မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ
မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇလႄႈ ပၢႆးယူႇလီ
သင်ဝႃႈ ၼႄပၼ် တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီ ပၢႆးယူႇလီ တႃႇတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆၸိုင် တေလႆႈၼႄပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဝၼ်းလုၵ်ႈလုၵ်ႈ မိူဝ်ႈၸမ်တေၼွၼ်းၼႆ တႃႇပၢႆးယူႇလီၼႆ့ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈႁႃ မေႃယႃယဝ်ႉၼႆ ၼႂ်းပပ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႆႉ ၼင်ႇၼႆယူႇ။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၶဝ်ႈပႃး Pectin ဢၼ်ဢဝ် ဢွၵ်ႇပၼ်ၵွင်ႉ ၼႂ်းတူဝ်လႄႈ Galacturonic Acid ဢၼ်ယႃပၼ်လႆး တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်း သႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈယိူဝ်ႇယၢႆႈငၢႆႈ တၢင်းပဵၼ်ႁႅင်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ဢေႇလႄႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢွၵ်းဢေႃ ႁႂ်ႈၺၢၼ်ႇၽႂ်းၽၢႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ပိူၵ်ႇၶဵဝ်ယူႇၼၼ်ႉ မီးထၢတ်ႈၵၸီႇသေ မိူဝ်ႈသုၵ်းမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈ ၵၸီႇဢၼ်ၸဵမ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ ပႃးထႅင်ႈ Malic Acid ဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီ ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်း တင်းၼမ်ယူႇ။ ပေႃးပွၵ်ႇပိူၵ်ႇမၼ်းသေ ၵိၼ်ၼႆ တေသုမ်းထၢတ်ႈ Vitamin မၼ်းတင်းၼမ်ယူႇ။ တီႈပိူၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးထၢတ်ႈ ဝီႇထိူဝ်ႇမိၼ်ႇ ၼမ်လိူဝ် တီႈၼိူဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မီးပႃးထၢတ်ႈ Vitamin A လႄႈ ၸင်ႇယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် တင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ မီးပႃးထၢတ်ႈလဵၵ်း၊ ထၢတ်ႈဢႃႇသိၼ်းၼိတ်ႉ၊ ထၢတ်ႈၽေႃႉၸၽရၢတ်ႉလႄႈ ယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် ႁႅင်းလိူတ်ႈဢေႇယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈဝၼ်း 1 kg၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈၵွၵ်း မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၸိုင် တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းၵိၼ်မၼ်းတႄႉ ၼႃႈတေၵိၼ်ၶဝ်ႈ 1 မူင်းၶိုင်ႈလႄႈ ၼႃႈတေၼွၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉ ၸပ်းတူၼ်ႈယူႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် မူင်ႈမႅင်း တေဢမ်ႇယႃႉၵဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈယႃ သိတ်းလႄး မိူဝ်ႈတေၵိၼ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇသုၵ်ႈၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉသေ ၸင်ႇၵွႆႈၵိၼ်ယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈယႃႉပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉပိၵ်ႉ တွင်ႉလူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်ၶဵဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတွင်ႉပိၵ်ႉႁၢႆသေ ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ် လူဝ်ႇလႆႈၵိၼ် မွၵ်ႈသွင်လုၵ်ႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ တွင်ႉၵႂႃႇၼႆၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈၸီႇၵိၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ႁုင်ၵိၼ်ၼႆၸိုင် တွင်ႉတေၶိုၼ်းလီမိူၼ်ၵဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းလူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇဢၼ်သုၵ်းၼၼ်း သင်ဢိတ်ႇသေ ၵိၼ်ပၼ် 1 ၸေႃႉထိုင် 4 ၸေႃႉၼႆ တၢင်းပဵၼ် တွင်ႉၶူပ်းတွင်ႉၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈ ဢဝ်ဢွၵ်ႇ သႆႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ တၢင်းၼႂ်းၼၼ်ႉသေ ဢိၼ်ႇႁႂ်ႈမၼ်းလႅဝ်လီလီသေ ၵိၼ်ပၼ် မိူဝ်ႈယၢမ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈလႄႈ ၼႃႈတေၵိၼ်ၶဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆ ယိူဝ်ႇယၢႆႈလီ၊ တွင်ႉၵေႃႈ ၵတ်းလီယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇၼၼ်ႉ သင်ဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈလႄႈ ပိူၵ်ႇမႆႉမဵၼ်ႁိူတ်ႈ သႂ်ႇလေႃးသေ ၵိၼ်ၵေၢႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၼိုင်ႈၸေႃႉ မဵတ်ႉငႃးဢွႆၼိူဝ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ် သိၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၵိၼ်ပၼ်ၼႆ တၢင်းပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈလႄႈ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်တီႈသႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇၵိၼ်ပၼ် ၼႃႈတေၵိၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၸင်ႇတေယႃႉလႅဝ်လႆႈ ယိူဝ်ႇ ဢၼ်ိၵၼ်လူင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလူင်းၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈလူမ်ႇလူမ်လႄႈ ပုၼ်ႈတႃႇယူႇလီၼႆႉ လူဝ်ႇပိုင်ႈၼိူဝ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇယူႇယဝ်ႉ။ သင်ႁူဝ်ၶႆႈၼႆ ပွၵ်ႇပိူၵ်ႇ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈသေ ၸမ်ႈၵိၼ်ပၼ်တင်းၵိူဝ် ၶၢဝ်းၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၵိၼ်ထပ်းၵၼ် ၼိုင်ႈဝူင်ႈၼႆ တၢင်းပဵၼ် ႁူဝ်ၶႆႈ၊ ႁူဝ်ၶႆႈၽၢႆႇလဵဝ်လႄႈ ႁူဝ်ၶႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ သမ်ႉထႅင်ႈ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ပၼ်ၽွၼ်းလီ ၽူႈၸိူဝ်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ ပႃးထၢတ်ႈ Calcium ထၢတ်ႈၽေႃႉၸၽရပ်ႉလႄႈ ထၢတ်ႈ Sodium ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၼမ်ႉၽိုင်ႈလႄႈ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃႁူဝ်ၸႂ်ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်  Dr. Elizabeth Barret (California University) မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ “မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် ႁူဝ်ၸႂ် ႁႂ်ႈၶႅၼ်းလႆႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းပပ်ႉၵျၢမ်းယႃႈယႃမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “သင်ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ဢေႇၼႆ ဢဝ်သႆႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢွၵ်ႇသေလႄႈ ဢဝ်ၶမ်းသိူင်းတဵၵ်း၊ ဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈသႂ်ႇ ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းသေၼိုင်ႈ၊ ပေႃးၼိုင်ႈယဝ်ႉ သမ်ႉၶူပ်းၵိၼ်တင်းလုၵ်ႈၼႆ ၸၢင်ႈၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈယႃပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၵိၼ်ၼႆ ယဵဝ်ႈလီမႃးသေ လိူတ်ႈၵေႃႈ တေယွမ်းလူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႂ်း မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ ပႃးထၢတ်ႈ Sodium Chloride လႄႈ ၼႂ်း Tissue ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈသူဝ်ႇၻီႇယမ်ႇ တေဢေႇၵႂႃႇသေ ထၢတ်ႈ Postatsium ၼမ်မႃးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ သင်ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆၸိုင် တၢင်းပဵၼ် ၽီလိၼ်၊ ဢဵၼ်ၵႂ်ႈလႄႈ လုပ်ႇၸဵပ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဢဝ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈ ႁုင်ပဵၼ်ဢူၼ်ယဝ်ႉ ၶိုၼ်းတႃးပၼ် တီႈၸဵပ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸဵပ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်မီးဢရသႃႇၸဵမ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ် ဢႆႁၢႆယူႇယဝ်ႉႉ။ သင်ပဵၼ် ဢႆၶၢဝ်ႈယၢဝ်းၼႆ ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်း 250 gm ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈဝူင်ႈ ၼႆ လူမ်းဢႆ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ပၢၼ်ႁိၼ် တီႈမၢၵ်ႇၵႅဝ်းၼႆ လူဝ်ႇလႆႈၵိၼ်ပၼ် လဝ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇၵူၼ်းပဵၼ် တႃၸဵပ်းၶဝ်တႄႉ လူဝ်ႇလႆႈဢဝ် ၼမ်ႉပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းတႃ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵိၼ်ပၼ်ၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးႁဵတ်း ၼမ်ႉယႃႈယႃ တႃၼၼ်ႉတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈပွၵ်ႇဢဝ် ပိူၵ်ႇမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈၶၢင် ဢဝ်ၼမ်ႉသႂ်ႇသေ တင်ႈႁႂ်ႈမၼ်းလိူတ်ႇယဝ်ႉ ပူင်ဝႆႉ ႁႂ်ႈၵတ်းယဝ်ႉ သႂ်ႇပၼ်ၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်တၢင်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်တႃသေလႄႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇပူၵ်ႉဝႆႉ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်းၼႆ ၸၢင်ႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၵိၼ်ပၼ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢၢႆသႅဝ်သူပ်းမဵၼ် ႁၢႆယူႇၼႆ Dr. T.T Hanks တႅမ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းပပ်ႉ Dental Survey ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၵိၼ်ၶဝ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ သင်ၵိၼ်ပၼ် ၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ဢဝ်မႆႉသီၶဵဝ်ႈ သီပၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဵဝ်ႈၶၢဝ်လီ၊ မူတ်းသႂ်လီယူႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼႆႉ ယႃပၼ်လႆႈ မႅင်းဢၼ်မီးတီႈႁိူၵ်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၵႃႉယိုတ်ႈၵႃႉယွႆႉ ႁၢႆယူႇယဝ်ႉ။ သမ်ႉထႅမ်ႈ ၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ မႅင်း Bacteria ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ႁႂ်ႈႁၢႆဝၢႆးသေဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၶဵဝ်ႈမၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႈၼႆႉ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ႁႂ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်း တဵမ်ထူၼ်ႈႊ ယႃႉလႅဝ်ပၼ် ယိူဝ်ႇၼႂ်းတွင်ႉ မၼ်းယၢႆႈလီ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ၵႅၼ်ၶႅင်ယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဢဝ် မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ လေႃးၼမ်ႉၼူမ်း ၵိၼ်ပၼ်မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈၵၢင်းယၢၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်သေ တေယူႇလီ၊ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင် ႁၢင်ႈလီ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁၼ်ၼုမ်ႇလီလိူဝ် ဢႃႇယုဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း မီးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုမ်းတႄႉ သင်ၵိၼ်ပၼ် မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇၼႆၸိုင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်ႉၵူၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလႆႈ။