cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ; (လားရှိုးမြို့နယ်), (Lashio township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းလႃႈသဝေ်ႈယဝ်ႉ
ၶျူင်ႇၸုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶျူင်ႇၸုၼ်း  (ချုံစွန်းရွာ, Chonsun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193917 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1654 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1816 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
23-လၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈ23-လၵ်း  (၂၃-မိုင်ရွာ, 23-Maing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,066 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ယႂႃႇၵူင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇၵူင်းၵျီး  (ရွာကုန်းကြီးရွာ, Ywarkonegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194362 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1225 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2259 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵၢၼ်ႇသွႆႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇသွႆႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ကံဆွယ် (အရှေ့)ရွာ, Kanswei(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190944 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3147 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပူင်းၶႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူင်းၶႄႇ (, Pong Chei, ပုံးချယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼႄႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼႄႇတႃႇယႃႇ  (နယ်သာယာရွာ, Neitharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191535။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1270 ၊ ယိင်း 1535 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2805 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ထၼွင်းပိၼ်ႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းပိၼ်ႇလႃႉ  (ထနောင်းပင်လှရွာ, Htanaungpinhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190510 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4520 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃႉၵူင်း  (ဝကုန်းရွာ, Wakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,063 ယဝ်ႉ။
ငသႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈငသႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ  (ငဆက်ကန်ရွာ, Ngasetkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193918 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1654 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1816 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ငသႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
လဵၵ်ႉၶႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈလဵၵ်ႉၶႂႄး  (လိပ်ခွဲရွာ, Leikkhwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194117 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1230 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵုင်းလၢင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလၢင်း (, Kong Lin, ကုံးလင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ယွၵ်ႉယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈယွၵ်ႉယူဝ်း  (ရောက်ရိုးရွာ, Yaukyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194361 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1225 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2259 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဝုၼ်း  (ညောင်ဝန်းရွာ, Nyaungwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190874 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 343 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 729 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1857
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1857 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉပိၼ်ႇ  (ဖျောက်ဆိပ်ပင်ရွာ, Hpyaukseikpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191536။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1270 ၊ ယိင်း 1535 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2805 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သိၼ်ႇမျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇမျီး  (ဆင်မြီးရွာ, Sinmee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193919 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1654 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1816 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵၢၼ်ႇသွႆႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇသွႆႇ (တူၵ်း)  (ကံဆွယ် (အနောက်)ရွာ, Kanswei(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190945 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3147 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သိၼ်ႇမျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵၢၼ်ႇသွႆႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵႃးမလႃ ႁႄးရိတ်ႉသ်
ၵႃးမလႃ တေႇဝီႇ ႁႄးရိတ်ႉသ် (Kamala Devi Harris  ၵိူတ်ႇ 1964၊ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 20) ၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 2017သေ ပဵၼ် ၽူႈတၢင်ၼႃႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လႄႈ ပဵၼ် ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႅၼ်းၽွင်း သီးၼဵၵ်ႉၸၼ်ႉဢွၼ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ၼၼ်ႉ ၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ႁင်း ပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၵရႅတ်ႉယဝ်ႉ။
ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ လႄႈ ႁႄးရိတ်ႉသ် ၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇ ဢွင်ႇပႄႉ တေႃႇၼႄႇ ထရၢမ်ႉ တင်း မၢႆႉပၢၼ်ႉ လႄႈ ပေႃး ပီ 2021၊ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 20 ဝၼ်းမႃး ပၢႆႇတႅၼ်ႇ လႄႈ ႁႄးရိတ်ႉသ် ၼႆႉ တေၼင်ႈလုမ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းပိုၼ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼႆႉ ႁႄးရိတ်ႉသ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၼႂ်း ၸၢဝ်းဢႃႇၾရိၵ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ ၸၢဝ်းဢေးသျႃးဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းယူႇဢႅတ်ႉသ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႄးရိတ်ႉသ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၸၢဝ်း ဢိၼ်းတီးယႃး-တမီးလ် လႄႈ ဢႃႇၾရိၵ-ၵႃႇရိတ်ႉပီႇယႅၼ်ႇသေ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်လိူတ်ႈလေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မႆႉၼိဝ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႆႉၼိဝ်ႉ (, Maik Nyu, မိုက်ညု) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မိၼ်းတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းတႄး  (မင်းတည်းရွာ, Minntee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191534။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1270 ၊ ယိင်း 1535 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2805 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝႃးၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ (တူၵ်း)  (ဝါးကျွန်းကန် (အနောက်)ရွာ, Warkyunkan(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194119 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1230 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပတ်ႉတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈပတ်ႉတႃႇ  (ပတ္တာရွာ, Pattar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190508 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4520 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မတ်ႉတေႃႇမူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမတ်ႉတေႃႇမူႇ  (မှတ်တော်မူရွာ, Hmattawmu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸမ်ႇပၢႆႇၼၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190408 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸမ်ႇပၢႆႇၼၵူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2447 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2459 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပွႆႉၶျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈပွႆႉၶျႃး  (ဘွဲ့ခြားရွာ, Bweitchar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194358 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1225 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2259 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵူင်း  (ဆည်ကုန်းရွာ, Sekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193916 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1654 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1816 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပွၵ်ႉတူး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတူး (, Pauk Tu, ပေါက်တူး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း (ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ ; Ponnagyun) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း ဢၼ်မီး ပွတ်းၵၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉမယူႇ ၼၼ်ႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 704 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉႁွင်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼမ်ႉ ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈၸၢင်ႈယွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ ၵွင်းလွႆလိူင်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဝဵင်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1905 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းၼႆႉ မီး 0.07 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူမ်းလႅင်ႉလူင် ဢၼ်ပဝ်ႇထူဝ်း မိူဝ်ႈပီ 1868 ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈဝၢၼ်ႈလူင်တၼ်ၶူဝ်း သေ ၶၢႆႉမႃးတႄႇတင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 8 ထတ်းၵူၺ်း။ တီႈဝဵင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ပုင်ႇၼႃးၶဝ် ယူႇသဝ်းမႃးလႄႈ ၸူးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူႇ 780 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 10666 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ 1.33 သႅၼ်ယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇၼမ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းဝဵင်းၼႆသေ လႆႈၵေႃႇတင်ႈဝႆႉ ၽၢႆၵူႇဝယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽုၼ်ႇလီသေ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵုၼ်ႇသိၼ်ပိူင်လူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇ ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ 93.58 လွၵ်းလၵ်းသေ၊ ၼွင်လဵင်ႉၵုင်ႈ မီး 453 ၼွင်၊ ဢေႇရိယႃႇတီႈလဵင်ႉတူဝ်သတ်းမီး 7480 ဢေႇၵယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉ တွင်ႇၽျႃးၶျွင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇၽိတ်ႉပွမ်ႈ ဢၼ်ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉယဝ်ႉ။
ၽြႃးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးဢူးယိတ်ႉတွင်ႇ ယဝ်ႉ။ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၽြႃးၼၼ်ႉသေ ဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းဢူးယိတ်ႉတွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၵွင်းမူးထၢတ်ႈၸမျူင်ႇတေႃႇ၊ လွႆပႄးငႃးယႃႇ (ပဵတ်းႁႃႈပၢၵ်ႈ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
လႃႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ (လသာမြို့နယ်), (Latha Township), ၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆတူၵ်း ပွတ်းၵၢင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ  မီး ပွၵ်ႉ (႑႐) ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (႓) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (႑) ႁူင်းလႄႈ မီး ႁူင်းႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (႒) ႁူင်းယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်တႅဝ်းၵၢတ်ႇၶႄႇ တႃႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ဢေႇပရႄႇ 1857
(26) ဝၼ်း
5
ယႂႃႇပူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပူဝ်း  (ရွာဘိုးရွာ, Ywarboe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၼၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190479 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 793 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 933 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1726 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း (ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် ; Ponnagyun Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ယၢၼ် (25) လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ဢိူင်ႇ 94 ဢၼ် လႄႈ ဝၢၼ်ႈ မွၵ်ႈ 200 ၼႆႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇပူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ပၢၼ်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းပိၼ်ႇ  (ပန်းပင်ရွာ, Panpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸမ်ႇပၢႆႇၼၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190407 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸမ်ႇပၢႆႇၼၵူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2447 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2459 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇတေႃး  (ကျန်တောရွာ, Kyantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190873 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 343 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 729 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵွင်းမူး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူး (, Kawng Hmu, ကောင်းမှူး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈ ၸိူဝ်းမီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်းၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ • ဢထၵ-ပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း
• ဢထၵ-ယူဝ်းတယူၵ်ႉ
• ဢထၵ-ဢလႄႇၶျွင်း
• ဢထၵ-ၵျွႆးထူဝ်း
• ဢထၵ-ပူဝ်းသျီႇပျိၼ်ႇ
• ဢထၵ(ၽႄ)မျူဝ်ႉမ
• ဢထၵ(ၽႄ)ၵွၼ်းတွင်ႇ
• ဢထၵ(ၽႄ)ပျိၼ်ႇလျႃးသျေႇ
• ဢထၵ(ၽႄ)တႄးတႅတ်ႉ
• ဢထၵ(ၽႄ)မျၢတ်ႉလႄး
• ဢလၵ(ၽႄ)လႅတ်ႉဝႄးၸႃႇတႅၵ်ႉ
• ဢလၵ-ဢွင်ႇၽျူႇပျိၼ်ႇ
• ဢလၵ(ၽႄ)ပွၵ်ႉတေႃးပျိၼ်ႇ
• ဢလၵ(ၽႄ)တီႇပႃႇရူင်ႇ
• ဢလၵ(ၽႄ)တႄးၽျူႇၶျွင်း
• ဢလၵ(ၽႄ)တၢၼ်းၶူဝ်း
• ဢလၵ-တိၼ်ႇပူင်းတၢၼ်း
• ဢလၵ(ၽႄ)ၽွင်ႇသဵၵ်ႉ
• ဢလၵ(ၽႄ)ၵျွႆးၶျွင်းလၢၼ်း
• ဢလၵ(ၽႄ)သိၼ်ႇတႄႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၸၢၼ်ႇပျႃႉ (1)
• မူႇလုၼ်ႇ-ၸၢၼ်ႇပျႃႉ (2)
• မူႇလုၼ်ႇ-ၸၢၼ်ႇပျႃႉ (3)
ၵၢၼ်ႇၸွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၸွႆႇ  (ကန်စွယ်ရွာ, Kanswei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၸွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191290 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၸွႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 604 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 874 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1478 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-မျူဝ်ႉတိတ်ႉ
• မူႇလုၼ်ႇ-ယႂႃႇႁွင်း
• မူႇလုၼ်ႇ-ယေႇၽျူႇၵၢၼ်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵျွၵ်ႉသဵၵ်ႉ
• မူႇလုၼ်ႇ-တႃႇၸီႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ဢထူၵ်ႉတႄႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၼၢတ်ႉသဵၵ်ႉ
• မူႇလုၼ်ႇ-ပတေႇတႃႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၽႅတ်ႉၵျႃႉ
• မူႇလုၼ်ႇ-ယူဝ်းငူႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း
• မူႇလုၼ်ႇ-တပႅတ်ႉလၢၼ်း
• မူႇလုၼ်ႇ-ငႅတ်ႉၵျီးၵျုၼ်း
• မူႇလုၼ်ႇ-တွင်ႇၼႃး
• မူႇလုၼ်ႇ-မူဝ်ႇႁိၼ်းတေႃး
• မူႇလုၼ်ႇ-ယူဝ်းတယူၵ်ႉ (1)
• မူႇလုၼ်ႇ-ယူဝ်းတယူၵ်ႉ (2)
• မူႇလုၼ်ႇ-တႄးတေႃႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵၼၢၼ်းတွင်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-မိၼ်းၸီးၶျွင်း
• မူႇလုၼ်ႇ-ၼၢၼ်ႉတွင်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ပဵင်းၼႄးတေႃး
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵၢၼ်ႇဢူး
• မူႇလုၼ်ႇ-သိၼ်ႇထဵင်းၵျီး
• မူႇလုၼ်ႇ-ပႄးၸိၼၢၼ်း
• မူႇလုၼ်ႇ-ၼႃႇယီႇၵၢၼ်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-တႃးပႅင်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ဢၢႆႇတိၼ်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၼတွင်းၵျႃႉ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵူင်ႇတၢၼ်း
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵျဵင်းၶျွင်း (2)
• မူႇလုၼ်ႇ-မျိၼ်းၵတေႃး
• မူႇလုၼ်ႇ-လႅတ်ႉဝႄးမျၢၼ်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ဢွင်ႇသဵၵ်ႉ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵၢၼ်ႉၵႃရၶႅင်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵျွၵ်ႉပျိၼ်ႇသဵၵ်ႉ
• မူႇလုၼ်ႇ-တႃးပူင်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-တိတ်ႉၵျႅင်းတွင်ႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-ၵၢၼ်ႇၶျွင်း
• မူႇလုၼ်ႇ-မျူဝ်ႉယႂႃႇ
• မူႇလုၼ်ႇ-တေႃးၽျႃးၵၢၼ်ႇၶျွင်း
• မူႇလုၼ်ႇ-တိပ်ႉပ
• မူႇလုၼ်ႇ-ဢထႅတ်ႉတိၼ်ႇပူင်းၶျွင်း
• ဢမၵ-ၵူႇဝ
• ဢမၵ-ၸေႇတီႇယိၼ်း
• ဢမၵ-ယေႇပွၵ်ႉၶျွင်း
• ဢမၵ-ၶျွင်းဝ
• ဢမၵ-သိၼ်ႇဢိၼ်းၵျီး
• ဢမၵ-ပတေႇတႃႇယႂႃႇတိတ်ႉ
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ  (အောင်ချမ်းသာရွာ, Aungchanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191527။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1659 ၊ ယိင်း 2062 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
• ဢမၵ-ၵွၼ်းတွင်ႇ (1)
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ပူင်ႇၼႃးၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
• ဢမၵ-တၢၼ်းသွႆႇ
• ဢမၵ-ၵွၼ်းတွင်ႇ (2)
• ဢမၵ-ဝႅတ်ႉၼူၵ်ႉတီး
• ဢမၵ-မျွင်ႇၵျီး
• ဢမၵ-တွင်ႇယိၼ်း
• ဢမၵ-တယႅတ်ႉၶျူဝ်ႇ
• ဢမၵ-ဢလႄႇၵျုၼ်း
• ဢမၵ-ဢူင်းၶျွင်း
• ဢမၵ-ၵျေႃႇၸၢၼ်ႇ
• ဢမၵ-ၵျေးတေႃး
• ဢမၵ-ပူဝ်းသျီႇၵူင်း
• ဢမၵ-ၺွင်ႇပိၼ်ႇဝႅင်း
• ဢမၵ-ပျႅင်းတေႃး
• ဢမၵ-ၽႃႇလႃႇၵူင်း
• ဢမၵ-ဢမႄးၶိၼ်ႇ
• ဢမၵ-ၵၢၼ်းထွင်းၵျီး
• ဢမၵ-တိတ်ႉၵတူဝ်း
• ဢမၵ-ၵျႃႇၺူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ
• ဢမၵ-ၶျိၼ်ႇတႄႉ
• ဢမၵ-ၽယႃးၵျီး
• ဢမၵ-ၼီႇပသူဝ်း
• ဢမၵ-တွၵ်ႉသူင်ႇ
• ဢမၵ-ပူဝ်းသျီႇပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-ၵလႃးၶျွင်း (2)
• ဢမၵ-မူဝ်းတဵင်ႇပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-တူဝ်းတၢၼ်း
• ဢမၵ-တူဝ်းတၢၼ်းတိတ်ႉ
• ဢမၵ-ယႁၢတ်ႉတွင်ႇ
• ဢမၵ-ယိၼ်းတႃး
• ဢမၵ-ၸေႇတီႇပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-သူၺ်ႇၼၢတ်ႉပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-မၵျီးၶျွင်း
• ဢမၵ-မျိၼ်ႉၼႃးပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-ပွင်ႇတူႇလႃႇ
• ဢမၵ-ၵျွႆးၶျႃႉ
• ဢမၵ-လေႃးၶျွင်း
• ဢမၵ-ထွင်ႇလွင်ႈပုၼ်း
• ဢမၵ-မေႃႇယႂႃႇ
• ဢမၵ-ပူၵ်ႉတေႃး
• ဢမၵ-ပႅတ်ႉၶႂႅတ်ႉသဵၵ်ႉ
• ဢမၵ-ငပျွၵ်ႉသႄႇ
• ဢမၵ-ဝၼ်းတီး
• ဢမၵ-ဝႅတ်ႉၽျူႇပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-ပျိၼ်ႇလႃႉ
• ဢမၵ-သျိၼ်ႇတေႃႇ
• ဢမၵ-ၵျႅတ်ႉၸႃႇတလိၼ်း
• ဢမၵ-မျႅတ်ႉတွၵ်ႉ
• ဢမၵ-တႃႇယႃႇၵူင်း
• ဢမၵ-ၵၢၼ်ႇပူး
• ဢမၵ-ၵၢၼ်ႇပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-ဢပွင်ႇတေႃႇ
• ဢမၵ-ၵၢၼ်ႉၵႃႇၶမီး (1)
• ဢမၵ-ၵၢၼ်ႉၵႃႇၶမီး (2)
• ဢမၵ-သႃးငၢၼ်ႇၵၢၼ်ႇ
• ဢမၵ-တႃႇၸီႇယူဝ်း
• ဢမၵ-မႅၵ်ႉၵလႃႇၵျႃႉ
• ဢမၵ-ၵႃႇတီႇ
• ဢမၵ-ယိၼ်းၶျွင်း
• ဢမၵ-ၵျုၼ်းၶျေႇ
• ဢမၵ-ၶၼွင်းၵျီး
• ဢမၵ-ၸၢၼ်းၵႃး
• ဢမၵ-တလူႇၶျွင်း
• ဢမၵ-ပႄးၶူဝ်း
• ဢမၵ-သႃးတွင်ႇပူဝ်ႉ
• ဢမၵ-ဢွင်ႇၸေႇယ
• ဢမၵ-ပလီႇမေႃႇ
• ဢမၵ-မႄးတမ
• ဢမၵ-ပျႅင်းၶျွင်း
• ဢမၵ-တယႅတ်ႉၶျွင်း
• ဢမၵ-ပႄးငႃးယႃႇ
• ဢမၵ-ထူင်းပူး
• ဢမၵ-ၺွင်ႇၶျူင်ႇ
• ဢမၵ-မၢၼ်ႇဢွင်ႇတႃး
• ဢမၵ-ၵျဵင်ႇၶျွင်း (1)
• ဢမၵ-အုန်းထိုးတန်း
• ဢမၵ-ဢေႃးရမ
• ဢမၵ-တႂႃႉၶျွင်း
• ဢမၵ-တဵပ်ႉပပဵင်းၼႄးတေႃး
• ဢမၵ-ဢွင်ႇမၵျေႃႇ
• ဢမၵ-ဢုယိၼ်ႇတႃႇ
• ဢမၵ-ပျႅင်းတွင်ႇ
• ဢမၵ-ၵျွၵ်ႉၶႄးပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-ၵျွၵ်ႉတၢၼ်ႇၶျေႇ
• ဢမၵ-ၽႃးၵျွႆႇဝ
• ဢမၵ-ယႄးယူဝ်းပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ-ၶမွင်းတေႃး
• ဢမၵ-ၼၢတ်ႉတယူၺ်း
• ဢမၵ-ၵျွင်ႉၸယွင်ႇ
• ဢမၵ(ၽႄ)ပၢၼ်းပုၺ်း
• ဢမၵ(ၽႄ)ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ
• ဢမၵ(ၽႄ)တယေႃႇပိၼ်ႇယိၼ်း
• ဢမၵ(ၽႄ)ၵျဵၵ်ႉၶျွင်း
• ဢမၵ(ၽႄ)ယႄးယူဝ်းပျိၼ်ႇဢၼွၵ်ႉ
• ဢမၵ(ၽႄ)ၼၵႃးၽွၵ်ႉ
• ဢမၵ(ၽႄ)သိၼ်ႇတႄႇၽျႃး
• ဢမၵ(ၽႄ)တႂိၼ်းသိၼ်ႇတႄႇ
• ဢမၵ(ၽႄ)ဢဝုၼ်းတွင်ႇ
• ဢမၵ(ၽႄ)မျူင်းပျိၼ်ႇ
• ဢမၵ(ၽႄ)လွင်းပုတ်ႉ
• ဢမၵ(ၽႄ)ၶမူၺ်ႇ
• ဢမၵ(ၽႄ)ၶျွင်းပွၵ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ႁူဝ်လိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ၵုင်းၵႅင်း)
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လိၼ်း (, Ho Lin, ဟိုလင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵျွၵ်ႉပူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇၵၢၼ်ႇ  (ကျောက်ပုံကန်ရွာ, Kyaukponkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇဢွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193692 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇဢွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1434 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1809 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3243 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝႃးၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ဝါးကျွန်းကန် (အရှေ့)ရွာ, Warkyunkan(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194118 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1230 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵျုၼ်းလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းလႃႉ  (ကျွန်းလှရွာ, Kyunhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190844 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 311 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 339 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 650 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
2035
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2030 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ထၼွင်းၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵူင်း (ႁွင်ႇ)  (ထနောင်းကုန်း (မြောက်)ရွာ, Htanaungkone(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191526။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1659 ၊ ယိင်း 2062 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ပုလိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈပုလိၼ်ႇ  (ပုလင်ရွာ, Pulin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191524။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1659 ၊ ယိင်း 2062 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3721 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽယႃးလေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးလေးၵူင်း  (ဘုရားလေးကုန်းရွာ, Hpayarlaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194283 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 522 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1166 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵၢၼ်ႇသိၼ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ပျေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သႄႇဢွင်ႇၵူင်း
ဝၢၼ်ႈပျေႃႇၵူင်း  (ပျော်ကုန်းရွာ, Pyawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇဢွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193690 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇဢွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1434 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1809 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3243 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
လဝ်ႈ
လဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵႂၢမ်းပၢႆးထၢတ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢီႇတၢႆးဢႄႇလ်ၵူဝ်ႇႁေႃး Ethyl Alcohol ဢမ်ႇၼၼ် ဢႅတ်ႉတၼေႃး Ethanol ၼႆသေ ၼမ်ႉဢၼ် ဢီႇတၢႆးဢႄႇလ်ၵူဝ်ႇႁေႃး ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 2 mg % လိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ လဝ်ႈယဝ်ႉ။ လဝ်ႈၼႆႉ ၽႄႁဵတ်းဝႆႉ သၢမ်ထၢၼ်ႈ (1) ၿီႇယႃႇ Beer (2) ဝၢႆႇ Wine လႄႈ (3) လဝ်ႈၶိုၼ်ႇ Spirit of Strong ၼႆယူႇ။ တီႈၼႂ်းၸုမ်းထၢၼ်ႈ ပီႇယႃႇၼၼ်ႉ လဝ်ႈၸႅတ်ႈ Pure Alcohol ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 3mg% တေႃႇထိုင် 10 mg%၊ တီႈၼႂ်းၸုမ်းထၢၼ်ႈ ဝၢႆႇၼၼ်ႉ လဝ်ႈၸႅတ်ႈ တေၶဝ်ႈပႃး 9 mg% တေႃႇ 15% သေ တီႈၼႂ်းၸုမ်းထၢၼ်ႈ လဝ်ႈၶိုၼ်ႇၼၼ်ႉ တေၶဝ်ႈပႃး 30% ၽၢႆႇၼိူဝ်ယူႇ။
ၸုမ်းဝၢႆႇ Wine ၼၼ်ႉတႄႉ ဢိင်ပိုင်ႈတီႈၼိူဝ် ဢဝ်မၢၵ်ႇမႆႉႁဵတ်းပဵၼ်သေ ၸင်ႇတေႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢႆႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇ၊ ဝၢႆႇမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ၊ ဝၢႆႇမၢၵ်ႇၵဵင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝီႇၸၵီႇ၊ ၿရၼ်ႇတီႇ၊ ၵျိမ်ႇ၊ ရမ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းလဝ်ႈၶိုၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉထၢၼ်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢႄႇလ်ၵူဝ်ႇႁေႃး ၶဝ်ႈပႃး 2mg% လိူဝ်ၵႂႃႇၸိုင် မၵ်းမၢႆပဵၼ်လဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပီႇယႃႇၵေႃႈ တေႃႈပဵၼ်လဝ်ႈၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ၵိၼ်လဝ်ႈ
ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တႃႇတေၶဝ်ႈၵႄႈၵၢင် ပၢင်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးဢမ်ႇပႃးလဝ်ႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပိူင်ၵူၼ်း” ၼႆသေ ဢဝ်လဝ်ႈပၢႆးၵၼ်ယူႇ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈ ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၵွပ်ႈ A,B,C,D,E,F,G,H သေ ၸင်ႇတေၵိၼ်လဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ A. Advertisement (ၶၢဝ်ႇၽၢဝ်ႇ) B. Being a Men (ၶႂ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢႆး) C. Curiousity (ၶႂ်ႈၸၢမ်းတူၺ်း၊ ၶႂ်ႈႁူႉၼမ်ႉဝၢၼ်လဝ်ႈ) D. Disharmony in Daily Life (ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈဝၼ်း ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇလႄႈ ၶႂ်ႈယႃၸႂ်သေ ၸင်ႇၵိၼ်) E. Expection social ecpectation (ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်) F. Friendship (ၵွပ်ႈဢူၺ်းၵေႃႉ) G. Gain or Pain (ပႄႉသေသိူဝ်းၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ် သုမ်းသေတိူဝ်ႉၸႂ်လႄႈ ၵိၼ်) H. Hopitality (လွင်ႈၶၢမ်ႇၶႅၵ်ႇ) ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်းတီႈၼိူဝ် ပႅတ်ႇပိူင်ၼႆႉသေ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇတေၵိၼ်လဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆႉတႄႉ ပိူၼ်ႈတေႃႉတႄႉၵိၼ် ႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႂ်ႈၵတ်းႁၢႆ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၵူၺ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းတႄႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇႁူႉၽွၼ်းႁၢႆႉၸႃႉလဝ်ႈလႄႈ ၵႆႉလေႇၵိၼ်ပူၼ်ႉပၵ်းပိူင်မၼ်းသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းပိုၼ်ႇလဝ်ႈယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ထုင်းၵႂၢမ်းယင်းၵွႆမီးဝႆႉဝႃႈ ‘’’မၢၼ်ႈပႄႉ တႄႇၵွင်းမူး၊ ၶႄႇပႄႉ ၶႄႇၶူတ်ႉၶူး၊ တႆးပႄႉ တႆးလူးလဝ်ႈ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းလဝ်ႈ ဢၼ်မႃးၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၶမ်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈတႃၼၵျွင်းပုပ်ႉပႃႇရူင်ႇ ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ မၼ်းၼၢင်း မီးဝႆႉ ဢူၺ်းၵေႃႉၼၢင်းယိင်း ႁႃႈပၢၵ်ႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ တီႈဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိ မီးပွႆးမူၼ်ႈၵျေႃႇသိူဝ်းၸႂ်လႄႈ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၵိၼ်လဝ်ႈသေ ၵျေႃႇလူၺ်ႈၸွမ်း ပွႆးယူႇ။ တႆးၵေႃႉ ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇ မႃးၸူဝ်းမၼ်းၼၢင်း ႁႂ်ႈၵႂႃႇၵျေႃႇမူၼ်ႈၸွမ်းၶဝ်သေတႃႉ မၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇဢမ်ႇၵႂႃႇၸွမ်းၶဝ်သေ ၵႂႃႇလူႇႁဵတ်းသွမ်း လူႇတၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး တၢမ်းၶမ်ႈ တႃႇတေၵႂႃႇထွမ်ႇတြႃးၼၼ်ႉ ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇလႄႈ ၶဝ်ၼၢင်းႁႃႈပၢၵ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ် ပႃးမွၵ်ႇသေ မႃးတီႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ။ ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇတႄႉ ဝႆႈၽြႃးယဝ်ႉသေ ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ၼၢင်းယိင်း ႁႃႈပၢၵ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉမဝ်းလဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉတႄႉ ၽႅဝ်မႃး ၽၢႆႇၼႃႈၽြႃးသေတႃႉ ယွၼ်ႉမဝ်းသေ ဢမ်ႇမီးတၢင်းဢူၵ်းတၢင်းဢၢႆသင်လႄႈ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၵႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းမေႃၵႂၢမ်း၊ မၢင်ၸိူဝ်း ထဵင်ၵၼ် သဵင်ယႂ်ႇသဵင်လူင်ယူႇ။
ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်းၶဝ် တေၸူၵ်းၸႂ်လႂ်တိုၼ်ႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇပွႆႇ ငဝ်းလပ်းသိင်ႇ တမ်ႈတီႈ ငဝ်းၶူၼ်တႃၸဝ်ႈသေ လပ်းသိင်ႇလူင်ၵႂႃႇမူတ်းလႄႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်သင်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ၵူဝ်ၵူဝ်ႁႄႁႄ ဢဝ်လူမ်းမဝ်းလဝ်ႈၶဝ် ပေႇၵႂႃႇမူတ်းယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁၢႆတူဝ် ၵႂႃႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ လွႆသဝ်မိူင်း၊ ၸင်ႇပွႆႇငဝ်းလႅင်း တမ်ႈတီႈ ၶူၼ်ၵႅဝ်ႈၼႃႈၽၢၵ်ႇ “ဢုၼ်ႇၼလေႃးမ”သေ ႁိူဝ်ႈလႅင်းမိူၼ်လိူၼ်မိူၼ်လႅတ်ႇ ထွင်ႇပိူင်းပၼ် ၶဝ်ႁႃႈပၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁေႃးတြႃး ဝႃႈ “သူၸိူဝ်းၼႆႉ လွင်ႈလပ်းသိင်ႇ လေႃးၽ တေႃးသ မေႃးႁ သုမ်ႇၵုမ်ႈငုမ်းတၼ်ယူႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင် ဢမ်ႇႁႃ ငဝ်းလႅင်း” ၼႆပၼ်ၶဝ်သေ ၶဝ်ႁႃႈပၢၵ်ႇ ၸင်ႇပဵၼ် သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇ ၸင်ႇထၢမ်ၽြႃး လွင်ႈလဝ်ႈ တႄႇႁဵတ်းႁိုဝ် ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ ပိုၼ်းလဝ်ႈယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းလဝ်ႈ ငဝ်ႈပိုင်း
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၽွင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁ်မတၢတ်ႈၼၼ်ႉ မူးသိူဝ်းဢၼ်ယူႇ တိူင်းၵႃႇသိ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “သုရႃႇ”ၼၼ်ႉ ဢၢင်ႈၵႂႃႇႁႃ ငႃးၸၢင်ႉ၊ ႁၢင်ၸႃႇမရီႇသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇႁိမဝၼ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ မႆႉသၢမ်ငၢမ်ႈလူင် တူၼ်ႈၼိုင်ႈ။ ပေႃးၽူၼ်မႃးၼႆ ၼမ်ႉၽူၼ် ၵႂႃႇယိုင်ႈဝႆႉ ၼႂ်းငၢမ်ႈၼၼ်ႉသေ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢုမ်ၼမ်ႉလူင် သႂ်ႇၼမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉၶဝ် သမ်ႉဢဝ် ႁူင်းၶဝ်ႈသႃလေး မၢၵ်ႇမႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၵိၼ် ၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉလႄႈ သမ်ႉဢဝ် ႁူင်ႈတူၵ်းသႂ်ႇ ၼႂ်းငၢမ်ႈမႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သၢႆလႅတ်ႇ ထွင်ႇသႂ်ႇလႄႈ မၢၵ်ႇမႆႉလႄႈ ၶဝ်ႈသႃလေးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ မွင်ဝႆႉ၊ ႁုင်လႅတ်ႇဝႆႉလႄႈ သီမၼ်း ၶွင်ႇလႅင်မႃးသေ ယဵၼ်းပဵၼ် ၼမ်ႉလဝ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈမဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ၶိင်ႇႁႅင်ႈ ၶၢဝ်းဢိုပ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉဢွၼ်ႇၶဝ် သမ်ႉၵႂႃႇၵိၼ် ၼမ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ပေႃးမဝ်းသေ မိၼ်ၼႆ ၶိုၼ်းဝူင်တူၵ်းမႃး တႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးမဝ်းပေႇ သမ်ႉၶိုၼ်းမိၼ်လႆႈၵႂႃႇ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ လိင်း၊ ၸွၼ်ႈ၊ မႃမႆႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈၵိၼ်သေ မဝ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼူၵ်ႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မူးသိူဝ်း ၸင်ႇမႃးႁၼ်ၼင်ႇၼၼ်သေ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၼမ်ႉဢၼ်ၼႆႉ တေဢမ်ႇပဵၼ်လႆး ၼမ်ႉငူၼ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈမိူဝ်ႇ၊ သင်ဝႃႈ မၼ်းမိူဝ်ႇၼႆၸိုင် ၼူၵ်ႉဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တေတၢႆဢမ်ႇႁၢင်ႉ၊ ၼႆႉ ၶဝ်ၵူၺ်းမဝ်းလပ်းၵႂႃႇ ၼိုင်ႈၵမ်းသေ ၶိုၼ်းမိၼ်ၵွႃႇလႆႈယူႇ” ၼႆသေ မူးသိူဝ်း ၸင်ႇၵိၼ်တူၺ်း၊ မဝ်းၸိုင်ႉမႃး သမ်ႉၶႂ်ႈၵိၼ်ပႃးၼိူဝ်ႉ၊ ၸင်ႇၵဵပ်းဢဝ် ၼူၵ်ႉၼိူဝ်လိၼ် မႃးၸီႇၽႆး ၵိၼ်ၵပ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ၶႃသွင်ၵေႃႉ တၢႆယဝ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸင်ႇၸႂ်ႉပိူၼ်ႈ ၵႂႃႇႁႅမ်လႅဝ်ပႅတ်ႈ ဢုမ်လဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မႅဝ်းဢၼ်မဝ်းလဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းပေႇလဝ်ႈသေ လုၵ်ႉလႅၼ်ႈၵႂႃႇလႅၼ်ႈမႃးဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်း ၵႂႃႇလၢတ်ႈထိုင် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသေ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ငူၼ်ႉၼႆ မႅဝ်းတေတၢႆ ဢမ်ႇႁၢင်ႉ၊ ၼႆႉ မႅဝ်း ဢမ်ႇတၢႆ၊ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ တေပဵၼ် ၼမ်ႉ ဢၼ်ဝၢၼ်တႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းၸႂ်သေ တေတႄႇႁဵတ်းပွႆး ၵိၼ်လဝ်ႈတင်းမိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢိၼ်း လုၵ်ႉမိူင်းၽီ တႃႇဝတိင်ႇသႃႇ လူင်းမႃး၊ ၸင်ႇႁဵတ်း ႁၢင်ႈပုၼ်ႇၼႃး ပႃးမႃး ဢုမ်လဝ်ႈဢုမ်ၼိုင်ႈသေ မႃးၸုၵ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ယူႇ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၽႂ်၊ ဢုမ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢုမ်သင်?” ၼႆလႄႈ ၶုၼ်ဢိၼ်း ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ “ဢုမ်ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢုမ်ငိုၼ်း ဢုမ်ၶမ်း၊ မၼ်းပဵၼ် ဢုမ်ဢၼ်မီး တၢင်းၽိတ်းတင်းၼမ်” ၼႆသေ လၢတ်ႈၼႄ တၢင်းၽိတ်းလဝ်ႈ ၼႂ်းဢုမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ “ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ် လဝ်ႈ ၼႂ်းဢုမ်ၼႆႉၸိုင် တေမဝ်းသေ ပႆတၢင်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈတူၵ်းလုၵ်း၊ တူၵ်းဢုင်၊ တူၵ်းၽင်ႇႁိုၵ်း၊ တူၵ်းတီႈပိူၼ်ႈ သုၵ်ႈၶဝ်ႈသၢၼ် လၢင်ႉမေႃႈလၢင်ႉဝၢၼ်ႇ၊ တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလီၵိၼ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵိၼ်ၺႃးယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် တေၽုတ်ႇလုၵ်ႉ ၽႅတ်းႁူဝ်၊ ၽႅတ်းမိုဝ်းသေ ၵႃႈၵႃႈဝႅၼ်ဝႅၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၸဵတ်ႈ (ၵူၼ်းဢၼ်ဢဝ်မႆႉႁဵတ်းသေ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈတိုတ်ႉၵႃႈ) ယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် တေမႆႈလိူတ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇၽႆးသေ ၼွၼ်းဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မႃလိၼ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈမႃးၶူပ်းၵိၼ်၊ ၸၢင်ႈလႆးၶၢမ်ႇမတ်ႉ၊ ၸၢင်ႈလႆႈၶၢမ်ႇပိူၼ်ႈပေႃႉထုပ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈလူႉသုမ်းယဝ်ႉ” “ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် ၵႂၢမ်းဢၼ်ဢမ်ႇလီလၢတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းဢမ်ႇၸပ်းတူဝ်သေ ၸၢင်ႈလႆႈၼွၼ်းၵူဝ်ႈၵိူၵ်ႇဢိူၵ်ႇၼုၵ်း ႁၢၵ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် မၢၼ်ႇမႃႇၼၵေႃႈ ယႂ်ႇသေ ၸၢင်ႈမေႃၽိတ်းပိူၼ်ႈ၊ ၸၢင်ႈမေႃ သေႃႇယူင်း လႃႉလႅဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈႁၢင်ႈၸႃႉႁၢင်ႈလၢႆယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းဢမ်ႇၸပ်းတူဝ်သေ ၸၢင်ႈဢႅၼ်ႇလႅၼ်ႈပိုၵ်ႉပိုၵ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵေႃႉဢၼ် မဝ်းလဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽူႈလၵ်ႉ ၵူၼ်းၸူၼ်ၵေႃႈ ၵႆႉမႃးၸႂ်းယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် မၼ်းၸၢင်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႈၶိူဝ်း ၸိူဝ်းမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ တတ်းၶၢတ်ႇ ၽၢတ်ႇပႅတ်ႈ လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ် ပီႈၼွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၶူဝ်းၶွင်၊ ငိုၼ်းၶမ်း၊ ႁႆႈၼႃး၊ ဝူဝ်းၵႂၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈလူႉသုမ်းယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈၽၢတ်ႇ ပီႈၼွင်ႉ၊ ၸၢင်ႈၶၢတ်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် ၵူၼ်းၸၢႆးၸမ်ႉ ၸၢင်ႈလႃႇပေႃႈမႄႈယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇ လူလၢႆၵၼ်ႉၸၼ် ပီႈလူဝ်း၊ ၼွင်ႉပႂ်ႉ၊ လုၵ်ႈပႂ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၸိုင် ၸၢင်ႈထႃႉလႃႇ ပေႃႈမႄႈ ၽၢႆႇၽူဝ်၊ ၸၢင်ႈလႃႇၽူဝ်ယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇ လူလၢႆၵၼ်ႉၸၼ် ပီႈၶူၺ်၊ ၼွင်ႉၶူၺ်၊ လုၵ်ႈၶူၺ်၊ လုၵ်ႈၸၢင်ႈယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် ၸၢင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇ ထုပ်ႉမင် ရသေႉ၊ ရႁၢၼ်း၊ ပုၼ်ႇၼႃးၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇ ထုပ်ႉပေႃႉ ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇတူၵ်း ဢပႄႇငရၢႆးယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸိုင် သူပ်း တူဝ် ႁူဝ်ၸႂ် သၢမ်ပိူင် ၸၢင်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၽိတ်း ၵၢၼ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈ တုၸရိူၵ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႂႃႇႁဵတ်းၽိတ်းၸိုင် ၸၢင်ႈႁွတ်ႈထိုင် ငရၢႆးယဝ်ႉ”
ၵူၼ်းၸၢႆး ၵေႃႉဢၼ် ဢမ်ႇမေႃၵိၼ်လဝ်ႈၼၼ်ႉ ပၼ်ငိုၼ်းၶမ်းမၼ်းသေ ႁႂ်ႈမၼ်း ပႅတ်ႉလႅၼ်ၼႆ မၼ်းဢမ်ႇလႅၼ်၊ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈၼႆတႄႉ မၼ်း တေလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပႅတ်ႉ ၵႂၢမ်းလႅၼ်ယူႇယဝ်ႉ”
“ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၼႆႉၸိုင် ၵေႃႉဢၼ်မေႃဢၢႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇမီးတၢင်းဢၢႆ၊ ၵေႃႉဢၼ်မီးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေၸၢင်ႈလၢတ်ႈၼမ်ယဝ်ႉ”
“ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းၼႆႉၸိုင် တေမိူၼ်ၼင်ႇ မူၼွၼ်းထူဢိူၵ်ႇၵူမ်ႇ တေၸၢင်ႈၵႂႃႇယူႇသဝ်းၼွၼ်းၸွမ်း ၵူၼ်းယုတ်ႈယဝ်ႉ။ တေဢမ်ႇမီး တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉသေ တေၸၢင်ႈၼွၼ်းယဵတ်ႇ ၼိူဝ်လိၼ်ယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈတေၸၢင်ႈသႄႉၼႄးယဝ်ႉ”
“မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းဝႄႈငူး ဢၼ်မီးၵွင်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈဝႄႈလဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းၵူၼ်းၼႆႉ လဝ်ႈ ဢၼ်မိူၼ်ၼမ်ႉငူၼ်ႉၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵိုင်ႇၵိၼ်မၼ်း”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆး ဢၼ်ႇတၵဝိၼ်ႇတ ၶုၼ်ၸၢႆးသိပ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ယိပ်းၶွၼ်ႉယိပ်းသၢၵ်ႇသေ ႁႅမ်ထုပ်ႉၵၼ် တီႈၽင်ႇၼမ်ႉ သမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ၶုၼ်ဢသုရႃႇၶဝ်ၼႆႉ ပႃးၸဵမ် မေးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် မဝ်းလဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ၽၢတ်ႇယၢၼ် မိူင်းၽီတႃႇဝတိင်ႇသႃႇ ဢၼ်ဢႃႇယုယိုၼ်းႁိုင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ”
“ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် သပ်ႉပမိတ်ႉတ ဢုမ်ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸ်ႈ ဢုမ်ၼမ်ႉၼူမ်း၊ ၼမ်ႉၽိုင်ႈ၊ မၼ်းပဵၼ် ဢုမ် ဢၼ်မီး တၢင်းၽိတ်းယႂ်ႇလူင်ၼႆ ၵဝ်လၢတ်ႈႁႂ်ႈမႂ်း ႁူႉထိုင်ယဝ်ႉ”
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ လႆႈႁူႉထိုင် တၢင်းၽိတ်း လဝ်ႈသေ ၶွပ်ႈၸႂ်ၼိူဝ် ၵေႃႉဢၼ်မႃးလၢတ်ႈမၼ်း ၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢဝ် ဝၢၼ်ႈႁႃႈဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၶွၼ်ႇငိုၼ်း ၼိုင်ႈသႅၼ်၊ ၶႃႈယိင်းႁႃႈပၢၵ်ႇ၊ ဝူဝ်းၸဵတ်းပၢၵ်ႇ၊ လေႃႉမႃႉရထႃး သိပ်းလမ်း ဢၢပ်ႈပၼ် ပုၼ်ႇၼႃးသေ မၵ်းမၢႆပုၼ်ႇၼႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်သြႃႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ဢိၼ်း ၸင်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ တူဝ်မၼ်း ပဵၼ်ၶုၼ်ဢိၼ်းၶိုၼ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ် ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႈပၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၸင်ႇသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဝႃႈ “ယႃႇပေၵိၼ်လဝ်ႈ၊ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵိၼ်ၽၵ်း ဢၼ်မီးရသႃႇၼမ်ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇၼ သီႇလ တႃႇတေႁွတ်ႈ မိူင်းၽီၼၼ်ႉသေၵမ်း” ၼႆသေ မိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ထွမ်ႇဢဝ် ၵႂၢမ်းၶုၼ်ဢိၼ်းသေ ႁႅမ်လႅဝ်ပႅတ်ႈ ဢုမ်လဝ်ႈတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် တီႈၼၼ်ႈမႃးသေ လွင်ႈႁုင်လဝ်ႈ၊ လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉ မီးမႃးၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းသိၼ်ႁႃးသဵၼ်ႈၼႆႉ သိၼ်မၢႆႁႃႈၼႆႉ တၢင်းၽိတ်းမၼ်း ယႂ်ႇလိူဝ်သေပိူၼ်ႈၼႆ တီႈၼႂ်း ၶုၻ်ၻၵပႃထ ဢတ်ႉထၵထႃႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းဝႃႈ ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ လႆႈဝႃႈ တၢင်းၽိတ်းမၼ်းယႂ်ႇ ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ယွင်ႇမဝ်းမႃႈသေ ပဵၼ်ဢၼ်ႇတရႄႇ ပုၼ်ႈတႃႇ တေပဵၼ် ဢရိယႃႇယဝ်ႉ။
တၢင်းၽိတ်းလဝ်ႈ ဢၼ်ၽြႃးႁေႃး
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ႁေႃးဝႆႉဝႃႈ “ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်း … တၢင်းၽိတ်း ၵူၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈၼႆႉၸမ်ႉ တေလႆႈပဵၼ် ၽဝၽီလူး ႁႃႈပၢၵ်ႇၸၢတ်ႈ၊ ၽဝ မႃယွင်ႇ မႃမႃႈ ႁႃႈပၢၵ်ႇၸၢတ်ႈ၊ ၽဝ ၵူၼ်းယွင်ႇ ၵူၼ်းမႃႈၸမ်ႉ ဢမ်ႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇလႆႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼႆႉ ငရၢႆး ဢၼ်ၵူၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈၶဝ် လႆးၵႂႃႇတူၵ်းၼၼ်ႉ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ငရၢႆးရေႃးရုဝ = ငရၢႆးမႆႈ ဢၼ်လိူတ်ႈလႅင်ၸၢင်းႁၢင်း တဵမ်ပိၵ်းဝႆႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ ဢႃႇယု ငရၢႆးရေႃးရုဝၼႆႉ ႁိုင် 4000 ပီ၊ ပေႃးဢဝ်ပီမိူင်းၵူၼ်း ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇပေႃးၼႆၸိုင် 576,000,000 (ႁႃႈသိပ်းၸဵတ်း ၵုတေႇ ႁုၵ်းလၢၼ်ႉပီ)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေပဵၼ် ၼိုင်ႈဝၼ်း ငရၢႆးရေႃးရုဝ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈသေမဝ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇၽိတ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းၽိတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶၢမ်ႇ ငရၢႆးရေႃးရုဝ ၼႆႉ ၶၢၼ်ၸႂ်တႄႉတႄႉ။ လိူတ်ႈလႅင်မႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆၶဝ်ႈ ၼႂ်းတႃ၊ ႁူ၊ ၶူႈလင်၊ သူပ်း၊ ႁူးၽၢႆႈဢွၼ်ႇ ၽၢႆႈလူင် လႆႈၶၢမ်ႇၵိၼ်း ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ လႆႈတၢႆသေ ၶိုတ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉၵိူတ်ႇ ၶိုၼ်းလႆႈၶၢမ်ႇတုၵ်ႉ ႁဵတ်းၼၼ်တိၵ်းတိၵ်း ၸူဝ်ႈၵႃႈ ဢၵုသူဝ်ႇ ပႆမူတ်းၼႆယဝ်ႉ။
တီႈတႄႉမၼ်း လဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၼမ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈဢွၼ် ၵူၼ်းၵိၼ်မၼ်း ႁဵတ်းပဵၼ် တၢင်းၽိတ်း တင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢၼ် မီးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇသေ ၼပ်ႉယမ်ၽြႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈသႃႇၵတၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ရႁၢၼ်းသပ်ႉပၵ်ႉၵီႇၶဝ်လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵိၼ်ၺႃးလဝ်ႈသေ မဝ်းလိုမ်းတူဝ်လိုမ်းၶိင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးယေႃးၶိင်း မႃးႁၼ်မၼ်း၊ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ႁႂ်ႈမၼ်း ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးသင်ယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ “ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူဝ်း ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ် ၸဝ်ႈသႃႇၵတၼႆႉ မၼ်းၼပ်ႉယမ် ၵူဝ်ယမ် ၵဝ်ၽြႃးတႄႉဢိူဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸွင်ႇမၼ်း ၼပ်ႉယမ်ယဝ်ႉႁိုဝ်?”
“ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၶႃႈယဝ်ႉ”
“ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသႃႇၵတၼႆႉ မၼ်းမီးၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းသေ သင်ႇသွၼ်လႆႈ ၼၵႃးလူင် ဢမ်ႇပတိတ်ႉထၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ၊ တေႃႈလဵဝ် ၸွင်ႇမၼ်း တေသင်ႇသွၼ်လႆႈ ငူးဢူင်ႈၼမ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉႁိုဝ်?”
“ဢမ်ႇသင်ႇသွၼ်လႆႈယဝ်ႉၶႃႈ” ၵမ်းၼၼ်ႉ ၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “ရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် တူၺ်းႁၼ် တၢင်းၽိတ်းလဝ်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉတႃႉ။ ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၼႆၸိုင် သတိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇ တေဢမ်ႇမီးသေ တေမဝ်းမိင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ လဝ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ ဢၼ်မီးၽွၼ်းၶီၼၼ်ႉ လီၵိၼ်ယူႇႁႃႉ ဢမ်ႇလီၵိၼ်ႁႃႉ?”
“ဢမ်ႇလီၵိၼ်တီႈၶႃႈ”
ၵွပ်ႈၼၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၶဝ် တေဢမ်ႇလႆႈၵိၼ်လဝ်ႈ၊ ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၸိုင် ၽိတ်းမႅၼ်ႈ ဢႃႇပၢတ်ႈ ပႃႇၸိတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉလဝ်ႈ
ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇၸပ်းယိၼ်ႉလဝ်ႈသေတႃႉ ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈယဝ်ႉၸိုင် ၸၢင်ႈထူပ်းၽေးၶဵၼ် တင်းၼမ်။ ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈၸိုင် လဝ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်း ၵူႈတီႈၵူႈဢွင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ဢွၵ်းဢေႃလႄႈ ဢဵၼ်ႁပ်ႉႁူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၵိၼ်ၼမ် ၵိၼ်ဢေႇဝႃႈသေ တေမဝ်းမိင်းမႃး၊ ပေႃးပႆတၢင်းၵေႃႈ တေဢိူင်ႇဢီႈဢိူင်ႇဢၢင်၊ ဢႃႇရူင်ႇႁပ်ႉႁူႉၵေႃႈ တေၽိတ်းပိူင်ႈ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ သဵင်ၼၵ်းသဵင်ယိုတ်ႈမႃး၊ တၢင်းဢိူဝ်ႇတၢင်းဢၢႆၵေႃႈ ဢေႇမႃး၊ ပေႃးၵိၼ်လိူဝ်လူၼ်ႉၵႂႃႇ ၸၢင်ႈမေႃၸႂ်လမ် ၸႂ်ပွတ်း၊ ႁဵတ်းၽိတ်းၽိတ်းၽူၼ်ၽူၼ်။ ၸႂ်ႁၢႆႉ ၸႂ်လိူင်း ၸၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃး၊ ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉၵေႃႈ တေမဝ်းသေ ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇ။ ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉ လူၼ်ႉလိူဝ်ၸိုင် ၸၢင်ႈတၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉၶျူဝ်းမၼ်းၸိုင် ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇ B ယူပ်ႈယွမ်းၵႂႃႇသေ ၸၢင်ႈပဵၼ် ရေႃးၵႃႇ ၶုၵ်ႈၶုၵ်ႈၶႅင်ၶႅင် (Polyneuristis) ယဝ်ႉ။ ပေႃးလိူဝ်သေၼၼ်ႉတႄႉ ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ဢွၵ်းဢေႃ (Wernickle’s Encephalopathy) သေ ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇၸႂ် (Korsakoff Psychosis) ယဝ်ႉ။
ထၢတ်ႈၶၾီးၼီး caffeine လႄႈ ထူင်ၶဝ်ႈၸဵပ်း
လွင်ႈၵိၼ်လဝ်ႈၼမ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်း ႁႂ်းထူင်ၶဝ်ႈ (ၼဵင်) ပဵၼ်ၸဵပ်းယဝ်ႉ။ သၢႆလိူတ်ႈ ၼႂ်းထူင်ၶဝ်ႈ ၸၢင်ႈတႅၵ်ႇလႅဝ်သေ လိူတ်ႈၸၢင်ႈႁူဝ်ႈ ၼႂ်းထူင်ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ Dr Weinstein လၢတ်ႈဝႃႈ ထၢတ်ႈၶၾီးၼီး Caffeine ၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈသူမ်ႈ ၼႂ်းထူင်ၶဝ်ႈ ၼမ်ၵိုၼ်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်ၶေႃႇၾီႇၼမ်၊ ၵိၼ်ၼမ်ႉၶူဝ်ႇၵႃႇၶူဝ်ႇလႃႇၼမ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီဝႄႈယူႇ။
တၢင်းပဵၼ်တပ်း
ပိူင်လူင်မၼ်း လဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းၵႂႃႇသၢင်ႈတပ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၽေးပဵၼ်ၵွင်ႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇပဵၼ်ၽေးပဵၼ်ၵွင်ႉလႆႈၸိုင် တပ်းၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ် တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၵူၼ်းႁဝ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၵိၼ်လဝ်ႈ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းတွင်ႉၼႂ်းတူဝ် ၼမ်မႃးၸိုင် တပ်းလႆႈ ၶႃႈပႅတ်ႈ ထၢတ်ႈလဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၶိုၼ်ႇၼႃႇလႄႈ တီႈတပ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး တပ်းၵႂ်ႈ (Hepatitis)၊ ၶႆမၼ်းႁူမ်ႇတပ်း (Fatty Liver)၊ တပ်းၶွပ်ႈ (Liver irrhosis) ယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈ ပဵၼ်တပ်းၶွပ်ႈသေ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၵႂႃႇတပ်းမႅင်း တပ်းၶႅၼ်ႇသႃႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပဵၼ် ပၢင်ႈၵီႈ (Splenomegaly)၊ သၢႆလိူတ်ႈ ဢဵၼ်လိူတ်ႈ ၼႂ်းထူင်ၶဝ်ႈပွင်ႇ (Oesophyaryngeal Varices & Rupture)၊ ပၢင်ႈၵီႈ (Ascites)၊ ၸွမ်းၶၢင်ႈထူင်ၶဝ်ႈလႄႈ ၶၢင်ႈသႆႈဢွၼ်ႇသႆႈလူင် ၸၢင်ႈပဵၼ်ၸဵပ်းယဵၼ်း ၶႅၼ်ႇသႃႇ၊ လိၼ်ႉၶႅၼ်ႇသႃႇ၊ တပ်းဢွၼ်ႇၵႂ်ႈ (Panceratitis)၊ ထူင်ၶဝ်ႈၵႂ်ႈ (Gastritis)၊ ဢဵၼ်လိူတ်ႈ ၼႂ်းထူင်ၶဝ်ႈပွင်ႇသေ ၸၢင်ႈႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ (Haematamesis) လႄႈ သႆႈလူင်ပဵၼ်ၶႅၼ်ႇသႃႇ (Ca colon) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇတေၸုပ်ႇဢဝ် ထၢတ်ႈတၢင်းၵိၼ်သေ ပဵၼ်ႁႅင်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈသႆႈ ၸုတ်ႈယွမ်း (Mal-absorption Syndrome)။ ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈ လိူဝ်လူၼ်ႉပူၼ်ႉတီႈသေ ဢမ်ႇဝႆႉသတိ တီႈၼိူဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉၸိုင် ထၢတ်ႈဝီႇထႃႇမိၼ်ႇၸုတ်ႈယွမ်း (Vitamin Deficiency)၊ ထၢတ်ႈလိူတ်ႈဝၢၼ် ဢေႇၵႂႃႇသေ ပဵၼ်ႁူဝ်ပၼ်ႇ ႁူဝ်မဝ်း (Impoteney)၊ ပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်ၵႂ်ႈ Alcoholie Carditis)၊ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်သၼ်ႇ၊ ၵၢမ်ႈၼိူဝ်ႉၵၢမ်ႈမၢၵ်ႇႁႅင်း ႁႅင်းယွမ်း၊ ၸၢင်ႈပဵၼ် လွင်ႈႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈ ၼူၼ်းၼူၺ်ႇ (Epilepsy) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ် တီႈၸႂ်
ပေႃးၸပ်းယိၼ်ႉလဝ်ႈယဝ်ႉသေ သင်ဝႃး ဢမ်ႇလႆႈၵိၼ်ၸိုင် သၼ်ႇသၼ်ႇသၢႆသၢႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇတိုတ်းပႅတ်ႈ ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လၢႆးတိုတ်းမၼ်းၸိုင် ၸၢင်ႈပဵၼ်ငၢၼ်းလဝ်ႈ (Delirium Tremens)ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵိၼ်လဝ်ႈၼမ် ၸိူဝ်းဢၼ်ဢႃႇယုယႂ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ် ႁိုင်ႁီးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇၶဝ် လဝ်ႈၼႆႉ မီးၽေးၶဵၼ်တႄႉတႄႉ။ ပေႃးၸွႆးၵိၼ်လဝ်ႈ ႁိုင်မႃးၸိုင် ၸၢင်ႈပဵၼ် လွင်ႈမႆႈၸႂ်ၶီၸႂ်လိူဝ် (Anxiety)၊ ၵူဝ်ႁႄႁႅင်း (Phobia)၊ ၸၢင်ႈပဵၼ် ၸႂ်ထၢင်,ၽိတ်း တီႈၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းသေ ၸၢင်ႈၵႂႃယုမ်ႇၽိတ်း ဢၼ်လဵဝ်မႅၵ်းမႅၵ်း (Alcoholic Delusion)၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵႆႉၵႂႃႇယုမ်ႇၽိတ်း ထၢင်ႇၽိတ်းဝႃႈ မေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵႂႃႇၵူတ်ႉပိူၼ်ႈ (Morbid Jealousy)၊ ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ ထၢတ်ႈၸႂ်ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈ (Hypomania/ mania)၊ ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ ထၢတ်ႈၸႂ်တူၵ်းလူင်း (Depression) ပေႃးပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ ထၢတ်ႈၸႂ်တူၵ်းလူင်းၸိုင် ၸၢင်ႈၶိုၼ်း မေႃၶႃႈႁႅမ်တၢႆ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ Suicide) လႄႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၸႂ်ယွင်ႇလဝ်ႈ (Alcoholic Psychosis) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈမၢႆတွင်း သၺ်ၺႃႇၵေႃႈ ၸုတ်ႈယွမ်းၵႂႃႇသေ တေဢမ်ႇတွင်း တီႈယူႇတၼ်းသဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ တေဢမ်ႇတွင်း ပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ တေၶိုၼ်းပဵၼ်ၼင်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် လူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်း ဢမ်ႇႁူႉသင် (Alcoholic Dementia) ယဝ်ႉ။
ၼၢင်းယိင်း လႄႈ လဝ်ႈ
တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၼၢင်းယိင်းၼႆႉ ထၢတ်ႈၶႆမၼ်း တိုၼ်းၼမ်လိူဝ်သေ ထၢတ်ႈၼမ်ႉဝႆႉလႄႈ ပေႃးၵိၼ်လဝ်ႈ ပႅင်ႈၼင်ႇဢၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၵိၼ်ၼၼ်ႉလႂ် ၶဝ်တိုၼ်းတေမဝ်း လိူဝ်သေ ၵူၼ်းၸၢႆးယူႇယဝ်ႉ။ တုမ်ႉတိူဝ်ႉ တပ်းၶဝ် ငၢႆႈလိူဝ်ႁႅင်းသေ ၵူၼ်းၸၢႆးယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ၸပ်းယိၼ်ႉလဝ်ႈၼၼ်ႉ သင်ဝႃး မၼ်းၼၢင်း ပႃးသၼ်ႇထေႇၸိုင် လုၵ်ႉၼႂ်းတွင်ႉမၼ်းၼၢင်း ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် (Fetal Alcohol Synnrome) တီႈၼႂ်းသၼ်ႇထေႇသေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵိူတ်ႇမႃးၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႅင်ႉဢွၼ်ႇ၊ လဵၵ်ႉသေးဢွၼ်ႇၵူၺ်း၊ ၼမ်ႉၼၵ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇတဵမ်၊ လွင်ႈၵေႃႉယႂ်ႇၵေႃႈ တေထိူင်းထိုင်ႉ၊ တီႈၼႃႈလႄႈ တီႈၵွၵ်းႁူဝ် တေမီးလွင်ႈၸုတ်ႈယွမ်း၊ ၺၢၼ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တေထိုင်ႉ၊ ပၢႆးတူဝ်လႄႈ ပၢႆးၸႂ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸုတ်ႈယွမ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၼၼ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ လဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းၵႂႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႂ်းတွင်ႉ ၵမ်းသိုဝ်ႈယူႇ။