cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ
ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼႆႉ မီးၼမ်လိူဝ်တႄႉတႄႉ၊ ၸွမ်းၼင်ႇ ပၢႆး Subject ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းမီး လၢႆးၶူၼ်ႉၶႂႃႉယူႇ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁႃႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁူႉႁၼ်ထိုင်မႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈထွၼ်ဢဝ် တီႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈမၼ်းသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄ ၽူႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
တၢႆးၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတၢႆးၶျွင်း  (ဒိုင်းချောင်းရွာ၊ Daingchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192802 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2419 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2799 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5218 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
439
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:439
ပီႇၸီႇ 217
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ယႄးပေႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယႄးပေႃႇၵျီး  (ရဲဘော်ကြီးရွာ, Yebawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႄးပေႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190498 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3680 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7317 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 217
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႄးပေႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ပီႇၸီႇ 217
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 217 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 210
ယေႇၽျူႇ (ယူဝ်းၵျီး)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇၽျူႇ (ယူဝ်းၵျီး)  (ရေဖြူ (ရိုးကြီး)ရွာ၊ Yaehpyu(Yoegyi)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192564 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2605 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3084 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5689 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဢွင်ႇပၢၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇပၢၼ်းၵူင်း  (အောင်ပန်းကုန်းရွာ, Aungpankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇပၢၼ်းၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191663 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇပၢၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2377 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2625 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5002 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
သႃၵမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (9)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၽၵ်းၼိုင်ႈၵမ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1095
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1095
ဢေႇပရႄႇ 28
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (28) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (118) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (119))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (247) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ၼပႄးတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၼပႄးတၢၼ်း  (နဘဲတန်းရွာ၊ Nabetan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192124 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလိၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 758 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1961 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ပုပ်ၽၵမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (10)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇမွၵ်ႇၼိုင်ႈၵမ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
876
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:876
မူလၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (11)၊ ၼၢင်းၽီလူႇ တၢင်းၵိၼ်ႁၢၵ်ႈမႆႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၵျီႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျီႇၵူင်း  (ကျီကုန်းရွာ, Kyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193673 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မွၵ်ႇၽႃၸၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းမွၵ်ႇ (, Phaa Zaan Mauk, မောက်ဖါစန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မႆႉယူမ်းလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႆႉယူမ်းလူင် (, Ma Yoe Yan, မယိုးယံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၶူင်ႈလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
438
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:438
ၼိမ်ၿမုꩨ်ꩩိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (12)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇယွတ်ႈမႆႉသလဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ယႂႃႇလု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇလု  (ရွာလုရွာ၊ Ywarlu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထီးပု ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192406 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထီးပုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1861 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2179 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶယုတူၵ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၶယုတူၵ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)  (ခရုတုတ် (အရှေ့)ရွာ, Khayutoke(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶယုတူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190948 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶယုတူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1233 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1318 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2551 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1497
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တႅၵ်ႉၵျီး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး (တိုက်ကြီးမြို့), (Taikkyi), ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်းသုတ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး လႄႈ ထုင်ႉတႅၵ်ႉၵျီး ၸ​ႄႈတွၼ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇ ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၶူၼ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃး လႄႈ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ ယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၵႂႃႇ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼႆၸိုင် ၵႆယၢၼ် 42 လၵ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၺ်းဝဵင်းတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝဵင်းယႂ်ႇသေတႃႉ ၼႃႈလိၼ်ၵႂၢင်ႈသေ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတၢင်းႁူပ်ႉၵၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆသေ ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ တႅၵ်ႉၵျီးသေ ႁဵတ်းဝႆႉတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၸူး ၵျူဝ်းၽျူႇ ဢၼ်ၽႄပၼ်ၼမ်ႉတႃႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉတႅၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီးလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီးၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေၼႆ မီးမႃး ၵူၼ်း 277,165 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1497
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1497
1094
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1094
ပီႁူဝ်ႁဵင် 1
ပထမ ပီႁူဝ်ႁဵင် ၼႆႉ တီႈပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇတီႈ 1 ဢေႇတီႇ၊ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းသေ သုတ်းသဵင်ႈတီႈ 1000 ဢေႇတီႇ၊ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ႁူဝ်ႁဵၼ်ပီ ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်မီး ၶၢဝ်းတၢင်း 1000 ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပထမ ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽွင်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရေႃးမ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈၸိၵ်းၸွမ်ယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ ယႂ်ႇၼမ်မႃးသေ ပွတ်းတူၵ်း ရူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ် ပဵၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။ ပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇ ပၢႆႇၸၼ်ႇတၢႆးၶဝ် ပဵၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇသေ တီႈဢႃႇၽရိၵႁွင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းသီၶမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ဢိတ်ႉသလၢမ်းမိတ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ထိုင် ပွတ်းၵၢၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 7 မႃး မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉ လႆႈပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႇသလၢမ်ႇမႃးသေ ဝၢႆးမၼ်းသဵင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ၽႃႇသႃႇဢိတ်ႇသလၢမ်ႇၵေႃႈ ၶႂၢၵ်ႈၵႂၢင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။
တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်း ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸၢဝ်းၶုၼ်ၵျိၼ်ႇ တႅၼ်းတၢင်တီႈ ၸၢဝ်းၶုၼ်ႁၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ႁဵင် ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ႁဵင် 1
ၶွင်းပူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶွင်းပူဝ်ႇ  (ခေါင်းပိုရွာ၊ Gaungpo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၽျူႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192262 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 624 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 791 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ပႁၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း (ဗဟန်းမြို့နယ်), (Bahan Township), ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၵၢင်ဝဵင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ပႁၢၼ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တီႈမီးလိၼ်လိူင် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ တီႈထုင်ႉပႁၢၼ်းၼႆႉ လဵပ်ႈပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈဢွၵ်ႈ ၵၢၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈထုင်ႉပႁၢၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉပၢႆးၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တီႈ ပႃႇထိူၼ်ႇၵွင်းလွႆဝႆႉယူႇ။
လၢႆးၽွတ်ႈႁႅၼ်း
တင်းမူတ်း ဢဝ် ပွၵ်ႉ (႒႒) ပွၵ်ႉသေၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင် တင်းမူတ်း မီး (႒႑) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်းယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ  (ကျောက်ပုံရွာ, Kyaukpon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193668 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵျႃးတေႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျႃးတေႇၵၢၼ်ႇ  (ကျားသေကန်ရွာ, Kyarthaykan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရႃႇတိၼ်ႇၶျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194720 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရႃႇတိၼ်ႇၶျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1252 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1414 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2666 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ပၢၼ်းၵျႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၵျႅင်ႇ  (ပန်းကြိုင်ရွာ၊ Pankyaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192125 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလိၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 758 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1961 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢမ်ၿၵၺ်ꩡိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (13)၊ ၼၢင်းၽီ ယၢမ်ႈလူႇ ၼမ်ႉထူဝ်ႇသွၵ်းသူမ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ငပျိၼ်းဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈငပျိၼ်းဢိၼ်း (ငပြင်းအင်းရွာ, Ngapyininn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငပျိၼ်းဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190155 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1179 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1156 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2335 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
437
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:437
ပတွၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပတွၵ်ႉပိၼ်ႇ  (ပိတောက်ပင်ရွာ၊ Pitaunkpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192800 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2419 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2799 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5218 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵေႃပႃလဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလဵင်ႉဝူဝ်း လႆႈလူႇၶဝ်ႈမုၼ်း
6- ၵေႃပႃလဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလဵင်ႉဝူဝ်း လႆႈလူႇၶဝ်ႈမုၼ်း
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၽၢၼ် လဵင်ႈဝူဝ်းမႄႈပိူၼ်ႈ၊ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ယေႃးၶိင်းမႃးလႄႈ မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ လႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈမုၼ်းမုယေႃး ဢၼ်ဢဝ်ၽႃႈၸဵတ်ႉယွၵ်း ႁေႃႇဝႆႉၼၼ်ႉ လူႇတၢၼ်းပၼ်ယဝ်ႉလႄႈ ၼႅတ်ႈလႅၼ်ႈၵႂႃႇ ၵႅတ်ႇဝူဝ်းမၼ်း ၵူဝ်ၵႂႃႇၵိၼ်သူၼ်ထူဝ်ႇပိူၼ်ႈ၊ ၸူးဢဝ်ငူးသၵ်းတၢႆသေ လႆႈမိူဝ်းၸၢမ်ႇပူၺ်ႈမိူင်းၽီ တႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ ဢၼ်ၼၢင်းၽီႁူၵ်းသိပ်းသီႇၵေႃႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵႃႈၼႄ ဢၼ်လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ တီႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ လိူၼ်မူၼ်း ၵေႃပႃလဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁူၵ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
1496
1496
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1093
1093
1496
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1093
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1496
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1093
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1496
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1093
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1496
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1093
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1496
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1093
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1496
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1496
1093
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵေႃႉတွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵေႃႉတွင်း (ကော့သောင်းမြို့ ; Kawthaung) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၵုၼ်ပႅၼ်ဝိတူဝ်ႇရိယ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉပၢတ်ႉၶျၢၼ်ႇ ဢၼ်လႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်သၽႃႇဝ ဢၼ်မီးတီႈၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႈ ဢၼ်ၶၼ်ႈၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1093
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1093
ၵေႃႉတွင်း၊ ဝဵင်း
လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းပူႇတႂ်း ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ တေႃႇထိုင်ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 2000 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (1242 လၵ်း)သေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ တေႃႇထိုင် ၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ၵႆႇယၢၼ် 800 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (497) လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼမ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႉတင်း ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ တင်း ဝဵင်းယၼွင်း မိူင်းထႆး ၼႆႉ မီးဝႆႉ တေႃႇၼႃႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉၽၢႆႇယၼွင်းသေ မူင်ႈတူၺ်း ၵေႃႉတွင်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် လင်ႁိူၼ်း ၸိူဝ်းမီးယူႇၸွမ်း ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉသေ တေလႆႈႁၼ် ၵွင်းလွႆဢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးၽႅဝ်ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၵုၼ်ပႅၼ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ (Cape Bayin Naung) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ
ဢိင်လူၺ်ႈ ၵုၼ်ဝွင်းၼိၼ်း လႄႈ ၵုၼ်ဝွင်းဝႃး ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉသေ ၽႃႇသႃႇထႆးဝႃႈ 'ၵေႃႉသွင်' ၼႆသေ မၢၼ်ႈၶဝ်ၸမ်ႉဝႃႈ ၵေႃႉတွင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ်ၼႆလႄႈ မီးတွင်ႈပွင်ႇဝႃႈ 'ၵုၼ်သွင်ၵုၼ်' ၼႆယဝ်ႉ။
ႁိမ်းႁွမ်း
ၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉတိၺွပ်းပႃ တီႈၵိုၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပႃၸိူဝ်းတိၺွပ်းလႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၵႂႃႇၶၢႆတီႈ ယၼွင်း ဢၼ်လႆႈၵႃႈၶၼ်လီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်း မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ မွၼ်း၊ ရၶႅင်ႇ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ ဢိၼ်းတီးယႃး၊ သလူင်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းထႆးၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၵျွင်းၽြႃး၊ ၵွင်းမူး ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ လႄႈ ဝတ်ႉပလီႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းလၢႆး လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ဢၼ်ဢဝ် လူတ်ႉၶိူင်ႈသေ ၸႂ်ႉပဵၼ် လူတ်ႉၶၢတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵꧣ် လူတ်ႉၵႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၼင်ႇ သိၵ်ႈၶူဝ်ႇလႆၼၼ်ႉသေ ႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉ ပႃႇမႆႉၶဵဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းၼႆႉ ၸွတ်ႈတူဝ်ႈထိုင် ၼွၵ်ႈဝဵင်းသေဢမ်ႇၵႃး ႁွတ်ႈထိုင်ပႃး တိၼ်လွႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွႆသုင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးၽြႃးသေ တီႈတိၼ်လွႆ ဢၼ်ၵႆတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးၵိင်းသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၵုၼ်ပႅၼ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ (ဢွၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝိတူဝ်ႇရိယပႂၢႆႉ)
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ ၸူႈႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင်ဝိတူဝ်ႇရိယ (QUEEN VICTORIA)သေ မီးတႃႈၼိုင်ႈတီႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵေႃႉတွင်းဝိတူဝ်ႇရိယပႂၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငႃးၵုၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႅၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၼႂ်းၼမ်ႉ ၽွင်းလႅတ်ႇမႆႈ သီမၢပ်ႈႁိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၵုၼ်ပႅၼ်ဝိတူဝ်ႇရိယၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵုၼ်ပႅတ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ပႅၼ်ပယိၼ်ႉၼွင်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဢၼ်ၶႃသုင်၊ ၵိၵ်ႉၵူတ်ႇထတ်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် လႄႈ လုမ်းထတ်းသၢင်ႈၵူၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းသေ တေႃႇၼႃႈတေႃႇ ၵွင်းလိၼ်ၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵုၼ်ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈ မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸုၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ပဵၼ် ၵုၼ်မူၺ်ႇတေႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵုၼ်ဢၼ်မီး ၵွင်းမူးသွင်သူႇ ဢၼ်ၸဝ် မူၺ်ႇတေႃႇထၢတ်ႈတေႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သႂ်ႇဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးလုၵ်ႉတင်းၵေႃႉတွင်းၵႂႃႇ တင်း ၵုၼ်မူၺ်ႇတေႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၶီႇႁိူဝ်း ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈမဵတ်ႉသေ လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး မီးယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႉတွင်းသေ ပေႃးၵႂႃႇၸူးတီႈ ၵုၼ်သထေး ဢၼ်မီး ႁူင်းလႅမ်းဢၼ်ႇတမၢၼ်ႇၶလၢပ်ႉရီႇသွတ်ႉ (Andaman Club  Resort) ၼႆ ပေႃးၶီႇတင်း ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးတေႃႉသူင်ႇၼႆ ၶၢဝ်းတၢင်းႁိုင် 10 မဵတ်ႉၼၼ်ႉသေ ပေႃးၶီႇ သပိပူၵ်ႉ (Speed  Boat) ၼႆတႄႉ ႁိုဝ်မွၵ်ႈ သၢမ်မဵတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵုၼ်သထေႈလႄႈ ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈၵေႃႉတွင်း
ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်း ယၢၼ်ႁႃႈၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပွၵ်ႉသီႇရိမျႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းၵွင်းလွႆ ဢၼ်မီးႁိမ်းဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသၢမ်လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၵွင်းမူးပိူင်လူင်ၼၼ်ႉတႄႉ တဵၵ်းၶမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်ၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ပဵၼ်တိၼ်ဢုတ်ႇ ဢၼ်မီးပႅတ်ႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထႃႇပၼႃႇ ၸဵင်ႇပႅတ်ႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး ဢၼ်ၼင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်သုင်သုတ်းတီႈ ၵွင်းလွႆၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး ဢၼ်ၼင်ႇဝႆႉတီႈၼိူဝ် မွၵ်ႇမူဝ်သေ  တီႈၼိူဝ်ႁူဝ်ၽြႃးၼၼ်ႉ မီးၼၵႃးမုင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်းလွႆၼၼ်ႉ မုင်ႈတူၺ်းၼႆ တေလႆႈႁၼ် ပႃႇတူၼ်ႈသီႇႁူဝ်ႇ သေ တေလႆႈႁၼ် ပၢင်ႇလၢႆႇဢၼ်ႇမၢၼ်ႇ ဢၼ်သွမ်ႇသွမ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵုၼ်သထေး၊ ၵုၼ်သလူင်ႇ လႄႈ ၵုၼ်ၸႃႇတတ်ႉၵျီး ဢၼ်မီးတီးၵႆၵႆၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈမုင်ႈႁၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။
မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸု
တီႈၵုၼ်တုမ် မျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸုၼၼ်ႉ ၵုၼ်တင်းသဵင်ႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 804 ၵုၼ်ၼႆသေတႃႉ မၢင်ၸိူဝ်းလၢမ်းတူၺ်းတႄႉ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃး ၵုၼ် 1000 ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ၵုၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း (KING ISLAND) ၼႆသေ မီး 44000 ႁႅတ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၵုၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်ပႅၼ်ဢွၵ်ႇတီႈၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵုၼ်ႁိၼ်ထုၼ်သေ မီးတၢင်းယၢဝ်း မီႇတႃႇဢၢၼ်ႇပၢၵ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ႁၢင်းၼူၵ်ႉၸီႇဝၸူဝ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶဝ် ဢဝ်ၽေႃႇၸၢပ်ႈႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃသေ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵုၼ်တႃႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၵုၼ်ၵိတ်ႉၸႃႇရၢႆး လႄႈ ၵုၼ်တူဝ်ႇမႄးလ် ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၵုၼ်ႁိၼ်ၶၢဝ်ႇ (ၵျွၵ်ႉၽျူႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ ဢွၵ်ႇႁိၼ်ၶၢဝ်ႇ ဢၼ်ၼမ်ႉၸႂ်ႉလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းသၢပ်ႇ ၵုၼ်ၵိတ်ႉၸရၢႆး လႄႈ ၵုၼ်သႄးလ်လူဝ်ႇ လိူဝ်သေ ၵုၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း၊ ၵူၼ်ထဝႄႇ လႄႈ တင်း ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈ ၸိူဝ်းၵိုတ်ႈလိူဝ် တီႈမျဵၵ်ႉၵျုၼ်းၸုၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် သလူင် ဢမ်ႇၼၼ်ႉ ၵျိပ်ႉပၸီႇပၢင်ႇလၢႆႇၶဝ် ယူႇသဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈယူႇသလူင်ႇ
မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းသလူင်ႇ ဢၼ်မီးသႃႇၼိူဝ်ႉလမ်ၵမ်ႇ၊ ဢၼ်မီးၶူၼ်ႁူၼ်ယုင်ႈ ဢၼ်လႅင်ႁႅင်ႈ ဢၼ်ၺႃးတၢမ်ႇလႅတ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမလေး ဢၼ်ယူႇသဝ်းမႃးတီႈ ငႃးၵုၼ်မလေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၶဝ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵႂၢမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶျိၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၵမ်ႇပေႃးတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵုၼ်သလူင်ႇ ဢၼ်မူၼ်ႈၸွမ်းပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉၵမတ်ႉ လမ်ၼမ်ႉလုၺ်းၼမ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2004 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပွႆးသလူင်ႇ တီႈ ၵုၼ်လၢၼ်ႇပီႇသေ ပွႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈၽိုၵ်းလွင်ႈလဵင်ႉလူ ပႃငၢဝ်း တီႈၵုၼ်သလူင်ႇ ႁိမ်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်ႇဝႆႉသေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းထွင်ႈတဵဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ တီႈၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ပိုၼ်ႉထၢၼ်မၼ်းၶႅမ်ႉလီဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းသလူင်ႇၶဝ်ၼႆ့ တိၺွပ်းပႃသေ ႁဵတ်းႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းသလူင်ႇမူၼ်ႈၼမ်ႉၼႆႉ တိၺွပ်းပႃသေ ၶၢႆႇၸူးၵူၼ်းသိုဝ်ႉပႃ တီႈယၼွင်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းယၢင်ရေႃႇပႃႇၵေႃႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေ ပဵၼ်တႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈဢဝ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇၼမ်ႉ တၢင်ႇၶၢႆႇလႆႈ မိူင်းၼွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း တၢင်းၽင်ႇၼမ်ႉ (ၵၢၼ်းၼႃးလၢၼ်း)ၼၼ်ႉ မီးလၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
436
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:436
ၵၼ်ႊႁဵၼ်းပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း
ၵၼ်ႊႁဵၼ်းပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း
လႅင်ႊမိူင်း English ဝႃႈ Geography - လႅင်ႊမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼင်ႇၵႃႊၸုမ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းပႃးလူၺ်ႈ တင်းမိူင်း တင်းလိၼ်တီႈယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ- လိၼ်၊ ၼမ်၊ လွႆ၊ ထိူၼ်၊ လူမ်း၊ ၾိင်ႈၾႃႉ၊ ၵၢင်ႁၢဝ်၊ တူဝ်မီးၸႂ်၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၸႂ်တင်းလူင် ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇဝႆႉတင်း မိူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းၸုမ်းသိူင်းပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း - ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈလႅင်ႊမိူင်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလႅင်ႊမိူင်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။
လိၼ်၊ ၼင်လိၼ်၊ လိၼ်မိူင်း - တီႈဢၼ်ၵူၼ်း၊ သတ်း၊ တူၼ်ႈ၊ တူဝ်မီးၸႂ်ၶဝ် လႆႈပိုင်ႈယူသဝ်းပဵၼ်ၸႂ်ဝႆႉယူႇၼိူဝ်မၼ်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "လိၼ်" ဢမ်ႇၼၼ် "ၼင်ႇလိၼ်" ၼႆယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ၼင်လိၼ်ၼႆံ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼမ်ႉ၊ လိၼ်၊ လူမ်း၊ ႁိၼ်ၽႃ။ တၢင်းဢၼ်ပဵၼ်တီႈယူႇတႃႇ တူဝ်မီးၸႂ် မေႃႁူႉ ဢမ်ႇမေႃႁူႉၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၼႆႉ လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ "လိၼ်မိူင်း" ၼႆယဝ်ႉ။
ၵျႃႇပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼမ်ႉလိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိၼ်း (, Nam Lin, နမ့်လင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၶူင်ႈလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵၢမ်ႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢမ်ႇမ  (ကမ္မရွာ၊ Kamma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192560 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2605 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3084 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5689 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸွမ်ပိဝ် (တုင်း) ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး
ၶိူဝ်းႁဝ်းၶိူဝ်းရႃႇၸႃႇ ၸွမ်ပိဝ်သမ်ႉၸၼ်ႇတႃႇ လိူၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈၸၵ်ႇၵျႃႇ ၸၢတ်ႈႁဝ်းမီးတေႇၸႃႇ ၽွမ်ႉပဵင်းၸႂ်ဝႃႇၸႃႇ သူၵဝ်ႁဝ်းပဵၼ်ၽူႈမီးၸႂ်သၸ်ၸႃႇ
ယေႇသျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈယေႇသျိၼ်ႇ (ရေရှင်ရွာ, Yaeshin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငပျိၼ်းဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190156 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1179 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1156 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2335 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
1919
1919
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၼ်ႇႁ၊ ၸၢတ်ႈ
29 - ꩡၢတ်ႈၵၼ်ႇႁ
(ၵၼ်ႁ = ၸိုဝ်ႈဝူဝ်းၵၼ်ႇႁ) သတ်းတိရၸ်ꧡၢၼ်ႇၵေႃႈ၊ တေႃႈမေႃႁူႉၵျေးၸူး
1919
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၻေႃၼိၼိမ်မꩡ်ꩡၼိၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (14)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼမ်ႉမၼ်းငႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1919
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၼ်ႇႁ၊ ၸၢတ်ႈ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၼႄ ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်းပြႃႇꩦိႁႃ တႂ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၽိူၵ်ႇ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယဝ်ႉသေ မိူဝ်းဢဝ်ဝႃႇ ထီႉၸဵတ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိံသႃႇယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်း ပွၵ်ႈလူင်းမႃး မိူင်းၵူၼ်းသေ မႃးယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈတၼ်းၶူဝ်း ပြႃႇꩦိႁႃႇသေ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ်တီႈၶႃႈ... မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်လႆႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးဢၼ်တႅၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁဵတ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽူႈလႂ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ”ၼႆလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယွင်ႈယေႃး ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း ၽြႃးယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ ပၢင်တုမ်သင်ႇၶႃႇသေ “ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်... လွင်ႈႁဵတ်း သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇမိူၼ်လႆႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႃးၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵဝ်ၽြႃး ပဵၼ် သတ်းတိရၸ်ႉꧡၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇမီးၵေႃႉဢၼ်တေႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ႁႂ်ႈမိူၼ်ၵဝ်လႆႈ”ၼႆ သေ ၸင်တေႁေႃးလၢတ်ႈ ꩡၢတ်ႈၵၼ်ႁၼႆႉယဝ်ႉ-
1919
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၼ်ႇႁ၊ ၸၢတ်ႈ
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁ်မၻတ်ႈၼၼ်ႉ ၼၢႆးထဝ်ႈမွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ မီးဝူဝ်းဢွၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈမႃး ၵႃႈၶၢတ်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝူဝ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ ဝူဝ်း သမ်ႉပဵၼ်ဝူဝ်းၵမ်ႇသဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ဢယ်ႇယိၵႃၵႃꩮၵ”ၼႆယဝ်ႉ။ ဝူဝ်းတၢင်းတိုဝ်းၵမ်လီ၊ ယဵၼ်ႇငႄႈ၊ မီးၸႂ်လီ‘ဢယ်ႇယိၵႃၵႃꩮၵ’ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼေႃႇၶမ်းဝူဝ်းယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၼေႃႇၶမ်းဝူဝ်း ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “မႄႈထဝ်ႈၵဝ်ၼႆႉ ၽၢၼ်ၵႅၼ်းၼႃႇၼႃႇ၊ သမ်ႉလဵင်ႉလူၵဝ် မိူၼ်ၼင်ႇလုၵ်ႈလၢင်းမၼ်း၊ ပေႃးၵဝ် ၵႂႃႇႁႃၵိၼ်ၸၢင်ႈပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႄႈထဝ်ႈ ဢွၵ်ႇယၢၼ် လွင်ႈၵွတ်းၽၢၼ်ၼႆ တေလီယူႇ”ၼႆ ယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢဝ်လေႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇ ၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ တႃႈၼမ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ လေႃႉတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈသေ ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဝႆႉယူႇ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ဝူဝ်းဢယ်ႇယၵႃၵႃꩮၵလႄႈ ဝူဝ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် ႁႃၵိၼ်ယႅမ်ႉယူႇ တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းမေႃတူၺ်း လၵ်ႉၶၼႃႇဝူဝ်းယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇႁႃတူၺ်းၽုင်ဝူဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁၼ် ဝူဝ်းဢယ်ႇယၵႃၵႃꩮၵသေ ပဵၼ်ဝူဝ်းလီၼႆ ႁူႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇၵႂႃႇ လၢတ်ႈတီႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵင်ႉဝူဝ်း တေပၼ်ၵႃႈတိုတ်ႉလေႃႉ ၼိုင်ႈလမ်း သွင်ဢသပြႃႇၼႆသေ ၸင်ႇတေ ၸၢင်ႈ ႁႂ်ႈတိုတ်ႉဢဝ် လေႃႉၶဝ် တင်းႁႃႈပၢၵ်ႇ ပူၼ်ႉတိုဝ်ႉယၢပ်ႇၵႂႃႇ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဝူဝ်းၵႃꩮၵၵေႃႈ ဢဝ်ဢသပြႃႇ ႁဵင်ၼိုင်ႈသေ မိူဝ်ႈပၼ်မႄႈထဝ်ႈယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၶိုၼ်းႁေႃး လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼင်ႇၼႆသေ “ꩡၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း ၵဝ်ၽြႃးႁဵတ်းလႆႈ လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီး ဢၼ်တႅၵ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပႃႇရမီႇ တိုၵ်ႉၼုမ်ႇယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ ယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ၵႂၢမ်းတိုတ်ႉၶိုၼ်ႈ ပိဝ်ၸွမ် သႃႇသၼႃႇ
ၵႂၢမ်းတိုတ်ႉၶိုၼ်ႈ ပိဝ်ၸွမ် သႃႇသၼႃႇ
သိရိၼ်ႇတရ ပုတ်ႉထၽၵဝႃႇ ပၽႃႇငဝ်းႁၢမ်ႇ ရွင်ႇလျၢမ်ႇလုၵ်ႉႁုင်ႈႁိူဝ်ႈ ၽၢပ်ႈဝိူဝ်ႈပိူင်းထွင်ႇသၢႆထူဝ်း။ ၼီႇလ ပီႇတ ဢၸမီးၵႂႃႇ ဢႃႇၽႃႇရမ်ႇသီႇ ရွင်ႇၶျီႇလုၵ်ႉမၢပ်ႈႁိူဝ်ႈ ငဝ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်ယိူင်ႈႁူၵ်းမဵဝ်း။ ထူဝ်းထွၵ်ႈႁႅင်း လုၵ်ႉလႅင်းႁွတ်ႈပျၢမ်ႇမႃႇလိုမ်ၸိုင်ႈၶူင်းသၢင်ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူင်လႅင်ၶၢဝ်ၶဵဝ် ပဵဝ်လၢႆၵႂၢင်းၵႂၢင်း ငဝ်းတႂၢင်းတုမ်ႉၶိတ်းၶႂၢင်။ ၵၢင်ယူဝ်ႉယႄး ႁိူဝ်ႈၵႄးၸၢၵ်ႈလိူၼ် ၸၢၵ်ႈဝၼ်း ဢၶၢၼ်းမိုၼ်ႇႁဵင်ၸူး။ ၸင်ႇဝႃႈ သိရိၼ်ႇထရ သပ်ႉပၼ်ႇၼရမ်ႇသီႇ ဢရွင်ႇၶျီႇ တူၼ်မျၢတ်ႈဢႃး ၽြႃးၵုင်ႇမုၼ်မျၢတ်ႈၵျေးၸူး၊ ထူးလွၼ်ႉမွၼ်း ၶႅမ်ႉတွၼ်းတၶူဝ်းတေႃႇ ပဵၼ်တီႈႁဝ်းၶူဝ်ႇ ဢိင်ပိုင်ႈဝၼ်းၼႂ်ယဝ်ႉ။
ၵၼ်ႇႁ၊ ၸၢတ်ႈ
ပႃႇꩮိ
29 -	ယတေႃ ယတေႃ ၷရု ꩪုရံု၊ ယတေႃ ၷမ်ꧤီရဝတ်တၼီ။ တၻၢသ်သု ၵၼ်ႁံ ယုၺ်ꩡၼ်တိ၊ သႂၢသ်သု တံ ဝႁတေ ꩪုရံ။
ပိၼ်ႇတႆး
ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ မီးၵုၼ်ႇၶူဝ်း ဢၼ်ဝူဝ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢမ်ႇတိုတ်ႉလႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်း ၵေႃႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝူဝ်းၵၼ်ႇႁသေ လၢၵ်ႈၸၼ်ယဝ်ႉ။ ဝူဝ်းၵၼ်ႇႁၼၼ်ႉ တိုတ်ႉၸၼ်ပႄႉလႆႈ ၶူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မႄႈထဝ်ႈၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ဢုပ်ႉပလဝၼ်ႇထေႇရီႇ။ (2) ႁူဝ်တွင်ၶႂၢင် ႁၢင်တွင်ဝၢႆႇ။
ၵႂၢမ်းတိုတ်ႉၶိုၼ်ႈ ပိဝ်ၸွမ် သႃႇသၼႃႇ
ၵႂၢမ်းတိုတ်ႉၶိုၼ်ႈ ပိဝ်ၸွမ် သႃႇသၼႃႇ
ၸင်ႇဝႃႈ ယိူင်ႈဢဝ်ပုတ်ႉထရွင်ႇၶျီႇ သပ်ႉပၼ်ႇၼရမ်ႇသီႇ ႁူၵ်းသဵၼ်ႈငဝ်းသႂ်၊ မႂ်ၸၢၵ်ႈတုင်း ယုၵ်ႉမုင်းထွင်ႇၼိူဝ်မိူင်း၊ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇဢွင်ႇလၢမ်ႇ ငဝ်းႁၢမ်ႇပၽႃႇသၸုမ်ႇထူၼ်ႈ မဝ်ႇဢူၼ်ႈၽုင်းရွင်ႇသၢႆႁိူင်း၊ ၵိူင်းၵူမ်ႈၵၢၼ်း ဝႆႈဝၢၼ်းရူဝ်ႇသေႇ ပၼႃႇမေႇ မိုဝ်းယုၵ်ႉတဵင်ႇၵဝ်ႈမူၺ်းၽူမ်ၶႃႈဢေႃႈ။
ဢွၼ်ၵၼ်ၶျီးယေႃးထေႃးဢၢမ်း ငဝ်းၶမ်းႁူၵ်းဢၼ် ထူပ်းၵၼ်ပဵဝ်းပဵဝ်း တၶူဝ်းၸဝ်ႈလီလႆႈၸူမ်းႁူမ်၊ ၵူမ်ၼိဝ်ႉမိုဝ်းယုၵ်ႉၶိုဝ်းတၢင်ႇၽူမ်မူၺ်း၊ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဢွင်ႇလၢမ်ႇ ငဝ်းႁၢမ်ႇယုၵ်ႉထွင်ႇၶိုၼ်ႈ ဝိုၼ်ႈၶဝ်ႈၵွင်းၵၢင်ႇ သုင်ဝႆႉယူၺ်းယူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵူမ်ႈၵၢၼ်း ဝိတ်ႉဝၢၼ်းၵတေႃး ယုၵ်ႉယေႃးသွၵ်ႇ ၶႅၼ်တႃႈထုင်းဝီယဝ်ႉ။
1919
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1910 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၽူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်ႇၵူင်း  (ဖိုကုန်းရွာ၊ Hpokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192127 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလိၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 758 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1961 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵၼ်ꩦၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ၵၼ်ႇတၵ ဢၼ်သူင်ႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ
7 - ၵၼ်ꩦၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ၵၼ်ႇတၵ ဢၼ်သူင်ႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် မႃႇၶီႇၵၼ်ႇထၵသေ ၸွႆႈထႅမ်ၵႂႃႇသူင်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ သိတ်ႉထတ်ႉတ (ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ) ပၢႆႈဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇလႄႈ ၸူမ်းသိူဝ်းလိူဝ်ဢူၵ်းလိူဝ်ၸႂ်၊ ဝၢႆးလႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ မွင်ၸႂ်မွင်ၶေႃး လႆႈတၢႆၵႂႃႇပဵၼ် ၶုၼ်ၽီငဝ်းႁိူဝ်ႈ ငၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ဝၼ်း ဢၼ်လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼွင် တူၼ်ႈမႆႈ တဵမ်ထူၼ်ႈ ၵၼ်ꩦၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၸဵတ်း ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1092
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1092
1495
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1495
သိၼ်ႇၽျူႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၽျူႇၵူင်း  (ဆင်ဖြူကုန်းရွာ၊ Sinhpyukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၽျူႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192261 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၽျူႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 624 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 791 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ရႃႇတိၼ်ႇၶျႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇ  (ဆည်ရွာ, Se) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရႃႇတိၼ်ႇၶျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194721 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရႃႇတိၼ်ႇၶျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1252 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1414 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2666 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မိၼ်းယႄးလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းယႄးလႃႉ  (မင်းရဲလှရွာ, Minyehla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႄးလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189705 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႄးလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1577 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1810 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
435
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၵု၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၸၵု (စကုမြို့ ; Sagu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸၵုယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵႂႃႇ မိၼ်းပူး ၸလိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမိၼ်းပူး ယၢၼ်ႇ 11 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 642.7 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးမၢၼ်းၸႅတ်ႉတေႃႇၼႆႉ ၵမ်ႉၼမ် လႆႈလတ်းၵႂႃႇ ဝဵင်းၸၵုယဝ်ႉ။
435
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၵု၊ ဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ‘ကြာသီးနု စကုတည်’ ၼႆသေ ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈလူင်ဢသႅင်ႇၶယႃႇ လႆႈတႄႇဝဵင်းၸၵု မိူဝ်ႈ ပီမိူင်း (267) ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၼူၵ်ႉၶဵဝ်ၼမ်ၼႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ႁွင်ႉဝႃႈ 'သၵုၼ' ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉ ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းသေၵေႃႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်မႃး ဝႆႉၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၸၵု ႁင်းၶေႃသေ ႁႂ်ႈၽွင်းငမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁၢင်ႈႁွႆးမိုဝ်းၶႅၵ်း တီႈ ၵျွင်းသီႇၸၼ်ႉ၊ ၵျွင်းသၢမ်ၸၼ်ႉ၊ ၵျွင်းမၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၵျွင်းၵၢၼ်ႇဢူး ဢၼ်ၸိူဝ်း ပူႇၵႄႇ၊ ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၸၵု မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် တႄႇမႃးၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉႁၼ်လႆႈယူႇ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႁွႆးၸၢၵ်ႈတေႃႇသွင်သူႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးသူၺ်ႇၸႅတ်ႉတေႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸၵု ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃဝႃႈ ထိုင်ပွႆးၽြႃးသူၺ်ႇၸႅတ်ႉတေႃႇ ၼႂ်းလိူၼ်သၢမ် လိူၼ်သီႇၼၼ်ႉၼႆ ၵူၼ်းဝႆႈၽြႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၵူႈတီႈတီႈၼၼ်ႉ မႃးလူႇမႃးဝႆႈယဝ်ႉ။
435
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:435
ၸၵု၊ ဝဵင်း
ဢသိူၵ်ႈ
လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၵု ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ ၵႆႉဢဝ်လၢတ်ႈၵိုၵ်းတင်း လွင်ႈ မႁႃတမ်ႇပဝ၊ ၸူႇလတမ်ႇပဝ မိူဝ်ႈပၢၼ်တႃႈၵွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးတႃမွတ်ႇသွင်ပႃးၼႆႉ ထုၵ်ႇဢဝ်တၢင်ႇပေးသေ လွင်ႈၸွမ်းၼမ်ႉၵဵဝ်ႇယဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼၢင်းၽၢႆးၸၼ်ႇတႃႇမုၶီႇ တီႈၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶီႇမႃးၸွမ်းယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်ၸွမ်းတၢင်း ၼၢင်းၽၢႆးၼၼ်ႉ လၵ်ႉၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်သေ ၸဝ်ႈၸၢႆးၶဝ် ၺွပ်းၺႃးလႄႈ ဢၢၼ်းဢဝ်တၢႆၸိုင် မၼ်းၼၢင်းပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇဝႃႈ တေယူတ်းယႃပၼ် ႁႂ်ႈတႃၶိုၼ်းလႅင်းၼႆလႄႈ ၸူးပွႆပၼ်သၢႆၸႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတႄႇယူတ်းယႃ မၢၵ်ႇတႃၸဝ်ႈၸၢႆးၵႃႈတီႈၼၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ၸၵု (စကု) ၼႆယဝ်ႉ။
ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် ၸႄႈဝဵင်းၸၵုၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းၼႃးၼႆ ဢဝ်ႁွင်ႈဢဝ်ၽၢႆသေ တေႃႉဢဝ်ၼမ်ႉတီႈ မၢၼ်းၶျွင်းသေၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉ ၸၵုပျႅတ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉၸၵုၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈပေႃးမီးဝႃႈ 'စပါးမှာ စကုဗြတ်၊ မယားမှာ တစ်ခုလပ်' ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ် ၽၢႆဢၢႆႇမ (ႁွင်ႈမၢၼ်းပူး) လႄႈ ၽၢႆမႄးၸလီ (ႁွင်ႈၶုတ်းမူင်း) သေ ၸၢင်ႈသႂၢင်းၼမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတင်းၼမ်သေၵေႃႈ ၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈတင်းပီယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽႅၼ်ၵၢၼ် ၼႃႈလိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်မၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် တွၼ်ႈၵၼ် ပႃႇးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်း တႃႇ ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူးၸၵု ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ယၢမ်းလဵဝ် သိုၵ်ႇၶႂၢၵ်ႈ ႁဵတ်းႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃႉဢၼ်ၸႂ်ႉ ဢၢႆၵႂၼ်းထၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈဝဵင်းၸၵု ဢၼ်ၵဵပ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 5,152 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ ၵွင်းမူးထေႇၵျီးလႄႈသၵျမၢၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉ မီး ၵွင်းမူးပူင်ႇၺသျိၼ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉၵျီး၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၵျၢၼ်း လႄႈ ၸရွပ်ႈလူင်၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတေႃႇယ လႄႈ မၢၼ်းၶျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼွၵ်ႈဝဵင်းၼႆႉ ၽြႃးၵွင်းမူး မီးမွၵ်ႈ ပၢၵ်ႇပၢႆသေ ယွၼ်ႉမီးတၢင်းပႆဢုတ်ႇၼမ်လႄႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈပေႃးဝႃႈ ပုဂံဘုရား၊ စကုတံတား ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်မီး ႁွႆးၽူးပၢႆးမွၼ်း မၢၼ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်မီးဝႆႉယူႇ ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၸၵုၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းၸၵုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸုမ်းလွင်းသွမ်းဢရူင်ႇ လႄႈ ၸုမ်းလွင်းသွမ်းဝၼ်း ၼႆသေ ၼိူဝ်ပီ ႁဵတ်းပွႆးတွပ်ႇလိၵ်ႈပရိတ်ယၢတ်ႈ သွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈပၢင်သွၼ် ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထ မီးဝႆႉ သၢမ်တီႈသေ ၸုမ်းဝႆႈၽြႃး မီးဝႆႉ (12) ၸုမ်းသေ ပေႃးဝႃႈထိုင် ဝၼ်းၽိတ်ႈဝၼ်းသိၼ်မႃး ဢွၼ်ၵၼ် ဝႆႈၽြႃးတီႈ ႁူင်းထမ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸၵုသေ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇ ၵွင်းမူးမၢၼ်းသူၺ်ႇၸႅတ်ႉတေႃႇပႃႇတၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းသၢမ်သဵၼ်ႈသေ ၸၢင်ႈဝႆႈ ၽြႃးၼၢမ်ႇသႃႇ လႄႇၵႅင်းၸၼ်ႇတႃႇၵူး ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈ ၵွင်းမူးၵျွင်းတေႃႇယႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဢွင်ႈသဝ်း တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇၸူးၸႄႈဝဵင်းသျိၼ်ႇၽျူႇၵျုၼ်း လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၶႂ်ႈလိုဝ်ႈၶႂ်ႈသဝ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တိတ်ႉသဵင်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉသဵင်ႉပိၼ်ႇ  (သစ်ဆိမ့်ပင်ရွာ၊ Thitseintpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192799 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2419 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2799 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5218 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵႃယၿၼ်ꩪၼၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (15)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်း သၢႆႁတ်ႉဢႅဝ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဢေႇပရႄႇ 29
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ဢေႇပရႄႇ 1988
(26) ဝၼ်း
5
သၢင်ႇၵၢၼ်း
ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ႁွင်ႉသၢင်ႇၵၢၼ်း
ဝၢႆးသေ ၽႆးလၢင်ႉၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵမ်ႇၽႃႇ ၶိုၼ်းတႄႇတင်ႈမႂ်ႇၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ပုတ်ႉထၵယႃႇ (ဢွင်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၽြႃး)ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၵမ်ႇၽႃႇလုၵ်ႈၼႆႉ တေမီး ၽြႃးၼိုင်ႈသူႇၼႆၵေႃႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းမူဝ် တေမီးဝႆႉ ၼိုင်ႈၸုမ်ႇ၊ သင်ဝႃႈ တေမီးၽြႃးသွင်သူႇၼႆၵေႃႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းမူဝ် တေမီး သွင်ၸုမ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်ႇၽႃႇ ႁဝ်းလုၵ်ႈၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽြႃးတေမီး ႁႃႈသူႇလႄႈ သင်ႇၵၢၼ်းမူဝ် မိူဝ်ႈႁူဝ်ပိုင်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁႃႈၸုမ်ႇ ၼႆသေ ၶုၼ်သၢင်ၶဝ် ဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉ တီႈမိူင်းသၢင်ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ် ၼႂ်းပိုၼ်းၽြႃးၵေႃးတမဝႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပၢႆႈဢွၵ်ႇ ႁေႃမိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈသေ တေၵႂႃႇႁဵတ်း ရႁၢၼ်း၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈ ၽင်ႇၼမ်ႉ ဢၼေႃႇမႃႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်သၢင်လူင် ꧠတိၵႃႇရ ၸင်ႇဢဝ် သၢင်ႇၵၢၼ်းမူဝ် မႃးလူႇတၢၼ်းပၼ် ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၽႃႈၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ၶုၼ်သၢင် မႃးၶုပ်ႉၵၢၼ်းဝၢၼ်း ဝႆႈသေ လူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇတေႁွင်ႉဝႃႈ “ၽႃႈ သၢင်ၵၢၼ်း”ၼႆသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇပဵၼ်မႃး “သၢင်ႇၵၢၼ်း” ၼႆယဝ်ႉ။
ၽႃႈၽႅၼ်ႇ ဢၼ်မျၢတ်ႈသေပိူၼ်ႈ
ၼႂ်းၵႃႈ ၽႃႈၽႅၼ်ႇ ၶူဝ်းၼုင်ႈတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ သၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်သေပိူၼ်ႈ။ ၶူဝ်းၼုင်ႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ်ၼႆႉ သီမၼ်း မီးၵူႈပိူင်ပိူင်၊ လွၵ်းလၢႆးမၼ်း မီးၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း၊ လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း ယဵပ်ႉၼုင်ႈမၼ်း မီးၵူႈထၢၼ်ႈထၢၼ်ႈ သမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇၸၢင်ႈလၢတ်ႈလႆႈ ၸေးၸွတ်ႇသေတ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵႃႇမရႃႇၵဝႆႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉတႄႉ မၼ်းပဵၼ် ၽႃႈၽႅၼ်ႇ ဢၼ်ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၶဝ် ၼုင်ႈမႆသေ ဢမ်ႇၵပ်း ၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵႃႇမရႃႇၵ။ ၽြႃးၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၽြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၽြႃးၸိူဝ်းဢၼ်တေပဵၼ်ၽြႃးမႃး ထႅင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈဢူင်း တၵ်းတေ ၼုင်ႈမႆ ၽႃႈလိူင် သၢင်ႇၵၢၼ်းသေ တိုဝ်းၵမ်တြႃး တေႃႇပေႃးႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵိလေႇသႃႇ မူၺ်ႉမူတ်းယူတ်းၵဵင်ႈလႄႈ ၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽႃႈၽႅၼ်ႇ ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်း လိူဝ်သေပိူၼ်ႈၼႆယူႇ။
ၵုင်ႇမုၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း သၢင်ႇၵၢၼ်း
ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၼႆႉ ၸၼ်ႉဢၼႃႇၵၢမ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ၸၼ်ႉတြႃးၶဝ် သုင်သေပိူၼ်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼႃႇၵၢမ်ႇၼႆႉ သမ်ႉတိုၵ်ႉၼုင်ႈဝႆႉ ၽႃႈၽႅၼ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်း ၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တၢင်းတိုဝ်းၵမ်မၼ်း၊ ၸၼ်ႉတြႃးမၼ်း သုင်ပဵၼ်ဢၼႃႇၵၢမ်ႇသေတ မၼ်းတၵ်းတေလႆႈၶုပ်ႉဝႆႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇမႂ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉ ၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း မိူဝ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးမႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်းၼႆ တီႈၼႂ်း သုတ်တၼိပႃတမုၼိသုတ်ႈ၊ ဢꩦ်ꩧၵထႃႇၼၼ်ႉ ဝႃႈဝႆႉ ရႁၢၼ်းသေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ မျၢတ်ႈတွၼ်းသေ ၵူၼ်းႁိူၼ်းသေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ ၼႆယူႇ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၽႃႈ လိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉ ၽႂ်ၼုင်ႈၵေႃႈ မၼ်းမျၢတ်ႈတွၼ်း ၼႆယူႇ။
မိူင်းဢၼ်မူၺ်တူၵ်း ပေႃးၽိူၵ်ႇၽႅၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းၶူၼ် သိူဝ်ႈၶူဝ်းၼႃတႃႇသေႇ။ ပေႃးဢမ်ႇ ၼုင်ႈၼႃၵေႃႈ ၶဝ်လူဝ်ႇၵတ်းၶဝ်ႈလိုၵ်ႉသေ တၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ ပၼ် ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းႁဝ်းဢိၵ်ႇ သၢႆၸႂ်ၵူၼ်းႁဝ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းၼႆႉ မၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇၵႅတ်ႇ ၶႄႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ သၢႆၸႂ် ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်။ ၵူၼ်းၵေႃႉ ဢၼ်လႆႈတြႃးသီႇမၢၵ်ႈသီႇၽူဝ်ႇသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ မၼ်းသိုပ်ႇၼုင်ႈဝႆႉ ၶူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းၸိုင် သၢႆၸႂ်မၼ်း ဢမ်ႇပူၼ်ႉလႆႈ ၼိုင်ႈဝၼ်း၊ မၼ်း တၵ်းတေလႆႈ ၶဝ်ႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင် ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇ မီးဢဵၼ်ႁႅင်း ၸင်ႈၶၢမ်ႇလႆႈ ၵုင်ႇမုၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၼႆ တီႈၼႂ်း မိလိၼ်ႇတပၺ်ႇႁႃႇၼၼ်ႉ တွပ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ပႃႇႁိယတႃႇရုၸီရိယၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉသေတ ယွၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး ၽုင်းၵၢမ်ႇ တႃႇတေလႆႈၼုင်ႈမႆ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉၵႂႃႇသွၵ်ႈႁႃ သၢင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇယူႇၼၼ်ႉ ဝူဝ်းမႄႈတူဝ်ၼိုင်ႈ မႃးတေႃးမၼ်းသေ လႆႈၶဝ်ႈ ၸၢမ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် ဢႃႇသဝေႃးတြႃး မူၺ်ႉမူတ်းသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ မၼ်းမႃးၼုင်ႈမႆ ၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်း ပေႃးၼႆၸိုင် မၼ်းတေသိုပ်ႇယူႇသဝ်း လႆႈၵႂႃႇ ၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်း ပႅင်ႈၼင်ႇ ဢႃႇယုမၼ်း ၵၢမ်ႇမၼ်း မီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၢင်ႇၵၢၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းမီးဝႆႉ ၵုင်ႇယႂ်ႇၼင်ႇၼႆၼႆ လီႁူႉဝႆႉယူႇ။
သၢင်ႇၵၢၼ်း ပမ်ႉသၵူႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃးတမ ဢဝ်ပထမဝႃႇသႃ တမ်ႈတီႈ လူင်တိုင်မိၵတႃႇၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇႁွတ်ႈထိုင် ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ဢုရုဝေႇလယဝ်ႉ။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈတီႈၼိုင်ႈ၊ ၵႂႃႇၵဵပ်းဢဝ် ၽႅၼ်ႇ ပမ်ႉသၵူႇ တီႈတူဝ်ၵူၼ်းတၢႆၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၵူၼ်းၽၢၼ် ပုၼ်ႇၼၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႅၼ်ႇဢၼ် ပူၵ်ႉႁေႃႇ တူဝ်ၼၢင်းပုၼ်ႇၼၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၽၢၼ်လႄႈ ၽႅၼ်ႇပူၵ်ႉတူဝ်မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ တေႃႉတႄႉပဵၼ် ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ပေႃ တေႃးႁဵတ်းဢဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႆႈဢဝ် မိုဝ်းၸဝ်ႈ ပွၼ်ႈပႅတ်ႈတူဝ်ၼွၼ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၸပ်းမႃးၸွမ်း ၽႅၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းဢဝ်ၼွၼ် တမ်းသႂ်ႇ တီႈၼိူဝ် တူဝ်တၢႆၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵဵပ်းသၢင်ႇၵၢၼ်း ပမ်ႉသၵူႇ တီႈတူဝ်တၢႆ ၼၢင်းပုၼ်ႇၼၼၼ်ႉ ၼင်လိၼ်မိူင်း သမ်ႉပေႃး သၼ်ႇႁွၼ်ႈၶွၼ်းဝႆ ၵႂႃႇႁႅင်းႁႅင်းလူးၵွၼ်ႇ။ သၢင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ၽိုၼ်ၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ပၢႆႉဝႆႉ တီႈႁူဝ်မႃႇၸဝ်ႈ တႃႇသေႇ တေႃႇထိုင် ပေႃးၶိုၼ်း ၸုၼ်ႉပၼ် ၸဝ်ႈမႁႃႇၵတ်ႉသပၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈႁူဝ်ပိုင်း သႃႇသၼႃႇ လွင်ႈသင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းၶဝ် ၵဵပ်းၽႅၼ်ႇပမ်ႉသၵူႇသေ ႁဵတ်းပဵၼ်သၢင်ႇၵၢၼ်းၼုင်ႈမႆၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်း တေႃႇထိုင် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈ 20 ဝႃႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်း မေႃယႃလူင် ၸီႇဝၵ မႃးဝႆႈလဝ်ႈ ယွၼ်းလူႇ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႄႈ တၵႃႇၶိင်းၼၢႆးယိင်းၸၢႆးၶဝ် ၸင်ႇတေ ဢွၼ်ၵၼ် လႆႈလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်းမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
လၢႆးယဵပ်ႉသၢင်ႇၵၢၼ်း မိူၼ်လွၵ်းၼႃး
မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ပုတ်ႉထ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ႁွင်ႉဢဝ် ၸဝ်ႈၼွင်ႉဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ႁဵတ်းပၸ်ꧡႃသမꧣ ၸွမ်းလင်ၸဝ်ႈသေ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း လႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ တီႈၼႃးသိုင်ႇတိူင်း မိူင်းမၵထယဝ်ႉ။ ၽြႃးၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ယူႇ ၼႂ်းလွၵ်းၼႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွၵ်းၼႃး “ၼၻီမႃတိၵ” ၸႂ်ႉၼမ်ႉမႄႈ ၼမ်ႉႁွင်ႉယဝ်ႉ။ လွၵ်းၼႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဝႆႉ သီႇၸဵင်ႇသေ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်လွၵ်းၼႃး ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဝႆႉႁွင်ႉပွႆႇၼမ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းလွၵ်းၼႃး ႁဵတ်းႁွင်ႈယၢဝ်း ႁွင်ႈပွတ်း ၶွႆႈၵၼ်သေ လွၵ်းၼႃးၵေႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းၽႂ်လွၵ်းမၼ်း ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽြႃးၸဝ်ႈ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ လွၵ်းၼႃးမၵထၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇထၢမ် ၸဝ်ႈၼွင်ႉဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇဝႃႈ
ဝၢႆးၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၶိုၼ်းမိူဝ်းထိုင်တီႈၵျွင်းဝေႇလုဝၼ်ႇယဝ်ႉၼႆၵေႃး ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၸႂ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇယဵပ်ႉသၢင်ႇၵၢင်း မိူၼ်ၼင်ႇ လွၵ်းၼႃးသေ ပေႃးဝႃႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် သၢင်ႇၵၢၼ်း မိူဝ်ႈပၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ။ ၽြႃးၸဝ်ႈၵေႃး တူၺ်းသၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ယဵပ်ႉမႃးၼၼ်ႉသေ ဝၢႆႇၼႃႈၸူး ၽၢႆႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ တင်းၼမ် လၢတ်ႈဝႃး “လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၶဝ်ဢိူၺ်း ဢွၼ်ၵၼ်တူၺ်းလူး ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၼႆႉ ပၺ်ႇၺႃႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတႄႉတႄႉ ၵဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸိလၢတ်ႈၼႄ တီႈၵႅပ်ႈမၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉထိုင် တီႈၵႂၢင်ႈမၼ်းသေယဝ်ႉ ပၵ်းယၢဝ်း ပၵ်းပွတ်း ႁွင်ႈႁွပ်ႈႁိမ်းၶၢင်ႈ၊ ႁွင်ႈယၢဝ်းႁွင်ႈဢွၼ်ႇ၊ ႁူဝ်သိုဝ်ႈၵၢင် (ႁွင်ႈၵၢင်)၊ ႁွင်ႈႁပ်ႉ ၶေႃးသၢင်ႇၵၢၼ်း၊ သၢႆၸႂ်သၢင်ႇၵၢၼ်း၊ ၶွပ်ႇမိုဝ်းသၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆၵေႃႈ ႁဵတ်းသႂ်ႇဝႆႉ၊ ထုၵ်ႇလီ တႅပ်းၵေႃႈတႅပ်း ထုၵ်ႇလီ သိုပ်ႇၵေႃႈသိုပ်ႇသေ ယဵပ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတႄႉတႄႉလႄႈ ၵဝ်ၸဝ်ႈပွႆႇၶႂၢင်းပၼ် တႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် ယဵပ်ႈၼုင်ႈမႆလႆႈယူႇ” ၼႆသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶႂၢင်းပၼ် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် တႃႇယဵပ်ႉၼုင်ႈမႆ သၢင်ႇၵၢၼ်း ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လွၵ်းသၢင်ႇၵၢၼ်း သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ လွၵ်းၼႃးမၵထယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီ ၼပ်ႉယမ်သၢင်ႇၵၢၼ်း
တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၸႃႇတၵၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႆႉလႆႈႁၼ် လွင်ႈဝႃႈ ၸၢင်ႉထိူၼ်ႇတင်းၼမ် ႁႃၵိၼ်ႁႃယႅမ်ႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇသေ ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈပတ်ႉၸေႇၵပုတ်ႉထႃႇၶဝ် ဢၼ်ၼုင်ႈမႆ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸိုင် ၸၢင်ႉထိူၼ်ႇ ဢွၼ် ၵၼ်ၶုပ်ႉဝႆႈၼႆယူႇ။ လွင်ႈဢၼ် မူးသိူဝ်းသေႃးၼုတ်ႉတရ ဢဝ်သၢင်ႇၵၢၼ်း ၸဝ်ႈပတ်ႉၸေႇၵၶဝ် ၼုင်ႈမႆသေ ၵႂႃႇယိုဝ်း ၼေႃႇလွင်းၸၢင်ႉသတ်ႉတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉသတ်ႉတၢၼ်ႇ ဢၢင်ႈဢဝ်တၢႆမူးသိူဝ်းသေတ ယွၼ်ႉၼပ်ႉ ယမ် သၢင်ႇၵၢၼ်း တီႈတူဝ်မၼ်းလႄႈ ပွႆႇလွတ်ႈပၼ် သၢႆၸႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄပၼ် ၽၢင်ႁၢင်ႈ လွင်ႈၼပ်ႉယမ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။
တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထေႇရႃႇပႃႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵေႃးသႃႇလမထေႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 91 ၵမ်ႇၽႃႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်းတိုၵ်ႉၵႂႃႇလႄႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁၼ် ၽႅၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်းပွတ်းၼိုင်ႈ ပၢႆႉဝႆႉ တီႈငၢမ်ႈမႆႉ ႁိမ်း တိၼ်လွႆလႄႈ မၼ်းၸၢႆး ႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃ ဢဝ်မွၵ်ႇၵႂႃႇ ဝၢင်းတမ်းၼိူဝ်သၢင်ႇၵၢၼ်းသေ လူႇတၢၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ် ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၵႃႈ 91 ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇ ဢပႄႇသေပွၵ်ႈ၊ လႆႈပဵၼ်ၽဝၵူၼ်းလီ ၽီမျၢတ်ႈတင်းၼမ်၊ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ ၸင်ႇမႃးပဵၼ်ရႁၢၼ်း မႃးၶတ်းၸႂ် ၵၢၼ်တြႃးသေ လႆႈပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးတိတ်ႉသၼၼ်ႉ မူးသိူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၽွင်းတိုၵ်ႉၵႂႃႇႁႃ လိုပ်ႈတူဝ်ထိူၼ်ႇ သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇႁၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇ ဢၼ်ၽြႃးတိတ်ႉသ ၸုၼ်ႉဝႆႉတီႈၼိူဝ် ငၢမ်ႈမႆႉလႄႈ မၼ်းၸင်ႇတမ်းဝၢင်း ၵၢင်ႇမၼ်းသေ ၵႂႃႇ ၼပ်ႉယမ် ဝႆႈသႃႇ သၢင်ႇၵၢၼ်းၽြႃး၊ ၶုၵ်းၶူၼ်ႉထိုင် ၵုင်ႇမုၼ်ၽြႃးသေ ဝႆႈသႃလီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီ ၵုသူဝ်ႇ ဢၼ်ၼပ်ႉယမ် ဝႆႈသႃႇၼၼ်ႉ ၵုမ်ႉၸွႆႈပၼ်မၼ်း ၼႂ်း 91 ၵမ်ႇၽႃႇ ဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇ တီႈဢပႄႇသေဢိတ်း။ လႆႈပဵၼ် ၵူၼ်းလီၽီမျၢတ်ႈၵူၺ်းသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၽြႃး ၵေႃးတမၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ၊ မႃးၶတ်း ၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးတိတ်ႉသ ၸင်ႇမီးထႅင်ႈလႃႈထိူၼ်ႇ မူးသိူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၽွင်းတိုၵ်ႉၵႂႃႇႁႃ လိုပ်ႈလမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁၼ်သၢင်ႇၵၢၼ်း ပမ်ႉသၵူႇ ဢၼ်ၽြႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ၸုၼ်ႉဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၵိင်ႇမႆႉသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၵျွင်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇတမ်းဝၢင်း လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇမၼ်းသေ ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃ သၢင်ႇၵၢၼ်း ယိူင်းဢၢၼ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉထိုင် ၵုင်ႇမုၼ်ၽြႃးသေ ၼပ်ႉယမ် ဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၵုမ်ႉပၼ်လႄႈ ၼႂ်း 92 ၵမ်ႇၽႃႇ ဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇဢပႄႇ၊ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ၵူၼ်းလီၽီမျၢတ်ႈၵူၺ်းသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၽြႃးၵေႃးတမ လႆႈမႃးပဵၼ် ၽူႈမၢၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း သႃႇသၼႃႇ ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃး လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။
ဢၼ်လၢတ်ႈၼႄမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈ ၼပ်ႉယမ်သၢင်ႇၵၢၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸိူဝ်းသူၶဝ်ႁဝ်းႁႃးတင်းသဵင်ႈ တမ်ႈတီႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတၵ်းတေလႆႈၼပ်ႉယမ်ယူႇ။ သင်ဝႃႈ ၵႂႃႇႁၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၵဝ်ႇ သၢင်ႇၵၢၼ်းယွၵ်း တူၵ်းဝႆႉ ၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်းၸိုင် တေဢမ်ႇလႆႈၶၢမ်ႈၵႂႃႇ ၼိူဝ်မၼ်း၊ တေဢမ်ႇလႆႈယဵပ်ႇ ၼိူဝ်မၼ်း၊ ၵိုင်ႇလီ ၵဵပ်းဢဝ်ပၢႆႉဝႆႉပၼ် တီႈသုင်ယူႇ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ လႆႈႁၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၵဝ်ႇ ဢၼ် ပိူၼ်ႈၸုၼ်ႉပႅတ်ႈသေတႃႉ ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီႁဵတ်း။ ၽႅၼ်ႇဢၼ်ပဵၼ် သီသၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလီဢဝ်ႁဵတ်း သိၼ်ႈတူင်ႇ ၽႃႈတူင်ႇသေၼုင်ႈ။
ၵေႃႉဢၼ်ၼုင်ႈမႆ ၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢႃႇယုမၼ်း လဵၵ်ႉၼွႆႉသေႁဝ်းၵေႃႈယႃႇ ႁဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁိူၼ်းဢၼ်ၼုင်ႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်းသွင်ၶႅၼ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေ လႆႈဝႆႈ ၵေႃႉၽူႈၼုင်ႈမႆ သၢင်ႇၵၢၼ်းယူႇ။ လွင်ႈဝႆႈသႃ ၼပ်ႉယမ်ၵၼ် ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇဢဝ်ဢႃႇယုယႂ်ႇဝႃႈ။ ၵူၺ်းဢဝ် ဢႃႇယု ဢၼ်ၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉ ဝႃႈၵူၺ်း။
တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းဢုပရိပၼ်ႇၼႃႇသ ꩪႃတုဝိꧤင်ၷသုတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႄဝႆႉဝႃႈ ၶုၼ်ၸၵျဝတေးၵေႃႈ တေႃႈလႆႈဝႆႈသႃ ၼပ်ႉယမ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉ ၼုင်ႈၽႃႈလိူင် မိူဝ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ႁႂ်ႈမေႃဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ် သၢင်ႇၵၢၼ်းသေၵမ်း။
ထီးပု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈထီးပု  (ထီးပုရွာ၊ Hteepu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထီးပု ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 19240၂ ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထီးပုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1861 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2179 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပႂိၼ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပႂိၼ်ႉၽျူႇ (ပွင့်ဖြူမြို့နယ် ; Pwintbyu Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပႂိၼ်ႉၽျူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး
1091
1091
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇပရႄႇ 30
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (30) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (120) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (121))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (245) ဝၼ်းယူႇ။
1091
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇပရႄႇ 30
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
1091
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1091
ၶၢႆးလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶၢႆးလူင် (, Hkaik Long, ခိုက်လုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၶူင်ႈလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢႃယေႃၵပꩦ်ꩦၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (17)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတၢၼ်းၽႅၼ်ႇဝဵၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၶယုတူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢၼေၵဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းမႃး ၸဵတ်းပီ
8 - ဢၼေၵဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းမႃး ၸဵတ်းပီ
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး သုမေႇထႃႇၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်သႃႇဝၵၽြႃးသေ ႁဵတ်းရႁၢၼ်း ၸဵတ်းပီယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ လႆႈမီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ လႆႈၵႂႃႇဝႆႈသႃ ထၢတ်ႈၵွင်းမူးၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၽၢင် ၵူႈပိူင်ပိူင် လႆႈမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ၽီလူင် သုၼိမ်မိတၼၼ်ႉ ဢၼေၵဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပူင်းဢေႃႈ (ၼိူဝ်)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (ၼိူဝ်) (, Pong Au (North), ပုံးအော် (မြောက်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
သူးၽျူႇၵုတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသူးၽျူႇၵုတ်ႉ  (ဆူးဖြူကွတ်ရွာ, Suhpyukwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193674 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ