵ်းလင်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းၶႂ်ႈလၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်လွင်ႈဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်ၵူၺ်း၊ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဝွၵ်းသွၼ်ႊၼဵတ်ႇ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ "Dark Lady" သမ်ႉလႆႈလၢတ်ႈထိုင်ႈ ၽူႈယိင်းဢၼ်ၵူပ်ႉၵူႈယဝ်ႉယူႇ၊ ဢၼ်ၼၼ်ႉသမ်ႉမီးသုၼ်ႇလွင်ႈမွၵ်ႇၼေဝႃႈ လႆႈမီးလွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်ၸမ်ၸႂ်ၸွမ်းၽူႈယိင်းထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈယူႇ။
လွင်ႈဢမ်ႇလူင်ႉလႅင်းသၢမ်ဢၼ်ဢၼ်ဝႃႈမႃးတၢင်းၼိူဝ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႇဝူၼ်ႉၸွမ်းၶွင်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ် ၼိူဝ်ၽဝသျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႄႈလိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယဝ်ႉ။
သဝ်ႁိၼ်သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး
ၵွပ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်လိုဝ်လင် လႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မိူင်း ဢမ်ႇၼၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆꧦ တီႈ ၸွတ်ႇတူဝ်ႇၵမ်ႇၽႃႇ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် ဢၼ်ၼၼ်ဢွင်ႈတီႈၼေပိုၼ်း ဝႆႉႁိုဝ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းလွင်ႈၶုၵ်ႉၸႂ်လႆႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး  ယူႇယဝ်ႉ၊ တင်းတႂ်ႈဢၼ်တေၼေၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် မၼ်းၸဝ်ႈဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉဢၼ်လီမၢႆတွင်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။
ၸိူင်းလႄႈငဝ်းတူင်ႉ
လိူဝ်သေလိၵ်ႈၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ လႆႈဢဝ်ပျႃႉၼေၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈယင်းတိုၵ်ႉဢဝ်မႃးပျႃႉၼေၵၼ်ၶိုၼ်း လိူဝ်သေၼၼ်ႉလႆႈဢဝ်ၸိူင်းဢမ်ႇၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႃးပဵၼ်ငဝ်းတူင်း တၢင်းပီႇပီႇသီႇ (BBC) လၢႆꧦ ၵမ်း လၢႆꧦ ႁူဝ် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ-
ၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢၼ်ဢဝ်မႃးပျႃႉၼေၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈ လႄႈႁဵတ်ႈပဵၼ်ငဝ်းတူင်ႉမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ-
ၶေႃႈလူပ်းလင်
မိူဝ်ႈလႆႈလူပိုၼ်းတၢင်းၼိူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ ႁဝ်းတေပွင်ႇၸႂ်လႆႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်လီၼပ်ႉယမ် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ လိၵ်ႈလႆၢးမၼ်းၸဝ်ႈဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်လိၵ်းဢင်းၵိတ်ႉပၢၼ်မႂ်ႇယၢမ်းလဵဝ်၊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယူးရူပ်ႉ ၶဝ်ယုၵ်ႉယွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၵူၺ်း ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႄႈၵူၼ်းတင်းၵမ်ၽႃႇၼပ်ႉၼမ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၵွပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ၶူင်သၢင်ႈလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ သၢင်ႈပိူင်သတ်ႉတႃႇ သၢင်ႈဝေႃးႁႃႇရ ဢၼ်ပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းတၢင်းၵမ်ႇၽႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
မူႇလိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ လႆႈသပ်းလႅင်းပႃးဝႆႉ ၸိုဝ်ႈမိူင်းၸိုဝ်ႈၵူၼ်း လႄႈၸိုဝ်ႈလၢႆꧦ ဢၼ် ဢၼ်ၽူႈလူလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၶဝ်တေဢမ်ႇယၢမ်ႈယိၼ်း တေပဵၼ်လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဢိတ်းꧦ တႃႇတေပွင်ႇၸႂ် ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၶေႃႈမုၼ်းမၢင်ဢၼ်ပေႃးတေတတ်းထွၼ်ပႅတ်ႈၸိုဝ်ႈၵူၼ်း တီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉတေဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်ၶႂ်ႈတႅမ်ႈၼေၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈဝႆႉတဵမ်ꧦ ထူၼ်ႈꧦ ၶႃႈယဝ်ႉ၊ လူတူၺ်းလၢႆၵမ်း လူတူၺ်းလၢႆတီႈ ပေႃးႁဝ်းႁူႉမိုတ်ႈ ၵူၼ်း တီႈ သႃႇသၼႃႇ ပိုၼ်း ဢၼ်ၶဝ်းပႃးဝႆႉၼႂ်းလိၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်ႈၶဝ်တေလူပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈမႃးၼမ်ထႅင်ႈယူႇၶႃႈ။
ငပလီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းငပလီႇ (ဝဵင်းငပလီႇ ; Ngapali) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႉတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ပွၵ်ႉၵေႃႉ၊ ပွၵ်ႉၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ပွၵ်ႉလိၼ်းတႃႇ၊ ပွၵ်ႉၵျဵၵ်ႉတေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ၵျွၵ်ႉတၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တႄႇပိၼ်ႇတႄး
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၶႃး  (ကျောက်တံခါးရွာ၊ Kyauktagar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191083 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2190 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3711 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
40
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၵၢၼ်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇဢူး  (ကံဦးရွာ, Kanu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193946 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4325 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မၢၵ်ႇမၼ်ႉ
မၢၵ်ႇမၼ်ႉ
မၢၵ်ႇမၼ်ႉၵမ်ႇ
မက်မန်းသီးသည် အစေ့မာတစ်စေ့တည်းရှိသည့် အသီး မျိုးဖြစ်၍ ချယ်ရီသီးကလေးများအရွယ်မှ ကြက်ဥအရွယ်ထိ အောင် အရွယ်အမျိုးမျိုးနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ အချို့ သည်လုံး၍ အချို့မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် အချို့ကား ရှည်မျောမျောရှိသည်။ အခွံသည် ပါး၍ အစိမ်း၊ အဝါ၊ အနီ၊ အပြာ၊ ခရမ်းရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်လည်းအမျိုးမျိုးရှိသည်။ မက်မန်းသီးသည် အသားများ၍ အရည်ရွှမ်းသည်။ အလယ် ခေါင်တွင် ပြား၍မာသော အစေ့ကြီးတစ်စေ့ရှိရာ ထိုအစေ့ထဲ တွင်မှ မျိုးစေ့ရှိသည်။
မက်မန်းပင်သည် မက်မွန်ပင်၊ တရုတ်ဆီးသီးပင်၊ ချယ်ရီပင်များနှင်အတူ ရိုဇေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပရူးနပ်မျိုးစု၌ ပါဝင်သည်။ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပရူးနပ် ကွမ်မျူနစ် ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ မူလပေါက်ရာဒေသမှာ ဥရောပတိုက်တောင် ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတို့ဖြစ်ရာ ထိုမှတစ်ဆင့် အမေရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပအနောက်ပိုင်းတို့သို့ ပျံ့နှံ့သွားကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေ ၃ယဝဝဝ နှင့် ယင်း အထက်မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်များ၌သာ ပေါက်ရောက် သည်။ ထိုကြောင့်မေမြို့၊ ကလောမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့များ အနီးအနားတွင် မက်မန်းပင်များကို တွေ့ရသည်။ မက်မန်းပင်သည် ချုံငယ်မျိုး၊ သို့မဟုတ် အပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၍ အကိုင်းအခက်အလက် အမြောက်အမြားထိုးထွက်သည်။ ပန်းပွင့်များသည် အဖြူနှင့် အစိမ်းနုနုအရောင်များဖြစ်၍ နွမ်း သွားသည့်အခါ ပန်းရောင်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းသွားတတ် သည်။ များသောအားဖြင့် ပန်းပွင့်များသည် အရွက်များမထွက်မီ ထွက်လာကြသည်။ မက်မန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိ သည်။ မက်မန်းသီးသည် အလွန်အသုံးဝင်သောအသီးဖြစ် သည်။ ယင်းနှင့် အမျိုးတူ အသီးသုံးမျိုးတို့တွင် အာဟာရဓာတ် အများဆုံးပါသော အသီးဖြစ်သည်။ အခြား အသီးများထက် သကြားရာခိုင်နှုန်း ၂ဝ.၁ ပို၍ ပါကြောင်းတွေ့ရသည်။ အချို့ကို မသိုးစာ၊ ထောပတ်၊ ယိုများပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ အချို့ကို အခြောက်ပြုလုပ်၍ စည်သွတ်ကြသည်။ မက်မန်းပင်များကို အဖူးကူးခြင်းဖြင့် အမြောက်အမြား ပွားယူကြသည်။ ပထမတွင် မက်မန်းသီးအစေ့များကို ပျိုးခင်း တွင် အမြောက်အမြားပျိုး၍ ကြီးလာသောအခါ တစ်နေရာရာ တွင် ပြောင်း၍စိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် အသီးသီးသော မက် မန်းပင်များမှ အဖူးများကိုယူ၍ ထိုပျိုးပင်များ၏ ပင်လုံးတွင် ကူးပေးပြီးလျှင် စည်းထားလိုက်ရသည်။ အဖူးများသည် ပင်လုံး ထဲတွင်ပေါက်၍ ပညေ|ာက်များ ထွက်လာသည့်အခါ မူလပျိုး ပင်များ၏ အညွန့်များကို ဖြတ်ပေးလိုက်ရသည်။ ကူးသောအဖူး များမှထွက်လာသော အကိုင်းအခက်သစ်များသည် အပင်သစ်၏ အညွန့်အတက်များပင်ဖြစ်သည်။ မက်မန်းပင်များကို တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၁၆ ပေမှ ပေ ၂ဝ ထိခွာ၍စိုက်ကြသည်။ စ၍စိုက်ပျိုး သည်မှ ၃ နှစ်နှင့် ၆ နှစ်အတွင်း အသီးသီး၏။ ဤသို့ အဖူး ကူး၍ မျိုးပွားယူခြင်းမှ သီးသောအသီးများသည် မူလမိခင်ပင်မ မှသီးသော အသီးများလောက်ပင်ကြီးသည်။ အဖူးကူးခြင်း မဟုတ်ဘဲ အစေ့မှ တိုက်ရိုက်ကြီးပြင်းလာသော အပင်များမှ အသီးများကား မူလမိခင်ပင်မမှ သီးသည့်အသီးလောက် မကြီး ချေ။ မက်မန်းပင်များသည် ရေမတင်သော နုံးမြေပွများ၌ဖြစ် ထွန်းသည်။ မက်မန်းပင်များသည် အပင်ပိုးများကျရောက်တတ် သဖြင့် ဂရုတစိုက် စိုက်ပျိုးကြရပြီး ပိုးသတ်ဆေးနှင့် အပင် ရောဂါဆေးများကို မပြတ်ပက်ဖျန်း ပေးရသည်။
ဢေႇတီႇ 40
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:40
ဢေႇပရႄႇ 14
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (14) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (104) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (105))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (261) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ငတယွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းငတယွၵ်ႉ (ငါ့သရောက်မြို့), (Ngathayouk Town), ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ငႃးလုၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈငႃးလုၼ်ႉ  (ငါးလွန့်ရွာ၊ Ngarlunt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႃးလုၼ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192243 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႃးလုၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 776 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 923 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1699 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1110
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1110
ၵၢတ်ႇၼွၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႇၼွၵ်ႈ (Kaatnauk,, ကတ်နောက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တွင်ၵႆး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵႆး (, Taung Kai, တောင်ကိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
456
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:456
ႁူဝ်ၽၢႆလူင် (တႂ်ႈ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၽၢႆလူင် (တႂ်ႈ) (, Hophaailong (Taue), ဟိုဖိုင်လုံ (အောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တႅတ်ႉၵႄႇၶျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵႄႇၶျိၼ်း  (သက်ကယ်ချင်းရွာ, Thetkeichin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189672 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 937 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 982 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1919 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
တွင်သၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတွင်သၼ် (, Taung Sin, တောင်စင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵျူႇလၢႆႇ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵျူႇလၢႆႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
မျွၵ်ႉမီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉမီးၵူင်း  (မြောက်မီးကုန်းရွာ၊ Myaukmeekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192764 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2010 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဢေႇပရႄႇ 15
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (15) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (105) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (106))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (260) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
တေႃးပျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတေႃးပျႃး  (တောပြားရွာ၊ Tawpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192498 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1727 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2169 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ  (ကျောက်ပုံရွာ, Kyaukpon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယွႆးတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194619 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယွႆးတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1168 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1289 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
သွင်ၵႄး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသွင်ၵႄး (Saungke,, ​ ဆောင်ကျဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1109
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
455
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1109
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
455
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1109
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
455
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1109
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
455
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1109
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
455
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1109
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
455
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1109
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1109
455
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵုင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်း (, Waankung, ဝမ်ကုန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
455
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:455
ဢေႇပရႄႇ 16
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (16) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (106) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (107))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (259) ဝၼ်းယူႇ။
ႁူၺ်ႈၽိုင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၽိုင်ႈ (, Hwe Hpeint, {{Lang-my|ဟွေဖိန့်}) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၽူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်ႇၵူင်း  (ဖိုကုန်းရွာ, Hpokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218248 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 782 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 909 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1691 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
454
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၢႆႉပျူဝ်းယေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၸၢႆႉပျူဝ်းယေး  (စိုက်ပျိုးရေးရွာ, Saikpyoyay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193945 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4325 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
454
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၢႆႉပျူဝ်းယေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
454
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:454
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ ၵုင်းလၢင်း
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ ၵုင်းလၢင်း (, Waanmaue Kunglaang, ဝမ်မိုင် ကုန်းလန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
သွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇထုၵ်ႇလီယိူင်ႈ
"ၼၵုလမႃႇတႃႇ" လႄႈ "ၼၵုလပီႇတႃႇ" ၶႃသွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေးၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႃႉသေ ၼႃႈႁိူၼ်းၶႃၵေႃႈ မူၼ်ႈလီၼႃႇ၊ ၶႃမီးလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ၼၵုလ" ၼႆလႄႈ ဢဝ်ၼႆႉႁဵတ်းလွင်ႈတၢင်းမၼ်းသေ ၸင်ႇဝႃႈလႆႈၸိုဝ်ႈသဵင် မႄႈၼၵုလ၊ ပေႃႈၼၵုလ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးႁႃႈပၢၵ်ႈၸၢတ်ႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ပေႃႈမႄႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈပဵၼ်ပၢၼ်ဢွၼ် ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမျၢတ်ႈတွၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၶႃလႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၼႂ်းၸႂ်ၶႃသၼ်ႇတူင်ႉမႃးသေ ၸွမ်းၼင်ႇၶႃႈယၢမ်ႈသူပ်းမႃးလၢႆလၢႆၸၢတ်ႈ လၢႆလၢႆပၢၼ်ၼၼ်ႉသေဝႃႈ "လုၵ်ႈၸၢႆး မႃးတီႈၼႆႈ၊ လုၵ်ႈၸၢႆးမႃးတီႈၼႆႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၶႃတင်းသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼၵုလမႃႇတႃႇလႄႈ ၼၵုလပီႇတႃႇ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼုမ်ႇယဝ်ႉ။ ၶႃတင်းသွင်ၵေႃႉၼႆ့ ပေႃးၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းပိူၼ်ႈ (ၵႃႇမေႇသုမိတ်ႉသႃႇၸႃႇရ)ၼၼ်ႉ တိုၼ်းၸိုၼ်ႈသႂ် တိုၼ်းပုတ်းၶၢတ်ႇ။ ၼၵုလပီႇတႃႇဝႃႈ "ၵဝ်ၼႆႉ လိူဝ်သေ ၼၵုလမႃႇတႃႇ မႄႈယိင်းတၢင်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ယင်းဢမ်ႇဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇၼႂ်းၸႂ်လႃႈ၊ တႃႇပူၼ်ႉပႅၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းပိူၼ်ႈတႄႉဝႆႉၵႆၵႆယဝ်ႉ" ၵႆႉၵႆႉလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆသေ ၵေႃႉပဵၼ်မေး ၼၵုလမႃႇတႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ "ၸူဝ်ႈၵဝ်ၼႆႉ လိူဝ်သေၸဝ်ႈၽူဝ်ၵဝ် ၵဝ်ဢမ်ႇဢဝ်ဝူၼ်ႉသႂ်ႇၼႂ်းၸႂ်ၵဝ်သေၵႃႉ၊ တႃႇပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇထၢမ်ယဝ်ႉ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶႃသွင်ၵေႃႉ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် ဝိပသ်သၼႃႇတြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၵျၢင်ႉၵမ်ၽႄႈတိူၼ်းတြႃးၸဝ်ႈယဝ်ႉ ထူၺ်ႈထွၼ်ပႅတ်ႈႁၢၵ်ႈလွင်ႈဝူၺ်ႇႁၢင်ႈတၼ်ႇႁႃႇ၊ လွင်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉတင်းလူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼၵုလမႃႇတႃႇလႄႈ ၼၵုလပီႇတႃႇၶႃၼႆႉ ဝၢႆးသေ ထူၺ်ႈထွၼ်ပႅတ်ႈတၼ်ႇႁႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇယူႇသဝ်းၵႂႃႇၸွမ်း ၸူဝ်ႈပၢၼ်ဢၼ်ငိူင်ႉဝႄႈၵႃႇမ ဢၼ်ပဵၼ်သိၼ် "ဢပျမ်ႇမၸရိယ ဝေရမၼိ" ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၼၵုလပီႇတႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇယူႇလီႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ ၵႂႃႇႁူပ်ႉႁၼ်ဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇသင်ႇသွၼ်ဝၢး "ၼၵုလပီႇတႃႇ၊ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယူႇလီသေတႃႉၵေႃႈ ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႄႉ တေလႆႈယူႇလီဢိူဝ်ႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼၵုလပီႇတႃႇၵေႃႈ ၽွင်းဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉ တေလႆႈယူႇသဝ်းၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပွင်ႇၸႂ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၵုလပီႇတႃႇ ဢမ်ႇယူႇလီႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ ၼၵုလမႃႇတႃႇၼႆႉ ၵႂႃႇၸူးၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်းသေ "ဢေႃး...ၼၵုလပီႇတႃႇ၊ ယႃႇပေႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈမႆႈၸႂ်သေဢိတ်း၊ သင်ဝႃႈတၢႆၵႂႃႇၸွမ်းလွင်ႈမႆႈၸႂ်ၼႆ ၶၢၼ်ၸႂ်ၼႃႇ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇသူင်လွင်ႈလႆႈတၢႆၸိူင်ႉၼၼ်" ပၼ်ႁႅင်းၼင်ႇၼၼ်။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၼၵုလပီႇတႃႇၼႆႉ ၶိုၼ်းယူႇလီမႃးၶိုၼ်း။ ယူႇလီမႃးသေ ၽိူဝ်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ "ဢေႃး...တၵ်ႉၵႃႇပေႃႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ၵုသူဝ်ႇလီတႄႉ၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼၵုလမႃႇတႃႇၼႆႉ မေႃဢီးလူသေ မၢင်ႇမွင်းၽွၼ်းလီတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူမ်ၸႂ်သေ ဢမ်ႇၵႃး တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢၼ်လီၵေႃႈ ပၼ်ယူႇတႃႇသေႇလႄႈ လႆႈမေးၼၢင်းၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵၢမ်ႇလီၼႃႇ" ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၼၵုလမႃႇတႃႇလႄႈ ၼၵုလပီႇတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇဢွၵ်ႇၽူဝ်မေး ဢၼ်လီယိူင်ႈၼၼ်ႉသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁေႃးတေႇသၼႃႇ ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ "ပဵၼ်ၽူဝ်မေးၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ တင်းသွင်ၵေႃႉၼႆႉ လွင်ႈလူႇယိုၼ်ႈပၼ်ၵေႃႈၸႂ်ငၢႆႈ၊ မီးပၵ်းမီးပိူင်တီႈ ၵႃႇမၵုင်ႇဢႃႇရုမ်ႇ၊ ယူႇၸွမ်းၼင်ႇထမ်ႇမတြႃးၸဝ်ႈသေ ၵပ်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈၸႃတေႃႇၵၼ် ဢူၼ်ႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇ လူၺ်ႈတင်းမႅတ်ႉတႃႇ၊ ၽူဝ်မေးၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်တေလိူင်ႇမၢၵ်ႈသေ တေမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ၽူႈၶဵၼ်ၶႃတင်းလူင်ၵေႃႈ တေၸႂ်လူႉ၊ ၽူဝ်မေးၵၼ်မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၸၢတ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်တြႃး ၼင်ႇပၵ်းၼင်ႇပိူင်မၼ်းမီးလႄႈ တေလႆႈသိူဝ်းသႃႇၵတ်းယဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ဝၢႆးမႃး တီႈမိူင်းၽီဢၼ်ၶဝ်တေႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေမီးတၢင်းမူၼ်ႈၸႂ်သိူဝ်းသႃႇၵႂႃႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယူႇယဝ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႙႑၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
ၵျၢၼ်းတီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်းတီး  (ကြမ်းတီးရွာ၊ Kyanti) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထီးပု ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192404 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထီးပုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1861 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2179 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1108
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ  (ကုက္ကိုပင်ရွာ, Kokekopin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယွႆးတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194621 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယွႆးတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1168 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1289 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
453
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:453
ပႃႇယူၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပႃႇယူၵ်ႇ (, Par Yoke, ပါယုတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇပရႄႇ 17
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (17) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (107) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (108))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (258) ဝၼ်းယူႇ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇၸွၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (ညောင်ပင်သာရွာ, Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193943 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4325 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တွင်ႇပျူဝ်ႇလႅတ်ႉဝႄး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတွင်ႇပျူဝ်ႇလႅတ်ႉဝႄး (တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့ ; Taungpyoletwea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမွင်ႇတေႃး ဢၼ်မီး ပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢေႇပရႄႇ 18
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (18) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (108) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (109))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (257) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
တွင်ႇပျူဝ်ႇလႅတ်ႉဝႄး၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
သျၢၼ်းတွင်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းတွင်ႇဢူး  (ရှမ်းတောင်ဦးရွာ, Shantaungu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190588 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 782 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 909 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1691 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1107
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1107
ႁူဝ်ၽၢႆ မွၵ်ႇၸၢမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၽၢႆ မွၵ်ႇၸၢမ် (, Hophaai Maukzaam, ဟိုဖိုင် မောက်စမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးၼႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယူႇၽၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်း မိူဝ်ႈပီ ႑႙႙႖ ၼၼ်ႉလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၼမ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း ၵွပ်ႈၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈၶိူဝ်းၼိုင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းၵၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၶဝ်လႆႈလိုပ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ၶႅပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇတၢင်းသဵင်ႈသေယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉပၢႆႈဝၢၼ်ႈပၢႆႈၼႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈမႃးႁူမ်ႈသေႃႉယူႇၼႂ်းဝဵင်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇပေႃးမီးငိုၼ်းၵေႃႈ မႃးၵိုတ်းထင်ယူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၽၢႆမွၵ်ႇၸၢမ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၶႃႈယဝ်ႉ ။
ၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
452
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:452
မိူင်းပရူႇၼၢႆး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပရူႇၼၢႆး
ႁူဝ်ၽၢႆလူင် (ၼိူဝ်)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၽၢႆလူင် (ၼိူဝ်) (, Hophaailong (Noe), ဟိုဖိုင်လုံ (အထက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇဝၢဝ်း
မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈဝႃႈ Quince ၼႆသေ ပေႃးဢဝ် ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈၶိူဝ်းဝႃႈ Cydonia oblonga ၼႆယဝ်ႉ။ ၸႃႇတိဢွင်ႈတီႈ မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၵုၼ်ယူးရူပ်ႉ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇတူၵ်းပွတ်းၸၢၼ်း ၵုၼ်ဢေးသျႃး ဢၼ်မီးၾိင်ႈၾႃႉဢုၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ဢိင်လူၺ်ႈ ယႃႇသီႇၾိင်ႈၾႃႉသေ မႂ်မၼ်းမေႃႁူင်ႈယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တူၼ်ႈမၼ်းၼႆႉ တၢင်းသုင်မၼ်း ၵႆႉမီးမွၵ်ႈ 5 မီႇတႃႇ တေႃႇ 8 မီႇတႃႇၼႆႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း ၵႆႉမီးမွၵ်ႈ 4 မီႇတႃႇတေႃႇ 6 မီႇတႃႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ မိူၼ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇၵေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းဢိူဝ်ႉမႃးယဝ်ႉၼႆ ပဵၼ်မႃး သီလိူင်ႁိူဝ်ႈႁိူဝ်ႈယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇမၼ်းၼႆႉ တေႃႇထိုင် မၼ်းသုၵ်းဢိူဝ်ႉမႃးၼႆႉ ၵႆႉယၢဝ်းမွၵ်ႈ 7 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ တေႃႇ 12 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းၵႆႉမီး မွၵ်ႈ 6 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ တေႃႇ 9 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၢၵ်ႇမၼ်းပႆႇသုၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်ဝႆႉသေ မီးၶူၼ်သီၵွၼ်းၾႆးဢၼ်လၢမ်းၽၢႆႇၽိူၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈဝၢႆးၶၢဝ်းၵတ်းယဝ်ႉၼႆ မၢၵ်ႇမၼ်းတေၵႄႇမႃးသေ ၶူၼ်မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ၊ သီမၢၵ်ႇမၼ်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်သီလိူင်မႃးသေ ၵႅၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မီးၼိူဝ်ႉဢၼ်လႆႈသႅဝ်ႁွမ်။ မႂ်မၼ်းတႄႉ ပဵၼ်သီၶဵဝ်သေ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီး 6 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ တေႃႇ 11 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ တီႈမႂ်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၶူၼ်ၼုမ်ဢွၼ်ႇသေၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးထိုင်ႁူဝ်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး မႂ်ၼုမ်မၼ်းဢွၵ်ႇမႃးသေ မွၵ်ႇသီၽိူၵ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) မွၵ်ႇသီၶွင်ႇဢွၼ်ႇ ၵီႈမႃးယဝ်ႉ။ လူင်ႇမွၵ်ႇမၼ်းၼႆႉ ပႃးၵိပ်ႇမၼ်း 5 ဢၼ်သေ တၢင်ႈၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 5 သိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်တူၼ်ႈၵိၼ်မၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႉၽေ ၸိုဝ်ႉၽၼ်း မၢၵ်ႇဝၢၼ်း Cydonia ဢၼ်ၸႃႇတိမၼ်းပဵၼ်တီႈ မိူင်းၶႄႇ Chinese Quince (Pseudocydonia sinensis) လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႃႇတိပွတ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ဢေးသျႃးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢၼ်မွၵ်ႇ သၢမ်တူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မိူင်းတိူဝ်ႇၵီႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇဝၢဝ်း 4 ပုၼ်ႈ 1 ပုၼ်ႈယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ မၢၵ်ႇဝၢဝ်း ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ယင်းမၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶၢမ်ႇလႆႈ တီႈ ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၼမ်ႉၶႅင်သေ မွၵ်ႇမၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵီႈလႆႈတီႈဢၼ် တၢင်ႉၵတ်း မီးၽၢႆႇတႂ်ႈ 7 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈမၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ႁူၺ်ႇမၼ်းသေ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၽႄႈလႆႈထႅင်ႈယူႇ။ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵိင်ႇမၼ်းၸပ်းၵၼ်သေၵေႃႈ သိုပ်ႇၽႄႈလႆႈယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ မၢၵ်ႇမၼ်းသုၵ်းဢိူဝ်ႉမႃးယဝ်ႉၼႆ ၼိူဝ်ႉမၼ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈမႃးလႄႈ မၢၵ်ႇမၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီပိတ်းၵိၼ် မိူဝ်ႈၼမ်ႉၼၢႆးပႆႇတူၵ်း မိူဝ်ႈၾိင်ႈၾႃႉယႃႇသီႇတိုၵ်ႉဢုၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉမၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ မၼ်းၶႅင်ဝႆႉသေ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵိၼ် မၢၵ်ႇမႆႉယႅမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ ႁုင်ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်ဢိတ်းၼိုင်ႈၼႆ သီမၼ်းယဵၼ်းပဵၼ် သီလႅင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ (မိူင်းမၢၼ်ႊ) ၼႆႉတႄႉ ၵႆႉဢွၵ်ႇတီႈ မိူင်းလွႆ ဢၼ်မီးၾိင်ႈၾႃႉၵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်တီႈမိူင်းတႆးႁဝ်းဝႃႈတႄႉ တီႈ ၸ​ႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၼႆႉ မၢၵ်ႇဝၢဝ်းဢွၵ်ႇၼမ်တႄႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၵႆႉတမ်လ​ေႃးၶိင်မၢၵ်ႇၽဵတ်းသေၵေႃႈ ၵိၼ်၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ၵႆႉဢဝ်လေႃးၽွင်မၢၵ်ႇၽဵတ်း၊ ၼမ်ႉပႃၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းသူမ်ႈ၊ ႁဵတ်းယႅၼ်ႈသေၵိၼ်ယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉၵေႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇဝၢဝ်းၼႆႉ တၢၵ်ႇႁႅင်ႈႁႅင်ႈသေ ပႆႉၶိုၼ်းဢဝ်ၸႄႈလေႃး မၢၵ်ႇၽိတ်ႉၶဵဝ်၊ သေ ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်းသူမ်ႈၽဵတ်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။
ဢိၼ်းပွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပွၵ်ႉၵူင်း  (အင်းပေါက်ကုန်းရွာ, Innpaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190851 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 438 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 505 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 943 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
လႄႇႁွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇႁွင်း  (လယ်ဟောင်းရွာ, Lelhaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႄးလွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191494 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႄးလွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2178 ၊ ယိင်း 2776 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4954 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
1900
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
6။ ၸိူင်းၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
တြႃး ဢၼ်ဢဝ် သုꧤႃၼုပသ်သိ တႄႇၵႂႃႇတႄႉ ဢိင်ပိုင်ႈ လူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းသွင်ပီႈၼွင်ႉ ၸူႇလၵႃႇလ၊ မႁႃႇၵႃႇလသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉ တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းသေႇတပျၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းသေတပျၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽူႈမၢၵ်ႈသၢမ်ၵေႃႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇလၵႃႇလ၊ မတ်ႉသိမၵႃႇလ လႄႈ မႁႃႇၵႃႇလ။ ၼႂ်းၶဝ်ပီႈၼွင်ႉသၢမ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပီႈဢၢႆႈလူင် ၸူႇလၵႃႇလလႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၸူႇလၵႃႇလၼၼ်ႉ ဢဝ်တင်းလေႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇ သေ ၵႂႃႇႁႃသိုဝ်ႉၵုၼ်ႇၶူဝ်း လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆမိူင်းသေ ဢဝ်ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းယဝ်ႉ။ ၼွင်ႉၵၢင် ၶဝ် မတ်ႉသိမၵႃႇလသမ်ႉ ယူႇတီႈႁိူၼ်းသေ ၶိုၼ်းၶၢႆၵုၼ်ႇၶူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸူႇလၵႃႇလ လႄႈ မႁႃႇၵႃႇလ ႁဵတ်းရႁၢၼ်း
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸူႇလၵႃႇလလႄႈ မႁႃႇၵႃႇလ ဢဝ်လေႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇ တၢင်ႇၶူဝ်းသေ ႁွတ်ႈၵႂႃႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၵႂႃႇလိုဝ်ႈပၢင်ၶဝ် တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉ ထိလႄႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး တၢမ်းၶမ်ႈ ၽူႈမၢၵ်ႈမႁႃႇၵႃႇလ လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၶဝ် ယိပ်းမွၵ်ႇယိပ်းၽႃး ပႃးၸဵမ်ၼၢမ်ႇသႃႇၵႂႃႇထွမ်ႇ တြႃး တီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ မၼ်းၸင်ႇႁၼ်သေ ထၢမ်ဝႃႈ “ၸိူဝ်းသူၶဝ် တေၵႂႃႇ လႂ်ၶႃႈ”
ဢေႇပရႄႇ 19
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (19) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (109) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (110))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (256) ဝၼ်းယူႇ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ၸူႇလၵႃႇလ လႄႈ မႁႃႇၵႃႇလ ႁဵတ်းရႁၢၼ်း
“ႁဝ်းတေၵႂႃႇထွမ်ႇတြႃး တီႈၽြႃးဢိူဝ်ႈ”ၼႆလႄႈ မႁႃႇၵႃႇလၵေႃႈ ၸင်ႇ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ပႂ်ႉၶူဝ်းပႂ်ႉလေႃႉသေ မၼ်းၵေႃႈ ၵႂႃႇထွမ်ႇတြႃးၸွမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ တူၺ်းႁၼ် ၵၢင်ၸႂ်မႁႃႇၵႃႇလသေ ႁေႃးတြႃးၻုၵ်ၶၵ်ၶၼ်ꩪ သုတ်ႈၵႂႃႇ။ လွင်ႈတၢင်းၽိတ်း ၵႃႇမၵုင်ႇ၊ လွင်ႈၽွၼ်းလီ လႆႈဢွၵ်ႇလွတ်ႈၵႃႇမၵုင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႁႃႇၵႃႇလ လႆႈထွမ်ႇတြႃးယဝ်ႉသေ ပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ပီႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ပေႃးတၢႆၵႂႃႇၸိုင် ဢမ်ႇပႃး ၵႂႃႇၸွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ၵူၺ်းမီး ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း တေပႃးၵႂႃႇၸွမ်း ၼႂ်းသမ်ႇ သရႃႇၼႆသေ ဝၢႆးပိူၼ်ႈထွမ်ႇတြႃးမိူဝ်ႈၵႂႃႇသဵင်ႈ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇၵႂႃႇၸမ် တမ်ႈတီႈ ၽြႃးသေ ယွၼ်းႁဵတ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။	မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ
1900
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ၸူႇလၵႃႇလ လႄႈ မႁႃႇၵႃႇလ ႁဵတ်းရႁၢၼ်း
“မႁႃႇၵႃႇလ... တႃႇတေပွင်ႇၶၢဝ်ႇ ယွၼ်းၶေႃႈဢၼုၺၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇ မီးၽႂ်သေၵေႃႉ သေၵူၼ်းႁႃႉ?”
ဢေႇပရႄႇ 19
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ၸူႇလၵႃႇလ လႄႈ မႁႃႇၵႃႇလ ႁဵတ်းရႁၢၼ်း
“ဢေႃးတီႈၶႃႈ... မီးဝႆႉ ၼွင်ႉၸၢႆးၶႃႈဢေႃႈ”
1900
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1900 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1900 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပူင်ႇတႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၼမ်ႉႁူး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူး (, Nam Hu, နမ့်ဟူး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ၸူႇလၵႃႇလ လႄႈ မႁႃႇၵႃႇလ ႁဵတ်းရႁၢၼ်း
“ပေႃးၼႆ ၵႂႃႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇ ယွၼ်းၶႂၢင်ႉတမ်ႈတီႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမႂ်းလႄႈ” မႁႃႇၵႃႇလၵေႃႈ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၸူးတီႈၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းယူႇၼၼ်ႉသေ
“ၼွင်ႉၸၢႆး ၸူႇလၵႃႇလ... ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မႂ်းၼွင်ႉ သိမ်း ဢဝ်သဵင်ႈသဵင်ႈတႃႉ”
“ပီႈဢၢႆႈႁဝ်း သမ်ႉတေၵႂႃႇလႂ်ၶႃႈလႃႇ?”
“ၵဝ်တေၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဢိူဝ်ႈ”
ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ႁၢမ်ႈသီးတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ၸင်ႇဢၼုၺၢတ်ႈ ပၼ်ပီႈဢၢႆႈမၼ်း ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ၽြႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၵေႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ တေဢၢၼ်းၶိုၼ်းၸူဝ်းဢဝ် ပီႈဢၢႆႈမၼ်းသိၵ်း(ထၢၵ်ႈ)ၼႆသေ ၵႂႃႇၼုင်ႈရႁၢၼ်းၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ၼၢင်းပႂ်ႉပႃႇႁဵဝ်ႈ ဝႆႈလဝ်ႈ
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလ ၸင်ႇၶဝ်ႈၼပ်ႉယမ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးသေ “တီႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၼႆႉ လွင်ႈတႃႇတေတိုဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉ မီးလၢႆပိူင် တီႈၶႃႈ” ၼႆ ၽြႃးၶိုၼ်းသပ်းလႅင်းၼႄပၼ် လွင်ႈၵၼ်ႇထထုရ၊ ဝိပတ်ႉသၼႃႇထုရ တီႈၵႂၢင်ႈ မၼ်းသေ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ
ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ပႂ်ႉၽဝ်တူဝ်တၢႆပိူၼ်ႈ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမႃးႁၼ် ဢွင်ႈတီႈယူႇ တီႈၼင်ႈၸဝ်ႈပႃးၼိုင်ႈလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇတေဢၢၼ်း ပႂ်ႉလွမ်ႇ တူၺ်း တေပဵၼ်ၸဝ်ႈပႃးလႂ်ၼႆယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇၸူဝ်းဢဝ် လုၵ်ႈယိင်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵႂႃႇပၢႆႈတဵတ်ႇဝႆႉ တီႈၼိုင်ႈသေ ပႂ်ႉလွမ် တူၺ်းယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလ မႃးၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးလႄႈ ထိုင်မႃး ၵၢင်ၶိုၼ်း မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇၵႂႃႇဝႆႈသႃ လဝ်ႈထိုင်
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ၸဝ်ႈႁဝ်း မႃးယူႇသဝ်း တီႈၼႆႈၶႃႈႁႃႉ?”
“ၸႂ်ႈဢိူဝ်ႈ”
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ပေႃးဝႃႈ မႃးယူႇသဝ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၸိုင် မီးဝႆႉလွၵ်းလၢႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇလီႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ”
“မီးၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်?”
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃး... ပေႃးဝႃႈ မႃးယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈပေႃးၼႆၸိုင် တေလႆႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇ လၢတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈ ၵူၼ်းဢၼ်ပႂ်ႉပႃႇႁဵဝ်ႈလႄႈသင်၊ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၵျွင်း ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တမ်ႈတီႈ ပူႇၵၢင်ႉပူႇၵႄႇလႄႈသင် တေလႆႈယွၼ်း ၶေႃႈဢၼုၺၢတ်ႈတီႈၶဝ်ၶႃႈဢေႃႈ”
“ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉတေလႆႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇတီႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႃႇ?”
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ၽူႈလၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၶဝ်လၵ်ႉၶူဝ်းပိူၼ်ႈသေ ပေႃးပိူၼ်ႈလမ်းၶဝ်ၼႆ ၶဝ်ၵႆႉပၢႆႈမႃး တၢင်းပႃႇႁဵဝ်ႈသေ ၵႆႉဢဝ်ၶူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ပႅတ်ႈ ဝႆႉတီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈသေ ပၢႆႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈၶွင်ၶူဝ်းၶွင် မႃးႁၼ် ၶူဝ်းၶဝ် တီႈပႃႇ ႁဵဝ်ႈၸိုင် ၶဝ်ၸၢင်ႈမႃးႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၼၼ်ႉဢေႃႈ၊ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်း ၵျွင်း၊ ပူႇၵႄႇ ပူႇၵၢင်ႉ ပေႃးၼႆၸိုင် သင်ဝႃႈ ပဵၼ်လိူင်ႈပဵၼ်လၢဝ်းမႃးၵေႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈပႃးၼႆႉ မႃးယူႇဝႆႉ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ လႂ်လႂ်ယဝ်ႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈလၵ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းလီဢိူဝ်ႈၼႆယူႇ”
“တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင် လီလႆႈတိုဝ်းၵမ်ၼင်ႇႁိုဝ်ထႅင်ႈ?”
“ၸဝ်ႈဢၼ်ယူႇသဝ်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၼႆႉ ၵိုင်ႇလီဝႄႈ လွင်ႈၵိၼ် ပႃ၊ ၼိူဝ်ႉ ဝူဝ်း၊ ငႃး၊ ၶဝ်ႈမုၼ်းၶွပ်ႈ၊ ၼမ်ႉမၼ်း ၼမ်ႉဢွႆႈၼမ်ႉဝၢၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ၊ ၵၢင်ဝၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလီၼွၼ်း၊ တေဢမ်ႇလႆႈၶၢၼ်ႉဢိူၼ်၊ တေလႆႈမီးတၢင်းၶတ်း ၸႂ်ဝီႇရိယ ၶတ်းၸႂ်တြႃး၊ တေဢမ်ႇလႆႈမီး ၸႂ်ဝၢင်ႇဝိူဝ်ႈ၊ တေဢမ်ႇလႆႈမီး လွင်ႈလိင်ႉ လႅၼ်၊ လူဝ်ႇလႆႈမီး ၼမ်ႉၸႂ်လီ၊ ပေႃးၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း ၶၢဝ်းပိူၼ်ႈၼွၼ်းယဵၼ် ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈၵျွင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ မႃးတီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ၊ ၶၢဝ်းၼႃႈမိူင်း ၸမ် တေလႅင်း ၶၢဝ်းပိူၼ်ႈပႆႇလုၵ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈၶိုၼ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းၵျွင်းဢေႃႈ”
“ၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းတိုဝ်း ၵမ်ၵျၢင်ႉၵမ် ႁဵတ်းၸွမ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးပေႃးၼႆၸိုင် ၼႃႈၵၢၼ်ရႁၢၼ်း တေ ထိုင်တီႈယွတ်ႈ တေႁွတ်ႈတီႈပၢႆယူႇၶႃႈ၊ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ပေႃးဝႃႈ ပိူၼ်ႈမႃးသူင်ႇ ၵူၼ်းတၢႆ မႃးပႅတ်ႈၵူၼ်းတၢႆၸိုင် ၶႃႈတပႄးတေဢဝ် တူဝ်ၵူၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ တၢင်ႇၼိူဝ် ၵျွင်းမႅင်း တေဢဝ်မွၵ်ႇ၊ ၼမ်ႉႁွမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပူႇၸေႃႇယဝ်ႉသေ တေၽဝ်ၽႆးၶႃႈဢေႃႈ၊ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၶႃႈတပႄး တေဢဝ်တၢင်ႇၼိူဝ်ၵွင်ၽႆးသေ ၽဝ်ၽႆး၊ တေဢဝ်ၶေႃၵွင်ႉဢဝ် တူဝ်ၵူၼ်းတၢႆ မႃးတီႈၼွၵ်ႈသေ တႅပ်းႁဵတ်းပုတ်း ၸုတ်ႇၽဝ်ၽႆးပႅတ်ႈၶႃႈဢေႃႈ”
“လီယဝ်ႉ ၼွင်ႉယိင်း... ပေႃးဝႃႈ ႁၼ်ပိူၼ်ႈမႃးသူင်ႇၵူၼ်းတၢႆသေၵေႃႉ ၵေႃႉၸိုင် မႃးမွၵ်ႇလၢတ်ႈၵဝ်တႃႉ” (ပၢၼ်ၽြႃးမိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် လႆႈႁွင်ႉ တၵႃႇၼၢင်းယိင်းၶဝ်ဝႃႈ ‘ၼွင်ႉယိင်း’ ၼႆယဝ်ႉ)
“ဢေႃႈၶႃႈ” ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလၵေႃႈ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈသေ ၶတ်း ၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးၵႂႃႇ ပႅင်ႈၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈယူႇ။
ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ
ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလတႄႉ ပေႃးမိူင်းလႅင်းသေ တိုၼ်ႇမႃးၵေႃႈ ၵူၺ်းၵုမ်ႇဢွၵ်ႇၸႂ် ၶႂ်ႈထၢၵ်ႈၵူၺ်း။ ၵုမ်ႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းလႄႈ မေးမၼ်း ယူႇၵူၺ်း။ မၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ပီႈဢၢႆႈမၼ်းမႃးႁဵတ်း ရႁၢၼ်းၼႆႉ ၽိတ်းယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်လူမ်းမွင်ၶေႃႈၸႂ်ၵပ်ႉသေ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉတၢႆၵႂႃႇ၊ ထိုင်မႃၢးတမ်းၶမ်ႈ ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉမၼ်း ဢဝ်တူဝ်တၢႆမၼ်းၼၢင်း မႃးသူင်ႇတီႈပႃႇ ႁဵဝ်ႈ၊ ဢဝ်ၽိုၼ်း ၼမ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးပၼ်ၼၢင်းယိင်းပႂ်ႉပႃႇႁဵဝ်ႈ (ပွမ်ႈၸၼ်း တႃး)ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းၼၢင်းၽဝ်ၽႆးၼႆသေ ၸိူဝ်းၶဝ်မႃးသူင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွၵ်ႈမိူဝ်း ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇတူၺ်း ဢသုၽလႆႈယဝ်ႉၶႃႈ”
ၸဝ်ႈမထေႇၵေႃႈ ၵႂႃႇတီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ၊ ၵႂႃႇလွမ်တူၺ်း တူဝ်တၢႆမႂ်ႇၼၢင်းယိင်း ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၽိူဝ်ႇပၢၵ်ႇတူၺ်း ၽႅၼ်ႇႁူမ်ႇတူဝ်မၼ်းၼၢင်းၸိုင် လႆႈႁၼ် တူဝ် မၼ်းၼၢင်း လိူင်ႁၢင်ႈလီ ပေႃးမိူၼ်သီၶမ်းဝႆႉလႄႈ ၸဝ်ႈမထေႇၸင်ႇသင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ
“တူဝ်ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼႆႉ ႁၢင်ႈလီ မိူၼ်သီၶမ်းဝႆႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈ မႂ်းၸုတ်ႇ ၽႆးသေ ၽႆးတေႃႉတႄႉမႆႈတူဝ်မၼ်းၼၢင်း ပေႃးၼႆၸိိုင် မႃးႁွင်ႉၵဝ်တႃႉ” ၼႆသေ ၶိုၼ်းၵႂႃႇ မိူဝ်းတီႈယူႇမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းပႂ်ႉပႃႇႁဵဝ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်တူဝ်တၢႆၼၼ်ႉ တၢင်ႇၼိူဝ်ၵွင်ၽိုၼ်းသေ ၸုတ်ႇၽႆးလႄႈ ပေႃးဝႃႈ ၽႆးတႄႇမႆႈ တူဝ်တၢႆၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇထိုင် ၸဝ်ႈ မထေႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမထေႇၵေႃႈ မႃးတူၺ်း လႆႈႁၼ် ၽႆႈမႆႈႁုပ်ႇသႂ်ႇ တူဝ်တၢႆဢၼ် မိူၼ်ၽိဝ်ၶမ်းၼၼ်ႉ ၼင်မၼ်းလွၵ်ႈၵႂႃႇ လၢၼ်ႈၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဝူဝ်းလၢႆးယဝ်ႉ။ တိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယွႆႉတူၵ်းလူင်းမႃးတွင်ႇတွတ်ႈဝႆႉ၊ မိုဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႉ ငေႃးလူင် ၵႂႃႇ၊ ၶႃလူင် ၼႃႈၽၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၼင်မၼ်း ဢမ်ႇၵိုတ်းသင်ယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈထဵၼ် ၵေႃႈ ၸင်ႇသႂ်ႇၸႂ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ
“တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇဢၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉထုၵ်ႇၸႂ် ၵေႃႉယဵမ်ႈၵေႃႉ တူၺ်းယူႇ၊ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ လူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇမူတ်းယဝ်ႉ”ၼႆသေမိူဝ်းယူႇသဝ်း တီႈၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးမၼ်း ဢဝ်တြႃးဢသုၽသႂ်ႇၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ
ပေႃးလွတ်ႈႁေႃး ၵႃႇထႃႇၼၼ်ႉ ၽႄႈတိူၼ်းဝိပတ်ႉသၼႃႇၵႂႃႇၵေႃႈ မၼ်း ၸဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ဢရႁတ်တၽူဝ်ႇ ၵိုၵ်းလူၺ်ႈ ပတိသမ်ႇၽိတႃႇသီႇပိူင်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလ ႁွတ်ႈထိုင်ဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇယဝ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢွၼ်ဢဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်းလႄႈ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းသေ တပျႃႉယဝ်ႉ။
မေးၵဝ်ႇ ၺွပ်းၸူႇလၵႃႇလထၢၵ်ႈ
မေးၸူႇလၵႃႇလ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် တေၽႅဝ်မႃး တီႈၶဝ်ၼႆလႄႈ တေဢၢၼ်းၶိုၼ်း ႁွင်ႉဢဝ်ၽူဝ်မၼ်းၼႆသေ ၸင်ႇ ၸႂ်ႉပိူၼ်ႈၵႂႃႇပၢင်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပၢင်းမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸိုင်် ဢွင်ႈတိႈယူႇ တီႈၼႂ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉပၼ် တႃႇမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼင်ႈ၊ ၽၢႆႇၶႂႃၽြႃးသမ်ႉပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈယူႇ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ၊ ၽၢႆႇသၢႆႉ သမ်ႉပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵ လၢၼ်ႇ၊ တၢမ်းသွင်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၽၢႆႇသၢႆႉၽၢႆႇၶႂႃၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေလႆႈသိူဝ်ႇဝႆႉ ပၼ် တီႈၼင်ႈတီႈယူႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလ ၵူဝ်ၵူၼ်းတီႈၶဝ် ဢမ်ႇမေႃသိူဝ်ႇတီႈၼင်ႈတီႈယူႇလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈၸူႇလၵႃႇလ ၵႂႃႇ ဢွၼ်ၶဝ် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈၸူႇလၵႃႇလ ႁွတ်ႈထိုင်ႁိူၼ်းၵႂႃႇ ၵေႃႈ ၸိူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၶႂ်ႈၶူဝ်ႁၢင်ႈမၼ်းသေ မၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇၸီႉသင်ႇ ဝႃႈ ႁႂ်ႈသိူဝ်ႇၸိူင်ႉၼႆ ၸိူင်ႉၼႆသေတႃႉ ၶဝ်ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းမၼ်း၊ ၸိူဝ်းၶဝ် ၸင်ႇဝႃႈ  “ဢၼ်မႂ်းၸဝ်ႈဢွၵ်ႇႁိူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇလွင်ႈတၢင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်? တႃႇတေၵႂႃႇႁဵတ်း ရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶေႃႈၶႂၢင်ႉၽႂ်၊ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်း၊ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ၶိုၼ်းမႃးတီႈၼႆႈ... ဢွၼ်ၵၼ် ပွင်ႉထႃႉမၼ်းသေ ၸင်ႇၽွမ်ႉၵၼ် တဵၵ်းလွၼ်ႈ ပႅတ်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းမၼ်း၊ ဢဝ်ၽႃႈၽိူၵ်ႇ ၼုင်ႈပၼ်မၼ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဢဝ် တူင်ႇ မွၵ်ႇ သူပ်းတၢင်ႇပၼ် ၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်းသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇပၢင်းၽြႃးယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၸူႇလၵႃႇလ မႃးၼုင်ႈရႁၢၼ်း ပႆႇတၼ်းလႆႈဝႃႇသင် လႆႈထၢၵ်ႈလႆႈ သိၵ်းပႅတ်ႈသေ ယွၼ်ႉဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈ ၵႂၢမ်းမေးမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇပၢင်းၽြႃးမႃး ယဝ်ႉ။
သြႃႇ
ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "သြႃႇ" ၼႆ့ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်ပႃႇလိ "သိရ" ၼၼ်ႉမႃးသေ တီႈပွင်ႇမၼ်း ဢွၵ်ႇဝႃႈ "ၵွၵ်းႁူဝ်၊ တီႈၵႅဝ်ႈ၊ တီႈသုင်"။ ဝၢႆးမႃး လၢႆးတႅမ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။ တူဝ်"ရ" ၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် လဵပ်ႈ "ြ " လႄႈပဵၼ်မႃး "သိရ>သြိ၊ လုၵ်ႉတီႈ "သြိ" သေ ပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ"သြိႃ" သိုပ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈတႅမ်ႈမႃး "သြႃ" ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၽူႈဢၼ်သွၼ်ပၼ် တၢင်းႁူႉ တမ်ႈတီႈ တပႄး(လုၵ်ႈသဵတ်ႇ)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈမီး တီႈၸၼ်ႉသုင်၊ ပဵၼ်ၽူႈၵႅဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ၵိုင်ႇလီ ဢဝ်ယုၵ်ႉ တၢင်ႇႁူဝ်ၼႆယူႇ။ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းတႄ့ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "သြႃႇ၊ ၶူးမႃး၊ ၶူးဝႃး၊ မေႃသွၼ်၊ ၶူးသွၼ်"ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
မေးၵဝ်ႇ မႁႃႇၵႃႇလ 8 ၵေႃႉ
ဝၢႆးသေ ရႁၢၼ်းၶဝ် သုင်းသွမ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း မႁႃႇၵႃႇ လ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၸူႇလၵႃႇလတႄႉ မေးပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်းၺွပ်းဢဝ်ၽူဝ်ပိူၼ်ႈ ထၢၵ်ႈ လူင်းၵျွင်းယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၵေႃႈ တေႃႈတေၺွပ်းၽူဝ်ၵဝ်ထၢၵ်ႈၵွၼ်ႇၼႆသေ ၸင်ႇၵႂႃႇ ၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃး ႁႂ်ႈမိူဝ်းဢဝ်သွမ်း ၼႂ်ၽုၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈၵေႃႈ မိူဝ်း ၸွႆႈၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် တီႈယူႇတီႈၼင်ႈလႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ တႃႇတေဢဝ်ၸဝ်ႈမႁႃႇ ၵႃႇလ ထၢၵ်ႈ။ ၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇႁႅၼ်းသွမ်းသေ လူႇတၢၼ်းၽြႃးလႄႈ ရႁၢၼ်းသင်ႇ ၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၸူႇလၵႃႇလၼႆႉ မီးဝႆႉ မေးသွင်ၵေႃႉ၊ မတ်ႉသိမၵႃႇလၼႆႉ မီးဝႆႉ မေး သီႇၵေႃႉ၊ မႁႃႇၵႃႇလၼႆႉ မီးဝႆႉ မေးပႅတ်ႇၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် သုင်းသွမ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၼၼ်ႉ မေးမႁႃႇၵႃႇလ ၸင်ႇဝႆႈလဝ်ႈဝႃႈ
သြႃႇ
တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းဢင်ႇၵုတ်ႉတရၼိၵၢႆႇ သတ်တၵၼိပၢတ်ႈ၊ ၻုတိယ မိတ်တသုတ်ႈၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပိုတ်ႇၼႄ တီႈပွင်ႇသြႃႇဝႃႈ