cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မိူင်းၶႅၼ်ႇၺႃႇ
ၶႅၼ်ႇၺႃႇ၊ ဢၼ်ႁွင်ႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶႅၼ်ႇၺႃႇ (Jamhuri ya Kenya) ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ဢႃႇၾရိၵ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႅၼ်ႇၺႃႇ ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 580,367 km2 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ၼႃႈလိၼ်ဝႃႈ ပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ယႂ်ႇထိသုတ်း ထူၼ်ႈ 48 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈ ပီ 2019 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 47.6 လၢၼ်ႉလိူဝ် ၶႅၼ်ႇၺႃႇၼႆႉ ပဵၼ် မိူင်းႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼမ်ႉသေပိူၼ်ႈ ထူၼ်ႈ 29 တီႈၼႂ်း လူၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ လႄႈ ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူင်ႈ ၶွင် ၶႅၼ်ႇၺႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ၼၢႆႇရူဝ်းပီႇသေ မၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ႁိုင်သေပိူၼ်ႈ၊ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း ထူၼ်ႈသွင်သေ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ထူၼ်ႈၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမွမ်ႇပႃသႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၶိသ်သုမူ ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယႂ်ႇသုတ်း ထူၼ်ႈသၢမ် သေ မၼ်းပဵၼ်ပႃး တႃႈၼမ်ႉ တွၼ်ႈၽၢႆႇၼႂ်း တီႈ ၼွင်ဝိၵ်ႇထူဝ်းရီးယႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉ ၶဝ်ႈပႃး ၼုၶုလု လႄႈ ဢႄႇလ်တူဝ်းရႅတ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2020 ၼၼ်ႉ ၶႅၼ်ႇၺႃႇၼႆႉ လိူဝ်သေ ၼၢႆႇၵျီးရီးယႃး လႄႈ ဢႃႇၾရိၵႃႉၸၢၼ်း ယဝ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထူၼ်ႈသၢမ် တီႈၼႂ်း သႃႇႁႃႇရၽႄ ဢႃႇၾရိၵ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႅၼ်ႇၺႃႇၼႆႉ တီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း သူႇတၼ်ႇၸၢၼ်း၊ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ဢီႇတီႇယူဝ်းပီးယႃး၊ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး Somalia၊ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း မီး ယူႇၵၼ်ႇတႃႇ၊ တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ထၼ်ႇၸၼ်းၼီးယႃး လႄႈ တီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မီး သမုၵ်ႉတရႃႇဢိၼ်းတီးယႃး ယဝ်ႉ။ လႅင်လိၼ်လႄႈ၊ ၾိင်ႈၾႃႉ လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႃႇ၊ တႄႇတီႈၼိူဝ် ၸိၵ်းလွႆ ဢၼ်မီးမူၺ်ႁူမ်ႇဝႆႉ (ပထိယႅၼ်း၊ ၼႄးလီယႅၼ်ႇ၊ ဢွင်ႈ လႄႇၼႃၼႃ တီႈ လွႆၶႅၼ်ႇၺႃႇ ဢၼ်မီးပႃႇထိူၼ်ႇလွမ်ႉႁွမ်ႈဝႆႉ၊ တူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇ လႄႈ ၼႃႈလိၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်ၽုၼ်ႇမၼ်းလိၼ်လီ တေႃႇထိုင် ထုင်ႉလိၼ်ၶူင်ႈ ဢၼ်မီးပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်း ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၾိင်ႈၾႃႉၽဵင်ႇ သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၾိင်ႈၾႃႉ ႁႅင်ႈႁွင် ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ႁၢတ်ႇသၢႆး (ႁၢတ်ႇသၢႆး ၶျႃႇပီႇ လႄႈ ႁၢတ်ႇသၢႆး ၺီႇရီႇ)။
တီႇပႄးယိၼ်း၊ ဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ မွၵ်ႈလၢႆၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလ ဢိၵ်ႇပႃး ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼွင်ႇတေႃႇမိၼ်းၵျီးၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1760 မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် ၶုၼ်ႈသိုပ်ႇ သၢႆၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းၵုင်းပွင်ႇ ထူၼ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈၽွင်းငမ်း တီႇပႄးယိၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း သတူဝ်းမိၼ်းၸေႃး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းတေႃႇ မိူင်းရၶႅင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1784 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈ တီႈပႄးယိၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1808 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸႄႈၵႅင်း (ဝၢႆးမႃး ပဵၼ် [[ပၵျီးတေႃႇ (ၶုၼ်ႇၸႄႈၵႅင်း)|ၶုၼ်ၸႄႈၵႅင်း) ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး သတူဝ်းမိၼ်းၸႃးၼၼ်ႉ ႁပ်ႉဢဝ်ၸုမ်ႈၶူး ၸဝ်ႈၸၢႆးတီႇပႄးယိၼ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2003 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇတူင်ႇဝူင်းပၢႆးမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်း ဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ တီႇပႄးယိၼ်း မႃး မိူဝ်ႈပီ 2003 လိူၼ်မေႇ 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵၢႆႇသိုပ်ႇဝႆႉတင်း ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ ဝဵင်းယေႇဢူး လႄႈ ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ
ၵၢၼ်ႇၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၵျီးၵူင်း  (ကန်ကြီးကုန်းရွာ, Kangyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193805 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1677 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2244 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ထွၵ်ႉသျႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈထွၵ်ႉသျႃႇ  (ထောက်ရှာရွာ၊ Htaukshar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218292 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2733 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4849 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝွၵ်း ၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈပိူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ - ငဝ်ႈပိုၼ်ႉဝိပတ်ႉသၼႃႇ - ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတိယ (ပၢင်လူင်)
သီႇသႅင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ, (ဆီဆိုင်မြို့), (Hsihseng), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ၊ ၼႃႈလိၼ်ပဢူဝ်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တႄးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတႄးတေႃး  (သဲတောရွာ, Theataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမလႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191699 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1485 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1380 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3315 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ (သနပ္ပင်မြို့), (Thanatpin), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈႁႃႈလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းႁွင်ႉဝႃႈ တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပီ 70 ပၢႆႇ မိူဝ်ႈပႆႇတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တႄႇတင်ႈဝဵင်းယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈ တူၼ်ႈတၼၢတ်ႉ တင်းၼမ်သေ ၼႂ်းၵႃႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူၼ်ႈလူင်သွင်တူၼ်ႈၼႆႉ တူၼ်ႈယႂ်ႇသုင်သမ်ႉပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ မုင်ႈႁၼ် ဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၺ်းမီးသုမ်ႉဢွၼ်ႇ သီႇႁႃႈလင်သေ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပႃႇထိူၼ်ႇၼႃလႄႈ ပဵၼ်တီႈလမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇတႃႇ  ဢင်းၵိတ်ႉၵူၼ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၵိုၵ်း တူၼ်ႈတၼၢတ်ႉလူင်သွင်တူၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ဝႃးပဵၼ် ဢွင်ႈလိုဝ်ႈတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇႁိ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၵမ်ႉၼမ်သေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၽဵဝ်ႈပႃႇမႆႉမႃႇထိူၼ်ႇသေ ႁဵတ်းလွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလင်ႁိူၼ်းတူဝ်းၼမ်မႃးလႄႈ ထိုင်မႃး ပီ ႑႑႗႐ မႃး ၸင်ႇႁွင်ႉတီႈၼၼ်ႈဝႃႈပဵၼ် ဝၢၼ်ႈတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ထုင်ႉၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးလႄႈ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈသွင်လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး 6,805 ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႊ ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃး ၵႃႉၶၢႆၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝဵင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ပႃႇၵိူဝ် - တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၽႄ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ပွတ်းတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပႃႇၵိူဝ် - တူင်းၶႂႃႉ ဢၼ်မီး 49 လၵ်းၼၼ်ႉ လတ်းၵႂႃႇ ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်မႃးသေ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼၼ်ႉ ဢိုတ်းဝႆႉသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁဵတ်းပဵၼ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႄႇဢဝ်ပႃႇၵိူဝ်တေႃႇထိုင် ၶရၢၼ်းတူင်းၶႂႃႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သၢႆတၢင်းတေႃႉသူင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႇယႃႇဝတီႇ ၼၼ်ႉ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
တီႈၽၢႆႇသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၶုတ်း ပႃႇၵိူဝ်-ၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 30 လၵ်းၼၼ်ႉ လတ်းၶၢမ်ႈၵႂႃႇ ၵၢင်ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေၶၢမ်ႈၸူးၵၼ် ဝဵင်းၽၢႆႇၼိူင်ႈလႄႈ ၽၢႆႇၼိူင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1900 ၼၼ်ႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈၶဝ် လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ် ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 120 ထတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၶုတ်းလူင်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းၼႆႉ ႁိူဝ်းလူင် ပေးလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉမၼ်းတိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ဝၢႆးလင်မႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႉ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉတီႈ ပၢင်မၢၵ်ႇၼႃႉ၊ တွင်ႇငူႇ၊ လႄႇဝေး၊ သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႆႉ လွင်ႈၸွမ်းႁွင်ႈၶုတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ ၶူဝ်းၵုၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝၢၼ်ႈ 300 ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၽိုၼ်း၊ မႆႉမွင်၊ ဢုမ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်တေႃႉသူင်ႇၵၼ်တီႈ ႁွင်ႈၶုတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ တီႈၼႂ်းႁွင်ႈလူင်ႁွင်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတထူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇၼႆႉ တူၵ်းၼႂ်းၼႃႈလိၼ်တႅမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1931 ၼၼ်ႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 341 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉၼႆႉ မီး 51 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း မီးၵႂႃႇ 10,647 ယဝ်ႉ။
ဢလႄႇၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၵျုၼ်း  (အလယ်ကျွန်းရွာ, Ahlelkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194562 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1106 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1171 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2277 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ပၢင်ႇဢူး၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇဢူး (Paang-U,, ပန်အူ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1559
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1559
1249
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1249
ဝတ်ႉတၵ၊ ၸၢတ်ႈ
35 - ꩡၢတ်ႈဝꩦ်ႉꩦၵ
(ဝꩦ်ꩦၵ = ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ) ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵိုမ်းသၸ်ႉၸႃႇ ၊ ႁႅင်းယႂ်ႇၼႃႇၵတ်ႉတွၼ်း
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉၻေႇသၸႃႇရီႇ ၵႂႃႇတီႈ ၼႂ်းတိူင်းမၷꩪၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၶႄ ၽႆးမႆႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃး ꩡၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉၻေႇသၸႃႇရီႇယူႇ တီႈၼႂ်းတိူင်းမၷꩪယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶဝ်ႈတုင်းသွမ်း တီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ဝၢႆးသုင်းသွမ်းယဝ်ႉ တင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် တင်းၼမ်သေ ၸင်ႇတေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းထိူၼ်ႇယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၽႆးမႆႈထိူၼ်ႇယူႇလႄႈ ရႁၢၼ်းပုထုၸၺ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်တူၵ်းၸႂ်ၵူဝ်ႁႄယူႇ။ ၽႆးဢၼ်မႆႈထိူၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်မႃး တီႈယၢၼ်ၵႆၽြႃးၸုၵ်းဝႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းသၢမ်သိပ်သွၵ်ႇၼႆ မွတ်ႇၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႆႉသေ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ဢၢမ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယူႇလႄႈ မုၼ် ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၽႆးဢမ်ႇမႆႈတီႈၼႆႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၵဝ်ၽြႃးမိူဝ်ႈ လဵဝ်ၼႆႉ။ မၼ်းပဵၼ်လူၺ်ႈ ၵႂၢမ်းသၸ်ႉၸႃႇ ၽွင်းပႃႇရမီႇ တိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေ ႁေႃးၼႄ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈတိူင်းမၷꩪ တီႈဢၼ်ၽႆးမွတ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ်ၶိူဝ်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ ယဝ်ႉ။ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈ ဝႆႉတီႈႁၢင်းသေ ၵႂႃႇႁႃ တၢင်းၵိၼ်မႃးလဵင်ႉယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပႆႇမေႃမိၼ်၊ ပႆႇမေႃပႆ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ၽႆးမႆႈပႃႇထိူၼ်ႇတႄႉတႄႉ ဝႃႈဝႃႈ သဵင်မၼ်း သမ်ႉပေႃးလီၵူဝ်လူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းဢၼ်မီး ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် မိၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇတီႈလွတ်ႈၽႆး ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈမႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈၵေႃႈ ၵူဝ်တၢႆလႄႈ ၸင်ႇဝႆႉပႅတ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၼူၵ်ႉၶုမ်ႈသေ မိၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၽႆး တူဝ်လဵဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတိူင်ႇၵႂၢမ်းသၸ်ႉၸႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တိူင်ႉသၸ်ႉၸႃႇၼႆၵေႃႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း သိပ်းႁူၵ်းသွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၽႆးမွတ်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်တီႈလဵဝ် ပဵၼ်တီႈ လွတ်ႈၽႆးဝႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
32 -	သၼ်တိ ပၵ်ၶႃ ဢပတၼႃ၊ သၼ်တိ ပႃၻႃ ဢဝၺ်ၸၼႃ။ မႃတႃပိတႃ ၸ ၼိၵ်ၶၼ်တႃ၊ ꩡႃတဝေၻ ပꩦိၵ်ၵမ။
ပိၼ်ႇတႆး
(ၵဝ်)မီး ပိၵ်ႇယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမိၼ်လႆႈ။ မီးတိၼ်ယူႇ။ ဢမ်ႇပႆလႆႈ။ ပေႃႈမႄႈၵေႃႈ ပၢႆႈပႅတ်ႈ ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽႆးမႆႈထိူၼ်ႇဢိူၺ်ႉ... မႂ်းၶၢႆႉပၢႆႈၵႂႃႇတႃႉ။
ပေႃႈမႄႈၼူၵ်ႉၶုမ်ႈၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ပေႃႈမႄႈၽြႃး။
(2) ပေႃးထူပ်းၽေးတၢင်းတၢႆ ၊ ပေႃႈမႄႈၸၢင်ႈဝႆႉပႅတ်ႈလုၵ်ႈလၢႆ။
ပၢၼ်းယျႃႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းယျႃႉ (ၸၢၼ်း)  (ပန်းယျ (တောင်)ရွာ, Panya(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယျႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191126 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 656 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 698 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1354 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
တၢၼ်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်းပိၼ်ႇ  (သန်းပင်ရွာ၊ Thanpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218294 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2733 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4849 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မွင်ႇတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမွင်ႇတေႃး (မောင်တောခရိုင် ; Maungdaw District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ မီးဝႆႉ ပွတ်းႁွင်ႇ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပူးတီးတွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမွင်ႇတေႃးသေ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ တီႈ ဝဵင်းပူးတီးတွင်ႇၵေႃႈ ယၢမ်ႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈဝဵင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတွင်ႇပျူဝ်ႇလႅတ်ႉဝႄး၊ ဝဵင်းၶမွင်းသဵၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမျိၼ်းလုတ်ႉ၊ ဝဵင်းတွင်ႇပျူဝ်ႇလႅတ်ႉယႃႇ၊ ဢလႄႇတၢၼ်ႇၵျေႃႇ၊ တွင်ႇပၸႃး၊ ပေႃးလိပၸႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈတွၼ်ႈမွင်ႇတေႃးၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉပၸႃး၊ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၼ်ႇတႃႇပိၼ်ႇ၊ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၼၢတ်ႉ ဢၼ်လႆလူင်း ၼႂ်းၵႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမွင်ႇတေႃး လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉပၸႃး သေ လႆၶဝ်ႈၸူးၼႂ်း ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢၼ်ၶႅၼ်ႈလႅၼ်လိၼ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇတင်း ပင်းၵလႃးတဵတ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်လွင်ႈၵူၼ်း
တီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းမွင်ႇတေႃး လႄႈ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၼႅတ်ႉ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉၼႆႉ မီးလွင်ႈၵႃႉၶၢႆသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃးလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပူးတီးတွင်ႇၼႆႉ သၼ်လွႆမေႇယု ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ထုင်ႉဝူဝ်မႄႈၼမ်ႉၼၢတ်ႉ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃး လႄႈ ထုင်ႉဝူဝ်မႄႈၼမ်ႉမေႇယုႇ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပူးတီးတွင်ႇၼႆႉ မီးၼႃႈလိၼ်ပဵင်းတင်းၼမ်သေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵေႃႈ သတ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမွင်ႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ 96,330 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈပိုၼ်ႉတီႈ ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႇသလၢမ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉလႄႈသင် ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1999၊ လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (23) ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းပူးတီးတွင်ႇ သႂ်ႇၶႂၢၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၺွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယေႇဝေႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵူင်း  (ညောင်ကုန်းရွာ, Nyaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဝေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193740 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဝေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3088 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5647 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵေႃႉမူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵေႃႉမူး (ကော့မှူး), (Kawhmu), ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတလ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉမႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈသေ ၸၢင်ႈဢဝ်သၢႆတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇၸူးလႆႈငၢႆႈငၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။  မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းၽႄ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်း ၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ တေးတယႄး ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်ၶူၼ်တၢင်းၵႃး ၵႂႃႇ တလ၊ တုၼ်ႇတေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈပွင်ႇၸိုဝ်ႈဝဵင်း
လုၵ်ႉတီႈ လၢႆးတႅမ်ႈမွၼ်း ၵၢၼ်ႇမူၵ်ႉ (ကံမုတ်)၊ ပေႃးဢဝ်သဵင်မွၼ်းဝႃႈ ၵေႃႉမု (ကော့မု) သေ လူင်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ကံ (ကော့) ၼႆႉမၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်၊ မုတ်(မု) ၼႆႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ ၸဵင်ႇပႅၼ်ဢွၵ်ႇ (အငူ) ၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၵုၼ်ပႅၼ် ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၶဝ်ႈ၊ မႂ်ပူႉ၊ မၢၵ်ႇမု လႄႈ ၵုင်ႈ၊ ပႃ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်းပႃႇထိူၼ်ႇတုၼ်ႇတေးလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႆႉၵေႃႈ မီးယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မႆႉမွင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ပိူင်လူင် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။
1248
1248
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ (ရွှေဘိုမြို့နယ် ; Shwebo Township ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈပၢင်ႇပဵၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၼမ်ႉမူး လႄႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉမျွင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။
သထေးၸူႇလ၊ ၸၢတ်ႈ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
တီႈမိူင်းရႃႇꩡၷႁၼၼ်ႉ မီးသထေးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ꩪၼသဵꩦ်ꩧိ”။ လုၵ်ႈယိင်းသထေး ၵေႃႉၼၼ်ႉ သမ်ႉႁၵ်ႉမႅၼ်ႈ ၵူၼ်းၵိၼ်ၸၢင်ႈ တီႈႁိူၼ်းၶဝ် ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇလၵ်ႉၵၼ်ပၢႆႈၵႂႃႇ တၢင်ႇတီႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇလုၵ်ႈယိင်းသထေး ၸပ်းတွင်ႉမႃး တႃႇတေၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇပၼ် ၽူဝ်မၼ်းႁူႉသေ ၸင်ႇလၵ်ႉပၢႆႈမႃး ႁိူၼ်းပေႃႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ပႆႇထိုင် တီႈႁိူၼ်းပေႃႈမႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းတူၵ်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇမႃးလဵင်ႉ လုၵ်ႈႁူဝ်ၼူမ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ် ၽႅဝ်မႃးသေ ၶိုၼ်းႁွင်ႉ မိူဝ်းၸွမ်းႁိူၼ်းၶႃယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း မၼ်းၼၢင်း ၶိုၼ်းၸပ်းတွင်ႉပွၵ်ႈ သွင်သေ ၶိုၼ်းလၵ်ႉပၢႆႈမိူဝ်း ႁိူၼ်းပေႃႈမႄႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ပႆႇထိုင် တီႈႁိူၼ်းပေႃႈမႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းတူၵ်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇမႃးလဵင်ႉ လုၵ်ႈၵေႃႉထူၼ်ႈသွင်လႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မိူဝ်းႁိူၼ်း ပေႃႈမႄႈမၼ်းသေ ၶိုၼ်းၸွမ်း ၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်း မိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသွင်ၸၢႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိူတ်ႇၸွမ်းတၢင်းလႄႈ ၵေႃႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ “မႁႃပၼ်ႇထၵ”၊ ၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈ “ၸူꩮပၼ်ႇထၵ”ၼႆႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ (ပၼ်ထၵ=ၵေႃႉၵိူတ်ႇၸွမ်းတၢင်း)
ပေႃးဝႃႈ မႁႃႇပၼ်ႇထၵ ၵေႃႉယႂ်ႇမႃးၼႆ မၼ်းၸင်ႇထၢမ် လွင်ႈပူႇၼၢႆးၶဝ် တမ်ႈတီႈ မႄႈမၼ်း တိၵ်တိၵ်းယူႇ။ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ် ဝႄႈလွတ်ႈလႆႈလႄႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမၼ်းသေ ၸင်ႇဢုပ်ႇၵုမ် ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ် ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶႃသွင်ၵေႃႉ သူင်ႇၵႂႃႇၸူး ပူႇၼၢႆးၶဝ် တီႈဝဵင်းရႃႇၸၵႁယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယင်းတိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ ၶူးမေႃယႃလူင်ꩡီႇဝၵယဝ်ႉ။ မႁႃႇပၼ်ႇထၵၼႆႉ ၵႆႉၵႂႃႇၸွမ်း ပူႇမၼ်းသေ မိူဝ်းထွမ်ႇတြႃးတမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။
မႁႃႇပၼ်ႇထၵၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵႆႉလႆႈထွမ်ႇငိၼ်းတြႃးလႄႈ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းလႄႈ ၸင်ႇယွၼ်းၶႂၢင်း တမ်ႈတီႈ ပူႇမၼ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ်ရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵမ်ႇမထၢၼ်းသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၼွင်ႉၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်း ၸူႇꩮပၼ်ႇ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်တြႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇမၼ်းလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇယွၼ်းၶႂၢင်းတမ်ႈတီႈ တၵႃႇပူႇမၼ်းသေ ဢဝ်ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ရႁၢၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇၼႆႉ ၺၢၼ်ႇထိုင်ႉၼိုၵ်းတႄႉတႄႉ။ လိၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးသီႇၶၵ်ႉၼၼ်ႉ လူဢၢၼ်ႇႁႂ်ႈလႆႈဢူမ်သူပ်း မီးမႃးသီႇလိူၼ်သေတႃႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈ။ လွင်ႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၺၢၼ်ႇထိုင်ႉၼႆႉၸမ်ႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးၵသ်ႉသပၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵႂႃႇသႄႉၼႄးၵိူမ်ႈလိူမ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၺၢၼ်ႇၼိုၵ်း ၸဝ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မႁႃႇပၼ်ႇထၵ ၸင်ႇဝႃႈ “ပေႃးၺၢၼ်ႇ ႁႅင်ႉထိုင်ႉၼိုၵ်းတၢၼ်ႇၼႆႉ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ် လႆႈမၵ်ႈၽူလ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ” ၼႆသေ ၸင်ႇလိုပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇဝတ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆၸဝ်ႈၸူႇလပၼ်ႇထၵ ဢၼ်တေလႆႈၵႂႃႇဢဝ်သွမ်းပဵၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းၶူးမေႃယႃလူင် ꩡီႇဝၵၼၼ်ႉၵေႃႈ မွတ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸူႇလပၼ်ႇထၵ ပဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်လဵၵ်ႉၶေႃးၶူမ်ၵႂႃႇ တႄႉတႄႉ။ မီးၸႂ်မူၼ်ႈသိူဝ်း ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇယူႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈပီႈမၼ်း ဢမ်ႇပၼ်ၼႃႈလီလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈဢၢၼ်းသိၵ်း(ထၢၵ်ႈ)ၼႆသေ ၸင်ႇတေဢၢင်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်း ႁိူၼ်းပူႇၶဝ် ၸဵမ်ၸဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈႁူႉႁၼ်ထိုင် လွင်ႈၸူႇလပၼ်ႇထၵလႄႈ ၸင်ႇမႃးပႆၽၢႆႈ ႁိမ်းၽၵ်းတူ တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇတေ ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၼ်ၸူႇꩮပၼ်ႇထၵလႄႈ ႁေႃးတြႃးပၼ်သေ ႁွင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇတီႈ ၷၼ်ႇꩪၵုꩦီႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇႁႂ်ႈၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇထၵ ၼင်ႈတီႈပၢၵ်ႇၽၵ်းတူ ၷၼ်ႇꩪၵုꩦီႇသေ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ၸူႇꩮပၼ်ႇထၵ... ဝၢႆႇၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ ၼူတ်ႈၽၼ်ႉ ၽႃႈၸဵတ်ႉၶၢဝ်ၼႆႉဝႃႈ ‘ရꩡေႃႁရၼံ ရꩡေႃႁရၼံ’ၼႆတႃႉ” ၼႆသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇၸွမ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၵႂႃႇဢဝ်သွမ်း ႁိူၼ်း ၶူးမေႃယႃလူင် ꩡီႇဝၵယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ၼူတ်ႈၽၼ်ႉၽႃႈၸဵတ်ႉၼၼ်ႉ ၼမ်မႃးၵေႃႈ ၽႃႈၸဵတ်ႉၶၢဝ်ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵဝ်ႇသဝ်ႈၼူၼ်းမွင်မႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇထၵ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် “ၽႃႈၸဵတ်ႉဢွၼ်ႇဢၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸိုၼ်ႈၶၢဝ်လီတႄႉတႄႉ၊ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တူဝ်ၵဝ်လႄႈ ဢၼ်ၸိုၼ်ႈၶၢဝ်လီၼၼ်ႉ ႁူင်ႈႁၢႆသေ ၵဝ်ႇသဝ်ႈဝဝ်းမွင်မႃး လွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ သင်ႇၶႃႇရတြႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းလူင်ၼႆႉ” ဝူၼ်ႉပွင်ႇၸႂ်ၼင်ႇၼႆသေ ၽႄႈတိူၼ်း ဝိပသ်ႉသၼႃႇယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇတမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းꩡီႇဝၵသေ ႁူႉႁၼ်လွင်ႈၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇပွႆႇဢူဢၢႆသၢႆငဝ်း မႃးႁေႃးတြႃးဝႃႈ “ၸူႇꩮပၼ်ႇထၵ... ၽႃႈၸဵတ်ႉဢွၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႆးလိၼ်လႄႈ မၼ်းလႆႈ ၵဝ်ႇသဝ်ႈဝဝ်းမွင်ၵႂႃႇဢိူဝ်ႈၼႆ ယႃႇပေဝူၼ်ႉႁၼ် လွင်ႈၼႆႉၵူၺ်း၊ တီႈၼႂ်းတူဝ်မႂ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈမီး မုၼ်ႈၶႆး ရႃႇၷၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ မုၼ်ႈၶႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႃႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ၷႃႇထႃႇတြႃးမုၼ်ၶမ်းၽြႃး သုတ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇထၵ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢရႁၼ်ႇ ပꩦိသမ်ႇꧤိၻႃႇပတ်ႉတၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလႆႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် ပိꩦၵတ်ႉသၢမ်ၵွင်သေတႃႉ လူင်ႉမေႃၵႂႃႇ ႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇတေႁေႃးတြႃး ဢၼုမေႃးၻၼႃႇပၼ် သွမ်းပဵၼ်းၸီႇဝၵၼၼ်ႉ ပႆႇႁေႃးသေ ၸင်ႇၸႂ်ႉၵႂႃႇပၢင်း ၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇထၵ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉယူႇ တီႈဝတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်သွမ်းယဝ်ႉၼႆ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇထၵ ႁေႃးတြႃးဢၼုမေႃးၻၼႃႇပၼ် ၶူးမေႃယႃလူင် ꩡီႇဝၵယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇထၵ ၸင်ႇၶူၼ်ႉဢွၵ်ႇမွၵ်ႇၶႆႈဢဝ် ၼႂ်းပိꩦၵတ်ႉသၢမ်ၵွင်သေ ႁေႃးတြႃးဢၼုမေႃးၻၼႃႇ ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၶိုၼ်းႁွတ်ႈ ၽႅဝ်ထိုင်တီႈဝတ်ႉၼႆ ၶဝ်ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် မႃးယွင်ႈယေႃးဢၢမ်းဢေႃး ၼမ်ႉၵတ်ႉမုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ၵပ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈၸူႇꩮပၼ်ႇထၵၼၼ်ႉယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၽႅဝ်မႃး၊ မႃးႁူႉငိၼ်း ၵႂၢမ်းဢၢမ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်သေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ “ၸူႇꩮပၼ်ႇထၵၼႆႉ ဢိင်ပိုင်ႈၵဝ်ၽြႃးသေ လႆႈတြႃးလီၵႂႃႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ပိုင်ႈၵဝ်ၽြႃးသေ လႆႈမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးဢွၵ်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈ ၼႄ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ်သထေး ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၸူႇꩮသဵꩦ်ႉꩧိ” တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇယဝ်ႉ။ မီးပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းၸၢင်ႈတၢင်းမေႃ တဵမ်ထူၼ်ႈသေ မေႃတူၺ်းၼိမိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉဢၢင်ႈၵႂႃႇၶဝ်ႈၽဝ်ႈၸူး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းတၢင်း ၸင်ႇလႆႈႁၼ် ၼူတၢႆဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇတၵ်ႉၼိမိတ်ႉဝႃႈ “ၵေႃႉဢၼ်ဢဝ်ၼူတၢႆၼႆႉသေ ႁဵတ်းတိုၼ်းလၢင်းၸိုင် တေလီၵူႈၸွင်ႈဢွင်ႇၵူႈပိူင်သေ တေၸၢင်ႈ မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်ဢိူဝ်ႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၼိမိတ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၼႆၵေႃႈ ၵူၼ်းၽၢၼ်ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “သထေးၵေႃႉၼႆႉ ပေႃးမၼ်းဢမ်ႇႁူႉ မၼ်းဢမ်ႇၼပ်ႉတေႃႈလၢတ်ႈ”ၼႆသေ ၸင်ႇၵဵပ်းဢဝ်ၼူတၢႆဢွၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ပဵၼ် တၢင်းၵိၼ်မႅဝ်းသေ ၵႂႃႇၶၢႆၼႂ်းၵၢတ်ႇလႄႈ လႆႈမႃးငိုၼ်းၶႅၵ်းၼိုင်ႈ။ ငိုၼ်းၶႅၵ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵႂႃႇသိုဝ်ႉၼမ်ႉဢွႆႈၵႅင်ႈ သိုပ်ႇသိုဝ်ႉသိုဝ်ႉၶၢႆၶၢႆၵႂႃႇၼင်ႇၼႆလႄႈ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃး သီႇလိူၼ်ၸင်ႇမီးမႃး ငိုၼ်းဢသပြႃႇ သွင်သႅၼ်ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းသွင်သႅၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်တွပ်ႇၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း သြႃႇမၼ်း တမ်ႈတီႈၼေႃႇၶမ်းၽြႃး သႅၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ သထေးလူင်ၵေႃႈ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၸၢင်ႈ ၵူၼ်းၽၢၼ်ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ထုၵ်ႇၸႂ်ၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇဢဝ် လုၵ်ႈယိင်းသၢဝ်မၼ်း ၵူပ်ႉၵူႈပၼ်ယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ သထေးလူင်ၿႃႇရႃႇၼသီႇ လူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆးၶိုၼ်းလႆႈပဵၼ် သထေးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁေႃးလၢတ်ႈ ၶိူဝ်းꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ပၼ် ၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
သမုꩦ်ꩧႃပေတိ ဢတ်တႃၼံ၊ ဢၼံု ဢၵ်ၵိံဝ သၼ်ꩪမံ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ ပဝ်ႇသူၼ်းၽႆးဢွၼ်ႇသေ ႁႂ်ႈပဵၼ်မုၵ်ႉၽႆးလူင်မႃးၼင်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၵႃႉလၵ်းလႅမ် ဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ ဢဝ်တိုၼ်းလၢင်းဢိတ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇ မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
1247
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1247
ၵၢၼ်ႉၵေႃႇယႂႃႇႁွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃႇယႂႃႇႁွင်း  (ကံကော်ရွာဟောင်းရွာ, Kankawywarhaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းဢူးလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189778 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းဢူးလႂိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 7586 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8160 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 15746 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
သဵၵ်ႉတဵင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉတဵင်း (ၸၢၼ်း)  (ဆိတ္တိန်း (တောင်)ရွာ၊ Seiktein(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191817 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2733 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4849 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မၢတ်ႉၶျ် 26
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် (26) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (85) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (86))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (280) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢတ်ႉၶျ်
တူႇၵွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတူႇၵွင်းၵူင်း  (သူကောင်းကုန်းရွာ, Thukaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူႇၵွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194427 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူႇၵွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 711 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1255 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပၢၼ်းယျႃႉ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းယျႃႉ (ႁွင်ႇ)  (ပန်းယျ (မြောက်)ရွာ, Panya(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယျႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191125 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 656 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 698 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1354 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
1558
1558
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1558
1246
1246
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1246
ၶျေႇပူးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၶျေႇပူးၵၢၼ်ႇ  (ခြေပူးကန်ရွာ၊ Chaypukan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၼီႇၵျိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192422 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၼီႇၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ (သနပ္ပင်မြို့နယ် (ဢမ်ႇၼၼ်) သနပ်ပင်မြို့နယ်), (Thanatpin Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။
တၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ ၼႆႉ မူႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တူၼ်ႈတၼၢတ်ႉ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈတၼၢတ်ႉလူင် သွင်တူၼ်ႈၼႆႉ သုင်ၼႃႇလႄႈ သမ်ႉပေႃးယူႇတၢင်း ပႃႇၵိူဝ်သေ မူင်ႈႁၼ်လႆႈ ဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ပႃႇထိူၼ်ႇၼႃသေ ၵူၺ်းမီး သုမ်ႉဢွၼ်ႇ သီႇႁႃႈလင်ၵူၺ်း။ ပဵၼ်တီႈၼႃႈလိၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၼႃး ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၽဵဝ်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1908 မႃး ၸင်ႇဢွၵ်ႇပေႃႇပဵၼ် ဝၢၼ်ႈတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 685 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ႇသေ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး သိုပ်ႇဝႆႉတင်း ဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇသေ ၵႆယၢၼ် 7 လၵ်းယဝ်ႉ။
ပျိၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး  (ဗြင်ကြီးရွာ, Byingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194560 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1106 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1171 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2277 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႄးၵျီးၵူင်း
ဝၢၼ်ႈတႄးၵျီးၵူင်း  (တဲကြီးကုန်းရွာ၊ Tegyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193029 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1056 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1288 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2344 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဢူင်းတီးၵႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူင်းတီးၵႂႄး  (အုန်းသီးကွဲရွာ၊ Ohntheekwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းတီးၵႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192725 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းတီးၵႂႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 653 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 764 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1417 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵဵင်းတုင်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵဵင်းတုင်, (ကျိုင်းတုံမြို့), (Keng Tung), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ။ ဢၼ်ပဵၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႈ ပၵ်းဝႆႉတီႈ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ (4) ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း (10) ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၵဵင်းတုင်ၼႆႉ တင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး လွၵ်းလၵ်း 12300 သေ လွႆလိူင်ႇၼမ်ဝႆႉ။ လွႆမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ သုင် 5000 ထတ်းတေႃႇ 7000 ထတ်းမွၵ်ႈၼႆႉၵွၼ်ႇ။ တီႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်းတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႃး။ တီႈထုင်ႉၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ၼင်ႇ တႆးၶိုၼ်၊ လႃးႁူႇ၊ လိသေႃး၊ တႆး၊တႆးၼိူဝ်၊တႆးလိုဝ်ႉ၊တႆးလွႆ၊ဢႃႇၶႃႇ(ဢီႇေၵႃႈ)၊ဢႅၼ်ႇ၊ဝ၊ ၶႄႇ၊ မၢၼ်ႊ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်း မွၵ်ႈ 40 ပၢႆၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇ။ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ 1952 ၼၼ်ႉဝႃႈဝႆႉတႄႉ လင်ႁိူၼ်းမီးၵႂႃႇ 45,492 လင်သေ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီးၵႂႃႇ 267,836 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မၢတ်ႉၶျ် 27
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် (27) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (86) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (87))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (279) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢတ်ႉၶျ်
ၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ  (ကျောက်ပုံရွာ, Kyaukpon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193805 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1677 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2244 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
128
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၵူင်းတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတၢၼ်း  (ကုန်းတန်းရွာ, Konetan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းဢူးလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218159 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းဢူးလႂိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 7586 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8160 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 15746 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ယေႇၼီႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (တူၵ်း)  (ရေနီ (အနောက်)ရွာ, Yaeni(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194036 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ ယေႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 953 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1263 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2216 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈမလႄႇ  (မလည်ရွာ, Malel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမလႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191697 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1485 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1380 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3315 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1244
1244
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1244
ၵျွႆးၵျႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵျွႆးၵျႃႉ (ကျွဲကျရွာ, Kywekya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189963 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1868 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3778 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် (, (ကျိုင်းတုံမြို့နယ်), (เมืองเชียงตุง), (Keng Tung Township), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉ ပွတ်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉၶူင်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 12000 sqmiယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ၵဵင်းတုင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင် (ကျိုင်းတုံခရိုင် ; Kengtung District ; ) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ႒႖႔႘ ထတ်း (႘႐႗ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉသေ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မီးၸႄႈဝဵင်း ႕ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ႒႙႖,႐႖႙ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵဵင်းတွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵဵင်းတွင်း, (ကျိုင်းတောင်းမြို့), (Kengtawng), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၺွင်ႇၼီႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၼီႇၵျိၼ်း  (ညောင်နီကျင်းရွာ၊ Nyaungnikyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၼီႇၵျိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192421 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၼီႇၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၵ်ၵꩦၵရသၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၽၵ်းသွမ်းပူႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1245
1245
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1245
ၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉ  (ကျောက်ဆောက်ရွာ, Kyauksauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190835 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 703 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 850 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1553 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
926
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:926
ၵိၼ်ႇမုၼ်းၶျူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်ႇမုၼ်းၶျူင်ႇ  (ကင်မွန်းခြုံရွာ၊ Kinmunchon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192751 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1076 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1315 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2391 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တူးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတၢၼ်း  (ဘူးကုန်းရွာ, Bukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းဢူးလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189777 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းဢူးလႂိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 7586 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8160 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 15746 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မၢတ်ႉၶျ် 28
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် (28) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (87) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (88))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (278) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢတ်ႉၶျ်
1243
1243
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1243
ၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မူဝ်းၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇ  (ကံရွာ, Kan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191645 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 782 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 774 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1556 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၵဵင်းယႆ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵႅင်းယႆ (Kengyai,, ကျိုင်းရယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵွၼ်ႈထၢၼ်၊ ၼမ်ႉထၢၼ်ၶူမ်၊ ငွင်ႉထၢၼ်ငွင်ႉပေႇဢေႃႈ။
ၵူင်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵူင်ႇတေႃး  (ဂုံတောရွာ၊ Gontaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ) ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192439 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1813 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3266 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တၽုတ်ႉသလႄႈ ꧤၼ်ႇလိၵ (ၵူၼ်းၵႃႉသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ)
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႓႐၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
1242
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1242
1893
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1893 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1890 ႁူဝ်သိပ်းပီ
သဵၵ်ႉတဵင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉတဵင်း (ႁွင်ႇ)  (ဆိတ္တိန်း (မြောက်)ရွာ၊ Seiktein(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191818 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2733 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4849 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႇမူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ (တာမွေမြို့နယ်), (Tamwe Township), ၼႆႉ မီးဝႆ့တီႈပွတ်းၵၢင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 1093 acre ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (႒႐)ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (႒႘)ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢၼ်မီး (႔) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင်မီး (႗) ႁူင်းယဝ်ႉ။
တၼ်ႇတုလၼႃႇလိ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉ
5- ၸၢတ်ႈတၼ်ꩦုလၼႃꩮိ
(တၼ်ꩦုလၼႃꩮိ=ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉ) လွင်ႈလူႉသုမ်း ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵူၼ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈတီႈမႅၼ်ႈတၢင်း
တႃႇမူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
ၸွမ်းလူၺ်ႈပိုၼ်း ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇသေ ၸဝ်ႈၽုင်းၵၢမ်ႇ မွင်ႇၵၢၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းၶႄႇ မႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ပူးၵမ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်း လမ်လိၼ်မိၼ်ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်လႆႈလႄႈ မၼ်းၶတ်းၸႂ် ဢၢင်ႈတေလၵ်ႉပၢင်းဢဝ် ထၢတ်ႈတေႃႇမူၺ်ႇတေႃႇ တီႈၽြႃးသူၺ်ႇတၵူင်ႇလႄႈ ၽီလီၽီမျၢတ်ႈၶဝ်ၸင်ႇၽၢၼ်ႇႁဵတ်းငူးလူင် (မြွေ)တူဝ်ၼိုင်ႈသေ ႁႄႉ(တား)လႄႈ ၸင်ႇဝႃး တေဝႃႈ "တားမြွေ" ၼႆသေ ယွၼ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်ႁိုင်မႃးလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး တႃႇမူၺ်ႇ (တာမွေ) ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းမွၼ်းဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမွၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ "တာမွိုင့်" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တာ ၼႆႉ မၼ်းဝႃႈ တူၼ်ႈထၢၼ် မွိုင့် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼိုင်ႈ၊ မၼ်းယၢမ်ႈမီးမႃး တူၼ်ႈထၢၼ်လူင်တူၼ်ႈၼိူင်ႈ ဢိင်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ "တာမွိုင့်"  ၼႆႉသေ ပဵၼ်မႃး တႃႇမူၺ်ႇ ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်တႄႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉ ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
တၼ်ႇတုလၼႃႇလိ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယူႇ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၻၿ်ႉၿ တိုၵ်ႉလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇတေၸႅၵ်ႇၽႄ သွမ်းသလၢၵ်ႇယူႇ။ ၸဝ်ႈလႃႇꩮုၻႃႇယီႇ သမ်ႉၶႂ်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်း ၸင်ႇပုတ်ႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ သွမ်းသလၢၵ်ႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၻၿ်ႉၿယူႇ။ ၸဝ်ႈလႃႇꩮုၻႃႇယီႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇႁူႉလၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ သွမ်းသလၢၵ်ႇ လႄႈ ႁဵတ်းၽိတ်းၽိတ်းၽူၼ်ၽူၼ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၸီႉသင်ႇ လွၵ်းလၢႆးလီၼႄမၼ်းၵေႃႈ မၼ်း ဢမ်ႇႁပ်ႉဢဝ်။ ၼႄလွင်ႈတၢင်း ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉပိူင်ၼိုင်ႈသေ ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ။ တႄႇဢဝ် ၸဝ်ႈလႃႇꩮုၻႃႇယီႇ ယိပ်းၵၢၼ် ၸႅၵ်ႇသွမ်းသလၢၵ်ႇၼၼ်ႉမႃးၼႆ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၼႆႉ လၢပ်ႈလႃႇꧤၶဝ်ၸဝ်ႈ ယူပ်ႈယွမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ရႁၢၼ်းဢွၼ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇၶဝ် ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် လိုပ်ႈ ၸဝ်ႈလႃႇꩮုၻႃႇယီႇ ဢမ်ႇပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၸႅၵ်ႇသွမ်းသလၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လႆႈငိၼ်း သဵင်ဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈလႃႇꩮုၻႃႇယီႇ မိူၵ်ႈမႂ်ႈဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈလႄႈ လႆႈဢဝ်လၢပ်ႈလႃႇꧤပိူၼ်ႈ ယူပ်ႈယွမ်းမႃးယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၸင်ႇႁေႃးၼႄ ꩡၢတ်ႈတၼ်ꩦုလၼႃꩮိယဝ်ႉ-
တႃႇမူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃမၢၵ်ႇတႃ၊ ႁူင်းယႃၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ မီးႁူင်းယႃလူင် ၽႃႇတတ်းႁူ၊ ၶူႈလင်၊ ၶေႃး၊ ၵွၵ်းႁူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တၼ်ႇတုလၼႃႇလိ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉ
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးလႆႈပဵၼ် ၽွင်းမိူင်း ဢၼ်တႅပ်းတတ်းၵႃႈၶၼ် ၸၢင်ႉ၊ မႃႉ၊ ၵႅဝ်ႈ၊ သႅင်၊ ငိုၼ်း၊ ၶမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁမၻတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်းၼၼ်ႉ တႅပ်းတတ်းၵႃႈၶၼ်ၶူဝ်း ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈၶူဝ်းၶဝ် လႆႈပၼ်ၵႃႈမၼ်း တၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၿြႁမၻတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ဢၼ် လေႃးꧤယႂ်ႇ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ။ ၵႃႈၶၼ် ဢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး တႅပ်းတတ်းၼၼ်ႉ မၼ်းထၢင်ႇဝႃႈ ၵႃႈမၼ်းယႂ်ႇ ၼမ်ၼႃႇၼႆယဝ်ႉ။ “ပေႃးဝႃႈ တေသိုပ်ႇတႅပ်းတတ်း ၵႃႈၶၼ်ၼင်ႇၼႆယူႇၸိုင် ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ꧤၼ်ႇꩦႃႇငိုၼ်းၶမ်းၵဝ်ၶုၼ် တေမူတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇယူႇ၊ ၵဝ်ထုၵ်ႇလီ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၽွင်းမိူင်းတတ်းၵႃႈၶၼ် ထႅင်ႈၵေႃႉမႂ်ႇယူႇ”ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ် ၵူၼ်းၵႃႉမိူၵ်ႈမႂ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်ၽွင်းမိူင်း တႅပ်းတတ်းၵႃႈၶၼ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်းမႂ်ႇၵေႃႉၼႆႉ ယွမ်းၵႃႈၶၼ်သေ တႅပ်းတတ်းပၼ် ၶူဝ်းၶွင်ယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် ၶူဝ်းၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်ၼင်ႇ ၽွင်းမိူင်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ တႅပ်းတတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူင်းမႂ်ႇၼႆႉ ၵႂႃႇတႅပ်းတတ်းၵႃႈၶၼ် မႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၵႃႉမႃႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢုတ်ႉတရႃႇပထမႃးၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ မွၵ်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႉမႃႉ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်၊ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူး ၽွင်းမိူင်းၵဝ်ႇသေ ယွၼ်းတၢင်းၶႂ်ႈၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်းၵဝ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ် “ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ် ၽွင်းမိူင်းမႂ်ႇတႃႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တွင်းပၢၼ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်းတႅပ်းတတ်းပၼ်ဝႃႈ ၵႃႈၶၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉၼႆႉ ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ ၽၢႆႇၼႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႃႉ။ ၵဝ်တေၸွမ်းမႃးလႆ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉမႃႉၵေႃႈ တေႃႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးလၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၵႃႉမႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇထၢမ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၽၢႆႇၼႃႈၽွင်းမိူင်းမႂ်ႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၽွင်းမိူင်းတင်းၼမ်ဝႃႈ “ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉ ဢၼ်ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ မႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇၼၼ်ႉ ၵႃႈၶၼ်မၼ်း မီးၵႃႈႁိုဝ်တီႈၶႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၽွင်းမိူင်းမႂ်ႇ တႅပ်းတတ်းၵႃႈၶၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်းမႂ်ႇၵေႃႈ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၸႂ်ၶုၼ်သေ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ “ၵႃႈၶၼ်ၼိုင်ႈ ၶၵ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈၶူဝ်းၶွင်ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၵူၼ်းၵႃႉမႃႉဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ “ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ မိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇတင်းမူတ်း ဢၼ်တၢင်းၼႂ်း ၵႂၢင်ႈ သိပ်းသွင်ယူႇꩡၼႃႇ၊ တၢင်းၼွၵ်ႈၵႂၢင်ႈ ပၢၵ်ႇပၢႆသၢဝ်းယူႇꩡၼႃႇ ၼၼ်ႉဢေႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼင်ႇၼၼ် ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်မႃးၶဝ်ႈၽဝ်ႈၸမ် တမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်တူပ်းတိၼ်တူပ်းမိုဝ်း ႁုၼ်ႉၶူဝ်သေ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉသေ ၵိူမ်ႈလိူမ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ လီဢၢႆၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇလိုပ်ႈပႅတ်ႈ ၽွင်းမိူင်းမႂ်ႇသေ ၶိုၼ်းဢဝ် ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ႁဵတ်းၽွင်းမိူင်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
ၿႃရႃၼသိံ သၼ်တရၿႃႁိရၼ်တံ၊ ဢယမၷ်ꧠတိ တၼ်ꩦုလၼႃꩮိၵႃ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း... လၢတ်ႈၶႃႈလႄႈ၊ “ၵႃႈၶၼ်မႃႉ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႈၶၼ်မၼ်း မီးၵႃႈ ႁိုဝ်တီႈၶႃႈ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈၶၵ်ႉၼႆႉ ၵိုင်ႇတၢၼ်းမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇတင်းမူတ်း ဢၼ်တၢင်းၼႂ်းၵႂၢင်ႈ သိပ်း သွင်ယူႇꩡၼႃႇ၊ တၢင်းၼွၵ်ႈၵႂၢင်ႈ ပၢၵ်ႇပၢႆသၢဝ်းယူႇꩡၼႃႇၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၶႃႈႁိုဝ်”။
(2) လိူၵ်ႈၵူၼ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈဢွင်ႈ၊ ပဵၼ်လွင်ႈလႆႈလူႉသုမ်း။ (3) ပေႃးၶႂ်ႈလႆႈဢၼ်မၢၼ်ႇ၊ ႁႂ်ႈဢဝ်ၺၢၼ်ႇၵူၼ်းမေႃ။
ၵၢႆးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢႆးတွင်ႇ  (ကိုင်းတောင်ရွာ, Kaingtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢႆးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191364 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢႆးတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 512 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 616 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1128 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၵျူဝ်းၵျႃႇဢု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈၵျူဝ်းၵျႃႇဢု  (ကြိုးကြာဥရွာ, Gyoegyaru) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191130 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1003 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1174 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
1557
1557
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1557
1241
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1241
ဢိၼ်းၸိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၸိၼ်း  (အင်းဇင်းရွာ၊ Innzin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192750 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1076 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1315 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2391 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ
ၵႂၢမ်းၼမ်း
သုဝꧣ်ꧣꧤူမိံ ၷꧣ်တွႃၼ သေႃၼုတ်တရႃ ၼႆႉ ပဵꧣ်ႁူဝ်ၶေႃႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႂၢမ်းၼမ်းဝႆႈၽြႃး ၶင်ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇတႆး ပွတ်းတၢင်းဢွၵ်ႇၶူင်းၶဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ယူၼ်း လၢဝ်း ၶိုၼ် လိုဝ်ႉ လႄႈ လႅမ်းၼၼ်ႉ ပုၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းၵႃႈလၢႆလၢႆပုၵ်ႈ မီးၼိူဝ်ႉၵႂၢမ်းဝႃႈ “ၸဝ်ႈသေႃးၼထေႇ လႄႈ ၸဝ်ႈဢုတ်ႉတရထေႇ ၵႂႃႇမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တႃႇၵႂႃႇပိုၼ်ၽႄ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
ပေႃးတေယွၼ်ႈၶိုၼ်း ပိုၼ်းလင်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈ မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ဢမ်ႇၼၼ် သုဝၼ်းၼၽုမ်းၸိုင် ႁူႉတေလႆႈ ယိုၼ်းတၢဝ်းၵႂႃႇထိုင် ပၢၼ်ၶုၼ်ၵလႃး ၸဝ်ႈသီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ ၽူႈပဵၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ မေႃးရိယ ၼႂ်းမိူင်းၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ (ဢိၼ်ႇတိယ ယၢမ်းလဵဝ်) ဢၼ်တင်ႈဝဵင်းႁေႃၶမ်း ယူႇ တီႈမိူင်းပႃႇတရိပုႉတ် (မိူင်းပတ်ႉတၼႃး ယၢမ်းလဵဝ်) မွၵ်ႈပိူဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းပီၶရိတ်ႉ 270 (BC 270) မႅၼ်ႈပီပုတ်ႉထ 273 ၼီႈ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ၵလႃးသီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ ဢဝ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် တင်းထမ်ႇမၸၢၵ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီး ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိသ်သ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်ၵၼ်းယူႇ ၽွင်းၼၼ်ႉ တင်ႈပၢင်ထတ်းသၢင် ထွင်ၼမ်ႉထမ်း ၵႂၢမ်းသွၼ်ပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈ (တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ) ပွၵ်ႈၵမ်း 3 လႄႈ ၼႂ်းပၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းတင်ႈ ၸုမ်းထမ်ႇတူႇတ 9 ၸုမ်းသေ သူင်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇပိုၼ်ၽႄႈ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းၽိုၼ်ၽႅၼ်ႇလိၼ် 9 မိူင်းလူင် ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျႃး၊ ၼႂ်း 9 ၸုမ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းဢၼ်ၸဝ်ႈသေႃးၼ လႄႈ ၸဝ်ႈဢုတ်ႉတရ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆႉ လႆႈၶီႇႁိူဝ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ မႃးၽႄႈတိူၼ်း ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ၸိူင်ႉၼႆ။