cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ
ယိူၼ်ႉ
ၵူၺ်ႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇ ၼႄႈ ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၺ်ႁၢပ်ႇဝႃႇ။ ႁဝ်းႁၢပ်ႇမၢၵ်ႇႁိၼ် ႁဝ်းႁၢပ်ႇၶဝ်ႈသဵၼ်ႈၶဝ်ႈသွႆး ႁဝ်းႁၢပ်ႇသိပ်းၸွႆႉ ႁဝ်းႁၢပ်ႇသၢဝ်းၸွႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးမၼ်း ၼၵ်းမႃး ႁဝ်းယင်းဝၢင်းႁၢပ်ႇႁဝ်းလႆႈ ၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်းဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်း ၵႃႈ ၵူၺ်ႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇ ၼႆႉဢမ်ႇၸၢင်ႈဝၢင်းၼေႃ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ႁဝ်းမႃးႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇၵူၼ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢိင်ပိုင်ႈ ၵူႉသူဝ်ႇ ႁဝ်းသမ်ႉ တေလႆႈမိူဝ်းႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇၽီ။ ဢိင်ပိုင်ႈႁႅင်းသမထသေ ႁဝ်း တေလႆႈမိူဝ်းႁၢပ်ႇ ၶၼ်ႇထႃႇသၢင်။ ဢိင်ပိုင်ႈဢၵူႉသူဝ်ႇသေ ႁဝ်း တေလႆႈမိူဝ်းၵႂႃႇႁၢပ်ႇ ၶၼ်ႇထႃႇဝူဝ်း ၵႂႃႇႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇငရၢႆး။ ႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇဝၢင်းလႆႈသေပွၵ်ႈ။ ၼႂ်းလေႃးၵ ၼႆႉ ႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇၼႆႉ ၼၵ်းသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၶၼ်ႇထႃႇၼၵ်း လူင်ၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ်ၼင်ႇႁိုဝ်ဝႆႉ ပေႃးၼႆၸိုင် “ယူႇငၢႆႈယူႇယၢပ်ႇ ၵူၺ်ႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇ သတ်ႉၸႃႇတုၵ်ႉၶ” ၼႆလႄႈ တူဝ်ၶၼ်ႇ ထႃႇႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သၽေႃးတြႃး တုၵ်ႉၶသတ်ႉၸႃႇ မူတ်းမူတ်းယဝ်ႉ။
ၸဵပ်းမႃး ၵူၼ်ႉမႃး မူူၺ်ႈမႃး ၶိုၼ်ႈမႃး လိူတ်ႇမႃး မႆႈမႃး ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တုၵ်ႉၶသတ်ႉၸႃႇ ၼႄပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ဢၼ်ႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉ လွင်ႈတုၵ်ႉၶတႄႉ ႁဝ်းယွၼ်းသူးဝႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းလီ ၽီမျၢတ်ႈၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ႁဝ်းလႆႈမႃးပဵၼ် ၵူၼ်းလီယဝ်ႉၼႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်လီတႄႉ  ꧦ။ မၼ်းတိုၵ်ႉလေႃးလီႉလေႃးလႄး ယုၵ်းယီႈယုၵ်းယၢင်ႇဝႆႉယူႇ။ ၶၼ်ႇထႃႇၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီမၼ်းၵေႃႈ ပႃးမႃးတၢင်းၼမ် ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶသတ်ႉၸႃႇလူင်ယဝ်ႉ။ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သ ၽႃႇဝ ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။
ထၢတ်ႈသီႇပိူင်
“သတ်ႉၸႃႇတုၵ်ႉၶ သၽႃႇဝၼႂ်းတူဝ် ၵွၵ်းႁူဝ်တေႃႇ တိၼ် လိၼ်ၼမ်ႉၽႆးလူမ်း ၶူမ်းၵၢႆးသႅပ်ႇမႆႈ” သၽႃႇဝၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း တႄႇဢဝ် ၸိၵ်းႁူဝ်တေႃႇ ပၢႆ တိၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈလိၼ် ထၢတ်ႈၼမ်ႉ ထၢတ်ႈၽႆး ထၢတ်ႈလူမ်း (ပထဝီႇ၊ ဢႃႇပေႃး၊ တေႇၸေႃး၊ ဝႃႇယေႃး) ထၢတ်ႈသီႇပိူင်ယဝ်ႉ။ ၵွၵ်းႁူဝ်တေႃႇတိၼ် ၸိၵ်းႁူဝ်တေႃႇပၢႆတိၼ်ႁဝ်း ပေႃး ႁဝ်းသတိတူၺ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵဝ်မႂ်းၶိင်းၼၢႆး ယိင်း ၸၢႆးသင်။ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃးလိၼ်ပထဝီႇ၊ ပဵၼ်သၽေႃး ၼမ်ႉဢႃႇပေႃး၊ သၽေႃးၾႆးတေႇၸေႃး၊ သၽေႃးလူမ်းဝႃႇ ယေႃး၊ ပဵၼ်ထၢတ်ႈသီႇပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ထၢတ်ႈသီႇပိူင်ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈၾႆးၼႆၵေႃႈ လိူတ်ႇယူႇၵတ်းယူႇ။ ထၢတ်ႈၼမ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁုတ်ႉယူႇၸိုမ်းယူႇ။ ထၢတ်ႈလိၼ်ၼႆၵေႃႈ ၵႅၼ်ယူႇဢူၼ်ႈယူႇ။ ထၢတ်ႈလူမ်းၼႆ ၵေႃႈ  ၶဵင်ႈယူႇ၊ ၸၼ်ယူႇ၊ ဢီးယူႇ၊ ထွင်းယူႇ။ ဢၼ်ႁဝ်း ၼင်ႈယူႇ တင်ႈတုၵ်းသုၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈလူမ်းၵမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထၢတ်ႈလူမ်း ဢမ်ႇၵမ်ႉဝႆႉၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၸုၵ်း၊ ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈၼင်ႈသေ ႁဝ်းလူဝ်ႇလူမ်ႉ ပလိုၵ်ႉၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ႁဝ်းၼင်ႈသေ ဢဝ်တိၼ်ႁဝ်း သွၼ်ႉၵၼ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉသမ်ႉပဵၼ်သၽေႃးသင်လႃႇ? ပဵၼ်ထၢတ်ႈလိၼ် သမ်ႉ ၵမ်ႉဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ႁဝ်းၼင်ႈၼိူဝ် ပႅၼ်ႈဝႆႉၼႆႉ တူဝ်ႁဝ်း မႃးၼၵ်း တဵင်သႂ်ႇၼႆ ထၢတ်ႈလိၼ်ၵမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထၢတ်ႈလိၼ် ဢမ်ႇၵမ်ႉဝႆႉၵေႃႈ ပႅၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းလူဝ်ႇ ပင်းလူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ ထၢတ်ႈၼမ်ႉၵေႃႈ ႁုတ်ႉဝႆႉ၊ ဢဝ်ၸပ်း ၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ သၽေႃး ရုပ်ႈတြႃးၼၢမ်ႇတြႃးဢွၼ်ႇႁဝ်း ဢၼ် ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပိူၼ်ႈတႃး ပလႃႇၸတႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸပ်းၵၼ်လႆႈလူး။  ထၢတ်ႈလူမ်း ၼႆၵေႃႈ ၵမ်ႉပၼ်တူဝ်ႁဝ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းၵိူင်း ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်း ဢိူင်ႇဢၢင် ယႃႇပေ ႁႂ်ႈမၼ်းၸိူင်ႇၸၢင်။ လိၼ်ၼမ်ႉၾႆးလူမ်း ၼႆ ပဵၼ်ထၢတ်ႈလူင်သီႇပႃးၼႆႉယဝ်ႉ။
“ၶူမ်းၵၢႆးသႅပ်ႇမႆႈ” “ၶူမ်း”ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်ၶူမ်းယူဝ်း ꧦ။ ၶူမ်းလိတ်း  ꧦလွတ်း  ꧦဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉမၼ်းၼႄ ပၼ် သၽေႃးဢၼိတ်ႉၸ။ “ၵၢႆး”ၼႆၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢႆး ယူဝ်း  ꧦ။ ၵၢႆးသွပ်ႉ  ꧦသႅပ်ႉ  ꧦ၊ ၵၢႆးယွပ်း  ꧦယႅပ်း  ꧦ၊ သမ်ႉပေႃးတၢၼ်ႇ ႁဝ်း ဢိူၵ်ႇမူင်ႈ ၺႃးၵၢႆးၵၢပ်ႇၼႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူမ်း  ꧦၵၢႆး  ꧦ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တြႃးယဝ်ႉ။ “သႅပ်ႇ”ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇ ၸိုဝ်ႈ သႅပ်ႇယူဝ်း  ꧦ။ သတိသေတူၺ်းလိုၵ်ႉ  ꧦလႄႈ။ သႅပ်ႇ ၽိတ်ႉ  ꧦၽွတ်ႉ  ꧦ။ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဝႃႈ သႅပ်ႇဝွတ်ႉ  ꧦဝႅတ်ႉ  ꧦ ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃး ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း လႅၵ်ႈ  ꧦလၢႆႈ  ꧦယဝ်ႉ။
“မႆႈ”ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈမႆႈယူဝ်း ꧦ။ မႆႈဝီႈ  ꧦဝေႃႈ  ꧦ မႆႈ ဝၢတ်ႈ  ꧦ။ ဢၼ်ဝႃႈ ဝီႈ  ꧦဝေႃႈ  ꧦဝၢတ်ႈ  ꧦ ဝႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၵိရိယႃႇဝိသေႇသၼမၼ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈမႆႈယူဝ်း  ꧦၵူၺ်း။ မႆႈဝီႈ  ꧦၼၼ်ႉ မၼ်းမႆႈသေၼိုင်ယွၵ်း  ꧦယႅၵ်း  ꧦယူႇၼၼ်ႉ ဢၼ် မႆႈၵေႃႈ မီးသၽေႃး ပဵၼ်လူႉၼႂ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ယႃႇပေတူၺ်း မႆႈလၢႆ  ꧦၵူၺ်း။ တူၺ်းၵႂႃႇၼႂ်းမႆႈၼၼ်ႉ မီးဢၼ်မႆႈဝီႈ  ꧦသေ မီးဢၼ်သၢၼ်ႈယွပ်း  ꧦယႅပ်း  ꧦဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵတ်းၼၼ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ထၢတ်ႈၾႆးယဝ်ႉ။ၼႂ်းၵတ်းၼႆ ၵေႃႈ မီးၵတ်းငွၼ်း ꧦငႅၼ်း  ꧦ။ ၼႂ်းၵတ်းၵေႃႈ သတိသေ တူၺ်း လႃႈ ပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇ ယိပ်း  ꧦယွပ်း  ꧦ။ သၢၼ်ႈၽိၼ်း  ꧦၽွၼ်း  ꧦ သၢၼ်ႈယိပ်း  ꧦယွပ်း  ꧦ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ၶၼိၵဢၼိတ်ႉၸ ၶၼိၵမႃႇရၼယဝ်ႉ။ ၽွင်ဢွၼ်ႇၽွင်ဢိတ်း ပေႃးတၢၼ်ႇၶႆး မၢၵ်ႇလွတ်ႇ၊ တၢၼ်ႇၽွင်သၢႆးႁဵင်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၼိုင်ယွၵ်း  ꧦ ယႅၵ်း  ꧦဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼႆႉယဝ်ႉပိူၼ်ႈႁွင်ႉ သၽေႃႈရုပ်ႈ တြႃး ဝေႇတၼႃႇတြႃးပဵၼ်  ꧦလူႉ  ꧦ။ “ၶူမ်းၵၢႆးသႅပ်ႇမႆႈ ႁိူဝ်ႇၼႆႈၸိုမ်းယွတ်ႇ” ဝႃႇ ယေႃႈ... ၼင်ႈတြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ ꧦ။ ၶၢဝ်းၵတ်းၼႆၵေႃႈ ႁိူဝ်ႇၼႆႈၸိုမ်းယွတ်ႇ။ ႁိူဝ်ႇပေႃးပင်းဢိူဝ်ႈ။ ၸိုမ်းသေသမ်ႉပေႃး ယွတ်ႇမႃးဢိူဝ်ႈ။ ၼႂ်းၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ်သင်ထႅင်ႈၼႆ “တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ”ဝႃႇ တူၺ်းၸွမ်း ၽိဝ် ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ႁဝ်း ၽႃတိၼ်ၽႃႇမိုဝ်းႁဝ်းပဵၼ်သင်မႃး “တူင်ႉ” မၢင်တီႈၵေႃႈတူင်ႉ ꧦၼိုင်  ꧦ။ “တွတ်ႇ” တွတ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ ၼိုင်ၼိုင်ႈၵမ်းၵူၺ်း။ တွတ်ႇၵပ်း  ꧦတၢမ်း  ꧦ ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ “တူင်ႉ”ၼႆၵေႃႈ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၼိုင်ယွၵ်း  ꧦ ယႅၵ်း  ꧦ၊ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း “တွတ်ႇ”ၼႆၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၼိုင်ယွၵ်း  ꧦယႅၵ်း  ꧦဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း။ “ၼဵတ်း” ၼႆၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈၼိုင်ႈယွၵ်း  ꧦယႅၵ်း  ꧦဢမ်ႇမၼ်ႈ ဢမ်ႇၵိုမ်း။ “သၢၼ်ႈ” ၼႆ ၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈၼိုင်ယွၵ်း  ꧦယႅၵ်း  ꧦ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း၊ “တူင်ႉ တွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ”ၼႆ ပွင်ႇဝႃႈ မၼ်းၼႄပၼ် သၽေႃး ဢၼိတ်ႉၸ။ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဝႃႈ “ပဵၼ်လူႉ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် သၽေႃးတြႃး ၼႂ်းတူဝ်ယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းသပ်းလႅင်း ၼႄ ပၼ်ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈ လပ်းတႃ သေလႄႈ ဝႃႈၸွမ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။ ပွင်ႇဝႃႈ ၶူၼ်ႉၶိုၼ်း ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း ပွင်ႇမူတ်း ꧦယဝ်ႉ။ ပွင်ႇပိုင်ႈမၼ်း တေႃႇပေႃးႁွတ်ႈ ထိုင် မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ “တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ ၶူပ်းငၢၼ်ႈၵူၼ်ႉမူၺ်ႈ” “ၶူပ်း” မၢင်ၵမ်းၵေႃႈ ၶူပ်း ꧦၶိုၼ်ႈ  ꧦ။ ဝေႇတၼႃႇမၼ်း ပေႃႇ ပဵၼ်မႃး တီႈႁဝ်းၼင်ႈတဵင်ၼၼ်ႉလႂ် ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တီႈႁူဝ် ၶဝ်ႇႁဝ်း ၶူပ်း  ꧦၶိုၼ်ႈ  ꧦ၊ ၶူပ်းငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉ  ꧦ။ ဢၼ်ငၢၼ်ႈ ယိုၵ်ႉ  ꧦၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ငိူၼ်ႈ တႃႇတေႁၼ် ပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇ ပဵၼ်လူႉဢိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ်။ “ငၢၼ်ႈ”မၢင် ၵမ်းၵေႃႈ ငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉ  ꧦယၢၵ်ႉ  ꧦ၊ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တူၺ်းလႄႈ။  ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ငၢၼ်ႈၵမ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉ  ꧦယၢၵ်ႉ  ꧦၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ “ၵူၼ်ႉ” သၽေႃးၵူၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးမူၺ်ႈ၊ မၢင်တီႈ မၢင်တီႈၵေႃႈ မူၺ်ႈၸိုတ်ႉ ꧦလူင်ဝႆႉ၊ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၼႄပၼ် သၽေႃး တုၵ်ႉၶလၵ်ႉၶၼႃႇ။ လွင်ႈဝႃႈၶၢၼ်ႇလူင်ႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်း ယွၼ်းသူးဝႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းလီဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ်တြႃး တူၺ်း ပေႃးဢဝ်မၢၵ်ႇတႃ ဢရိယႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈတူၺ်း၊ ပေႃးဢဝ် မၢၵ်ႇတႃရႁၢၼ်းတႃႇ မၢၵ်ႇတႃၽြႃးၶဝ်ၸဝ်ႈ တူၺ်းၼႆတႄႉ လီပွတ်ႇတၢင်းမူတ်း ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ။ မၼ်းမိူတ်ႇလေႃး တုၵ်ႉၶတင်း ၼမ်ယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ “တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ ၶူပ်းငၢၼ်ႈ ၵူၼ်ႉမူၺ်ႈ ထူၺ်ႈလူမ်းၵပ်ႉႁိပ်ႇ” မၢင်ပွၵ်ႈ ၽွင်းၼင်ႈတြႃးယူႇ ၼၼ်ႉ “ထူၺ်ႈလူမ်းၵပ်ႉႁိပ်ႇ” ထူၺ်ႈၸႂ်လူင်ၵေႃႈ ၵပ်ႉလူင် မႃးၵေႃႈပဵၼ်၊ ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တြႃးၼင်ႇၵဝ်ႇ ယေႃးၵီၶဝ်။ ၸႂ်ၵပ်ႉ ၼႆၵေႃႈ ႁူႉၸွမ်းတႃႉ။
“ထူၺ်ႈၸႂ်ၵပ်ႉႁိပ်ႇ တိပ်ႇၸႂ်လူမ်ၸႂ်” ၼႆဝႃႇ “တိပ်ႇၸႂ်” မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ တိပ်ႇၸႂ်၊ ထူၺ်ႈၸႂ်ၵပ်ႉမႃးၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ယူႇ။ “လူမ်ၸႂ်” မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ထူၺ်ႈၸႂ် လူမ်ၸႂ်လူမ်ၶေႃးတႄႉ ꧦ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ “လႂ်ၵေႃႈၽုတ်းမႃး” ဝႃႇ လွင်ႈတူင်ႉ တွတ်ႇ ၼဵတ်း သၢၼ်း ၶူပ်း ငၢၼ်ႈ ၵူၼ်ႉ မူၺ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တီႈလႂ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆတိၵ်း  ꧦယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မႃး တီႈၼႂ်းတူဝ် ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉသေ ၼႄပၼ် သၽေႃး ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း၊ ၼႄပၼ် သၽေႃး တုၵ်ႉယၢၵ်ႈ ၶၢၼ်ၸႂ်၊ ၼႄပၼ် သၽေႃးလွၼ်ႉၵႅၼ်ဢမ်ႇမီး ၶႅၼ်သီး ဢမ်ႇလႆႈ ၼႄပၼ် သၽေႃး ဢၼိတ်ႉၸ၊ တုၵ်ႉၶ၊ ဢၼတ်ႉ တ လၵ်ႉၶၼႃႇ သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၽေႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးၺၢၼ်ႇဝိပတ်ႉသၼႃႇႁဝ်း ထၢင်ႇၸႅင်ႈ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးၸိုင် သၢၼ်ႈၽိၼ်း ꧦၽွၼ်း  ꧦ မွၼ်ႈယွပ်ႉ  ꧦယႅပ်ႉ  ꧦ ၵႂႃႇတၢင်း တူဝ်တၢင်းၶိင်းယဝ်ႉ။  ‘ “လႂ်ၵေႃႈၽုတ်းမႃး တူဝ်တြႃးမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇ” ဢၼ်ၽုတ်းပေႃႇပဵၼ်မႃႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း  ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တူဝ်တြႃးတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တြႃး ဢၼ်ႁဝ်း တေလႆႈယၵ်ႉတူၺ်းၸွမ်းယဝ်ႉ၊ တႃႇတေႁၼ် တူဝ်တြႃးၼႆႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်လႃႇ ပေႃးၼႆ “ဢဝ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၽႄႈ” ဢဝ်ၺၢၼ်ႇႁဝ်းယၵ်ႉႁူႉဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ဢဝ်မၢၵ်ႇတႃ ၼိူဝ်ႉသေယၵ်ႉ။ ယၵ်ႉတြႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းသၢၼ်ႈၵႂႃႇ ထိုင်တီႈလႂ်ၼႆ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၸွမ်း ႁူႉၸွမ်းၵူၺ်း။ ႁူႉၸွမ်း သၽေႃးပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇ ပဵၼ်လူႉဢိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႈၸူး သၽေႃး ပရမၢတ်ႈ
“ဢဝ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၽႄႈ ၼႂ်းၵႄႈဢႃႇရုင်ႇ ရုပ်ႈ ထၢတ်ႈၼၢမ်ႇထၢတ်ႈ ပရမၢတ်ႈၼႆႉသေ” ယၵ်ႉတြႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ယၵ်ႉတီႈတိၼ်ၼႆ ဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ၊ ယၵ်ႉတီႈၵွၵ်းႁူဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ၊ ယၵ်ႉတီႈပုမ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ၊ ယၵ်ႉတီႈ ၽႃႇမိုဝ်း ယၵ်ႉတီႈၽႃႇတိၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇ လႆႈဝႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းၸဝ်ႈဝႃႈၵႂႃႇ ယၵ်ႉတူၺ်း ၽႃႇတိၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉဝေႃးႁႃႇရပိင်းၺၢတ်ႈ ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ယေႃးၵီႇၶဝ် ႁူႉၸၵ်းတီႈမၼ်းသေလၢတ်ႈၵႂႃႇၵူၺ်း။ ႁဝ်းတေ လႆႈပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ယၵ်ႉတူၺ်း ရူပ်ႈၼၢမ် ဢၼ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း ၼႆ ယူႇ။ မိူဝ်ႈႁဝ်း ယၵ်ႉတြႃး မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတေႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ပိင်း ၺၢတ်ႈသေ တူၺ်းတီႈၽႃႇတိၼ် ဢွၼ်တၢင်းယူႇ။ ဢဝ်ၸႂ် ႁဝ်းယိူင်းတီႈၽႃႇတိၼ်၊ ၼႂ်းၽႃႇတိၼ်ၼၼ်ႉ မီးသၢၼ်ႈ ၽိၼ်း  ꧦၽွၼ်း  ꧦ၊ မွၼ်ႈယွပ်ႉ  ꧦယႅပ်ႉ  ꧦ ပေႃးႁၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် ယဝ်ႉၵေႃႈ ၽႃႇတိၼ်ၼၼ်ႉ ယႃႇပေဝႃႈၽႃႇတိၼ်ၵဝ်။ တေလႆႈတႅပ်းပႅတ်ႈ သၵ်ၵႃႇယတိၵ်ႉထိႉ၊ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ရုပ်ႈတြႃး ပွတ်းတႂ်ႈ၊ ႁဝ်းတေလႆႈပွင်ႇၸႂ် ၸိူင်ႉၼႆ။ “ဢေႃး... ရုပ်ႈတြႃးပွတ်းတႂ်ႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း” ဢဝ်ၺၢၼ်ႇဢွၼ်ႇႁဝ်းသေ ပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းတူင်ႉ တွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ ၶူပ်းငၢၼ်ႈၵူၼ်ႉမူၺ်ႈ ထူၺ်ႈလူမ်း ၵပ်ႉ ႁိပ်ႇ တိပ်ႇၸႂ်လူမ်ၸႂ် လႂ်ၵေႃႈၽုတ်းမႃး တူဝ်တြႃးမၢၼ်ႇ ꧦ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၽႄႈ ၼႂ်းၵႄႈဢႃႇရုင်ႇ ရုပ်ႈထၢတ်ႈ ၼၢမ်ႇ ထၢတ်ႈ ပရမၢတ်ႈၼႆႉသေ ဝႃႈဝႆႉ ၸိူင်ႉၼႆလႄႈ တေလႆႈၶဝ်ႈ ၸူး ၼႂ်းပရမၢတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပရမၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢမ်ႇရုပ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ မိူဝ်ႈယၵ်ႉတြႃးၼၼ်ႉ ယႃႇပေဝႃႈတိၼ်ၵဝ် ယႃႇပေဝႃႈမိုဝ်းၵဝ် ဢၼ်သၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယႃႇပေဝႃႈ ၵဝ်ၼဵတ်း ၵဝ်သၢၼ်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃးတြႃး ပဵၼ်ယူႇလူႉယူႇ ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ၵူၺ်း။ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃး ဢၼတ်ႉတတြႃး ပဵၼ်ယူႇလူႉယူႇ ႁၢင်းၵူၺ်းမၼ်းၵူၺ်း။ လွၼ်ႉၵႅၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇမီး ႁၢမ်းသီးၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ ၶႅၼ်သီးၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈ  ပဵၼ်ယူႇလူႉယူႇ ႁၢင်းၵူၺ်း ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်သၽေႃးတြႃး ပဵၼ်လူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈလိၼ်ၼမ်ႉၾႆးလူမ်း တုမ်ႉတေႃႇလေႃႇၺႃး ၵၼ်သေ တႅၵ်ႇယူႇထုပ်ႉ ꧦထၢပ်ႉ  ꧦ၊ လူႉယူႇလႅဝ်ယူႇ  ဝၼ်းၵူပ်း ၶိုၼ်း ၶိုၼ်းၵူပ်းဝၼ်း။ လိူဝ်သေလူႉလႅဝ်ၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇ မီးသင်၊ ၵွပ်ႈၼၼ် တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ ရုပ်ႈ ထၢတ်ႈၼၢမ်ႇထၢတ်ႈ ပရမၢတ်ႈၼႆႉသေ တီႈၼိူဝ်ပရမၢတ်ႈၼႆႉ ရုပ်ႈၼၢမ်ႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းတူၺ်းၵႂႃႇ ႁႂ်ႈႁၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်လူႉ ၸူႉၵၼ်သေ တႅၵ်ႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇတူၺ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၺၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၺၢၼ်ႇႁၼ်ပဵၼ်လူႉ
“ဢုတယပ်ပယၺၢၼ်ႇ” ၺၢၼ်ႇႁၼ်ပဵၼ်လူႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ “ရုပ်ႈထၢတ်ႈ ၼၢမ်ႇထၢတ်ႈ ပရမၢတ်ႈၼႆႉသေ ဢၼ်တေၵႄႇၶိုၼ်ႈ ၵႄႇ ၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ဝိပသ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇတြႃးၼႆႉၸမ်ႉ” ဝိပသ်ႉ သၼႃႇၺၢၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးႁဝ်းၽႄႈတိူၼ်းပၼ် မၼ်းၸိုင် ၵွႆႈယူႇၵွႆႈတေၵႄႇမႃးတိၵ်း ꧦ။ ၵွႆႈယူႇၵွႆႈၵႄႇၶႅၼ်ႉမႃး တိၵ်း  ꧦ။ မၼ်းတေ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးတိၵ်း  ꧦယူႇ။ ႁဝ်းႁၼ်ပဵၼ်လူႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပႆႇႁၼ်တႄႉ ႁဝ်းတေလႆႈၽိုၵ်းသေ ယိူၼ်ႉဢဝ် ၵၼ်ႈဢဝ် ၸိုၼ်ႈဢဝ် တိင်ႇဢဝ် တိုဝ်ဢဝ် ၼူၵ်ႇဢဝ် လႆႈႁဵတ်းၼၼ်ယူႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ႁဝ်းတေလႆႈ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈပေႃးယိူၼ်ႉလႆႈ တုၵ်ႉၶဝေႇတၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူႇၼႂ်းတုၵ်ႉၶဝေႇတၼႃႇ သေ ၶတ်းၸႂ်ႁႃတူၺ်း ၼႂ်းၸဵပ်းၼႂ်းၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉတႃႉ။ လွင်ႈဝႃႈမီးသၽေႃး ငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉ ꧦယၢၵ်ႉ  ꧦသၢၼ်ႈၽိၼ်း  ꧦၽွၼ်း  ꧦ လဵတ်းထိတ်း  ꧦထွတ်း  ꧦ မၼ်းမီးၼႆ တေလႆႈၶႆႈထိုင် တိုၼ်း မၼ်းယဝ်ႉ။ ၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းၶဝ်ၼႆ ၶႆႈၸွမ်းပိုၼ်းမၼ်းဢိူဝ်ႈ၊ ယႃႇပေမႃး တူၺ်းဢဝ် တိူမ်ႈၼွၵ်ႈပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈမၼ်းၼႆႉၵူၺ်း ၼႂ်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉႁိုဝ်ႉ၊ ႁိမ်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉႁိုဝ်ႉ ပေႃႈတူၺ်းၵႂႃႇၸိုင် မၼ်းမီးသၽေႃး ပဵၼ်လူႉ မႃးၶွၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵွၼ်ႈၵိူဝ်မႃးၶွၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈလူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဝ်းလူဝ်ႇၶိုၼ်း ဢဝ်ၺၢၼ်ႇပၵ်းတူၺ်း ႁႂ်ႈမၼ်း ၶိုၼ်း ယၢႆႈသေ သၢၼ်ႈၵႂႃႇ မိူၼ်ၸိူင်ႉၶိုၼ်းပဵၼ် ၽွင်ၵိူဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တေလႆႈပၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းဢွၼ်ႇႁဝ်းသေ ၶတ်းၸႂ်ၵႂႃႇယူႇ ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ်။ ဝိပသ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၺၢၼ်ႇႁၼ် ပဵၼ်လူႉ။ ပဵၼ်လူႉၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်မဵဝ်းလႂ်လႃႇ? ၸဵပ်းမႃး ယဝ်ႉသေ ယူႇႁိုင်ႁိုင် မွၵ်ႈသိပ်းမိတ်ႉသၢဝ်းမိတ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈ ႁၢႆၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဵပ်းၼၼ်ႉ “ပဵၼ်”ဢိူဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈမၼ်းႁၢႆ ၼၼ်ႉ“လူႉ”ၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ... မဵဝ်းၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ မဵဝ်းၼႆႉပိူၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လူႉႁၢင်ႇဝႃႇ။ ပွင်ႇဝႃႈပဵၼ်လူႉၶဵဝ်ႈမၢင်ႈ မၼ်းႁၢင်ႇၵၼ်ၼႃႇ ၸဵပ်းပေႃးတေလႆႈၶႂၢႆးၼႃႇရီႇ ၼိုင်ႈၼႃႇရီႇယဝ်ႉ ၸွင်ႇၵွႆႈႁၢႆ ၼႆ ပဵၼ်ႁိုင်ႁိုင်သေ ၸွင်ႇၵွႆႈလူႉၵႂႃႇ ဢၼ်ၼႆႉမၼ်းႁႅင်ႉႁၢင်ႇၼႃႇ ၽႅဝ်။ ပေႃးၶဵဝ်ႈႁၢင်ႇၼႆႉ ႁဝ်းယႅမ်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇ ဢွၼ်ႇလႆႈ။ လူဝ်ႇႁႂ်ႈမၼ်းထီႇ ꧦ။ မၼ်းၸဵပ်းယူႇ။ ၼႂ်းၸဵပ်း ၼၼ်ႉ ၸိမ်ၺၢၼ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇႁဝ်း ၸိမ်သေ တူၺ်းၶဝ်ႈလိုၵ်ႉ  ꧦ။ ပႂ်ႉတူၺ်းၼႂ်းၸဵပ်းၼၼ်ႉ ယူႇယူႇတမ်မႃး၊ ယူႇယူႇသေ ၵႅၼ်းၸိတ်းၵႅၼ်းၸွတ်းမႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉပဵၼ် ငိူၼ်ႈပဵၼ်လူႉမၼ်း။
ႁဝ်းလူဝ်ႇ ယိူၼ်ႉတူၺ်းထႅင်ႈယေႃးၵီႇၶဝ်။ ယိူၼ်ႉ တူၺ်း ပေႃးမၼ်းၶိုၼ်ႈႁႅင်း တဵၵ်းႁႅင်းမႃးၼႃႇၼႆၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ် ႁဝ်း မႃးဝႆႉတီႈလူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉသေ ယႃႁႅင်းၸႂ်ႁဝ်း ၼိုင်ႈၵမ်း၊ ႁွမ်ႁႅင်းၸႂ်ႁဝ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းၵႂႃႇယၵ်ႉတူၺ်းၶိုၼ်း။ လႆႈႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးႁၼ်ၵႂႃႇ ပဵၼ်လူႉၼၼ်ႉ ယိူၼ်ႉၵေႃႈယိူၼ်ႉယၵ်ႉၵေႃႈယၵ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ် ယၵ်ႉ။ ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်ပဵၼ်လူႉၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝိပတ်ႉသ ၼႃႇၺၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးၸိုင်
ပေႃးဝႃႈ ဝိပတ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ ပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ မၼ်းတေသိုပ်ႇပဵၼ်သင်ၼႆၸိုင် “ဢၼ်တေၵႄႇၶိုၼ်ႈ ၵႄႇၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ဝိပသ်သၼႃႇၺၢၼ်ႇ တြႃးထူးၼႆႉၸမ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းသူၼ်ႈၸူး ၵုမ်ႉၸွႆႈႁုပ်ႈလႆႈ သေႃးတႃႇပတိမၢၵ်ႈ သေႃးတႃပတိၽူူဝ်ႇ သၵတႃၵႃႇမိမၢၵ်ႈ သၵတႃႇၵႃႇမိၽူဝ်ႇ ဢၼႃႇၵႃႇမိမၢၵ်ႈ ဢၼႃႇၵႃႇမိၽူဝ်ႇ ဢရႁတ်ႉတမၢၵ်ႈ ဢရႁတ်ႉ တၽူဝ်ႇ လေႃးၵုတ်ႉတြႃႇၺၢၼ်ႇတူၵ်းမႃး တမ်ႈၵၢင်ဢူၵ်းၼႆႉသေ” ဝိပသ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးႁဝ်းသိုပ်ႇၽႄႈ သိုပ်ႇယၵ်ႉၸိုင် မၼ်းတေႁႅင်းယႂ်ႇမႃး တေၵႄႇၶိုၼ်ႈမႃး တိၵ်း ꧦယူႇ။ ၺၢၼ်ႇၵႄႇမႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းႁၼ်ပဵၼ် လူႉ ၼမ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁဝ်ႈႁၼ်တီႈ ၽႃႇတိၼ်ဢွၼ်ႇႁဝ်း ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း၊  လုၵ်ဢဝ်ႈတီႈ ၶၼ်ႇ ထႃႇႁဝ်းသေတီႈ  ꧦ တီႈတိၼ်ႁဝ်း (ဢမ်ၼၼ် )တီႈပၢႆတိၼ်ႁဝ်း (ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ) တီႈႁူဝ်ၶဝ်ႇႁဝ်း (ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ) တီႈမိုဝ်း ႁဝ်းႁိုဝ်ႉ (ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ) တီႈၵွၼ်ႈၸဵပ်းလူင်ႁဝ်းၼၼ်ႉႁိုဝ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ မၼ်းတေၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ ၽိူဝ်ႈသေ ၼမ်မႃးၼမ်မႃးသေ ၵႄႇၶႅၼ်ႉမႃး။ မၼ်းတေ ၽိူဝ်ႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ တင်းတူဝ်တင်းၶိင်း။  သမ်ႉပေႃးတၢၼ်ႇ ပိူၼ်ႈဢဝ်ၽွင်ၵႅပ်ႇ ၽွင်ႁမ်းၽုၵ်းပၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သမ်ႉပေႃးတၢၼ်ႇ ႁဝ်းဢမ်ႇၼုင်ႈသိူဝ်ႈၼုင်ႈၶူဝ်းသေ ၵႂႃႇယူႇၼႂ်း ၽူၼ်မႃႉလႅၼ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ ႁၢတ်ႇသႂ်ႇႁဝ်း ႁၢတ်ႇ သႂ်ႇႁဝ်း တင်းတူဝ်တင်းၶိင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၽေႃးပၼ်လူႉ တီႈတူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇသႂ်ႁဝ်း တႅၵ်ႇၽွပ်ႉ ꧦၽႅပ်ႉ  ꧦ သၢၼ်ႈ ၽိၼ်း  ꧦၽွၼ်း  ꧦတင်းတူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝိပတ်ႉ သၼႃႇၺၢၼ်ႇ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃး။ ဢၼ်ႁဝ်းတိုၵ်ႉႁၼ် ပဵၼ်လူႉ ဢိတ်းဢွတ်း ၸွမ်းၽႃႇတိၼ်ႁဝ်း၊ ၽႃႇမိုဝ်းႁဝ်း ၵႅမ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်း ၼင်ဢွၼ်ႇႁဝ်းၼိုင်ႈဢိတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် တုပ်ႉပလ ဝိပတ်ႉသၼႃႇယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၺၢၼ်ႇဝိပတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉ ႁႅင်းဢေႇ ၼႆယဝ်ႉ။  ပေႃးဝႃႈ တုပ်ႉပလဝိပတ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးၼႆတႄႉ ႁၼ်ပဵၼ်လူႉ ၸွတ်ႇတင်းတူဝ်တင်းၶိင်း ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပလဝဝိပတ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၺၢၼ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတေၵႄႇၶိုၼ်ႈၵႄႇၶိုၼ်ႈ မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ တေဢွၼ်ႁွတ်ႈထိုင် ပဵၼ်လူႉ သုတ်း မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇၽုတ်း။
ပေႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ ႁႅင်းယႂ်ႇၸိုင် ၸၢင်ႈပဵၼ်
ပေႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃး သမ်ႉၸၢင်ႈ ပဵၼ်သင်လႃႇပေႃႈၼႆၸိုင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဝ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈ ထူပ်း သေပွၵ်ႈလႄႈ ၼႂ်းၸႂ်ႁဝ်း ၸၢင်ႈဝႃႈ “ဢလူဝ်ႉတူၺ်းတီႈ လႂ်ၵေႃႈ တူင်ႉ ꧦတွတ်ႇ  ꧦၼဵတ်း  ꧦသၢၼ်ႈ  ꧦလူင်ၵႂႃႇတင်းတူဝ်  တင်းၶိင်း သမ်ႉပေႃးသၼ်ႇလူၺ်ႇ  ꧦယဝ်ႉ။ တႅၵ်ႇယိုၵ်ႉ  ꧦယၵ်ႉ  ꧦ ၵႂႃႇမူတ်းယဝ်ႉ” ပေႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်မႃး ၸႂ်ယေႃးၵီႇဢၼ် ႁၼ်ပဵၼ်လူႉ ၸွတ်ႇတင်းတူဝ်တင်းၶိင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်မၼ်းၵေႃႈ တေတွတ်ႇမႃးႁႅင်းၼႃႇ။ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် တေတွတ်ႇမႃးႁႅင်းၼႃႇ၊ တွတ်ႇတုၵ်ႉ  ꧦတုၵ်ႉ  ꧦ။ မၢင်ၵမ်း ၸႂ်ၼႆႉသၢၼ်ႈႁႅင်းၼႃႇ သမ်ႉပေႃး သၼ်ႇလၢဝ်ႇ  ꧦၵေႃႈပဵၼ်မႃး။ သမ်ႉပေႃးတၢၼ်ႇပိူၼ်ႈဢဝ် ၸၢၵ်ႈ ထေႃႈလႃႈၵျီးလူင် မႃးၼူဝ်းၼႂ်းၸႂ်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ ၸႂ်ၼႆႉ သမ်ႉပေႃး သၼ်ႇတိုၼ်း  ꧦၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃး။ ဢိူဝ်ႈပေႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉ ၼၼ်မႃးၼႆ ပေႃးယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ် ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁူႉဝႆႉ ဢမ်ႇယၢမ်ႈ ငိၼ်းဝႆႉ ဢမ်ႇမီးသတိတြႃးဝႆႉ ဢမ်ႇယၢမ်ႈထွမ်ႇဝႆႉပေႃးၼႆၸိုင် ႁဝ်းၸၢင်ႈပဵၼ်သင်ၼႆ ၸႂ်ၵူဝ်ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃး “ဢႃး... ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ ၵဝ်ပေႉလီၵူဝ်ဢေႉ ႁူဝ်ၸႂ်ၵဝ် သၼ်ႇၼႃႇၼႆႉ ၵဝ်ပဵၼ်လူမ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၶိုၼ်ႈယူဝ်ႉ တေဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ သေ ႁဝ်းၸၢင်ႈပူတ်းတြႃးႁဝ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ယႃႇပေပူတ်းတြႃး
ယႃႇပေပူတ်း သုတ်းတီႈပဵၼ်ၼႂ်းတြႃးလူင်၊ ႁၼ်ပဵၼ် လူႉၸိူင်ႉၼႆသေ မၼ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ႁိုဝ် ပွႆႇမၼ်းပဵၼ်လူး။ တီႈၼႆႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇပႄႉၸႂ်ဢိူဝ်ႈ။ ဢၼ်ၼႆႉ တြႃးမႃးၸၢမ်းႁဝ်း ၵမ်းလိုၼ်း သုတ်းယဝ်ႉ။ တြႃးမႃးၸၢမ်းဝႃႈ ယေႃးၵီႇၵေႃႉၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်း ပႄႉၸႂ်ႁႃႉ? ဢမ်ႇပႄႉၸႂ်ႁႃႉ? မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်မၼ်း တွတ်ႇပေႃးပဵၼ် တၢၼ်ႇၼႆႉ ၸွင်ႇမၼ်းတေၵူဝ်ႁႃႉ? ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်းၵူဝ်သေ ႁဝ်း ပူတ်းတြႃးႁဝ်းပႅတ်ႈၼႆၵေႃႈ ဝၢၼ်ႇၶဝ်ႈသွႆး မႃးၽႅဝ် တီႈႁိမ်းႁဝ်း ယဝ်ႉ ႁဝ်းသမ်ႉဢမ်ႇၵိၼ်သေ ႁဝ်းသမ်ႉၵႂႃႇပၢႆႇလူမ်ႉပႅတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိူဝ်ႈၸမ်တေလႆႈၵိၼ်ယႅၼ်ႉ ꧦၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမီးသတိ။ မိူဝ်ႈၽွင်းပဵၼ် ၸႂ်သၼ်ၸႂ်ၸႃႉမႃးၼၼ်ႉ ႁႃတီႈလိုဝ်ႈၸႂ် ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈယဝ်ႉ။ ႁႃႁူးဢွၵ်ႇမၼ်းပေႃး ဢမ်ႇၶႆႈလႆႈ။ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ၵွၵ်ႇၵီႈၵွၵ်ႇၵႅၵ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ၸႃႉၸႂ်မိူဝ်ႇ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။  ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ် ဢဝ်ၸႂ်ႁဝ်း ၶိုၼ်းဝႆႉ တီႈလူမ်းၶဝ်ႈ လူမ်းဢွၵ်ႇ ဢွၼ်ႇ သိပ်းၵမ်းသၢဝ်းၵမ်းသေ ၶိုၼ်းမႄး တူၺ်းပဵၼ်လူႉ ဢၼ်သၢၼ်ႈၸွတ်ႇတင်းတူဝ်တင်းၶိင်း ၼၼ်ႉတႃႉ။  တႅပ်းတတ်းၸႂ်ဝႃႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်တြႃးဝႃႈယဝ်ႉ တေလႆႈ ပေႉၸႂ်ယဝ်ႉ။ ဢိူဝ်ႈပေႃး ဢဝ်တြႃးဝႃႈၼႆ ပဵၼ်လူႉႁဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢွၼ်ႁဝ်းၵႂႃႇ တီႈဢမ်ႇပဵၼ်ဢမ်ႇလူႉ  ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ တြႃးတေဢွၼ်ၵႂႃႇ  ႁင်းမၼ်းၵူၺ်း။ ႁဝ်းတင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းဢဝ် မၼ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ၵၢၼ်ယေႃးၵီႇၶဝ်် တႄႉၵေႃႈ တေလႆႈမီးသတိယႂ်ႇ  ꧦသေ ပႂ်ႉတူၺ်းပဵၼ်လူႉၵူၺ်း။
“မၼ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ်လူး မၼ်းၶႂ်ႈပိၼ်ႈလူမ်ႉတၢႆၵေႃႈယဝ်ႉ ၶႂ်ႈတႅၵ်ႇ ꧦ ၶႂ်ႈယၢႆႈ  ꧦၵေႃႈယဝ်ႉ ဢဝ်မၼ်းဝႃႈလႃႈဢဝ်တြႃးဝႃႈၵႂႃႈ” ၼႆ “ၸုၼ်ႉ”ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵမ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်မႃး လူဝ်ႇမေႃဝႆႉၸႂ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ယဝ်ႉ။ ယႃႇပေပူတ်းတြႃးႁဝ်းပႅတ်ႈ ယႃႇပေၵူဝ်။ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း ဝႃႈ “ယႃႇပေၵူဝ်ဝႃႇ၊ ၼႆႉပဵၼ်တြႃးဝႃႇ”ၼႆ ဝႆႉသတိယႂ်ႇ  ꧦသေ ၶိုၼ်းႁွမ်ႁႅင်းၸႂ် ဢဝ်လူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇ မွၵ်ႈသိပ်းၵမ်း။  သိုပ်ႇ ယၵ်ႉတူၺ်း သၽေႃးပဵၼ်လူႉ ဢၼ်သၢၼ်ႈယူႇ တင်းတူဝ် တင်းၶိင်းၼၼ်ႉတႃႉ။ မၼ်းတေသိုပ်ႇပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈႁူႉဝႃႈ တြႃးတေဢွၼ်ပဵၼ်ၵႂႃႇၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်း တိုၵ်ႉယၵ်ႉ တြႃးပဵၼ်လူႉယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းတေၽႅတ်းၵႂႃႇႁႃႉ မၼ်းလပ်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸႂ်ႁဝ်းၵလိုၵ်ႉၼႆ မၼ်း တေမေႃးမႃးႁႃႉ တြႃးတေဢွၼ်ပဵၼ်ၵႂႃႇ ႁင်းၵူၺ်း မၼ်းၵူၺ်း။ ႁဝ်းႁဵတ်းပဵၼ်ဢဝ် ဢမ်ႇလႆႈ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ သၿ်ၿေꩪမ်မႃ ဢၼတ်တႃ= သၽေႃးတြႃးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဢၼတ်ႉတႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိူဝ်ႈ... ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်ပဵၼ်လူႉ တင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပလဝဝိပတ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇသေ ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ တေၶဝ်ႈၸူး လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇ မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇ။ ၼႂ်းၵွၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇတႄႉဝႃႈဝႆႉ “လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇ ၺၢၼ်ႇ တူၵ်းမႃး တမ်ႈၵၢင်ဢူၵ်းၼႆႉသေ ထူပ်းႁၼ် ဢႃႇရူင်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ’ ၼႆယဝ်ႉ။
လေႃးၵုတ်ႉတရႃႇမၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇ ၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တႄႉ မီးသီႇၸၼ်ႉသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပတ်ႉတိ မၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇ ၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇ၊ သၵတႃႇၵႃႇမိမၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇ ၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇ၊ ဢၼႃႇ ၵႃႇမိမၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇ ၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇ၊ ဢရႁတ်ႉတမၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇ ၽူဝ်ႇ ၺၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေ ႁွတ်ႈထိုင် သေႃးတႃႇပတ်ႉတိ မၢၵ်ႈ ၺၢၼ်ႇၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈယၵ်ႉတူၺ်း သၽေႃး တြႃး ပဵၼ်လူႉတီႈၶၼ်ႇထႃႇသေ ပေႃးဝႃႈ ၺၢၼ်ႇဝိပတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁွတ်ႈၵႂႃႇ တီႈဢမ်ႇပဵၼ်ဢမ်ႇလူႉ ၵေႃႈ ႁွတ်ႈထိုင် သေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇ ၽူဝ်ႇၺၢၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ တႃႇတေ ၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ တြႃးထၢၼ်ႈၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈတေ လႆႈသိုပ်ႇယၵ်ႉတူၺ်း ၶၼ်ႇထႃႇ ပဵၼ်လူႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူဝ်ႈယၵ်ႉတြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈ တူၺ်း ၸွမ်း ဢႃႇရူင်ႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵႆႉလေႇႁၼ်မႃး ၼႂ်းတႃ ၼႂ်းၸႂ်၊ ၵႆႉလေႁၼ်သေ တူၺ်းၸွမ်း ႁၢင်ႈၽြႃးမိၼ်သၢၼ်ႇမႃး ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်လႂ်၊ ႁၼ်ႁၢင်ႈ ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ် မိၼ်သၢၼ်ႇမႃးလႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼိမိတ်ႈဢႃႇရူင်ႇၵူၺ်း လႄႈ တေဢမ်ႇလႆႈတူၺ်း။ ပေႃးႁၼ်မႃးၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈ ၸပ်းၸႂ်။ တေလႆႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢႃႇရူင်ႇတၢင်ႇပိူင်သေ ၶိုၼ်းတူၺ်း လွင်ႈသၽေႃး ပဵၼ်လူႉ ၼႂ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၺ်း။
ၶေႃႈသပ်းလႅင်း ပတိင်ႇၺိၼ်ႇ(ၽၢႆႇတႆး) သုတ်းယဝ်ႉ။
တပုတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတပုတ်ႉၵူင်း  (သဘွတ်ကုန်းရွာ, Thabutkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပုတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194632 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပုတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1440 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1628 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵႃဢိုဝ်ႈ
ၵႃဢိုဝ်ႈ
"ၵႃဢိုဝ်ႈ" ၼႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၵႃၶူဝ်ႇ" ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၵႃၵႄ"ယဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵင်ႁွင်ႉမၼ်း မိူၼ်သဵင်ၶင်းဝႃႈ ဢိုဝ်ႈ ဢိုဝ်ႈ ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတေႁွင်ႉဝႃႈ "ၵႃဢိုဝ်ႈ" ၼႆယူႇ။ ၵႃဢိုဝ်ႈလႄႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်း Columbidae taxonomic ယဝ်ႈ။ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ ယူႇၸမ်တႃၵူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ် ႁူႉၸၵ်းဝႆႉယဝ်ႈ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵႃဢိုဝ်ႈလႄႈ ၼူၵ်ႉတူႈ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း Columbidae ၼၼ်ႉ မဵဝ်းမၼ်း မီးယူႇ 650 မဵဝ်းလိူဝ်ၼႆယဝ်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃဢိုဝ်ႈၵေႃႈ တေယၢမ်ႈႁၼ် ၵႃဢိုဝ်ႈမူၼ်ႇ ၵႃဢိုဝ်ႈႁၢင်ၵီႈ ၵႃဢိုဝ်ႈႁူဝ်ယွႆး ၼင်ႇၼၼ် ၼူၵ်ႉတူႈၵေႃႈ တေယၢမ်ႈႁၼ် ၼူၵ်ႉတူႈမူၼ်ႇ ၼူၵ်ႉတူႈတွင်း ၼူၵ်ႉတူႈၶဵဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ၸူႇလၢႆႇ 22
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (22) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (203) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (204))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (162) ဝၼ်း။
ၵႃဢိုဝ်ႈ
ၵႃဢိုဝ်ႈ
ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ တေတူဝ်ယႂ်ႇသေ ၼူၵ်ႉတူႈဢိတ်းၼိုင်ႈ။ လိူဝ်သေတီႈ ပႅၼ်ပႄႉ ၸိၵ်းၵမ်ႇၽႃႇလႄႈ ၵူၼ်ႈၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၵႃဢိုဝ်ႈ မီးလူင်ၵႂႃႇ ၵူႈတီႈ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ တီႈမႆႈလိူတ်ႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းလႆႈႁၼ် ၵႃဢိုဝ်ႈ မီးၼမ်ယဝ်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈလႆႈႁၼ် ၵႃဢိုဝ်ႈ မီးလူင်ၵႂႃႇ ၵူႈဝဵင်း ၵူႈတီႈယူႇ။ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်းၼမ်သေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃႈ သီမၼ်း ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းၵေႃႈ ပႅၵ်ႇၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ တေႁၼ် ပဵၼ်သီမူၼ်ႇ။ ပိူင်ၽၢင်လိူင်းမၼ်းတႄႉ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ ႁၢင်ၶိတ်းသေ တိၼ််လႅင်ဝႆႉ။ တၢင်းယၢဝ်း တေမီးမွၵ်ႈ 13 သိၵ်ႈသေ တူဝ်မူၼ်း ဢူၵ်းၵွင်ႇဝႆႉယူႇ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်းတႄႉ ၼူၵ်ႉတူႈလႄႈ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ၵိၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇ ၸုပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉသေ ႁႅၼ်ၶေႃးဢိုၵ်ႉၵိၼ်ၼမ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼူၵ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ၶဝ်ၵူမ်ႈႁူဝ်သေ ၸုပ်ႇၵိၼ်ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၸူႇလၢႆႇ 22
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
ၵႃဢိုဝ်ႈ
ၵႃဢိုဝ်ႈ
ပေႃးဢဝ် သၽႃႇဝမၼ်းဝႃႈၸိုင် ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉ မဵဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းၶိူဝ်းယဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၼႆႉ ငႄႈငၢႆႈၼႃႇ။ လွင်ႈဢဝ် ၵႃဢိုဝ်ႈလိူင်း မႃးလဵင်ႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လဵင်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 5000 ပီလိူဝ်လိူဝ်ပုၼ်ႉၼႆယဝ်ႈ။ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ မၵ်ႉမၢၵ်ႇမႆႉလႄႈ ၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇမႆႉ။ ၵႃဢိုဝ်ႈ တူဝ်ပေႃႈလႄႈ တူဝ်မႄႈၼႆႉ ၶဝ်ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ်လႄႈသင်၊ ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ် တင်းၽုင်လႄႈသင် ႁဵတ်းၼၼ် ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ ၵႃဢိုဝ်ႈၼႆႉ မေႃမိုတ်ႈ တီႈယူႇၵဝ်ႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်ၵႆၵႆ လၢႆပၢၵ်ႇ လၢႆႁဵင်လၵ်းၵေႃႈ ၶဝ်တေႃႈ ၶိုၼ်းမေႃပွၵ်ႈမႃး မိူဝ်းတီႈယူႇၶဝ်ယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵရိၵ်ႉမႃး တေႃႇပေႃးထိုင်ပၢၼ် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉၵႃဢိုဝ်ႈသေ သူင်ႇလိၵ်ႈပၼ်ၵၼ်လႄႈ ၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇ ပေႃးယွင်ႈဢၢမ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵႃဢိုဝ်ႈၵႂႃႇယူႇ။ ၵႃဢိုဝ်ႈ ဢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်း မၼ်းမိၼ်ၽၢႆလႆႈ 40 လၵ်းၼႆယဝ်ႈ။
374
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:374
တေႃႉတၽုၺ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတေႃႉတၽုၺ်း (, Tau Ta Phui, ဒေါက်တဖွီ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မီးလွင်ႇၽျႃးၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမီးလွင်ႇၽျႃးၵျုၼ်း  (မီးလောင်ဖျားကျွန်းရွာ၊ Meelaunghpyarkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမီးလွင်ႇၽျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192394 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမီးလွင်ႇၽျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1919 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4213 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တိတ်ႉထ၊ ၸၢတ်ႈ
25 - ၸၢတ်ႈတိတ်ႉထ
(တိတ်ထ = တႃႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ) လူဝ်ႇမေႃႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼင်ႇ ၸရိတ်ႈမၼ်း
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ပဵၼ်ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်း ၼိုင်ႈ ၵႅမ်ၶႂႃမိုဝ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တပႄးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးၸၢင်ႈၶမ်း တေႁွတ်ႈထိုင် ဢရႁတ်ႉတၽူလ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇပၼ်ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢသုꧤယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးလႆႈမႃး သီႇလိူၼ်သေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸရိတ်ႈမၼ်းလႄႈ ၼိမိတ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇၸႅင်ႈသင်မႃး။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတ ၸင်ႇဢဝ်တပႄးမၼ်း သူင်ႇၵႂႃႇၸူး မုၼ်ၶမ်းၽြႃႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီး ၺၢၼ်ႇဢႃႇသယႃႇၼုသယ ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁူႉႁၼ် ၵၢင်ၸႂ်ပိူၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇပၼ် ဢသုꧤၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈ ၸရိတ်ႈတပႄးမၼ်းယဝ်ႉ။ တပႄးမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈꧤဝႁႃႈပၢၵ်ႇ သမ်ႉယၢမ်ႈ တႄႇသၼ်ႇꩪေႇမႃး တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းၸၢင်ႈၶမ်းလႄႈ ယၢမ်ႈႁၼ်ၶမ်း ဢၼ်ႁၢင်ႈလီ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဢဝ် ၺၢၼ်ႇဢႃႇသယႃႇၼုသယ ႁူႉႁၼ် လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ထိုင်မႃးတၢမ်းၶမ်ႈ တီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ ၼႂ်းၵၢင်ၼွင်သီႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၽၢၼ်ႇသၢင်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ် မွၵ်ႇမူဝ်လူင် လူင်ႇၼိုင်ႈသေ ႁႂ်ႈယၵ်ႉတူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ် ဝိပသ်ႉသၼႃႇယၵ်ႉတူၺ်း မွၵ်ႇမူဝ် ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၽၢၼ်ႇသၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁူႉထိုင် လွင်ႈဝႃႈ ၺၢၼ်ႇဝိပသ်ႉသၼႃႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇယူႇသဝ်း တီႈ ၷၼ်ႇꩪၵုꩦီႇသေ လွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇ ဢၼ်တႄႇ “ဢုၸ်ꧢိၼ်ၻ သိၼေႁမတ်ထၼေႃ”ၼၼ်ႉသေ ၸီႉၼႄ တၢင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၷႃႇထႃႇႁူဝ်ၼၼ်ႉ သုတ်းၼႆ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢွၼ်ႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉ ၽႄႈၸွတ်ႇႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸုသုမ်တုမ်ၵၼ်သေ ယွင်ႈယေႃး “လွင်ႈၽုင်းတၼ်းၶူဝ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယႂ်ႇ”ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေၶိုၼ်း ႁေႃးမွၵ်ႇ ၶႆႈဢွၵ်ႇၼႄ လွင်ႈ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁမၻတ်ႈၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ် သြႃႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းထိင်း မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃႉမင်ႇၷလႃႇ လူင်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ယၢမ်ႈဢၢပ်ႇယူႇ ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉသေတႃႉ မႃႉမင်ႇၷလႃႇ ဢမ်ႇလူင်းဢၢပ်ႇသေ ၸုၵ်းၸိူဝ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵႂႃႇၸွပ်ႇတူၺ်း လွင်ႈဢၼ် မႃႉမင်ႇၷလႃႇ ဢမ်ႇလူင်း တီႈတႃႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ “မႃႉတူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႃႉသိၼ်းꩪေႃးဢိူဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ သေသမ်ႇသေပိူင်သေ သမ်ႉဢမ်ႇလူင်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ တေပဵၼ် ၵွပ်ႈ မႃႉယုတ်ႈတၢင်ႇတူဝ် မႃး ဢၢပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတႃႈၼမ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ”ၼႆ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ် မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈၵႂႃႇဢဝ်ဢၢပ်ႇၼမ်ႉပၼ် တီႈတႃႈၼမ်ႉ တၢင်ႇဢၼ်လႄႈ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
25 -	ဢၺ်ၺမၺ်ၺေႁိ တိတ်ထေႁိ၊ ဢသ်သံ ပႃယေႁိ သႃရတိ။ ဢၸ်ၸႃသၼသ်သ ပုရိသေႃ၊ ပႃယႃသသ်သပိ တပ်ပတိ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၵူၼ်းထိင်းမႃႉ... ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်းꧠၼႃႇလိူဝ်ၼႃႇလႄႈ ပီးသၼ်းယူႇၸိုင် မၼ်းဢိမ်ႇဢိူဝ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ (ၵွပ်ႈၼႆ မႃႉတူဝ်ၼႆႉ ႁႅင်ႉၵႆႉလႆႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတႃႈၼမ်ႉၼႆႉ တႃႇသေႇ လႄႈ မၼ်းတေဢိမ်ႇဢိူဝ်ႇၵႂႃႇယူႇ) ဢဝ်မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼႆႉ ၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉ တီႈတႃႈၼမ်ႉ တၢင်ႇတီႈတႃႉ။
ၶုၼ်လူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇၻႃႇ။ မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ။
ၵႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵႃႇမ  (ကာမရွာ၊ Karma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192248 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2289 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1438
1438
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1438
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ  (အောင်ချမ်းသာရွာ၊ Aungchanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218323 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3130 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3412 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6542 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉမျႅင်ႇ  (ပေါက်မြိုင်ရွာ, Paukmyaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190828 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 775 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 831 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1606 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တိပိတၵ
တိပိတၵ (ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းထမ်း ၽြႃးဢၼ်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈႁေႃးမႃး ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 45 ပီ ဝၢႆးသေ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ တပႄးတပၢၼ်း ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၶဝ် ၶိုၼ်းမႄးၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ၸု ႁႂ်ႈပဵၼ် ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်း 1. ၸုမ်းဝိၼယ၊ 2. ၸုမ်းသုတ်ႉတၼ်ႇ၊ 3. ၸုမ်းဢၽိထမ်ႇမႃႇၼႆသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ပိတၵတ်ႈသၢမ်ၵွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိတၵ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ "သွင်း၊ ၵူၺ်"ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႉ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႄႉ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ပိတၵၼႆႉ ပဵၼ်ယေးသႅင် တီႈဢၼ်ဢဝ် ထမ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သႂ်ႇဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 483 ၸဝ်ႈမႁႃႇၵသ်သပ ဢဝ်တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈသေ ၸိူဝ်းၶဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ 500 ၸင်ႇဢဝ်ပိတၵၢတ်ႈ သၢမ်ၵွင် မႄးၶွၼ်ႈၵၼ် ၶူၼ်ႉၶႆႉ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ထမ်းပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ဢူမ်သူပ်းသေ သိမ်းပႅင်းမႃးသေတ ထိုင်မႃး ပၢၼ်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ တီႈမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ (သီရိလင်ႇၵႃႇ)ၼၼ်ႉတႄႉ တႅမ်ႈမၢႆသႂ်ႇၼိူဝ်ၽိုၼ်ပေႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 5 ပၢၼ်ၸဝ်ႈမင်းတုင်း ဝဵင်းမၢၼ်းတလေးၼၼ်ႉတႄႉ တႅမ်ႈမၢႆသႂ်ႇၼိူဝ် ၶႅပ်းႁိၼ်ယဝ်ႉ။
ၸူႇလၢႆႇ 23
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (23) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (204) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (205))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (161) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
ထမ်ႈလိၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈထမ်ႈလိၼ် (, Kan Lin, ကန်လင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
23
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၶျၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၶျၢႆး  (ချိုင်းရွာ၊ Chaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192829 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1771 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပၢၼ်းတေႃႇသႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃႇသႅတ်ႉ  (ပန်းတော်ဆက်ရွာ, Pantawset) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193889 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ภาษาไทย
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Thai language
တူင်းဢဵင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတူင်းဢဵင်ႇ  (သုံးအိမ်ရွာ, Thoneein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189780 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2024 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2257 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4281 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝႃႇၸိၼ်ႇၵျိတ်ႉတူဝ်ရိၵ်ႉ(ၸ်)
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇ (ညောင်ပင်ရွာ, Nyaungpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190226 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 744 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 898 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1642 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ယေႇၵျီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယေႇၵျီႇ  (ရေကြည်ရွာ, Yaekyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189773 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3083 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3054 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6137 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
တိင်ႇၵတူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတိင်ႇၵတူင်ႇ  (သင်္ဂတုံရွာ, Thingaton) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိင်ႇၵတူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190595 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 768 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 849 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1617 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
373
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:373
ဢေႇတီႇ 23
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:23
လေးတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလေးတၢၼ်း  (လေးတန်းရွာ, Laytan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191256 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 536 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 690 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1226 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ (ဗန်းမော်မြို့, Bhamo) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမၢႆသွင် တီႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၸႄႈၼႃး ယၢၼ် ၁၁၅ လၵ်းသေ၊ တင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇ ယၢၼ်ၵၼ် ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ မႄႈၼမ်ႉတႃပဵင် လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၵႅဝ်ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ယၢၼ်ၵႆ ၅၃ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလၢႆႇၸႃႇ ဢၼ်တီႈ KIO ၶဝ်ပၵ်းယူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ မၢၼ်ႈမေႃႇ လႄႈ ၸႄႈၼႃးသေ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မၢၼ်ႈမေႃႇ ယၢၼ်ႇ ၄၀ လၵ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
1058
1058
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1058
ၸူႇလၢႆႇ 24
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (24) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (205) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (206))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (160) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
မျူဝ်ႉတိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1437
1437
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1437
တီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတီးၵူင်း  (သီးကုန်းရွာ, Theekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193787 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 930 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1084 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2014 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၸူႇလၢႆႇ 25
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (25) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (206) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (207))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (159) ဝၼ်း။
ပၢင်မွၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်မွၼ်း (, Paang Maun, ပန်မွန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်း  (ကျင်းရွာ, Kyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းတွင်ႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194691 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူင်းတွင်ႉဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1014 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2217 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
လုၵ်းမၢၵ်ႇၽႆး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းမၢၵ်ႇၽႆး (, Long Mat Hpai, လုံမတ်ဖိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵသူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵသူၵ်ႉ  (ကဆုတ်ရွာ၊ Kasoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218212 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1057
'''1057’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1057
မလႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမလႅင်ႇ (မလှိုင်), (Mahlaing) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႇၸီႇ-မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ လႄႈ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး မဵၵ်ႉထီႇလႃႇ-မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇဢေႃႈ။
ပေႃးလုၵ်ႉတီႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ ၵႂႃႇတင်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၼႆ ၵႆယၢၼ် 22 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ မီး ႔႓.႑ လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇ မီး 54 ဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ 1956 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 8917 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ မီး လုမ်ႉၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း၊ လုမ်းၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ လုမ်းႁၢၼ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးသူၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်မၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1953 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်း မီးမႃးမွၵ်ႈ 6543 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈ လွင်ႈသိုဝ်ႉလွင်ႈၶၢႆၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမလႅင်ႇၼႆႉ မီး ႁႃႈဝၼ်းၼိုင်ႈၵၢတ်ႇသေ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးသိုဝ်ႉမႃးၶၢႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵုၺ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ မီးႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵုၺ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမလႅင်ႇၼႆႉ မီးပႃး ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ မေႃႈလိၼ် ဢၢင်ႇလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းဢိတ်းဢွတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တိူဝ်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၽြႃးဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းမလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇမုၼေႃးသေ ႁဵတ်းပွႆးၽြႃးၵူႈပီယဝ်ႉ။
တၢင်ႇၸိုဝ်ႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ
မလႅင်ႇ (မလှိုင်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ပၢၼ်းလႅင်ႇ (ပန်းလှိုင်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵွင်းမူး ၈၄၀၀၀ ဢၼ် ၶုၼ်သီရိထမ်မႃဢႃႇသေႃးၵ တင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၵွင်းမူး သူၺ်ႇမုၼေႃး တီႈဝဵင်းမလႅင်ႈၼၼ်ႉ သူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမွၵ်ႇလိူင်ႇ (ပန်းလှိုင်) တီႈႁိမ်းၵွင်းမူး သူၺ်ႇမုၼေႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉဢဝ်မွၵ်ႇ ၵၢပ်ႈလူႇတီႈ ၽြႃးၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸင်ႇႁွင်ႉၵိုၵ်းၸွမ်း မွၵ်ႇလိူင်ႇ (ပန်းလှိုင်)သေ ၸင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈ ပန်းလှိုင် ယဝ်ႉ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼႃး မလှိုင် (မလႅင်ႇ) ၼႆႉယဝ်ႉ။
မႃႉၵျီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမႃႉၵျီႇ  (မဂျီရွာ၊ Magyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192247 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2289 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယၢမ်းသၢမ်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇဢေး  (ယမ်းဆမ်းရွာ၊ Yansan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢမ်းသၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192374 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယၢမ်းသၢမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 997 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1186 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2183 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆး
ဝၢၼ်ႈသႄႇ  (ဆည်ရွာ၊ Se) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192826 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1771 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပျီႇတေႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈပျီႇတေႃႇတႃႇ  (ပြည်တော်သာရွာ, Pyitawthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193896 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼတ်ႉမေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉမေႃႇ  (နတ်မှော်ရွာ, Nathmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူင်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190993 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူင်ႇၵႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 994 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1016 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2010 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တႄးၽျူႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တႄးၽျူႇၶျွင်း (သဲဖြူချောင်းရွာ, Theahpyuchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189933 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1236 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1355 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2591 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢမရပူႇရ၊ ဝဵင်း
ၸိုဝ်ႈ လႄႈ တီႈပွင်ႇ
ဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇ ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းႁေႃၶမ်း မႃးသွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပွင်ႇ ဝဵင်းဢမရပူႇရ ၼႆႉ မရ = လွင်ႈတၢႆ၊ ဢမရ = လွင်ႈဢမ်ႇတၢႆ၊ ပူႇရ = ဝဵင်း ဝႃႈၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ဝဵင်းဢမ်ႇတၢႆ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ပူႇ ၼၢႆး ၵူၼ်းထဝ်ႈၸိူဝ်းဢႃႇယုယၢဝ်းၼႆႉ မီးၼမ်တႄႉတႄႉ။
ပိုၼ်းဝဵင်းဢမရပူႇရ
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး တၢင်းႁိုင် 180 ပီပၢႆၼၼ်ႉၼႆ ၽွင်းမိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်လီၼၼ်ႉ ဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းႁေႃၶမ်း ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈဝဵင်း ဢၼ်ပေႃးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ဝဵင်းဢမ်ႇတၢႆ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶုၼ်ပတူင်ႇမိၼ်း (ႁွင်ႉ) ပူဝ်းတေႃႇၽယႃး ၵေႃႉပဵၼ် ၶုၼ် ၵေႃႉထီႉႁူၵ်း ၶုၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႉၸၢႆးၵေႃႉထူၼ်ႈသီႇ ဢလွင်းမိၼ်းတယႃးၵျီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ပတူင်ႇၼႆႉ လႆႈသိမ်းပိူင်ႇဢဝ် ႁေႃၶမ်းဢႃႇဝ မိူဝ်ႈသၢၵ်ႈၵရဵတ်ႈ ၁၁၄၃ ၼၼ်ႉသေ ပေႃးဝႃႈ ၶိင်ႇၶၢဝ်းၼမ်ႉၶိုၼ်ႈတီႈ ၼွင်တွင်ႇတမၢၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် သၢင်းၽေႃးဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈမႃးၸူးႁၢင်ႈႁေႃလႆႈငၢႆႈငၢႆႈလႄႈ ၸင်ႇမီးတၢင်းဝူၼ်ႉ တႃႇတင်ႈႁေႃၶမ်းမႂ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လိူၵ်ႈဢဝ် ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉသႄႇၵၢၼ်ႇ တႃႇတေတင်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ဝဵင်းဢမရပူႇရလႄႈ ထိုင်မႃး 1781 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 10 ဝၼ်း (သၢၵ်ႈၵရဵတ်ႈ 1145 ၶု) ၼၼ်ႉ ပူင်ၶေႃႈပူင်သေ တင်ႈႁၢင်ႈႁေႃဢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။ 1783 လိူၼ်မေႇ 12 ဝႆႉ ႁဵတ်းပွႆးသိမ်းႁၢင်ႈႁေႃသေ တႄႇၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ 1810 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ 13 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၾႆးမႆႈဝဵင်းဢမရပူႇရ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ႁၢင်ႈႁေႃၵေႃႈ လႆႈလူႉလႅဝ်ပႃးၵႂႃႇၸွမ်းလႄႈ ၶိုၼ်းလႆႈတႄႇတင်ႈႁၢင်ႈႁေႃထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတႄႇၶိုၼ်းႁၢင်ႈႁေႃ ယဝ်ႉတူဝ်ႈဝႆးလႄႈ ထိုင်မႃး 1810 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်းတႄႉ ႁၢင်ႈႁေႃဢမရပူႇရၼႆႉ တႄႇတင်ႈဝႆႉၼိူဝ် တႅဝ်းဢုတ်ႇဝႆႉလႄႈ ပေႃးၶိုၼ်းမႃးတူၺ်းပိုၼ်းလင်ၼႆ ႁၢင်ႈႁေႃ ဢၼ်တႄႇတင်ႈဝႆႉၼိူဝ် တႅဝ်းဢုတ်ႇၼႆ ၼႆႉပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးပၢၼ် ပၵျီးတေႃႇမိၼ်းမႃး ၶိုၼ်းၶၢႆႉႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇၸူး ဢႃႇဝသေ ၽိူဝ်ႇထိုင်ပၢၼ် သႃႇယႃႇဝတီႇမိၼ်းမႃး ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈ ဢမရပူႇရ ပဵၼ်ဝဵင်းႁၢင်ႈႁေႃသေၵႃႈ ၶိုၼ်းမႃးပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးပၢၼ်ၶုၼ်မင်းတုင်း ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃးတင်ႈ ႁေႃၶမ်းမျႃႉၼၢၼ်းၸၢမ်ႇၵျေႃႇ ၵႃႈတီႈ မၢၼ်းတလေးသေ ၶၢႆႉမႃးၸၢမ်ႇတီႈ ႁေႃၶမ်းမႂ်ႇလႄႈ ဢမရပူႇရၵေႃႈ လုၵ်ႉဢဝ်ပဵၼ်ဝဵင်းႁၢင်ႈႁေႃသေ ယွၼ်ႇလူင်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းပဵၼ်ဝဵင်းၽႂ်ႇ ဝဵင်းမၼ်းသေတႃႉ ထိုင်မႃး ပီ 2011 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၼႃႈလိၼ်ၸႄႈဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ယႂ်ႇမႃးသေ ႁုမ်ႇငမ်းပႃးဝဵင်းဢမရပူႇရလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ဝဵင်းဢမရပူႇရ ၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ
မၼ်းမီးၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်လုၵ်ႉ တႃႈလိူဝ်ႇ ၵႂႃႇၸူး ၸႄႈၵႅင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ၵွင်ႉပႃးဝႆႉ သဵၼ်ႈလူင်လူင်မၢႆသွင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇလႄႈ လႆႈဝႃႈ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈမႃးၵေႃႈ ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး မီးတီႈဢၼ်သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၼႃး-တႃႈလိူဝ်ႇ လတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆၺႃႇ
ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ယတၼႃႇပူင်ႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉႁိမ်း တွင်ႇတမၢၼ်ႇဢိၼ်း ၵႃႈတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႈ မီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၵျွင်း ဢ.ထ.ၵ ဝႆႉယူႇ။
ၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၼႃႈၵၢၼ်ပိူင်လူင်တီႈ ဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတေႃးၶူဝ်းသေ သမ်ႉပေႃးတေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းတေႃးၶူဝ်း တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းဝဵင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မေႃ လွင်ႈတေႃးၶူဝ်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းတေႃးၶူဝ်းသေလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1912 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းတေႃးၶူဝ်း သွင်းတႃး မီးဝႆႉယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈလိူဝ်ႇ ၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶူဝ်းယႆးမူင်ႈ၊ ၶူဝ်းမႆၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်ပိူင်လူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉ ၼွင်တွင်ႇတမၢၼ်ႇ၊ ၼွၵ်တႅၵ်ႉတႄး ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၵၢၼ်ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၼွင်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးၸၢၵ်ႈဢုပ်ႉမႂ်ယႃႈလူင်လႄႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉမႂ်ယႃႈလူင်ၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်
တီႈႁိမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးၼွင်တွင်ႇတမၢၼ်ႇ (တွင်ႇတမၢၼ်ႇဢိၼ်း) ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ပၵၢၼ်ႇမိၼ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၸရေးဝဵင်း မွင်ႇပဵင်ႇ ႁဵတ်းလူႇတၢၼ်းၶူဝ်မႆႉလူဝ်ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ လတ်းၶၢမ်ႈၼွင်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးယူႇတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၸိုဝ်ႈၶူဝ်မႆႉလူင်ၼၼ်ႉဝႃႈ ၶူဝ်ဢူးပဵင်ႇ (ဢူးပဵင်ႇတတႃး) ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းဢမရပူႇရၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးလူင် ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ "မႁႃႇဝိၸယယၢၼ်ႇသီႇ" ဢၼ်ၶုၼ်ၸႄႈၵႅင်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မၢၼ်ႇၼၢၼ်းသျိၼ်ႇ ပၵျီးတေႃႇ တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးလူင်ၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်တႄႉ။ ၽၢႆႇပုၼ်ႉၼွင်တွင်ႇတမၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးၽြႃးၵျွၵ်ႉတေႃႇၵျီး ဢၼ်ပၵၢၼ်ႇမိၼ်း တင်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တိုင်းၵႂၢင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတိုင်းၵႂၢင်ႉ (Tuengkwaang,, တမ်းကွမ့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ယူင်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယူင်းတေႃး  (ရုံးတောရွာ၊ Yonetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219108 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3130 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3412 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6542 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင်
တီႈပၵ်းသဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇ
မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် ၼႆႉမီးဝႆႉယူႇတီႈၼႂ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ ၸေႊမိူင်းၶၢင် ၊ၸေႊတွၼ်ႊမၢၼ်ႈမေႃႇသေတိတ်းၸပ်းဝႆႉ တင်းၸေႊမိူင်းတႆး လႄႈ မိူင်းၶႄႇယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ ပၵ်းသဝ်းဝႆႉယူႇတီႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇလႄႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ယူႇယဝ်ႉသေ မီးတီႈ သၢႆၼၢင်ႁွင်ႇ 23 တီႇၵရီႇ 49 မိၼိတ်ႉ 23 တီႇၵရီႇ 35 မိၼိတ်ႉ လႄႈ သၢႆၶႂၢင်ဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 35 မိၼိတ်ႉ 97 တီႇၵရီႇ 56 မိၼိတ်ႉ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ ။မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် ၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ 59 လၵ်းၶႃႈဢေႃႈ။ ၸဵင်ႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၼွင်တဝ်းမွၵ်ႈ 4 လၵ်းသေ ၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသမ်ႉ ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ဝႆႉယူႇ 5 လၵ်းယူႇယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတၢင်းပွတ်ႈတွၼ်ႈ မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် တေႉမႄးသိူဝ်ႇပဵၼ်တၢင်း ႁိၼ်ယဝ်ႉၵႂႃႇမိူဝ်ႈပီႊ 2019 ၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶိူဝ်းၵူၼ်း
တီႈမၢၼ်ႈဝဵင်းလူင်ၼႆႉ မီးၶိူဝ်းၵူၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ 6 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တႆး၊ ၶႄႇ၊ ၶၢင်၊ လီႈသေႃး၊ မၢၼ်ႊ၊ ၵလႃး ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းတေႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႊၵၢၼ်ၼႃး လႄႈ ၵႃႉၶၢႆၸွမ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈသေ ၽုၵ်ႇသွမ်းႁႆႊၼႃးသေ ပေႃးလႆႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်မႃးၸိုင် တေႃႉၶဝ်ႈ ၶၢႆၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းၼိူဝ်လွႆပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ၽုၵ်ႈသူၼ်ယၢင်ႊတင်ႊ လႄႈ ၶဝ်ႈၽႃႉ ဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ် လၵ်ႉတေႃႉမႆႉ၊တေႃႉဝူင်းၵႂၢႆး ဢၼ်ဢဝ်မႃးတၢင်း မိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ၽဝ်ထၢၼ်ႇ သေၶဝ်ႈၶၢႆၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
1056
'''1056’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1056
ၸူႇလၢႆႇ 27
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (27) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (208) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (209))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (157) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
1436
1436
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1436
372
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:372
ၵျီႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျီႇၵူင်း  (ကျီကုန်းရွာ, Kyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇထႂႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189660 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇထႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4601 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4714 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9315 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1923
1923
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1920 ႁူဝ်သိပ်းပီ
လေႃးၵႃႇယႄႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလေႃးၵႃႇယႄႉ (, Lau Kaa Ye, ဒေါခိုရဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵျီႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တီးပိၼ်ႇၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျီႇၵူင်း  (ကျီကုန်းရွာ, Kyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193781 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2092 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ