cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ
ၿီႇၸီႇ 623 မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 68 ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ (သိတ်ႉတတ်ႉထၵုမႃႇရ) ဢၼ်တေမႃးပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈသူၼ်ပဝ်း လုမ်ႇပၼီႇ မိူင်းၼီႇပေႃးယဝ်ႉ။ ၿီႇၸီႇ 588 မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းပုတ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသီႇထၢၼ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇ သပ်ႉပၺ်ႇၺု ႁူႉႁၼ် လွင်ႈသတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ ပဵၼ်ၽြႃး တီႈပုတ်ႉထၵယႃႇလႄႈ ၽြႃးရတၼႃႇ တႄႇပဵၼ်မႃး မီးမႃးယဝ်ႉ။ ၿီႇၸီႇ 588 မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 လိူၼ်ပႅတ်ႇမူၼ်း ဝၼ်းသဝ်ၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တႄႇႁေႃးတြႃး တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင်မိၵတႃႇ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇလႄႈ တြႃးရတၼႃႇ တႄႇပဵၼ်မႃး မီးမႃးယဝ်ႉ။ ၿီႇၸီႇ 588 မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 လိူၼ်ပႅတ်ႇလွင်ႈ 2 ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ်ၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇတရၼႃႇ တႄႇပဵၼ်မႃးမီးမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 588 ၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်တႄႇႁႃႁၼ် လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ် ဝိပတ်ႉသၼႃႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉသေ ပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 45 ပီသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 543 မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 148 လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း ၽွင်းဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ 80 ပီၼၼ်ႉၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶေႃႈထမ်းတြႃးၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ၶိုၼ်းၵဵပ်းႁွမ်ၸႅၵ်ႇပဵၼ် သုတ်ႉ၊ ဝိၼႆး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇသေ ၶူၼ်ႉၶႆႈ မၢႆတွင်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃး သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်လႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း သမ်ႉပဵၼ် ၽူႈၵမ်ႉထႅမ် ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၶုၼ် ဢိၵ်ႇတင်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၵုမ်းထိင်း လိၵ်ႈထမ်းၸဝ်ႈ မၢႆတွင်း ယႃႇပၼ်ႁူင်ႈႁၢႆၼၼ်ႉ မီးမႃး 6 ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
902
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ
ငဝ်ႈၵႂၢမ်း
သင်ၷႃယၼႃ = သံ - ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်၊ ၷႃယၼႃ - လွတ်ႈႁေႃး သင်ၷႃယၼႃ = ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ လွတ်ႈႁေႃး
902
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ
ငဝ်ႈၵႂၢမ်း
ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽြႃး သင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ပေႃးဝၢႆးသေ ၵဝ်ၽြႃး ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉၸိုင် တြႃးသုတ်ႉ ဝိၼႆး ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ဢၼ်ၵဝ်ၽြႃးႁေႃးဝႆႉၼၼ်ႉ တေပဵၼ်သြႃႇသူယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈသင်ႇၼၼ်ႉသေ ၸူဝ်ႈၵႃႈ သုတ်ႉ ဝိၼႆး ဢၽိထမ်ႇမႃႇ တိုၵ်ႉမီးယူႇၸိုင် မိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးတိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ သၢႆၸႂ်သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် သုတ်ႉ ဝိၼႆး ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ သုတ်ႉ ဝိၼႆး ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ႁၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ သႃႇသၼႃႇၽြႃး တေႁၢႆလၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် ထမ်းတြႃး သုတ်ႉ ဝိၼႆး ဢၽိထမ်ႇမႃႇ တေဢမ်ႇႁၢႆၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁၵ်ႉၽြႃး သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၵုမ်းထိင်းသိမ်းပႅင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဵၼ်သႃႇသၼႃႇၵေႃး တေႃႈပေႃႇမႃး မီးမႃးလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇ တေဢမ်ႇလူႉႁၢႆဝၢႆးဝွတ်ႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇ တေၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမူတ်းသႂ် ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇ တေသိုပ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ၸင်ႇတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ (ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ) ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ၿီႇၸီႇ 544 ယဝ်ႉ တႄႇဢဝ်ပီၼၼ်ႉမႃး ၶုၼ်ဢၸႃႇတသၢတ်ႈ ၶိုၼ်းလၼ်ႇပႅတ်ႈ ပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉသေ တႄႇတင်ႈပီသႃႇသၼႃႇ 1 ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တေႇဢဝ် တီႈၼၼ်ႈဢၢၼ်ႇမႃး သႃႇသၼႃႇၽြႃးၸဝ်ႈ လႆးမႃး 2500 ပီလိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထေႇရဝႃႇတၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃ 6 ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ထေႇရဝႃႇတ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼႆႉတႄႉ တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇထွၼ် ဢမ်ႇထႅမ်သင်သေ သိုပ်ႇမၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇ ပႅင်ႈၼင်ႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁေႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (4) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (35) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (330) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (331) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
902
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း (1)
ၿီႇၸီႇ 544 ပီသႃႇသၼႃႇ 1 ပီ ဝၢႆးသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ လွႆဝေၽႃႇရ ထမ်ႈသတ်ႉတပၼ်ႇၼိ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈသုၽတ်ႉတ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ၊ ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းလႆႈ ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်းယဝ်ႉ” ၼႆၼၼ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵတ်ႉသပ ဢဝ်ပဵၼ် သင်ႇဝေႇၵသေ ၸင်ႇမီးယိူင်းဢၢၼ်ႈ ၵႅၼ်ႇၶႄ ၽေးၶဵၼ်သႃႇသၼႃႇ ၸင်ႇတေတၢင်ႇ သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵတ်ႉသပ၊ ၸဝ်ႈဢုပႃႇလိ၊ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းတႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ႁႃႈပၢၵ်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ် တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ဢၸႃႇတသတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၸွႆႈထႅမ်ၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇယဝ်ႉ။ တႄႇတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃ မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵဝ်ႈမူၼ်းသေ ႁိုင် 7 လိူၼ် ၸင်ႇတေယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉတႄႉ လွတ်ႈဢၢၼ်ႇဢူမ်သူပ်းသေ တၢင်ႇမၢႆဝႆႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ မၢႆၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵတ်ႉသပ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ပတိသမ်ႇၽိတႃႇပတ်ႉတ ရႁၢၼ်းတႃႇ 500 ပႃးသေ ၸဝ်ႈဢုပႃႇလိ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶူၼ်ႉၶႆႈ ဝိၼႆး၊ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶူၼ်ႉၶႆႈ သုတ်ႉ လႄႈ ဢၽိထမ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ တြႃးဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးမႃးၼၼ်ႉ မီးၼမ်ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇလိူၵ်ႈဢဝ် ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ် လေႃးၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃး ထမ်ႇမၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ 84000 ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႅၵ်ႇပဵၼ် သၢမ်ၵွင်သေ ပဵၼ်မႃး သုတ်ႉတၼ်ႇတ ပိတၵၢတ်ႈ၊ ဝိၼယ ပိတၵၢတ်ႈ၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ပိတၵၢတ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝိၼႆး ပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉ ထမ်ႇမၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ မီး 21000၊ သုတ်ႉတၢၼ်ႇ မီး 21000၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇမီး 42000 ယဝ်ႉ။ သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ မၢႆၼိုင်ႈၼႆႉ ၵူၺ်းဢူမ်ဢၢၼ်ႇလွတ်ႈႁေႃးသေ တၢင်ႇၵႂႃႇၵူၺ်းသေ ပႅင်ႈၼင်ႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁေႃးမႃးၼၼ်ႉ ၸွင်ႇပႃးတဵမ်ထူၼ်ႈ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼႆ ထတ်းသၢင်သေ ၵမ်းလိုၼ်း ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် လႆႈၸႂ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃး တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ထႅမ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇထႅမ်ထႅင်ႈ ထွၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇထွၼ်သင်သေ တေဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇၵုမ်းထိင်းၵႂႃႇ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး ထေႇရဝႃႇတယဝ်ႉ။
902
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 4
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
902
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း (2)
ၿီႇၸီႇ 443 ပီသႃႇသၼႃႇ 100 ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း မိူင်းဝေႇသႃႇလီ တိူင်းဝတ်ႉၸီႇၶဝ် ဢမ်ႇၸွမ်းပၵ်းပိူင် ဝိၼႆး ဢွၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း လွင်ႈဢမ်ႇၸွမ်းတြႃး သိပ်းပိူင်သေ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၶဵၼ်လူင် ပုၼ်ႈတႃႇ သႃႇသၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၿ်ၿၵႃမိ၊ ၸဝ်ႈရေဝတ၊ ၸဝ်ႈယသ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ 700 သေ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တမ်ႈတီႈ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵႃႇလႃႇသေႃးၵ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈသေ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်သူပ်း ၶူၼ်ႉၶႆႈလွတ်ႈႁေႃးၵႂႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 8 လိူၼ်တဵမ်တဵမ်ယဝ်ႉ။ ၸုမ်းရႁၢၼ်းဝတ်ႉၸီႇၶဝ် သမ်ႉဢမ်ႇၶၢမ်ႇမူၼ်ႉမႄး တၢင်းၽိတ်းၶဝ်သေ ပၢႆႈမိူဝ်းတၢင်း တိၼ်လွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်မိူဝ်းဢိင်ပိုင်ႈ ၶုၼ်မိူင်းပုၼ်ႉသေ သမ်ႉႁဵတ်း ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယႃႇၵူၺ်းၶဝ် ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ်ၸဝ်ႈ မီးၼိုင်ႈမိုၼ်ႇလႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇသႂ်ႇၸိုဝ်ႈၸုမ်းၶဝ်ဝႃႈ မႁႃႇသင်ႇၶိၵ ၼႆသေ ၸုမ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ 700 လႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၶဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်သမ်ႉမၢတ်ႈမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းဢွၼ်ႇၼႆသေ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸုမ်းႁီႇၼယႃႇၼၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်တီႈၼၼ်ႈမႃး ၸုမ်းသင်ႇၶႃႇၼႆႉ တႅၵ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ ၸုမ်းပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ ၸုမ်းပွတ်းၸၢၼ်းယဝ်ႉ။
902
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ
လွင်ႈလႆႈတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဝတ်ႉၸီႇ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်တိုဝ်းၵမ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဝိၼႆးဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၵတ်ႉသပ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၶဝ်သမ်ႉဝႃႈ
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း (3)
မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 358 ပီသႃႇသၼႃႇ 235 ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းဢသေႃးၵ မိူင်းပႃႇတလိပုတ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တိတ်ႉထိၶဝ် ပွမ်ႁဵတ်း ရႁၢၼ်းသေ ဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ဝႃႇတၶဝ် မႃးၶူၼ်းၶဝ်းၸွမ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶဵၼ်သႃႇသၼႃႇ တေမွတ်ႇဝွတ်ႈႁၢႆၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ ႁဵတ်းပဵၼ် ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ရႁၢၼ်းတု ရႁၢၼ်းပွမ် 60000 လိူဝ် ထႃႁူဝ်လွမ်ႈၵူၺ်းၶဝ် ၼုင်ႈမႆ သၢင်ႇၵၢၼ်းႁင်းၵူၺ်းၶဝ်သေ မႃးပွမ်ယူႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၵႂႃႇ ၵႃႈပွင်ႇၵႃႈပဵၼ်လႄႈ သႃႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇသဝ်ႈဝဝ်းလမ်ၵႂႃႇသေ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလီၶဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၶဝ် ထူပ်း တၢင်းယၢပ်ႇၽိုၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိတ်ႉသ၊ ၸဝ်ႈမတ်ႉသၼ်ႇတိၵ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇတေႇဝ ဢွၼ်ႁူဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ 1000 ၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇတေ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် မိူင်းပႃႇတလိပုတ်ႉ ၸဝ်ႈသီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ လႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၸွႆႈထႅမ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢဝ်သူပ်းဢူမ်ဢၢၼ်ႇ ၶူၼ်ႉၶႆႈထမ်းတြႃးၸဝ်ႈ ႁိုင်ယူႇ 9 လိူၼ်ယဝ်ႉ။ လႆႈထတ်းတူၺ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတု ရႁၢၼ်းၸႅတ်ႈသေ လႆႈဢဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတု ရႁၢၼ်းပွမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ မူတ်းသႂ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင်သီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ ၸင်ႇပွႆႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၵႂႃႇပူၵ်းပွင် သႃႇသၼႃႇ ၵဝ်ႈတိူင်း ၵဝ်ႈမိူင်းလႄႈ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ 5 ပုၼ်ႈ 4 ပုၼ်ႈၼၼ်ႉ ငဝ်းလႅင်းသႃႇသၼႃႇ ပိူင်းႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
902
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:902
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း (4)
လွင်ႈဢၼ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ သူင်ႇၵႂႃႇပူၵ်းပွင် သႃႇသၼႃႇ 9 တိူင်း 9 မိူင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း သီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃး ၸဝ်ႈမႁိၼ်ႇတၼၼ်ႉ လႆးမႃးပိုၼ်ၽႄႈ သႃႇသၼႃႇ တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်သီႇႁူဝ်ႇ (သီႇရိလင်ႇၵႃႇ)သေ သႃႇသၼႃႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ဢေႇတီႇ 49၊ ပီသႃႇသၼႃႇ 450 ၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ သမ်ႉလႆႈၺႃး ၵၢပ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းထိူၼ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ လႆႈၺႃးၵၢပ်ႈ ဢိုပ်းယၢပ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်း 12 ပီယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ပိတၵၢတ်ႈ ထမ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် လႆႈသိုပ်ႇဢူမ်ႇဢၢၼ်ႇဝႆႉ ယၢပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းယဵၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၺႃးၽေးၵူၼ်းထိူၼ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ၺႃးၽေး ဢိုပ်းယၢပ်ႈ 12 ပီလႄႈ တၵႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင် ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ၸဝ်ႈၶဝ် ၵုမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈထူၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် လႆႈဢဝ်ၽႅၼ်ႇ ၸွၵ်းသၢႆးယမ်း တၢင်ႇၼိူဝ်ပုမ်လႂ်၊ လႆႈၼွၼ်းဢူပ်ႇပူပ်ႇ ၼိူဝ်သၢႆးယမ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈၾႆးၼႂ်းတွင်ႉ ဢမ်ႇပေႃးလိူတ်ႇ ၵႅတ်ႇၶႄ လွင်ႈတွင်ႉမႆႈ သႆႈလိူတ်ႇၶဝ်ၸဝ်ႈသေ ဢူမ်ၵၢၼ် လိၵ်ႈထမ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၵၢပ်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ ပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸဝ်ႈထမ်ႇမရၵ်ႉၶိတ ဢွၼ်ႁူဝ် ရႁၢၼ်းတႃႇ 500 ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ မိူဝ်းၼႃႈထႃႈပၢႆမႃး ပေႃးလႆႈထူပ်းၺႃး ၽေးၸိူင်ႉၼႆထႅင်ႈၸိုင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၸမ်း သတိ၊ သမႃႇထိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇ တေယူပ်ႈယွမ်းလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇလႆႈဝႆႉၼႂ်းသူပ်းယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁဵတ်းပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသီႇသေ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်မႂ်ထၢၼ်မႂ်ပေႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း တင်ႇသင်ၵႃႇယၼႃႇ တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်သီႇႁူဝ်ႇ တီႈဝၢၼ်ႈမလယၸၼပုတ်ႉၼၼ်ႉ ႁိုင်ၵႂႃႇ 1 ပီယဝ်ႉ။
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း (5)
ပီၶရိတ်ႉ 1871၊ ပီသႃႇသၼႃႇ 2415 ပီၵေႃးၸႃႇ 1232 လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈ လႆႈႁဵတ်း ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 5 တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းမၢၼ်းတလေး (ရတၼႃႇပူင်ႇ)ယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈထမ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပိတၵၢတ်ႈ 3 ၵွင် ၸိူဝ်းဢၼ်လႆး တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽိုၼ်ပေႇ ၽိုၼ်ထၢၼ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မူင်ႈ မႅင်း မွတ်ႈယႃႇလႄႈပိူင်ၼိုင်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူႉလႅဝ် ယွၼ်ႉဢုတုရႃႇသီႇလႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈတူၼ်လူင်ၸႃႇၵရ ဢွၼ်ႁူဝ် သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း 2400၊ ဢဝ်လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် မင်းတုင်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ႁပ်ႉပႃး လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၸင်ႇတေႁဵတ်း ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ တႅမ်ႈမၢႆ တွၵ်ႇဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၶႅပ်းႁိၼ်ၼေႃႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽွမ်ႉၵၼ် ဢူမ်ဢၢၼ်ႇၶူၼ်ႉၶႆႈ လွတ်ႈႁေႃးၼၼ်ႉတႄႉ ႁိုင်ၵႂႃႇ 5 လိူၼ်ပၢႆ 3 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းႁိၼ်တင်းသဵင်ႈ မီးၵႂႃႇ 729 ၶႅပ်း၊ ၶၢဝ်းတၢင်း တွၵ်ႇမၵ်းမၢႆၶႅပ်းႁိၼ် ႁိုင်ၵႂႃႇ 7 ပီပၢႆ 6 လိူၼ် လႄႈ 14 ဝၼ်းသေ ၶႅပ်းႁိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ တိၼ်လွႆမၢၼ်းတလေး ၼႂ်းဝၢင်းၽြႃး လေႃးၵမႃႇရၸဵင်ႇ (ၵုတူဝ်ႇတေႃႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း (6)
ပီၶရိတ်ႉ 1954 ပီသႃႇသၼႃႇ 1498၊ ပီၵေႃးၸႃႇ 1316 လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 6 တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ဝဵင်းယၢၼ်ႇၵုင်ႇ (တႃႈၵုင်ႈ)၊ ၵမ်ႇၽႃႇဢေး တီႈၼႂ်းထမ်ႈလူင် မႁႃႇပႃႇသႃႇၼၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈတူၵ်းပဵၼ် ၶီႈၶႃႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပၢၵ်ႇပီပၢႆယဝ်ႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇ တေၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ပိတၵၢတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈ တေၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်း 6 ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸဝ်ႈသြႃလူင် ၺွင်ႇယၢၼ်း ၽတ်ႉတၼ်ႇတရေႇဝတ (ဢၽိထၸမႁႃႇရတ်ႉထၵုရု) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၢမ်းၼႃႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇမႁႃႇၸီႇ ၽတ်ႉတၼ်တသေႃးၽၼ (ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ) ပဵၼ်ၽူႈတွင်ႈထၢမ် (ပုၸ်ꧡၵ)၊ ၸဝ်ႈသြႃႇမိၼ်းၵုၼ်း ၽတ်ႉတၼ်ႇတဝိၸိတ်တသႃႇရႃႇၽိဝမ်ႇသ တိပိတၵထရ ပဵၼ်ၽူႈတွပ်ႇ (ဝိသꩡ်ꩡၵ)သေ သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း 2500 ၸဝ်ႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ မႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းသင်ႇၶႃႇတႆးတႄႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ယုမ်းပွင်ႇ မိူင်းသူႈ ၽတ်ႉတၼ်တပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈယဝ်ႉ။ မိူင်းထေႇရဝႃႇတ ႁႃႈမိူင်းလႄႈ မိူင်း 25 မိူင်း မႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၽသပလ ဢၼ်ၸွမ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင် ဢူးၼုလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ် ၵမ်ႉၵႅမ်ထႅမ်ၸွႆႈ ၵူႈၽၢႆႇၵူႈပႃႈသေ ၸင်ႇတေဢဝ် လိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၼိူဝ်ၶႅပ်းႁိၼ်ၼၼ်ႉ ဢိတ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်ၸေႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ပပ်ႉယဝ်ႉ။
ဢတႃႇယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢတႃႇယႂႃႇမ  (အတာရွာမရွာ၊ Ahtarywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192091 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1228 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1972 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
903
'''903’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝႅတ်ႉလူး (ၵၢင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉလူး (ၵၢင်)  (ဝက်လူး (အလယ်)ရွာ, Wetlu(Middle)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉလူး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191773 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉလူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2505 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3088 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5593 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
903
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝႅတ်ႉလူး (ၵၢင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
903
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:903
တီႇၵႃႇဝု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတီႇၵႃႇဝု  (ဒီဃာဝုရွာ၊ Digarwu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192196 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1617 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1951 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3568 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
တွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵူင်း  (တောင်ကုန်းရွာ, Taungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူႇမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190906 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူႇမႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5650 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6494 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12144 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 5
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (5) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (36) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (329) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (330) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (6) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (37) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (328) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (329) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ဢူၵ်ႉၸႃႇၼွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၸႃႇၼွႆႇ  (ဥစ္စာနွယ်ရွာ၊ Okesarnwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၸႃႇၼွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193043 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၸႃႇၼွႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1591 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1753 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3344 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 6
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ဢူၵ်ႉၸႃႇၼွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1173
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1173
ၺွင်ႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇလႃႉ  (ညောင်လှရွာ၊ Nyaunghla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192380 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4480 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၸွင်းၵျၢမ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၸွင်းၵျၢမ်းၵူင်း  (ဇောင်းဂျမ်းကုန်းရွာ၊ Zaunggyankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193054 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1467 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3166 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1171
1171
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1171
လိုမ်
လိုမ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈသၢႆငၢႆၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃသေဢမ်ႇၵႃး ၸွမ်းလူၺ်ႈပႃး ၽိင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းသေၵေႃႈ လႆႈၸႅၵ်ႇဝႆႉလၢႆပွတ်းလၢႆတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ပၢႆးပထဝီႇဝႃႈတႄႉ တေလႆႈမီး ၵွင်းလိၼ် ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေ ဢၼ်ၼိုင်ႈ လႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ တေလႆႈမီး ၼမ်ႉ(ပၢင်ႇလၢႆႇသမ်ႇမုၵ်ႉတရႃႇ) ၶႅၼ်ႈၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တီႈ ၵမ်ႇၽႃႇလူင်ၼႆႉ တေၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႆႈ လိုမ်လူင် ၸဵတ်းလိုမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ (ဢဝ်သႅၼ်းယႂ်ႇတေႃႇလဵၵ်ႉ) လိုမ်ဢေးသျႃး၊ လိုမ်ဢႃႇၾရိၵ၊ လိုမ်ဢမႄႇရိၵႁွင်ႇ၊ လိုမ်ဢမႄႇရိၵၸၢၼ်း၊ လိုမ်ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႈတီးၵႃႈ၊ လိုမ်ယူးရူပ်ႉ လႄႈ လိုမ်ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ "ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် လႆႈမၢႆတွင်းဝႆႉဝႃႈ လိုမ် 7 လိုမ် ဢေးသျႃး၊ ဢႃႇၾရိၵ၊ ဢမႄႇရိၵႁွင်ႇ၊ ဢမႄႇရိၵၸၢၼ်း၊ ဢႅၼ်ႇတၢၵ်ႇတီးၵႃႇ၊ ယူးရူပ်ႉ လႄႈ ဢေႃးၸထရေးလီးယႃး ၼႆသေတႃႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢဝ် ယူးရူပ်ႉ လႄႈ လိုမ်ဢေးသျႃး ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁွင်ႉဝႃႈ ယူႇရေးသျႃး ပဵၼ်လိုမ်ၼင်ႇဢၼ်လဵဝ်ယဝ်ႉ။"
ႁူဝ်ၼပ်ႉ လိုမ်
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉလိုမ်သေ ၵႃႈတီႈ ဢွင်ႈတီႈၵမ်ႇၽႃႇၵူႈတီႈတီႈၼႆႉ မၵ်းမၢႆဝႆႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ဢေႇရိယႃႇ လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
လွၵ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် လွင်ႈဢဝ် ဢေႇရိယႃႇ လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼိူင်းၼႄၵၼ်ဝႆႉ လိုမ်ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ဢဝ် ဢေႇရိယႃႇ ၶပ်ႉဝႆႉ ၼမ် တေႃႇ ဢေႇယဝ်ႉ)
ဢေႇရိယႃႇၼင်ႇလိၼ် ႁင်း လိုမ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် 148,647,000 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (57,393,000 လွၵ်းလၵ်း)သေ၊ ပဵၼ် 29.1% ႁင်ႈ ၽိဝ်ၼႃႈၵမ်ႇၽႃႇ (510,065,600 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် 196,937,400 လွၵ်းလၵ်း) ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ လိုမ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ လႆႈလၢမ်းတူၺ်း ပိူင်လိူင်းမၼ်း ပဵၼ် ႁူမ်ႈ 7,000,000,000 ယဝ်ႉ။
လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ၸိုဝ်ႈလိုမ်လူင် တီႈၵမ်ႇၽႃႇ
တီႈၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ လိုမ်ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆႉ မီး 7 လိုမ်သေ ၸိုဝ်ႈလိုမ်လူင် 7 လိုမ် ဢၼ်တႅမ်မၢႆၼင်ႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ တၢင်းၼႃႈ လႄႈ တၢင်းလင်ၼၼ်ႉ လႆႈမိူၼ်ၵၼ် လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉယူႇ။
ဢေးသျႃးပွတ်းၵၢၼ်
မိူင်း 5 မိူင်း တီႈ ဢေးသျႃးပွတ်းၵၢင်ၼႆႉ
ဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇ
မိူင်း 6 မိူင်း တီႈ ဢေးသျႃးပွတ်းၵၢင်ၼႆႉ
ဢေးသျႃးပွတ်းတူၵ်း
မိူင်း 11 မိူင်း တီႈ ဢေးသျႃးပွတ်းၵၢင်ၼႆႉ ဢိတ်ႇသရေး ၼႆႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း လိုမ်ဢေးသျႃးသေတႃႉ ဝၢႆးလင်မႃး ၶၢႆႉသၢႆမၢႆသႂ်ႇၸူးတီႈၼႂ်း လိုမ်ယူးရူပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်း
မိူင်း 11 မိူင်း တီႈ ဢေးသျႃးပွတ်းၵၢင်ၼႆႉ ငဝ်ႈတႄႇမၼ်းၼၼ်ႉ မိူင်းပႃႇၵိတ်ႇသတၼ်ႇ ပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပွတ်းတူၵ်းၼႆႉ လႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၸွမ်း ဢိၼ်းတီးယႃး ၵႃႈတီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သေတႃႉ ဝၢႆးလင်မႃး ပႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ပႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇပွတ်းတူၵ်းသေၵေႃႈ တႄႇတင်ႈပဵၼ် ပင်းၵလႃးတဵတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ
မိူင်း 11 မိူင်း တီႈ ဢေးသျႃးပွတ်းၵၢင်ၼႆႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လိုမ်လူင်
ဢတႃႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢတႃႇယႂႃႇတိတ်ႉ  (အတာရွာသစ်ရွာ၊ Ahtarywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192092 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1228 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1972 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1172
1172
ဢေႇပရႄႇ 1914
(26) ဝၼ်း
5
1172
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1172
1517
1517
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1517
မဢီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမဢီႇ (မအီမြို့ ; Maei) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇၵုပ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ꧡႄႇၵလေး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈꧡႄႇၵလေး (ဢွၵ်ႇ)  (ဆည်ကလေး (အရှေ့)ရွာ, Sekalay(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းတယႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191690 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းတယႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1493 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2682 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဢေႇတီႇ 93
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:93
သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈ သိပ်းသၢမ်ပိူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႘႓၊ ပပ်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ယိပ်းတိုဝ်း၊ ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇသႃႇမိ တူယႃး ၶပ်းၶိုင်
တေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တွင်ႇၸိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတေႃး  (တောရွာ၊ Taw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192329 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4480 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း  (အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ၊ Okeshitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192093 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1228 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1972 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၶၢႆးမၢၵ်ႇသပေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶၢႆးမၢၵ်ႇသပေႇ (, Hkaing Mat Sa Pay, ခိုင်းမက်ဆပေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တဵင်းတီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတဵင်းတီႇ  (တိန်းတည်ရွာ၊ Teinti) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193051 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1467 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3166 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၼွင်ၶဵဝ်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်, (နောင်ချိုမြို့နယ်), (Nawnghkio Township), ( ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် ၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ႒႒° ႔႕' နှင့် ႒႓° ႑႕'၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ ႙႖° ႐႐' နှင့် ႙႗° ႐႐' ဢေႃႈ။ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ တီႈတဵမ်ႇသုတ်း မီးမွၵ်ႈ ႗႐႐ ထတ်းသေ တၢင်ႉသုင်သုတ်းမၼ်းတႄႉ ပဵၼ် ႔႓႐႐ ထတ်းလႄႈ ပေႃးၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ၸိုင် ပဵၼ် ႒,႗႕႙ ထတ်းယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၶိုင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်ႈသေ ဢၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်လီၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ သၼ်လွႆလူင်ၵေႃႈ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ ဢေႇရိယႃႇၼႃႈလိၼ်ၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ထိူၼ်ႁိုဝ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၼိူင်ႈပီၼႆႉ ၽူၼ်ၵႆႉမႃး မွၵ်ႈ ႙႐ ဝၼ်းတေႃႇ ႑႓႐ ဝၼ်းလႄႈ ၼိူင်ႈပီၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် မီး ႔႗ ၼဵဝ်ႉ တေႃႇ ႗႐ ၼဵဝ်ႉ ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈတႄႉ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်း မီး ႔႓° တေႃႇ ႘႑° ၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ သေ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈတႄႉ မီးၵႂႃႇ ႖႑° တေႃႇ ႙႖° ၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼႆႉ မီးမႄႈၼမ်ႉ ႁွင်ႈၼမ်ႉလႆလူင်းတင်းၼမ်သေ မၢင်တီႈၼႆႉ ၵႂႃႇမီး ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ႁၢင်ႈလီလီသေၵွၼ်ႇဢေႃႈ။ ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ဢိၼ်းဝၢႆး၊ ဢိၼ်းၽူဝ်ႇ၊ ၶျွင်းလူင်၊ တပျေႇတူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဢေႃႈ။ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၽူးၼၼ်ႉ မၼ်းဝႆႉ ၼမ်ႉဢုၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၽၢႆဢွၼ်ႇဝႆႉ မီးမွၵ်ႈ ႓႐ သေ ပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။
သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်
သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း
1170
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1170
ၵွင်းမူး ၸဝ်ႈသၢမ်တႃ
ၵွင်းမူးၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆႉ မီးတီႈ ႁူဝ်ဝဵင်းၼမ်ႉတီး ၽၢႆႇတူၵ်းတၢင်းၵႃး ဢၼ်ၶဝ်ႈဝဵင်းၼမ်ႉတီး ႁိမ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼမ်ႉတီးၼႆႉ ပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်းသေ တင်ႈတမ်းဝႆႉ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆး ဢၼ်လုၵ်ႉဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၵႂႃႇမျိတ်ႉၵျီးၼႃး တီႈမၢႆလၵ်း 307 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼမ်ႉတီးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇသေတၵေႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပဵၼ် ဝဵင်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ငိုၼ်းၶွၼ်ႈလႄႈ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လီယူႇလီသဝ်းတႄႉတႄႉ။
ဝဵင်းၼမ်ႉတီးၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “ၼမ်ႉတိုင်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်လႆလူင်းမႃး ႁိမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်တိုင်းၼ်ႉလိုၵ်ႉဝႆႉ၊ ၵူၼ်းဢွၼ်ၵၼ်မႃးယူႇသဝ်း ႁိမ်းတိုင်းၼမ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉတိုင်းၼႆသေ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃး ၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈမႃး “ၼမ်ႉတီး” ၼႆယဝ်ႉ။
ၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈလူင်ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “မတူင်းၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈ” ၼႆၼၼ်ႉ ယူႇႁူမ်ႈၸမ်ၵၼ်သေ လင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ သွင်မိုၼ်ႇလိူဝ်လိူဝ်ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈလူင် ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႆးလၢႆလၢႆလႄႈ ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ် ၵိူဝ်းလီ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တႄႉတႄႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵွင်းမူးၵဝ်ႇ ၵွင်းမူးႁၢမ်း ဢၼ်ၵိုတ်းမီးဝႆႉယူႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼႄဝႆႉ လၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေႇမၼ်း တေႃႇႁၢၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ယၢမ်းမိူဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈလူင်ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈ တိုၵ်ႉႁိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းၸေႈလၢၼ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼၼ်ႉ တိုၵ်းသိုၵ်း ၽူႈၶဵၼ်ၶဝ်သေ ႁွတ်ႈလူင်းမႃး တီႈဝၢၼ်ႈလူင်ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းၼမ်ႉတီး မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ မိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်သေ ၶီႇသိုၵ်းၵႂႃႇ မိူင်းဝေႇသႃႇလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆႉ တိုၵ်းသိုၵ်းၽူႈၶဵၼ်ၶဝ် ဢွင်ႇပႄႉလီငၢမ်းယဝ်ႉ ၵမ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ တင်းသဵင်ႈ ဝၢႆႇပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းၶိုၼ်း ဝဵင်းၸႄႈလၢၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်လႄႈ ထိုင်တီႈပွတ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် မေးပီႈဢၢႆႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၵေႃႉပဵၼ် ပီႈလူဝ်းမၼ်း ဢၼ်မီးယူႇ တီႈဝဵင်းၸႄႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇယဝ်ႉသေ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မီးတၢင်းၸႂ်ၵူတ်ႉၸႂ်ယွၵ်း မီးၸႂ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇ ၼိူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်သိၼ်ႈမႄႈယူႇၾႆး (မႄႈၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ) ၼၼ်ႉ မႄးယႃႉ ဢဝ်မႆမၼ်းသေ မႄးတေႃးႁဵတ်း ၽႃႈၸဵတ်ႉၼႃႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈၵူၼ်းမၼ်း ဢဝ်မႃးတွၼ်ႈ ၸဝ်ႈသၢမ်တႃ ၵႃႈတီႈ ပွတ်းတၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၵေႃႈ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်း ႁပ်ႉဢဝ်ၽႃႈၸဵတ်ႉ ဢၼ်ပီႈလူဝ်းမၼ်းၸဝ်ႈ တွၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉသေ ၽိူဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်မႃးၸဵတ်ႉ ၼႃႈမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶူၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇ တီႈၵႄႈၵၢင်မၢၵ်ႇတႃမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ထၢမ်တူၺ်း လွင်ႈတၢင်းမၼ်း လီလီငၢမ်းငၢမ်း ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁူႉၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်း ၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ “ၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီမိူဝ်းၶိုၼ်း တၢင်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇ မိူင်းလင်ၵဝ်ယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်း ဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ တင်းသဵင်ႈ ႁူၼ်လင်ဝၢႆႇပွၵ်ႈလူင်းမႃးၶိုၼ်း တၢင်းဝၢၼ်ႈလူင်ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးယူႇသဝ်း တီႈဝၢၼ်ႈလူင်ၵဝ်ႈဝၢၼ်ႈသေ ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵေႃႇႁဵတ်းတႄႇဝႆႉ ၵွင်းမူးၸဝ်ႈ သူႇၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၵေႃႇႁဵတ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးသူႇယႂ်ႇ၊ ပဵၼ်ၵွင်းမူး သူႇလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်း။ ပေႃးတႄႇၵွင်းမူးယဝ်ႉတူဝ်ႈ လီငၢမ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၵေႃႈ ယူႇသဝ်း တီႈႁိမ်းဝၢင်းၵွင်းမူးၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းလီ ဝူၺ်ႇယႃႇဝတ်ႉၸ လုမ်းလႃးၵွင်းမူးယူႇ ၵူႈဝၼ်းၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။
မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယွၼ်းသူး တိူင်ႇၵၢဝ်ႇဝႃႈ “ၼင်ႇဢၼ် လႆႈလုမ်းလႃး ၵွင်းမူး ႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းလီ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၽွၼ်းလီမၼ်းၼၼ်ႉၸိုင် ၶူၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၵႄႈတႃၶႃႈ ဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမီးမႃးၶိုၼ်း မိူၼ်ၵဝ်ႇသေၵမ်းတီႈၶႃႈ” ယွၼ်းသူးၼင်ႇၼႆလႄႈ ၶူၼ်ၵႄႈၵၢင်တႃ ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူၼ်ၵဝ်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵွင်းမူးၸဝ်ႈသူႇၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “ၵွင်းမူး ယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၵေႃႈ ယူႇသဝ်း တီႈႁိမ်းၵွင်းမူး ႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းလီ လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၵွင်းမူးသေ တေႃႇထိုင် မၼ်းၸဝ်ႈ ပေႃးသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၵေႃႇဢုတ်ႇသေ မီးဝႆႉ ၼႂ်းဝၢင်းၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ဝႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇႁၼ်ယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1957 ၼီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မႃးတင်ႈႁူင်းၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈၽွင်း ဢဝ်ၸၢၵ်ႈထႆလိၼ် မႄးႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ တေတႄႇတင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵွင်းမူးၵဝ်ႇ ၵွင်းမူးႁၢမ်း ၸဝ်ႈသၢမ်တႃ ဢၼ်မီးယူႇ တီႈၼႂ်းပႃႇႁူၵ်ႉပႃႇယိူဝ်ႈယႃႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢၢဝ်ဢဝ် ၸၢၵ်ႈထႆပႅတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ငူးလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ယူႇၼႂ်းၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးသေ ငႃတေသၵ်း ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဝဵၼ်ႉဝႆႉ ၼႃႈလိၼ် တီႈႁိမ်းၵွင်းမူးႁၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႄႇႁူင်းၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်သေယဝ်ႉ ႁိုင်မႃးသိပ်းပီ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၵွၼ်း ႁူင်းၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် ဢူးလငူၺ်ႇ (ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ)၊ ဢူးၽၸဵင်ႇလႄႈ ၵေႃးပၵ တိူၵ်ႈဝၢၼ်ႈႁိမ်းၸမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် တႃႇတေမႄးၵုမ်း လုမ်းလႃးၶိုၼ်း ၵွင်းမူးၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် မႃးတၢင်ႇလဝ်ႈထိုင် တီႈသြႃႇၸဝ်ႈသံၶမႁႃႇၼႃႇယၵ ၽတ်ႉတၼ်ႇတ သီလဝံသ (ဢၷ်ၷမႁႃႇပꧣ်ꩦိတ) သြႃႇၸဝ်ႈ ၵျွင်းဝဵင်းသိူဝ် မျိတ်ႉၵျီးၼႃးယဝ်ႉ။ “သြႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးၸဝ်ႈသူၼႆႉ တႃႇတေမႄးၵုမ်း လုမ်းလႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ၸဝ်ႈမၼ်းသေ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇမႄးၵုမ်းလႆႈ ၼႆၶႃႈလႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်း ၶႅၼ်းတေႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ် ႁဝ်းၶႃႈတၵႃႇ တင်းသဵင်သေ မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၶိုၼ်း ၵွင်းမူးၸဝ်ႈ သူႇၼႆႉ သေၵမ်းၶႃႈ” ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဝဵင်းသိူဝ်ၵေႃႈ ႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ႁပ်ႉဢဝ် ၵႂၢမ်းတၵႃႇၶဝ်သေ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃးဝႃႈ “ꧤၷဝတေႃ ၶေႃ ဢႃၼၼ်ၻႃ ၶꧣ်ꩦ ၽုလ်လပꩦိသင်ၶရꧣံ ဝꧣ်ꧣိတံ မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၶိုၼ်း ဢၼ်ၵဝ်ႇဢၼ်ႁၢမ်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယွင်ႈယေႃးဢၢမ်းဢေႃးတႄႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆသေ တႃႇတေမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၶိုၼ်း ၵွင်းမူး ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ဝဵင်းသိူဝ် ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ၼၢမ်းၼႃႈတၵႃႇ ဝဵင်းၼမ်ႉတီး၊ ဝၢၼ်ႈမျတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၵၼ်ႇလ၊ ဝၢၼ်ႈဝဵင်းမႂ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈသထေးၵုင်း၊ ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇတေႃး ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ တၵႃႇတီႈၸမ် တီႈၵႆ တင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးၵႂႃ ၶိုၼ်းၶိုၼ်းဝၼ်းဝၼ်း ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း တေႃႇထိုင် တီႈပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈ လီငၢမ်းတၢင်ႇထီးမၼ်း ပီၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
တၢင်းသုင်မၼ်း မီး 75 သွၵ်၊ ၸွမ်းႁိမ်းၵွင်းမူးသူႇလူင်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢွင်ႈတႃႇပူႇၸေႃႇ ထၢတ်ႈၸဝ်ႈလႄႈ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်းသေ ဢဝ်ၽႃမၢၼ်ႇ ႁႄႉၵင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမၼ်းသမ်ႉ မီးၽၵ်းတူလဵၵ်း ႁႄႉၵင်ႈဝႆႉထႅင်ႈ ၸၼ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1330 ၼီႈ ၼႂ်းလိူၼ် 3 ၼၼ်ႉ ၽွတ်ႈႁဵတ်း ၸုမ်းၵေႃးပၵ ဢၼ်ပႃးၵူၼ်းၵူႈဝၢၼ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ပွႆးၶၢမ်ႇသၢင်ႇ ၶၢမ်ႇလွင်း ပၢၵ်ႇၼိုင်ႈလႄႈ ပွႆးပူႇၸေႃႇ ၿုၻ်ꩪပူꩡၼိယ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း သမ်ႉပေႃးၵိုၼ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ယၢမ်းၼၼ်ႉမႃး တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးလိူၼ်သၢမ်ၼႆ ပဵၼ်ပွႆႈၽြႃးၵူႈပီပီယူႇယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူး ၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼႆႉ ပေႃးလႆႈၵႂႃႇဝႆႈသႃ လူႇတၢၼ်း ယွၼ်းသူးၼႆၸိုင် တၵ်းပၼ်ၽွၼ်းလီ ၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်း ဢမ်ႇႁၢင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် ၵွင်းမူးထွတ်ႈ ၵွင်းမူးမျၢတ်ႈလႄႈ ၸၢင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီ ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း ၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်းယဝ်ႉ။ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ သင်ဝႃႈ လႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ ဝဵင်းၼမ်ႉတီးပေႃးၼႆၸိုင် ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇဝႆႈသႃ ၵွင်းမူးၸဝ်ႈသၢမ်တႃၼၼ်ႉသေ ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈပေႃး တဵမ်ထူၼ်ႈၵၼ် ၵူႈၵေႃႉသေၵမ်းၼႆ ၸင်ႇလႆႈ တိုၵ်းသူၼ်းမႃး ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ထၢၼ်းတေႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ထၢၼ်းတေႃးၵူင်း (ထန်းတောကုန်းရွာ, Htantawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189948 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1530 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1638 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3168 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
486
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:486
ၼတ်ႉၸဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၵ်ႇတႃႇၸေႃႇမျိၼ်ႉမွင်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယဝ်ႉ။ လုမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း ၆၄ လႄႈ ၂၄ တီႈ ပွၵ်ႉၸေႇယႃႇပူင်ႇ၊ ၼၢၼ်းတေႃႇသျေႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (2010–2016)
ၽွင်းလူင် တီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးၽူင်းၸေႃႇႁၢၼ်ႇၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃး တႄႇ ပီ 2010 တေႃႇ 2012 ယဝ်ႉ။
ပျႃႉတတ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈပျႃႉတတ်ႉၵျီး  (ပြဿဒ်ကြီးရွာ, Pyathatgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄးၵူးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191414 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄးၵူးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2034 ၊ ယိင်း 2604 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4638 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 7
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (7) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (38) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (327) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (328) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်း
ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ (မန္တလေးတိုင်းဒေတကြီး), (Mandalay Region) ၼႆႉ မီးတီႈ ပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇမၼ်းမီး မိူင်းတႆး၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းမၼ်းမီး ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉဢေႃႈ။ တီႈဝဵင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈလူင် တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁေႃၶမ်းမျႃႉၼၢၼ်းၸၢၼ်ႇၵျေႃႇ ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉဢေႃႈ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇ ပူးၵမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈလူင် မိူင်းမၢၼ်ႈပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉၼႂ်း တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ
ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈလတ်ႉတီႇတုတ်ႇႁွင်ႇ ၼႂ်းၵႄႈ 19 တီႇၵရီႇ 20 မိတ်ႉၼိတ်ႉလႄႈ 23 တီႇၵရီႇ 45 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇ 94 တီႇၵရီႇလႄႈ 45 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 97 တီႇၵရီႇ ဢေႃႈ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ဢေႇရိယႃႇ မၼ်းမီးဝႆႉ ၁၁၉၂၅.၉၆ လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းဢေႃႈ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသိပ်ႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ၆,၁၆၅,၇၂၃ ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ပေႃးတူၺ်းၾိင်ႈၾႃႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇ (မိူင်းၵုတ်ႈလႄႈ ပၢင်ႇဢူး (ပျိၼ်ႇဢူးလုၼ်ႇ) ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၾိင်ႈၾႃႉပဵၼ်ဢၼ် ဢုၼ်ႇယမ်း ဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉမႆႈ တီႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ မီး 70 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ တေႃႇ 75 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶၢဝ်းၵတ်းမႃးၼႆ မီး 60 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉၵူၺ်းၵွၼ်ႇ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် တီႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ၼႆႉ မီး 100 ၼိဝ်ႉသေ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူးတႄႉ မီး 60 ၼိဝ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၽၢႆႇပွတ်းၸၢၼ်းၸမ်ႉ လႆႈႁၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉ မႆႈႁႅင်းႁႅင်ႈႁွင် ဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 88 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉသေ တၢင်ႉမႆႈၵၢင်ဝၼ်းၼႆႉ မီးထိုင် 110 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵတ်းမႃးၸမ်ႉ တၢင်ႉမႆႈၼႆႉ လူင်းထိုင် 50 တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်တႄႉ တီႈတႃႈလိူဝ်ႇလႄႈ တီႈပၢင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီး 32 တေႃႇ 34 ၼိဝ်ႉသေ တီႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼႆႉ မီး 27 ၼိဝ်ႉ၊ တီႈႁိမ်းႁွမ်း ပူၵ်ႉပႃးၼႆႉ မီးထိုင် 40 ၼိဝ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽူၼ်ၵႆႉတူၵ်းလူင်းထိုင် တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် 56 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈလူင်
ၸႄႈလူင် တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း
• #ၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရ
• #ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းဢေးတႃႇၸၢၼ်ႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းၶျၢၼ်းမျႃႉတႃႇၸီႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းမႁႃႇဢွင်ႇမျေႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
• #ၸႄႈဝဵင်းပျီႇၵျီးတၶုၼ်ႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
• #ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
• #ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
• #ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
• #ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
• #ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
• #ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
• #ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
• #ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
• #ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
• #ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဝဵင်း တၢင်ႇၸိူဝ်း
• ဢေႇလႃႇ
• ဢမရပူႇရ
• ဢၼီးသၶၢၼ်း
• ပူးၵမ်ႇ
• ပႄးလိၼ်း
• ႁၼ်ၸႃး
• လၢႆးတႅတ်ႉ
• ၵၢၼ်ႇမျႄး
• ၵိၼ်းယႂႃႇ
• ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု
• ၵူႇမႄး
• ၵျၢၼ်ႇၺႅတ်ႉ
• ၵျႄႇၵၢၼ်ႇ
• ၵျီႇထွင်ႇၵၢၼ်ႇ
• လႅတ်ႉပၢၼ်ႇလႃႉ
• လႅတ်ႉဝႄး
• မတယႃႇ
သင်ႇၶမိတ်ႉတ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႑႒၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်း
ဝၢၼ်ႈဝဵင်း တၢင်ႇၸိူဝ်း
• မလႅင်ႇ
• မိၼ်းပျိၼ်ႇ
• မိၼ်းၵူင်း
• မျိၼ်းၼီႇ
• မျိတ်ႉတႃး
• မျူဝ်ႉလႃႉ
• ၼပူးဢၢႆႇ
• ၼထူဝ်းၵျီး
• ၺွင်ႇလုၼ်း
• ၺွင်ႇဢူၵ်ႉ
• ၺွင်ႇယၢၼ်း
• ပၢၼ်းဢၢႆႇ
• ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
• ပယၼ်ႇၵၸု
• ပိၼ်းတလႄး
• ဝၢၼ်ႈပူၵ်ႉပႃး
• ပျေႃႇပွႆႇ
• ပျိၼ်ႇၸႃႇ
• ပျိၼ်ႇၸီႇ
• သႄႇတေႃႇ
• သဵၵ်ႉထဵင်း
• သျၢၼ်းယႂႃႇ
• သူၺ်ႇတွင်ႇ
• သူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ
• သီႇမီးၶူင်ႇ
• ၸိၼ်ႉၵူး
• ၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
• တတႃးဢူး
• တႃႈၵွင်
• တပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
• သႃႇဝတ်ႉထိ
• တႄးတေႃး
• တုၼ်းငႄႇ
• ဝႃးၽျူႇတွင်ႇ
• ဝႄးလွင်ႇ
• ဝႅတ်ႉလူး
• ဝႅတ်ႉဝုၼ်ႇ
• ယမႄးတိၼ်း
• ဝဵင်းမႂ်ႇ ယတၼႃႇပူင်ႇ ပၢႆးသၢႆႊ
• ယၢၼ်ႇဢွင်ႇ
• ယၢၼ်ႇတပူဝ်ႇ
• ယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ
• ယႂႃႇတေႃႇ
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ် တီႈၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ယူႇၼၢၼ်ႇၶၢႆႉလူင်းမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢိၼ်းတီးယႃးၶဝ်ၵေႃႈယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၸႄႈတိူင်း ပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၶဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်ၵမ်ႉၼမ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ တႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ႇၸၼ်ႉသုင်ၵမ်ႉၼမ် တႃႇမိူင်းမျၢၼ်ႇပွတ်းၼိူဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
ပုမၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပုမၵူင်း  (ဘုမကုန်းရွာ၊ Bumakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193053 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1467 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3166 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
သွမ်ႇမရႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသွမ်ႇမရႃႇ (ဆွမ္မရာမြို့ ; Saummaraa ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မၼ်းၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ပၢင်တုင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်တုင်ႈ (, Pang Ton, ပန်တုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ
ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၼွင်ဢၢင်းလေးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇသူၺ်ႇ (ၼွင်ႁူၺ်ႈ) ဢၼ်မီးႁိမ်းဝဵင်းၺွင်ႇသူၺ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၼွင်မႄႈမၢႆႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼၼ်ႉ ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈလႄႈ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၼွင်ယႂ်ႇ မၢႆသွင်ယဝ်ႉ။ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်တူၼ်းလွႆ ဢၼ်ၼၢင်ၵႂႃႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 92
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:92
ꧡေးထူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈꧡေးထူဝ်း  (ဆေးထိုးရွာ, Sayhtoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းတယႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191689 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းတယႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1493 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2682 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1516
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1516
485
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:485
1169
1169
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1169
ဢိၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵူင်း  (အင်းကုန်းရွာ, Innkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194459 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 618 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 751 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1369 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 8
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (8) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (39) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (326) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (327) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ (မန္တလေးခရိုင်), (Mandalay District) ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၵႅၼ်ၵၢင် မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇမၼ်း မီး ၼႃႈလိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး မိူင်းတႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မီး မိူင်းတႆး သေ ၽၢႆတၢင်းတူၵ်းမၼ်း မီး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵေႃႈၸေးၼႃႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်လၢမ်းဝႆႉ မီးၵႂႃႇ 477,100 ၵေႃႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ဝဵင်းဢမရပူႇရ၊ ဝဵင်းမတယႃႇ၊ ဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ဝဵင်းမျိတ်ႉငႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပထဝီႇ
ၸွမ်းၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ မၼ်းၵႂၢင်ႈလိူဝ်သေ ပွတ်းႁွင်ႇသေ မၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ႈပဵင်း။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းၼႆႉ မီး 700 လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းသေ ၶႆႈဝႃႈ မီး သၢမ်ပုၼ်ႈ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်း တႄႇဢဝ်ပွတ်းဢွၵ်ႇၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် တေႃႇပေႃးထိုင် သၼ်လွႆမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီးလွႆ ၸိူဝ်းတၢင်းသုင်မီး 4000 ထတ်း ၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈ သၼ်လွႆမိူင်းတႆး ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
မႄႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆလတ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၵႂႃႇၼႆႉ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၸိုဝ်းပဵၼ် ၵဵင်ႇမၼ်း မျိတ်ႉငႄႇ၊ ၶျွင်းမၵျီး မတယႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လႆႈလူင်းၵႂႃႇၸွမ်း သၢပ်ႇလႅၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸူး ၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းမီးမွၵ်ႈ 75 လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလူင်းလူင်း ၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ တီႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးၵုၼ်လိၼ်ၼုမ်ႇသေ ၵုၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈမၼ်း ၼမ်ႉတူႈ (မႄႈၼမ်ႉမျိတ်ႉငႄႇ) ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်မိူင်းတႆး လႆလူင်းမႃးသေ မႃးၶဝ်ၸူးတီႈ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၽၢႆႇတႂ်ႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။
မႄႈၼမ်ႉမတယႃႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶျွင်းမၵျီး (တီႈမိူင်းတႆးႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉပႄ) ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ မိူင်းတႆး တႄႇငဝ်ႈသေလႆလူင်းမႃးသေ မႃးလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၽၢႆႇၼိူဝ် တႃႈလိူဝ်ႇ တၢင်းၵႆ 25 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် (ဢေႇယႃႇဝတီႇ) လႄႈ ၸၵႃးပိၼ်ႇ မွၵ်ႈ 20 လၵ်းၼႆႉ ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇ ၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႃး လႆႈၶုတ်းႁွင်ႈသေ ဢဝ်ၼမ်ႉတီႈႁွင်ႈလူင်ၼႆႉယူႇ။ ႁွင်ႈၶုတ်း ၸိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈတႄႉ ပဵၼ် ႁွင်ႈၶုတ်းသူၺ်ႇလွင်း၊ ႁွင်ႈၶုတ်းသူၺ်ႇတၶျွင်း၊ ႁွင်ႈၶုတ်းတိင်းၵႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁွင်ႈၶုတ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မင်းတုင်းပၽုၼ်ႈလႄႈ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းမီး 30၊ 26၊ 13 လၵ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ် သိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉတင်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ် မျိတ်ႉတဵင်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈတိင်ႇၵၸႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီး။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပေႃးၶၢဝ်းၾူၼ်မႃး တွၼ်ႈတႃႇႁွမ်ၼမ်ႉဝႆႉၼႆ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼွင် ဢွင်ႇပိၼ်ႇလႄႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ 21 လၵ်းၼၼ်ႉမီးၼွင်ၼၼ်ႇတႃႇ လႄႈ တီႈႁိမ်း ဢမရပူႇရ ၼႆႉ မီး ၼွင်တွင်ႇတမၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉၶုတ်းဝႆႉ ႁွင်ႈၶုတ်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ဢွင်ႇပိၼ်ႇလႄႇ လႄႈ ၼွင်ၼၼ်ႇတႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် သွမ်ႈၶဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ၾိင်ႈၾႃႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မႆႈႁႅင်ႈႁွင်သေ ၾူၼ်ဢေႇယဝ်ႉ။ ပၢင်ႇဢူးတႄႉ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၼ်ႇလွႆမိူင်းတႆးဝႆႉလႄႈ လူမ်းမႆႈယွမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈလွႆၼႆႉ ၾူၼ်ႁၢမ်ႉၼမ်သေ တီႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၾူင် မီး 30 ၼိဝ်ႉ တေႃႇ 40 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
မျေႇၸူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမျေႇၸူဝ်ႇ  (မြေစိုရွာ, Myayso) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸူဝ်ႇမူဝ်းၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190614 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1919 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2089 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ၼမ်ၸေးဝႆႉ။ ဢဝ်ႁွင်ႈၶုတ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ မတယႃႇသေဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမူင်ႈ၊ မၢၵ်ႇၵဵင်၊ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ၊ မၢၵ်ႇမူႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်ႇဢူးသမ်ႉ မွၵ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ၊ မုင်ႇလႃႇပၢၼ်း၊ မုင်ႇလႃႇထုၵ်ႈ၊ သတေႃႇပႄႇရီႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်၊ လုၵ်ႉတီႈ ဢမရပူႇရသေဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းတေႃး၊ မွင်းတွင်း၊ ႁူၼ်ႈႁၢင်ႈတွင်း၊ ႁူၼ်ႈႁၢင်ႈၽြႃးၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ လွႆႁိၼ်ၶၢဝ် မတယႃႇသေ ဢွၵ်ႇႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးႁိၼ်ၶၢဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ၵူႈတီႈတီႈ ၼႆႉ ပေႃးၶႂ်ႈလႆႈၶူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼႆ လႆႈသင်ႇဢဝ်ၵႃႈတီႈ တႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။