cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵၢၼ်းပႃႇမျိၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းပႃႇမျိၼ်ႉ  (ကန်းဘာမြင့်ရွာ, Kanbarmyint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194381 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 781 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 890 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1671 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼမ်ႉတူႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ၵုင်းၵႅင်း၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵႅင်း
• #ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လၢင်း (ႁူၺ်ႈလၢင်း)
• #ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၶုမ်ႇၶမ်း
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူး
• #ဝၢၼ်ႈၽၵ်းတူမိူင်း
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉသီႇသႅၼ်
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ၺွင်ႇ (ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးဢႅၼ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၵွင်းပုင်ႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼမ်ႉၸၢင်
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၼမ်ႉၸၢင် ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇ  (ဆည်ရွာ, Se) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးလေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190564 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1742 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2025 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3767 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵုင်းၵႅင်း၊ ဢိူင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလုၵ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
ၵူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူႇ  (ကူရွာ, Ku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191538 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸွင်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1595 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3587 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ရသႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈရသႃႇ  (ရသာရွာ, Yathar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁိၼ်းငူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190752 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1365 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1530 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2895 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
မျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်း  (မြင်းရွာ, Myin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193830 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼမ်ႉတိုၵ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်း ; (နမ့်တစ်မြို့), (Namtit), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။  ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼမ်ႉတိုၵ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မိၼ်းလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းလႃႉ  (မင်းလှရွာ, Minhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ ဢူၵ်ႉၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194221 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1167 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2625 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းမိတ်ႈ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းမိတ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶျွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းဢူး  (ချောင်းဦးရွာ, Chaungu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၶျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191227 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၶျေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1955 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2194 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4149 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းမိတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ၶျွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၵမဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
တဵင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ)  (သိမ်ကုန်း (မြောက်)ရွာ၊ Theinkone(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193018 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1569 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1817 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3386 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ရꩡ်ꩡုမႃလႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ပိုင်ႈဢိင်ၽြႃး
12 - ရꩡ်ꩡုမႃလႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ ပိုင်ႈဢိင်ၽြႃး
မိူဝ်ႈၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ တမ်ႈတီႈဝၢၼ်ႈၵယႃႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ် ၶႃႈၸႂ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈၺႃးၵႂၢမ်းထႃႉလႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းလႄႈ ပၢႆႈဢွၵ်ႇႁိူၼ်းမႃး ၽွင်းတေမႃးၽႅၼ်ၶေႃးတၢႆၼၼ်ႉ လႆႈမႃးၺႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႆႈငိၼ်း ၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်းဝႃႈ ပိုင်ႈဢိင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈၼႆသေ သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ်ၵႂႃႇ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ဢမ်ႇသုတ်ႈဢမ်ႇႁူၼ် လႆႈႁူႉ ႁၼ်သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ လႆႈတၢႆႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇလႄႈ ၼၢင်းၽီၶဝ်တင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ယွင်ႈယေႃး ယူႇလႄႈ ၼၢင်းၽီဢိူၺ်း...
ရꩡ်ꩡုမႃလႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းသွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
မၺ်ꩡိꩦ်ꩧၵဝၷ် ႁူဝ်သီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သူးလေႇၵူင်း
ဝၢၼ်ႈသႄႇ  (ဆည်ရွာ, Se) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးလေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218243 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1742 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2025 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3767 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၼ
ၼ ငႇထ်မႇ
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်
ထၢၼ်းၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၵျိၼ်း  (ထန်းကျင်းရွာ, Htankyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191539 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸွင်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1595 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3587 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်
ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇၽွင်ၼႆႉလုၵ်ႉတီႈၼမ်ႉသီႇႁိူင်ႈေသလူင်းၵႂႃႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈၼွင်ၵႂၢင် ဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်း ၶၢႆးသိမ်ႇ ဝၢၼ်ႈႁုင်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈၶႆႉ ဝၢၼ်ႈၼႃးပုင်ႇ ၼႃးႁဵဝ်း သိုပ်ႇၸူးဝၢၼ်ႈပုင်ႇဝူဝ်း ဝၢၼ်ႈပဵင်းထွၼ်ႇ ႄလႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵိၼ် လီ ေသလႆလူင်းၸူးၼမ်ႉတူႈၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၵိၼ်လီၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ တႃႇေတလႆလူင်းၸူးၼမ်ႉတူႈၼၼ်ႉေၵႃႈယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်လွႆသုင်ၸၼ်းႄလႈလႆႈလႆတူၵ်းတၢင်ႉလွႆဝႆႉသၢမ်တီႈေသၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃးၼမ်ႉတူၵ်း တၢတ်ႇသၢမ်ဢၼ်သၢမ်တီႈဝႆႉယူႇၶႃႈေဢႃႈ။
မၼ်ꩦူၵၻေဝပုတ်တဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီၶဵတ်ႇ
1 - မၼ်ꩦူၵၻေဝပုတ်တဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီၶဵတ်ႇ
ၶုၼ်ၽီ တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းၼွင်ႇၼမ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်းလႆႈပဵၼ်ၶဵတ်ႇ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းတိုၵ်ႉထွမ်ႇတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယူႇၼၼ်ႉ လႆႈတၢႆယွၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵင်ႉဝူဝ်းသေ မိူဝ်းၽႅဝ်မိူင်းၽီ လႆႈမိူဝ်းပဵၼ် ၶုၼ်ၽီ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ ၸိုဝ်ႈ သဵင်လိုဝ်းလင် ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်း တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ
မၼ်ꩦူၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈပိူၼ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၼမ်ႉတိုင်း၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတိုင်း
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉၵွမ်း
• #ဝၢၼ်ႈပူင်းၶႄႇ
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းလၢင်း
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉၼိဝ်ႉ
• #ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတူး
• #ဝၢၼ်ႈၵွင်းမူး
• #ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လိၼ်း (ၵုင်းၵႅင်း)
• #ဝၢၼ်ႈလွႆၼွႆႉ
• #ဝၢၼ်ႈမိူင်းပၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်း (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵၢတ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇလိုင်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းသၢတ်ႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းသၢတ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇ၊ မိူင်းတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၢႆးၸိူင်း လၢႆးတႆး
လၢႆးဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းႁူဝ်ၸီႉၾႃႉ ဢမ်ႇဝႃႈလဵၵ်ႉယႂ်ႇ မႂ်ႇၵဝ်ႇထဝ်ႈၼုမ်ႇသၢမ်ပၢၼ်ၸဵတ်းသႅၼ်း တိုၼ်းႁူႉပွင်ႇၸႂ် ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵူႊၵေႃႉ။ လၢႆးဢၼ်တႆးႁဝ်းၶဝ် ယိပ်းတိုဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇၵူႊဝၼ်း ၼိူဝ်ႁူဝ်တင်းႈတႄႇဢဝ်ၸဵမ်လၢႆးလုၵ်ႉ လၢႆးၼင်ႈ လၢႆးယၢင်ႈ လၢႆးၵႂႃႇ လၢႆးပႆ လၢႆးၵိၼ် လၢႆးၼွၼ်း လၢႆးႁဵတ်း လၢႆးသၢင်ႈ လၢႆးၵႃႈ လၢႆးဝႅၼ်ၵူႊသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆးတင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီးလွၵ်းလၢႆးၸိုင် တေလႆႈဝႃႈ ႁဵတ်းၸရိူဝ်ႈၸရႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လၢႆးလုၵ်ႉ ပေႃးလုၵ်ႉဢမ်ႇထုၵ်ႇလၢႆးၵေႃႈ ၸၢင်ႊလူမ်ႉ၊ ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊမီးဝႆႉဝႃႈ တေၼင်ႈႁႂ်ႈတူၺ်းလုၵ်း တေၸုၵ်းႁႂ်ႈတူၺ်းႁူဝ်ၼႆ လၢႆးၵႂႃႇလၢႆးပႆၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်၊ ပေႃးဢမ်ႇမေႃၵႂႃႇမေႃပႆၵေႃႈ ၸၢင်ႊၽိတ်းတၢင်း ၵႂၢင်တၢင်း၊ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈၵေႃႈ မိၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇမေႃႁူႉၸၢင်ႊၽိတ်း၊ ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းပိူင်ႈပၢင်ႈ၊ ဢမ်ႇမေႃသၢင်ႈ မၼ်းဢမ်ႇငၢမ်းတႃ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "လၢႆး" ၼၼ်ႉ လမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ။ လၢႆးၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်လႄႈလၢႆးတေႃႇသူႈတိုၵ်းတေႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈလၢႆးပိူင်ႈၼိူင်ႈ ၼႂ်းလၢႆးၵူႊၸိူဝ်းၸိူဝ်းယဝ်ႉ။
လၢႆးသႅၼ်ႉလႄႈတႆး
ၵမ်ႇၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ လၢႆးတႆးၼႆႉ လႆႈမႃးတီႈၶႄႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ လၢႆးၶႄႇလႆႈမႃးတီႈတႆး၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ လၢႆးတႆးၼႆႉ မိူၼ်လၢႆးၶႄႇ၊ မီးမႃးၶေႃႈၶမ်ၸႂ်ယူႇလၢႆလွင်ႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လုင်းၸရေၵၢၼ်ႈၶမ်းသၢင်ႇသၢမ်ၸိုင် လၢႆးလႄႈတႆး တႆးလႄႈလၢႆးၼႆႉ တိုၼ်းၵိုၵ်းၵၼ်မႃးတင်းတႄႇႁဝ်းၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၵမ်းလဵဝ် ဢမ်ႇတွၼ်ႉၵႂႃႇႁိမ်ၶွင်ၶိူဝ်းၵူၼ်းလႂ်မႃး။ ပိုၼ်းပၢၼ်ပဵၼ်တႆးမႃး မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပၢၵ်ႇပီႊႁဵင်ပီႊၼၼ်ႉ ႁဝ်းလႆႈတေႃႇသူႈမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁဵၼ်းႁူႉတီႈၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်း။ ႁဝ်းတေတိုၵ်းတေႃး တေႃႇသူႈတင်းၵူၼ်းတၢင်းၶိူဝ်းလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းမႃးသွၼ်ပၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႊတႆးဝႃႈဝႆႉ ပေႃးမီးလုၵ်ႈသၢမ်ၸၢႆး ၸၢႆးၼိူင်ႈၶိုၼ်ႈမိူင်းၶႄႇဢဝ်လၢႆး၊ ၸၢႆးသွင် ၵႂႃႇပၢႆၵၢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႊ ၶိုၼ်းသႂ်ႇၸၢၼ်ႈပႃးမႃး၊ ၸၢႆးသၢမ်ႁဵတ်းၼႃးလဵင်ႉပေႃႈမႄႈ။ ၶေႃႈဝႃႈ ၶိုၼ်ႈမိူင်းၶႄႇဢဝ်လၢႆးၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈႁႂ်ႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလၢႆးသႅၼ်ႉလၢႆးၸိူင်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႆးလႄႈလၢႆး လၢႆးလႄႈတႆးၼႆႉ တိုၼ်းႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၵၼ်မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၶိူဝ်းလၢႆးတႆး
ၶိူဝ်းလၢႆးတႆးၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ တိုဝ်ႉတၢင်း၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ တီႈလႅၼ်ႊလိုမ်ၼႂ်းတႆး၊ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပၢၼ်ဢွၼ်ၼၼ်ႉ မီးၽႅၼ်ႇလိၼ်ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇ၊ မီးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၸိူဝ်ႉသၢႆတႆး ယူႇၸွတ်ႇၸိုင်ႈၵုၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇသေ ၽေႈၸိူဝ်ႉႁိူဝ်ႇငိူၼ်ႈၶိူဝ်းထိုင်ၵူႊတီႈ။ ၶိူဝ်းလၢႆးတႆးၵေႃႈ မီးလၢၵ်ႇလၢႆဢွၵ်ႇမႃး ၸွမ်းၼင်ႇပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉသေ ၽေႈတိူၼ်းမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။
ၶိူဝ်းလၢႆးတႆးလူင် လႄႈ ၶူးလၢႆးမိူင်းၸၼ်းတႃႇ
ၶိူဝ်းလၢႆးတႆးလူင်ၼႆ ပဵၼ်တီႈႁူႉၸၵ်းၵၼ်တင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ မီးၾၢင်ႁၢင်ႊဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵႃႈၸွမ်းၵွင်ႊမွင်းသိူင်း ၵွင်ႊၵူၼ်ႈယၢဝ်း။ မီးလွၵ်းလၢႆးဝၢင်းတိၼ်၊ လွၵ်းလၢႆးပွၺ်ႇမိုဝ်း လၢၵ်ႇလၢႆမဵဝ်း။ ပေႃးတေတႅၵ်ႈတူၺ်း ၶိူဝ်းလၢႆးမိူင်းၸၼ်းတႃႇၸိုင် သွင်ၶိူဝ်းလၢႆးၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်။ ၶိူဝ်းလၢႆးၼႆႉသမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇတူၺ်းၸမ်သမ်ႉၵႆ။ ပေႃးတူၺ်းၸိုင်ငၢႆႈ၊ ႁဵတ်းသမ်ႉယၢပ်ႇ။ ၵၢၼ်ယၵ်ႉသၢႆႉဝၢႆႇၶႂႃ ၾႃႈၶႅၼ် ၽႅတ်းမိုဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးတီႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူႊတီႈ။ လွၵ်းဝၢင်းတမ်းတိၼ်ၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်မိူၼ်ၵၼ်။ လၢႆးၶိုၼ်ႈ မီးသွင်လၢႆး - လၢႆးၵူႈ လႄႈ လၢႆးၵိၵ်ႈ။ လၢႆးၵူႈၼႆႉ တိၼ်မိုဝ်းၽၢႆႇလဵဝ်ၵၼ် ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၵၼ် (တိၼ်ၶႂႃ မိုဝ်းၶႂႃ) ၊ လၢႆးၵိၵ်ႈသမ်ႉ တိၼ်သၢႆႉ မိုဝ်းၶႂႃ။ ၶိူဝ်းလၢႆးၼႆႉ ၸႂ်ႉလႆႈတင်း ၵႂၢင်ႈ၊ ၵႅပ်ႈ၊ ၶႅင်ႈ၊ ဢူၼ်ႈ။ ပေႃးတူၺ်းၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ်ၵႃႈၼႆၸိုင် မိူၼ်တေဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်တႃ၊ ၵူၺ်းၼႃႇ ၼႂ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်းၵူႊၵမ်းၼၼ်ႉ မီးလွၵ်းလၢႆးဢၼ်ႁေႉလူမ်ႉႁူမ်ႇတူဝ်ၵူႊၽၢႆႇလႄႈ ၼိဝ်ႉမိုဝ်းလႄႈပွင်ႈၶႅၼ်ၶဝ် ၶႅင်ႁႅင်းတေႉတေႉ။
ၶိူဝ်းလၢႆးသွင်ၶိူဝ်းၼႆႉ ၽေႈၸွတ်ႇထိုင်လၢႆၵွၼ်၊ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ထိုင်ၼႂ်းမိူင်းထႆးပွတ်းၼိူဝ် (ၵွင်းမူးႁွတ်ႈထိုင်လႂ်ၵေႃႈ ၶိူဝ်းလၢႆးၼႆႉ ထိုင်ၼၼ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၶိူဝ်းတႆးယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ၽေႈၸွတ်ႇၼမ်လၢႆတေႉတေႉ။
ၶိူဝ်းလၢႆးငူဝ်ႉႁူဝ်ၶႃႈ
ၶိူဝ်းလၢႆးငူဝ်ႉႁူဝ်ၶႃႈၼႆႉ သိုပ်ႇသၢႆမႃးၼႂ်းမိူင်းၶွၼ် (တႂ်ႈၶူင်း)သေ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်ႈဝႆႉၵူႊတီႈတီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး။ ၶူးလၢႆးၼႆႉ လူမ်တူဝ်၊ ၼၵ်းၼႅၼ်ႈ၊ ၵႅၼ်ႇၶႅင်။ တိၼ်လႄႈၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၾႃႇမိုဝ်း တေႃႇထိုင်ပွင်ႈၶႅၼ် ႁႅင်းမိူၼ်ၵၼ်တင်းမူတ်း။ ပေႃးၶဝ်ႈထိုင်ၵေႃႈ ၺွပ်းၵမ်မႅပ်ႇႁၢဝ်ႉႁုတ်ႈၶုတ်ႈယၢႆး၊ ပေႃးပွၺ်ႇၵေႃႈ ပွၺ်ႇပႃးၸဵပ်းဝႆႉၵမ်းလဵဝ်။ မိုဝ်းၼၼ်ႉ တင်းပၢၵ်ႈတင်းတႅၼ်းၶွၼ်လဵဝ်။ လၢႆးဝႆႉတိၼ်ၵေႃႈ တင်းၶုတ်ႈတင်းပိတ်ႉၶၢင်ႈလဵဝ်။ တိုပ်ႈတိၼ်ႁႅင်း၊ တိုပ်ႈတိၼ်ၼိူင်ႈၵမ်းၼၼ်ႉ ပေႃးမီးႁွႆးဝႆႉ။
ႁၢင်ႊၾၢင်လၢႆးတႆး
လၢႆးလႄႈတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယင်းမီးလၢႆးၸိူင်း ဢၼ်ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမႃးပဵၼ်လၢႆမဵဝ်းလူးၵွၼ်ႇ။ လၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်း…
လၢႆးၸိူင်းၼႆႉ ၸၢင်ႊၸႅၵ်ႇလႆႈဝႃႈ…
ၺွင်ႇဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဢၢႆႇ  (ညောင်အိုင်ရွာ, Nyaungaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194380 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 781 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 890 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1671 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
လၢႆးၸိူင်း လၢႆးတႆး
လၢႆးမိုဝ်း
လၢႆးမိုဝ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းမိုဝ်းပဝ်ႇလႄႈတိၼ်ပဝ်ႇ၊ မိူဝ်ႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်း ဢမ်ႇၼၼ် ႁူပ်ႉထူပ်းၽေးၶဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈမုင်ႈမွင်းလႄႈဢမ်ႇထၢင်ႇတေပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉလႂ် မိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းတႃႇတေႁႃၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်တေႃႇသူႈၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးမိုဝ်း ပဵၼ်ပိူင်ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၼႂ်းပိုၼ်းလၢႆးတင်းသဵင်ႈပိူင်ႈၼိူင်ႈ၊ ပဵၼ်လၢႆးပႂ်ႉၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ၶေႃႈႁိၵ်ႈႁွင်ႉတေႃႇၸိုဝ်ႈလၢႆးမိုဝ်းၸမ်း ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ…။
လၢႆးၶွၼ်ႉ
လၢႆးၶွၼ်ႉၼႆႉ မီးလၢႆမဵဝ်း - ၶွၼ်ႉယၢဝ်း၊ ၶွၼ်ႉပွတ်း။ ၼႂ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးၶွၼ်ႉယၢဝ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉလႆႈသွင်လၢႆး၊ လၢႆးၶွၼ်ႉသွင်ႁူဝ် လႄႈ လၢႆးၶွၼ်ႉႁူဝ်လဵဝ်။ ၶွၼ်ႉသွင်ႁူဝ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ၵမ်ႈၼမ်၊ မိုဝ်းႁဝ်း ယိပ်းၵၢင်ၶွၼ်ႉသေ ယဝ်ႈ၊ တႅင်း၊ ပေႃႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶွၼ်ႉတင်းသွင်ႁူဝ်။ လၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းၶွၼ်ႉႁူဝ်လဵဝ်ၸိုင် ယိပ်းပၢႆသုတ်း ဢမ်ႇၼၼ် ငဝ်ႈသုတ်းၶွင်ၶွၼ်ႉၽၢႆႇလႂ်ၽၢႆၼိူင်ႈသေ ပေႃႉ၊ တွၵ်ႈ၊ တႅင်းၽၢႆလဵဝ်။
ၶွၼ်ႉပွတ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉလႆႈလႅမ်ႈလဵဝ်လႄႈသွင်လႅမ်ႈ၊ ၵမ်လႆႈတင်းငဝ်ႈလႄႈပၢႆ၊ ဢမ်ႇပၢႆႊပိူင်ႈတင်းလၢႆးလႅဝ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ လၢႆးလႅဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်လႆႈတၢင်းၵၼ်းမၼ်းၽၢႆႇလဵဝ်ၵွၺ်း။ ၸိုဝ်ႈမႄႈလၢႆးၶွၼ်ႉၸမ်း မႄႈပွတ်ႈပႅတ်ႈ၊ မႄႈပေႃႉၶဝ်ႈ၊ မႄႈၵႅဝ်း၊ သိူဝ်လၢၵ်ႈႁၢင်၊ မႄႈၵႂၢင်ႈလူင် လႄႈ မႄႈပႅၼ်းတဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လၢႆးလႅဝ်း
လႅဝ်ၼႆႉ မီးလၢႆမဵဝ်း - လႅဝ်းပၢင်ပဵင်း၊ ပၢႆမူဝ်၊ ပၢႆဝၢႆႈ၊ ပၢႆလႅမ်။ လၢႆးလႅဝ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈလၢၵ်ႇလၢႆလၢႆး။ ပေႃးၼႂ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတေႉတေႉၸိုင် ၼိူင်ႈထိုင်သွင်မၢၵ်ႈ ၼမ်တီႈသုတ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႃႈဝႅၼ်ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်တႄႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်သိပ်းမၢၵ်ႈ။ ၵူၼ်းတႆးတေႉၸိုင် ၵႃႈလၢႆးလႅဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် ၵမ်မၢၵ်ႈလဵဝ်လႄႈၵပ်းလႅဝ်းထႅင်ႈၽၢႆႇၼိူင်ႈ။ ၸိုဝ်ႈမႄႈလၢႆးလႅဝ်းၸမ်း
လၢႆးႁွၵ်ႇ
လၢႆးႁွၵ်ႇၼႆႉ မီးလၢႆမဵဝ်း - လၢႆးႁွၵ်ႇပၢႆလႅမ်၊ ႁွၵ်ႇပုမ်း၊ ႁွၵ်ႇသၢမ်ငၢမ်ႈ၊ ႁွၵ်ႇႁွႆႉ။ လၢႆးႁွၵ်ႇပၢႆလႅမ်၊ ႁွၵ်ႇပုမ်း၊ ႁွၵ်ႇသၢမ်ငၢမ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပၢႆႊပိူင်ႈတင်း လၢႆးၶွၼ်ႉႁူဝ်လဵဝ်။ ႁွၵ်ႇၼႆႉ ဢဝ်လဵၵ်ႉမႃးၶဵၼ်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶွင်မီးၶူမ်းသေ သုပ်းသႂ်ႇထႅင်ႈမႆႉယၢဝ်း တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်တႅင်း ဢမ်ႇၼၼ် ယဝ်ႈပုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွၵ်ႇႁွႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၽေးၵႆတူဝ်ထိုမ်ႈသႂ်ႇ၊ ၽၢတ်ႈသႂ်ႇ၊ ဝိုတ်ႉသႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႂ်ယဝ်ႉ။ လၢႆးႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမႄႈလၢႆးႁွၵ်ႇၸမ်း…
လၢႆးမိတ်ႈ
မဵဝ်းၸၢဝ်းလၢႆးမိတ်ႈၸမ်း မိတ်ႈမွင်ႈ၊ မိတ်ႈသုၺ်း၊ မိတ်ႈဢုမ်ငိုၼ်း။ လၢႆးမိတ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇၽေးၸမ်တူဝ်လႄႈၽေးၵႆတူဝ်။ မိတ်ႈသုၺ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇၸမ်တူဝ်လႄႈၸႂ်ႉတိုဝ်တႃႇထိူဝ်ႇပွၵ်ႇမၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းၵိၼ်။ မိတ်ႉႁွႆႉၼႆႉ ဢဝ်ဝိုတ်ႉဢၼ် ဢၼ်မီးၵႆတူဝ်။ မိတ်ႈဢုမ်ႇငိုၼ်းၵၼ်းငႃးၸၢင်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸၼ်ႉၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးလႄႈၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၶုၼ်။ ၼႂ်းၼၼ်ၵေႃႈ ယင်းၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇမိတ်ႈသုၺ်းယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇး
လၢႆးၵႃႈ
လၢႆးၼႆႉ လိူဝ်သေၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်တေႃႇသူႈလႄႈၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်ယဝ်ႉ ၵႃႈႁႂ်ႈပေႃးၵိုင်ႇလႅပ်ႈၶဝ်ႈၸွမ်ၵွင်ႊမွင်း။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ပၼ်ႇၵွင်ႊသေ ၵႃႈလၢႆးမိုဝ်း၊ လၢႆးၶွၼ်ႉ၊ လၢႆးလႅဝ်းၵၢႆႇၵၼ်သွင်ၵေႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢင်ႊလီတေႉတေႉ။
လၢႆးလႄႈပၢႆးယူႇလီ
လၢႆးၸိူင်ႉႁိုဝ်သေၵေႃႈယႃႇ ဢမ်ႇဝႃႈ လၢႆးၶွၼ်ႉ၊ လၢႆးမိုဝ်း ႁိုဝ် လၢႆးလႅဝ်း တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းမီးလွင်ႈပၢႆယူႇလီၵိုၵ်းၸွမ်းႁွမ်းဝႆႉယူႇၵူႊလၢႆး။ ၼႂ်းၵၢၼ်လဵၼ်ႈလၢႆးၵႃႈလၢႆးၼၼ်ႉ ပေႃးတေထတ်းသၢင်တူၺ်းၸိုင် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈလဵၼ်ႈပၢႆးယူႇလီလႄႈယႃႇႁႂ်ႈၶိင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉသၢင်းပဝ်ႇလၢႆႊယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းလိူၼ်ၵမ်ႊ၊ လိူၼ်သၢမ်ၶၢဝ်းၵၢၼ်ဝၢင်ႈ ၵၢၼ်တႆးၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်းပေႃးဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ႁဵတ်း၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် လွင်ႈပဵၼ်ၸဵပ်းၶႆႈလႆႈပူၺ်ႇၵေႃႈ ၸၢင်ႊတၢမ်မႃးၸွမ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ပေႃးမီးပၢင်ႁဵၼ်း/သွၼ်လၢႆးၵၼ်ၸိုင် လိူဝ်သေလႆႈတၢင်းႁူႉမေႃလၢႆးယဝ်ႉ ယင်းလႆႈပၢႆးယူႇလီ ၵိုၵ်းႁွမ်းၸွမ်းမႃး။ လၢႆၸိုင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းယၢမ်းလဵဝ် ၵွပ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းယူႇငၢႆႈၵိၼ်လူမ်။ ဢမ်ႇသွၼ်ႇပၢႆးယူႇလီသေ ႁိမ်ၸိင်းၵၼ် ၶႄႇၶဵင်ႇၵၼ်ႁႃပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ႁႃလၢႆးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽေးသိပ်းသမ်ႇသႅၼ်လွင်ႈ ၶဝ်ႈမႃးထိုင်တူဝ်လႄႈ လၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်သိုပ်ႇၶူၼ်ႉသွၵ်ႇတဝ်ႁႃလွင်ႈလၢႆးပၢႆယူႇလီသေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇမႃးလဵၼ်ႈမႃးသွၼ်ၵၼ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢႆႉၶျီႉလႄႈဢေးရူဝ်းပိၵ်ႉ၊ ယူဝ်းၶ၊ ၼူတ်းၽႅၼ်ၵဝ် (လၢႆးမေႃမိပ်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တႆးၶိူဝ်းၼိူင်ႈၼၼ်ႉ မီးၸိူင်ႉၼင်ႇၶဝ်ၵူႊပိူင်၊ လိူဝ်သေဝႃႈ ၸွင်ႇဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ပိူၼ်ႈဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယဝ်ႉ ႁဝ်းပႆႇႁူႉတူဝ်ၼႆႁိုဝ်။
ၽိုၼ်ဢိင်
သၢင်ႇၶမ်းၸၢင်းယွတ်ႈ။ ( 2013)။ လၢႆးၸိူင်း လၢႆးတႆး။ ၼႃႈလိၵ်ႈ 98 - 122။
မိၵျွင်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယႃႇသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႃႇသျေႇ  (ယာရှည်ရွာ, Yarshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ ဢူၵ်ႉၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194219 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1167 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2625 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဢူင်းတူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းတူင်ႇ  (အုံးတုံရွာ, Ohnton) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁိၼ်းငူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190755 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1365 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1530 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2895 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Jao Arlawka/ၽြႃးငူးပလဵၵ်ႉ
ၽြႃးငူးပလဵၵ်ႉ ရတၼလေႃးပႃႉမုၼိ ယွၼ်းသူးတဵမ်ၼႆႉ မီးတီႈၽၢႆႇတင်းၸၢၼ်းဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇမွၵ်ႈ13-လၢၵ်း မီးဝႆႉတီႈဝဵင်းပလဵၵ်ႉ ၶႃႈဢေႃႈ။ၸဝ်ႈဢလွင်းၸီႇသူ တႄႇဝႆႉမိူဝ်ႈပီႈ သၵ်ႉၵရၢတ်ႉ474 ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ၸွမ်းၼၢင်ႇၵွမ်းမၢၼ်ႈၶဝ်မီးဝႆႉ(မြို့မှာပုဂံ ရွာမှာပုလိပ်) တီႈဝဵင်းပလဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉၽြႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆၶႃႈ တီႈၼႂ်းၽြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၽြႃးငူးပလဵၵ်ႉ ရတၼလေႃးပႃႉမုၼိ ယွၼ်းသူးတဵမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ထွၼ်ႈဢၢၼ်မျိတ်ႉသူႇၼိုင်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ တႄႇမိူဝ်ႈ 1338ပီႈ ဢၼ်ပဵၼ်ငူးလူင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးယူႇသဝ်းတီႈၽြႃးၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ ရတၼမုၼိ ယွၼ်းသူးတဵမ် ၼႆယဝ်ႉ။
လၢႆးႁွင်ႉ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇတႆးႁဝ်း ၵူႈပွၵ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ (23)၊ ပပ်ႉႁိူၼ်းတႆး၊ ၸၢႆးၶိူဝ်းလိူၼ် (ၵဵင်းတုင်)
ဢေႇပရႄႇ 1854
(26) ဝၼ်း
5
ဢေႇပရႄႇ 2031
(26) ဝၼ်း
5
ဢေႇပရႄႇ 2011
(26) ဝၼ်း
5
ၼမ်ႉ
ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တစ်မနက်ဟူ၍ ဆိုရိုးစကားရှိသည်။ ရေသည် လူနှင့် သက်ရှိမှန်သမျှအတွက် မရှိလျှင် မဖြစ်သော ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ အပင်အားလုံးအတွက် လည်း ရေသည် မရှိလျှင် မဖြစ်ချေ။ မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ လယ်ယာကိုင်းကျွန်းပေါ်တွင် အားထားနေရသော နိုင်ငံအဖို့ လယ်ယာ ဖြစ် မြောက်ရေးအတွက် မိုးရေကို လွန်စွာအားကိုး ရလေသည်။
လူသည် ရေကိုသောက်သုံးရန်နှင့် ဆေးကြောရန်အတွက် လိုပေသည်။ ရေချိုးရန်နှင့် ထမင်းချက်ရန် အတွက်လည်း လိုသည်။ လူများ ရှူနေကြရသော လေပြီးလျှင် ရေသည် လူ့ အတွက် ဒုတိယအရေးအကြီးဆုံး ပစ္စည်း ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်ပေ လိမ့်မည်။ ရေသာမရှိလျှင် သက်ရှိမှန်သမျှသည် သေကုန်ကြပေ လိမ့်မည်။ သက်ရှိတိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များတွင် ရေသည် အခြား ပစ္စည်းများထက် ပို၍ပါရှိသည်။ ကုန်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပို့ဆောင်ပေးရာတွင်လည်း မြစ်ချောင်းများနှင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများရှိ ရေများပေါ်တွင် သွားလာနိုင်ကြသည့် လှေသင်္ဘောများဖြင့် တင်ဆောင်လျှင် စရိတ်မှာ အသက်သာဆုံး ဖြစ်တတ်ပေသည်။ ချောင်းများ၊ မြစ်များ၊ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ များနှင့် အင်းအိုင်များသာမရှိလျှင် ကမ္ဘာကြီးသည် ငြီးငွေ့ဖွယ် ရာ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ချောင်း၊ မြစ်၊ ပင်လယ်၊ သမုဒ္ဒရာနှင့် အင်းအိုင်များဟု ခေါ်နေကြခြင်းမှာလည်း ယင်းတို့ရှိ ရေများ ကြောင့်သာ ခေါ်နေနိုင်ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ထိုကြောင့် ရေ သည် သက်ရှိအဖို့ လွန်စွာအရေးကြီးလေသည်။ ဓာတုဗေဒအလိုအားဖြင့် ရေသည် အဆင်းမရှိသည့်အရည် တစ်မျိုး ဖြစ်၍ ရေကို ဓာတုသင်္ကေတဖြင့် H2O ဖြစ်သည်။
ဓာတ်ကြီးလေးပါးအနက် အာပေါဓာတ် ရေသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် အရည်အခြေအနေအဖြစ် အများဆုံးတွေ့ရသည့် အရာဝတ္ထုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင် လေးပုံသုံးပုံကို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ သန့်စင်သည့်ရေသည် အနှံ့အသက်၊ အရောင်အဆင်း မရှိပါ။ မြစ်ချောင်း၊ အင်းအိုင်နှင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများတွင် ရေအမြောက်အများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မိုးရေသည် တိမ်လွှာများ ငွေ့ရည်ဖွဲ့ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရေစက်များဖြစ်သည်။ အအေးလွန်သည့်အခါများတွင် ရေသည် အခဲဘဝသို့ ပြောင်းကာ ရေခဲဖြစ်လာသည်။ အအေးပိုသည့်ရာသီတွင် မိုးရေများသည် ရေခဲ သို့မဟုတ် နှင်းများအဖြစ် ရွာချတတ်သည်။ အင်မတန်ပူပြင်းသည့်အခါ ရေများ ဆူပွက်ကာ အငွေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲတတ်သည်။
အပင်များနှင့် လူအပါအဝင်သတ္တဝါများသည် အသက်ရှင်သန်နိုင်ရန် အာဟာရဓာတ်များအတွက် ရေကိုအားထားကြရသည်။ ရေသည်လည်း ဓာတုပစ္စည်းများ ဓာတ်ပြုရာတွင် ကြားခံဒြပ်တမျိုးဖြစ်သည့်အပြင် သွေးသားများတွင် အဓိကပါဝင်သည့် ပစ္စည်းဖြစ်သည်။
သတ္တဝါများသည် ရေကို အရေပြားမှတဆင့် ချွေးအဖြစ်စစ်ထုတ်ကာ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို ထိန်းပေးသည်။ ရေ၏အကူအညီဖြင့် သွေးသည် အဟာရဓာတ်များကို အစာအိမ်မှတဆင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အခြားအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ သွေးများက အောက်စီဂျင်ဓာတ်ကို အဆုပ်မှတဆင့် ကိုယ်ခန္ဓာသို့ ပို့ဆောင်ရာတွင်လည်း ရေမှ ကူညီပေးသည်။ သတ္တဝါများ အစာချေရာတွင် ရေဓာတ်ပါဝင်သည့် တံတွေးများ လိုအပ်သည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှ မကောင်းသည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများကို ဆီးနှင့်စစ်ထုတ်ရာတွင် ရေလိုအပ်သည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ၆၀ - ၇၀ % မှာ ရေဖြစ်သည်။
နွားနို့၊ သစ်သီးဖျော်ရည်၊ ဝိုင်စသည့် သောက်သုံးဖွယ်ရာများတွင် အဓိကပါဝင်သည့် ပစ္စည်းမှာ ရေဖြစ်သည်။ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ရေများသည် ရေငံဖြစ်ပြီး မြစ်ချောင်း၊ အင်းအိုင်မှ ရေများမှာ ရေချိုများဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် သောက်သုံးနိုင်သည့် ရေချိုရာခိုင်နှုန်း ၃ % သာရှိပြီး ကျန်သည်မှာ ရေငံများဖြစ်သည်။.
ရေမော်လီကျူးတွင် ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ် ၂ ခုနှင့် အောက်စီဂျင်အက်တမ် ၁ ခုစီပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ရေ၏ ဓာတုသင်္ကေတမှာ H2O ဖြစ်သည်။ ရေတွင် မျက်နှာပြင်တင်းအား ရှိသောကြောင့် အရာဝတ္ထုများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပြန့်မသွားပဲ သေးငယ်သည့် ရေစက်အဖြစ် တွေ့ရှိရခြင်းဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေ
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေထု အလွန် များပြားစွာ ရှိပါသည်။ ဂါလန်အားဖြင့် ထရီလီယံပေါင်း ၃၂၆ မီလီယံ (၃၂၆ နောက်မှ သုည ၁၈ လုံး) ဖြစ်၍ လီတာအားဖြင့် ၁၂၆ဝ x သုည ၁၈ လုံးဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ရေများ၏ ဖြစ်စဉ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် လည်ပတ်နေ သည်။ ပင်လယ်၊ သမုဒ္ဒရာများမှ နေ့စဉ် အခိုးအငွေ့အဖြစ် လေထုအတွင်းသို့ ပျံတက်၍ ကုန်းမြေများရှိရာဘက်သို့ ရွှေ့လျားကာ မိုးရေ အဖြစ် ရွာချသည်။ အဆိုပါ မိုးရေများသည် မြစ်၊ ချောင်းများမှတစ်ဆင့် ပင်လယ်၊ သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စီးဝင်ပြန်သည်။ ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင်၏ ရဝ ရာခိုင်နှုန်းကို ပင်လယ်၊ သမုဒ္ဒရာများ၏ ရေထုအဖြစ်ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ အဆိုပါသမုဒ္ဒရာတို့၏ ပျမ်းမျှအနက်သည် မီတာ ၁ဝဝဝ ဝန်းကျင် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထု အားလုံး၏ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ပင်လယ်၊ သမုဒ္ဒရာများတွင်သာ ရှိပြီး ၎င်းတို့ သည် သောက်သုံး၍ မရသော ဆားငန်ရေများ ဖြစ်နေသည်။
ထို့ကြောင့် ၂ရာ ခိုင် နှုန်းမျှ သော ကမ္ဘာ့ ရေ ထု သည် ရေချို အဖြစ် တည် ရှိနေသည်။ ၁.၆ ရာ ခိုင်နှုန်းသော ရေများသည် ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသများတွင် ရေခဲတောင်များ အဖြစ် တည်ရှိနေပြန်ပါသည်။ ဝ.၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေကို မြေအောက်မှ တူးဖော်ရနိုင်သည်။ မြစ်ချောင်း၊ အင်းအိုင်များတွင် တွေ့မြင်နေရသည့် ရေထုသည် ဝ.ဝ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသာ ဖြစ်သည်။ ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် အလွန် နည်းသော အဆိုပါ ရေများသည်ပင်လျှင် ဂါလန်အားဖြင့် အမြောက်အများ ဖြစ်နေသောကြောင့် ယခု ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ် မပူမပင်ရဘဲ ရေကို သုံးစွဲနေရခြင်းဖြစ်သည်။ သင့်ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှာပင် ရေ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိနေသည်။ သင်သည် ပေါင် ၁ဝဝ အလေးချိန်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်နေလျှင် ရေ အလေးချိန်က ၆၅ ပေါင်ဖြစ်သည်။ ရေခဲသေတ္တာ၊ အအေးပုလင်းများနှင့် အခြားအစားအသောက်များတွင်လည်း ရေ များစွာ ရှိနေသည်။
စိုက်ပျိုးရေး
စိုက်ပျိုးရေးတွင် ရေ၏ အရေးအပါဆုံး အသုံးဝင်ပုံမှာ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေးသည် စားနပ်ရိက္ခာ ဖူလုံအောင် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နိုင်ရေးအတွက် သော့ချက်ဖြစ်သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံအချို့တွင် ရေ ၉၀ % ကို စိုက်ပျိုးရေးတွင် အသုံးချကြသည်။
သောက်သုံးရေ
လူ့ခန္ဓာကိုယ်တွင် အရွယ်အစားအလိုက် ရေပါဝင်နှုင်း ၅၅ % မှ ၇၈ % အထိပါရှိသည်။ အလုပ်ကောင်းကောင်းလုပ်နိုင်ရန် လူ့ခန္ဓာကိုယ်သည် နေ့စဉ် ရေ ၇ လီတာ လိုအပ်သည်။ တိကျသည့် ပမာဏမှာ လှုပ်ရှားမှု၊ အပူချိန်၊ စိုထိုင်းဆနှင့် အခြားအချက်များပေါ်တွင်လည်း မူတည်သည်။ ရေဓာတ်အများစုကို တိုက်ရိုက်သောက်သုံးခြင်းအပြင် အစားအစာနှင့် ဖျော်ရည်များမှ ရရှိသည်။ သန်မာသည့် လူတစ်ဦး ရေမည်မျှ သောက်သုံးရန် လိုအပ်သည်ကို တိတိကျကျ မသိရသေးသော်လည်း အနည်းဆုံးအားဖြင့် နေ့စဉ် ၆-၇ ဖန်ခွက်ခန့် (၂ လီတာခန့်) သောက်သုံးသင့်သည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ဆေးပညာကျမ်းဂန်များတွင်မူ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနှင့် ပူအိုက်သည့် ရာသီကြောင့် ချွေးထွက်ြခင်းကို ထည့်မတွက်လျှင် သာမန် ယောက်ျားတဦးသည် နေ့စဉ် ရေ ၁ လီတာ သောက်သုံးသင့်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ကျောက်ကပ် ပုံမှန်အလုပ်လုပ်သူများအဖို့ ရေများများ သောက်သုံးရန် ခက်ခဲသော်လည်း (အထူးသဖြင့် ပူအိုက်စွတ်စိုသည့်ရာသီနှင့် အားကစား လှုပ်ရှားချိန်တွင်) ရေအသောက်နည်းပါက ဥပဒ်ဖြစ်နိုင်သည်။ အားကစားလုပ်ချိန်တွင် လိုသည်ထက်ပို သောက်သုံးနိုင်သော်လည်း အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် ရေအဆိပ်သင့်မှု ဖြစ်ပွားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် နေ့စဉ် ရေ ၈ ခွက် သောက်သုံးသင့်သည်ဆိုသည့်အချက်မှာ သိပ္ပံပညာအရ အထောက်အထားများ မရှိသေးပါ။
သာမန်အားဖြင့် ရေဓာတ် ၂၀ % ကို အစားအစာများမှရရှိသည်။ ကျန်သည်မှာ ရေနှင့် ဖျော်ရည်သောက်သုံးမှုမှ ရရှိသည်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှ ရေဓာတ်ကို ဆီး၊ ချွေး သို့ မဟုတ် ထွက်သက်မှ ရေငွေ့အသွင်ဖြင့် စွန့်ထုတ်လေ့ရှိသည်။ အားကစားနှင့် ပူအိုက်ခြင်းကြောင့် ရေဓာတ်ဆုံးရှုံးမှု တိုးမြင့်လာသည့်အလျောက် နေ့စဉ် ရေဓာတ်လိုအပ်မှုလည်း တိုးမြင့်လာသည်။
လူသားများသည် ညစ်ညမ်းမှုနည်းပါးသည့် ရေကို လိုအပ်သည်။ အတွေ့များသည့် ညစ်ညမ်းပစ္စည်းများတွင် သတ္တုဓာတ်ဆား၊ ဗက်တီးရီးယားတို့ ပါဝင်သည်။
သောက်သုံးရန်မသင့်သော ရေ(၅)မျိုး
၎င်းရေများ သောက်သုံးရန်မသင့်ခြင်းမှာ အကြိမ်ကြိမ် ဆူပွက်ပြီးသောရေတွင် ကယ်လစီယံ၊ မက်ဂနီစီယံ၊ ကရိုရင်းနှင့် အခြားသတ္တုများ ပိုမိုတိုးလာပြီး ကျောက်ကပ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ပျိၼ်ႇဢူးလႂိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ပျိၼ်ႇဢူးလႂိၼ်ႇ  (ပြင်ဦးလွင်ရွာ, Pyinoolwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးလေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218242 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1742 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2025 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3767 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵၢၼ်ႇၶျေႃး (ၵလၢၼ်ႉ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၶျေႃး (ၵလၢၼ်ႉ)  (ကန်ချော (ဂလန့်)ရွာ, Kanchaw(Galant)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၶျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191221 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၶျေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1955 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2194 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4149 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၼမ်ႉတူႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ, (နမ္မတူမြို့), (Namtu), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼွင်လူမ်ႇ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼွင်လူမ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူမ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်လူမ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁႅင်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈၵျွင်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၸွႆး
• #ဝၢၼ်ႈမူၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶွၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးမႆႉဢေႃႈ
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးၽၵ်းၼၢမ်
• #ဝၢၼ်ႈၵဵင်းတွင်း
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈႁူၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၸႅတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
ဢေႇပရႄႇ 1810
(26) ဝၼ်း
5
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းတူၼ်
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် မိူင်းတူၼ် ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းမိူင်းတူၼ်၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁိၼ်းငူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈႁိၼ်းငူႇ  (ဟင်းငူရွာ, Hinngu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁိၼ်းငူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190751 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1365 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1530 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2895 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တဵင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇၵူင်း  (သိမ်ကုန်းရွာ၊ Theinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193017 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1569 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1817 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3386 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး  (ရွာသစ်ကြီးရွာ, Ywarthitgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193827 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼတ်ႉၸွင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸွင်ႉ  (နတ်စောင့်ရွာ, Natsaunt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸွင်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191537 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸွင်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1595 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3587 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ယႃႇၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႃႇၵျီးၵူင်း  (ယာကြီးကုန်းရွာ, Yargyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႃႇၵျီးၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194257 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႃႇၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1535 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1546 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3081 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
တႃႇယႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇဢေး  (သာယာအေးရွာ, Tharyaraye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ ဢူၵ်ႉၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194223 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1167 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2625 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
မႁႃႇၼွႆႇၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မႁႃႇၼွႆႇၸိၼ်ႇ  (မဟာနွယ်ဇင်ရွာ, Maharnwezin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးလေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218241 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1742 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2025 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3767 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၼမ်ႉတူႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ, (နမ္မတူမြို့နယ်), (Namtu Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် လႃႈသဵဝ်ႈ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် လႃႈသဵဝ် ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
ၵျီးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျီးၵၢၼ်ႇ  (ကြီးကန်ရွာ, Kyeekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194378 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 799 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 989 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1788 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၼွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ  (အနောက်ကန်ရွာ, Ahnaukkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193824 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵူၺ်းပိၼ်ႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းပိၼ်ႇၶျွင်း  (ဂွေးပင်ချောင်းရွာ၊ Gwaypinchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193030 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1056 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1288 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2344 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ (ပေါင်မြို့နယ် ; Paung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပွင်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵတႄးၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵတႄးၸု  (ကသဲစုရွာ, Katheasu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190724 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1356 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1427 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၶွင်းသေးၶျွင်း (ၵျေးတႃးဢိၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၶွင်းသေးၶျွင်း (ၵျေးတႃးဢိၼ်း)  (ခေါင်းဆေးချောင်း (ကျေးသားအင်း)ရွာ, Gaungsaychaung(Kyaytharinn)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,103 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ယူင်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယူင်းပိၼ်ႇ  (ရုံးပင်ရွာ, Yonepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191565 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2552 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2985 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5537 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၼွင်ႁီး၊ ဢိူင်ႇ (ၸႄႈဝဵင်မိူင်းပၼ်ႇ)
ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁီး
• #ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၶမ်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်မႂ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်လူင် (ဢွၵ်ႇ)
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးၶေႃ
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁၢၼ်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးသဵၼ်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈၵၼ်ႉၵၼ်
• #ဝၢၼ်ႈၶုၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်လူင် (တူၵ်း)
ဢူၵ်ႉၵလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၵလေး  (အုပ်ကလေးရွာ, Okekalay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ ဢူၵ်ႉၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194224 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1167 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2625 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
သူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ (ရွှေဘိုခရိုင် ; Shwebo Distict ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း တီႈ ပွတ်းၼိူဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆႉ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမူင်ႇယႂႃႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ သူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ယေႇဢူး လႄႈ ၵၢၼ်ႉပလူႇၼႆသေ ပႃးဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်သၢမ်ဢၼ်ၼႆႉၵူၺ်းသေ ဢဝ် ၼႃႈလိၼ်မိူင်းၵုတ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 5714 ၼၼ်ႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆ့ လႆႈလၢမ်းတူၺ်း မီးယူႇ 630148 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးယူႇ 10 ၸႄႈဝဵင်းသေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် သူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၶိၼ်ႇဢူး၊ ဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၵျုၼ်းလႃႉ၊ ယေႇဢူး၊ တပယိၼ်း၊ တသႄႇ၊ မိူင်းၵုတ်ႈ၊ တပဵၵ်ႉၵျိၼ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တႄႇဢဝ် လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်း ပီ 1965 သေ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပိူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႄၵျွၵ်ႉမျွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီး 1,433,343 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပထဝီႇ
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆသွင်ဢၼ် ဢၼ်ၵၢႆႇၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်းၵၢင်မၼ်းၼၼ်ႉ ၼမ်ႉမူးလႆလူင်းယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် သၼ်လွႆမိၼ်းဝုၼ်ႇသေ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၶူင်ႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆၸိူဝ်းမီးၽၢႆႇတူၵ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် လွႆလေႇသႃႇ၊ လွႆမူင်ႇ၊ လွႆသူၺ်ႇၵၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်လႅၼ်လိၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလဵၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵႄႈ သၼ်လွႆလူင်သွင်ဢၼ်ၼၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူင်ႈၼမ်ႉမူး ဢၼ်ၵႂၢင်ႈပဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃး ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၼႃႈလိၼ်ၽူၼ်ဢေႇလႄႈ လႆႈၶုတ်းႁွင်ႈဢဝ်ၼမ်ႉသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႃးလႄႈ တီႈ ဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ သူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၶိၼ်ႇဢူး၊ ယေႇဢူး လႄႈ တီးၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼမ်ႉၽူၼ်သေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵူၺ်းလႄႈ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဢမ်ႇမၢၼ်ႇ။ တီႈၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸူးၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ငႃး၊ ၵုၺ်၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇတင်းဢၼ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၽူၼ်ဢေႇလႄႈ လႅတ်ႇမႆႈႁႅင်းသေ ၽူၼ်ႇဢေႇႁႅင်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးၵတ်းၵေႃႈ ၵတ်းၼႃႇၼႃႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင်တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈသေ ၶဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈတႅင်ႈပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈၼမ်ႉမၢၵ်ႇတႅင်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ၵုၺ်၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။
ပွတ်းတူၵ်းလႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ လွႆလႄႈ ပႃႇထိူၼ်ႇၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် မႆႉသၵ်း လႄႈ မႆႉမီးၵႃႈၶၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢွၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မႆႉၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းၼမ်ႉၵဵဝ် တီႈယၢၼ်ၵႆ မွၵ်ႈၸဵတ်းလၵ်းၼၼ်ႉ မၢင်တီႈမႃး ၶုတ်းလႆႈထၢၼ်ႇမီႈႁိၼ်ယဝ်ႉ။ တီး မျေႇတူး၊ ယႂႃႇသီႇ၊ ၵျွၵ်ႉဢၢႆႇ၊ တွၵ်ႉၵသျႅတ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႇၵျီးၵူင်း၊ ၵၢၼ်ႉပလူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈ ၶုတ်းလႆႈလဵၵ်းသေ ပဵၼ်တီႈ ႁုင်လဵၵ်းမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ တီႈဢိၼ်းၵျီး ထုင်ႉယေႇဢူး၊ တီႈဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ တီႈဝၢၼ်ႈၼၼွင်းတေႃး ထုင်ႉတသႄႇ၊လႄ ႈတီးဝၢၼ်ႈၸဵင်းၼၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇလႃႉ ထုင်ႉၵျုၼ်းလႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈသေးလႆႈၶမ်းဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇ လႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇထုင်ႉၵျုၼ်းလႃႉၼႆႉ ဢွၵ်ႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ယဝ်ႉ။ တီး ႁၢၼ်ႇလိၼ်းၵျီး လႄႈ တၶုတ်ႉတေႃႇ (ထုင်ႉဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ) ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵိူဝ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ၵိူဝ်ဢၼ်တိူဝ်း ၼမ်ႉၸႂ်ႉတႅမ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁုင်တီႈ ပွတ်းႁွင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ဢမ်ႇမီး မႃႇထိူၼ်ႇပႃႇမႆႉ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ပႃႇထၢၼ်သေ ၼမ်ႉထၢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵုၼ်ဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ် မႆႉမွင် လႄႈ ၶူဝ်းၶူဝ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမႆႉမွင်၊ ယၢင်မႆႉ ၶူဝ်းယုၼ်း၊ သွင်းထၢၼ်၊ မုၼ်ႈတႃးၼႃႈ၊ ၽႃႈတူင်ႇ၊ ဢုမ်လိၼ်၊ ဝီႁူဝ်၊ မၢၵ်ႇၼပ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ လႆလူင်ၸွမ်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၵ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇမွၵ်ႈ 120 လၵ်းၼၼ်ႉသေ ပွတ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၵႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမူးၼႆႉ တႄႇႁူဝ်မႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇသႃးသေ လႆလတ်းတီႈၵၢင်ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၸူးတီႈၼႂ်းၼမ်ႉၵဵဝ် တီႈႁိမ်းဝဵင်းမျိၼ်းမူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမူးၼႆႉ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈမႃး ၼမ်ႉဢေႇၼႃႇၽႅဝ်သေ သၢႆၼမ်ႉတၢင်းသၢႆၼႆႉ တၢင်းလိူၵ်ႉၼမ်ႉ မီး သွင်ထတ်း တေႃႆ သီႇထတ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ ၸၢင်ႈၶၢမ်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈငၢႆႈငၢႆႈယူႇ။ ႁွင်ႈၼမ်ႉ ၵေးၼမ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ႁွင်ႈၶွင်းယူႇ၊ ႁွင်ႈသေႃး၊ ႁွင်ႈတဵင်ႇၺိၼ်ႇ၊ ႁွင်ႈဢိၼ်းတေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၵႅင်း-ၸႄႈၼႃး တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီး 100 လၵ်းပၢႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၵႃးသိူဝ်ယၢင်ႇ ဢၼ်ၵႂႃႇမႃးလႆႈ မီးဝႆႉ 200 လၵ်းပၢႆ၊ သဵၼ်ႈတၢင်းလိၼ်ထိူမ် မီးမွၵ်ႈ 150 လၵ်းလႄႈ လႆႈဝႃႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၶႅမ်ႉလီယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၵႃး ၸႄႈၵႅင်း - သူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၵႃႇပူဝ်း ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ယၢၼ် 26 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆၸႅၵ်ႇၼမ်ႉၵႃႇပူဝ်း ဢၼ်ဢဝ်တင်း ၽၢႆ (ၽၵ်းတူၼမ်ႉ) သေ ႁႄႉဢဝ်ၼမ်ႉမူးသေ ၸႅၵ်ႇပၼ်ၼမ်ႉတီး ႁွင်ႈၶုတ်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈၶုတ်းယေႇဢူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈၶုတ်းသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၽႄၼမ်ႉၸူးၵိင်ႇႁွင်ႈၶုတ်းယဝ်ႉ ၸၢင်ႈသႂၢင်းပၼ်ၼမ်ႉ လိၼ်ၼႃးဢေႇၵ သၢမ်သႅၼ်ပၢႆး ၸိူဝ်းမီးသၢႆႉၶႂႃၼမ်ႉမူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်တေးႁွင်ႈၶုတ်းၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽၢႆႇႁွင်ႈၶုတ်းၶဝ် ပေႃးတေၸၢင်ႈဢဝ် ရူတ်ႉၵႃးၵႂႃႇမႃးလႆႈၼႆႉ ႁဵတ်းဝႆႉတၢင်းယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်တၢင်းၼၼ်ႉ ၽူႈၸိူဝ်းလႆႈသုၼ်ႇၶေႃႈပူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ႁွင်ႈၶုတ်း ၽူႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈသေ ပဵၼ်ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵႂႃႇမႃး တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၶုတ်းလူင် ဢၼ်ႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈၶုၼ်မၢၼ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈယၢၼ်ၵႆတင်း ၽၵ်းတူၼမ်ႉ လႄႈ ၽၢႆၵႃႇပူဝ်း မွၵ်ႈ 30 လၵ်းၼၼ်ႉသေ မေႃးတေႃႇထိုင် ၼွင်မႁႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမၼ်းတိုၼ်ႈမၼ်းႁၢမ်းၵႂႃႇလႄႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၵႃးၼွင်မႁႃႇၼၼ်ႇတႃႇၵူၺ်း ၼွင်တၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်သေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်သၽႃႇဝ ၼွင်ႁၢၼ်ႇလိၼ်းၵျီး လႄႈ ၼွင်ၵတူးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၽၢႆႇၸၢၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈ မီးတီႈလႅၼ်လိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၵႅင်းၼၼ်ႉသေ ၼွင်ႁၢၼ်ႇလိၼ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼွင်မႁႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်သႂၢင်းဢဝ်ၼမ်ႉတီႈ ႁွင်ႈၶုတ်းမူးၼၼ်ႉ ၼွင်ၸိူဝ်းၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉတိုၼ်ႈၼႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၼမ်ႉၵေႃႈႁႅင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈလိုဝ်းလင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ပိုၼ်းမိူင်းသေ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈ လႄႈ ၵွင်းမူး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်မႃး ဝဵင်းၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ႁၢၼ်ႇလိၼ်းၵျီး၊ သူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸီႇပုတ်ႉတရႃႇ၊ ၸီႇတႃႇ၊ တီႇပႄးယိၼ်း၊ မျေႇတူး ႁွင်ႉ တၼ်ႇတီႇ၊ ငႃးရႃႇၼႄး (ငယႄး)၊ ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ တီႈ မလႄႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူး လႄႈ ယူင်ႉသၢင်ႈၵဝ်ႇတင်းၼမ်သေ မၢင်ၸိူဝ်းမႆႉ ဢမ်ႇလူႉဢမ်ႇလႅဝ်သေ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉယူႇတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်းယေႇဢူး ယၢၼ်မွၵ်ႈ ႁႃႈလၵ်း တီႈဝၢၼ်ႈၽလၢၼ်ႇၵူင်းၼၼ်ႉ မီး ၽြႃးၵွင်းမူး ဢၼ် ၼၢၼ်းမတေႃႇမႄႇၼုတင်ႈမႃးၼၼ်ႉသေ တေလႆႈႁၼ်ပႃး သဝ်လူင်လူင် တီႈ ၵျွင်းလူင် ဢၼ်ဢမ်ႇတၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးၸိူဝ်းလင်းလင်တီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ၽြႃးသူၺ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ တီႈဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၽြႃးဢိၼ်ႇၵျိၼ်းတေႃး တီႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၶုၼ်ႇ၊ ၽြႃးသူၺ်ႇၵူႇ တီႈဝဵင်းမျေႇတူး၊ ၽြႃးသီႇႁတေႃး တီႈဝဵင်းၵပႂႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ရေဝတီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းရေႇဝတီႇ မေးသထေးၼၼ်ႇတိယ
2 - ရေဝတီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းရေႇဝတီႇ မေးသထေးၼၼ်ႇတိယ
လွင်ႈတၢင်း ၵေႃႉၽူဝ်ၸိုဝ်ႈၼၼ်ႇတိယ မေးၸိုဝ်ႈရေႇဝတီႇသေ ၽူဝ်သမ်ႉပဵၼ် ၽူႈၵူၼ်ႈလီ၊ မေးသမ်ႉပဵၼ် ၽူႈဢမ်ႇလီသေ သၽေႃးၸႂ်ၶႃ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ၼၼ်ႇတိယၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ထီႇၼဵဝ် လူႇလူႇတၢၼ်းတၢၼ်းသေ မိူဝ်ႈၽွင်းလႆႈၵႂႃႇပဵၼ်တီႈ မိူင်းၽီၼၼ်ႉ မေးမၼ်းရေႇဝတီႇ တၢႆသေ တေလႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈမိူင်းငရၢႆးလႄႈ ၽီငရၢႆးၶဝ် ဢွၼ်မၼ်းၼၢင်း ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႄ ႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႇတိယ၊ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် မၼ်းၼၢင်း ၼႅင်ၸႂ်ၼႅင်ၶေႃးတႄႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈ ယူႇၸွမ်းၼၼ်ႇတိယ လႆႈမိူဝ်းတူၵ်းငရၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ရေဝတီဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1946
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1940 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ  (အောင်မြေသာဇံရွာ, Aungmyaytharzan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးလေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218239 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1742 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2025 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3767 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၶလပ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၶလပ်ႉၵူင်း  (ခလပ်ကုန်းရွာ, Khalatkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194379 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 799 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 989 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1788 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၸိၼ်ႉၵၢႆႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈၸိၼ်ႉၵၢႆႇၵျီး  (စဉ့်ကိုင်ကြီးရွာ, Sintkainggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190725 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1356 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1427 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တွင်ၵႂၢႆး၊ ဢိူင်ႇ (တႂ်ႈ)
ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)
• #ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼႃး
• #ဝၢၼ်ႈလၢင်း
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶၢၼ်
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးသိမ်ႇ
ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၶိၼ်ႇတႄး
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း  (အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ, Okeshitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193829 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တွင်ၵႂၢႆး၊ ဢိူင်ႇ (တႂ်ႈ)
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈပႃႇၶႃး
ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၶိၼ်ႇတႄး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တွင်ၵႂၢႆး၊ ဢိူင်ႇ (တႂ်ႈ)
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတွင်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုၼ်မူင်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်ဝူဝ်း
• #သူၼ်မၢၵ်ႇၸွၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးၵၢင်ႉပၢၼ်း
• #ဝၢၼ်ႈႁၢင်ၼႃး
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1946
ၽိုၼ်ဢိင်
1946
တွင်ၵႂၢႆး၊ ဢိူင်ႇ (တႂ်ႈ)
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈပဵင်းလူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
သဵၵ်ႉၽျူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈသဵၵ်ႉၽျူင်း  (ဆိပ်ဖြုံးရွာ, Seikhpyone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,104 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢူၵ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၵျီး  (အုပ်ကြီးရွာ, Okegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ ဢူၵ်ႉၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194218 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1167 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2625 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ