cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၸုမ်ႈ သႃႇသၼႃႇ
(ၶ) ပၢၼ်ဢင်းၵိတ်း
ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵူႈပွၵ်ႈၶဝ်ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၵၢပ်ႈ ထႂၢႆလူႇတၢၼ်းပၼ်ဝႆႉ ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈ ၼႃမသၵ်ၵ ၵူႈသႅၼ်း ꧦ တမ်ႈတီႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၶဝ်လႄႈသင်၊ ၸွမ်းဢဝ်ၽိင်ႈ ထုင်း မီးဝႆႉသေ ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶဝ် ယုၵ်ႈယွင်ႈၵမ်ႉ ထႅမ် သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႄႈ သင် ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၶုၼ်ဢင်းၵိတ်းၶဝ် မႃးဢုပ်ႉမိူင်း မၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢင်း ၵိတ်းၶဝ် ယလုပႅတ်ႈၵမ်ႈၼမ် ယူႇယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၶုၼ်ဢင်းၵိတ်းၶဝ် ဢုပ်ႉမိူင်း ၼႂ်းၽွင်းပၢၵ်ႇ ပီလုမ်း ꧦၼၼ်ႉ ဢၼ်ၶုၼ်ဢင်း ၵိတ်းၶဝ် ၵၢပ်ႈလူႇ တၢၼ်းပၼ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ၵထမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇ လူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ၵ ဢၷ်ၷမႁႃႇပၼ်ꩦိတ သႅၼ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႈ 1912(ၵသႉ1273)ၼၼ်ႉ ၵၢပ်ႈလူႇ ထႂၢႆတၢၼ်းပၼ်ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇ မသၵ်ႉၵ ၸဝ်းသြႃႇ လႄႇတီႇလႄႈသင်။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႈ 1917(ၵသႉ1278)ၼၼ်ႉ ၵၢပ်ႈလူႇ ထႂၢႆတၢၼ်းပၼ်ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ႉၵ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မၢၼ်ႇလႄႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈ ၼႃႇမသၵ်ႉၵ ဢၷ်ၷမႁႃပၼ်ꩦိတ သႅၼ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၵူႈပွၵ်ႈႁဵတ်း သၢင်ႈမႃး ပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပထမပျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ ဢဝ်ၸုမ်ႈၼႃႇမသၵ်ႉၵၵူႈပိူင် ꧦ ယွင်ႈယေႃး ၵၢပ်ႈလူႇထႂၢႆတၢၼ်းပၼ် တီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်းသႃႇသၼႃႇ ၼႃႈ ၵၢၼ်ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ် တမ်းဝႆႉ သႃႇ သၼႃႇပိူင်ႇ၊ ၵႅမ်သႃႇသၼႃႇပိူင်ႇ၊ ၸဝ်ႈတူၼ်ငမ်းပၢႆး၊ ၸဝ်ႈတူၼ်ၵႂၢၼ်းပၢႆး ဢဝ်ၸဵမ်ထႃႇၼၼ်ႇတရ ၸဝ်ႈ သြႃႇလူင်ၶဝ် ၵူႈပွၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢင်းၵိတ်းၶဝ် ဢုပ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ယလုပႅတ်ႈ ၵမ်ႉၼမ်သေတေႃႉတႄႉၵိုတ်းဝႆႉ ဢမ်ႇႁူင်ႈႁၢႆဢိတ်းဢီႈ ၼၼ်ႉၵူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။
(င) ပၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ မိူင်းမၢၼ်ႈ
(ၶသ-1984-1987) မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ (4ႉ1ႉ1948) ၵေႃးၸႃႇ1309 ၼီႈ လိူၼ်ၵမ်လွင်ႈၵဝ်ႈ ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းတိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း မၢၼ်ႈၶဝ်ၵူႈၸုမ်း ꧦ ယုၵ်ႉယွင်ႈၵၢပ်ႈလူႇ ထႂၢႆတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင်ၶဝ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈ ၼႃႇမသၵ်ႉၵ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ-“ဢꧤိꩪꩡမႁႃရꩦ်ꩧၷုရု” ဢၼ်သုင်လိူဝ်ထႅင်ႈ “ဢၷ်ၷ မႁႃပၼ်ꩦိတ” ၼၼ်ႉ သေ ၵမ်ႉထႅမ် သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလွတ်ႈ လႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၼၼ်ႉ မီးၸုမ်ႈႁိၵ်ႈ ၼႃႇမသၵ်ႉၵ သွင်သႅၼ်း ၼင်ႇပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉၵူၺ်း ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉသေ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၵူႈၸုမ်းၵၢပ်ႈမွပ်ႇ တၢၼ်းပၼ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ႉၵ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈ သြႃႇလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိင်ႈထုင်း မီးဝႆႉလႄႈ လႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၵၢပ်ႈမႃး ဢဝ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ယုၵ်ႉ ယွင်ႈသႃႇသၼႃႇ ၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸွမ်းၽိင်ႈထုင်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢႃႇယုလဵၵ်ႉ၊ ဝႃႇလဵၵ်ႉ တႃႇတေလႆႈ ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ႉၵၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသူႈမီး၊ ဢၼ် ဢႃႇယုလဵၵ်ႉ၊ ဝႃႇလဵၵ်ႉလႄႈလႆႈႁပ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႃမီး ၸဝ်ႈသြႃႇၸၼၵႃႇၽိဝမ်သ(ဢႃႇယု-52 ပီ၊ ဝႃႇၸဝ်ႈ 32 ဝႃႇ) ၵျွင်းမႁႃႇၵၼ်ႇထႃႇယူင်ႇ ဝဵင်းဢၵရပူရ လႆႈ ႁပ်ႉၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ႉၵ ဢၷ်ၷမႁႃပၼ်ꩦိ မိူဝ်ႈပီ ၶသ- 1951 ၼီႈ (ပီၵသ-1312)ၼၼ်ႉပႃး လဵဝ် ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၸၼၵႃႇၽိဝမ်ႇသသေ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈသြႃႇပႃးၼႆႉ မီးၼမ်ႉၸႂ် ႁၵ်ႉ သႃႇသၼႃႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႃႇသေယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၼင်ႇႁိုဝ်သႃႇသၼႃႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း ပေႃးတေ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတိူဝ်းတွၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁႅင်းတူဝ်ႁႅင်းၸႂ် ႁႅင်းၺၢၼ်ႇသၢမ်ပိူင်သေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၽွင်းၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵိုင်ဢၢပ်ႈၼႆ သေယဝ်ႉ ၸင်ႇတေၵၢပ်ႈလူႇတၢၼ်းပၼ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈ ၼႃႇမသၵ်ႉၵ ဢၷ်ၷမႁႃပၼ်ꩦိတ တမ်ႈတီႈမၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႃႇမသၵ်ႉၵ “ဢꧤိꩪꩡ မႁႃရꩦ်ꩧ ၷုရု”တႄႉ ဢမ်ႇတၢၼ်းၵၢပ်ႈ လူႇမွပ်ႈတၢၼ်းပၼ်မၼ်း ၸဝ်ႈ တေႃႇမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈလွၼ်ႇၵွႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် တၢင်းၸုတ်ႈယွမ်းၽၢႆႇတၢင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ပၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢၼ် ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၵူႈၸုမ်းၸုမ်းၶဝ် တူၺ်းဢဝ် တႃႈ တၢင်းငဝ်းလၢႆးမၼ်းသေ ၸင်ႇတေၵၢပ်ႈလူႇတၢၼ်း ပၼ်ၵူၺ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈလႂ်လႄႈဢႃႇယုယႂ်ႇယဝ်ႉ၊ ဝႃႇသႃယႂ်ႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇပႆတၢင်းလႂ် ဢမ်ႇၸၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ယႂ်ႇၵၢၼ်လူင် ၶိုၵ်ႉသင်လႆႈၵႃႈႁိုဝ်ယဝ်ႉ ၼႆၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၸင်ႇတေၵၢပ်ႈလူႇ မွပ်ႈ တၢၼ်းပၼ်ၵမ်းၼမ်ၼမ်ၼႆ ၽူႈၸွပ်ႇႁႃၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ဝႃႈၵၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
(ၸ) ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ(1988)
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သိုၵ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈယၢမ်း လဵဝ်ၼႆႉၸိုင် ၽၢႆႇၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်ၶဝ် မႃးႁဵတ်းသၢင်ႈသေ ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ သႃႇသၼႃႇပေႃးတေ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶတ်ႈၸႂ် ၵမ်ႉထႅမ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ လူႇတၢၼ်းပၼ် ႁႂ်ႈပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈလီလီငၢမ်းးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ (24.10.1991)ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သိုၵ်းၶဝ် ၸင်ႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မၢႆလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (42/91)သေ ၵၢပ်ႈလူႇမွပ်ႈတၢၼ်းပၼ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမ သၵ်ႉၵ(20)သႅၼ်း တမ်ႈတီႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးၽြႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈသီႇၵေႃႉ 1. ရႁၢၼ်း၊ 2. မႄႈၶၢဝ်၊ 3. တၵႃႇၸၢႆး၊ 4. တၵႃႇယိင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပေႃးထိုင် ဝၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဝၼ်းထိ(4) ၵူႈပီၼႆၸိုင် လွင်ႈဢၼ် လႆႈၵၢပ်ႈလူႇမွပ်ႈတၢၼ်းပၼ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ၵ ၽၢႆႇသႃႇသၼႃႇၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းၼၼ်ႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇပၼ် မိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၸဵမ်ၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ၵ(20)သႅၼ်းၼၼ်ႉ-
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမ သၵ်ၵ(20)သႅၼ်းၼၼ်ႉ ယွင်ႈၵုၼ်ႇ မွပ်ႈပၼ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်တၢင်းၸုမ်ႈႁိၵ်ႈ ၼႃႇမသၵ်ၵ (2)သႅၼ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ ၸုမ်းဢွၼ်တၢင်း ၵႆႉမွပ်ႈ ပၼ်ၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈလေႃးမွပ်ႈပၼ်ထႅင်ႈလႄႈ ပေႃးမႃး ႁွမ်းၵၼ် မီးၸုမ်ႈၼႃႇမသၵ်ၵ(22)သႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢတ်ႈၼႄမႃး ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ၵ (ၽွႆႉတၢၼ်းသိၵ်ႈ)-(22)ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ သင်ၼႆ တေတႅမ်ႈၼႄသဵင်ပႃႇလိလႄႈ တီႈပွင်ႇလႅင်း ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇ ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ၵ (20)သႅၼ်း မိူဝ်ႈလဵဝ်
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်သွၼ်ထမ်းပရိယတ်ႈသၢမ်သႅၼ်း
မတူႇပီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီႇ (မတူပီခရိုင် ; Matupi District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်မီးတႂ်ႈမိုဝ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉသေ ထိုင်ပီ 2017 လႆႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈႁင်းၶေႃ မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈ 3 ၸႄႈတွၼ်ႈသေ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်မႃး 4 ၸႄႈတွၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ ဢဝ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုႇသၽႃးပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ လႆႈတွင်ႈထၢမ်ၼႂ်းသၽႃးဝႃႈ ၸွင်ႇမီးဢမ်ႇမီး ၶပ်ႉမၢႆ တွၼ်ႈတႃႇယုၵ်ႉဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း(သၽႃး)မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈယွၼ်းတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်း ၸမ်ႉ ဢမ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈတႃႇဢဝ် ပလႅတ်ႉဝ ယုၵ်ႉပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ထုၵ်ႇဢမ်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉသေ လႆႈၸႅၵ်ႇသဵင်တႅပ်းတတ်း ဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈဝဵင်းမတူႇပီႇ လႄႈ ပလႅတ်ႉဝ ၼၼ်ႉ ဝဵင်းလႂ်တေလီယုၵ်ႉပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႆလႄႈ မတူႇပီႇ လႆႈ 11 သဵင်၊ ပလႅတ်ႉဝ လႆႈ 9 သဵင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းၸဝ်ႈၸွမ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း သေ မိူဝ်ႈပီ 2017 ၼၼ်ႉ လႆႈပွင်ႇလႅင်းထိုင် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်ႇမၢႆ လွင်ႈဝႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၼႂ်းၵႃႈ 4 ၸႄႈဝဵင်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ သေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ဢဝ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပလႅတ်ႉဝသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ႁိုဝ်ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီ တေႃႇထိုင် ပီ 2018 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢွင်ႈတီႈလိၼ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းၸၼ်ႉၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶဝ် ၵေႃႈ ပႆႇၸၢင်းပၼ်ၵၢၼ်သေ လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇဝႆႉၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တီႈလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမတူႇပီႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
လႃႉမူဝ်းဢွင်ႇ
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉလႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ဢူးလႃႉမူဝ်းဢွင်ႇ ၼႆႉ ဢူးၵျီႇဝိၼ်း၊ တေႃႇထူၺ်းယီႇၶဝ်ႈ ၵိူတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1965 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 22 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1983 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ယေႇသိၼ်းသေ ပီ 1991 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ (B.Ag) မႃးယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း
မိူဝ်ႈ ပၢင်တူင်ႉၼိုင် 1988 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၼၢင်း ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း ထုင်ႉတပျေႇၵူင်းသေ လႆႈၶဝ်ႈၸူး ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ 2012 ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ တေဢွင်ႇပႄႉ တီႈ ထုင်ႉတပျေႇၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်းတၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းတၶႃး  (အင်းတံခါးရွာ, Inntakhar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189929 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1634 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1756 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1311
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1311
ဢုပꩨ်ꩩႃၼဝိမႃၼဝတ်ထု (3)၊ ၼၢင်းၽီ လုမ်းလႃးၶိင်းပူႇၼၢႆး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပေႇပိၼ်ႇသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပေႇပိၼ်ႇသျေႇ  (ပေပင်ရှည်ရွာ၊ Paypinshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပေႇပိၼ်ႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192916 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပေႇပိၼ်ႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1821 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2247 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဢပရၵမ်မၵႃရိၼီဝိမႃၼဝတ်ထု (4)၊ ၼၢင်းၽီ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
710
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:710
ၵၢၼ်ႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇဢေး  (ကံသာအေးရွာ၊ Kantharaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218326ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၼႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3162 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5832 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇ  (ညောင်ပင်ရွာ, Nyaungpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194569 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 393 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 449 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 842 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵလေးဝ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ (ကလေးဝမြို့နယ် ; Kalewa Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵလေးဝယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
ဝႅတ်ႉထဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
သီႇရိပတ်ႉၸယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈသီႇရိပတ်ႉၸယႃႇ  (သီရိပစ္စယာရွာ၊ Thiripyitsayar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇယႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192314 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 700 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 773 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1473 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1700
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃးတမၼႆႉ ၽူႈဢၼ် လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ထွမ်ႇထမ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ႁူႉႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ‘’’ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်း ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၶႃးၸႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းႁေႃ မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃးမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးꩪၼ ပၢင်းဢဝ် ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ 8 ၵေႃႉ ႁႂ်ႈမႃးႁေႃးပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈ ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢၼ်ပဵၼ် ရႃႇမ၊ ꩪꩡ၊ လၵ်ႉၶꧣ၊ ꩡေႃတိမၼ်ႇတ၊ ယၺ်ႇၺ၊ သုၿေႃးꩪ လႄႈ သုယႃႇမၶဝ် ႁူၵ်းၵေႃႉတႄႉ ၼပ်ႉသွၼ်ႇသေ ႁေႃးဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝတေး ဢမ်ႇၼၼ် တေပဵၼ် ၽြႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၵွၼ်းတႆႇၺ ဢၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သုၻတ်ထ ၼၼ်ႉတႄႉ ႁေႃးတၵ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ တၵ်းတေပဵၼ် ၽြႃး ဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
1700
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
ပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈလူင် 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ပႆႇတၢႆ ၶဝ်သင်ႇ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၶုၼ်ၸၢႆးသီႇထၢတ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးၸိုင် ၸိူဝ်းသူ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၼုင်ႈရႁၢၼ်းသေ ႁဵတ်းတပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ် ထမ်းၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃး ၶဝ် 7 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵိုတ်း ပုၼ်ႇၼႃး သုၻတ်ထၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ လုၵ်ႈပုၼ်ႇၼႃးထဝ်ႈ 7 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ 4 ၵေႃႉ ၸင်ႇၸွမ်း ပုၼ်ႇၼႃးသုၻတ်ႉထသေ ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ သုၻတ်ႉထၵေႃႈ ဢဝ်ၸွမ်း ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇတေ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘’’ၵွၼ်းတႆႇၺ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သီႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၸိုဝ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဝပ်ႉပ၊ ၸဝ်ႈၽတ်ႉတိယ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇၼၢမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈဢတ်ႉသၸိ ယဝ်ႉ။
1700
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
ၸိူဝ်းၶဝ်ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈၼႆသေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တီႈထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇသေ ၶိုၼ်းႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၸိုင် ၸိူဝ်းၶဝ် ႁႃႈၸဝ်ႈ ၸႂ်လူႉသေ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။
1700
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
ဝၢႆးသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃးတမ တိုဝ်းၵမ် တုၵ်ႉၵရၸရိယႃႇ ႁူၵ်းပီယဝ်ႉ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း တေဢွၼ်ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁႃသဵၼ်ႈတၢင်း ပၢၼ်ၵၢင်သေ မႄးတိုဝ်းၵမ်ၵႂႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 103 ပီ ဝၼ်းလိူၼ် 6 မူၼ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺု ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင် မိၵတႃႇ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ ႁႃႈၸဝ်ႈသေ ႁေႃးတြႃးႁူဝ်တီး ထမ်ႇမၸၵ်ႉၵပဝတ်ႉတၼသုတ်ႈ ပၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ လႆႈႁူပ်ႉႁၼ် တြႃးသေႃးတႃႇပတ်ႉတိမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈထွမ်ႇထမ်းတြႃး ဢၼတ်ႉတလၵ်ႉၶၼသုတ်ႉယဝ်ႉ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇ တင်းႁႃႈၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ တူၼ်တူဝ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵေႃးတမ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸိုဝ်ႈၵုၼ်းမုၼ်ၵႅဝ်ႈ ရတ်ႉတၺ်ႇၺုဢေႇတၻၵ်ႈယဝ်ႉ။
1700
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ
ပေႃးတႄႇဢဝ် လူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉ ဢၢၼ်ႇၵႂႃႇၸိုင် မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ႁူႉႁၼ်လႆႈ ၺၢၼ်ႇသပ်ႉပႆႇၺုသေ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၻုမုတ်ႉတရၵေႃႈ ဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈ ႁေႃးတြႃးၶျွတ်ႈဢဝ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉဝဵင်း ဝဵင်းယဝ်ႉမိူင်း ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇယဝ်ႉ။
ပေႃးႁူႉ ၶၢဝ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်း မႃးၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁပ်ႉတွၼ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈႁွတ်ႈမႃး ၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃး ၶျွတ်ႈသတ်ႉတဝႃႇ တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ရႁၢၼ်းတႃႇသႅၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပၢင်းမိူဝ်းသုင်းသွမ်း သုင်းပဵၼ် ၼႂ်းႁေႃယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ပၢင်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ် လူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၸဝ်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်လီယဝ်ႉ။
1700
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ
မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်သထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းႁမ်ႇသဝတီႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸၢႆး လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးတင်းမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ ၸၵႂႃႇ တၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းသေ မိူဝ်းထွမ်ႇတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ မိူဝ်းၵႂႃႇထွမ်ႇ ၸွမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၽြႃးပၻုမုတ်ႉတရ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉႁူႉႁၼ်တြႃး ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈသေ ပၼ်ၸုမ်ႈ တေႇတတၵ်ႈရတ်ႉတၺ်ႇၺု (ၽူႈဝႃႇယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ၊ ၽူႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉႁၼ်သေ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’’ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ၊ လိူဝ်သေၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇတြႃး ဢွၼ်တၢင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီး၊ ၵဝ်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼႆႉ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သေသူႇၼႆ တေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇၵွႃႇၸူး ႁိမ်းၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼိမုၼ်းၽိတ်ႈပၢင်း တႃႇတေ ႁပ်ႉတုင်းဢဝ် သွမ်းမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1700
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ
ပေႃးလႆးႁူႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် တႃႇၼမၼ်းၸၢႆးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ပွၵ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႃႇတေ လူႇတၢၼ်းသွမ်းပဵၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸင်ႈ ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလူႇတၢၼ်း သွမ်းပဵၼ်းၽြႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၽႅၼ်ႇၽႃႈၽႄး ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပေႃးယဵပ်ႉလႆႈ သၢင်ႇၵၢၼ်း သၢမ်ၽိုၼ် (သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း၊ သၢင်းပိူင်ႇ)ၼၼ်ႉ တမ်းဝႆႉ တႃႇလူႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ သိုပ်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘’ၵဝ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသေ တေသိုပ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇ ဢမ်ႃၸႂ်ႈ၊ မုင်ႈမွင်း တႃႇၸၼ်ႉဢၼ်သုင်သေ တေသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇၵူၺ်း၊ လူႇတၢၼ်း တႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ တေယွၼ်းသူး တႃႇၸၼ်ႉလူင်ၼႆႉ ပႆႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် လူဝ်ႇႁဵတ်း တၢင်းလူႇ တၢင်းတၢၼ်းယႂ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေယွၼ်းသူး’’ ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးထိုင်မႃး ၸဵတ်းဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉၼႆ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ လူႇတၢၼ်းထိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ သႅၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းသၢမ်ၽိုၼ် ၼိုင်ႈပႃးၼိုင်ႈၸုမ်ႇသေ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ‘’မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ႁႂ်ႈၶႃႈႁဝ်း လႆႈပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး တြႃးလီ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်တေပႂၢင်ႉပေႃႇ မႃးထႅင်ႈသေပႃးပႃးၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် ၽူႈမျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၸဵတ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ သေၵမ်းလူၺ်ႈတီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။
1700
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
လွင်ႈထႅမ်သၢင်ႈ ပႃႇရမီႇ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ
မုၼ်ၶမ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈငိၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယွၼ်းသူးမၼ်းသေ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးလီၵေႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၵုသူဝ်ႇယႂ်ႇလူင်တႄႉယဝ်ႉႊ ဢၼ်ဢွၼ်ႇၸၢႆး ယွၼ်းသူးၼႆႉ ၸွင်ႇတေတဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ ဢမ်ႇၸဵမ်ထူၼ်ႈႁႃႉ’’ ၼႆ ဢဝ်ဢၼႃႇၵတမ်ႇသၺၢၼ်ႇ (ၺၢၼ်ႇဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ၸၢတ်ႈတၢင်းၼႃႈ)သေ မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ႁူႉဝႃႈ တေတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၼႆသေ ၸင်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ‘’ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵူၼ်းလီ ပေႃးႁိုင်သႅၼ်ၵမ်ႇၽႃႇမႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမ တေပႂၢင်ႉပေႃႇမႃးယဝ်ႉ၊ ပေႃးထိုင်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၽြႁူးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ႁေႃးတြႃး ထမ်ႇမၸၵျႃႇႁူဝ်ပိုင်းၼႆ မႂ်းၸၢႆး လႄႈ တင်းၽီသၢင် 80 လၢၵ်ႈ (ၵုတေႇ) တေလႆႈႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇယူႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ၽြႃးဝိပသ်ႉသီႇ
ဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၻုမုတ်ႉတရ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇ သူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁိုင်မႃး မိုၼ်ႇၵဝ်ႈႁဵင် ၵဝ်ႈပၢၵ်ႇပၢႆၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်တႆႇၺ လုၵ်ႈၸၢႆးသထေးၵေႃႈ ပၼ်ႇတူင်ႇသိုပ်ႇယၢဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းသမ်ႇသရႃႇ မိူင်းၽီ မိူင်းၵူၼ်းသေ ပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဢၢၼ်ႇဢဝ် ၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ႁိုင်ၵဝ်ႈသိပ်းဢဵတ်း ၵမ်ႇၽႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး ဝိပတ်ႉသီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၵွၼ်းတႆႇၺၼႆႉ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးသထေး တီႈၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇတုမတီႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇၵႃႇလ ၼႆသေ ၵေႃႉၼွင်ႉသမ်ႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူႇလၵႃႇလ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး မိူင်းပၼ်ႇထုမတီႇၼၼ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၶဝ်ႈၼႂ်းႁႆႈၼႃးၵၼ်၊ ၵေႃႉပဵၼ်ပီႈ မႁႃႇၵႃႇလတႄႉ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈမႂ်ႇၵဝ်ႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
ၵမ်းပႃးတႄး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1700
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1700
ၵျွၵ်ႉပျူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပျူၵ်ႉ  (ကျောက်ပြုတ်ရွာ, Kyaukpyoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191301 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3204 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5748 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၵျွၵ်ႉတႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတႅင်ႇ (ကျောက်တိုင်ရွာ, Kyauktaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190175 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1614 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1616 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3230 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
2021
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
ပၢၼ်ၽြႃးဝိပသ်ႉသီႇ
ဢၼ်မၼ်းၸၢႆး လႆႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈမႂ်ႇ ၵဝ်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ လူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ ပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းသင်သေ တဵမ်ၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵူႈၵမ်းၼႆယဝ်ႉ။ လူႇတၢၼ်းၼင်ႇၼႆသေ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉႁၼ် တြႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
2021
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွၼ်းတႆႇၺ၊ ၸဝ်ႈ
ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇ ယႂ်ႇၼမ်သေ ယွၼ်းသူးလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ပဵၼ်ၽြႃးမႃး ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတႆႇၺ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉၶၢမ်ႇတၢင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ‘’’ရတ်ႉတၺ်ၺုဢေႇတၻၵ်ႈ’’’ ယဝ်ႉ။
2021
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2020 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၾလမ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၾလမ်း (ဖလမ်းမြို့, Falam) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၾလမ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ႁင်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၶျၢင်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ၊ လုမ်းၸႄႈမိူင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝဵင်းၾလမ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းလႆႈဢုပ်ႉပိူင်ႇထုင်ႉသၼ်လွႆၶျၢင်းၶဝ် မႃးပၵ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၾလမ်းၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းတိတ်ႉတိမ်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၾလမ်းၼႆႉ လွႆလိူင်ႇၼမ်သေ ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းဢေႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၼႃးသေ လႆႈႁဵတ်းႁႆႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၽုၵ်ႇ တူၼ်ႇၵႃႇၽီႇတင်းၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ဢွၼ်ၵၼ်တိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တူၼ် မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁိုင်ထႅင်ႈ လၢႆပီမႃး လႆႈမုင်ႈမွင်းဝႆႉဝႃႈ တေဢဝ် မဵတ်ႉၵႃႇၽီႇတင်းၼမ် သူင်ႇၸူးလႆႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈၼိူဝ် ဝဵင်းၾလမ်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ မီး ႙,႐႙႒ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း ဢၼ်မီးတီႈၸႄႈဝဵင်းၾလမ်းၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်ႁွင်ႉဝႃႈ လႅင်ၶျၢင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇမၢၼ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဝႆႉၶူၼ်ႁူဝ်ယၢမ်းသေ ၸွၵ်းႁူဝ်သေယဝ်ႉ။ ဢဝ် ၽႃႈမႆ ႁဵတ်းပဵၼ် ၽႃႈတူင်ႇသေ ၼုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းၶဝ်ၵေႃႈ ဝႆႉၶူၼ်ႁူဝ်ယၢမ်းယဝ်ႉ။ ၼုင်ႈသိၼ်ႈပဵင်းပႃႈၼိူဝ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇသေ ၼုင်ႈပွင်းပွတ်းလႄႈ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈယူင်ႉယူင်ႉယၢဝ်းယၢဝ်း ဢၼ်ၶေႃးပွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၶဝ်ၼုင်ႈၶူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းဢဝ်တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢႆး၊ ၵူၼ်းယိင်း ၼုင်ႈၶူဝ်းမႃးၼင်ႇ မၢၼ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။
မႄႈၼမ်ႉမၼိပူႇရ ၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈထုင်ႉၾလမ်းၵႂႃႇသေ ဝဵင်းၾလမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃမႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ ႕႐႐႐်းပၢႆလႄႈ ၾိင်ႈၾႃႉၵတ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၾူၼ်ၼႆႉ မႃး ႕႐ ိဝ်ႉတေႃႇ ႖႐ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတင်ႈဝဵင်းဝႆႉတီႈ ပၢၼ်းတၢပ်ႈလွႆ၊ ၽင်ႇလွႆလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ ၼႃႈယၢဝ်းမီး လၵ်းပၢႆၶိုင်ႈ၊ ၼႃႈၵႂၢင်ႈမီး ႖ ၽႃႇလူင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီး ႕႐႐ ပၢႆသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီး ႒႕႐႐ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈဝဵင်းၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ်ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းၵႃႉ ၵူၼ်းၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇတီႈဝဵင်း ႑႐႐ ၵေႃႉၼႆႉ ႙႖ ၵေႃႉၼႆပဵၼ်ၶျၢင်းသေ ႓ ၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ၊ တၢင်ႇၸိူဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶႄႇ၊ ၵလႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉမီး ႑% ယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်တႄႉ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ႗႕%၊ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ႒႐% ၊ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်တၢင်ႇၸိူဝ်း မီး ႕% ယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ
ဝဵင်းၾလမ်းၼႆႉ တင်းဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၶၢင်တွင်း ၼၼ်ႉ ယၢၼ်ၵႆ ႗႓ လၵ်း၊ တင်း ဝဵင်းႁႃးၶႃးသေ ယၢၼ်ၵႆ ႔႔ လၵ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဝေ်တႄႉ မီးတၢင်းရူတ်ႉၵႃးဝႆႉတင်းပီသေၵေႃႈ တိုၵ်ႉမႄးၶႂၢၵ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၵႃးလႄႈသင်၊ တိုၵ်ႉႁဵတ်းတၢင်းရူတ်းၵႃးမႂ်ႇ ဢၼ်ၵၢႆႇၸူးတင်း တၢင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ၾလမ်း လတ်း ႁႃးၶႃးသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈၽႅဝ်ၸူး ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး လႄႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉထု ၸိူဝ်းၼႆႉ မီး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼႂ်းမိူင်းယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈ တႄႇၽွင်းငမ်း ထုင်ႉသၼ်လွႆၶျၢင်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းၾလမ်းၼႆႉ တႄႇတီႈၽင်ႇလွႆ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း တႃရုၼ်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၾလမ်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ တီႈဝဵင်းယၢမ်းလဵဝ် မွၵ်ႈသွင်ႈလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီ၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တိူဝ်းတူၵ်းထုၵ်ႇလႄႈ လႆႈၶၢႆႉမႃးသေၵေႃႇသၢင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1889 ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇႁွင်ႉၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၾလမ်းၵဝ်ႇသေၵေႃႈ သိုပ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၾလမ်းၼႆ လႆႈယုမ်ႇယမ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၾလမ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တီႈပွင်ႇမၼ်းဝႃႈ (ၾ=လုၵ်ႈလၢင်း၊ လၢမ်း=ၵႃႈ) တီႈဢၼ်လုၵ်းလၢင်း ၵျွၵ်းၵႃႈမူၼ်ႈသိူဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းမၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉ ဢမ်ႇႁွင်ႉဝဵင်းၾလမ်းဝႃႈ ၾလမ်းၼႆသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈဢွင်ႈတီႈမၼ်းသေ ႁွင်ႈဝႃႈ တလႅင်ႇလူဝ် ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ႁႆႈ ၼႆလႄႈသင်၊ ၽႃးထွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တူၼ်ႈပႅၵ်ႇ ၼႆလႄႈသင်၊ ပလႅင်း ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တီႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမွၼ် ၼႆလႄႈသင်၊ ၵိတ်ႉ ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။ (ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၾလမ်း ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၽုၵ်ႇ တူၼ်ႈမွၼ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။)
တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးၸူးတင်း မိူင်းလူင်ၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမႃး ၸဵမ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းၶုၼ်ပွင်ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ႁိူၼ်းၶုၼ်းသိုၵ်းလူင်သၢမ်ၵေႃႉ၊ ႁူင်းယႃသိုၵ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ႁဵတ်းမႃးၶိုင်ႇၶိုင်ႇၶမ်ႉၶမ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးလႆႈမီးတီႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၾလၢမႂ်းၼႆႉ ဢဝ်ၶမ်းသေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃးယဝ်ႉ ယူင်ႉသၢင်ႈမႂ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိူဝ်းၼမ်မႃးယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ပျီႇတေႃႇသႃႇ သေ လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈႁိူၼ်းယေး လႆႈ ႁဵတ်းယူင်ႉသၢင်ႈတိူၵ်ႈဢုတ်ႇ ႕႐ လင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉ ၼႂ်းပီ 1957 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈၵျွင်းမႂ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးသေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢၼ် တီႈဝဵင်းၾလမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယုၵ်ႉသုင်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယုၵ်ႉသုင်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်သေ ပိုတ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ဝၢႆးသေမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼႆႉ တီႈ တၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်းၾလမ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇၵွင်းမူးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ၊ လႄႈ လႆႈၵေႃႇႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးတွင်း တီႈၵၢင်ဝဵင်းသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ပူၵ်းပွင်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇၵေႃႈ မီးဝႆႉၵျွင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵျွင်းၾြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇဢၼ်မႂ်ႇၵျွင်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ၵေႃႇသၢင်ႈမႃး တီႈၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ် ပၢင်ပွႆးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸတ်းႁဵတ်းၼင်ႇ မိူင်းလူင်သေ ဢၼ်ပဵၼ် ပွႆးၼႃႇတႃႇလူး ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈၸတ်းႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ၸဵမ်ၼႂ်းဝဵင်း ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ပွႆးပၢတ်ႇၶဝ်ႈသိမ်းမၢၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်ဝူဝ်းတၢႆသေ ဢဝ် ၼမ်ႉမွင် တမ်းဝႆႉ ဢုမ်လဵၵ်ႉဢုမ်ႇယႂ်သေၵေႃႈ ၵိၼ်၊ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်းယဝ်ႉ။ ၶိူင်ႈႁႆႇတိုင်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် မူၵ်ႇမႆႉမွင်၊ ၶဝ်ၵႂၢႆး၊ မွင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႃႇၸမ်ႉ ၸုင်မိုဝ်းယိပ်းမိုဝ်းၵၼ်သေ ၵႃႈပၼ်တူင်ႇ၊ ၵႃႇ ၶိုၼ်ႈသိုၵ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၵိၼ်မဝ်းၵျွၵ်းၵႃႈၵျွၵ်းဝႅၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢၼ်လႆႈတုမ်ႉၵၼ်တိူဝ်ႉၵၼ် ၽိတ်းၵၼ်မေႃးၵၼ်တႄႉ ဢမ်ႇမီး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၾလမ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉတင်ႈဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇႁိုၵ်းလႄႈ တီႈမုင်ႈယဵမ်ႈတႄႉၶႅမ်ႉတႄႉ။ တူၼ်ႈမွၵ်ႇတူၼ်ႈမၢၵ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၸွမ်းၾိင်ႈၶၢဝ်း၊ တူၼ်ႈမွၵ်ႇၵွၼ် ဢၼ်ၵႆႉမွၵ်ႇတင်းတူၼ်ႈ ၽွင်းၶၢဝ်းၵတ်း၊ တူၼ်ႈယူႇၵလိတ်ႉ ဢၼ်ဢၢႆသႅဝ်ႁွမ်ႁိၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်တီႈဢၼ်လီသိူဝ်းသႃႇယႃႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်ဝဵင်း ၼႂ်းႁူၺ်ႈတီႈတိၼ်လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ၵွၼ်းမွၵ်ႇၵုမ်ႈပဵၼ်ၵဵၼ်ပဵၼ်ၵဵၼ် ၶိုၼ်ႈမႃးသေ မိူၼ်ၼင်ႇပေႃးလဵၼ်ႈပေႃးဢႅၼ်ႇၵႂႃႇဢႅၼ်ႇမႃးလႄႈ ၽွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီသိူဝ်းၸႂ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵမႃႇယုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ, (ကမာရွတ်မြို့နယ်), (Kamaryut Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇပွတ်းၵၢင် ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁၢၼ်မွၼ်း (က္မာရတ်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ လူင်းမႃးဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်းဝႃႈ (က္မာ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼွင်ယွင်ၼမ်ႉ၊ (ရတ်) ၵႅဝ်ႈ၊ ၸင်ႇမီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼွင်ၵႅဝ်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မၢႆထိုင် ၼွင်ဢိၼ်းလျႃး ယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႉဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၼွင်ဢိၼ်းလျႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၵမႃႇယုတ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမွၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈလူင် ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတႂ်ႈမိုဝ်း ဝဵင်းတၵူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပၢၼ်သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ပီ ၁၈၂၄ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ ၈ ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း တပ်ႉႁႄႉၵမႃႇယုတ်ႉမႃးသေ ၽွင်းလူင်သၢမ်ပႃး ဢူးယၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ ဢူးသူၺ်ႇမိၼ်း လႆႈတူၵ်းသုမ်းယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၼွင်ဢိၼ်းယႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (၁၀) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (၁၂)ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (၂) ႁူင်းလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (၅) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းပိူင်လူင် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းပျီႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လတ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃယႃ (႑) တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇ တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ၵႆ (တႃႈၵုင်ႈ)၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽိုၵ်းတီႇတီႇၸီႇ၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ၊ ၵၢတ်ႇသိၼ်ႇမလၢႆႉ၊ ၵျႅၼ်းသျိၼ်းသၵွႆးသႅၼ်ႇတႃႇ၊ လႄးတၢၼ်းသႅၼ်ႇတႃႇ၊ ၸဵင်ႇၵေႇႁႃႇ(လႄးတၢၼ်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၶီရေႃၻၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၶဝ်ႈႁုင်ၼမ်ႉၼူမ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1310
1310
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1310
ႁေႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁေႈ (Waanhae,, ဝမ်ဟေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁေႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၿေႃးꩪိၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၿေႃးꩪိၵူင်း  (ဗောဓိကုန်းရွာ, Bawdikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းပိၼ်ႇလႄး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191628 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းပိၼ်ႇလႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1347 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1475 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၸၢႆႇတွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸၢႆႇတွၵ်ႉ  (စိုင်သောက်ရွာ, Saingthauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194063 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2104 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီး  (ညောင်ပင်ကြီးရွာ, Nyaungpingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190689 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1577 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3088 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
လွႆၶေႃ၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆၶေႃ (, Loi Hkaw, လွိုင်ခေါ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပၢင်ယွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ယွင်ႇ  (ပန်ရောင်ရွာ၊ Panyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးလႄႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218211 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးလႄႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1631 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1369 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3027 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
709
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:709
ၽႃၼိတၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီလူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉဢွႆႈၶိုၼ်ႈသုမ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပီႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ (B.C) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ပီ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယူႇရူဝ်းပႃႇ သေ လူင်းပေႃႇပဵၼ်မႃး။ ပီႇၸီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်B =Before, C=Christ ၼႆသေ တီႈပွင်ႇမၼ်းတႄႉ မိူဝ်ႈပႆႇတႄႇ သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈၶရိတ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈဢၢၼ်ႇၼပ်ႉ ပီႇၸီႇၼႆ လႆႈဢၢၼ်ႇယွမ်းလူမ်းၵႂႃႇ တၢင်းလင်ယဝ်ႉ။ (တူဝ်ယၢင် - 100, 99, 98, 97)
မျိၼ်ႇတႃႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ႁဵင်းတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ဝႃႇ
မႁႃႇသၵ်ႈၵရၢၸ်ႈ ႑႐႓ ပီ၊ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ လႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၼ်ႇၺု ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉ မုၼ်းၶမ်းၽြႃးဢဝ်ဝႃႇတီႈႁဵင်း ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
တပျေႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ  (သပြေသာရွာ, Inntakhar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189927 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1634 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1756 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ဝႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႗႔) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
တပျေႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵရဝေး
ပိုၼ်းၵရဝေး
ၵရဝေးၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 2000 မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းလုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇတၢင်းသေ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး ၼႂ်းမိူင်း ဢီႇၵျိပ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႈမိူင်းၶႄႇမႃးၼႆယူႇ။ ၵရဝေးၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းၵူႈပွၵ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉၼၵ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈၶူဝ်းၶုၼ်၊ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်လီ ဢၼ်ၽီပၼ်မႃးၼႆယူႇ။ တူၼ်ႈၵရဝေးၼႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈမိူင်းတႆႈ ဢွၵ်ႇၵူႈတီႈယူႇသေတႃႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇၸၢၼ်း တၼၢင်းသႃႇရီႇ။ တူၼ်ႈၵရဝေးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း မႆမဵၼ်ႁိူတ်ႈသေ တူၼ်ႈမၼ်းၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ် မႆႉမဵၼ်ႁိူတ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တၢင်းသုင်မၼ်း တေသုင်မွၵ်ႈ 30 တေႃႇ 40 ထတ်း။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈၵရဝေးထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ မႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ႁၢင်ႈႁွၵ်ႇသေ ၶွပ်ႈဝႆႉ။
ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၵေႃႉ ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ် တူၼ်ႈၵရဝေးသေတႃႉ မႂ်ႁႅင်ႈမၼ်းတႄႉ တေယၢမ်ႈႁၼ်ယူႇ။ တေယၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ။ တႃႇတေႁဵတ်း ႁွမ်ၽၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉမႂ်ၵရဝေး။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၶဝ်ႈထေႃးပၢတ်ႈ (ၼိူၺ်း)၊ ၶဝ်ႈၶမ်း (ဒါန်ပေါက်) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃး မႂ်ၵရဝေး ဢမ်ႇပဵၼ်။ တႃႇတေႁဵတ်း ယႃႈယႃၵေႃႈ တေႃႈလႆႈပႃး ၵရဝေးယူႇယဝ်ႉ။
ၼိူဝ်ႉမႆႉၵရဝေးၼႆႉ ပဵၼ်သီလိူင်ၵမ်ႇဝႆႉဢိတ်းဢိတ်းသေ မီးဢၢႆသႅဝ်ႁွမ် ၸမုင်ႇ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉမၼ်း ၵႅၼ်ႇၶႅင်ဝႆႉ တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ သမ်ႉႁၢင်ႈလီဝႆႉလႄႈ ဢဝ်ႁဵတ်းႁိူၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ႁဵတ်းပႅၼ်ႈ၊ တူႈသႂ်ႇၶူဝ်း၊ တိူၵ်ႈသႂ်ႇၶူဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၼိူဝ်ႉမႆႉၵရဝေးၼႆႉ ထုၵ်ႇလီ ဝႆႉႁႂ်ႈၼိူဝ်ႉမၼ်းတၢႆယဝ်ႉသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၵိုင်ႇလီဢဝ်ၸႂ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတေႁဵတ်းၼႆ ဝႆႉႁႂ်ႈမၼ်း ႁႅင်ႈၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းၼႆတႄႉ မၼ်းမေႃၵူတ်ႉငေႃးၵႂႃႇလႄႈ ၵိုင်ႇလီ ၼိုင်ႈသေ ဝႆႉႁႂ်ႈမၼ်းႁႅင်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇလီ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၵျွၵ်ႉတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇ  (ကျောက်တိုင်ရွာ၊ Kyauktaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192925 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1217 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1493 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2710 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1699
1699
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1699
ပျိၼ်ႇပျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇပျႃး  (ပျဉ်ပြားရွာ၊ Pyinpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192665 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၼႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3162 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5832 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
1309
1309
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1309
မၵျီးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵၢၼ်ႇ  (မကျီးကန်ရွာ, Magyikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉတႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190827 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉတႅတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2117 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4348 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
သႂႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသႂႃႇ (ဆွာမြို့ ; Swar) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးၵူၼ်း
ပၢႆးၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်သၢႆးယႅၼ်ႉ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ႁဵတ်းႁိုဝ်တႄႇပဵၼ်မႃး၊ သၢႆပိုၼ်း လႄႈ လွင်ႈၵူၼ်း (Humanity) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးၵူၼ်းၼႆႉ တႄႇငဝ်ႈမႃးတီႈ သၢႆးယႅၼ်ႉ သၽႃႇဝ Natural Sciences, ပၢႆးလွင်ႈၵူၼ်း (Humanities) လႄႈ သၢႆးယႅၼ်ႉတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း (Social Sciences)ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈ လွႆပူင်ႇတွင်ႇပူင်ႇၺႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် လုပ်ႇ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူဝ်ႈမိုၼ်ႉၵွၼ်ႇ၊ ၶၢပ်ႈတူဝ်ႁိၼ် ၸိူ်ဝးၼႆႉယဝ်ႉ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပရၢႆးမဵၵ်ႉ ၶၢပ်ႈတူဝ်ႁိၼ် သေၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းလုၵ်ႉတီႈလႂ် တႄႇပဵၼ်မႃး၊ ပဵၼ်မႃး ၶၢဝ်းလႂ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် တီႈဢွင်ႈတီႈၵမ်ႈၽွင်ႈ တီႈၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ပရၢႆးမဵၵ်ႉ ဢၼ်မိူၼ်ၵူၼ်း၊ ၶၢပ်ႈတူဝ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယူႇ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပၢႆးၵူၼ်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ႁင်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ တေႃႇလႄႉလႄႉမေႃႇ ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
ၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇ (ကြို့ပင်ရွာ, Kyoetpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190174 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1614 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1616 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3230 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ရၼွင်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈရၼွင်ႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ရနောင် (အရှေ့)ရွာ၊ Yanaung(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇယႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192315 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 700 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 773 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1473 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵဝိထၸ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈသြႃႇ ၽတ်ႉတၼ်တ ၵဝိထၸ "မႁႃသတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵထၸ" ၊ တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်းၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း ၶႃႈဢေႃႈ။
ပေႃႈမႄႈလႄႈတီႈၵိူတ်ႇ
ၸိုဝ်ႈပေႃႈပဵၼ် လုင်းပုၼ့်၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈပဵၼ် ပႃႈယွတ်ႈ (ႁွင်ႉ) ပႃႈမျႃႉယဵၼ်ႇ၊ မီးပီႈၼွင်ႉ 8 ၵေႃႉ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 6၊ ဝၢၼ်ႈတေႃႉသၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇဢေႃႈ။
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇဢုၵ်ႉၵမ်သ၊ ၵျွၵ်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇ ဢုပတ်ႉသၢႆး၊ ႁပ်ႉဢဝ်ပတ်ႉၸေးသီႇပိူင် ဢူးၸၢမ်ႇဝိၼ်း ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈသျၢမ်းတေႃး၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း
ပီၵေႃးၸႃႇ 1347 ၼီႈ၊ လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇဝိမလ၊ ၵျွင်းဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇ ဢုပတ်ႉသၢႆး၊ ႁပ်ႉဢဝ် ဢူးမွင်ႇၵျီး၊ တေႃႇၶိၼ်ႇတၢၼ်းဢေး ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ ပဵၼ်ပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈယေႃးသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်းမႃးယဝ်ႉ။
ၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်း
တၢမ်ၼင်ႇႁႅင်းတူဝ် ႁႅင်းၸႂ် ႁႅင်းတၢင်းမေႃမီးၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၼ်ထထူရ လွင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းႁေႃးဝႃႈတႅမ်ႈမၢႆ၊ ဝိပတ်ႉသၼႃႇထူရ လွင်ႈၽိုၵ်းၵျၢင်ႉၵမ်ၸႂ် မၼ်ႈၵိုမ်း ႁူႉႁၼ်တိုၼ်းပဵၼ် တုၵ်ႉၶ၊ ဢၼတ်ႉတသေ ႁႂ်ႈသႃႇသၼႃႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈ ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈတူၼ်ၵူႈပႃးသေၵမ်းတီႈၶႃႈ။
တီႈယူႇသဝ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်
ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၼႃႈၵၢၼ် ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တင်းၸဝ်ႈၶူးဝိၸိၼ်တႃႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးဝိၸိတ်ႉတႃၽိပႃႇလသေ ယူႇသဝ်းတီႈၵျွင်းတွင်ႇပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်းမေႃႇလႅမ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်းသေ ပီ 2016 ၸဝ်ႈသြႃႇၼွင်ပိင် ၵျွင်းၵၢင်ပၢင်တီး ဢူးၼေမိၼ်ႇတ လွၼ်ႇၵႂႃႇလႄႈ သင်ႇၶႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၵၼ် ၵႂႃႇပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈဝိထၸ မႃးၼင်ႈၵျွင်းၵၢင်ပၢင်တီး တီႈတေၶဝ်ႈၵႂႃႇ ဝၢၼ်ႈၼွင်ပိင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင်
ႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင် = တီႈႁဵင်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ ႁဵတ်းလႆႈၵၢၼ်တြႃး တႃႇတေလႆႈမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ႁဵင်းၵၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ဢူမ်သူပ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈၽြႃးပေႃႇ ၊ ငွမ်ငေႃႇငရၢႆးၶဵၼ် ပဵၼ်သၢင်ဢႃႇယုယၢဝ်း ၊ တူၵ်းၶၢဝ်းၵႆတီႈၽိတ်ႇ မီးၸႂ်ၵိတ်ႇမိၸ်ႉသႃႇ ၊ ၺၢၼ်ႇပၺႃႇဢမ်ႇမီး ၺၢၼ်ႇမီးၽြႃးဢမ်ႇထူပ်း ၊ ဢူမ်သူပ်းႁႂ်ႈမေႃလၢတ်ႈ တီႈႁဵင်းၵၢတ်ႈပႅတ်ႇပိူင်။ ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႑႑႕) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999
မျိၼ်းဢူးလႄႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းဢူးလႄႉ (ၸၢၼ်း)  (မြင်းဦးလှည့် (တောင်)ရွာ, Myinuhleit(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194052 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2104 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
708
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸေႇယႃႇသီႇရိ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸေႇယႃႇသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 111,256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွႆဝွတ်း၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆဝတ်း (, Loi Watt, လွိုင်ဝပ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တပ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈတပ်ႉၵျီး  (တပ်ကြီးရွာ, Tatgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190775 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 210 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 253 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 463 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တၢၼ်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မျိၼ်ႇတႃႇတွင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်းပိၼ်ႇ  (သန်းပင်ရွာ၊ Thanpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်ႇတႃႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191823 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်ႇတႃႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 984 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1283 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2267 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ထၼွင်းပိၼ်ႇလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းပိၼ်ႇလႄး  (ထနောင်းပင်လဲရွာ, Htanaungpinle) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းပိၼ်ႇလႄး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191627 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းပိၼ်ႇလႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1347 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1475 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ပုင်းထုၼ် (လၢင်းၶိူဝ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပုင်းထုၼ် (Pungthun,, ပုန်းထွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇ ပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တူႇဝုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတူႇဝုၼ်ႇ  (ဓူဝံရွာ, Duwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191302 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3204 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5748 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢေႇပရႄႇ 1931
(26) ဝၼ်း
5
707
707 ၼႆႉ ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
1308
1308
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1308
ယူင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈယူင်ႇၵူင်း  (ရုံကုန်းရွာ၊ Yonkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192926 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1217 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1493 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2710 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
မျွင်းတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တၽၢၼ်းၵၢႆး
ဝၢၼ်ႈမျွင်းတိတ်ႉ  (မြောင်းသစ်ရွာ, Myaungthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၽၢၼ်းၵၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218177 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၽၢၼ်းၵၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1996 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3785 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1698
1698
ပၢင်လိၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်လိၼ်  (ပန်လင်ရွာ၊ Panlin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးလႄႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190299 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးလႄႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1631 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1369 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3027 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵလေးဝ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵလေးဝ (ကလေးဝမြို့ ; Kalewa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵလေးဝၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ ၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၶၢင်တွင်း (ၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်း) ဝႃႈ ဝဵင်းၵလေးဝၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းၵိၼ်းတတ်ႉ ယၢၼ် 40 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵလေးဝတင်းဢၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈ တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆပွတ်းတူၵ်းသေ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်တႃႇတင်းပီၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 70 ၼိဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵလေးဝၼႆႉ ဝၢႆးသေ လႆႈၵဵပ်းဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1901 ၼၼ်ႉသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ဝဵင်းၵလေးဝ ၼႆႉ မီး 2230 (ပီ 1953) ယဝ်ႉ။
1698
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢင်လိၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1698
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵလေးဝ၊ ဝဵင်း
ၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုၵ်ႉတီႈ ထုင်ႉလွႆၶျၢင်းသေ လႆလူင်းမႃးလႄႈ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၵလေးဝယဝ်ႉ ဢဝ်တင်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းတႂ်ႈ ပွတ်းၼိူဝ် လႄႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၵၢင်သေဢမ်ႇၵႃး တင်းထုင်ႉသၼ်လွႆၶျၢင်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃး ငၢႆႈလူမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၵ်းတူပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆတူပ်းမိုဝ်း ႁွင်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆမၼိပူရၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီး ဝဵင်းၵလေးဝ သေ လတ်း တူပ်းမိုဝ်း လႄႈ ပလႄးသေ ၸၢင်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းလူင်ဢိၼ်ႇၽႃႇ တီႈ ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 1942 သေ လႆႈမႄးႁဵတ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃးမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ဝဵင်းၵလေးဝၼႆႉ လွင်ႈသိုဝ်ႉလွင်ႈၶၢႆ ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် ဢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးၵၢၼ်သူၼ်သေ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈ ၵူၼ်းမီးငိုၼ်းၶဝ်တႄႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉယဝ်ႉ။
1698
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵလေးဝ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း
1698
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1698
ဢေႇတီႇ 707
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:707
တွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၸႄႈဝဵင်း
'ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ (တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်), (South Okkalapa Township), ၼႆႉ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ ၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း ယဝ်ႉ။