cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မိူင်းမၢဝ်းလူင်
ၶိုၼ်းမႄးမိူင်း
ၸဝ်ႈသိူဝ်ငၢမ်ႇၾႃႉ (ငမ်းၾႃႉ) လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၼင်ႈမိူင်း။ မၼ်းၸဝ်ႈၸွမ်းၽိင်ႈၶုၼ်ပွင်မိူင်း(10) ပိူင်ၼၼ်ႉလီငၢမ်း။ ႁႂ်ႈတိၼ်ၽွမ်ႉၸႂ်။ ၶွတ်ႇသိုၵ်းတိုၵ်းတေႃး၊ ဢမ်ႇပေႃးလၢႆပီႊ ဢဝ်လႆႈမိူင်းမႅၼ်း တေႃႇထိုင် မိူင်းသႄ။ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ႇမႃး၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ မီးၸႂ်လီၸႂ်ၸူမ်းမႃး။
မိူင်းမၢဝ်းလူႉၵၢၼ်ႉ
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ငၢမ်ႇၾႃႉ ႁိမ်ငမ်းလႆႈ ၼႃႈလိၼ်ၼမ်တိူဝ်းမႃးသေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉၸိုင်းၶိုၼ်ႈတၢင်းမိူင်းၼိူဝ် မိူင်းၶႄႇၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝွင်ႇၶႄႇ မႆႈၸႂ်ၶႂ်ႈၸႃႉသေ ပူင်ၵႂၢမ်းႁႂ်ႈႁုပ်ႈဢဝ်ၶိုၼ်းလႅၼ်ႊလိၼ်။ ၼႆလႄႈ မီးမႃး ပိုၼ်းလူင်း "တိုၵ်းလူႉသွၼ်ႊ (မိူင်းမၢဝ်းလူင်) သၢမ်ပွၵ်ႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸူဝ်ႊၶၢဝ်းပႅတ်ႇပီႊ မႃးတိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်းလူင် သၢမ်ပွၵ်ႈ။ သိုၵ်းၶႄႇမီး 350,000 ၊ သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးမီး 200,000 လႄႈ ၸၢင်ႉ။ တေႃႇသွင်ပွၵ်ႈ ၶႄႇသုမ်းၵၢၼ်ႉ၊ ပွၵ်ႈသၢမ်မႃး မိူင်းမၢဝ်းလူင်ၵေႃးၸမ်ႇပီႇၵေႃႈ လူႉၵၢၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမီးမိူင်းတုမ်ႊၵႅၼ်ႇသေ ပဵၼ်မႃးမိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉဢွၼ်ႇဢီႈတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
226
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:226
1676
1676
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ပျိၼ်းတႃးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းတႃးတေႃး  (ပျဉ်းသားတောရွာ, Pyinthartaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမႄးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,100 ယဝ်ႉ။
1676
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပျိၼ်းတႃးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
1676
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1676
ၵျီးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျီးပိၼ်ႇ  (ကြီးပင်ရွာ, Kyeepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၽျူႇဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191362 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄးၽျူႇဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1580 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2115 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3695 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၼမ်ႉဢုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇ (Nam Aum, နမ့်အွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1283
1283
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သႄႇတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသႄႇတႂိၼ်း  (ဆည်တွင်းရွာ၊ Setwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးသူၺ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192667 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးသူၺ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2045 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2444 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4489 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1283
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉၶျေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶျေႃး  (ကျောက်ချောရွာ၊ Kyaukchaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၶျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191880 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၶျေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 844 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1103 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1947 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1283
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1283
ၵျွၵ်ႉၶျေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
သႄႇတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ယေႇၵိၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
683
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
သၢႆးၽေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ႁၢင်ပူင်း)
ဝၢၼ်ႈသၢႆးၽေႇ (ႁၢင်ပူင်း) (, Hsaik Hpay (Han Pone), ဆိုက်ဖြေ (ဟန်ပုံး)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
683
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:683
ၵျႅတ်ႉတူႇယူၺ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉတူႇယူၺ်း (ကြက်တူရွေးရွာ, Kyettuyway) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁိၼ်းတႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190204 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1316 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၼၼႂိၼ်းတေႃႇꧤူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၼၼႂိၼ်းတေႃႇꧤူဝ်ႇ  (နနွင်းတော်ဘိုရွာ, Nanwintawbo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၼႂိၼ်းတေႃႇꧤူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191684 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၼႂိၼ်းတေႃႇꧤူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1160 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1719 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2879 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1933
1933
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1930 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပလႅတ်ႉဝ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ၵျွၵ်ႉၼၵႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
သူၺ်ႇပူဝ်ႇ (ႁွင်ႉ) ဢူဝ်းပူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ (ႁွင်ႉ) ဢူဝ်းပူဝ်ႇၵူင်း  (ရွှေဘို (ခေါ်) အိုးဘိုကုန်းရွာ၊ Shwebo(A)Oebokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႄးတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192028 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႄးတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1636 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3769 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
225
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:225
မၢၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ (ဗန်းမောက်မြို့နယ် ; Banmauk Township ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတေႃး  (လက်ပံတောရွာ၊ Letpantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192936 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1918 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2295 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4213 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ကွမ်းခြံကုန်းမြို့), (Kungyangon), ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢေႃႈ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းသွင်ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ပွတ်းႁွင်ႇၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းသွင်ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉတႄႇဢဝ် တလတေႃးၵျီးတၢၼ်း တေႃႇပေႃးထိုင် ပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃးၵျီးတၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵုင်းလိၼ်ယၢဝ်းသေ ၸဵမ်ပႃႇမႆႉ ပႃႇထိူၼ်ႇ ပႃႇမႆႉမွင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပွတ်းလိၼ်တႅမ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ မီးမႄႈၼမ်ႉၵႄးၼမ်ႉ သၢၼ်ၵၼ်ဝႆႉသေ မၼ်းလိၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလီဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မူႇလငဝ်ႈငႃႇမၼ်း ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း လဝတီႇတႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းဢၢၼ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ ၁၈၅၈ တေႃႇ ၁၈၇၇ ၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းမီး ၂ဝ⁠ဝ  ပၢႆလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီး ၁၀၀၀ ပၢႆၵူၺ်း။ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် မူၵ်းၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ တႃႇမူၵ်းၵိူဝ်ၼၼ်ႉ  ဢၼ်ပဵၼ်လိၼ်ၼဵဝ်ၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇဢဝ်တီႈ ၼွင်ဢတုတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ တေႃးၵျီးတၢၼ်း  ၽၢႆႇႁွင်ႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးလင်မႃး ဢဝ်ဝၢၼ်ႈသွင်ဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝၢၼ်ႈၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈတေႃႇပလွႆး ၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃး ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႈ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်း ထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ၼႆႉ လတ်းတၢင်းတူၵ်းတၢင်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းသေလႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄႁွင်ႈၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈတေႃႇပလွႆး လႄႈ ႁွင်ႈတူၵ်ႉၶွင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ လႆတၢင်းႁွင်ႇတၢင်းၸၢၼ်း ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီး တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢုၼ်၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇမု ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်ဢၼ် သႃႇယႃႇဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇ ပွတ်းၽၢႆႇၼႂ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်သူၼ်ႁိူၵ်ႈသေ ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းပၢင်ႇၸမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵိၼ်ႁႆႈၼႃးယဝ်ႉ။
တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးၽြႃးလေႃႇ တိလေႃးၵမၢၼ်ႇၵူႇ ဢၼ်လေႃႇမႃး မိူဝ်ႈပီ ၁၂၆၇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၽြႃးလူင်ၼၼ်ႉမီးဝႆႉ တူၼ်ႈၽေႃးထိ ဢၼ်ပၢင်းမႃးတီႈ မႁႃႇၽေႃးထိပုတ်ႉထၵႃႇယႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁူဝ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ မၼ်းဝႆႉ ဢသျေႉၵျွင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈလႄႇပေႃႇၵျွင်းၵျီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မေတႃႇလင်ႇၵႃႇယ ဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ် ၵျၢမ်း အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂဟကျမ်း ပၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇတိၼ်ႇၵၸႃႇ ၽွင်းမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႈၵျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇသူၺ်ႇမိၼ်းဝုၼ်ႇ တႄႇတင်ႈမႃး ငႅတ်ႉတႂိၼ်းၵျွင်း (ႁွင်ႉ) ၵျွင်းမႁႃႇသတိပထၢၼ်ႇ၊ ၵျွင်းၵႂိၼ်း ႁွင်ႉ တမိၵႃႇယူင်ႇၵျွင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသူရိၼ်ႇတ ၸဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ် တပႄးဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလႄႇတီႇၼင်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵျႃးၵျွင်း ႁွင်ႉ ၵျွင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်  ဦးဣန္ဒဝံသ ၸဝ်ႈပဵၼ်တပေးဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်  မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ပျိၼ်ႇထွင်ႇၵျွင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႄႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ (႑) ၵေႃႉမူးတႅၵ်ႉ (႒) ဢိၼ်ႇတၼႃႇပူႇရတႅၵ်ႉ (႓) ထၢၼ်းမၼႅင်ႇတႅၵ်ႉ (႔) မူၵ်ႉၵျုၼ်းတႅၵ်ႉ (႕) ၵူဝ်းတွင်ႇတႅၵ်ႉ ၼႆသေ မီးတႅၵ်ႉ ႁႃႈတႅၵ်ႉ ဝၢၼ်ႈ ႕႘ ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူၼ်း ပွတ်းၸၢၼ်းၸမ်ႉ (႑) မျူဝ်ႉၵူင်းတႅၵ်ႉ (႒) တေႃႇၵူးတႅၵ်ႉ (႓) ၵၺိၼ်ႇၵူင်းတႅၵ်ႉ (႔) ၸေးမတွႆႇတႅၵ်ႉ (႕) ၵမႃႇပႃႇတႅၵ်ႉ ၼႆသေ မီး တႅၵ်ႉႁႃႈတႅၵ်ႉ ဝၢၼ်ႈ ႔႕ ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းတၢင်းလူင်ဝႆႉၸွမ်း တေႃးတၢၼ်းၵျီး လႄႈ ၵႂိၼ်းဢၸတ်ႉသေ သိုပ်ႇဢဝ် ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း တင်း ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးလႄႈ ၸလွပ်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ မေႃပိုၼ်းၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈတႄႉ ၵွင်းမူးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႇမႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈပႂ်ႉႁၢပ်ႉ တဖုဿ၊ ဘလ္လိက ဢၼ်ပၢင်းသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ ပဵၼ် ၽြႃးသၢၼ်ႇတေႃႇၵျူဝ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈတေးတၼေႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၵျႅၵ်ႉတေးၵၼွင်ႇ(ၽြႃးၸိတ်ႉပိၼ်ႇၵူင်း) ႁွင်ႉ ၽြႃးတေတၼေႃး၊ တီႈဝၢၼ်ႈဢိင်ႇၵလူင်း ၵျႅၵ်ႉဢၢၼ်ႉၶလုၼ်း (ၽြႃးၶျွင်ႇဢိၼ်း) ႁွင်ႉ ၽြႃးဢိင်ႇၵလူင်း၊ တီႈဝၢၼ်ႈသပၵၢၼ်ႇ (ဝၢၼ်ႈမူင်ႉသၢၼ်းၸႃး)ၼၼ်ႉ ၵျႅၵ်ႉလႃႇပၵၢၼ်ႇ (ၽြႃးမူင်ႉသၢၼ်းဢိၼ်း) ႁွင်ႉ ၽြႃးသပၵၢၼ်ႇ၊ တီႈဝၢၼ်ႈ လႅၵ်ႉၶၢႆႉၼၼ်ႉ ၽြႃးလႅၵ်ႉၶၢႆႉ၊ တီႈဝၢၼ်ႈၵေႃႉမူးၼၼ်ႉ ၵျႅၵ်ႉၵေႃႉမူး (ၽြႃးၵုၼ်ပႅၼ်) ႁွင်ႉ ၽြႃးၵေႃႉမူး၊ တီႈဝၢၼ်ႈၽရလူင် ၼၼ်ႉ ၽြႃးၽရလူင် မီးဝႆႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼိူဝ်သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးၶူးဝဵင်းဢၼ်ၵဝ်ႇဝႆႉလႄႈ တႃႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉၵူင်း ( မြို့ကုန်းရွာ) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႁွင်ႇၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်းၼၼ်ႉ မီးၵျႅၵ်ႉပတ်ႉတေႃးယ တီႈဢဝ် သြႃႇၸဝ်ႈတိင်ႇၸႃႇ ဢဝ်ဝႃႇမႃး တီႈဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမယၢၼ်းၼၼ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဢၼ်လူႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်းပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ မီး ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉၶူၵ်ႉၵူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ဢွင်ႈလိုဝ်ႈသဝ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမူၵ်ႉၵျုၼ်းတႅၵ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ ၵွင်းမူးလူင်တၵူၵ်ႉ လႄႈ ဝၢၼ်ႈတၼူၵ်ႉၵိၼ်း ဢၼ်တူၺ်းထိုင် မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈထၢၼ်းမၼႅၵ်ႇတႅၵ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈ ထၢၼ်းမၼႅင်ႇ ဢၼ်ႁုင်ၵိူဝ်ပၢင်ႇလၢႆႇသေ မၢၵ်ႈမီးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ၵူဝ်ႇၵူဝ်း (ကို⁠ကိုကျွန်း) သွင်ၵုၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ ၁၉၅၃ ၼၼ်ႉ မီးမႃး ၄၉၇၂ လႄႈ လင်ႁိူၼ်း မီး ၈၂၉ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း ၼႆႉ မီႈဢွင်ႈတီႈၵိူတ်ႇ ၸႃႇတိ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မေႃတႅမ်ႈဝၵ်း မိၼ်းတုဝုၼ်ႇ (ဢူးဝုၼ်ႇ) လႄႈ ၼွင်ႉယိင်း မေႃတႅမ်ႈဝွၵ်း ၼုယဵၼ်ႇ (တေႃႇၼုယဵၼ်ႇ) ယဝ်ႉ။
ပၢင်ၵႆႇၽူႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ (ပင်လယ်ဘူးမြို့ ; Pinlebu ; ) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽဵဝ်ႈတီႈလိၼ် တွၼ်ႈတႃႇတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸူးလႆႈႁၼ် ၵႆႇၽူႈ တူဝ်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ပၢင်ၵႆႇၽူႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼမ်ႉမူး ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းၵေႃလၢင်း ယၢၼ်မွၵ်ႈ 25 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ဝဵင်းသိူဝ် ၸမ်ႉ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 41 လၵ်းၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ၵၢႆႇသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး သဵၼ်ႈတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇသင်လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးၵိုၼ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မွၵ်ႈ သွင်ႁဵင်ပၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1891 ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ထုင်ႉဝဵင်းသိူဝ်သေ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းသိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉဝဵင်းသိူဝ်သေ ဢဝ်သႂ်ႇ တီႈၼႂ်း ထုင်ႉၵေႃလၢင်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇပုၼ်ႉ ၼမ်ႉမူးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈမွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ၵႆႇၽူႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 1367 လွၵ်းလၵ်းသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းတႄႉ မီး 0.02 လွၵ်းလၵ်းၵူၺ်း။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၸိုၼ်း လႄႈ ၵိူဝ် ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းမႆႉ ၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ
ၵုၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ် (Waankun,, ဝမ်ကွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တၢင်းႁၵ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ၊ ပပ်ႉၸိူင်း
ပပ်ႉမၢႆ(1+2)
ပပ်ႉၸိူဝ်း တၢင်းႁၵ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆ့ ပဵၼ်ပပ်ႉၸိူင်းတႆး ဢၼ် ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် တႅမ်ႈသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1988 တမ်ႈတီႈ တိူၵ်ႈပေႃႉလိၵ်ႈ သုၶဝတီႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ။ ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈၸိုၼ်းၶပ်ႉဢဝ်သေ ၸဝ်ႈသြႃႇၼရၼႃႇထ (မူႇၸေႈ) ႁဵတ်းၽူႈဢဝ်ဢွၵ်ႇပၼ် 2000 ပပ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ (မၢၼ်ႈၸၢမ်မိူင်းမူႉ)၊ ၸဝ်ႈဢၵ်ႉၵထမ်ႇမ (မိူင်းၵိုင်)၊ ၸဝ်ႈဝၼ်ႇၼ (မူႇၸေႈ)ၶဝ် ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွႆႈၶပ်ႉတူဝ်ၸိုၼ်း။ ယွၼ်ႉၸိူင်းမၼ်း ယၢဝ်းလႄႈ လႆႈၸႅၵ်ႇႁဵတ်းပဵၼ် သွင်ပပ်ႉ။ ပပ်ႉမၢႆ (2)တႄ့ 1990 ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇ။ ယွၼ်ႉပပ်ႉ ဢၼ်သိုပ်ႇမၼ်း ၼၢၼ်းဢွၵ်ႇၼႃႇလႄႈ ၵူၼ်းတူၺ်းမၼ်း မိူၼ်လႆႈၵိၼ်ၶဝ်ႈသွႆး ဝၢၼ်ႇၼိုင်ႈ ပႆႇဢိမ်ႇသေ သင်ႇထႅင်ႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၵေႃႈ ပႆႇၽႅဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉၸိူင်းႁူဝ်ၼႆႉ လႆႈပဵၼ် ပပ်ႉဢၼ်ထုၵ်ႇၸႂ်တႆးၵႂႃႇပပ်ႉၼိုင်ႈ။
ႁွင်းလင်
ၸၢႆးလႅင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်ႉယၢၼ်း ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင် မေႇမဵဝ်ႉ။ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ ယိင်းယိင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းမူႇၸေႈ၊ ၸၢႆးပၢင်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယႆ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၺႃးၵၼ် တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄပၼ် လွင်ႈပၢၼ် ၽဝႃႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ်။ ထိုင်တီႈ ၸၢႆးလႅင်းလႄႈ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်း ပဵၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ၼၢင်းၸၢမ်လိုၼ်းၶဝ် သမ်ႉတေ ဝၢင်းၼႃႈႁိူၼ်းပၼ်မၼ်းၼၢင်း ၵိုၵ်းတၢင်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶႃသွင်ၵေႃႉ တေလႆႈထူပ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ယိင်းယိင်း လႄႈ ၸၢႆးပၢင်ႇၶဝ် လႆႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၵႂႃႇၼင်ႇႁိုဝ်ၼႆ တႅမ်ႈသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၼႄၵႂႃႇလႄႈ လီလူလီတူၺ်း လီၶဝ်ႈၸႂ် လီမူၼ်ႈၵျေႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
တဵင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၵူင်း  (သိမ်ကုန်းရွာ, Theinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190079 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်း ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 255 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 288 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 543 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၶျိင်းသူၺ်ႁိူဝ်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶျိင်းသူၺ်ႁိူဝ် ; (ချင်းရွှေဟော်မြို့), (Chinshwehaw),  ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ် ၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းၶႄႇ ဝႆႉဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ  (ကံသာရွာ၊ Kanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျဢူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192302 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျဢူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2315 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2875 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵျွၵ်ႉမႄးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉမႄးတွင်ႇ  (ကျောက်မဲတောင်ရွာ, Kyaukmetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမႄးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,099 ယဝ်ႉ။
682
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
1282
682
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉမႄးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ၽႃဢၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၽႃဢၢင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃဢၢင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
682
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
682
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတေႃႇ  (တောင်တော်ရွာ, Taungtaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီႇလိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190864 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီႇလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 779 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 876 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1655 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
682
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
682
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:682
1675
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1675
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1675
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1675
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1675
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1675
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1675
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1282
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1282
1675
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1675
ၵုၼ်ၶၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢတ်ႇ (Kunkʰɑ̀t, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵုင်းပဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း (, Kon Pawng, ကုန်းပေါင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပၢင်သၼွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်သၼွင်း (Pin Hta Naung, ပင်ထနောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵျီးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျီးၵျီး  (ကြီးကြီးရွာ, Kyeekyee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၻွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191739 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၻွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1575 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1678 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3253 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တိၼ်ႇပွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇပွင်း  (သင်ပေါင်းရွာ၊ Thinpaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၶႂႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191879 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၶႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 500 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 606 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1106 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵၢႆးမျွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢႆးမျွၵ်ႉ  (ကိုင်းမြောက်ရွာ, Kaingmyauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၽျူႇဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191363 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄးၽျူႇဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1580 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2115 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3695 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ထၢၼ်းလေးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းလေးပိၼ်ႇ  (ထန်းလေးပင်ရွာ၊ Htanlaypin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးသူၺ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192669 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးသူၺ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2045 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2444 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4489 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
224
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:224
ထၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃး  (ထန်းတောရွာ, Htantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190765 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 715 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 862 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1577 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ပွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၵူင်း (ပေါက်ကုန်းရွာ, Paukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁိၼ်းတႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190207 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1316 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
681
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:681
တယႅတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉပိၼ်ႇ  (သရက်ပင်ရွာ၊ Thayetpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192939 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1918 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2295 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4213 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝႃႉမေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃႉမေႃႇ  (ဝမော်ရွာ, Wamaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,078 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
1281
1281
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1281
မျေႇတၢၼ်ႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမျေႇတၢၼ်ႉတွင်ႇ  (မြေသန့်တောင်ရွာ၊ Myaythanttaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျဢူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192357 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျဢူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2315 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2875 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၼမ်ႉမေႃႇလီ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇလီ (, Nam Maw Li, နမ့်မော်လီ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
သူးၽျူႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၼၵယူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၼၵယူင်ႇ  (နဂါးရုံရွာ, Nagaryon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီႇလိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190863 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီႇလိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 779 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 876 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1655 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵျွၵ်ႉပူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူၵ်ႉ  (ကျောက်ပုတ်ရွာ၊ Kyaukpoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတတုတ်ႉသျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190274 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတတုတ်ႉသျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3997 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1956 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5953 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢၼ်း  (ကျောက်တန်းရွာ, Kyauktan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထွင်ႉၵျီးၵူၺ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190769 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1333 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1491 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2824 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ယႂႃႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇဢေး  (ရွာသာအေးရွာ, Ywartharaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းသႄႇပေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190109 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူင်းသႄႇပေး ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1234 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1430 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2664 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵျွၵ်ႉၶႂႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶႂႅတ်ႉ  (ကျောက်ခွက်ရွာ၊ Kyaukkhwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၶႂႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191878 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၶႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 500 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 606 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1106 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
223
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:223
1674
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1674
ပူင်လၢတ်ႈၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ် တႃႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႐႐၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၵုၼ်ၶၢၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢၼ် (Kungkhaan,, ကွန်ခမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ႁူဝ်ၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး (Ho Nar, ဟိုနား, ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မႄးတီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈမႄးတီး  (မဲဒီးရွာ၊ Medee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႄးတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192023 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႄးတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1636 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3769 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျိတ်ႉၵၢၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈမျိတ်ႉၵၢၼ်းၵျီး (မြစ်ကမ်းကြီးရွာ, Myitkangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁိၼ်းတႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190206 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1316 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မႄးတီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
680
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မျိတ်ႉၵၢၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
680
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇ  (ညောင်ပင်ရွာ, Nyaungpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၻွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191740 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၻွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1462 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 16158978 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3051 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
တွဲဖက်၍ မစားသင့်သော အစာများ
အောက်ပါ စားသောက်စရာများသည် တွဲဖက်၍ မစားသင့်ပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဤ အစားအစာများသည် လူတို့အား အန္တရာယ် ရှိစေနိုင်သော အစားအစာများဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်သော အချို့ အစားအစာများသည် လူကို မူးဝေစေခြင်း၊ အော့အန်စေခြင်း၊ ရံဖန်ရံခါ လူကိုပင် သေစေနိုင်သည်။
တွဲဖက်၍ မစားသင့်သော အစာများကို အက္ခရာစဉ်အတိုင်း ဖေါ်ပြထားသည်။
က
ကကတစ် နှင့် ကြာဟင်း
ကုန်းကျေး နှင့် ပုစွန်
ကန့်ချုပ်နီ နှင့် သေရည်သေရက်အမျိုးမျိုး
ကျွဲခေါင်းသီး နှင့် အချဉ်အမျိုးမျိုး (သံပုရာသီး)
ကျွဲခေါင်းသီးနှင့် လက်ဖက်
ကြေးခွက် နှင့် အချဉ်အမျိုးမျိုး
ကုန်းငှက်သား နှင့် ကြက်ဆူဆီ
ကန်စွန်းမြစ် နှင့် နှမ်းမှုန့်
ကြာစွယ် နှင့် ဝက်သား
ကြက်ဆူဆီ နှင့် ခါသား
ကြက်ဆူသီး နှင့် ငှက်သား
ကောက်ညှင်း နှင့် ရေငန်သီး
ကတိုး နှင့် သရက်သီး
ကြံတင်လဲ နှင့် နှမ်းမှုန့်ဆုပ်
ကင်းပုံရွက်/သီး နှင့် နှမ်းဆီ
တႄးၽျူႇဝ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးၽျူႇဝ (တူၵ်း)  (သဲဖြူဝ (အနောက်)ရွာ, Theahpyuwa(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၽျူႇဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191359 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄးၽျူႇဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1580 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2115 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3695 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
က
ကင်းပိတ်ရွက် နှင့် နှမ်းဖတ်ချဉ် နှမ်းဆီ
တႄးၽျူႇဝ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
က
ကြာပဒုမ္မာစေ့ နှင့် ငှက်တော်သား
ကျောက်ဖရုံ နှင့် အိုးမဲ
ကြောင်လျှာသီး နှင့် ငါးသေတ္တာ
ကျေးသား နှင့် ဘူးသီး
ကျွဲသား နှင့် ကြာစွယ်ကြာဥ
ကြံ့သား နှင့် ငါးခူ ငါးဒန်
ကြက်သား နှင့် အင်ဖူး
ကြက်ဟင်းခါးသီး နှင့် မှို
ကြက်ဟင်းခါးသီး နှင့် ကြက်သား
ကိုင်းဥ နှင့် ပုဇွန်ချဉ်
ကြက်ဥ နှင့် ခံသီး
ကြက်ဥ နှင့် တမာရွက် တမာဖူး
ခ
ချင်း နှင့် သင်္ဘောသီး သင်္ဘောပွင့်
ချောကလက် နှင့်စောင်းလျား
ချောကလက် နှင့် ပဲမြစ်
ချိုချဉ် နှင့်ပဲငါးပိ
ချဉ်ဆီ နှင့်ထောပတ်
ခရမ်းပိမ့်သီး နှင့်နို့ရည်
ခရု နှင့် အမဲသား
ခိုသား နှင့် ချင်းစိမ်း
ခိုသားနှင့်ခြေလေးချောင်းသား
ခိုသား နှင့်မုန်ညင်းဆီ
ခံသီးနှင့်ငရုတ်ကောင်း
ခံသီးနှင့်နို့ရည်
ချီးသီး နှင့် နို့ရည်
ခံသီးနှင့်ပီလောပီနံဥ
ခါးနာပျောက်ဆေး ဖီနိုင်ဗျူတာဇုန် ကိုအစာခံမရှိဘဲ မသောက်ရ၊
ဂ
ဂွေးရွက် နှင် နို့ရည်
ဂွေးသီး နှင့်အာတာလွတ်ဥ
ဂွေးသီးနှင့်နို့အေးချောင်း
ဂွေးသီးနှင့် ပီလောပီနံဥ
ဂျယ်လီ နှင့် ကော်ဖီ
မျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမျွင်ႇ  (မြောင်ရွာ၊ Myaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျဢူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192356 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျဢူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2315 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2875 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
င
ငရုပ်ကောင်းနှင့် ခံသီး
ငွေနှင့် ရှိန်းခို
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸွမ်ပိဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆးၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ။ ၸင်ႇႁႃၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး လႆႈလၢႆသိပ်းပီႊၵွၺ်း။ ၵႂၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၶီႉတုင်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶီႉတုင်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီႊၶရိတ်ႉ လၢႆႁဵင်ပီႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်မႃးၵွၺ်း။ ၽူႈလမ်းတိုၼ်းၾၢႆႇပိုၼ်းၶဝ်လၢတ်ႈတႄႉ မိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶီႉတုင်းမႃဢွၼ်တၢင်းသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်မိူင်းၶႄႇ လႄႈ မိူင်းၵႃးလႃးဢိၼ်းတီးယႂ်း။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတႆးၵေႃႈ ယၢမ်ႈတႄႇတင်ႈမၢၼ်ႈမိူင်းႁိူဝ်ႁိူင်းမႃ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇယူႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ တႆးၵေႃႈ ပႃးၼႂ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶီႉတုင်းမႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႂ်းပိုၼ်းၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆယူႇၵွၺ်း။
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
င
ငါးဆီနှင့် ပိတ်ချင်းရွက်
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸွမ်ပိဝ် ႁိုဝ် ၶီႉတုင်း
မိူဝ်ႈၵူႊပွၵ်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁႂ်ႈပေႃးမီးၶီႉတုင်းတၢင်တူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးတင်းမူတ်းၼႆၵေႃႈ တေဢမ်ႇမီးလႆႈ။ ၵွၺ်းမီး ၶီႉတုင်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလႂ်မိူင်းၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်တင်းမူတ်း ၶိူဝ်းႁိူၼ်းသိူဝ်သမ်ႉ မႃႇၶႅင်ႁႅင်းထႃးသေပိူၼ်ႈလႄႈ ယၢမ်ႈမီးၶီႉတုင်းႁၢင်ႊသိူဝ် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆးၼၼ်ႉယူႇ။ ၼွၵ်ႈသေ ၶီႉတုင်းႁၢင်ႊသိူဝ် မီးၶီႉတုင်း ဢၼ်ပႃးႁၢင်ႊ သႄ၊ မႃႉႁူဝ်လူင်၊ ၼူၵ်ႉ၊ သိူဝ်မီးပိၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
င
ငှက်ပျောသီးနှင့် မှို
ငါးရံသားနှင့် ပွေးသား
ငုံးသားနှင့် စောင်းလျား
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸွမ်ပိဝ် ႁိုဝ် ၶီႉတုင်း
ဝၢႆး 1886 ၽႅဝ်တႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႆႇမီးၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်း တႃႇမိူင်းတႆးၶေႃၶေႃ။ ၵွၺ်းလႆႈတိုဝ်း ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်မႃး။ မိူဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၶဝ်ႈမိူင်းတႆးမႃးၼၼ်ႉတႄႉ တႄႇမီးမႃး ၸွမ်ပိဝ် ၶီႉတုင်းမိူင်းတႆးမႃးၶေႃၶေႃ။ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၶိူဝ်းမိူင်းတႃႇၽႅၼ်တၢင်ႇၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၵေႃႈမီးမႃ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၼၼ်ႉ သီၶၢဝ်ႁွင်းပိုၼ်ႉ၊ ၼႂ်းၵၢၼ်မၼ်းတေမီးသိူဝ်သီလႅင်ၼၼ်ႉသေ ယိူင်ႈဢဝ်ဝႅပ်ႇယၢင်ႇ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၵျႃႇပၢၼ်ၶဝ်ဝႆံႉ။
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
င
ငုံးသားနှင့် ခိုသား
ငှက်သားနှင့် ကြက်ဆူဆီ
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸွမ်ပိဝ် ႁိုဝ် ၶီႉတုင်း
ၽဵင်းၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မေႃယႃလူင် ၶုၼ်ပႃႉၺၢၼ်ႇတႅင်ႇတႅမ်သေ ပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ -
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
င
ငါးပူတင်းဥများ
ငှက်ပျောသီး စားပြီးရေအေးသောက်ခြင်း
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸွမ်ပိဝ် ႁိုဝ် ၶီႉတုင်း
'''ၶိူဝ်းတႆးမဵဝ်းရႃႇၸႃႇ ဢလၢမ်ႇသမ်ႉပျၵ်ႉၶႃႇ
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
စ
စတော်ဘယ်ရီ နှင့် သီးသီး
စားတော်ပဲ နှင့် သီးသီး
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸွမ်ပိဝ် ႁိုဝ် ၶီႉတုင်း
တူဝ်သိူဝ်ၸဝ်ႈမႁႃႇ ႁႂ်ႈတႆးမီးတေႇၸႃႇ
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
စ
စိန် နှင့် သံပုရာသီး
စိမ်းစားဥ နှင့် ချောကလက်
စိမ်းစားဥ နှင့် ရေခဲချောင်း
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸွမ်ပိဝ် ႁိုဝ် ၶီႉတုင်း
ၽွမ်ႉပဵင်းၸႂ်ဝႃႇၸႃႇ သူၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်သႅတ်ႉၸႃႇ
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
စ
စပါးကြီးမြွေသား နှင့်ကြောင်လျှာသီး
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸွမ်ပိဝ် ႁိုဝ် ၶီႉတုင်း
ၵူၺ်းၵႃႊ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းၼႆႉ တၼ်းလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵမ်းၼိူင်ႈၵွၺ်းသေ ၵျႃႇပၢၼ်ႇႁူၼ်မိူဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တိုဝ်းယဝ်ႉ။
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
စ
စောင်းလျားသီး နှင့် ခိုသား
စောင်းလျားသီး နှင့် ရှောက်သီး
ဆ
ဆေးခြောက် နှင့်နနွင်းရည်
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ပိုၼ်းၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1946 ပၢင်ၵုမ်လူင်ပၢင်လူင် ၵမ်းထူၼ်ႈၼိူင်ႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်မႃး လွင်ႈၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်းမိူင်းတႆးသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်မႃး။ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်း လိူင်ၶဵဝ်လႅင်လိူၼ်မူၼ်း မိူင်းတႆးၼႆႉ ယိုၼ်ယၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မႃး မိူဝ်ႈ 1947 ၶၢဝ်းၸတ်းႁႅၼ်း ပၢင်ၵုမ်လူင်ပၢင်လူင်။ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ 11 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1947 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈတႆး ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၸဝ်ႈၶုၼ်ပၢၼ်းၸိင်ႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းသေ ပိုၼ်ႊဢွၵ်ႇလိၵ်ႈယိုၼ်ယၼ် ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး၊ ၸွမ်ပိဝ်တႆး၊ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ်တႆး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးတေလူတူၺ်း လိၵ်ႈပိုၼ်ႊၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉလီလီ တေလႆႈႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ယွမ်းႁပ်ႉယိုၼ်ယၼ်ၸွမ်ပိဝ်တႆး တႃႇၸူဝ်ႊၶၢဝ်းၵွၺ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ(It was also resolved unaniously that the attached be the SHAN NATIONAL ATHEM as a temporary measure and the attached specimen flage shall be the SHAN NATIONAL FLAG.) ။ ၵွပ်ႈၼႆ လႆႈလၢမ်းႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းၶဝ်ႈပၢင်ၵုမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈ၊ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ်လႅၵ်ႈလၢႆႊထႅင်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇတႅမ်သႂ်ႇဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ။ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ်သမ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႊပဵၼ်မႃးဝႃႈ -
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
ဆ
ဆီ နှင့်ဆီခဲစပ်တူ
တွင်ႇပူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပူဝ်ႇ  (တောင်ဘိုရွာ, Taungbo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194545 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 704 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 833 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1537 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽယႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သူၺ်ႇတႃးသူၺ်ႇၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း  (ဘုရားကုန်းရွာ၊ Hpayarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးသူၺ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192668 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးသူၺ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2045 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2444 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4489 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တွင်ႇပူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
ဆ
ဆင်သမနွယ်ရွက် နှင့် နို့ရည်
ၽယႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သူၺ်ႇတႃးသူၺ်ႇၵူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
ဆ
ဆောင်မေခါးရွက် နှင့်နို့ရည်
ဆိတ်ဖူး နှင့် ငှက်ပျောဖူး
ၸွမ်ပိဝ်တႆး
ပိုၼ်းၸွမ်ပိဝ်တႆး
ၶိူဝ်းတႆးမဵဝ်းရႃႇၸႃႇ ဢလၢမ်ႇသမ်ႉၸၼ်ႉတႃႇ
ၽွမ်ႉပဵင်းၸႂ်ဝႃႇၸႃႇ သူၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်သႅတ်ႉၸႃႇ
သႅၼ်း (ပၵ်းယၢဝ်းပွတ်း) လႄႈ တီႈပွင်ႇၸွမ်ပိဝ် (ၶီႉတုင်းတႆး)
တၢင်းယၢဝ်းႁႂ်ႈမီး 5 ထတ်း၊ တၢင်းၵႂၢင်ႇမီး 3 ထတ်း။ လုၵ်ႈလိူၼ်မူၼ်းသီၶၢဝ်ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတၢင်းၵႂၢင်ႈလတ်းၵႂၢင်ႈၼိူင်ႈသွၵ်ႈတင်ႈ ( 18 ပႅၵ်ႉ)။ သီလိူင် ပွင်ႇလႅင်းၼႄပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊတႆး လွင်ႈဝႃႈ တႆးပဵၼ်ၶိူဝ်းမွင်ႇၵူဝ်ႇလွႆႉ(ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းမွင်ႇၵူဝ်ႇလူင်းမႃး)၊ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းသႃၼိူဝ်ႉလိူင်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ပွင်ႇလႅင်းၼေပၼ် လွင်ႈတႆးပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပုတ်ႉထႃႉ။ သီၶဵဝ် ပွင်ႇလႅင်းၼႄပၼ် ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃႇ၊ ထိူၼ်မႆႉတူၼ်းလွႆတႆး ဢၼ်ၶဵဝ်ၸိင်း၊ ဢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶူဝ်းငဝ်ႈတိုၼ်းၽိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်။ သီလႅင် ပွင်ႇၼႄပၼ် လွင်ႈတႆးႁဝ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းႁတ်းႁၢၼ်၊ ဢမ်ႇယွမ်းၼွမ်းတေႃႇၽႂ်၊ ၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်သဝ်းၽႅင်ဝႆႉၼႂ်းလိူတ်ႈတႆး။ ဝူင်းလိူၼ်သီၶၢဝ် ပွင်ႇလႅင်းၼႄပၼ် တူၼ်ႈၸႂ်တႆး ဢၼ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ်။ (2010။ ၸွမ်ပိဝ်ၶီႉတုင်း လိူင်ၶဵဝ်လႅင် ပဵၼ်ၶွင်ၽႂ်တေႉ။ သၢႆပႅၼ်း။ မၢႆ 26၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ၊ 2010။ ၼႃႈ 23 - 18။ ၸုမ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး။
ပိုၼ်ႊႁၢၼ်တႆး၊ 2012 ၼီႈ။ ၶူၼ်ႉလိူၺ်ႈ ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး(ဝၼ်းမိူင်းတႆး) ၶွပ်ႇၶူပ်ႇ 65 ပီႊ။ သၢႆပႅၼ်း၊ မၢႆ. 31၊ လိူၼ်မေႇ၊ 2012။ ၸုမ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး။
တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ် ၵိုၵ်းၵၼ်
ဆ
ဆတ်သားနှင့် ဆူးပန်းရွက်
ဆတ်သား နှင့်နိုရည်
ဆပ်ပြာ နှင့်အုန်းရည်
ဆပ်ပြာနှင့်အချဉ်မျိုး
ဆိတ်နို့ဆိတ်သား နှင့်ငါးကြီးဆီ
ဇ
ဇောင်းလျားသီး နှင့်ပီလောပီနံဥ
ဇာဒင်း(Zadine) နှင့်အရက်
ည
ဉာဏ်ရွက် နှင့်သေရက် အမျိုးမျိုး
တ
တလည်းသီး နှင့်နို့ရည်
တလည်းသီးနှင့်ပဲကြီး
တောပဲရိုင်း နှင့်နို့
တောင်ပိန္နဲ သီး နှင့် နို့ရည်
ထ
ထနောင်းရွက် နှင့် မန်ကျည်းသီးမှည့်
ထုံး နှင့်မြင်းသား
ထန်းလျက် နှင့် နလင်ကျော်
ထန်းလျက် နှင့် သပြေသီး
ထန်းရည်ချို နှင့် ဝက်သား
ထန်းသီး နှင့် နို့မျိုး ချဉ်
ထန်းလျက် နှင့်သပြေသီး
ထောပတ်နှင့် ကြေးခွက်
ထောပတ် နှင့်ဆီခဲအမျိုးမျိုး
ထုံးရေတို့တွင် ဖြစ်သောငါး လိပ်အစရှိသည် နှင့်နို့ရည်
ထန်းရည်ကိုငှက် ပျောသီး စားပြီး သောက်ခြင်း
ဒ
ဒန့်သလွန်ရွက် နှင့် နို့ရည်
ဒန့်သလွန်သီး နှင့် ကလောဥ
ဒိန်ချဉ် နှင့်ထန်းသီးမု န့်
ဒုတ္တာ နှင့်အချဉ် မျိုးမျိုး
ဒူးရင်းသီး နှင့်ရှိန်းခို
ဒေါင်းသား နှင့်နို့ချဉ်
ဒေါင်းသား နှင့်ပီလောပီနံ
န
နလင်ကြော် နှင့်ထန်းလျက်
နလင်ကြော် နှင့်အချဉ်
နို့ခဲပျက် နှင့်ပဲဒလက်
နို့မျိုး နှင့်ဆား
နို့စိမ်း နှင့်အချဉ်မျိုး
နို့ရည် နှင့်စောင်းလျားသီး
နို့ရည် နှင့်ကုလားပဲ
နို့အေးချောင်း နှင့်သခွားသီး
နို့အေးချောင်း နှင့်ဘူးသီး
နှမ်းမှုန့်ဆုပ် နှင့်တလည်းသီး
ပ
ပတဲကော နှင့်သံပုရာသီး
ပဒုမ္မာကြာရွက်နု နှင့်ပျားရည်
ပဲကြီး နှင့်မုန် လာ
ပဲဒလက်စေ့နှင့် ဆူးပန်း
ပဲလင်းမြွေသီး နှင့်လင်းမြွေသား
ပဲဒလက်စေ့ နှင့်ဆိတ်သား
ပဲစိမ်းစားဥ နှင့်ချိုချဉ်အမျိုးမျိုး
ပီလောပီနံ နှင့်ပျားရည်
ပီလောပီနံ နှင့် ပေအူ
ပေရည် နှင့် ငှက်သား
ပျားရည် နှင့်မိုးရည်
ပျားရည် နှင့်ကင်းပိတ်ရွက်
ပျားရည် နှင့်ရှားစောင်း
ပျားရည် နှင့်ပိတ်ချင်းရွက်
ပုန်းရည် နှင့် ဗျိုင်းအောက်သား
ပြောင်းသား နှင့်နို့ရည်
ပိုင်ရီတွန် (Piriton) နှင့်အရက်
ဖ
ဖရဲသီးနှင့် နို့မျိုး
ဖရဲသီးနှင့် ဘဲဥ
ဖရုံသီးနှင့် နို့မျိုး
ဖားသားနှင့် မှို
ဖွတ်သား နှင့်ကြက်ဆူဆီ
ဖောင်စီးဂဏန်း နှင့်မှို
ဖန်ခါးသီး နှင့်ပုဒမ္မာကြာရွက်
ဖန်ခါးသီး နှင့်ပီလောပီနံဥ
ဗ
ဗုံလုံသီး နှင့်ပီလောပီနံ
ဗျိုင်းအောက်သား နှင့်ဝက်ဆီ
ဗျိုင်းနှမ်းနှင် သေရည်
ဘ
ဘူးသီး နှင့်ကြက်တူရွေးသား
ဘာစပရိုဆေးပြား နှင့်သံပရာသီး
ဘာမီတွန်ဆေးပြား နှင့်ထန်းလျက်ခဲ
ဘာမီတွန် နှင့်တစ်ဖီအစိမ်းရောင် ကတ်
ဘီလုံးငှက် သား နှင့်ကြက်ဆူဆီ
ဘာစပရိုဆေးပြားကို အစာခံမရှိဘဲမသောက်ရ၊
မ
မဲနယ်အိုး နှင့်သားငါး
မိချောင်းသား နှင့် နနွင်း
မင်းကွတ်သီး နှင့် သကြား
မတ်ပဲ နှင့် တင်လဲ
မတ်ပဲ နှင့် မုန်လာ
မုန်ညှင်းဆီ နှင့် သင်္ကန်းဖွက်ငှက်
မုန်လာမြစ် နှင့် ပျားရည်
မုန်လာ နှုင့် မတ်ပဲ မှို နှင့်ရှားစောင်း
မြေပဲဆန် နှင့် ကြက်ဟင်းခါးသီး
မြေဇာဥ နှင့် သစ်ကြားသီး
မျောက်တည်သီး နှင့် နို့ရည်
မြွေသား နှင့် ငါးရံသား
မြန်မာလျက်ဆား နှင့် သွားတိုက်ဆေး
မြင်းခွာရွက် နှင့် သခွားသီး
မက်ထရိုနီဒါဇော(meronidazole)နှင့် အရက်
ယ
ယုန်သား နှင့် မှို
ယင် နားစားများကို မစားပါနှင့်
ရ
ရာဘာချဉ် နှင့် ဆိတ်သား
ရှာလကာချဉ် နှင့် ပီလောပီနံ
ရိုးနီပီလောပီနံ နှင့် အချဉ်မျိုး
ရေခဲသုပ် နှင့်ချင်းသုပ်
ရှားစောင်းချဉ် နှင့် အမဲသား
ရှားစောင်း နှင့်ကုလားဗရာကြော်
ရှောက်သီး နှင့် စောင်းလျားသီး
ရှောက်သီး နှင့် ပီလောပီနံ
ရှောက်သီး နှင့် ပဲစိမ်းစားဥ
ရှောက်သီး နှင့် ခိုသား
ရှောက်သီး နှင့် နို့ရည်
လ
လိမ်းဆေးပရုတ်ဆီ နှင ့်ကရင်နီကောင်ကိုက်သည် ့နေရာကို မလိမ်းပါနှင် ့
၀
ဝက်သားချဉ် နှင့် မဲနယ်အိုး
ဝက်သား နှင့် ဒိန်ချဉ်
ဝက်သား နှင့် နွားနို့
ဝမ်းဘဲဥ နှင့် ဖရဲသီး
ဝမ်းဘဲဥ နှင့် ပေသီးပေရည်
ဝါစေ့/ဝါဆီ နှင့် သမင်သား
ဝါးမျှစ် နှင့် အင်ဥ
သ
သမုန်းမြစ် နှင် ့အချဉ်ချက်သောအိုး
သမုန်းရွက် နှင့် ငါးချက်သောအိုး
သကြားပြာ နှင့် ပျားရည်
သမင်သား နှင့် ဝါရွက်
သပြေသီး နှင့် ပီလောပီနံ
သံပရာသီး နှင့် ပီလောပီနံ
သံပရာသီး နှင့် နို ့ရည်
သံပရာသီး နှင့် စိမ်းစားဥ
သားငါးအဆီ နှင့် ထောပတ်
သားငါးတို၏အဆီ နှင့် ချဉ်ဆီ
သားမျိုးဟင်း နှင့် နှမ်းမှုန် ့
သေရက်မျိုး နှင့် သမုန်း ဧကရာဧ်
သေရည်သေရက် နှင့် နှမ်းမှုန် ့ဆုပ်
သေရည် နှင့် ဗျိုင်းအောက်သား
သေရည်သေရက် နှင့် နို ့အမျိုး၂
သစ်ကြားသီး နှင် ့ဝက်မြေဇာဥ
သည်းခြေ နှင် ့သားဟင်းမျိုး
ဟ
ဟင်းငန်ရွက် နှင် ့နှမ်းဖတ်
ဟစ်တမင်း (histamine) နှင် ့အရက်
အ
အင်ဥ နှင် ့ ပြောင်းဆန်
အရက် နှင် ့ဘိန်း
အရက် နှင် ့ဘာမိတွန်
အချဉ်မျိုး နှင့် နို ့မျိုး