cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဢိၼ်းၶျွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၶျွၵ်ႉ  (အင်းချောက်ရွာ၊ Innchauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးလႄႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190298 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးလႄႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1631 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1369 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3027 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽွႆးတိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
မိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ (မင်းတပ်ခရိုင်, Mindat District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်း သီႇၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝၢၼ်ႈ ႘႔႐ ဝၢၼ်ႈသေ ၽွၼ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ မီးမႃး ၂၁၂,၂၅၅ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ
သီႇလၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈပိုၼ်ႉသဝ်ထမ်ႇမယဝ်ႉ။ သမႃႇထိၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃၵင်ႈထမ်ႇမယဝ်ႉ။ ပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်မုင်းထမ်ႇမယဝ်ႉ။ သီႇလ၊ သမႃႇထိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ႁၢင်ႈႁေႃလူင်​ မင်ႇၵလႃႇတြႃးလွင်ႈလီတဵမ်ထူၼ်ႈၼႂ်းထမ်ႇမယဝ်ႉ။
ၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ (ကသာခရိုင် ; Katha District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်တူၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း 7 ၸႄႈဝဵင်းသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီး 860,360 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1692
1692
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1692
တူင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတူင်းၵူင်း  (ဒုံးကုန်းရွာ, Donekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194597 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3549 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3929 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7478 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
1302
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1302
702
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:702
တတႃးဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတတႃးဢူး  (တံတားဦးရွာ၊ Tadaru) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192549ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1581 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1981 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3562 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽူးဝိၼ်း တင်ႈသၵ်းယိုၼ်း
ၽူးဝိၼ်း တင်ႈသၵ်းယိုၼ်း (ထႆး: ภูวินทร์ ตั้งศักดิ์ยืน ; ၶႄႇ: 陈普明; ၵိူတ်ႇ 2003 ၸူႇလၢႆႇ 5 ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢႆးၸိူင်းထႆး ဢၼ်မီးတႂ်ႈ GMMTV ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူဝိၼ် ၼႆႉ မၼ်းလႆႈတႄႇ ၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉမၼ်း ၼင်ႇ ၸၢႆးၸိူင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ တႄႇပိုတ်ႇတူဝ် တီႈၼႂ်း တရႃႇမႃႇ ငဝ်းႁၢင်ႈသဵင်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မၼ်း လႆႈမႃႈ မိူဝ်ႈမၼ်းလဵၼ်ႈၸိူင်း ပႃပူၼ်ႉၾႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူင်းၽူႈၸၢႆးႁၵ်ႉၵၼ် ဢၼ်လႆႈႁူၼ်ႉၼူဝ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2021 ၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈလဵၼ်ႈပႃး ပဵၼ်ထၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃႈၸိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ၸိူင်း ပီပထဝီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ဢၼ်ၸၼ်ၸႂ်ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈ
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိုင်ႈဢိင်သေၵေႃႉၵေႃႉ သေဢၼ်ဢၼ်။ ၼၺ်ၺသ်သ ပုရိသေႃ သိယႃ၊ ၼၺ်ၺံ ၼိသ်သယ ꩡီဝေယျႃ၊ သေၵေႃႉၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီမိူၼ်ၶႃႈသေ ပိုင်ႈဢိင်တၢင်ႇၵေႃႉ။ ၶုၻ်ၻၵၼိၵႃယ၊ ဢုၻႃၼပႃလိ၊ ꩡၸ်ၸၼ်ၻဝၷ်ၵေႃ၊ သတ်တꩡꩦိလသုတ်တ ၼႃႈလိၵ်ႈ(႑႕႕)''' ၵူၼ်းမိူင်းသၵျ ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈၶုၼ်ၵေႃးသလၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇပိုင်ႈဢိင်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ၶဝ်ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူႉဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈတိူင်းဝႃႇၸီႇ ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဵၼ်တႂ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႃႇၵထ။ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸီႉၸမ်ႈၼႄပၵ်းပိူင်ၶုၼ် တေလႆႈၸွမ်းၸဵတ်းပိူင် တႃႇဝႃႇၸီႇၶဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸွမ်းယူႇ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဝႆႉလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႃႇ။ မိူင်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇတူၵ်းတႂ်ႈပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁေႃးၼႄ ဢၼ်တေလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ၸဵတ်းပိူင် ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တီႈႁူးၼႃႈၽၵ်းတူၶဝ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈပၵ်းလၵ်းသဝ်လူင်ဢၼ်ၵိုမ်းၶိူင်ႇ၊ လၵ်းသဝ်လူင်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉပၢႆးလူင်ၵေႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈထူၺ်ႈၸၼ်ဢွၵ်ႇလႆႈ။ ပေႃးယဝ်ႉ တေလႆႈမီးၼမ်ႉႁွပ်ႈၶူးဝဵင်း၊ တပ်ႉမႃႉ၊ တပ်ႉလေႃႉမႃႉသေ ဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈမီးပႃးတပ်ႉၶႅၼ်ႇ တႅဝ်းၼႃႈသိုၵ်းယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဢၼ်ပႂ်ႉၽၵ်းတူဝဵင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁတ်းႁၢတ်၊ တေလႆႈမီးၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢိၵ်ႇပႃးၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ဝၢႆးသေ တိုၵ်းသိမ်းဢဝ် တိူင်းၵႃႇလင်ႇၵယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃးသေ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းမၵ်းၸႂ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇသိမ်းဢဝ်မိူင်းလႂ်ထႅင်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၵႅတ်ႇၶႄလႆႈ ၶဵင်တၢင်ႇမိူင်း ပေႃးတေဢမ်ႇမႃးတိုၵ်းသိမ်းဢဝ်မိူင်းမၼ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶပ်ႉၶိုင်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶပ်းၶိုင်ၼင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇၼၼ်ႉသေ တင်ႈတပ်ႉ၊ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတပ်ႉပႆတိၼ်၊ တပ်ႉမႃ့၊ တပ်ႉၸၢင်ႉလႄႈ တပ်ႉလေႃႉမႃ့ ႁႂ်ႈပေႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈႁူႉဝႃႈ ဢႃႇသေႃးၵႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းမၼ်းဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁတ်းၶဝ်မႃးတိုၵ်းမႃးသိမ်းဢဝ်။ ၵူၼ်းတၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ ၸင်ႇပၵ်းသဝ်ႁိၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်သေ တႅမ်ႈၶႅၵ်းဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ သေႃ ဢတ်ထိ ဢၼုသေႃၸၼ ၻေဝၼပရိယသ ဝိၸိၼိတိဢလိၵၼိ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵၼႆႉ ဝၢႆးသေ တိုၵ်းပႄႉႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်လႆႈ တိူင်းၵႃႇလင်ႇၵယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈတၢင်းၼႅင်ၸႂ် လႆႈတၢင်းမွင်ၸႂ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ၽိတ်း ဢၼ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈ ႁၢႆႉလိူင်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးမႃး တိုၼ်းတေဢမ်ႇႁဵတ်းထႅင်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ယူႇတီႈမၼ်းသေ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈပေႉၵိၼ်ၽႂ်၊ ၶႂ်ႈဢဝ်တြႃးထမ်ႇမသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူၼ်တူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇတႅမ်ႈၶႅၵ်းဝႆႉလိၵ်ႈၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လꩪ ၽေႃတိ ပြိတိ ꩪမ်မဝꩡယသ်ပိ၊ ၵဝ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈတၢင်းဢွၵ်ႇပႄႉလူၺ်ႈတင်းတြႃးထမ်ႇမလႄႈ လႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇတႄႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢၼ်ဢွင်ႇပႄႉလူၺ်ႈတင်းတြႃးထမ်ႇမၼႆႉ မင်ႇၵလႃႇလွင်ႈလီတင်းလူင်တိုၼ်းၸုမ်ႇၵူႈတဵမ်ႈထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈဢွင်ႇပႄႉၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၸိုင်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းသိုပ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႑႓၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၽူးဝိၼ်း တင်ႈသၵ်းယိုၼ်း
2022-present: လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်
ၼွၵ်ႈသေ ပရေႃးၵျႅတ်ႉ BL (Boys love) သေ ဢၼ်လႆႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင်မႃးၼႆႉ ၽူးဝိၼ်း လႆႈၶဝ်ႈလဵၼ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း သီးရီးတၢင်ႇဢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ The Warp Effect (2022) ဢၼ်မၼ်းလႆႈလဵၼ်ႈၸိူင်းဝႆႉၼင်ႇ တူဝ်ၸိူင်းမၢဝ်ႇၸၢႆးသိၵ်ႉႁိၵ်ႉ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢၢႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃးၸၢမ်၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ် ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽူးဝိၼ်း တင်ႈသၵ်းယိုၼ်း
2022-present: လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်
ၼႂ်းပီၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၽူးဝိၼ်း လႆႈပိုတ်ႇတူဝ်ငဝ်းတူင်ႉမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁုၼ်ႇပယူၼ်း (2023)၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူင်းၽီၽဵတ်ႇ ဢၼ်လီၵူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈတိတ်းႁုၼ်ႁၢင်ႈၵူၼ်းတၢႆႇၵႂႃႇ မိူင်းထႆး ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉၸိူင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလဵၼ်ၸိူင်းဝႆႉၼင်ႇ တူဝ်ၸိူင်း ထမ်း၊ ဢၼ်လဵၼ်ႈပဵၼ် ၼမ်းၸိူင်း ၵေႃႉဢၼ်ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းမႃးၵႆ တွၼ်ႈတႃႇ ထူပ်းၵၼ်တင်း ၼွင်ႉမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ထိူၼ်ႇလွႆလိုၵ်ႉသေ ဝၢႆးလင်မႃး တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ လႆႈထူပ်းၺႃး သၢႆငၢႆ ပူၼ်ႉလိူဝ်သၽႃႇဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ငဝ်းတူင်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ငဝ်းတူင်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းႁပ်ႉလႆႈ ရဵတ်ႉ 20+ ၼႆလႄႈ ထုၵ်ႇႁၢမ်ႈယင်ႉဝႆႉလၢႆလၢႆဝၼ်း မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ဝၼ်းပိုၼ်ဢွၵ်ႇ တီႈ ပီ 2023 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆသေ ၵၢၼ်ၶိုၼ်းမႄးပၼ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈယဝ်ႉ၊ ငဝ်းတူင်ႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁပ်ႉလႆႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ 18+ ဢၼ်ထုၵ်ႇၶႂၢင်ႈပၼ် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝၼ်းပိုၼ်ဢွၵ်ႇ တီႈ ပီ 2023 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 12 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်းတူင်ႉ ႁုၼ်ႇပယူၼ်း လႄႈ ၶျူမ်ၽယူၼ်း ၼႆႉ တေပိုၼ်ဢွၵ်ႇ ဝႃးသျိၼ်းမၼ်းတင်းသွင်ဢၼ် တီးၸၼ်ႉထၢၼ်ႈဢႃႇယု ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်း ပီ 2023 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼၼ်ႉ ၽူးဝိၼ်း လႆႈထုၵ်ႇပိုၼ်ႇၽၢဝ်ႇဝႃႈပဵၼ် ဢဵၵ်ႇသဵင် ၶွင် ၽူႈႁတ်းငၢၼ်မႂ်ႇ တီႈၼႂ်း ၵဵမ်း first-person shooter ဢၼ်ပဵၼ် Overwatch 2 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈႁတ်းငၢၼ်မႂ်ႇ ၼႆႉမၼ်းပဵၼ်မႃး ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ထႆးတႄႉ တီႈၼႂ်း တူင်ႇၵၢၼ်ၵဵပ်း သေ မၼ်းပဵၼ် တူဝ်ၸိူင်းၵထိူၺ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Lifeweaver ဢၼ်ႁူႉဝႃႈ ၼိရၼ် "ပႂႃ" ၽိုၵ်းသႃမၼီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူးဝိၼ်း ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ တီႈ လွင်ႈလပ်ႉတႃလိူၵ်ႈ ဢၼ်သွၵ်ႈႁႃ ၵူၼ်းထႆးပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈလႆႈ ၽဵၼ်ႈလီ သေ တီႈၼႂ်းၼိူဝ်ႉၵႂၢမ်းၵဵမ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ပႃးဝႆႉ ၽႃႇသႃႇမႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း လွင်ႈပိုတ်ႇတူဝ် ဢဵၵ်ႇသဵင် တီႈၼႂ်းၵဵမ်းလိုဝ်းလင် ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင် Blizzard Entertainment ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းၵႂႃႇ တီႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် တူင်ႇဝိူင်းၵဵမ်းယူႇ။ တူဝ်ၸိူင်း ဢၼ် ဢဝ်သဵင်ၽူးဝိၼ်း လၢတ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2023 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 12 (THA) ဢၼ်မႃး ႁူပ်ႉၵၼ်တင်း ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ပီမႂ်ႇထႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ၶွင် ၽူးဝိၼ်း ဢၼ်တေမႃးထႅင်ႈတႄႉ တေပဵၼ် ၵေႃႉၵၢင်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁိုဝ် Wednesday Club (2023) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း သီးရီးၼႆႉ မၼ်းတေၶဝ်ႈပႃးၼင်ႇ တူဝ်ၼမ်းၸိူင်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃးၸၢမ်၊ ဢိူင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ယေႇတႂိၼ်းၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽယႃးၵျီး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၽယႃးၵျီး (ဘုရားကြီးမြို့ ; Hpa Yar Gyi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)  (သရက်ကန် (တောင်)ရွာ, Thayetkan(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190142 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 569 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 625 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1194 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
249
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:249
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တိၼ်ႇပျုၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၶူဝ်လမ်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶူဝ်လမ်, (ခိုလမ်မြို့), (Kho Lam), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ထီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈထီးၵူင်း (ထီးကုန်းရွာ, Hteekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190191 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 507 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 623 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1130 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢသျေႉယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈဢသျေႉယႂႃႇတိတ်ႉ  (အရှေ့ရွာသစ်ရွာ, Ahsheyywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပႅတ်ႉသွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190798 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3777 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4129 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
သူႇရိယ၊ တူၼ်ၶူးၸဝ်ႈသြႃႇ
ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ
ပီႊၵေႃးၸႃႇ - ၁၃၁၅ၶု၊ တုတိယလိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ(၁၃)ဝၼ်း
ပီႊတႆး - ႒႐႔႗ ၼီႈ
ပီႊသႃႇသၼႃႇ - 2497 ဝႃႇ
ပီႊၶရိတ်ႉ - 1953၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 24၊ ဝၼ်းသုၵ်း
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ
ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈၶၢမ်ႇငဝ်ႈသေ တမ်ႈတီႈဢုပိတ်ႉၸေႇ ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇ ဝိသုၵ်ႉထႃႇၸႃႇရ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ သူႇရိယ တီႈဝတ်ႉႁူမ်ႈယဵၼ်ၵျွင်းတေႃး မိူဝ်ႈပီႊၵေႃးၸႃႇ ၁၃၃၄ၶု လိူၼ်ႁႃႈမူၼ်း။
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း
ပေႃႈမႄႈသွင်ၼေႃႇ ဢိၵ်ႇပေႃႈမႄႈတၵႃႇဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၶၢမ်ႇငဝ်ႈတၵႃႇသေ တမ်ႈတီႈ ဢုပိၵ်ႉၸေႇ ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇ သုမၼ တီႈဝတ်ႉသိမ်ႇၶၼ်ႇထ ဝတ်ႉႁူမ်ႈယဵၼ်ၵျွင်းတေႃး မိူဝ်ႈ ပီႊၵေႃးၸႃႇ 1335 ၶု လိူၼ်(11)လွင်ႈ၊ (5) ၶမ်ႈ ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1973 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 16 ၊ ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း ၵၢင်ၼႂ် (8)မူင်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်း မုၼ်ၸၢင်းၸဝ်ႈယဝ်ႉႁေႃး။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယိုၼ်ႈမွပ်ႈလႆႈထုၵ်ႇသၢၵ်ႈၵၢပ်ႈ
လႆႈၵျၢင်ႉၵမ် ဝိပတ်ႉသၼႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်းတြႃးမႃး။ လႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်ၵႂၢၼ်းၵျွင်း ဝတ်ႉႁူမ်ႈယဵၼ်သႃႇသၼႃႇ မႁႃႇၸီႇၵမ်ႇမထၢၼ်း ၵျွင်းတေႃး တူင်ႇဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း။
ၸဝ်ႈပူၵ်းပွင် လုၵ်ႈၼွင်ႈတပေး ၸဝ်ႈသၢင်ႇၸဝ်ႈၸၢင်း
တူၼ်ၶူးၸဝ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ႁူမ်ႈပႃးတၵႃႇ တင်းသိုင်ႇတင်းမိူင်းသေ ၵေႃႇသၢင်ႈပူၵ်းတင်ႈ တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်းသႃႇသၼႃႇ ဝိပုလ ပရိယတ်ႉတိ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း မႃးမိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1992
တူၼ်ၶူးၸဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၶူးၵႂၢၼ်း တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်း ႁူမ်ႈပႃးမုၼ်ၸၢင်း ၸဝ်ႈၶူးသွၼ်ထမ်း လုၵ်ႈၼွင်ႈတပႄး 1476 ပႃး ႁွတ်ႈမႃးသွၼ်ႈႁူမ်ႈ ပိုင်ႈၽူၺ်း ၶႃးၸႃးသွၼ်ဢၢၼ်ႇ လဵၼ်းထမ်း တြႃးတေႃႇၸဝ်ႈဢၼ်ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉလိၵ်ႈပဵၼ်လၢႆလၢႆၸဝ်ႈ။
ၸွႆႈထႅမ်ပူၵ်းပွင် ပုၼ်ႈပၢင်ႈပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းၽႃးၵႃႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ႁူမ်ႈပႃးတၵႃႇပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းသေ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈပွင်ပဵၼ် ၾႆးၾႃႉ (26) ၵီႇလူဝ်ႇဝတ်ႉ တီႈဝတ်ႉႁူမ်ႈယဵၼ်ၵျွင်းတေႃးလႄႈ
ၾႆးၾႃႉ (250) ၵီႇလူဝ်ႇ တီႈၵႄးၼမ်ႉမႃႉ တႃႇၵူၼ်းၵျွင်း ဢိၵ်ႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ် လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသၢႆလႅင်းၾႆးၾႃႉ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸဝ်ႈ လႆႈပႆလတ်းတတ်းၽႃႇၶတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇမႃးၼႆႉ ၸဝ်ႈဢွင်ႇလိၵ်ႈ၊ ၶၢဝ်ဢွင်ႇလိၵ်ႈ၊ ၸဝ်ႈႁပ်ႉၶႅပ်းၶူ း(ၼႂ်းမိူင်း၊ၼွၵ်ႈမိူင်း)ၸဝ်ႈၸၢင်း၊ ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ဢွင်ႇလိၵ်ႈၵေႃႈၼမ်လၢႆတိူဝ်းတွၼ်းမႃး တေႃႇႁွတ်ႈပေႃးၽႄႈတိူၼ်း ၼင်ႈၵျွင်းၼႂ်းမိူင်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ပျူႉပွင်သႃႇသၼႃႇ မီးမႃးၼမ်လၢႆတေႉꧦ။
ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈသုင်သုတ်းထီႉသွင် တီႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ် လၵ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (၂၀၀၈) သေ တႄႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် မႃးသေ မီးဝႆႉ တႂ်ႈမိုဝ်း ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈဢၼ်ၼႆႉ တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2011 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ထီႉသွင် တီႈၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ တီႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဝႆႉ တႃႇသွင်ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (1985-1988)
ယွၼ်ႉလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉတမတ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ ၾိင်ႈမိူင်း မျၢၼ်ႇမႃႉသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ လၢၼ်းၸိၼ်ႇပႃႇတီႇသေ မိူဝ်ႈပီ 1985 ၼၼ်ႉ လႆႈၶူင်သၢင်ႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
701
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွႆႇၼွႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼွႆႇၼွႆႉ  (နွယ်နွဲ့ရွာ၊ Nwenwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192929 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1691 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1301
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1301
ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းလီ ၸဵတ်းပိူင်
လဝ်ႇယႂ်ယိူင်း သႅင်ၵိုင်ႇမိူင်းႁႂ်ႈလႆႈသိမ်းဝႆႉတႃႉ။
ဢူၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မျိၼ်းဢူးလႄႉ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၵျိၼ်း  (အုပ်ကျင်းရွာ, Okekyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194060 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2104 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း  (မြင်းခြံကုန်းရွာ, Myinchankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190925 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3667 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4318 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7985 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
လိသေႃးလႄႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလိသေႃးလႄႇဢူး  (လီရှောလယ်ဦးရွာ၊ Lishawlelu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးလႄႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190297 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးလႄႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1631 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1369 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3027 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1691
1691
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵိုတ်းပႅတ်ႈလွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယ
မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼင်ႇၼၼ် သႃႇမၼ၊ မရမ်ႇမၼ၊ ရသေးၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပႆတၢင်းပိူင်ႈဝွင်ႇဝႆႉ။ ဢမ်ႇႁၼ်မႅၼ်ႈဢၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ထင်ဢွင်းယူႇတီႈ ဢၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ၊ ဢၼ်ႇႁၼ်ႇမႅၼ်ႈၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ထင်ဢွင်းယူႇတီႈၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ။ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈၵၢၼ်ဢၵုသူဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းၽွၼ်းၸႃႉ၊ ႁဵတ်းမႅၼ်ႈၵၢၼ်ၵုသူဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းၽွၼ်းလီ - ဢွၼ်ၵၼ်ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆ။ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၽႅဝ်ယူႇၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းထမ်ႇမၼၼ်ႉလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆ့ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇသဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸွမ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပရမ်ႇၵၼၵမ်ႈၽွင်းတႄႉ ႁဵတ်းဝၢတ်ႈ၊ သူးတွင်း၊ ၵိူဝ်းလီ၊ ပူႇၸေႃႇၽီသေ ဢဝ်ၵၢၼ်ၶဝ်သုၵ်ႉယူႇ။ လွင်ႈၶဝ်လႆႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၽႅဝ်ႁွတ်ႈၽုင်ႇၶူင်းသၢင် ၿြမ်ႇမၼႆယူႇ။ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ႇတိမ(ၼိပ်ႇပၢၼ်ႇ) ဢၼ်လွတ်ႈယၢၼ်ၽုင်ႇတင်းလူင်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈယိူင်းမၢႆတႃႇၶဝ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်လွင်ႈၸႂ်သဵင်ႈၶဝ်တႄႉတႄႉ။ လႆႈၵျၢင်ႉၵမ်လၢႇးလႆႈၸၢၼ်ႇတီႈၵိူင်းသမၼၶဝ်မႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈၸၢၼ်ႇပႅတ်ႇၸၼ်ႉ။ လၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈပေႃးၽိုၵ်းမေႃမႃးယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈၼၼ်ႉ။ ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သုင်သုတ်း၊ ဢၼ်ယၢပ်ႇသုတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈလႅၼ်ၶွပ်ႇၸႃႇတိ ဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈလႅၼ်ၶွပ်ႇဢၼိတ်ႉၸ။ ဢဝ်ၸၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇဢဝ်လႆႈထၢတ်ႈၵတ်းယဵၼ်း ဢမတ ဢၼ်ယၢၼ်ၽုင်ႇတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵိူင်းသမၼၵိူင်းၼိုင်ႈတႄႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ဢတ်ႉတၵိလေႇမထႃႇၼုယေႃးၵ ၶႃႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းၶၢတ်ႇလႆႈၵိလေႇသႃႇ ဢၼ်ဝူၺ်ႇႁင်ႈတင်းမူတ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်လၢႆးၼႆႉသေ ၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈထၢတ်ႈၵတ်းယဵၼ် ဢမတ ဢၼ်ယၢၼ်လွတ်ႈၽုင်ႇတင်းသဵင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈလႆႈထၢတ်ႈ ဢမတ ၼၼ်ႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇၵျၢင်ႉၵမ်တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ (ပဵၼ်တၢင်းၵျၢင်ႉၵမ်ယၢပ်ႇယဵၼ်းၼႃႇ တႃႇၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၶဝ်ၵွႆး ၵျၢင်ႉၵမ်လႆႈ)ႁိုင်ႈထူၼ်ႈႁူၵ်းပီလုမ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်သင်သေ တေႃႇပေႃးၵိုတ်းၼင်ႁွႆႈလုပ်ႇၵွႆး။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသေ သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇပႆတၢင်းလႆႈယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢၢင်ႈလုၵ်ႉၸုၵ်းၼႆသေ လႆႈလူမ်ႉတူၵ်းၵႂႃႇ။ ၵျၢင်ႉၵမ်ႁူၵ်းပီလုမ်းလုမ်းသေ ဢမ်ႇၽႅဝ်လႆႈတီႈယိူင်းမၢႆလႄႈ ၸင်ႇၵိုတ်းပႅတ်ႈလၢႆးၵျၢင်ႉၵမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵျၢင်ႉၵမ်လၢႆးပၢင်ၵၢင် (မꩡ်ၸိမပတိပၻႃ)သေ ၸင်ႇၶိုၼ်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇႁႃႈၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၵျၢင်ႉၵမ်ၵၢၼ်တြႃးႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇသဵင်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇ။ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈပိူင်ႈတၢင်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈသမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထယဝ်ႉ - ဝႃႈၼႆ။ တေႃႇပၼ်ႇၸဝၵ်ႉၵီၶဝ် ပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉသင်၊ သိုပ်ႇပႆၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းပၢၼ်ၵၢင်သေ ႁႃတုင်းသွမ်းၵိၼ်ယူႇႁဵၼ်းၼၼ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႒႓၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
1691
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်းၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းၽျူႇ  (ကမ်းဖြူရွာ၊ Kanhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်းၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191813 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်းၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2260 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2951 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5211 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1691
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1691
ၵၢၼ်းၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃ (ကသာမြို့နယ် ; Katha ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီး ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢတ်ႇသႃယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ၶူဝ်းလၼီႇ
ၶူဝ်းလၼီႇ(Colony)
ႁွင်ႉဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈၸႂ်ႉ တႂ်ႈမိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ဢင်းၵိတ်ႉ(ပရိတ်ႉတိတ်ႉ)၊ တၢတ်ႉၶျ်၊ သပဵၼ်ႇ၊ ပေႃႇတူႇၶီႇ ၸိူဝ်းၼႆ့ ၶဝ်ၵႂႃႇသွၵ်ႈႁႃၼႃႈလိၼ်တီႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆသေ ဢဝ် မိူင်းၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃး၊ ရူးရူပ်ႉ၊ ဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း၊ ၵုၼ်ဢႃႇၾရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ်မိူင်းတႂ်ႈမိုဝ်းၶဝ်သေ ၸုပ်ႇလိူတ်ႈၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ ဢဝ်လွင်ႈတိုၵ်းသိုၵ်းလႄႈသင်၊ သိုဝ်ႉဢဝ်လႄႈသင်၊ လႅၵ်ႈၵၼ်ၵူးၵၼ်လႄႈသင်၊ ၶဝ်ၵႅဝ်းၸွမ်ၼႂ်း ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းပိူၼ်ႈလႄႈသင်၊ ပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇလႄႈသင်၊ ၶႂၢင်ႈၼႃႈလိၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းဢေႇၼႆႉ လႆႈပဵၼ် မိူင်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းဢႅမ်ႇၽႃႇရႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းလူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ထုၵ်ႇသႂ်ႇတႂ်ႈမိုဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၶူဝ်းလၼီႇသေၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမႃးႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းၶူဝ်းလၼီႇၵမ်ႉၼမ် လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ် ၶူဝ်းလၼီႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ထၢၼ်းၷႂႃႉ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၷႂႃႉ (ႁွင်ႇ)  (ထန်းဂွ (မြောက်)ရွာ, Htangwa(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၷႂႃႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191637 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၷႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2349 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5019 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ
ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ သွင်ဝဵင်းဢေႃႈ။
ဢတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)  (အတာ (အရှေ့)ရွာ၊ Ahtar(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူင်ႇၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191112 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 532 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 838 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1370 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မျူဝ်ႉလႃႉ၊ ဝဵင်း (ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ)
ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ (မြို့လှမြို့ ; Myo Hla) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ၊ [ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ဢၼ်မီး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ထိုင်ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 24 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈပူင် ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း မၢႆလိၵ်ႈ 961/2016 သေ ဢဝ် ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝၢၼ်ႈ 11 ဝၢၼ်ႈ လႄႈ ဢဝ် ဢိူင်ႇငူၺ်ႇတွင်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ဝၢၼ်ႈ 6 ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ 5 ပွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃးၸၢမ်၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၸၢမ် (, Nar Hsan, နားစံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မျူဝ်ႉႁွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉႁွင်း  (မြို့ဟောင်းရွာ၊ Myohaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192551 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1581 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1981 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3562 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
248
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:248
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
ဝီႇလျႅၼ်ႇ ႁိၼ်ႇၼရီႇ "ပီႇလ်" ၶဵၵ်ႉ (သၢမ်) (ၵေႃႉဢၼ်ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈ ပီ 1955၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ဝၼ်းထိ 5) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵၢၼ် ၸိုဝ်ႈလိုင်းလင်မီးဢေႃးယႂ်ႇ ၵေႃႉၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈႁဵတ်းၵၢၼ် ပရႁိတ ပုၼ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵေႃႈၼိူင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ၽၢၵ်ႈၵၼ်တင်း ပေႃးလ် ဢႄႇလ်လႅၼ်ႇ Paul Allen သေၵေႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်တႄႇတင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးလိူဝ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ မၼ်းၼႆႉ ဢဝ်ထိၼိူင်ႈဝႆႉ တႄႇ 1995 တေႃႇ 2009 (မိူဝ်ႈပီ 2008 ပဵၼ် ထိသၢမ်) ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး။ မိူဝ်ႈၽွင်းမီးယူႇတီႈ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆ့ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၸီႇဢီးဢူဝ်ႇ လႄႈ ၽူႈၶူင်သၢင်ႈသွပ်ႉၾ်ဝႄး ၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉမၼ်းပိူင်ႇ သျႄႇယႃႇလွၵ်းၵၢတ်ႇၽုင်ႇ ၽၢႆႇၼိူဝ် 8% လႄႈ ပေႃးဢဝ်ၽူႈပိူင်ႇ သျႄႇယႃႇၵေႃႉတေႃႇၵေႃႉဝႃႈ မၼ်းယူႇတီႈ ၽူႈပိူင်ႇသျႄႇယႃႇၼမ်သေပိူၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ လႆႈမၼ်ႈမႃး ဢမ်ႇလႅၵ်ႈဢမ်ႇလၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈပိူၼ်ႈသေလႄႈသင် တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈသင် တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ႁဵတ်းပပ်ႉလိၵ်ႈဢွၵ်ႇမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽူႈၸုၼ်ႉၶူင်သၢင်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင် ပၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵၢပ်ႈပၢၼ် ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ သုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ လႆႈတၢင်းၼပ်ႉယမ် ၵူၼ်းတင်းၼမ်သေတႃႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇၼႂ်း ႁူင်းၵၢၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ထတ်းသၢင်ႈဝႃႈတႄႉ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇၶႄႉၶဵင်ႇပိူၼ်ႈလႆႈ ဝႃႈၼႆၵေႃႈမီး။ တၢင်းႁၼ်ထိုင်မၼ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၶဝ်ႈ ၵမ်မၼ်ႈၵႅၼ်ႇဝႆႉ ၼိူဝ် လွင်ႈတၢင်းသေဢၼ်ဢၼ် ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃးၶဵၵ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ႁႅင်းသႂ်ႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပူၼ်ႈၵူၼ်းၼမ် ပရႁိတမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2000 တဵမ်မႃး လႆႈတႄႇတင်ႈ Bill & Melinda Gates Foundation တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပရႁိတၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၶူၼ်ႉၵၢၼ်ၽၢႆႇပၢႆးသၢႆႊ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ် ပီ 2000 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇမႃး ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းၵူၺ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸီႇဢီးဢူဝ်ႇ တီႈ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးတီႈယူႇ ႁူဝ်ပဝ်ႈ မၢႆႉၶရူဝ်သွပ်ႉၾ်သေ မၼ်းၶတ်းၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ ၽႃႈပႅတ်ႈ တီႈယူႇ ၽူႈၶူင်သၢင်ႈသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် ပိူင်လူင်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2006 မႃး ၶဵၵ်ႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လုၵ်ႉဢဝ် မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းတဵမ် တီႈ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် တေ တေၶၢႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်း ပွင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းယဝ်ႉ တေပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းတဵမ် တွၼ်ႈတႃႇ Bill & Melinda Gates Foundation ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႃႈၵၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းသိုပ်ႇယိုၼ်ႈၽႄပၼ် Ray Ozzie လႄႈ Craig Mundie ၶဝ်ၵႂႃႇ ၵမ်းလွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ Ray Ozzie ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၶူင်သၢင်ႈသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် ပိူင်လူင်သေ Craig Mundie ၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပျူဝ်ႇရူဝ်ႇ ၽၢႆႇၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2008 လိူၼ်ၵျုၼ် 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဝၼ်းလိုၼ်းသုတ်း ၶဵၵ်ႉ လႄႈတင်း မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး မၼ်းသိုပ်ႇဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈ ဢမ်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႉ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၸွမ်းပိူင် တီႈမၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ William H. Gates လႄႈတင်း Mary Maxwell Gates ၶဝ်သေ ၵိူတ်ႇမႃး တီႈ Seattle, Washington ယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ William H. Gates ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-ၵျႃႇမၢၼ်ႇသေ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ Mary Maxwell Gates ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း သၶွတ်ႉတလႅၼ်ႇ-ဢၢႆးရိတ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မုင်ႉႁေႃႁိူဝ်း ၵူၼ်းပၢၼ်ၵၢၼ် ထၢၼ်ႈသုင်သေ ပေႃးၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်ၼႃႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၵေႃႉၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မႄႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ First Interstate BancSystem လႄႈ the United Way  ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈမၼ်းၼၢင်း J. W. Maxwell ၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ယေးငိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
တီႈၶဵၵ်ႉၼႆႉ မီး ပီႈၼၢင်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ Kristi (Kristianne) လႄႈ မီးၼွင်ႉယိင်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃး Libby ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈပဵၼ် ၵေႃႉထူၼ်ႈသီႇ တီႈ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၶဵၵ်ႉၼၼ်ႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉတီႈၸိုဝ်ႈၽၢႆႇလင် ပေႃႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ III လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ William Gates or "Trey" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ ၸဝ်ႉမႃးၸိူ်ဝးၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃႈမႄႈၶဵၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈပၢၼ်ၵၢင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်လႆႈ ၶတ်းၸႂ်မႃးၼႆ မၼ်းလႆႈတွင်းဝႆႉ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်းယူႇ။ ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းလႆႈ 13 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇ လႆႈၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တီႈ Lakeside ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽွင်းပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ ထိုင်ၸၼ်ႉၵဝ်ႈ (Eighth grade) မႃး လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းၸိူဝ်းပဵၼ်မႄႈ သေ ႁဵတ်းၵၢတ်ႇၶၢႆ ႁႃငိုၼ်းၵွင်ၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇသိုဝ်ႉ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ GE ၸုမ်ႇၼိူင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႂ်ႉၸွမ်းလႆႈ တီႈ ပရိၼ်ႇတႃႇ ၸၢၵ်ႈဢိၵ်ႇလိၵ်ႈ မဵဝ်းၼိူင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် (ASR033 teletype) (ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၼ်ၼင်ႈဝႆႉ သႃႇပိူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢိတ်ႇလိၵ်ႈဢွၵ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈၸႂ်မႃး တႄႇဢဝ်လွင်ႈတႅမ်ႈ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင် GE ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇမၼ်းတေ တႄႇတင်ႈလႆႈ လွင်ႈမၼ်းၶဝ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈထုၵ်ႇၶႂၢင်းပၼ် ၶၢဝ်းၶိုၼ်ႈပၢႆးၼပ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ ဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတႅမ်ႈမႃးၸွမ်း ၸၢၵ်ႈလုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶဵမ်း (tic-tac-toe) မဵဝ်းၼိူင်ႈသေ ဢၼ်လႆႈဢဝ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇသေ လဵၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းတိူဝ်း လႆႈၸႂ် ၸၢၵ်ႈ (ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ) ၼၼ်ႉမႃးၼႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းတိူဝ်းၶဝ်ႈၸႂ်သေ သွၵ်ႁႃ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ဝႃႈ ႁဵတ်းႁိုဝ် မၢႆသိမ်းဝႆႉ မၢႆၶူၵ်ႉ သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်မၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉ တွင်းၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဝႃႈ "ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တီႈၼႂ်းၸၢၵ်ႈၼႆႉသေ မၼ်းတေမီး သေဢၼ်ဢၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီ" ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပွႆးႁႃငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ယဝ်ႉ ၶဝ်သွၵ်ႈႁၼ် ပိူင် ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း တီႈၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၵ်ႇပႃးတင်း DEC PDP minicomputers (DEC PDP ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇဢွၼ်ႇဢိတ်း ပၢႆးၽၢႆႇမေႃ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ပိူင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႃႇဢၼ်ၼိူင်ႈ ပဵၼ်ပၢႆးမေႃ PDP-10 ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင်ၶွမ်ႇပၼီႇ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ Computer Center Corporation (CCC)  ၼၼ်ႉသေ ၼၼ်ႉပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ဢိုတ်းႁႄႉဝႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်း Lakeside သီႇၵေႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶဵၵ်ႉ၊ ပေႃးလ် ဢႄႇလမ်ႇ၊ ရိတ်ႉ ဝီႇလၢၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်ႉဢီႇဝႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်လႄႈ လႆႈဢိုတ်းႁႄႉၶဝ်သီႇၵေႃႉၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶဝ်လႆႈႁူႉၵႂႃႇဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ပိူင်ယႃႉၵဝ်း ဢၼ်ၼိူင်ႈသႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼႂ်း ပိူင်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ တွၼ်ႈတႃႇ ဢမ်ႇလႆႈပၼ်ငိုၼ်းသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ လွင်ႈဢိုတ်းႁႄႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသီႇၵေႃႉၼႆႉ လႆႈႁႃပၼ် ပိူင်ယႃႉၵဝ်း တီႈၼႂ်း သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် CCC ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵၼ်တႄႉ လႆႈတိူဝ်းလိူဝ်ပၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၸႂ်ႉ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ ပၢႆးမေႃတႄႇလီႇ (Teletype) ၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇတီႈ ႁွင်ႈလုမ်း CCC ၶဝ်သေ လႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူတ်ႉငဝ်ႈငႃႇ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉသႂ်ႇဝႆႉတီႈၼႂ်း ပိူင်ၸၢၵ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်းလႄႈ FORTRAN, LISP ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်လႆႈၵပ်းၵၢႆၵၼ်တင်း ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ CCC ၼႆႉ တေႃႇထိုင် ပီ 1970 သေ ဝၢႆးလင်မႃး ၶွမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉ လႆႈဢွၵ်ႇယၢၼ်ၼႂ်း တူင်ႇဝိူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈပီၼိူင်ႈမႃး လုၵ်ႉတီႈ Information Sciences, Inc သေ တွၼ်ႈတႃႇ ၼႄပၼ် ငိုၼ်းလိူၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် COBOL ၼၼ်ႉၼႆ ႁႂ်ႈမၼ်းတႅမ်ႈပၼ် ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇဢၼ်ၼိူင်ႈၼႆလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၶၢဝ်းယၢမ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၸၼ်ႉသုင် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸုမ်းၸတ်းၵၢတ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်း လႆႈႁူႉၼမ်ႉၵတ်ႉ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းတႅမ်ႈလႆႈ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇလႄႈ  ဝၢႆးမႃး ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လႆႈတႅမ်ႈပၼ် ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းပၼ် လွၵ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း တွၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶဵၵ်ႉၼႆ့ ဢဝ်ၸႂ်မၼ်းသေ ၶိုၼ်းမႄးပိၼ်ႇတႅမ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈမၼ်းၶဝ်ႈသေၶိုၼ်ႈလႆႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ပႃးလုၵ်ႈႁဵၼ်း ၼၢင်းယိင်းၼမ်ၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ၶဵၵ်ႉလႆႈလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ "ပေႃးၵဝ်လႆႈယူႇၸွမ်း ၸၢၵ်ႈ (ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ) ၵဝ်ႇၸင်ႇၸၢင်ႈၼႄ လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်ၵဝ်လႄႈ ပေႃးၵဝ်တေလႆႈယူႇ ယၢၼ်ၵႆၸၢၵ်ႈတႄႉ တေယၢပ်ႇယဵၼ်းဝႆႉ" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉဢၼ်မီး ဢႃႇယု 17 ၼႆႉ ဢိၵ်ႇတင်း ဢႄႇလ်ဢႅမ်ႇသေ လႆႈသၢင်ႈလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်မႃး ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်တႅမ်ႈမႃးလႆႈ Traf-O-Data ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်း traffic counters တီႈ Intel 8008 processor ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးၸဝ်ႉႁူဝ်ပီ 1973 ၼၼ်ႉ ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းပၼ်မႃး လွင်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ သၽႃး လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတႂ်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်း တီႈ Lakeside School မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1973 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢႆပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈ SAT ဢၼ်ပၼ် 1600 ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈ မႃး 1590 သေ ၽွင်းမၼ်းၶိုၼ်ႈ တီႈ Harvard College မိူဝ်ႈပီ 1973 ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈထူပ်းတင်း Steve Ballmer ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉထႅမ်မၼ်း တွၼ်ႈတႃႇမၼ်းတေပဵၼ်မႃး ၸီႇဢီးဢူဝ်ႇတီႈ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းပီသွင်ၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လႆႈၶူင်သၢင်ႈ algorithm of pancake မႃးသေ မၼ်းၼႆႉ လႆႈၶေႃႈၵႄႈလိတ်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ပၼ်ႁႃ ဢၼ်ဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈသပ်းလႅင်းၼႄတီႈ ၶၢဝ်းသွၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇ combinatiorics ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်း ၽရေႃႇၾႅတ်ႇသႃႇ Harry Lewis ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး ၶိုၼ်းဢဝ်ၶေႃႈတွပ်ႇ ၶဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးပိၼ်ႇတႅမ်ႈ ႁႂ်ႈတူၵ်းပိူင်မၼ်းသေ ဢဝ်ပေႃႉၵိုၵ်းၸွမ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ Christos Papadimitriou ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သၢမ်သိပ်းပီၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ပူင်ဢၼ်ၽႂ်းသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈတီႈ ႁႃႈဝႅတ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁႂ်ႈၸွမ်းၸၼ်ႉမၼ်းလီလီသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵမ်ႉၼမ်ၼမ်ၼႆႉ မၼ်းသဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸွမ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၼ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတင်း ဢႄႇလ်ဢႅမ်ႇ (Paul Allen) ယူႇတႃႇသေႇသေ ထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈ ပီ 10974 မႃး ဢႄႇလ်ဢႅမ်ႇၼႆႉ ဢဝ်မၼ်းၵွင်ႉၵၢႆႇပၼ်တင်း ၶွမ်ႇပၼီႇ ပၢႆးမေႃ Honeywell ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ပၢႆးမေႃ MITS Altair 8800 ဢၼ်ဢဝ် Intel 8080 CPU ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉလႄႈတင်း ဢႄႇလ်ဢႅမ်ႇၼႆႉ မုင်ႈႁၼ်တိုဝ်းတၢင်းမႃးလႆႈ တွၼ်ႈတႃႇ တႄႇတင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇသွပ်ႉၾ်ဝႄး တႃႇ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းဢဝ်လွင်ႈတႅပ်းတတ်းမၼ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းတိူင်ႇပၢင်ႇၵၼ်တင်း ပေႃႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶဝ်ႁူႉဝႃႈ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းမီးႁႅင်းထၢတ်ႈၸႂ် ႁၢဝ်ႈႁႅရ်း တွၼ်ႈတႃႇ တႄႇတင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် တႃႇ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ သုၼ်ႇတူဝ် ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်မၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးမေႃ BASIC
ပီ 1975 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉ ၽွင်းဢွၼ်ၵၼ်သူင် ပၢႆးမေႃ ဢီႇလႅတ်ႉထရေႃးၼတ်ႉ Altair 8800 ၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လႆႈၵွင်ႉၵၢႆႇၸူး Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) ဢၼ်ၶူင်သၢင်ႈ microcomputer ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပၼ်ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈဝႃႈ မၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ BASIC interpreter တွၼ်ႈတႃႇ ပိူင်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈတႄႉမၼ်း Altair ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ် ၶဵၵ်ႉ လႄႈတင်း ဢႄႇလ်ဢႅမ်ႇၶဝ် ၵေႃႉပိူင်ႇ။ ၶဝ်တႅမ်ႈၶူတ်ႉမႃး တွၼ်ႈတႃႇဢၼ်ၼၼ်ႉ ၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ၶဝ်ႈၵူၺ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈ MITS ၶဝ်ႈၸႂ်မႃးၼိူဝ်ၶဝ်ၵူၺ်း။ Ed Roberts ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ MITS ၼႆႉလႆႈၽွမ်ႉၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ တူၺ်းလွင်ႈၼႄႁၢင် ၵၢၼ်ၶူင်သၢင်ႈ ၶဵၵ်ႉၶဝ်သေ၊ ၽိူဝ်ႇႁိုဝ်ထႅင်ႈလၢႆဝူင်ႈမႃး ၶဵၵ်ႉၶဝ်ၼႆ့ လႆႈၶူင်ႈသၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ပၢႆးမေႃ ဢၼ်ငၢႆးၵၼ်တၢင်း Altair ဢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈတီႈၼႂ်း minicomputer ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ BASIC interpreter မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၼႄႁၢင်ႈၶဵၵ်ႉၶဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈ ႁွင်ႈလုမ်း MITS ဢၼ်မီးတီႈ Albuquerque ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈဢွင်ႇမၢၼ်မႃးသေ ၽွၼ်းလႆႈမၼ်းတႄႉ ၸဝ်ႈၸၢင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၸူး MITS တွၼ်ႈတႃ ၶူင်သၢင်ႈ interpreter တႃႇ Altair BASIC ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1975 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ MITS လႆႈပၼ်ၵၢၼ် ၽေႃးဢႄႇလ်လၼ်သေ ၶဵၵ်ႉၵေႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်း ၽေႃး တီႈ MITS ဢၼ်မီးတီႈ Albuquerque ၼၼ်ႉၼႆ မၼ်းၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၶႂၢင်ႉ တီႈ Harvard ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၸၢပ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ "မၢႆႉၶရူဝ်ႇ-သွပ်ႉၾ်" ၼႆသေ ႁွင်ႈလုမ်းဢွၼ်တၢင်းသိုတ်းၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ Albuquerque ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပီၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် hyphen မၼ်း ပူတ်းတူၵ်းပႅတ်ႈသေ ထိုင် ပီ 1976 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 26 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ၸိုဝ်ႈၶွမ်ႇပၼီႇ "မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်" ၼၼ်ႉသေ ၷႂႃႇတၢင်ႇမၢႆၽၢင်တီႈ ၵႅမ်လုမ်းၸႄႈမိူင်း တီႈ New Mexico ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇတီႈ Harvard သေ ႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းသုတ်း။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉ (Microsoft's BASIC) ၼႆႉ လႆႈလိုဝ်းလင်မႃးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၽူႈသူင်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၶဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပႆႇပိုၼ်ၽႄတီႈၼႂ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁၼ် ထုတ်ႇဢဝ်ၵေႃႇပီႇမၼ်းသေ ပိုၼ်ၽႄတီႈၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းထုတ်ႇဢဝ်သေ ပိုၼ်ၽႄၵႂႃႇထႅင်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ထိုင် 1976 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ MITS newsletter သေၵေႃႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈထိုင်ၸူး ၽူသူင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၶဝ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ MITS သေ တေဢမ်ႇသိုပ်ႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇထႅင်ႈ၊ တေဢမ်ႇပႆႇသိုပ်ႇ ၽိုၼ်ၽႄထႅင်ယဝ်ႉသေ ႁၢၼ်ႉတေႃႇ ပေႃးလႆႈ ၵိုင်ၵႃႈၵိုင်ၶၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ တေထိင်းသိမ်းဝႆႉ သွပ်ႉၾ်ဝႄးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇပေႃးလိုဝ်းလင်မႃး တီႈၼႂ်းၵႄႈ ၽူႈသူင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇၶဝ် ၵႃႈႁိုဝ်သေတႃႉၵေႃႈ ၶဵၵ်ႉတႄႉ မၼ်းသိုပ်ႇႁဵတ်း ၸွမ်းၼင်ႇ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ ၽူႈၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵိုင်လႆႈ ၵႃႈၶၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆလင် ပီ 1976 ၼၼ်ႉ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼႆႉ ဢွၵ်ႇမႃးတႂ်ႈ ႁူမ်ႈငဝ်း MITS သေၵေႃႈ သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ သွပ်ႉၾ်ဝႄး တွၼ်ႈတႃႇ ပိူင်ဝိၼ်းတူဝ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1979 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းၼ်ႉ ဢဝ်ၶွမ်ႇပၼီႇမၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ Albuquerque သေ ၶၢႆႉၸူး ဢွင်ႈတီႈမႂ်ႇ Bellevue ဢၼ်မီးတီႈ ဝႃႇသျိၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီပၢႆးၸဝ်ႉ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်တင်းသဵင်ႈၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶွမ်ႇပၼီႇ ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယဝ်ႉ။
ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းလႆႈယူႇၽၢႆႇၼိူဝ်သေ မုင်ႈႁၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းမႃးလႄႈ မၼ်းၸၼ်ႉ ပၵ်းပိူင် မၢႆမီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်း ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိူင်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးထတ်းသၢင်ႈ ပၵ်းပိူင်ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ၵမ်းဢၼ်ဢၼ်သေ၊ ပေႃးမၼ်းႁၼ်မႅၼ်ႈ ဢၼ်မီးလွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄး မၵ်ႈမၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽွင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်း IBM
ပီ 1980 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ IBM သေ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ IBM PC ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလူဝ်ႇ BASIC interpreter လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇတႅမ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁႃ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်မႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈတၢင်တူဝ် IBM ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၶဝ်လူဝ်ႇ Operating System ၼႆ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လႆႈၸီႉၸူး Digital Research (DRI) ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉယဝ်ႉတီႈ CP/M Operating System ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵျီး  (ညောင်ကြီးရွာ၊ Nyaunggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းပႃးၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192366 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းပႃးၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 857 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1537 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
မိူဝ်ႈၽွင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်း IBM
လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း IBM လႄႈ DRI ၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃး၊ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း လိၵ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်။ ၽူႈတၢင်တူဝ် IBM ဢၼ်ပဵၼ် Jack Sams ၼႆႉ ၽိူဝ်ႇထႅင်ႈဝၼ်းၼိူင်ႈ ၽွင်းမၼ်းထူပ်းတင်း ၶဵၵ်ႉၵေႃႈ မၼ်းလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵၼ်မႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ သၢင်ႇတေႃႇသေၵေႃႈ မၼ်းသိုပ်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈႁႃပၼ် Operating System ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
မိူဝ်ႈၽွင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်း IBM
ႁိုင်ထႅင်ႈလၢႆဝူင်ႈ ၶဵၵ်ႉၸင်ႇပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် တႃႇၸႂ်ႉ 86-DOS (QDOS) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်ပိူင်သၢင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မၼ်းယိူင်းဢၢၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ Hardware ၶွင် PC တီႈ Tim Paterson ၽွင်းမိူဝ်ႈမၼ်းမီးယူႇတီႈ Seattle Computer Products (SCP) ၼၼ်ႉ သေ ပဵၼ် Operating system ဢၼ်ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၢႆႉၶရူဝ်ႉသွပ်ႉၾ်ၼႆ့ မၼ်းၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်တင်း SCP သေ မၼ်းပဵၼ်မႃး ဢေးၵျႅၼ်ႉ ၵေႃႉလဵဝ် ၶွင် SPC သေ မၼ်းလႆႈသုၼ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ ဝၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်မႃးၸဝ်ႈၶွင် 86-DOS ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈႁူၼ်းပဵၼ် Operating System တွၼ်ႈတႃႇ PC ယဝ်ႉ မၼ်းၸူးၶၢႆၸူး IBM ၼင်ႇ PC-DOS သေ ၵႃႈၶၼ်မၼ်း တေႃႇလႃႇ 50,000 သေ ၶၢႆပႅတ်ႈၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ သုၼ်ႇၶႂၢင်းပၼ် တႃႇ Operating System ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈ ပၼ်ၵႂႃႇၸွမ်း။ လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ ၵူဝ်ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ Hardware တၢင်ႇၸိူဝ်း ႁဵတ်းပွမ် ပိူင်သၢင်ႈ System ၶွင် IBM သေ ၶၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁႅင်းလႆႈၶၢႆ MS-DOS ၼႆႉ မၼ်းဢီးပၼ် ႁႂ်ႈ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ပေႃးထိုင်တီႈ ၽူႈလဵၼ်ႈပိူင်လူင် ၽၢႆႇႁဵတ်းသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ်ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် 1981 လိူၼ်ၵျုၼ် 25 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇမၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼႆႉ လႆႈမူၼ်ႉမႄး ၶွမ်ႇပၼီႇမၼ်းမႃး ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းၶၢႆႉ ၵႂႃႇၽင်တိုၼ်းလၢင်းမၼ်းတီႈ ၸႄႈမိူင်း Washington သေ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၸုမ်း လႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼၢမ်းႁူဝ်၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵေႃႈ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
Windows
ထိုင် ပီ 1985 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 20 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တႄႇပိုၼ်ၽႄ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ဝိၼ်းတူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ OS/2 ဢၼ်ပဵၼ် Operating System တၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉလႄႈ လႆႈပူတ်းမိုဝ်းၵၼ်တင်း IBM မႃး ၼႂ်း လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇပၼီႇ တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ပိူင်ႈသၢင်ႈ System ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းမႃးသေတႃႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ လွင်ႈၶူင်ႈသၢင်ႈ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉသႄ ၼႂ်းၵႄႈၶဝ်တင်းသွင် လွင်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်မႃးၼၼ်ႉ လႆႈမီးႁွႆးမႃးယူႇ ဢိတ်းဢီႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1991 လိူၼ်မေႇ 16 ဝၼ်း ၶဵၵ်ႉလႆႈဢဝ် ၽိုၼ်မၢႆၶွမ်ႇပၼီႇမၼ်း ၽိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇၼႄသေ၊ ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆၼၼ်ႉလွင်ႈၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်း Operating System သွင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ သုတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉသေ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼႆ့ တေသႂ်ႇႁႅင်း တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ Windows NT kernel ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
လွၵ်းလၢႆး ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉၸတ်းၵၢၼ်
မၼ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈပၼ်းတၢင်းၶႆႈၸႂ်ၶိုၼ်း ၼိူဝ် ၶေႃႈတၢင်ႇလၢတ်ႈ၊ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းၵႆႉဝႃႈ "ၼႂ်းၵႃႈၶႃႈယၢမ်ႈငိၼ်းမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယွင်ႇဝႃႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ"၊ "ဢဝ်လွၵ်းလၢႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တမ်းဝၢင်းဝႆႉသေ ၵိုင်လီၵႂႃႇႁူမ်ႈ ၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ယူႇယဝ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶေႃႈထတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇလူၼ်ႉဢွၵ်ႇ မႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်းၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ မၼ်းယိူင်းဢၢၼ်း ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ၽၢင်ႉသေ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈပေႃးထိုင်တီႈ ၶဵၵ်ႉႁၢၼ်ႉၸႂ် တႃႇ ၵၢၼ်ငၢၼ်း မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႇၸိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်မီးတႂ်ႈမိုဝ်းမၼ်းၼၼ်ႉ သင်မၼ်းႁၼ် ၶဝ်ၸၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇၼႆ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ၵႆႉလၢတ်ႈၶိတ်ႈလၢတ်ႈပၢႆဝႃႈ "ၵဝ်တႄႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇဝူင်ႈၼႆႉပေႃးသုတ်း တေလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်ၼႆႉၵူၺ်းယဝ်ႉ" ဝႃႈၼႆ၊ ၼႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ် ၶဵၵ်ႉႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈၵၼ် ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၷၢး မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းႁဵတ်း ၽူႈၶူင်သၢင်ႈသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ်မႃး တူင်ႉတူင်ႉတိုၼ်ႇတိုၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၽႃႇသႃႇ Programming တႃႇ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈႁဵတ်းတီႈ TRS-80 Model 100 line ၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈ တင်ႈၸုမ်း ဢၼ်ဝႆႉပိူင်ယႂ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈၸုမ်းႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးလင် ပီ 1989 မႃး မၼ်းတႅမ်ႈ Code ဢၼ်တေၸၢင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်လႆႈ ၽၢႆႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2006 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆႉလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းတေဢမ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ၵူႈဝဵင်းၼင်ႇၼႆသေ ၼႂ်းၵႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်း သွင်ပီတေမႃးၼၼ်ႉ တေပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းလိူဝ်တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ပရိႁိတ ဝႃႈၼႆႉမႃးယဝ်ႉ။
ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်းတင်းၼမ် ၼႆႉ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ် ၵေႃႉဢၼ်မၼ်းလႆႈ ပိုင်ႈဢိင် Ray Ozzie လႄႈ Craig Mundie ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်တႃႇၸတ်းၵၢၼ် ၵူႈဝၼ်း (ၵၢၼ်ၶၢဝ်းပွတ်း) ၼႆႉ ပၼ် Ray Ozzie ႁဵတ်းသေ တႃႇ Criaig Mundie ၼႆႉတႄႉ ႁႂ်ႈမၼ်းဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ တမ်းဝၢၼ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် ၶၢဝ်းယၢဝ်းမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်လုမ်းတတ်းသိၼ်
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်တတ်းသိၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်မႃးၼႆ ၶဵၵ်ႉၵူၺ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈတႅမ်းတတ်းၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1998 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼၼ်ႉ ၽူႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇၶဝ် မၢႆထိုင်မၼ်းဝႃႈ မၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ပၼ် ၶေႃႈလၢတ်ႈဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၼႄႉၼွၼ်းၵူၺ်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တီႈပွင်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်း "လွင်ႈၶႄႉၶဵင်ႇ"၊ "လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ" လႄႈ "ႁဝ်းၶႃႈ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈထဵင်ၵၼ်တင်း မေႃဝေႃႁၢၼ်း David Boies ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၵျႃႇၼႄႇ BusinessWeek တႅမ်ႈၼႄဝႆႉဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶဵၵ်ႉၼႆႉ ပၼ်ၶေႃႈလၢတ်ႈဢွၵ်ႇဝႃႈ ၼင်ႇ "ၶႃႈဢမ်ႇတွင်းယဝ်ႉ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈၶေႃႈလၢတ်ႈဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၼႄႉၼွၼ်းလႄႈ ၽူႈတတ်းသိၼ် ပေႃးလႆႈ ယုမ်ႉၶူဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁၢႆႉၸႃႉထႅင်ႈၼႆ့ လွင်ႈဢၼ်ထဵင်ၶိုၼ်းဢၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ ပၵ်းပိူင် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပၢႆးမေႃႇ ၶဝ်ၼႆၼၼ်ႉသေ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ဢီးမေးလ် ၶဵၵ်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈဢၼ်ဢွၵ်ႇသေ တူၺ်း ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ပိတ်းဢၼ်ပွတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ မၼ်းပိူဝ်ႈပဵၼ်ဢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ ၼိူဝ် လွင်ႈမၢပ်ႇမႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ"
ဝၢႆးလင်မႃး ၶဵၵ်ႉလၢတ်ႈတွပ်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ ပေႃးတူၺ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶဝ်၊ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၶဝ်ၼႆ့ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈ တေႃႇသူႈႁႂ်ႈ တိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈသလေႇမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လၢႆးႁဵတ်းၶဝ် ယူဝ်းယူဝ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၽွင်းမၼ်းပၼ် ၶေႃႈလၢတ်ႈဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၽၢင်ႈႁၢင်ႈမၼ်းသေ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "ၶႃႈၼႆႉ လႆႈႁႄႉၵင်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉႁႃႉ... မၼ်းလႆႈယိၼ်းဝႃႈ မီးတၢင်းၽိတ်း ပေႃးထၢၼ်ႇတေလႆႈႁွင်ႉ ၽူႈတၢင်ၼႃႈသေ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈတွပ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ တၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢႃႇယု ပႆႇထိုင်လီ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႃႈ ယၢပ်ႇယဵၼ်းမႃး။
ၶဵၵ်ႉၶႂ်ႈထဵင်မႃးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၽူႈတတ်းသိၼ်တႄႉ လႆးတတ်းဝႃႈ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼႆ့ ဢဝ်မိုဝ်းႁူမ်ႇငမ်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေဢမ်ႇၵႃး မၼ်းဢိုတ်းႁႄႉဝႆႉ လွင်ႈၶႄႉၶဵင်ႇလွၵ်းၵၢတ်ႇ၊ လွင်ႈတၢင်း တင်းသွင်ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈပူၼ်ႉပႅၼ် ပၵ်းပိူင်ဢႅၵ်ႉ သျႃးမႅၼ်း (Sherman Antitrust Act) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
1690
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
Appearance in ads
ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်း သွႆႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢိူၼ်ၼိူင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉ 2008 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၼႄႁၢင် ၵေႃႉဢၼ်ၶဵၵ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် Jerry Seinfeld သေ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ၶဵၵ်ႉလႄႈ တင်းမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းပႅၵ်ႇၼႃႈသေ ၵႂႃႇသေမႃးသေ Jerry Senifeld ၼႆႉလႆႈၽၢင်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈၺႃး ၶဵၵ်ႉ ဢၼ်ဢၢၼ်းသိုဝ်ႉ ၶႅပ်ႉတိၼ် တီႈၽၢႆႇၼႃႈ လၢၼ်ႉသွၵ်းတိၼ် ဢၼ်ယွမ်းၵႃႈမၼ်းပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတေႃႇၵၼ် ႁိုင်ယဝ်ႉ 90 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈပႃးမႃး တီႈၼႂ်း ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဵၵ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1690
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
Appearance in ads
ၽွင်းၶဝ်ႈထူပ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆး ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် လၢၼ်ႉသွၵ်းတိၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ် ဢၢၼ်ႈဢဝ် သွၵ်းတိၼ် ဢၼ်သႅၼ်းယႂ်ႇ ၶၢႆႇပၼ် မိတ်ႇသတႃႇၶဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ၽွင်းမၼ်းသိုဝ်ႉသွၵ်းတိၼ်ယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းယိပ်းဝႆႉ Discount Card သေ၊ တီႈၼႂ်း Discount card ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဝၢႆးသေ လႆႈထုၵ်ႇတိၺွပ်း မိူဝ်ႈပဵၼ် လွင်ႈၽႃႇလူတ်ႉဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ တီႈ New Mexico မိူဝ်ႈပီ 1977 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1690
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
Appearance in ads
ၽွင်းၶႃသွင်ၵေႃႉ ပႆတီႈႁွမ်း သျွပ်ႉပိၼ်းမေႃးၼၼ်ႉ Senifeld ဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ၽူႈၶူင်သၢင်ႈသွပ်ႉၾ်ဝႄးတၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇႁႃႉ ၼႆ ၶဵၵ်ႉၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ ဢေႃႈၶႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ လႅၵ်ႈလၢႆးပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ၵႂႃႇ ၼႆလူး... ၶဵၵ်ႉတွပ်ႇဝႃႈ ဢေႃႈၶႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။
မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၼၼ်ႉပဵၼ် လွင်ႈၼပ်ႉယမ်မဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သျူဝ်းၵေႃႉလဵဝ် Seinfeld ဢၼ်ပဵၼ် "ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင် (nothing)" ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သွႆႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ထီႉသွင်ၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉလႄႈ Seinfeld ၼႆႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈယူႇလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းသမတႃႇ တီႈ ႁိူၼ်းဢွၼ်ႇလင်ၼိူင်ႈ ၶွင် မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းသမတႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1690
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
ၶၢဝ်းတၢင်း ဝၢႆးလင် မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်
ဝၢႆးၸဵမ်မိူဝ်ႈ မၼ်းလိုဝ်ႈတီႈ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ယဝ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ပရႁိတ ပုၼ်ႈၵူၼ်းၼမ်မႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ၶႂ်ႈလုၵ်ႉတီႈၼိူဝ် ဢွၼ်ႇလၢႆးသေတူၺ်းၼႆ ၶဝ်ႈတူၺ်းလႆႈတီႈ ပရေႃးၵျႅတ်ႉ Tuva ၶွင် မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၼၼ်ႉလႆႈယူႇ။ ထိုင်ပီ 2010 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉထုၵ်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ မႃးလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် တီႈ Massachusetts Institute of Technology ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လႆႈထၢမ်ၶေႃႈထၢမ်ၸူးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တီႈၼႂ်း ၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်တေၸၢင်ႈပေႃႇပဵၼ်မႃး မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
1690
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယူဝ်း  (ရိုးရွာ, Yoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194599 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3549 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3929 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7478 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1690
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
ၸၢတ်ႈပၢၼ် သုၼ်ႇတူဝ်
ႁိူၼ်း မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း ၶဵၵ်ႉၼႆ့ ပဵၼ်ႁိူၼ်းဢၼ်ငၢႆးၸမ်ၸွမ်း သိူင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၾိင်ႈတိုၼ်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွႆဢွၼ်ႇ ဢၼ်မုင်ႈႁၼ်လႆႈ Lake Washington ဢၼ်မီးတီႈ Medina ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတၢင်းလၢႆ ဢၼ်မီးတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈမိူင်း ၶွင်ဝႃႇသျိၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ႁိူၼ်းယေး ဢၼ်ပိူင်ႇဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ 2006 ၼၼ်ႉ တင်းသဵင်ႈ မီးၵႃႈၶၼ် တေႃႇလႃႇ 125 ၼၼ်ႉသေ၊ ၶွၼ်ႇဢၼ်တေလႆႈပၼ်ၼိူင်ႈပီ တွၼ်ႈတႃႇ ၶူဝ်းၶွင် ႁိူၼ်းယေးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီး 991,000 ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် ၼင်လိၼ် ဢၼ်ၵႂၢင်ႈ လွၵ်းထတ်း 66,000 (လွၵ်းမီႇတႃႇ 6100) ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼွင်လူၺ်းၼမ်ႉ ဢၼ်မႃး ပိူင်ၽဵင်းၵႂၢမ်းတႂ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 60 ထတ်း (18) မီႇတႃႇ၊ ႁွင်ႈလဵၼ်ႈၵၢၼ်လဵၼ်ႈႁႅင်း ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 2500 လွၵ်းထတ်း (230 လွၵ်ႈမီႇတႃႇ) လႄႈ ၶွင်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 1000 လွၵ်းထတ်း (93 လွၵ်းမီႇတႃႇ) ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႃႈ လွင်ႈမၢၵ်ႈမီး ၶဵၵ်ႉ ဢၼ်လႆႈႁႃမႃးတႃႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ႁွႆးမိုဝ်း Leonardo da Vinci ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တန် Codex Leicester ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် 30.8 လၢၼ်ႉ ဢၼ်လႆႈဢွင်ႇပႄႉမႃးတီႈ ပၢင်ၶႄႉသိုဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1994 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ မၼ်းလႆႈၸိုဝ် ၸိူင်း Adventure ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းတူၺ်းလိၵ်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇယႂ်ႇတီႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းဝႆႉႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇတီႈၼႂ်း ၸိူဝ်း The Great Gatsby ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ႁူးထမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ သူင်လဵၼ်ႈ ၵၢတ်ႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ တႅၼ်းၼိတ်ႉ လႄႈ ပေႃႉၶွပ်ႉၾ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
1690
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။