cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈသႅင်
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ဝွင်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈလွႆတႂ်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉမူင်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈလွႆၼူၵ်ႉမႄႈ
• #ဝၢၼ်ႈႁႅင်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉဢႅတ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းလူင်
• #ဝၢၼ်ႈလွႆၶႂၢင် (တႂ်ႈ)
• #ဝၢၼ်ႈမူင်ႈႁူဝ်ၼမ်ႉ
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးၼွႆႉ
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်မူဝ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
သၽႃးၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ (မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Mandalay Region Hluttaw), ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 76 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 57 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 19 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2015 သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း (သၽႃး)
မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 သေ လႆႈဢဝ် ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၸႅၵ်ႇပဵၼ် လွင်ႈသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း၊ လွင်ႈၽွင်းငမ်း၊ လွင်ႈတတ်းသိၼ် ၼႆသေ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဢႃႇၼႃႇ သၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်းၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်ႈႁူမ်ႈတုမ်၊ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈတိူင်းယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈတႄႇၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈ (31.1.2011) ၼၼ်ႉသေ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ လႆႈတႄႇၸတ်းႁဵတ်း မႃး မိူဝ်ႈ (8.2.2016) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 5.00 ဢေႇၵ သေ မီးဝႆႉတီႈ ၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း 9၊ ၼႂ်းၵႄႈ 70-73၊ ပွၵ်ႉဢူးပူၵ်ႉတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းတီႈ လုမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈတိူင်း ဢၼ်မီးတီႈၸဵင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း 24 လႄႈ 65 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႇ တိုၵ်ႉႁႃတႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်း
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တႅၼ်းၽွင်းၸႄႈတိူင်း (56) ၵေႃႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ (1) ၸႄႈဝဵင်း လိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃး (2) ၵေႃႉ၊ မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ (0.1) ၊ တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (1) ၵေႃႉ၊ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ (19) ၵေႃႉ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်တင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉတႅၼ်းၽွင်း တၢင်းသဵင် သၢမ်ပုၼ်ႈ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈသေ ႁူမ်ႈသဵင်ႈ ဢဝ်တႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်း (76) ၵေႃႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ  ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်း (57) ၼႆႉ ပႃႇတီႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ (49) ၵေႃႉ၊ ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ့် ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ (7) ၵေႃႉ၊ ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၵရႅတ်ႉတိတ်ႉ(မျၢၼ်ႇမႃႇ) (1) ၵေႃႉ ၼႆသေ တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီး (76) ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
ဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် (5) ပီ ၼင်ႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း သုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢႃႇယုလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼႆႉၵေႃႈ သုတ်းသဵင်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1382
1382
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1382
လွႆၸေႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလွႆၸေႈ (လွယ်ဂျယ်မြို့, Lweje) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ဢိူမ်ႈၸပ်းၶႅၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၵတၼ်း လူင်ၶျုၼ်းၵွင်တီ ၸႄႈမိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇ ယဝ်ႉ။ ပၢၼ် ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႇ ဢေးၶျၢၼ်းတႃႇယႃႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးၶွင်ႇၸီႇ မိူဝ်ႈပီ 2002 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇဢွင်ႈၵႃႉၵုၼ်ႇ (၁၀)တီႈ တင်း မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း သီႇမိူင်း ၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈလွႆၸေႈၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။။
၀၀၆ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြီးစီးခဲ့သော တရုတ်အကူအညီဖြင့် ခင်းသော မိုးမောက်မြို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည့် ၇၆ ကီလိုမီတာရှိ ကျောက်ခင်းလမ်းကြောင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုများ သုံးဆခန့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုလမ်းကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းရှိ ဗန်းမော်မြို့မှ တရုတ်နယ်စပ်သို့ ၁၀ နာရီကြာ ခရီးအား ၃ နာရီအထိ လျော့ချနိုင်ခဲ့သည်။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ဢဝ် မၢၵ်ႇမႆႉ၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈသၢၼ် လႄႈ ၽၵ်းမီႇႁူဝ်လႅင်ၸိူဝ်းၼႆႉ သႂၢင်းဢွၵ်ႇၸူး မိူင်းၶႄႇသေ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းၶႄႇ ၶိုၼ်းဢဝ် ၶူဝ်းၶွင် ၾႆးၾႃႉ၊ ၽႃႈၽႅၼ်ႇ လႄႈ ၶူဝ်းၵိၼ်ယႅမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ သႂၢင်းၶဝ်ႈၸူးမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးၸႃႇဢဝ် လွင်ႈၵႃႉၵုၼ်ႇ ဝဵင်းမူႇၸေႈ၊ မိူင်းတႆးတႄႉၵေႃႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢိတ်းဢွတ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႉ ဢေးၶျၢၼ်းတႃႇယႃႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးၶွင်ႇၸီႇ လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ၊ တပ်ႉသိုၵ်း တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇမႂ်ႇ မိူင်းၶၢင် လႆႈၵိုတ်းလွင်ႈယိုဝ်းၵၼ် မိူဝ်ႈ ပီ 1989 ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တင်း တပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၶၢင် (ဢေႇဢၢႆႇဢူဝ်ႇ) ၶဝ်သေ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1994 ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈၵႃႉမႆႉတင်း မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၶမ်ႇပၼီႇထႆး ဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉႁဵတ်းမႆႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ပၵ်းပိူင်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႆႉတင်းၼမ်လႄႈ ထိုင်မႃး 1993 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၵိုတ်းလွင်ႈပၼ်ၶႂၢင်ႉႁဵတ်းမႆႉႁင်း ၶမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈထုင်ႉလွႆၸေႈၼႆႉ ၸၢင်ႈမီးထၢင် ထၢၼ်ႇႁိၼ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ထၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ ​ႄ
ပဵင်းပဵတ်ႈ (ၼိူဝ်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပဵင်းပဵတ်ႈ (ၼိူဝ်)  (ပိန်းပြစ် (ထက်)ရွာ၊ Peinpyit(Upper)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဵင်းပဵတ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190262 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပဵင်းပဵတ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2117 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2101 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4218 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 7
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (7) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (311) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (312))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (54) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
ၽယႃးငႃးသူႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးငႃးသူႇ (ၸၢၼ်း)  (ဘုရားငါးဆူ (တောင်)ရွာ, Hpayarngarsu(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးတပ်ႉသူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194308 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးတပ်ႉသူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4369 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4337 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8706 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢူၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်း (အုတ်တွင်းမြို့ ; Oktwin) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ ယၢၼ် ပႅတ်ႇလၵ်း၊ မီးၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ယၢၼ် 1 1/2 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈ ပႆႇႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းယဝ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ် ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼၼ်ႉသေ လႆႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပဵၼ်ဝဵင်းမႃး ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတီႈ ထုင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႃးလႄႈ ဢဝ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉၼမ်ႉၼၼ်ႉ တေႃႉတင်းလေႃႉ တေႃႉတင်းႁိူဝ်းသေ သူင်ႇၸူးထိုင် ဢူၵ်ႉတႂိၼ်းယဝ်ႉ ဢဝ်တင်းရူတ်ႉရဵၼ်းသေ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇသူင်ႇၸူး တႃႈၵုင်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးလွင်ႈၵႃႉၶၢႆမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၵေႃႈ လႆႈလတ်းဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် 166 လၵ်းယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၸႄႈဝဵင်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်၊ လုမ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်တတ်းသိၼ်ၸႄႈဝဵင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်တပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈလႄႈ လုမ်းသၢႆလူမ်း၊ လုမ်းႁွင်ႈၵၢၼ် ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးလုမ်း ၽၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပႃႇမႆႉလႄႈ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းလႄႈ ၸွမ်းၶႅပ်ႇဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈမႆႉ လႄႈ ၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ပွတ်းၵၢၼ် ႁင်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထုင်ႉၽျူးၵေႃႈၶဝ်ႈပႃးမႃးသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1973 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ မီးမႃး 87,633 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ်ပွတ်းတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ်သေ လႅၼ်လိၼ်ပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉပၼ် ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ 1905 ၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽျူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽျူးၼႆႉ ၵႂၢင်ႈဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇသေ တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း တေငၢႆႈငႅမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇၼႃႈလိၼ်ဢွၵ်ႇ တီႈၸႄႈဝဵင်းၽျူးသေ ၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃးလႄႈ ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈၵႂႃႇ ပွတ်းဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းသေ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း ဢိၵ်ႇပႃးဢူၵ်ႉတႂိၼ်းသေၼႆႉ မီးတႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း ႁႃႈတီႈယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈၵႂႃႇ ၸႄႈဝဵင်းသေ မီးဝႆႉၽၢႆႇတူၵ်း တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈၵႃႇ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ဢၼ်ၸႂ်ႉပိူင်လူင် တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ တင်းသဵင်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ၸႄႈဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းယဝ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶႂၢၵ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း - လူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လတ်းၶၢမ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး တႃႇၵႂႃႇၸူး ဝၢၼ်ႈယေႇတူဝ်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်း ယၢၼ် သၢမ်လၵ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ဝၢၼ်ႈဢူင်းပိၼ်ႇ ၼၼ်ႉလႄႈသင် မီးသၢႆတၢင်းလိၼ်ယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသျိၼ်ႇပိၼ်ႇၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်းၵူတ်ႉၽၢႆႇလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ပိုၼ်းၵွင်းမူးဝႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈဢလွင်းၽြႃးၸၢတ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼၼ်ႇ ပဵၼ် ၸၢတ်ႈၶုၼ်ၵႆႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်းမႃးသေ ပဵၼ်ၵွင်းမူး ဢၼ် ၶုၼ်သီႇရီထမ်ႇမသေႃးၵ တႄႇမႃးၼႆယဝ်ႉ။ တီႈ ဢၼွၵ်ႉၼၢၼ်းတေႃးယႃး ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်း သီႇလၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်ၵမ်ႇမထၢၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးမီးတင်းၼမ်သေၵေႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၵတ်းယဵၼ် တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ ဢၼ်ႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူး မႁႃႇသီႇရိ ၸေႇယျသူႇရ ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇသၢၵ်ႈၵရိတ်ႉ (872) ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းၵဝ်ႇတႂႃႇရဝတီႇ သေ တင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇၵေႇတုမတီႇသေ ၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးႁူမ်ႇလူမ်ႈဝဵင်းၼႆသေ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဢွင်ႈတပ်ႉ တီႈၼႂ်းၽၢႆႇၵွင်းလိၼ်သေ ဢၼ်ပဵၼ် တီႈႁိမ်းၸမ် ၵျွင်းထမ်ႇမရၵ်ႉၶိတၵၢင်ဝဵင်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပဵၼ်ၵျွင်းၵတ်ႉတႄး တီႈ ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပဵၼ်မႃး ဢွင်ႈတီႈတပ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈလိၼ်တီႈၼၼ်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၵႃႉဝူဝ်း ဢၼ်မႃးတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း လႄႈ ၵူၼ်းၵႃႉမႇႉၶဝ် ထင်လိုဝ်ႈသဝ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼူၵ်ႉၶဝ်ႁၢဝ်ႉၶဝ် ႁွင်ႉမေႃး ငိၼ်းမူၼ်ႈသိူဝ်းလႄႈ မၢၼ်ႈၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဢွင်ႈဢေႃးတတႂိၼ်း ၼႆသေ တႆးၸမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ဢွင်ႈၼူၵ်ႉႁွင်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉသေ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ပဵၼ်မႃး ဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ပိူင်ပႅၵ်ႇထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉ ၽၢႆႇမိူင်းၼိူဝ်ၶဝ်ၼႆႉ လူင်းမႃးၵႃႉၵုၼ်ႇမိူင်းတႂ်ႈၼႆႉသေ လႆႈမႃးတင်ႈထင်ဢွင်ႈသဝ်းတီႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပႃႇၽၵ်းမီးဢူးၸႂႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇႁႃ ဢွင်ႈတီႈထင်သဝ်း ဢၼ်လီသေၼႆႉၼႆသေ လႆႈၵႂႃႇႁၼ် ၼမ်ႉမေႃႇဢုတ်ႇ (ဢူၵ်ႉယေႇတႂိၼ်း) (ယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်လႅပ်ႈတေမီး တီႈ သူၼ်ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းဢူးမိၼ်းၸဵင်ႇ တီႈ မႄးၵူင်း) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်း ၼမ်ႉမေႃႇၼၼ်ႉသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢူၵ်ႉတႂိၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ရႃႇၸဝၢင်ႇတွင်ႇငူႇ ႁင်း ၵထိၵဢူးၸဵင်ႇလႂိၼ်ႇလေးဝႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်တွင်ႇငူႇ မျိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ ပီၶရိတ်ႉ 1511 ၼၼ်ႉ မီးမႃး တီႇၵဝ်ႇတီႇ၊ ၵုင်းၵဝ်ႇၵုင်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ပႆႇသိမ်းဢဝ် ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပီ (1885) ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပႃႇဢုင် ဢၼ်ၼမ်ႉဢမ်ႇပေႃးလႆလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်း တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတိုၵ်ႉယူႇတီႈ ဢွင်ႈမႄးၵူင်း၊ ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်တၢင်ႇတီႈတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ထဵင်ၼႃးၵူၺ်း။ တီႈမႄးၵူင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ မေႃႇၼမ်ႉဢုတ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူတ်းၶုတ်းဝႆႉလႄႈ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး ဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ် ၺွင်ႇၶျေႇထွၵ်ႉ၊ ဢူၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ဝဵင်းၵျွႆးပွႆး ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ဝဵင်းဢူၵ်ႉတႂိၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ (1898) ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ် ၾိင်ႈမိူင်းလိၼ် (The Lawyer Burma Town and Village Lands Act 1898)သေ လႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း လွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ်ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ဢၶွင်ႇသေ ဢဝ်တင်း မၢႆလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ (100) သေ လႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ ပီ (1908)၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (29) ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢဝ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်မၢႆလိၵ်ႈ 103725 ၵိပ်ႇ(1) ႁင်း ထၢၼ်ၽွင်းလူင် သႃႇသၼႃႇလႄႈ ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း ပျီႇထွင်ႇၸုသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ (24-6-1972) ၼၼ်ႉသေ ဢဝ် ဢူၵ်ႉတႂိၼ်း ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင်၊ ၸွမ်းလူၺ် မၢႆလိၵ်ႈ 3/167/ဢထ(2) မိူဝ်ႈ (25-5-1973) ၼၼ်ႉသေ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်း မူႇဝၢၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
304
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:304
မၵူၺ်းတယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈမၵူၺ်းတယႃႇ (မကွေးတရာရွာ, Magwaytayar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵူၺ်းတယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190224 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1774 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3375 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵျွၵ်ႉတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇ  (ကျောက်တိုင်ရွာ၊ Kyauktaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၸိတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192202 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၸိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3071 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5740 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႄး  (ညောင်ပင်တဲရွာ, Nyaungpinte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194088 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1047 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2366 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝႅတ်ႉၵျီးဢိၼ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
985
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇၵႂႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵႂႃႉ  (တောင်ဂွရွာ၊ Taunggwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192879 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3845 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4631 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8476 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
775
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:775
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငၢမ်း ႁင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၼၢင်းၶိၼ်ႇထူၺ်းမျိၼ်ႉ ၵေႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
ႁၢင်ႁွင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁၢင်ႁွင်ႈ (, Han Hawng, ဟန်ဟောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်မႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵျွႆႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆႇၵၢၼ်ႇ  (ကြွယ်ကန်ရွာ, Kyweikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194724 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 590 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 639 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1229 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ထီႇရိဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈထီႇရိဢွၼ်ႇ (, Thiri-Aun, ထီရိအွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (8) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (312) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (313))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (53) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
1767
1767
မႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႆႉဢုၼ်လဝ်း (Mai-unlao,, မအွန်လောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1767
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽၢၵ်ႈၼွင်၊ ၸဝ်ႈ
ၸဝ်ႈၽၢၵ်ႈၼွင်
ၸဝ်ႈၽၵ်ႈၼွင်ၼႆႉ ၵူၼ်းသူင်လိၵ်ႈ လင်ႇၵႃႇလူင်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် “ၸဝ်ႈၶူးမေႃ” တူၼ်ၼိုင်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ ‘’’ ၸဝ်ႈၽၢၵ်ႈၼွင်‘’’ ၼႆၼၼ်ႉ ၸပ်းလူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈတီႈယူႇ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်ႈၵၢမ်ႉၼမ်သေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ။ “လႅၼ်ၼွင်” ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ “ၽၢၵ်ႇပုၼ်ႉၼွင်” ပွင်ႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈယူႇမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ မီးႁိမ်း ဝဵင်းမိူင်းၵိုင်သေ ပေႃးလုၵ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းၵႂႃႇၸူးၼႆ ယွၼ်ႉပူၼ်ႉၼွင်ယဝ်ႉ ၸင်ႇထိုင်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ “ၽၢၵ်ႇပုၼ်ႉၼွင်” ၼႆယဝ်ႉ။
1767
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽၢၵ်ႈၼွင်၊ ၸဝ်ႈ
ၸဝ်ႈၽၢၵ်ႈၼွင်
ၸိုဝ်ႈမိူဝ်းလဵၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ “ဢရိယ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ မၢင်ၽိုၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ဢရိယသုၶမိင်ႇ မွင်ႇၸိင်ႇၵျွင်းယွတ်ႈ” ၼႆလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ လႅပ်ႈတေပဵၼ် “မွင်ႇၸိင်ႇ” ယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1224 ၼီႈ ၼၼ်ႉသေ သဵင်ႈၵႂၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1275 ၼီႈ ၼႂ်းလိူၼ် 12 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ် ၵူၼ်းတၢင်း ဝၢၼ်ႈၸၢမ်ၵေးသီး ၼႆသေတ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢၼ်ႈၸႃႇတိမၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ပွၵ်ႉလႂ်၊ ဝၢၼ်ႈလႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉထိုင်၊ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းတၢင်း ဝၢၼ်ႈၸၢမ်ၵေးသီးၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈ ရႃႇၸႃႇၼုသႃႇသၼ ဢၼ်ၸဝ်ႈၽမိူင်းၵိုင် တုၵ်းယွၼ်းလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႈၼိုင်ႈပႃးဝႃႈ “သႃႇသၼႃႇတေႃႇၽြႃး ၼင်ႇႁိုဝ်တၵ်းႁိူင်းတၵ်းထုၼ်း ၸင်ႇတၵ်းတႅၵ်ႈတုၼ်းတွင်းပၢၼ်ႇ မီးၵႃႈဢမိင်ႉတေႃႇလူင် ပူင်မႃးတီႈၶႃႈ ပႆႇၺႃႇသျိ ၵဝိတၶုၼ်ႇ ၶျိတ်ႉၵျုၼ်ႇၸူမ်းႁိုင် မိုင်းၵုင်ၵူၼ်းသေး ၸရေးလႅၼ်ၼွင် လိူင်တွင်ဝႂ်သၢင်း ၶိူဝ်းယၢင်းၸၢမ်ၽိူဝ် ဝဵင်းၼိူဝ်ၵေးသီး မႃးမီးႁိမ်းတိၼ် မႃးၵိၼ်မုၼ်သူး” ၼႆလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉ ဢၼ်လႆႈႁၼ် မီး 13 ၽိုၼ် ၼင်ႇၼႄဝႆႉ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
1767
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၽၢၵ်ႈၼွင်၊ ၸဝ်ႈ
ၸဝ်ႈၽၢၵ်ႈၼွင်
လိၵ်ႈ 13 ၽိုၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈႁိူၼ်း လုင်းၸၢင်းပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းၵိုင်ယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉၼႆႉ မီး 13 ၽိုၼ် ဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဢၼ်ပႆႇႁၼ် ထၢင်ႇတေမီးထႅင်ႈယူႇ တင်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇ မိူင်းၵိုင်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
1767
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽၢၵ်ႈၼွင်၊ ၸဝ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ (8) ၊ ၶူးမေႃလိၵ်ႈလူင် ၸဝ်ႈၽၢၵ်ႈၼွင်၊ လုင်းသၢင်ႇသႃႇ မိူင်းၵိုင်၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 155,156၊ ပီ 2000။
1767
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1767
သွင်ၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသွင်ၽျူႇ  (ဆောင်ဖြူရွာ၊ Saunghpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢင်းၶႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192638 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢင်းၶႂႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 712 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 666 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1378 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ပျီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ (ပြည်ခရိုင် ; Pyay District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပျီႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 20154 ၼၼ်ႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇၼႆႉ မီးယူႇ 910,974 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇၼႆႉ မီးၼင်ႇၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵျွၵ်ႉတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇ  (ကျောက်တိုင်ရွာ, Kyauktaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉပိၼ်ႇဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191204 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉပိၼ်ႇဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1712 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3699 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၵျွၵ်ႉသႄႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵျွၵ်ႉသႄႇလေး  (ကျောက်ဆည်လေးရွာ, Kyaukselay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190046 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1252 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1218 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
774
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:774
ဢူးယိၼ်ႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢူးယိၼ်ႇလေး  (ဥယျာဉ်လေးရွာ, Uyinlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလၢႆးသျေႇ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189739 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလၢႆးသျေႇ (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1545 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1741 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3259 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မျေႇၽျူႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျေႇၽျူႇၵူင်း   (မြေဖြူကုန်းရွာ, Myayhpyukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူဝ်းꧤူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191384 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူဝ်းꧤူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1563 ၊ ယိင်း 2026 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3589 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ ​ႄ
သီႇသူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈသီႇသူင်ႇ  (ဆီဆုံရွာ, Sison) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189881 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 287 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 338 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 625 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 9
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (9) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (313) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (314))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (52) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
ဢဵင်ႇမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢဵင်ႇမႄး (အိမ်မဲမြို့နယ် ; Einme Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢဵင်ႇမႄးယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢဵင်ႇမႄးၼႆႉ လႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လႅပ်ႈတေပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ပၢင်တိုၵ်းၼွင်ႇယူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1539 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
303
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇပေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပေႃႇၵူင်း  (ရွှေပေါ်ကုန်းရွာ, Shwepawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190872 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 509 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 531 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
303
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇပေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
303
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:303
1381
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1381
ဝႃးၶႄႇမ၊ ဝဵင်း
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ပၢၵ်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် ဢွင်ႈတီႈမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇ ဢၼ်ပဵင်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်း ၼႂ်းၵႃႈ 6 ၸႄႈတွၼ်ႈ (မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်ၼႃႇၵိတ်ႉၼၼ်ႉ 5 ၸႄႈတွၼ်ႈ) ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုၼ်ႉႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 06 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႆ 18 တီႇၵရီႇ 50 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၸႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 95 တီႇၵရီႇ 01 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 95 တီႇၵရီႇ 30 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလတ်ႉ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းလပ်ႉပုတ်ႉတႃႆ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမျွင်းမျႃႉ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းဢဵင်ႇမႄး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 1089 ဢေႇၵ (420 လွၵ်းလၵ်း) သေ ၼႃႈယၢဝ်း မီး သွင်လၵ်း၊ ၼႃႈပွတ်းၼႆႉ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီးၼိုင်ႈလၵ်းသေ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ မီး ႁူၵ်းၽႃႇလူင်ႇယဝ်ႉ ဢိူင်ႇတင်းသဵင်ႈမီႈ 135 ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် တၢင်းႁွင်ႇသုတ်းသုတ်း တေႃႇ တၢင်းၸၢၼ်းသုတ်းသုတ်း မီးမွၵ်ႈ 44 လၵ်းၼႆႉသေ တႄႇဢဝ်တၢင်းဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်း တေႃႇ တၢင်းတူၵ်းသုတ်းသုတ်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 19 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1984 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 243048 ၵေႃႉသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇသဝ်း တင်းမူတ်း မီး 394,925 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ မီႈၾိင်ႈၾႃႉမုၼ်ႇသုၼ်းပွတ်းမႆႈယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းဝဵင်းၼႆႉ ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၵေႃႉႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင် ၼင်ႇလုမ်းၽူႈၵွၼ်းၼႃႈလိၼ်၊ လုမ်းၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း၊ ဢွင်ႇတပ်ႉပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈလိၵ်ႈ လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်သၢႆလူမ်း၊ လုမ်းၸတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပႃႇမႆႉ၊ ႁူင်းယႃ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉသုင် ၼိုင်ႈႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် သွင်ႁူင်း လႄႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး ၸဵတ်းႁူင်းယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆ ဝဵင်းၵူၼ်းၵိုၼ်းလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1971 ၼၼ်ႉ မီး 216,000 ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်း ၼႂ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ယူႇၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမိူင်းၼွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ ယူႇသဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢိၼ်ႇတိယ ၼမ်ထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်
ၼႂ်းၵႃႈယူင်ႉသၢင်ႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃႈတႃဝဵင်းၼၼ်ႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးလူင် သၵျမႁႃႇသီႇရိၼႆ့ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ တီႈႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးၼၼ်ႉ ပေႃးပီမႂ်ႇမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ပေႃးဢွၵ်ႇဝႃႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ႁဵတ်းပၢင်ပွႆးပိုတ်ႇၽုၺ်ႇဢူၽုင်းယဝ်ႉ။ တီႈ ၵွင်းမူးတေႃႇၵ ဢၼ်မီး ၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼၼ်ႉတႄႉ ပေႃးလိူၼ်သီႇၵူႈပီၵူႈပီၼႆ့ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ပွႆးယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း လႄႈ ၸွမ်းသၢပ်ႇဝဵင်းၼႆႉ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ မီး 30 ပၢႆသေ မီးပႃးဢွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး သႃႇသၼယဵၵ်ႉတႃႇ လႄႈ ႁၢၼ်ႇတႃႇယဵၵ်ႉတႃႇ သွင်ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၼုမ်ႇၼိူဝ်ၵုၼ်သေဢမ်ႇၵႃး လႆႈပႃးၼမ်ႉၽူၼ်လီလႄႈ တီႈၸႄႈဝဵင်းဝႃးၶႄႇမၼႆ့ ၶဝ်ႈသၢၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ထူဝ်ႇလိၼ် လႄႈ ပေႃ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၵၢၼ်တမ်းၽႅၼ်လိၼ်ပတေႇသႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1965-66 ၼၼ်ႉသေ တွၼ်ႈတႃႇ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ပေႃ၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ၽၵ်းမီႇ လႄႈ တင်း မၢၵ်ႇမၢၵ်ႇတႅင်တႅင် ၸွမ်းၼႃးၼႆသေ လႆႈဢၢၼ်းဝႆႉ ဢေႇၵၼႃႈလိၼ် 184,800 ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ဢၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼႆႉ ၼႃႈလိၼ်ဢေႇၵ 163,000၊ တွၼ်ႈတႃႇထူဝ်ႇလိၼ် 4,901 ဢေႇၵ၊ တွၼ်ႈတႃႇ ပေႃ 11,250 ဢေႇၵၼႆႉ ဝႆႉပၼ်ႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းဝႃးၶႄႇမ လႄႈ ၸွမ်းသၢပ်ႇဝဵင်းၼႆႉ ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ မီးမွၵ်ႈ 10 လင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်ၼႆသေ မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းသွင်လင် လႄႈ ၸၢၵ်ႈမႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပူးထူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူးထူဝ်ႇ (, Putho, ပူးထို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝႃးၶႄႇမ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
984
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:984
ၽယႃးငႃးသူႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးငႃးသူႇ (ႁွင်ႇ)  (ဘုရားငါးဆူ (မြောက်)ရွာ, Hpayarngarsu(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးတပ်ႉသူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194309 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးတပ်ႉသူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4369 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4337 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8706 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သူၺ်ႇၵူင်ႇတႅင်ႇ - 2၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၵူင်ႇတႅင်ႇ - 2 (ရွှေဂုဏ်တိုင် - ၂ရွာ, Shwegontaing(2)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၵူင်ႇတႅင်ႇ - 2၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218189 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1774 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3375 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
1380
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1380
ယေႇလႄႇၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇလႄႇၵျုၼ်း  (ရေလည်ကျွန်းရွာ, Yaelelkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၼႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190428 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းၼႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3536 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3800 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7336 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
1766
1766
ပၢၼ်းတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတွင်း (ပန်းတောင်းမြို့နယ် ; Pandaung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၢၼ်းတွင်းယဝ်ႉ။
1766
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢၼ်းတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
1766
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1766
တူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇ (ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့, Dawthponeyan) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဢႅၼ်းတရၢႆႉ (ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်)
ၑ
ဢႅၼ်းတရၢႆႉ (ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈမူဝ်ႇပၢႆး) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ မူဝ်ႇပၢႆး ဢၼ်ဢိင်ဝႆႉၼိူဝ် ၵႃႇၼႄႇလ်) လိၼ်းၼိတ်ႉသ်သေ လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ ၵူႇၵိူဝ်ႇ Google လႆႈႁဵတ်းမႃးယဝ်ႉ။ Android Inc.ၼႆႉ ဢႅၼ်ႇတီႇ ရူႇပိၼ်ႇ ၵေႃႇလႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ဢွၵ်ႇထူဝ်ပႃႇ 2003 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2005 မႃး Google လႆႈသိုဝ်ႉဢဝ် Android Inc. မႃးယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတီႈ ၾူင်းၸၼ်ႉသုင်ၵမ်ႉၼမ်သေ ပဵၼ် ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ၾူင်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဢႅၼ်ႇတီႇ ရူႇပိၼ်ႇ ႁင်း ၵူႇၵိူဝ်ႇသေ မိူဝ်ႈ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 2011 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉ ဢႅၼ်းတရၢႆႉၼႆႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၵွင်ႉၸူး 7 သႅၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉၼႆႉ -
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိူင်သၢင်ႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ၶွမ်ႇပျူႇတႃႇ
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 10
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (10) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (314) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (315))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (51) ဝၼ်း။
ပဵင်းပဵတ်ႈ (ယႂႃႇမ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပဵင်းပဵတ်ႈ (ယႂႃႇမ)  (ပိန်းပြစ် (ရွာမ)ရွာ၊ Peinpyit(Ywama)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပဵင်းပဵတ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218210 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပဵင်းပဵတ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2117 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2101 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4218 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
773
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၼပႄးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼပႄးပိၼ်ႇ  (နဘဲပင်ရွာ၊ Nabepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၸိတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192201 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၸိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3071 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5740 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
773
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
၂၀၀၂
၂၀၀၂
773
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
၂၀၀၂
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(၁) ဝၼ်း။
773
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
၂၀၀၂
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(၁) ဝၼ်း။
773
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
၂၀၀၂
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(၁) ဝၼ်း။
773
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၢၼ်းပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ  (ထန်းပင်ကန်ရွာ, Htanpinkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194087 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1047 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2366 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
773
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
၂၀၀၂
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(၁) ဝၼ်း။
773
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼပႄးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
773
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
302
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈၸရေး မြဝတီႇ
ၸဝ်ႈၸရေး မြဝတီႇ
ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1228 တီႈဝဵင်းမြဝတီႇ (ယၢမ်းလဵဝ် မီးၼႂ်းမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ)သေ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးမွင်ႇၶႅင်ႇယဝ်ႉ။ ယႂ်ႇမႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသေ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈသၢင်ႇၵွၼ်းတိင်ႇၺယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ လိၵ်ႈလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇ သုတ်းသဵင်ႈသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုတဵမ်သၢဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ လႆႈရႁၢၼ်းဝႃႇၼိုင်ႈ ၸင်ႇၶီႇႁိူဝ်းသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းသွၼ် လိၵ်ႈလၢႆးတၢင်းမေႃ မိူင်းလင်ႇၵႃႇတီႇပ (မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ) ႁိုင်လႆႈ ၸဵတ်းဝႃႇသေ ၸင်ႇၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး တီႈမြဝတီႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူဝ်း ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်ယဝ်ႉ ယိူင်းဢၢၼ်း တေမႃးတမ်းဝၢင်း ပိူင်ၵၢၼ်ႁဵၼ်း တႃႇၵူၼ်းၵျွင်း ၵူၼ်းႁိူၼ်းသေတႃႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇၸွမ်းလႄႈ ဢဝ်ထၢတ်ႈၸႂ်တူၵ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး မုၼ်ၵၢမ်ႇ တႃႇသိုပ်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းၵေႃႈ သုတ်းသဵင်ႈပႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလွၼ်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း ထၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်းမႃး ႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ လႆႈမွၵ်ႈပီပၢႆၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈ သမ်ႉဢဝ်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းပၼ်ၵၼ် တင်းၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းလူႉသေ ၸင်ႇလုၵ်ႉမြဝတီႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း မႃးႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းပၼ်ႇ။
302
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈၸရေး မြဝတီႇ
ၶၢႆႉထွၵ်ႇတီႈယူႇ
ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸရေး မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈမီးသဵင်လိုဝ်းလင် တၢင်းပွတ်းတွၼ်ႈ ထုင်ႉမြဝတီႇ၊ ၽႃဢၢင်ႇ၊ ၽႃပွၼ် (ၽႃၽူၼ်) ၼွင်လူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇမူၼ်းလႄႈ ၼႂ်းပီ 1263 ၼီႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉၽၢတ်ႇသေ မြဝတီႇ မႃးတၢင်းၽႃႇဢၢင်ႇ၊ ၶိုၼ်ႈမႃး တၢင်းၽႃၸွင်း၊ မႃးၵိုတ်းတိႈႁူဝ်ၼမ်ႉမွင်း တီႈၵျွင်းၸဝ်ႈသြႃႇတေႃးယယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉသေတီႈၼၼ်ႈ သိုပ်ႇမႃး သၢႆးၶၢဝ်၊ ၵိူၼ်ႇတူလူင် (ၵၼ်ႇတူးလူင်) ႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ပႆလတ်းၸွမ်း ႁၢဝ်းသၼ်လွႆၸရိူဝ်ႈလူင် လၢင်းၶိူဝ်း ၸင်ႇမိူဝ်းထိုင် မိူင်းပၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈႁဵင်ၵျွင်းပၼ်ၺႃး ဢိူင်ႇၼႃးဝွၼ် ၸင်ႇႁပ်ႉႁဵတ်းၶႅၵ်ႇဝႆႉထႃႈ။ ၸဝ်ႈဢူႈ မိူင်းပၼ်ႇၵေႃႈ ႁူႉဝႃႈ ဢိူင်ႇၼႃးဝွၼ် လူဝ်ႇၸရေး ဢၼ်မေႃလိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈမၢၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢၢပ်ႇပူင်ပၼ် ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈမြဝတီႇ ထၢမ်းၵၢၼ် ၸရေး ဢိူင်ႇၼႃးဝွၼ်ယဝ်ႉ။
302
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
773
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:773
၂၀၀၂
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(၁) ဝၼ်း။
ထၢၼ်းပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
302
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈၸရေး မြဝတီႇ
ၼွင်ႉၸိင်ႇပုၼ်ႉ
ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇႇ မႃးၽႅဝ် ၼႃးဝွၼ်ယဝ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸရေး ၼႂ်းဝၢၼ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ပူႇႁဵင်ပၼ်ၺႃး သမ်ႉဝႃႈ လူဝ်ႇၵူၼ်းတဵၵ်းၼမ်ႉ တမ်ၶဝ်ႈပၼ်ၼႆသေ ၸင်ႇလိူၵ်ႈဢဝ် သၢဝ်လူင် ဝၢၼ်ႈၼႃးသွၼ် ၼၢင်းၸိုၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၸရေးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးမႃး လုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ သႂ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၸိင်ႇပုၼ်ႉ ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇလႄႈ ၼၢင်းၸိုၼ်ႈၼႆႉ ၽွင်းပွႆးလိူၼ်ၸဵင်ၼၼ်ႉ ပႃးၵၼ်မိူဝ်းလႄႇ မြဝတီႇ ၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ ၶိုၼ်းမႃးၶိုၼ်း မိူင်းပၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
၂၀၀၂
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(၁) ဝၼ်း။
302
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
၂၀၀၂
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(၁) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(၁) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(၁) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(၁) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈၸရေး မြဝတီႇ
လူင်းသဵၼ်ႈၼိုင်ႈ ၶိုၼ်ႈသဵၼ်ႈၼိုင်ႈ
ၼႃႈၵၢၼ် ၸရေးဢိူင်ႇၼႆႉ လၢပ်ႇယူႇၼိူဝ် ၶေႃးယူႇတႂ်ႈ ၽၢႆႇၼိူဝ်ၸိသင်ႇ လူင်းမႃးသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလႆႈႁႃ ဢမ်ႇမႃး လႆႈလႅၼ်ႈ၊ မၢင်ပွၵ်ႈမႅၼ်ႈ မၢင်ပွၵ်ႈၽိတ်း မဵဝ်းဢၼ်ၶိတ်းၶႂၢင်ၽိတ်းထမ်းၵေႃႈ လႆႈၺႃးယဝ်ႉ။ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶုၼ်လုမ်းၶဝ် ၶၢၼ်းမႃး တႃႇဢိူိင်ႇၼႃးဝွၼ် ႁႂ်ႈဢဝ်ၵႆႇ မႃးသႂၢင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇၸမ်ႉ ပဵၼ်ၸရေး ယူႇလူၺ်ႈသိၼ် ၵိၼ်ၸွမ်းထမ်းလႄႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇသႂၢင်းပၼ် ၵႆႇသေတူဝ်၊ၶၢမ်ႇထွၼ်တူဝ် ဢွၵ်ႇၼႃႈၵၢၼ်ၸဝ်ႈ ၵၢၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢူႈလူင်ၵေႃႈ ႁၢမ်ႈသေတ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်းလိုဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၸရေးဢိူင်ႇ ၵမ်းသိုဝ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပေႃးၼႃႈၵၢၼ်ၸရေးဢိူင်ႇၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၸႂ်သူင်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၸင်ႇတမ်းၸႂ်တမ်းၶေႃး တႅမ်ႈလိၵ်ႈဢွၵ်ႇ တင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်း
မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1300 တဵမ် လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ 8 ၶမ်ႈ (16.10.1936) ဝၼ်းသုၵ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 72 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇ လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်းၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးဝွၼ် မိူင်းပၼ်ႇသေ ထိုင်မႃး လိူၼ် 11 မႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ ၸင်ႇဢဝ် ရုပ်ႈၶၢပ်ႈ သၢင်းၵျူဝ်ႇ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ၼႃးဝွၼ်ယဝ်ႉ။ ပၢင်မႃႇသႃႇ ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇၼႆႉ ၵူၼ်းၵိုၼ်း ပေႃးတၢၼ်ႇပွႆးလိူၼ်သီမူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈမႃး
ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇ တႅမ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေမီးယူႇ မွၵ်ႈ (100) ၸမ်ၸမ်ယဝ်ႉ။ တီႈႁိူၼ်း ပေႃႈထဝ်ႈ သုဝၼ်ႇၼတႄႉ မီးဝႆႉယူႇ သၢဝ်းပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်သွၵ်ႈႁႃႁၼ်တႄႉ မီးၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈယူႇသဝ်းလႄႈ လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ် ၸဝ်ႈၸရေးမြဝတီႇ
ပေႃႈထဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသိၼ်ၸဝ်ႈထမ်း ၼိုင်ႈဝၼ်း ၵိၼ်ၶဝ်ႈသွင်တႃႇ၊ ၵႂႃႇတၢင်း ဢမ်ႇဝၢႆႇသၢႆႉဝၢႆႇၶႂႃ၊ ႁၼ်သင်ႇၶႃႇ တီႈလႂ် ၼင်ႈဝႆႈတီႈၼၼ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းၵၼ်ႇတေႃႇ ဢေႃးၵႃႇသ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းသွၼ်ပၼ်ႁဝ်းဢိူဝ်ႈ။ ဝၢႆးသေ လိုဝ်ႈပေႃး ၵၢၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ မႃးႁဵတ်းသူၼ် ၽုၵ်ႇထူဝ်ႇၼဝ်ႈ၊ ဝူဝ်းၶဝ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇပိုတ်း၊ ဢမ်ႇႁိုတ်း၊ ဢမ်ႇမႂ်ၵိၼ် ၸဝ်ႈဝူဝ်း၊ ၼူၵ်ႉလူင်းၵိၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလွၵ်ႇ၊ ပၢႆဝႃႈ ၶူဝ်းၵိၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းသူၼ် လူဝ်ႇၸႃႇၵပၼ်သတ်းၶဝ်ၽွင်ႈ ဝႃႇ။ ပေႃးတူင်ႈပွင်ႇ ၽိူင်းတၢင်ႇၵၢင်ႉ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈယေးယဝ်ႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၼႃး ၽၢၵ်ႇၵၼ်မႃး သူင်ႇၶဝ်ႈပိူၵ်ႇ ၽႅဝ်ႁိူၼ်း၊ ပေႃးၶႅၵ်ႇမႃး ပၼ်တီႈယူႇ တီႈၼွၼ်း၊ တၢမ်တူဝ်မၼ်း ၵေႃႉတဵၵ်းၼမ်ႉဢၢပ်ႇပၼ်၊ ၵေႃႉႁုင်မိုဝ်ႉတူမ်ႈသေ ႁႅၼ်းတမ်း မူႇၽိူၼ်ၶဝ်ႈၶႅၵ်ႇ၊ ၶၵႄ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢႃးၼႃႇ (ၵဵင်ၸႂ်) လႄႈ သမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇႁတ်းထင်ႁိုင်ၶႃႈ၊ ၼမ်ႉၸႂ်မၼ်းၵေႃႈ လီၼႃႇ၊ ဢမ်ႇတွၼ်ႉထႃႉလႃႇၽႂ်၊ မေႃဢီးလူ တူဝ်မီးၸႂ်၊ ၸဝ်ႈၾမိူင်းသူႈ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ မိူဝ်းႁေႃးလိၵ်ႈ ပွင်(တႅမ်ႈ)လိၵ်ႈ ၵမ်းပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾ ဢဝ်မႃႉၶီႇတူဝ်ၼိုင်ႈ သၢၵ်ႈၵုင်ႇတြႃးၼႆလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶီႇ၊ ၸုင်မႃႉမႃး တေႃႇထိုင် ၼႃးဝွၼ်ဢေႃႈ။
ပေႃႈထဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၶီႈသဵတ်ႈပိူၼ်ႈ၊ ၵႂႃႇသိုဝ်ႉသိူဝ်ႈ ၵိုင်ႇၵႃႈသၢမ်မူး သမ်ႉပၼ် ႁႃႈမူးဝႃႇ၊ သုမ်ႉပွင်လိၵ်ႈမၼ်း မီးၼႂ်းသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ ယၢဝ်းၼင်ႇၸွင်းတၢၼ်း၊ တီႈႁူဝ်သုမ်ႉၼၼ်ႉ မီးၶဵင်ႇတၢင်ႇပပ်ႉထမ်းဢေႃႈ။
ၸဝ်ႈမြဝတီႇၼႆႉ သိုဝ်ႈယူဝ်းၼႃႇ၊ မေးမၼ်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ လဵၼ်ႈၽူဝ်ၼွႆႉ၊ ႁူႉယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႃႈသင်၊ ႁုင်ၶဝ်ႈလီ ၽၵ်းဝၢၼ် တမ်းလဵင်ႉ ၶိင်းၵေႃႉဢၼ်မႃးလဵၼ်ႈ မေးမၼ်းၼၼ်ႉသေ ပၢႆဢဝ် မေးမၼ်း ၵူပ်ႉၵူႈပၼ်ထႅင်ႈၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။
302
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:302
ၸၶၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၸၶၢၼ်းတႃႇ  (စခန်းသာရွာ, Sakhanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218183 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1252 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1218 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ယူင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယူင်းၵူင်း  (ရုံးကုန်းရွာ၊ Yonekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192878 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3845 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4631 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8476 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ႁၢင်ၼွင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁၢင်ၼွင် (, Han Nawng, ဟန်နောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်မႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇပရႄႇ 1837
(26) ဝၼ်း
5
မႅဝ်း
တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် မႅဝ်းၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇ ၵူၼ်းႁၵ်ႉၶဝ်၊ လႆႈၶၢမ်ႇ ၵူၼ်းပႃႇၸႃးပၼ်ၶဝ်၊ လႆႈၶၢမ်ႇ ၵူၼ်းမိပ်ႇငႅၼ်းႁႅမ်တၢႆၶဝ်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် မၢင်ပၢၼ်ၵေႃႈလီ မၢင်ပၢၼ်ၵေႃႈၶီလႄႈ လွင်ႈမႅဝ်းၼႆႉ လီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉတႄႉ။ ဢမ်ႇႁူႉလႆႈၸႂ်သတ်း ဢမ်ႇလတ်းလႆႈ ၸႂ်ၵူၼ်း ၼႆလႄႈ ၸႂ်မႅဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈလၢမ်းယၢပ်ႇဝႆႉလႄႈ ၵေႃႉလဵင်ႉမႅဝ်း လႆႈမီးတၢင်းၶမ်ၸႂ် ဝႆႉယူႇ။ မႃၼႆႉတႄႉ မေႃႁူႉၵၢင်ၸႂ် ၸဝ်ႈမၼ်းသေ မေႃဢွၼ်ႈဝွၼ်း ၶွၼ်းႁၢင် ႁဵတ်းၼႄပၼ် ၵူႈၸိူဝ်ႉ ၵူႈလွင်ႈ ၸႂ်ႉလႆႈ ၵူႈလွင်ႈသေတ မႅဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈတႄႉတႄႉ။ မီဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်လဵင်ႉဝႆႉ ၼႂ်းႁိူၼ်းသေ ၶဝ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ၵမ်ႉၸႂ်ၶဝ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇၵူၺ်း။ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈမၼ်းၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးယူႇသဝ်း ဢွတ်ႉဢႅတ်ႉၸွမ်းသေ ၵူၺ်းႁၢမ်ႉ ယူႇသဝ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ၵူၺ်း။ ၸဝ်ႈမႃၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၵွၼ်းလႆႈ မႃမၼ်းသေ ၸႂ်ႉလႆႈၼႃႈၵၢၼ်တင်းၼမ်သေတ ၸဝ်ႈမႅဝ်းၼႆႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇၵွၼ်းလႆႈ မႅဝ်းမၼ်း၊ မၼ်းၵူၺ်း ၵုမ်ႇလႆႈ ၸွမ်းၸႂ်ပၼ် မႅဝ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ သႃႇဝူဝ်းလ်တႃးၸၵွတ်ႉ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ "မႅဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်မီႈလွင်ႈထိမ်ႇ လွင်ႈသိူင်ႇသိမ်း တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵၢင်ၸႂ်ၶဝ် ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်း ၶႂ်ႈသၢင်ႈၼၼ်ႉ လႅပ်ႈမီးဝႆႉ တင်းၼမ်လႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢုမ်ႈႁွပ်ႇမႅဝ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉ သတိယူႇ" ၼႆယဝ်ႉ။
မႅဝ်းၼႆႉ တႄႇမီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈလၢၼ်ႉပွင်း 30 လၢၼ်ႉပီၼၼ်ႉယူႇ။ ၸၢဝ်းမႅဝ်းလူင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်သိူဝ် သၢင်ႇသီႈသေ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတူဝ်ၵိၼ်ၼိူဝ်ႉ (Miacids) ယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ ၸၢဝ်းမႅဝ်းထိူၼ်ႇ 3 သႅၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းမႅဝ်းထိူၼ်ႇယူးရူပ်ႉ၊ ၸၢဝ်းမႅဝ်းထိူၼ်ႇ ဢႃႇၾရိၵ လႄႈ ၸၢဝ်ႈမႅဝ်းထိူၼ်ႇ ႁၢတ်ႇသၢႆးဢေးသျႃးယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢီႇၵျိပ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်လဵင်ႉမႅဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပူၼ်ႉမႃး 3000 ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢီႇၵျိပ်ႉၶဝ် ဝႆႉပၼ်တီႈယူႇ တီႈၵိၼ်မႅဝ်း လီလီသေ လဵင်ႉလူလုမ်းလႃးမႃးယဝ်ႉ။ ၶဝ်ယင်းၵွႆၼပ်ႉယမ် ၽီ Bast ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ်ၵူၼ်း ႁူဝ်မႅဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ မႅဝ်းၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢီႇၵျိပ်ႉၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ mau ၼႆသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ႁူႉႁၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဢီႇၵျိပ်ႉၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၢၵ်ႇတႃမႅဝ်းၼႆႉ ၵၢင်ဝၼ်း ဢၼ်မေႃသိမ်းႁွမ်ဝႆႉ ငဝ်းလႅင်းလႅတ်ႇသေ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး သမ်ႉမေႃ ၼႄလႅင်းပၼ် ၵူၼ်းႁဝ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈၺႃႈၽေးၶဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ မႅဝ်းတီႈႁိူၼ်း တၢႆၵႂႃႇပေႃးၼႆၸိုင် ၵူၼ်းတီႈႁိူၼ်း တင်းသဵင်ႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ထႃၶူၼ်တႃသေ ၼႄပၼ် လွင်ႈၶေႃးၶူမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၽိင်ႈထုင်းဢီႇၵျိပ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်တၢႆမႅဝ်းၸိုင် ၵေႃႉဢဝ်တၢႆမႅဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇတၢႆၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဝႆႉမႅဝ်း မီးသုၼ်ႇလီ တႃႇလဵင်ႉလူၼႂ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶိုင်ႈၵၢင် Middle Age ၼၼ်ႉတႄႉ ၵၢမ်ႇၵျမ်ႇမႃႇ မႅဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၶိုင်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပိူၼ်ႈသမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မႅဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သတ်းဢၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ၸွမ်း ၽိူဝ်ႉ၊ ၽီ၊ ၽဵတ်ႇ၊ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်ၺႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵိၼ်ႇဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၽိူဝ်ႉၽီၶဝ်ၼႆႉ ၽၢမ်းႁဵတ်းပဵၼ် မႅဝ်းသေ မႃးၽၢမ်း မႃးလႅၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း မႅဝ်းလမ်ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်ဢမ်ႇလီၼႆသေ ၵႆႉလေႇ ႁႅမ်တၢႆ ၶႃႈတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ပွႆးသဵင်ႉၵျုၼ်ႇ (Saint John Festival) ၼၼ်ႉ မီးၽိင်ႈထုင်း ဢဝ်မႅဝ်းလမ် ၸုတ်ႇၽႆးပႅတ်ႈ တူဝ်လိပ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ မႅဝ်းလမ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႅဝ်းဢမ်ႇလီၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢပ်ႈပၢၼ် ၽွင်းဢၼ် မိူင်းယူးရူပ်ႉယဝ် လီၸင်းမႅဝ်းသေ မိပ်ႇငႅၼ်းၶႃႈႁႅမ်တၢႆ မႅဝ်းယူႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်ၵၢင်ဢေးသျႃးၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်မႅဝ်း ႁဵတ်းပဵၼ် သတ်းလီႁၵ်ႉသေ ဢဝ်လဵင်ႉလူတီႈႁိူၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 ၵၢမ်ႇၵျမ်ႇမႃႇ မႅဝ်း တမ်ႈတီႈ ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်မႅဝ်းလဵင်ႉလူ တီႈႁိူၼ်းသေသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၵ်ႉႁွမ်မႅဝ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ် ပၢႆးသၢႆႊၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁၼ်ထိုင်တႄႉ လွင်ႈလဵင်ႉမႅဝ်းတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁ်ႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁိပ်ႇၸႂ် မီးလွင်ႈမဝ်ၸႂ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈလိူဝ် ယွမ်းယူင်းၼႆယဝ်ႉ။ မႅဝ်းဢၼ်ၵူၼ်း လႆႈၸႂ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မႅဝ်းလၢင်ႇ ဢၼ်မီးသီၽိူၵ်ႇ လႄႈ သီလမ်လေႃးၵၼ် (Moqqie) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႅဝ်းလမ် (Tabby Cat) ၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၵမ်ႇၽႃႇယူႇ၊ မႅဝ်းထႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Siamese ၼၼ်ႉၵေႃႈ တႄႇဢဝ် ပီ 1980 မႃး ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉၼမ်မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းငဝ်း The lady and the Tramp ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢဝ်မႅဝ်းထႆး Siamese ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈလွင်ႈၵူတ်ႉငွၵ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းႁၵ်ႉမႅဝ်းၶဝ် ဢမ်ႇပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်။ မႅဝ်းၼႆႉ မီးၺၢၼ်ႇသုင်သေ မေႃၸွပ်ႇႁႃသေပိူင်ပိူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ Collette လၢတ်ႈဝႃႈ "ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းႁၵ်ႉမႅဝ်းမၼ်းသေ လၢတ်ႈတေႃႇ မႅဝ်းမၼ်းသေတ မႅဝ်းမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇတၵ်းသဵင်တေႃႇမၼ်းၼၢင်း" ၼႆယဝ်ႉ။
ပိၵ်ႉသမ်ႉ ထုင်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် မီးဝႆႉဝႃႈ မႅဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းၶဝ်ႁၵ်ႉ မႃၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးႁၵ်ႉ ၼႆသေတ ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ သႃႇဝိၼ်ႇၸတၢၼ်ႇၶျႃႇၶျီႇ၊ မၢၵ်ႉၶ်ထဝိင်း၊ သႃႇဢၢႆးသႅတ်ႉၼိဝ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢေႇပရႃႇႁိၼ်ႇလိၼ်ႇၶုၼ်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉမႅဝ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢလႅၵ်ႉၸၼ်းတႃႈ တီႇၵရဵၵ်ႉ၊ ၵိဝ်းလႅတ်ႉသီႇၸႃႇ၊ ၵျိၼ်ႇၵျိတ်ႉၶၢၼ်ႇ၊ ၼပူဝ်ႇလီႇယွၼ်ႇလႄႈ ဢတွတ်ႉႁိတ်ႇလိူဝ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းၸင်းမႅဝ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈဢုပ်ႇပိူင်ႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁူဝ်ၶႅင်သေ ဢမ်ႇမေႃပွင်ႇၸႂ်ပၼ် မႅဝ်း။ မႅဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းမေႃႁၵ်ႉ ၵူၼ်းဢၼ်ႁၵ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း၊ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁၵ်ႉမႅဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈ တၢင်းႁၵ်ႉမႅဝ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶျႃးလ်ၸ်တိၵ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ "သူးလၢပ်ႈ ဢၼ်ႁၵ်ႉမႅဝ်းတူဝ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သူးလၢပ်ႈ ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ" ၼႆလႄႈ တေလႆႈႁၼ် တၢင်းႁၵ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မႅဝ်းလႄႈ ၵူၼ်းယူႇ။ ၵေႃႉဢၼ်ႁၵ်ႉမႅဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်မီး ၼမ်ႉၸႂ်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ် သူင်ႁၵ်ႉ ပၢႆးမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မႅဝ်းၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ်မႃ ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ဢဝ်လဵင်ႉလူဝႆႉ တီႈႁေႃ တီႈႁိူၼ်းၼင်ႇၵၼ်ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈ မႃလႄႈ မႅဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ မႃၼႆႉ ၸုၼ်ႉသၢႆၸႂ်သေ မေႃပႂ်ႉပႃး ၵႅၼ်ႇၶႄပၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈမၼ်း၊ ဢမ်ႇၽၢတ်ႇ ဢမ်ႇယၢၼ်ၸဝ်ႈမၼ်းသေ မေႃၸွမ်းၵႂႃႇပႆ။ မေႃၶွၼ်းႁၢင် တွပ်းႁူသေ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈ ၸဝ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁၵ်ႉမႃလိူဝ်တွၼ်းတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မႅဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမႃးယူႇၸမ် ၸဝ်ႈမၼ်း။ ဢမ်ႇမေႃႁပ်ႉတွၼ်ႈ ဢမ်ႇမေႃ ဢွၼ်ႈဢႅၼ်ႈၵူၼ်း။ မႅဝ်းယူႇၸွမ်းၵူၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵူၺ်း ၶႂ်ႈပႂ်ႉႁပ်ႉဢဝ် ဢၼ်ၵူၼ်း လူႁၼ်လုမ်းလႃးၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းၼၼ်ႉ မႅဝ်းၼႆႉ ၵႆႉၶူတ်းယူႇၸွမ်း တီႈဢုၼ်ႇ တီႈႁိမ်းၽီးၽႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ၶဝ်မႃးၸမ်ၵူၼ်းၼႆသေတႃႉ ၺႃးမိူဝ်ႈ ၶဝ်ၶႂ်ႈယွၼ်းၵိၼ်၊ ၺႃးမိူဝ်ႈ ၶဝ်ၵတ်းသေ ၶႂ်ႈမႃး သေႃႉၼိူဝ်တၵ်း ၶႂ်ႈလႆႈထၢတ်ႈဢုၼ်ႇ တီႈၵူၼ်းၵူၺ်း။ မႅဝ်းၼႆႉ မေႃၺွပ်းၼူ ဢၼ်မႃးၵဝ်းၶူဝ်းႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼူပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ၶဝ်လႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇၺွပ်းၵိၼ်ၼူ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပိူၼ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "မႃၼႆႉ မိုတ်ႈၵူၼ်း၊ မႅဝ်းၼႆႉ မိုတ်ႈႁိူၼ်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းမႅဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်သတ်းႁၢႆႉလိူင်းလူင်ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၼႂ်းၶိူဝ်း သၢင်ႇသီႈ လႄႈ သိူဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မႅဝ်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢိၼ်ႇတရေႇၶဝ် ယႂ်ႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၸႃႇတိမၢၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းဢမ်ႇႁၢႆ။ ပေႃးဝႃႈ မီးလွင်ႈတၢင်းမႃႈၸိုင် ၵိုင်ႇလီဝၵ်ႉၵေႃႈဝၵ်ႉ၊ ၵိုင်ႇလီယၢႆးၵေႃႈယၢႆး၊ ၵိုင်ႇလီၶူပ်းၵေႃႈ ၶူပ်း၊ ၵိုင်ႇလီ ထင်ႇၵေႃႈထင်ႇယဝ်ႉ။ သၢႆၶိူဝ်းမႅဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆၶိူဝ်း ဢၼ်မေႃလမ်းၺွပ်း တူဝ်ထိူၼ်ႇလႄႈ ပေႃးတူၺ်း မႅဝ်းၸိုင် ႁၢင်ႈၽၢင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မဝ်တူဝ်ဝႆႉသေ လႅတ်းလႅင်ႈ တႃႇတေလမ်းၺွပ်း တူဝ်ထိူၼ်ႇတူဝ်သတ်းယူႇ၊ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လူၺ်ႈ သၽႃႇဝၶဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇမႅဝ်းၸိုင် မႅဝ်းၼႆႉ ၵွၵ်းႁူဝ်မူၼ်း၊ တူဝ်ယၢဝ်း၊ တိၼ်မိုဝ်းပွတ်းသေ ႁႅင်းယႂ်ႇ၊ ႁၢင်ၶဝ်ၵေႃႈ ယၢဝ်းသေ ပၢႆမၼ်း သဵမ်ႈလႅမ်ၵႂႃႇ။ ပိုၼ်ႉၽႃႇတိၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼိူဝ်ႉၼင်ပူမ်ဢွၼ်ႇ ႁွင်းဝႆႉလႄႈ ပေႃးၶဝ် ပႆတၢင်းၸိုင် ဢမ်ႇလႆႈငိၼ်း သဵင်တိၼ်ၶဝ်။ ၼဵပ်ႉမႅဝ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၶႅင် လႅမ်ၽၢႆဝႆႉသေ ပေႃးဢမ်ႇလူဝ်ႇၸႂ်ႉၼႆ ၶဝ်သိူင်ႇသိမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ၶေႃႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇဝႃႈဝႆႉ "ႁဵတ်းၼင်ႇ မႅဝ်းသူင်ႇၼဵပ်ႉ"ၼႆယဝ်ႉ။