cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
မေးၵဝ်ႇ မႁႃႇၵႃႇလ 8 ၵေႃႉ
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလ ႁေႃးတြႃးဢၼုမေႃးတၼႃႇ ပၼ်ႁဝ်း သေၵမ်းၶႃႈ၊ ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် ယေႃးၶိင်းပွၵ်ႈမိူဝ်းဢွၼ်တၢင်းၶႃႈတႃႉ” ၼႆလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈဝႃႈ “လီယဝ်ႉ” ၼႆသေ ဢွၼ်ဢဝ်ရႁၢၼ်းၶဝ် ယေႃးၶိင်းပွၵ်ႈ မႃးမိူဝ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ႁွတ်ႈထိုင် တီႈၼႃႈၽၵ်းတူဝၢၼ်ႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ရႁၢၼ်းၶဝ် ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ
သြႃႇ
ၸဝ်ႈမႁႃႇရတ်ႉထသႃႇရ ပိုတ်ႇဝႃႈ
ၸဝ်ႈမႁႃႇရတ်ႉထသႃႇရ ၸဝ်ႈၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢႃႇဝၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ မၼ်းၸဝ်ႈ ယွင်ႈၵုင်ႇမုၼ်ငဝ်းသြႃႇဝႆႉဝႃႈ တပႄးႁဵင်မိုၼ်ႇ ၵတ်ႉႁိုၼ်ႇလၢဝ်လႅင်း ငဝ်းႁႅင်းလိူဝ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇပဵင်းသြႃႇ ၸၼ်ႇတႃႇလိူၼ်လူင် လိုဝ်းႁူင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆယူႇ။ ၶႂ်ႈဝႃႈ တပႄးတပၢၼ်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးဢူငဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ သြႃႇၶူးမႃးလူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ငဝ်းလႅင်းလုၵ်ႈသဵတ်ႇတႄပးၼႆႉတေႃႉတႄႉလႅင်း မိူၼ်ငဝ်းလၢဝ်၊ ငဝ်းလႅင်းသြႃႇၶူးသွၼ်ၼႆႉ မိူၼ်ငဝ်းလိူၼ်မူၼ်း။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
မေးၵဝ်ႇ မႁႃႇၵႃႇလ 8 ၵေႃႉ
“ၽြႃးႁဵတ်းသင်လႃႇၼၼ်ႉ၊ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈႁူႉသေလႄႈ ႁဵတ်းႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇႁူႉသေလႄႈ ႁဵတ်းၼၼ်ႁႃႉ? မိူဝ်ႈဝႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈၸူႇလၵႃႇလ ၵႂႃႇမိူဝ်းသိူဝ်ႇ တီႈၼင်ႈတီႈယူႇၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်းၽေးပပ်ႉပတ်ႉၸၼ်ႇတရႄႇသေ လႆႈထၢၵ်ႈၵႂႃႇ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတၢင်ႇပႃး ၵႂႃႇသိူဝ်ႇတီႈၼင်ႈတီႈယူႇ လႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်သေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ် သမ်ႉပွႆႇဝႆႉ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလပႃးလဵဝ်သေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလ ဢၼ်မီးတၢင်းၵျၢင်ႉၵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ဢၼ်မီးသိၼ် သီႇလၼၼ်ႉ တေထူပ်းၽေးဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ”ၼႆသေ လွမ်ထၢင်ႇၽိတ်းသႄႉသွမ်း ၽြႃးဝႆႉယူႇ။
သြႃႇ
ၼႂ်းထေႇရၵထႃႇ ပိုတ်ႇဝႃႈ
တမ်ႈတီႈ သႃရိပုတ်တထေရၷထႃ (ထေရ၊ 993)ၼၼ်ႉသမ်ႉဝႃႈဝႆႉ ဝႆႉၸႂ်ဢီႈလူ၊ တူၺ်းလူတၢင်းၽိတ်း၊ ၶိတ်းဢွၵ်ႇၸီႉသင်ႇ၊ လေႃႈထင်ႇၼႄပၼ်၊ တီႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉတွၼ်း၊ ၽွၼ်းလီႁႂ်ႈယႂ်ႇ၊ သႂ်ႇၸႂ်လၢတ်ႈဢွၵ်ႇ၊ မွၵ်ႇပၼ်သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇယိုဝ်ႈၼႂ်းၸႂ်၊ ဢမ်ႇၸိုၵ်းၽႂ် ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းထမ်ႇမပတ ပိုတ်ႇဝႃႈ
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽူႈၵႅဝ်ႈလူင် သိပ်းၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းဢၼၼ်ႇတ ႁႃႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထမ်ႇမပတၵေႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ "သြႃႇၶူးမႃး ဢၼ်သင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီပၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈပူႇၸေႃႇမူးၸႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ပူႇၸေႃႇ ဝႆႈသႃၽႆးတႃႇသေႇၼၼ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ရႁၢၼ်းတင်းၼမ် ႁွတ်ႈထိုင်သေႃးတႃႇပတ်ႉတိၽူဝ်ႇ
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းသူထၢင်ႇဝႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ် မႁႃႇၵႃႇရၼၼ်ႉ တေမိူၼ်ၼင်ႇ ၸူႇလၵႃႇလၼႆႁႃႉ”
သြႃႇ
Aristotle ပိုတ်ႇဝႃႈ
ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉယႂ်ႇလူင် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ဢရိတ်ႉသထူဝ်ႇထႄႇ Aristotel လၢတ်ႈဝႃႈ those who edu-cate children well are more to be hon-ored than even their parents, for those only give them life, those the art of living of well ၵိုင်ႇလီ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ယွင်ႈယေႃး သြႃႇၶူးသွၼ် ဢၼ်သွၼ်ပၼ် တၢင်းႁူႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉလိူဝ်တွၼ်းသေ ပေႃႈမႄႈယူႇ။ ၵွပ်ႈသင် ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် ပေႃႈမႄႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးပၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း မီးသၢႆၸႂ်ၵူၺ်း၊ သြႃႇၶူးသွၼ်ၼႆႉၸမ်ႉ ယွၼ်ႉသွၼ်ပၼ် ႁႂ်ႈလႆႈမေႃယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလေႃးၵၼႆ့ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃႈမႄႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉၵိူတ်ႇပၼ်လုၵ်ႈလၢင်း ႁႂ်ႈမီးသၢႆၸႂ်။ သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉ ၵိူတ်ႇပၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ႁႂ်ႈမီးၽဝႃႉမၼ်ႈၵိုမ်း။ မွၵ်ႇမူဝ် ၵုမုတြႃႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ မီးငဝ်းလိူၼ် ၸင်ႇတေၵီႈ။ မွၵ်ႇၵွၼ်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ မီးၽွင်ၼၢႆး ၸင်ႇတေၵီႈ။ မွၵ်ႇပၢၼ်းသေၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ မီးၼမ်ႉၽူၼ် ၸင်ႇတေၵီႈမွၵ်ႇ ႁၢင်ႈလီၼင်ႇၼၼ် တပႄးၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈမီး သြႃႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသႂ်ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ရႁၢၼ်းတင်းၼမ် ႁွတ်ႈထိုင်သေႃးတႃႇပတ်ႉတိၽူဝ်ႇ
“ၸႂ်ႈၶႃႈဢေႃႈ... ၸူႇလၵႃႇလ ၵူၺ်းမီးမေးသွင်ၵေႃႉၵူၺ်း၊ မႁႃႇသႃႇလ သမ်ႉမီးမေးပဵၼ် ပႅတ်ႇၵေႃႉတီႈၶႃႈဢေႃႈ၊ ပေႃးဝႃႈ မေးမၼ်းပႅတ်ႇၵေႃႉ ၽွမ်ႉၵၼ် ၺွပ်းမၼ်းထၢၵ်ႈၸိုင် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်ယဝ်ႉၶႃႈ၊ တေပႃးၵႂႃႇၸွမ်း ၽၢႆႇမေး ၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းဢေႃႈ”
သြႃႇ
သြႃႇဢၼ်လဵဝ်
လိူၼ်မူၼ်း ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူဝ်ႁႅၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ "ꧢၼ်ၻ"၊ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ "ၸၼ်ႇတႃႇ" ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပုင်းပၢင်းလိူၼ်"၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "ဢႅပ်ႇငိုၼ်းလႅင်း ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်"ၼႆဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉၵူႈပိူင်ပိူင်သေတႃႉ ပဵၼ်လိူၼ်လုၵ်ႈလဵဝ်ၼင်ႇၼၼ် သြႃႇၼႆၵေႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ "သတ်ႉထႃ၊ ဢႃႇၸရိယ၊ ၶူးဝႃး၊ ဢႃးၸၼ်၊ မေႃသွၼ်၊ ၶူးသွၼ်" ၼႆသေတ ၼမ်ႉၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် သြႃႇၼၼ်ႉတႄႉ မိူၼ်ၵၼ် တင်းသဵင်ႈၵူၺ်း။ ပုၼ်ႈတႃႇ သၢႆၸႂ်ယိုၼ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၶူးမေႃယႃၼင်ႇၼၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၽဝ တေၸုၵ်းမၼ်ႈတႄႉ လႆႈဢဝ် ၽဝၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၢပ်ႈပၼ် သြႃႇၶူးသွၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢၼ် လႅတ်ႇဢမ်ႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးဢူ၊ ၶမ်ႈၶိုၼ်း လိူၼ်ဢမ်ႇလႅင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးဢူ၊ မွၵ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇမီး ဢၢႆသႅဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးဢူ၊ ႁွင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇမီး ၼမ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးဢူ။ တပႄး ဢၼ်ဢမ်ႇ မီးသြႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈတေဢမ်ႇမီးဢူသေ တေမိူၼ်ၼင်ႇ ႁိူဝ်းဢမ်ႇမီးမႆႉၽၢႆးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ် ပိူင်းၽႆးလႅင်းပၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆသေ ၶၢမ်ႇပၼ်ၽဝၶီႈတဵၼ်း ဢွၼ်ႇၶဝ် ၸိူမ်ႈၼႆႈ ၽႆးမႆႈၵႂႃႇ ၵမ်းဢိတ်းဢိတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇႁိၼ်လပ်ႉၽ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽၽၢႆသေ ၶၢမ်ႇႁဵၼ်ႈၵႂႃႇ ပွၵ်ႈဢိတ်းဢိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁေႃၽႆး ဢၼ်ၼႄပၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇႁိူဝ်း ႁႂ်ႈထိုင်တီႈထိုင်တၢင်းသေ တူဝ်မၼ်းတႄႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇလႅတ်ႇမႆႈ လူမ်းထွင်း ၽွင်းၼမ်ႉႁွၼ်ၼမ်ႉၽၢပ်ႈသႂ်ႇ ၵူႈၸဝ်ႉၼႂ် ဝၼ်းၶမ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သြႃႇၶူးသွၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ်ပဵၼ် ဝႃႇသၼႃႇ၊ ၵၢၼ်းႁၢပ်ႇၶဝ်ပဵၼ် ၸေႇတၼႃႇ၊ ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇသၢၵ်ႈသႃႇသေတႃႉ ၶဝ်သိုပ်ႇႁၢပ်ႇၵွၼ်း သိုပ်ႇဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုဝ်ယဝ်ႉ။ သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီး"ငိုၼ်းၶမ်းဢုတ်ႉၸႃႇ" သေတႃႉ ၶဝ်မီး "တိုၼ်းထမ်းသိၵ်ႉၶႃႇ"။ ဢမ်ႇမီး "ဢႃႇၼႃႇ" သေတႃႉ ၶဝ်မီး "ဢေႃးၸႃႇ"။ ပိူင်လူင်မၼ်း သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈပဵၼ် ၵေႃႉၼႄတၢင်း ဢၼ်ဢဝ် မဵတ်ႉတႃႇ၊ ၵရုၼႃႇ၊ မုၻိတႃႇ၊ ဝႃႇသၼႃႇ၊ ၸေႇတၼႃႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႄပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ရႁၢၼ်းတင်းၼမ် ႁွတ်ႈထိုင်သေႃးတႃႇပတ်ႉတိၽူဝ်ႇ
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... ယႃႇပေဝႃႈၼင်ႇၼၼ်၊ ၸူႇလၵႃႇလၼၼ်ႉ ယူႇၸွမ်းဢိရိယႃႇပုတ်ႈသီႇပိူင်သေ ၵူၺ်းၵုမ်ႇလွမ်တူၺ်း ဢႃႇရူင်ႇဢၼ်ႁၢင်ႈလီ ၽၢင်လီၼၼ်ႉယူႇၵူၺ်း မၼ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ တူၼ်ႈမႆႉဢွၼ်ႇ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ် မႁႃႇၵႃႇလၼႆႉတႄႉ ၵူၺ်းတူၺ်း ႁၼ်ဢႃႇရူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဢသုၽ ဢၼ်ဝူၺ်ႇဢၼ်ႁင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လွႆမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်ဝႆႉသေ လူမ်းဢႃႇရူင်ႇၵႃႇမၵူင်ႇလူင် ထွင်းပဝ်ႇတၢၼ်ႇလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇ သၼ်ႇၶွၼ်းၼိုင်လႆႈ”
သြႃႇ
သြႃႇၶူးသွၼ်ၼႆႉ
သြႃႇၶူးသွၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈသူၼ်မွၵ်ႇ ၽဝၵူၼ်း၊ ၵေႃႉႁဵတ်းမေႃႈ၊ ၵေႃႉၸဵၼ်ႈႁၢင်ႈ၊ ၵေႃႉသူၺ်းလပ်ႉသႅင်၊ ၵေႃႉၶႅၵ်းႁိၼ်၊ မၢၵ်ႇႁိၼ်လပ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႈၽႆးပႅၵ်ႇ၊ ၽႆးလႅင်း၊ မူဝ်ၼႂ်းဢုင်… ၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၽိတ်း။ တီႈတႄႉမၼ်း သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈမိူင်းၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်း လႆႈမီးဢၢႆႁွမ်ႁူၺ်း လႆႈမီးလႅင်းလွမ်တူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်ႈလေႃးၵၼႆ့ သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈယႂ်ႇၶိုၵ်ႉလူင်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇလီယူႇသဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ ဢမ်ႇမီးသြႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ What is the different between rail-way master and a teacher? ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ဝႃႈ ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းရူတ်ႉရဵၼ်းလႄႈ သြႃႇမေႃသွၼ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈသင်ၵၼ် ၼႆၸိုင် A railway master minds the train where as a teacher trains the mind ဢၼ်ၵွၼ်းထိင်းပၼ် ရူတ်ႉရဵၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈ ၽိတ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းရူတ်ႉရဵၼ်း၊ ဢၼ်ၵွၼ်းထိင်းပၼ် ၽဝယႃႇပေႁႂ်ႈၽိတ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ြသႃႇၶူးသွၼ်ၼႆလႄႈၶေႃႈထၢမ်တွပ်ႇၼႆ့ လီမၢႆတွင်းဝႆႉယူႇတႄႉ။ The future of the nation is on the shoulder of teachers and how they teach kids. the future of the world is in the class-room where the teachers are, and if we have any chance to guarantee a posi-tive bridge to 21 st century, it is how we educate the children in the classroom today. (Richard Renginald Green) ပုၼ်ႈတႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼိုင်ႈမိူင်း တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်း မီးဝႆႉၼိူဝ်ႁူဝ်မႃႇ သြႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈဢၼ် သြႃႇၶဝ် ပူင်သွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇ ဢၼႃႇၵတ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ မိူဝ်းၼႃႈထႃႈပၢႆၼၼ်ႉတႄႉ မီးတီႈ လိၵ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ြသႃႇၶဝ် ပူင်သွၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ပူင်သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈလၢႆး တမ်ႈတီႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈၼႆႉၼႆႉ ၶဝ်ပူင်သွၼ်ပၼ်သင်လၢႆလၢႆၼႆၸိုင် မၼ်းတေဢဝ် ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီမၼ်း ယွၼ်ႈထိုင် ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 21 သေ တေသိုပ်ႇပၼ် လွင်ႈမၼ်ႈၸႂ်ယူႇ… ၼႆ ရိတ်ႉၶျိူတ်ႉရီႇၵျိၼ်ႇၼႄလ်ၵရိင်း မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈ သြႃႇ ပဵၼ်ပိူင်ၶိုၵ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈ ဢၼ်သၵ်ႉလိၼ်ၼဵဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ မေႃႈတႅၵ်ႇသေလႄႈ သၵ်ႉလိၼ်ၼဵဝ်ႁႅင်းႁႅင်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ မေႃႈမၼ်ႈၵိုမ်းလႄႈ ၸင်ႇသၵ်ႉယဝ်ႉ။ သြႃႇ ၶူးသွၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၸဵပ်းသႅပ်ႇသေလႄႈ ပေႃႉႁႅမ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈတပႄး ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႅၼ်ႇၽၢႆလႄႈၸင်ႇတေပေႃႉႁႅမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၵေႃႈ တေႃႈတေလႆႈယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ ယူႇသဝ်းၸမ် ၵူဝ်ယမ်ၼပ်ႉယမ် သြႃႇသေ ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းဢဝ် တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ တေႃႇပေႃႈမေႃၵႂႃႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈပဵၼ် တပႄးၵတ်ႉၶွင်ႇ ဢွင်ႇထိုင်တီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႃတၵ၊ သံဝရၸၢတ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ် ၵႂၢမ်းဢၼ် သြႃႇသင်ႇသွၼ်လႄႈ ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ သံဝရၼၼ်ႉ ၶႅမ်ႉၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ် ပီႈဢၢႆႈမၼ်း 99 ၵေႃႉသေ မၼ်းၸၢႆး လႆႈပဵၼ် ၶုၼ်ဢုပ်ႉမိူင်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် မိလိၼ်ႇတၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈၺႃး သြႃႇၶူးမႃးလီ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႇၵသိၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၶုၼ်လီ ၵိုၵ်းပိုၼ်း သႃႇသၼႃႇၵႂႃႇယူႇ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင်ဢသေႃးၵၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၺႃးသြႃႇၶူးမႃးလီ ၸဝ်ႈမႁႃႇ မွၵ်ႉၵလိပုတ်ႉတတိတ်ႉသလႄႈလႆႈပဵၼ် ၶုၼ်လီ ပူၵ်းပွင် သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ရႁၢၼ်းတင်းၼမ် ႁွတ်ႈထိုင်သေႃးတႃႇပတ်ႉတိၽူဝ်ႇ
ပေႃးဝႃႈ ၵႃႇထႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သုတ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ရႁၢၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁွတ်ႈ ထိုင် မႃးၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈထိုင် ၸိူဝ်းၸၼ်ႉသေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ် တူၺ်းႁၼ်ဝႃႈ တိၼ်မိုဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈလီၼႆၼၼ်ႉ၊ ၵေႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇပႂ်ႉပႃး ဢိၼ်ႇတရေႇၸႂ်တႃၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉၼမ်ဢေႇတီႈၼိူဝ် တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်ၶၢၼ်ႉဢိူၼ်ၼၼ်ႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် ဝီႇရိယၼၼ်ႉ ၵိလေႇသႃႇသုမ်ႇၵုမ်ႈ မိပ်ႇငႅၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ တူၼ်ႈမႆႉ ၶေႃႉဢွၼ်ႇ လူမ်းလႅင်ႉလူင်ပႄႉၵိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ် တူၺ်းႁၼ်ဝႃႈ တိၼ်မိုဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢသုၽၼႆၼၼ်ႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်ပႂ်ႉပႃး ဢိၼ်ႇတရေႇၸႂ်တႃၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉၼမ်ဢေႇတီႈၼိူဝ် တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်ယုမ်ႇယမ် ၽွၼ်းလီၽွၼ်းႁၢႆႉၵၢမ်ႇလႄႈ ရတၼႃႇ သၢမ် ပိူင်ၼၼ်ႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်မီး တၢင်းၶတ်းၸႂ် ဝီႇရိယၼၼ်ႉ ၵိလေႇသႃႇ ဢမ်ႇသုမ်ႇၵုမ်ႈ မိပ်ႇငႅၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လွႆႁိၼ်လူင် ဢၼ်လူမ်းလႅင်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶွၼ်း ၶဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သြႃႇ
ပေႃးၺႃးသြႃႇၽိတ်း
တႃႇတေ ဢမ်ႇထူပ်းၺႃး သြႃႇၽိတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉတႄႉ။ "ပေႃးၺႃးသြႃႇလီ၊ ႁွတ်ႈမိူင်းၽီၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ပေႃးၺႃးသြႃႇၽိတ်း ပၵ်းၶိတ်းတူၵ်းဢပႄႇ" ၼႆၵေႃႈ တေႃႈလီတွင်းဝႆႉ ၵိုမ်းၵိုမ်းယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းၵေႃႉၺႃး သြႃႇၽိတ်း ဢၼ်ပဵၼ် တေႇဝတတ်ႈလႄႈ ဢၸႃႇတသတ်ႈၼႆႉ လႆႈဢဝ်တၢႆ ပေႃႈမၼ်းသေ ႁၢင်ႈႁၢႆႉ ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ ဢင်ႇၵုလိမႃႇလၵေႃႈ ၺႃးသြႃႇၽိတ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်း တၢႆလႄႈ လႅၼ်မၼ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈၵႂႃႇႁႃတႅပ်းဢဝ် ၼိဝ်ႉမိုဝ်းႁဵင်ၼိဝ်ႉလႄႈ လႆႈၶဝ်ႈပဵၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင် ၵူၼ်းႁၢႆႉၵႂႃႇလႂ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ လူဝ်ႇမေႃလိူၵ်ႈသြႃႇလီယူႇ။ လုၵ်ႈၸၢႆးသထေး မိူင်းပႃႇရၼသီႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ဢမ်ႇမီးသြႃႇ ဢမ်ႇသွၼ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈလၢႆး တၢင်းမေႃသင် ၵမ်းလိုၼ်းမႃး ၵွတ်းၽၢၼ် ၶၢၼ်ၸႂ် လႆႈႁႃယွၼ်းၵိၼ်သေ ဢမ်ႇၵႃး ၵႂႃႇဢဝ် ၽူႈလၵ်ႉ ၵူၼ်းၸူၼ် ႁဵတ်းသြႃႇမၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈၸူၼ်သေ ဢဝ်ၶူဝ်းလဵင်း ပၢႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸူၼ်ၶဝ်ၸႂ်ႉမၼ်း ယိပ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈသေ ပႂ်ႉဝႆႉ ႁိမ်းၽၵ်းတူ ႁိူၼ်းလႄႈ ပိူၼ်ႈမႃးၺွပ်းလႆႈသေ လႆႈၶၢမ်ႇၽၼ်းတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် သြႃႇဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃလႄဝႈ၊ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼွႆႉၼႆ့ သမ်ႉလူဝ်ႇ ႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ရႁၢၼ်းတင်းၼမ် ႁွတ်ႈထိုင်သေႃးတႃႇပတ်ႉတိၽူဝ်ႇ
ၸိူဝ်းပဵၼ် မေးၼၢင်းမႁႃႇၵႃႇလၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ မႂ်းလႆႈ ၶေႃႈဢၼုၺၢတ်ႈ တီႈၽႂ်သေ ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်း၊ မႂ်းၸဝ်ႈ တေၶိုၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁိူၼ်း ႁႃႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ႁႃႉ ... ၼႆသေ ၽွမ်ႉၵၼ် ၺွပ်းတိုတ်ႉၸၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမထေႇၵေႃႈ ၼင်ႈသေ လွမ်တူၺ်း တၢင်းႁဵတ်း တၢင်းလၢတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇ မႅၼ်ႈလၢႆးမၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉၸုၵ်း ဢဝ်ဢိတ်ႉထပၢတ်ႈ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းသေ မိၼ်ၶိုၼ်ႈၵၢင်ႁၢဝ်၊ တမ်ဢွၵ်ႇ မုင်းႁိူၼ်းၶဝ် တႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၽၢၵ်ႇသေ မိၼ်ပွၵ်ႈမႃးၸူး တမ်ႈတီႈ ၽြႃး ဢၼ်တိုၵ်ႉႁေႃးၵႃႇထႃႇ သုတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈမႁႃႇၵႃႇလၵေႃႈ မႃးလူင်း ႁိမ်းတိၼ်ၽြၢးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၶုပ်ႉဝႆႈၽြၢးယဝ်ႉ။
သြႃႇ
ဢမ်ႇလီၽိတ်းသြႃႇ
သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼႂ်းၽူႈၵႅဝ်ႈလူင် သိပ်းၸဝ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇလီၽိတ်း။ ဢမ်ႇလီၶဵင်ႇတႃႉ သၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း။ ၸၢႆးမူႇသိၵ ၵူၼ်းလဵတ်းတိင်ႇၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶိုၼ်းၶဵင်ႇတႃႉ သြႃႇမၼ်းလႄႈ ၽဝႃႉမၼ်း ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇႁူႉၵုင်ႇမုၼ်ြသႃႇၼႆသေ မၢင်မၼ်းပႅတ်ႈလႄႈ ၸၢတ်ႈပၢၼ်မၼ်း လႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇ။ တေႇဝတတ်ႈၵေႃႈ သၢၼ်ၶတ်းၽြႃးလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်း လိၼ်ဢိုၼ်သေ တူၵ်းသုမ်း လူႉသုမ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
သြႃႇဢမ်ႇမီး ဢမ်ႇပဵၼ်
ၵွပ်ႈၼၼ် ၼႂ်းလေႃးၵၼႆ့ သြႃႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်။ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းသြႃႇ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ
ၵၢပ်ႈပၢၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 21 ၼႆ့ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ပႆႇၺႃႇ ၼႆသေ ပႆႇၺႃႇတၢင်းမေႃၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈ၊ သြႃႇၶူးသွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိူဝ်ႈပီ 2008 လိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 5 ဝၼ်း၊ မူႇၸုမ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵူႈမိူင်းမိူင်း United Nation ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် တႅပ်းတတ်းမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝၼ်းသြႃႇ ဝၼ်းမေႃသွၼ် သေ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ပိုၼ်လိၵ်ႈဢွၵ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းပဵၼ် ဝၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ သြႃႇမေႃသွၼ်ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇၵႃႇလ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
သြႃႇ
ႁူမ်ႈငဝ်း
ၼႂ်းထမ်ႇမၼီႇတိ ဝႃႈဝႆ့ - သုခါ ရုက္ခဿ ဆာယာ ဝ၊ တတော ဉာတိ မာတာပိတု။ တတော အာစရိယော ရညော၊ တတော ဗုဒ္ဓဿ နေကတာ ဝႃႈဝႆႉ ၼင်ႇၼႆသေ ၼႄပၼ်ဝႃး သြႃႇၼႆ့ ပဵၼ်ႁူမ်ႈငဝ်းလူင်ပိူင်ၼိုင်ႈ။ တီႈတႄ့မၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇ တပႄးၼၼ်ႉ သြႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၽိတ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵႂၢင်းဢင်းၵိတ်းၶဝ်ၶေႃႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ဝႃႈဝႆ့ Teacher is many thing ၼႆယဝ်ႉ။ ဝွၵ်းပွတ်းပႅတ်းဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼႆႉတႄ့ ပဵၼ်ဝွၵ်း ယွင်ႈၵုင်ႇယေႃးမုၼ် သြႃႇလေႃးၵီႇ၊ သြႃႇလေႃးၵုတ်ႉတရႃႇ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။
သူင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသူင်ႇၵူင်း  (ဆုံကုန်းရွာ, Sonkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယွႆးတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194620 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယွႆးတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1168 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1289 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မျိၼ်းလုတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမျိၼ်းလုတ်ႉ (မြင်းလွှတ်မြို့ ; Myinlut) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမွင်ႇတေႃး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ ပီ 2016၊ လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵျိၼ်းတေႃး၊ ၽူၺ်ႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၵၢၼ်းၼႃး၊ မျေႃးၶျွင်း၊ မျိၼ်းလုတ်ႉ(ဢွၵ်ႇ)၊ မျိၼ်းလုတ်ႉ (ၵၢင်)၊ မျိၼ်းလုတ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ မျိၼ်းလုတ်ႉ (တူၵ်း)၊ မျိၼ်းလုတ်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ၊ သျီးတႃး လႄႈ ၸူင်ႇၵလႃး (ၸူင်ႇၵရ) ၸိူဝ်းၼႆႉႁူမ်ႈၵၼ် ပဵၼ် ပွၵ်ႉၼိူဝ်ဝဵင်း 8 ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁဵၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းမျိၼ်းလုတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵဝ်ႇ
ဝဵင်းၵဝ်ႇ, (ဝိန်းကောင်မြို့), (Weinkaung), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင်ႉ၊ တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
မျိတ်ႉတဵင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မျိတ်ႉတဵင်ႇ (မြစ်တိမ်ရွာ, Myittein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပု၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189973 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 842 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1802 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵဝ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မျိၼ်းလုတ်ႉ၊ ဝဵင်း
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဢေႇရိယႃႇ ဝဵင်းမျိၼ်းလုတ်ႉၼႆႉ မီး 15.55 sqmi ယဝ်ႉ။
မျိတ်ႉတဵင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မျိၼ်းလုတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
မၢၵ်ႇႁႅင်လဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇႁႅင်လဝ်း (, Maakhenglao, မက်ဟဲန်လောဝ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
1987
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1980 ႁူဝ်သိပ်းပီ
1106
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢမ်ႇ
ၵၢမ်ႇ (ၵမ်မ - Action)
လုၵ်ႉတီႈၽႃႇသႃႇပႃႇလိ ဢၼ်ဝႃႈ ၵမ်မ ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လွင်ႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ ဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တႆးႁဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်တီႈပွင်ႇ ၵၢမ်ႇၼႆႉ ၽိတ်းပိူင်ႈဝႆႉၵေႃႈမီး။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တူဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် Action သေပၼ်ဢၼၢၵ်ႈမၼ်းၼႆ မၼ်းတေတိူဝ်းပွင်ႇၸႅင်ႈလႅင်းလီယူႇ။
1106
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢမ်ႇ
ၵၢမ်ႇ (ၵမ်မ - Action)
ၵၢမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် -
1106
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢမ်ႇ
ၵၢမ်ႇ (ၵမ်မ - Action)
႑။ ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈပၼ် ၽွၼ်းလီ လႄႈ
႒။ ဢၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈပၼ် ၽွၼ်းလီ ၼႆ မီးဝႆႉသွင်ႈယိူင်ႈယူႇ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ၊ ဢၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵ​ေႃႈ
1106
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢမ်ႇ
ၵၢမ်ႇ (ၵမ်မ - Action)
႑။ ၵႃႇယၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈဢဝ် တူဝ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈ၊
1106
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢမ်ႇ
ၵၢမ်ႇ (ၵမ်မ - Action)
႒။ ဝၸီႇၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈဢဝ် သူပ်းသေ လၢတ်ႈ၊
႓။ မၼေႃးၵၢမ်ႇ ဢၼ်လႆႈဢဝ် ၸႂ်သေၵေႃႈ ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈ ၼႆသေ မီးဝႆႉယူႇ သၢမ်ယိူင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽွၼ်းၵၢမ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
1106
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1106
ပဵင်ႇတၵ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပဵင်ႇတၵ  (ဗိန္ဒကရွာ၊ Beindaka) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192765 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2010 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵျႅတ်ႉၽျူႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၽျူႇတႄး  (ကြက်ဖြူတဲရွာ၊ Kyethpyute) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191081 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2190 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3711 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1105
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵူင်း  (တောင်ကုန်းရွာ, Taungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193944 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4325 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1105
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
သျႃးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသျႃးပိၼ်ႇ  (ရှားပင်ရွာ, Sharpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျႃးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190439 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 650 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 756 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1406 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1105
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1105
885
‘’’885’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:885
ဢေႇပရႄႇ 20
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (20) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (110) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (111))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (255) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ပူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပူၵ်ႉ  (ဘုတ်ရွာ, Boke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189671 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 937 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 982 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1919 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မႃႇရပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မႃႇရပိၼ်ႇ (မာရဘင်ရွာ, Maryabin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပု၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189971 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 842 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1802 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 21
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (21) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (111) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (112))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (254) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
884
‘’’884’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:884
451
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:451
ၵွင်းၺူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သႄႇၵလေး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵလေး (တူၵ်း)  (ဆည်ကလေး (အနောက်)ရွာ, Sekalay(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၶျွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191709 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 505 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 568 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1073 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တွင်ၵႂၢႆး (ၼိူဝ်)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတွင်ၵႂၢႆး (ၼိူဝ်) (, Taungkwaai (Noe), တောင်ကွိုင်း (အထက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၶူင်ႈလူင်၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၶူင်ႈလူင် ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၶျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်း  (ချင်းရွာ, Chin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190851 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 438 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 505 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 943 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပူင်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇတႃႇ  (ဘုံသာရွာ၊ Bonthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီႇတွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192205 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 623 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 755 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1378 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ယွႆးတီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယွႆးတီး  (ရွဲသီးရွာ, Ywethee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယွႆးတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194618 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယွႆးတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1168 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1289 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
39
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
1104
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႉဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢွၵ်ႉဢိၼ်း (အောက်အင်းရွာ, Aukinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပု၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189972 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 842 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1802 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပိၼ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇတွင်ႇ  (ပင်သောင်ရွာ၊ Pinthaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192766 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2010 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶွင် လိတ်းတိူဝ်းလ်ထရီး
The Education of Little Tree - ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶွင် လိတ်းတိူဝ်းလ်ထရီး
ဢိင်ၼိူဝ်ပပ်ႉ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈပိၼ်ႇပၢႆႇပဵၼ်မႃး ငဝ်းတူင်ႉဢၼ်ၼႆႉ။ ပဵၼ်ၸိူင်းငဝ်းတူင်ႉလွင်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ "လိတ်းတိူဝ်းလ်ထရီး" (ပေႃးပိၼ်ႇၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ "တူၼ်ႈမႆႉဢွၼ်ႇ") ၼႂ်းမိူင်းဢမႄးရိၵ ၽွင်း 1920 ၼီႈ ပၢႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
ယေႇတယွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇတယွၵ်ႉ  (ရေသရောက်ရွာ, Yaethayauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇတယွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190634 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 452 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 446 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 868 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢေႇပရႄႇ 22
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (22) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (112) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (113))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (253) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
တႃႈၵွင်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႃႈၵွင် (တကောင်းမြို့), (Tagaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်း ဢၼ် ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဝ်ႇတႃႈၵွင် ၼႆၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေ ပဵၼ် ဝဵင်းၵဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႈၵွင်ၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈၸွမ်း မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၼႆ ၵႆယၢၼ် 127 လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇသေ ပဵၼ်ထုင်ႉၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။
ၸလိၼ်းတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တႄႇပိၼ်ႇတႄး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၶတႅတ်ႉၶျိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၶတႅတ်ႉၶျိၼ်ႇ (ခတက်ချဉ်ရွာ, Khatetchin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶတႅတ်ႉၶျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190258 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2125 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 2142 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4267 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ပျေႃႇပွႆႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈပျေႃႇပွႆႇလေး  (ပျော်ဘွယ်လေးရွာ, Pyawbwelay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193947 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4325 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇတီႇ 39
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:39
လုမ်ႇလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလုမ်ႇလူင် (, Lumlong, လုံလုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
သၢင်ႇသီႈ
သၢင်ႇသီႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅဝ်း ဢၼ်တူဝ်ယႂ်ႇ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ၶဝ်တေယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်ဢေးသျႃး ဝႃႈၼႆသေတ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သိူဝ်ၼႂ်းဢေးသျႃး ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၽႄႈၼမ်လႄႈ ၸိူဝ်းၶဝ် ၸင်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ တမ်ႈတီႈ ဢႃႇၾရိၵၼႆယဝ်ႉ။ ယၢမ်းတီႈလဵဝ် ၵူၺ်းလႆႈႁၼ် မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ဢႃႇၾရိၵၵူၺ်း။ သၢင်ႇသီႈၼႆႉ တူဝ်လဵၵ်ႉသေ သိူဝ်။ သၢင်ႇသီႈတူဝ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ တေႃႉတႄႉတၢၼ်ႇ သိူဝ်ႁၢတ်ႈ။ သၢင်ႇသီႈဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉတူဝ်လဵၵ်ႉသေ သိူဝ်ယူႇ။ သၢင်ႇသီႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ် ၶုၼ်တူဝ်ထိူၼ်ႇၼႆသေ ဢိၼ်ႇတရေႇယႂ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ သၽႃႇဝသၢင်ႇသီႈၼႆႉ ၽၢၼ်ႇပၼ်မႃး တႃႇတေယူႇသဝ်း ၸွမ်းၵၢင်ပၢင်ႇ၊ သၽႃႇဝသိူဝ်သမ်ႉ ၽၢၼ်ႇပဵၼ်မႃး တႃႇတေယူႇ ၸွမ်းထိူၼ်ႇၸွမ်းၶိူဝ်း။ သိူဝ်လႄႈ သၢင်ႇသီႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶိူဝ်းမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ဢဝ်ၸၢပ်ႈၵၼ် လႆႈယူႇ။ သင်ဝႃႈ သိူဝ်ပဵၼ်ပေႃႈ သၢင်ႇသီႈသမ်ႉပဵၼ် မႄႈၸိုင် ႁွင်ႉဝႃႈ သိူဝ်သီႈ။ သင်ဝႃႈ သၢင်ႇသီႈပဵၼ်ပေႃႈ သိူဝ်သမ်ႉပဵၼ်မႄႈၸိုင် ႁွင်ႉဝႃႈ သီႈသိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။
သွပ်ႉသႅပ်ႉ လွမ်ၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း တႃႇၸတ်းၵၢၼ်ၶႃႈႁႅမ်တၢႆ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႙႘၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
1918
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1910 ႁူဝ်သိပ်းပီ
450
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:450
883
‘’’883’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:883
1103
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1103
ဢေႇပရႄႇ 23
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ၵျွင်းထမ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းထမ်ႈ (, Kyaungtham, ကျောင်းထမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ယႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယႄး  (ရဲရွာ, Ye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190636 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 388 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၶူင်ႈလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶူင်ႈလူင် (, Hkon Long, ခုံလုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၶူင်ႈလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵူၺ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်ႉၵျီး  (ကွေ့ကြီးရွာ, Kwaytgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194673 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1242 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1562 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2804 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
449
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:449
ၸီႇတွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸီႇတွင်း  (စီတောင်းရွာ၊ Sitaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီႇတွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192204 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 623 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 755 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1378 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
မႄႇၸလီႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇၸွၵ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမႄႇၸလီႇပိၼ်ႇ  (မယ်ဇလီပင်ရွာ, Meizalipin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193948 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၸွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4325 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
မႄႇၸလီႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇၸွၵ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1987
(26) ဝၼ်း
5
ၸီးၽျူႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၸီးၽျူႇၵူင်း  (ဇီးဖြူကုန်းရွာ၊ Zeehpyukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191079 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2190 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3711 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျႃးမျီးသွႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵျႃးမျီးသွႆး  (ကျားမြီးဆွဲရွာ, Kyarmeeswea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶယုတူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190949 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶယုတူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1233 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1318 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2551 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
882
‘’’882’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
448
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇပရႄႇ 1900
(26) ဝၼ်း
5
448
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:448
ဢိၼ်ႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇၶျွင်း  (အင်ချောင်းရွာ, Inchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၶျွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191708 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 505 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 568 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1073 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၵူင်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတႃႇ  (ကုန်းသာရွာ၊ Konethar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192763 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2010 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1102
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1102
ၸႅၵ်ႉၵႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၸႅၵ်ႉၵႂိၼ်း (စိုက်ကွင်းရွာ, Saikkwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶတႅတ်ႉၶျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 118208 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2125 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 2142 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4267 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
447
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:447
ပလီႇၵႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈပလီႇၵႂိၼ်း  (ဗလီကွင်းရွာ, Balikwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႄးပေႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218234 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3680 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7317 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1828
'''1828’’’
ၸီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၸီးတေႃး  (ဇီးတောရွာ, Zeetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189670 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1655 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1728 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3383 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1828
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1828
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1828 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1820 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢူၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉတႂိၼ်း  (အုတ်တွင်းရွာ, Oketwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191650 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 585 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 674 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1259 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၼွင်ၶဵဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ (ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၶဵဝ် (, Naungkhaeo, နောင်ချို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ပူႇတႂ်း၊ ဝဵင်း
ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်ဝႃႈ ̒"ပူႇတႂ်း" ၼႆ ႁူဢင်းၵိတ်းၶဝ် ထွမ်ႇသေ ၶဝ်တႅမ်ႈဝႃႈ Putao ယဝ်ႉ။ မၢၼ်ႈသမ်ႉ ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ "ပူတာအို" ။ လွင်ႈပိုၼ်းမၼ်း မီးၼင်ႇၼႆ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မီးပူႇထဝ်ႈတႆး ၸ်ႂလီၵေႃႉၼိုင်ႈ မေႃႁၵ်ႉ ၵူၼ်းတင်းဝၢၼ်ႈတင်းသူၼ်။ မၼ်းၵႂႃႇလႄႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇလႄႈသင် ၵႂႃႇလႆႈမၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇမႃးလႄႈသင်၊ ၵႂႃႇလႆႈ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉမႃးလႄႈသင် မၼ်းဢဝ်မႃး ၸႅၵ်ႇပၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် ၵူႈႁေႃၵူႈႁိူၼ်းလႄႈ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁၵ်ႉႁွမ်ၸူမ်းပႅင်းမၼ်း တႄ့တႄ့။ ပူႇထဝ်ႈၸ်ႂလီၼႆႉ ႁဵတ်းၼႆ ႁႃလဵင်ႉပိူၼ်ႈၵွႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈ သုတ်းပၢၼ်မၼ်းလႄႈ ထိုင်တီႈ မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ တင်းဝၢၼ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်တႂ်းမွင်း ပူႇထဝ်ႈၼၼ်ႉ တင်းဝၢၼ်ႈတင်းသူၼ်လႄႈ ဝၢၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ဝၢၼ်ႈပူႇတႂ်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ သမ်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပူႇထဝ်ႈၼႆ ပီႈၼွင်ႉၶမ်းတီႈၶဝ်ဝႃႈတႄ့ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပူႇထဝ်ႈ။ တိုၼ်းပဵၼ် ပူႇတႂ်း ၼႆၵူၺ်း။
ပိုၼ်းဝၼ်းလင်
မိူဝ်ႈပီႇၸီႇ မွၵ်ႈ (1000)ၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းတိပႅတ်ႉ (မိူင်းၽၢင်) ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တိူင်းဝိတေႇႁရၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ဝိလႃႇဢုတ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸွမ် ငမ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ၊ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸေႇယတိတ်ႉသ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်း ၸွမ်းလင် (500) ဢွၵ်ႇႁႃ ဢွင်ႈမႂ်ႇမိူင်းမႂ်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉမိူင်းၽၢင် လတ်းၶၢမ်ႈႁူၺ်ႈ ၶၢမ်ႈလွႆသေ ၽႅဝ်မႃးတမ်ႈတီႈ ၶမ်းတီႈလူင် ထုင်ႉပူႇတႂ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တေၵႂႃႇႁႃတႄႇတင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႂ်ႇလႄႈ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸင်ႇပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း လင်ႁိူၼ်း 250 လင်၊ ပေႃႈလွင်မၼ်း မိူင်းၶႄႇ သမ်ႉပၼ်မႃး လင်ႁိူၼ်း 250 လင်သေ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း ၸေႇယတိတ်ႉသ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် ၸိူဝ်းၶဝ် လင်ႁိူၼ်း 1000 ၼိုင်ႈသေ မႃးတႄႇတင်ႈမိူင်းမၼ်ႇတရၢတ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းလုၵ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇလွႆၸေႈၼမ် ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် (မလိၶ) ဢွင်ႈတီႈ ထုင်ႉပၢင်ႇၵႂၢင်ႈလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးၼိုင်ႈမိုၼ်ႇပၢႆသီႇႁဵင်ၼႆယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈဝဵင်းမၼ်ႇတရၢတ်ႈတႄႉ  ယၢမ်းလဵဝ် မီးဝႆႉ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပူႇတႂ်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝၢၼ်ႈပၢင်ပတီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸေႇယတိတ်ႉသ ၸင်ႇမႃးၽွတ်ႈပဵၼ် ဢိူင်ႇ (490) သေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၵႂႃႇယူႇ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းၸဝ်ႈ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ မိူင်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းႁၢမ်းၸဝ်ႈၸွမ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ရသေႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈ လုၵ်ႉတိပႅတ်ႉၽႅဝ်မႃး
မိူဝ်ႈပီႇၸီႇ 562 မွၵ်ႈၼၼ်ႉ ရသေႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းတိပႅတ်ႉ (မိူင်းၽၢင်)သေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ မိူင်းႁၢမ်းၸဝ်ႈ မိူင်းမၼ်ႇတရၢတ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇမႃး ၽႃႇဝၼႃႇတြႃး တမ်ႈတီႈ လွႆၸေႈၼမ် (လွႆၸေႈလမ်) ဢၼ်တီႈႁိမ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်(မလိၶ) လႄႈ ၼမ်ႉပလၵ်ႉမႃးလေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉၵႂႃႇႁႃ မၢၵ်ႇမႆႉ မၢၵ်ႇတွၵ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇႁၼ်ၺႃး ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီမိူၼ်ၼင်ႇ ၼၢင်းၽီ ၼၢင်းၵိၼ်ႇၼရီႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေမီးပၢၼ်ဢွၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်လႄႈ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ (ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရီႇၼႆယဝ်ႉ) ၶႃသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇမီးမႃး လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ လုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ထိုင်တီႈ ၵေႃႉယႂ်ႇမႃး ၶႃသွင်ၵေႃႉ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းႁူမ်ႈၵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶိူဝ်းၶုၼ် သႃႇၵီႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၶိူဝ်းၶုၼ်သႃႇၵီႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူဝ်ၶိူဝ်းၶဝ် ႁၢႆလႄႈ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉၼင်ႇၵၼ် ၸင်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ) ဝၢႆးသေ ဢူႈမႄႈၶႃ သဵင်ႈၵႂႃႇ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇယၢၼ် ထိူၼ်ႇသေ မႃးယူႇၸွမ်း ဝၢၼ်ႈၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ၶႃပီႈၼွင်ႉ လႆႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် တၢင်းမေႃၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ဢူႈၶဝ် ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် ရသေ့မႃးလႄႈ ၶႃတင်းသွင် မီးလွင်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ လႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼိူဝ် ၵူၼ်းတင်းလၢႆ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၼ်ႇတရၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈပဵၼ်မႃး မိူင်းၵဵဝ် မိူင်းလၢၼ်း
တႄႇတီႈ ၸဝ်ႈရသေ့လႄႈ ၸွႆႉၵိၼ်ႇၼရီႇသေ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ် ဢၼ်ၽႄႈမႃးၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၶုၼ်သီႇပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဢၢႆႈၸလူင်မုင်ႈ သၢမ်ပႃႇလၼႆ့ ၵွၼ်းဢုပ်ႉ ပွတ်းတွၼ်ႈ ၼမ်ႉၵဵဝ် (မလိၶ) သေ ယီႈပၢၵ်ႇၵၢင်ႈလႄႈ သႆႇၸႁႅၼ်သမ်ႉ ၵွၼ်းဢုပ်ႉ ထုင်ႉၼမ်ႉလၢၼ်းလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ မိူင်းၵဵဝ်၊ မိူင်းလၢၼ်း''' သွင်မိူင်းယဝ်ႉ။
ၽွင်းၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ သီႇၵေႃႉ ၸႅၵ်ႇၵၼ် ဢုပ်ႉမိူင်းၵဵဝ် မိူင်းလၢၼ်းၼင်ႇၼၼ် တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵဵဝ် ဢၼ်ဢၢႆႈၸလူင်လႄႈ သၢမ်ပႃႇလ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ လွႆၵမ်ႇပႃႇလ ႁိမ်းႁူဝ်ၼမ်ႉၵဵဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇဝၢၼ်ႈပၢင်သၵ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈပတေႇသႃႇ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး တူၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸဵမ်ၸဝ်ႈ ၸဵမ်ၶႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇပွၼ်ႈဢဝ် ပိတ်းဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း လိူင်ႇၸႂ်လိူင်ႇၶေႃးလႄႈ ပၢၼ်ၶဝ်သီႇပီႈၼွင်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ မိူင်းမၼ်ႇတရၢတ်ႈၼႆႉ မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇတႄ့ယဝ်ႉ။ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ တူၼ်ႈပတေႇသႃႇ ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်းၼႆႉသေ မိူင်းတီႈၼႆႈၵေႃႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မိူင်းၶမ်းတီႈ (မိူင်းတီႈမီးၶမ်း)ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပီႈဢၢႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉ သႆႇၸႁႅၼ် သိုပ်ႇဢုပ်ႉမိူင်းၵႂႃႇယူႇ။ ပီႇၸီႇ (425)တႄႉ ၸၢဝ်းတိပႅတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဢၢႆႈတွၼ်းလႄႈ ၶမ်းယၢင်းၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃးသေ မႃးၶူၼ်းလေႃး ၶမ်းတီႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ
ပၢၼ်ၸဝ်ႈၼူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်း ပီသႃႇသၼႃႇ 234 ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ဢသေႃးၵ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇ သႃႇသၼႃႇတေၽႄႈတိူၼ်းၼႆသေ ၸင်ႇတေဢဝ် ထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈၽြႃး သူင်ႇၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင် ၵူႈတိူင်းၵူႈမိူင်းယူႇ။ ထိုင်မႃး ပီသႃႇသၼႃႇ 244 (ပီႇၸီႇ 304) ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယသ်သတိသ်သ မထေႇ ဢွၼ်ႁူဝ် ရႁၢၼ်း (3) ၸဝ်ႈ ပၢင်းဢဝ်မႃး ထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈၽြႃးသေ ၽႅဝ်မႃးလႄႈ တင်းၸဝ်ႈၼူၼ်းလူင် လႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၸင်ႇႁဵတ်းလူႇ ၵွင်းမူးတိုင်ၶမ်း ဢၼ်သုင် (7) သွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ့်။ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၼူၼ်းလူင် ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇ ၸဝ်ႈၼူၼ်းၼွႆႉ သိုပ်ႇပုတ်ႈ ၵိၼ်မိူင်းၵႂႃႇယူႇ။ ဝၢႆးၸဝ်ႈၼူၼ်းၼွႆႉ ၼွၼ်းၽေးယဝ်ႉ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ၵေႃႈ ၶၢတ်ႇပုတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တႆးမိူင်းမၢဝ်း ႁွတ်ႈထိုင်မႃး
မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 225 ဝၢႆးသေ မိူင်းၵေႃးသမ်ႇၽီႇ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းႁဵင်ႁွၵ်ႇ သွင်ၸဝ်ႈပီႈၼွင်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇတႂ်ႈမိုဝ်းပိူၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး(100) ၵေႃႉသေ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ မိူင်းၶမ်းတီႈလူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းႁဵင်ႁွၵ်ႇ ၸင်ႇမႃးၵွၼ်းၸိုင်ႈသေ ဢဝ်လၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇ တမ်းဝၢင်းပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်း ဢေႇတီႇ ႁူဝ်ပၢၵ် 8 လႄႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 13 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၸုပ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉၸုပ်ႈၼိုင်ႈ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းၶမ်းတီႈလူင်ယူႇ။ ၶမ်းတီႈလႄႈတႆး ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၵၼ်သေ လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ ၽႃႇသႃႇ၊ ယဵၼ်ႇငႄႈ၊ ၽိင်ႈထုင်းၼုင်ႈမႆၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈၶိုဝ်ႇၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃးသေ ၸင်ႇတေႁွင်ႉဝႃႈ တႆးၶမ်းတီႈ၊ (ခမ်းတီးရှမ်း) ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢေႇတီႇ 754 တေႃႇ 763 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်လူင် လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၶုၼ်လူၽူင်း ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းသေ သိုၵ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်တမ်ႈတီႈ ပူႇတႂ်း (ၶမ်းတီႈလူင်)ၼႆ့လႄႈ ၶမ်ႈတီႈလူင်ၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ဢေႇတီႇ 790 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းတႆးမိူင်းၼိူဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ၶမ်းတီႈလူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢေႇတီႇ 1253 မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ လူႉလႅဝ်ယွၼ်ႉ မုၼ်ႇၵူဝ်းလႄႈ တႆးမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ၊ မိူင်းၸေႈ၊ မိူင်းၸေႈၶွၼ် ဢွၼ်ၵၼ် ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ၶမ်းတီႈလူင်ထႅင်ႈယူႇ။ ထိုင်မႃး ဢေႇတီႇ 1315 ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်လူင် (ၼွင်ႉၸၢႆး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ မိူင်းမၢဝ်း) ဢွၼ်ဢဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်းမၼ်းၸဝ်ႈ တင်းၼမ် ၽႅဝ်မႃးသေ လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈပၢႆးမွၼ်း တႆးၶမ်းတီႈၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပူႇတႂ်း (ႁွင်ႉ) ပူႇတႃႇဢူဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ထုင်ႉၶမ်းတီႈလူင် ပူႇတႂ်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ထုင်ႉၶမ်းတီႈလူင်ၼႆ့ မီးၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် သၢႆၶၢင်ႁွင်ႇ 26 တီႇၵရီႇ 42 မိၼိတ်ႉလႄႈ 27 တီႇၵရီႇ 55 မိၼိတ်ႉ ဢိၵ်ႇ သၢႆၼၢင်ဢွၵ်ႇ 96 တီႇၵရီႇ 53 မိၼိတ်ႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး (21055.95) လၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆ ပီ (1982) ၼၼ်ႉတႄႉ ၼႃႈလိၼ်လိူင်းမီး (1347494) ဢေႇၵ။ ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႆႈ မီး (49770) ဢေႇၵသေ ၼႃႈလိၼ်ၼႃး ဢၼ်တိုၵ်ႉၽုၵ်ႇသွမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ မီး (19442) ဢေႇၵယဝ်ႉ။ သုင်သေ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ (1379) ပေႇသေ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ် ၽူၼ်လိူင်ႇႁႅင်းတႄႉတႄႉလႄႈ ႁႅင်းၽူၼ်မီး (127.32) သိၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၶိင်ႇၵတ်းသမ်ႉ မူၺ်ၼၢႆးတူၵ်းသေ ႁႅင်းၵတ်းမီး (03.8) တီႇၵရီႇၸိၼ်ႇတီႇၵရဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၶမ်းတီႈလူင်ၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 25 လၵ်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 40 လၵ်းသေ လွႆသုင်လူင် လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ တင်းသီႇၼႃႈသီႇၽၢႆႇယူႇ။ လွႆၽၢႆႇတူၵ်းလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဢၼ်ၸပ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယလႄႈ မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ တၢင်းသုင်မီးမွၵ်ႈ 10000 ပေႇလႄႈ 19000 ပေႇသေ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်း မူၺ်ၵၢမ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပူႇတႂ်းၼႆႉ ၼႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်းၼႆယူႇ။ ၸႄႈဝဵင်းမၼ်းတႄ့ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းၶႄႇ ဢိူင်ႇယူႇၼၢၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇတိတ်းၸပ်း ဢိူင်ႇတိပႅတ်ႉသေ ၽၢႆႇတူၵ်းတႄ့ တိတ်းၸပ်း လွႆၼႃႇၵဢိၵ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ဢိူင်ႇဢႃႇရုၼႃႇၶျႃႇပရႃႇတေႉသျ် လႄႈ ဢိူင်ႇဢႃႇသမ်ႇယဝ်ႉ။
ထုင်ႉပူႇတႂ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈ ၶမ်ႈတီႈလူင် ၼႆသေ တႆးၶမ်းတီႈ၊ ရဝၢၼ်ႇ၊ ၶၢင်လႄႈ လီႈသူးၶဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ 1886 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် မႅၵ်ႉၵရီႇၵႃႇ တႄႇႁွတ်ႈထိုင် ထုင်ႉပူႇတႂ်း ၶမ်းတိႈလူင်သေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် (1910) တေႃႇ (1913) ၼၼ်ႉတႄႉ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၶုၼ်ဢင်းၵိတ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မိတ်ႉသ်ပႃးၼၢတ်ႉဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းၽွင်းၶဵဝ်ၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင် သၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ 1912 ၸုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃးသေ ၸင်ႇမႃးပၵ်းလုမ်း ႁိမ်းဝၢၼ်ႈပူႇတႂ်း ဢၼ်ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းပူႇတႂ်း(ယၢမ်းလဵဝ်) မွၵ်ႈ သွင်လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇမႃးသၢႆႈတႅၼ်းပၼ်ၵႃႈမၼ်းသေ မႃးတင်ႈတပ်ႉၸင်ႈၶၢမ်ႇ (Fort Hertz) တမ်ႈတီႈ ဢွင်ႈႁိူၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၵွႆ (ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၾႃႉလုၵ်းၶုၼ်)ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁၢၼ် (Police Station)။ 1914 လုမ်းဢင်းၵိတ်းၶဝ် တႄႇတမ်းပၵ်းပိူင် ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် 1918 တေႃႇထိုင် 1925 ၼၼ်ႉ ပူႇတႂ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵႃႈၸရိတ်ႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ သဵင်ႈၼမ်ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းသေ ဢဝ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ မျိတ်ႉၵျီးၼႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1956 ပူႇတႂ်းၼၼ်ႉ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ ၸင်ႈတႅမ်ႈပဵၼ်ဝႃႈ (ပူတာအို) ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ ပီၶရိတ်ႉ 1906 လုၵ်ႉတီႈႁိမ်း ဝၢၼ်ႈပူႇတႂ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေၶၢႆႉမႃးတင်ႈပဵၼ် ဝဵင်းပူႇတႂ်း(မိူဝ်ႈလဵဝ်) ၸွမ်းၼင်ႇ မၢႆၽႅၼ်ႇလိၼ် NT0185 သေ ၽွတ်ႈပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ (ခရိုင်) ယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဝဵင်းၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈပူႇတႂ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလုၵ်းၶုၼ်ၶဝ် ယၢမ်ႈပၵ်းလုမ်းမႃးၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ဝဵင်းပူႇတႂ်း"ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ပီၶရိတ်ႉ 1965 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေမႃးပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းပူႇတႂ်းယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး 1972 ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈမႂ်ႇသေ ပူႇတႂ်းၼႆႉ လႆႈပူတ်းပႅတ်ႈ ၸၼ်ႉၸႄႈတွၼ်ႈသေ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ် သဵၼ်ႈၸႄႈဝဵင်း ၸၼ်ႉမၢႆ(ၵ)ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပီ 1988 ၼၼ်ႉ သမ်ႉၶိုၼ်းပဵၼ်ၶိုၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1962 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၶၢင်လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ တႄႇမီး ၶွင်ႈၶတ်းၵၼ်လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပူႇတႂ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈ 1963 ၸမ်သဵင်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႇ၊ မိူဝ်ႈ 1965 ၶဝ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်လမ် 75 % သေ ထိုင်မႃး 1976 ၶိုၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽိူၵ်ႇတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းမၶျၢမ်းပေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၼွင်မွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇၼၢင်းတဵၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းၶဝ်ႈလမ်ၽူး၊ ၸႄႈဝဵင်းသွမ်ႇပရႃႇပုၼ်ႇ ၸိူဝ်းႁႃႈၸႄႈဝဵင်းၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ပူႇတႂ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၵူၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း (ပူတာအိုခရိုင်) တင်းသဵင်ႈ မီး 145769 ၵေႃႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၶရိယၢၼ်ႇ မီး 121712 ၵေႃႉ၊ ၸၢဝ်းပုတ်ႉ မီး 4817 ၵေႃႉ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၼႂ်းဝဵင်းပူႇတႂ်းတႄ့ ပွၵ်ႉမီး (10) ပွၵ်ႉ။ လင်ႁိူၼ်းမီး (2103) လင်။ မေႃႈၶဝ်ႈမီး (2125) မေႃႈ။ ႁူဝ်ၵူၼ်းမီး (13100) ၵေႃႉ။ ဢိူင်ႇမီး (14) ဢိူင်ႇ။ လင်ႁိူၼ်းမီး (5857) လင်။ မေႃႈၶဝ်ႈမီး (5918) မေႃႈ။ ႁူဝ်ၵူၼ်းမီး (43533) ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၼႃး (6193) ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းႁႆႈ (1966) ၵေႃႉ။ ဝူဝ်းၵႂၢႆးတႃႇၸႂ်ႉမီး (6820) တူဝ်။ ၵႂၢႆးမီး (9734) တူဝ်။ ဝူဝ်းမီး (12965) တူဝ်။ မႃႉ(530) တူဝ်။ မႃႉလီႈ (460) တူဝ်။ ၵႆႇမီး (90360) တူဝ်။ မူမီး (13076) တူဝ်။ ပႄ့မီး (950) တူဝ်။ ဝူဝ်းၶူၼ် (899) တူဝ်။ ၸၢင်ႉ (13) တူဝ်။ ပဵတ်း (2329) တူဝ်။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (2) လင်၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီး (1454) ၵေႃႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်(5)လင် လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီး (4391) ၵေႃႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (83) လင်၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီး (8097) ၵေႃ့။ ႁူင်းယႃလူင် (1) လင်။ ႁူင်းယႃဢွၼ်ႇ (1) လင်။ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီ (3) တီႈ။ ၵျွင်းၶရိယၢၼ်ႇ (150) လင်။ ၵျွင်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (14) ၵျွင်း။ ၵွင်းမူးဢၼ်လီမၼ်း မီး (28) သူႇ။ ၽၢႆၼမ်ႉမီး (21) ၽၢႆ။ ထၢတ်ႈၵွင်းမူး မီး (36)သူႇ၊ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈမီး (29) လင်၊ သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း မီး (40)ၸဝ်ႈ၊ ႁေႃသိၼ် ၸဝ်ႈၶၢဝ် မီး(5)လင် ၼၢႆးၶၢဝ်မီး (5)ပႃးသေ ၵျွင်းၶရိယၢၼ်ႇ မီး (536) ၵျွင်းယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းပုတ်ႉ တေလႆႈ ဝႃႈမီး 13% ၵူၺ်း။
ၼႃႈၵၢၼ်ငဝ်ႈပိုၼ်ႉတႄ့ ပဵၼ်ၵၢၼ် ႁဵတ်းႁႆႈၼႃး ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ၵုၼ်ႇၶူဝ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇ တီႈၼႆႈၸမ်ႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈ၊ ဝၢႆ၊ မၢၵ်ႇၵပ်း (ၵရဵၵ်ႉၾရုတ်ႉ)၊ ၼမ်ႉၽိုင်ႈလႄႈ ႁူဝ်မၶျိတ်ႉဢု ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းတၢင်းတႃႇၵပ်းသိုပ်ႇတႄ့ ႁိူဝ်းမိၼ် ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ၶၢဝ်းႁႅင်ႈတႄႉ လူတ်ႉၵႃး ၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ တၢင်းၵႆ မျိတ်ႉၵျီးၼႃးလႄႈ ဝဵင်းပူႇတႂ်း(ပူႇတႃႇဢူဝ်ႇ) ၼႆႉ မီး 218 လၵ်းသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁိူဝ်းမိၼ်တႄႉ လႆႈ မိၼ် 35 မိၼိတ်ႉ။