cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ
ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈယေႇသု ပဵၼ်ၸဝ်ႈမသၢႆႇယႃႇ ဢၼ်ပျႃတိတ်ဝႆႉၼႂ်း ပပ်ႉထမ်းႁီးပြူး ဢၼ်ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ "ပပ်ႉထမ်းဢၼ်ၵဝ်ႇ" ပိုၼ်ႉထၢၼ် ပၢႆးၾိင်ႈတႅတ်ႈသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၼႄဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းလၵ်းပိူင်ယုမ်ႇယမ် (ecumenical creed) ဢၼ်မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉပၢၼ်ႁႅၵ်ႈ လႄႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ်တင်းလၢႆ ၼႂ်းၸၢဝ်းၶရိတ်ႉၶဝ်ယွမ်းႁပ်ႉ။ မီးၵၢၼ်ပိုၼ်ႊလၢတ်ႈၶေႃႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈယေႇသုလႆႈႁပ်ႉပျႃတိတ် သဵင်ႈၸူဝ်ႊ လႄႈထုၵ်ႇၽင်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇၶီးၸႂ်ၶိုၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇပၼ် ၸူဝ်ႊပၢၼ်ထႃႇဝရ ၸိူဝ်းၽူႈယုမ်ႇယမ်ၸဝ်ႈယေႇသုလႄႈ ၸိူဝ်းၽူႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈယေႇသုပဵၼ်ၽူႈၾူတ်ႇဢဝ်တၢင်းၽိတ်း ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉၶဝ်ယင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈယေႇသု ၶိုၼ်းမိူင်းၽီ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၵုမ်းၵႂၢၼ်းလႄႈၵႅတ်ႇၶႄ ၸဝ်ႈၽြႃး ပေႃလူင်ပဵၼ်ၸဝ် ၵိူင်းၶရိတ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်သွၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈယေႇသု တေပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တွၼ်ႇၽိင်ႈ  ၵူၼ်းႁဝ်းၵူႊၵေႃႉ တင်းၵူၼ်းၶီးလႄႈၵူၼ်းတၢႆ တေမႃးပၼ်ၸူဝ်ႊသၢၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ เ ပိူၼ်ႈတူၺ်းႁၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈယေႇသု ပဵၼ်တူဝ်ႈယၢင်ႇၸူဝ်ႊပၢၼ်ဢၼ်ႁၢင်ႊလီငၢမ်း လႄႈ ပဵၼ်ပႃး ၽူႈၽႄၵႂၢမး်သွၼ် လႄႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၽြႃး  လူင်းမႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း
မိူဝ်ႈယၢမ်းၸဝ်ႉ ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊၶရိတ်ႉ 21ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉမွၵ်ႉ 2.2 ႁဵင်လၢၼ်ႉၵေႃႉၼႂ်းလူၵ်ႈ  ပဵၼ်ၼိူင်ႈၼႂ်းသၢမ်ပုၼ်ႈႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၾႃႇ လႄႈ ပဵၼ်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်မီးၽူႈၼပ်ႉထိုဝ် ၼမ်တီႈသုတ်းၼႂ်းလူၵ်ႈ   ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်သႃႇသၼႃႇၵိုၵ်းၸိုင်ႈမိူင်း လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းပႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၵိူင်း
ၵူၼ်းႁဝ်း ၸွမ်းၼင်ႇဢွင်ႈတီႈယူႇသဝ်း၊ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄႇသႃႇသၼႇၶရိတ်ႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇသၢမ်ၵိူင်း။ 3 ၵိူင်းၼၼ်ႉၸမ်း
ပွင်ႇဝႃႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်း ပဵၼ်ၵိူင်းဢၼ်ၵဝ်ႇသေ ဢၼ်ယိပ်းၵမ်မၼ်ႈ ၵႂၢမ်းးသင်ႇသွၼ်ႇၶွင် ၸဝ်ႈယေႇသုသေယဝ်ႉ ၼပ်ႉယမ်ပႃး ၸဝ်ႈၼၢင်းမေႇရီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈလီၵူႊတူၼ်တူၼ်။ တီႈတႂ်းဝတ်ႉဝႃးၶွင်ၵိူင်းၼႆႉၼႆႉ တေမီးႁုၼ်ႈႁၢင်ႊ ၸဝ်ႈယေႇသု၊ ၸဝ်ႈၼၢင်းမေႇရီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈလီလၢႇလၢႆတူၼ်။ မီးသုၼ်ၵၢင်ၵုမ်းၵႂၢၼ်းယူႇတီႈ ငဝ်ႈလုမ်းသၼ်ႇတႃႇ မီး [ၸဝ်ႈသၼ်ႇတႃႇပႃႇပႃႇ ]]ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ ဢၼ်ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်မႃးတင်ႈတႄႇမိူဝ်ႈပၢၼ် ၽူႈတႅၼ်း ၸုမ်းဢွၼ်တၢင်းသူတ်း ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၽူႈလီ သီးၼူမ်းပႄတြူဝ်း  ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၼ်ႇတႃႇပႃႇပႃႇတူၼ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။  မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယိုၼ်ယွမ်း မႃးတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈၵုမ်းၵႂၢၼ်း သႃႇသၼႃႇတင်းသဵင်ႈတင်းလူင်လႄႈ ပုတ်ႈသိုုပ်ႇမႃးထိုင်  ၸဝ်ႈၼိူဝ်ႁူဝ်သၼ်တႃႇပႃႇပႃႇၾရၢၼ်ႉသိတ်ႉ ။ တူၼ်မိူဝ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်တူၼ်ႈထီႈ  266 ။ ၶႅတ်ႉႀလိၵ်ႉ မီးမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပေႃႈလူင်  လႄႈ မီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းမုၼ်ၸဝ်ႈၶႅတ်ႉႀလိၵ်ႉ  ။ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးၸိုင် ႁွင်ႉဝႃႈ ပြႃးတႃးbrother)၊ သင်ပဵၼ်ၽူႈယိင်း ႁွင်ႉဝႃႈ သိတ်ႉသတိူဝ်ႇ  (sister) မီးၽူႈၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇၵိူင်းၼႆႉယူႇမွၵ်ႇ 1000 လၢၼ်ႉေၵး။ သႃႇသၼႃႇၵိူင်းၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပေႃႈလူင် ပဵၼ်ၽူႈ ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၼႂ်းၵႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈတင်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆယဝ်ႉ။  ๆ
พิธีกรรมสำคัญในศาสนาคริสต์
พิธีกรรมสำคัญในศาสนานี้เรียกว่า "พิธีศักดิ์สิทธิ์" มีดังนี้
สำหรับนิกายโรมันคาทอลิกและนิกายออร์ทอดอกซ์ จะมีพิธีกรรมทั้ง 7 พิธี แต่สำหรับนิกายโปรเตสแตนต์ จะมีเพียง 2 พิธี คือ พิธีบัพติศมาและพิธีมหาสนิทศักดิ์สิทธิ์
ၵိူင်း
ပွင်ႇဝႃႈ ၵူႊမိူင်းမိူင်း ပဵၼ်ၵိူင်းဢၼ်ၵဝ်ႇသေ ဢၼ်ယိပ်းၵမ်မၼ်ႈ ၵႂၢမ်းးသင်ႇသွၼ်ႇၶွင် ၸဝ်ႈယေႇသုသေယဝ်ႉ ၼပ်ႉယမ်ပႃး ၸဝ်ႈၼၢင်းမေႇရီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈလီၵူႊတူၼ်တူၼ်။ တီႈတႂ်းဝတ်ႉဝႃးၶွင်ၵိူင်းၼႆႉၼႆႉ တေမီးႁုၼ်ႈႁၢင်ႊ ၸဝ်ႈယေႇသု၊ ၸဝ်ႈၼၢင်းမေႇရီႇ လႄႈ ၸဝ်ႈလီလၢႇလၢႆတူၼ်။ မီးသုၼ်ၵၢင်ၵုမ်းၵႂၢၼ်းယူႇတီႈ ငဝ်ႈလုမ်းသၼ်ႇတႃႇ မီး [ၸဝ်ႈသၼ်ႇတႃႇပႃႇပႃႇ ]]ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ ဢၼ်ပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်မႃးတင်ႈတႄႇမိူဝ်ႈပၢၼ် ၽူႈတႅၼ်း ၸုမ်းဢွၼ်တၢင်းသူတ်း ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၽူႈလီ သီးၼူမ်းပႄတြူဝ်း  ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၼ်ႇတႃႇပႃႇပႃႇတူၼ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။  မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယိုၼ်ယွမ်း မႃးတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈၵုမ်းၵႂၢၼ်း သႃႇသၼႃႇတင်းသဵင်ႈတင်းလူင်လႄႈ ပုတ်ႈသိုုပ်ႇမႃးထိုင်  ၸဝ်ႈၼိူဝ်ႁူဝ်သၼ်တႃႇပႃႇပႃႇၾရၢၼ်ႉသိတ်ႉ ။ တူၼ်မိူဝ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်တူၼ်ႈထီႈ  266 ။ ၶႅတ်ႉႀလိၵ်ႉ မီးမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပေႃႈလူင်  လႄႈ မီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸုမ်းမုၼ်ၸဝ်ႈၶႅတ်ႉႀလိၵ်ႉ  ။ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆးၸိုင် ႁွင်ႉဝႃႈ ပြႃးတႃးbrother)၊ သင်ပဵၼ်ၽူႈယိင်း ႁွင်ႉဝႃႈ သိတ်ႉသတိူဝ်ႇ  (sister) မီးၽူႈၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇၵိူင်းၼႆႉယူႇမွၵ်ႇ 1000 လၢၼ်ႉေၵး။ သႃႇသၼႃႇၵိူင်းၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပေႃႈလူင် ပဵၼ်ၽူႈ ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၼႂ်းၵႄႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉ
ၺွင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၺွင်ႇၵူင်း (ႁွင်ႇ) (ညောင်ကုန်း (မြောက်)ရွာ, Nyaungkone(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190112 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2441 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5086 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
Coordinated Universal Time
ပဵၼ်လၵ်းၸဵင်ပိူင်လူင် ဢၼ်ၼႄပၼ်ယၢမ်းမူင်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇၶႃႈဢေႃႈ။ တူဝ်ပွတ်းမၼ်းဝႃႈ UTC ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းၸပ်းၸမ်ၵၼ်တင်း လၵ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉ ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်တွၼ်ႈပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းလူၵ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉ UTC -12 သေ ပေႃးပဵၼ်တွၼ်ႈပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇလူၵ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉ UTC +12 ဢေႃႈ။ တွၼ်ႈတႃႇ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇတႄႉ ပဵၼ် UTC +6:30 ယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် UTC ၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ သႃႇပိူဝ်ႇ ၵႃႈတီႈဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉဢဝ် ၸႂ်ႉပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉ UTC သေလႄႈ ၶွမ်းၸိူဝ်းမီးၼိူဝ် ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးဢဝ်လႆႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၼင်ႇတႃႇႁိူဝ်းမိၼ်တေမိၼ်၊ တႃႇၸႂ်ႉၸွမ်း လူတ်ႉတေႃႉသူင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉ UTC ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလိူဝ်သေ လၵ်းယၢမ်းၵရိၼ်းၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1984
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
481
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1984
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
481
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1984
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1980 ႁူဝ်သိပ်းပီ
481
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:481
သၢၼ်ပုင်ႇ (သၼ်ပုင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသၢၼ်ပုင်ႇ (သၼ်ႇပုင်ႇ) (, Hsan Pong, ဆန်ပုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
59
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
မျိၼ်ႉၸူႇၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်ႉၸူႇၶျၢၼ်ႇ  (မဉ္ဇူခြံရွာ, Myintzuchan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸူဝ်ႇမူဝ်းၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190617 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1919 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2089 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၶိၼ်ႇလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇလႄႇ  (ခင်လယ်ရွာ, Khinlel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191023 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 744 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1460 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပၵၢၼ်ႇတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပၵၢၼ်ႇတပ်ႉ  (ပုဂံတပ်ရွာ, Bagantat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189716 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 591 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1135 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မၵျီးၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၸွၵ်ႉ  (မကျည်းစောက်ရွာ၊ Magyisauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192323 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4480 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (ရွှေဖလားကန် (မြောက်)ရွာ, Shwehpalarkan(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194647 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1233 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1419 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2652 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
Computer keyboard
ပေႃးဝႃႈတီႈ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶီးပူတ်ႉ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ computer keyboard ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈၼင်ႇ ၸၢၵ်ႇပေႃႉလိၵ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ဢဝ်ၼဵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် သေႃးသေ ၶပ်ႉၸႅၼ်ႇဝႆႉ တႃႇႁဵတ်းၼင်ႇ လီႇပႃႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇႁဵတ်းၼင်ႇ ၼဵၼ်ၶိူင်ႈၽႆးၽႃႉယဝ်ႉ။ တီႈ ၶီးပူတ်ႉ Keyboard ၼႆႉၵမ်ႉပႃႈၼမ် တေလႆႈႁၼ် ဢဝ်ႁၢင်ႈတူဝ်လိၵ်ႈ ပေႃႉတဵင်ၸပ်းတိတ်းသႂ်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်မၼ်းသေ ပေႃးႁဝ်းၼဵၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ် ၼဵၼ်ဢၼ် လႂ်ၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ႁၢင်ႈၽၢင်တူဝ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းတေဢွၵ်ႇမႃးပၼ်။ တူဝ်လိၵ်ႈမၢင်တူဝ်ၼႆႉ ပေႃးၼဵၵ်းၵမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ မၼ်းတေဢွၵ်ႇပၼ်သေ တႃႇမၢင် တူဝ်ၼႆႉ တၵ်းတေလႆႈၼဵၵ်း ၼဵၼ်လၢႆဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်သေ မၼ်းၸင်ႇတေဢွၵ်ႇပၼ်ၵေႃႈမီး။ ၼဵၼ်ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ၶီးပူတ်ႉ ၽၢင်ၼဵၵ်း ၼႆႉ မၼ်းတေဢဝ် တူဝ်လိၵ်ႈ၊ တူဝ်ၼပ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁၢင်ႈလၢႆး Signs ဢွၵ်ႇပၼ်သေ ပေႃးၼဵၵ်းပၼ်ၼဵၼ်လၢႆဢၼ်ႁူမ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၸမ်ႉ မၼ်းတေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵၢၼ် မႃးၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် မၼ်းတေပၼ်ၶေႃႈပူင်ၸူး ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ႁႂ်ႈႁတေ်းပၼ် ၵၢၼ်ႁဝ်းသေလွင်ႈလွင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်းသႂ်ႇၶဝ်ႈ ၼႂ်းၶွမ်း တင်းၼမ်တင်းလၢႆ မိူၼ်ၼင်ႇ  mouse, touchscreen, pen devices, character recongnition လႄႈ voice recognition ၸိူဝ်းၼႆႉသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶီးပူတ်ႉ ၽၢင်ၼဵၵ်းၼႆႉ မၼ်းတိုၵ်ႉပဵၼ် ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၼမ် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း တႃႇဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်းသႂ်ႇၶဝ်ႈၸူး တီႈၼႂ်းၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇယူႇ။ ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်တႄႉၵေႃႈ ၽၢင်ႈၼဵၵ်း ၶီးပူတ်ႉၼႆႉ ႁဝ်းၶႃးလႆႈၸႂ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁၢင်ႈတေႃႇၼႃႈ ၵၢၼ်ပေႃႉလိၵ်ႉ text entry interface  တွၼ်ႈတႃႇ ပေႃႉ လိၵ်ႈ၊ ပေႃႉတူဝ်ၼပ်ႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈၸူး word processor, text editor  ဢမ်ႇၼၼ် ၽရူဝ်ၶရႅမ်ႇ တၢင်ႇၸိူဝ်း။ ၼႂ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၼႆၸိူဝ်း ပဵၼ် လွင်ႈၼဵၵ်းၼဵၼ် ၽၢင်ၼဵၵ်းၼႆႉ မၼ်းၸႂ်ႉမႃး တွၼ်ႈတႃႇ ၵုမ်းၵမ် သွပ်ႉဝႄးလ်သေၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။  မၼ်းၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉပႃး တႃႇတေလဵၼ်ႈ ၵဵမ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ၊ ၽၢင်ၼဵၵ်း ၶီးပူတ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႁဵတ်းဝႆႉ ႁႂ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ လဵၼ်ႈၵဵမ်း ႁႂ်ႈပေႃးၼဵၵ်းလႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈ လူမ်လူမ်ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ ၽၢင်ၼဵၵ်း ၶီးပူတ်ႉၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈပၼ်ၶေႃႈပူင်ၸူး ပိူင်သၢင်ႈၶွမ်း Operation system တႃႇ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇသေၵွၼ်ႇ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ  Windows' Control-Alt-Delete ၼဵၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉ မၼ်းတေႁွင်ႉၼႃႈၵၢၼ် ဝိၼ်းတူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃး ဢမ်ႇၼၼ် မၼ်းတေဢိုတ်း ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ။ ဢၼ်ပဵၼ် command-line interface ၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ် ႁၢင်ႈတေႃႇၼႃႈ user interface  ဢၼ်ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ၽၢင်ၼဵၵ်း ၶီးပူတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ပတီးၵူင်း (ၵၢင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပတီးၵူင်း (ၵၢင်)  (ပုတီးကုန်း (အလယ်)ရွာ၊ Padeekone(Middle)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192761 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 902 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1063 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1965 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶႅၵ်ႇ၊ ဝွၵ်း
ၶႅၵ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈမႃးၵေႃႈ တေႃႈမႃးႁင်းၵူၺ်း ဢမ်ႇပႃးဢူၺ်းၵေႃႉ တႃႇတေႃႉၸုင်မိုဝ်း ၶူဝ်းႁွႆႈတိုဝ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇပႃးသင်။
ၽွင်းမိူဝ်ႈမိူဝ်းၵေႃႈ တေႃႈမိူဝ်းႁင်းၵူၺ်း ဢမ်ႇပႃးဢူၺ်းၵေႃႉ တႃႇတေႃႉၸုင်မိုဝ်း ၶူဝ်းႁွႆႈတိုဝ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇပႃးသင်။
ၽႅဝ်သေမႃးလိုဝ်ႈ ၽွင်းပႆႇယိုဝ်ႈၵႂႃႇ မႃးၽႃႇၸိူၵ်ႈၶိုမ်း ႁုတ်ႉၵိုမ်းမတ်ႉမၼ်ႈ လိမ်ႇၽၼ်ႈၵဵဝ်ႈတူဝ် လႆႈၶူဝ်လႆႈႁႆႈ လႆႈမႆႈလႆႈႁၵ်ႉ ဢမ်ႇမၵ်ႉတေႃးသ မၵ်ႉလေႃးၽပဵၼ် ဢမ်ႇယဵၼ်လႆႈမႃႈ ၵျွၵ်းၵႃႈၵူႈလွင်ႈ ၵၢမ်ႇယွင်ႈသဵင်ႈမူတ်း လႆႈပူတ်းပွႆႇၽႃႈ ဝၢႆႇၼႃႈပႅတ်ႈၵၼ် ယၼ်သိုပ်ႇတၢင်းၸႅၵ်ႇ ထုင်းၸဝ်ႈၶႅၵ်ႇ။
1153
1153
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1153
ဢေႇတီႇ 59
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:59
မႁႃရထဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇဢသတိသတႃႇၼ တီႈၽြႃးၵတ်ႉသပ
14 - မႁႃရထဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇဢသတိသတႃႇၼ တီႈၽြႃးၵတ်ႉသပ
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးၵတ်ႉသပၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇလိူဝ်ႁႅင်း လႆႈႁဵတ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉဝၢၼ်လူႇတၢၼ်း၊ လႆႈလူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်း ဢိၵ်ႇပႃႈ လႆႈႁဵတ်းတၢင်းလူႇလူင် ဢသတိသတႃၼလႄႈ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉလူင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းယူႇ မႁႃဝိႁႃရဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းသီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။ မႁႃရထဝၷ် ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။ ꧤႃၼဝႃရ ႁူဝ်ထီႉသၢမ် သုတ်းတီႈၼႆႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၼၢင်းယိင်းသၢဝ် ၵေႃႉၸၢတ်ႈတႅမ်ႇ
လွၵ်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၸၢတ်ႈသုင် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးလူႉလႅဝ်ၼႆႉ တႄႇမႃးယၢမ်းလႂ်ၼႆ ယင်းဢမ်ႇႁူႉလႆႈ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပီမိူင်းသွင်ႁဵင်ႁူၵ်းပၢၵ်ႇပီၼၼ်ႉ ၾိင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးၽႄႈလၢမ်းၸွတ်ႇၵႂႃႇၵူႈတီႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼ ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းလႄႈ ၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်မႃးဝႆႉယူႇတင်းႁိုင်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ - ၿြႁ်မꧣႃဝ ၿြႁ်မုၼေႃပုတ်တႃ၊ ...ၿြႁ်မၼေႃဝ သိထေႃဝꧣ်ၼေ၊ ႁီၼႃ ဢၼ်ၺေဝꧣ်ꧣႃ။ (ၻီ၊ ၼီ၊ ႓-႑႑႔၊ဢၷ်ၷၼ်ၺသုတ်တ) ပေႃးဝႃႈၼၼ်ၵေႃႈ ၶတ်ႉတိယၶဝ်ၼႆႉ ၼႂ်းၶိူဝ်းသီႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵွႆးပဵꧣ်ယႂ်ႇ၊ ယုမ်ႇယမ်ၸိူင်ႉၼႆ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶတ်တိယႃ ၿြႁ်မꧣ ဝိသ်သႃ၊ သုၻ်ၻႃ ၸꧣ်တလပုၵ်ၵုသႃ။ (ဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ႙႙႕) ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၼႂ်းတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ၶတ်ႉတိယၵွႆး မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ-ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶတ်တယေႃ ၻုၺ်ႉပၻံ သိၻ်ထေႃ။ (သံယုတ်တၼိၵႃယ၊ သႃၵႃထႃဝၷ်ၷေႃ၊ ႑႔၊ ၶတ်တယသုတ်တ) ၼႂ်းၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉၸႅၵ်ႇၽႄၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ရႃႇတျႃႇယၼလႄႈ ဝႃသိတႉထၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈပရမ်ႇမၼ ဢၼ်သုင်ဢၼ်မျၢတ်ႈဝႃႈၼႆလႄႈသင်၊ ၵေႃးသိယလႄႈ ꧤႃႇရတွႃႇၸၶဝ်ၸမ်ႉ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈပရမ်ႇမၼ ဢၼ်တႅမ်ႇယေႃႈ-ႁပ်ႉၶၢမ်ႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၼႂ်းၶတ်ႉတိယၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇၽႄၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇထႅင်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶတ်ႉတိယ ၸၢဝ်းသၵျၶဝ်ၼႆႉ ဝႃႈၶဝ်ပဵၼ်ၸၢတ်ႈသုင်ၼႆလႄႈသင်၊ ဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပသေႇၼတီႇၵေႃးသလၼႆႉ ပဵတ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၼႆလႄႈသင် ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ်သေ ၾိင်ႈပရမ်ႇမၼၸၢတ်ႈသီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ သုတ်ႉတၶဝ်ၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးတီႈတိၼ်ၶုၼ်သၢင်ၼႆလႄႈ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၼ်ႇတလလႄႈ ပုၵ်ႉၵုသၶဝ်သမ်ႉ တႅမ်ႇလိူဝ်သုတ်ႉတၶဝ်ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႄႈၵႆၵႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလႆႈတိူဝ်ႉမႅၼ်ႈၺႃးၶဝ်သေဢမ်ႇၵႃး သင်ဝႃႈၸၢတ်ႈသုင်ၵႂႃႇယဵပ်ႇၺႃးၵေႃႉငဝ်းၶဝ်ၵွႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႈၵႂႃႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽႂ်ယင်းဢမ်ႇတဵၵ်းၵိၼ်ၼမ်ႉ တီႈၼမ်ႉမေႃႇတႃႇၵူၼ်းၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၶဝ်ၵွၼ်ႇ။ မီးလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼိုင် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၵတိၼႆႉ ဢႃႇယုမီး (႑႖)ၶူပ်ႇသေ ၵႂႃႇတဵၵ်းၼမ်ႉတႃႇႁိူၼ်းၶဝ်။ ၽၢၼ်ၼႃႇလႄႈ ၼုင်ႈတင်းၶူဝ်းယွၵ်းၶူဝ်းမွင်ၵွႆး။ မိူဝ်ႈၽွၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လုၵ်ႉၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇသေ ယေႃးၶိင်းမႃး။ ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉၶႅၼ်ႈတွင်ႉၵၼ်တင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁၢင်ႈလီၾၢင်လီ၊ ၼိူဝ်ႉၼင်ၵေႃႈ ၶၢဝ်သွတ်ႇလွတ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တူဝ်ၶိင်းၵေႃႈ မင်ႈသင်ႈလႅပ်ႈလီဝႆႉ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶတ်ႉတိယၼႆ ၸႅင်ႈလီၼႃႇ။ ယွၼ်ႉတၢမ်ႇလႅတ်ႇမႆႈလႄႈ၊ ဢူၼ်ႈၼူၼ်းသေ တွင်ႉမႆႈၼမ်ႉဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇလဵပ်ႈမႃးႁိမ်းၼမ်ႉမေႃႇသေ မႃးတုင်းယွၼ်းၼမ်ႉတႃႇၵိၼ်။ ပၵတိတူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈၵႂႃႇ၊ ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇၵေႃႉၼႆႉ ပဵꧣ်ၽိၵ်ႉၶုသေ ပၢႆပဵၼ်ၸၢတ်ႈသုင်ၵွၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီၵိၼ်ၼမ်ႉမေႃႇဢၼ်ၼႆႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပၵတိၸင်ႇလဝ်ႈလၢတႈဝႃႈ "သႃႇမၼ ၶႃႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵꧣ်ၼၢင်းယိင်းသၢဝ်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႈၶႃႈဢေႃႈ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်ၼမ်ႉၼႆႉ ပၼ်တႃႇၸဝ်ႈႁဝ်းၵိၼ်တီႈၶႃႈ။" မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ- "ၼၢင်းသၢဝ်ဢိူၺ်း- ႁဝ်းၸဝ်ႈယွၼ်းတုင်းၼမ်ႉတီႈသူၵွႆး ႁဝ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇထၢမ်ၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇသႄႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၸၢတ်ႈသုင်ၸၢတ်ႈတႅမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉၸိူဝ်းပဵၼ်လၢႆလၢႆၸၢတ်ႈ ၸိူဝ်းမႃးၽိုၵ်းသႃတိုဝ်းၵမ်လွင်ႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လီယုၵ်ႉယွင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၶဝ်ၸဝ်ႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽိၵ်ႉၶုဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇတုင်းယွၼ်းယူႇလၢႆၵမ်းလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၸင်ႇသၼ်ႇသၢႆသေ လူႇတၢၼ်းၼမ်ႉၵိၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းယဝ်ႉ ၵိၼ်ၼမ်ႉသေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႖႘၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
မေႇ 1915
(26) ဝၼ်း
5
ၵႃၵူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵႃၵူင် (, Kar Kon, ကာကုန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1152
1152
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1152
ပတဵင်ႇၵလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပတဵင်ႇၵလေး  (ပုသိမ်ကလေးရွာ, Patheinkalay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတဵင်ႇၵလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189691 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပတဵင်ႇၵလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 766 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 851 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1617 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မွၵ်ႇမႆႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ, (မောက်မယ်မြို့), (Mawkmai), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တပျေႇတႃႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဢပျွၵ်ႉ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢပျွၵ်ႉ (တူၵ်း)  (အပျောက် (အနောက်)ရွာ, Ahpyauk(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢပျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194277 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢပျွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 490 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 619 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1109 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
မျွင်းဝ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈမျွင်းဝ  (မြောင်းဝရွာ၊ Myaungwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219105 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1616 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2032 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3648 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၸမ်ႇပူႇသီႇရိ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸမ်ႇပူႇသီႇရိ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉၼႆ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းပုပ်ႉပသီႇရိ ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ၁၀၉,၃၃၄ ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇပု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပု  (ရွာပုရွာ, Ywarpu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸူဝ်ႇမူဝ်းၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190618 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1919 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2089 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
58
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ပုင်ႇၸၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈ (, Pong Sam, ပုံစန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 13
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (13) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (44) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (321) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (322) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
1151
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတေႃး  (တောင်တောရွာ၊ Taungtaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192510 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 706 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1076 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1782 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1151
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1151
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1151
ၸရိယႃႇသၢမ်ပိူင်
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸိုၵ်ႉထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင် သၢမ်ပိူင်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇယူႇ။ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင်ၸဝ်ႈ သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၸရိယႃႇသၢမ်ပိူင်" ၼႆယဝ်ႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ (႓႙)၊ တြႃးပုတ်ႉထႃႉၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉ ႁႃႈ၊ႁူၵ်း၊ ၸဵတ်း) ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ သာသနာဝန်ကြီးဌာန၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားတော် (အထက်အဆင့် ရှမ်းဘာသာ)
ၶျွင်းတွင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းတွင်း (ႁွင်ႇ)  (ချောင်းဒေါင်း (မြောက်)ရွာ, Chaungdaung(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191315 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1362 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1613 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2975 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး
ၵႂၢမ်းတႆးၶေႃႈၼိုင်ႈ ဝႃႈဝႆႉ ၼၢင်းယိင်း မေႃပွင်မိူင်း ဢူမုၼ်ႁိူင်းတဵမ်ၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၶေႃႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၢင်းယိင်း။ ၼၢင်းယိင်းတႆးၵေႃႈ တႄႇဢဝ် ပၢၼ်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ဢိၵ်ႇ ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ် ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇမၼ်း မီးမႃးတင်းၼမ်။ ၼႂ်းၼၢင်းယိင်းတႆး ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃးၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼၢင်းၼိုင်ႈ။ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းၼၢင်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပၢႆးသိုၵ်း၊ ပၢႆးမိူင်း၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ပေႃးလႆႈၼပ်ႉယမ်ယဝ်ႉ။
ၶျွင်းတွင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး
မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်း ၼၢင်းယိင်းမေႃပွင်မိူင်း ဢူမုၼ်ႁိူင်းတဵမ်ၾႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၾႃႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈ (ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မေး ၸဝ်ႈၾႃႉသေလႄႈ ပဵၼ်ၼၢင်းၾႃႉ) တူဝ်မၼ်းၼၢင်း တိုၼ်းၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၼၢင်းယိင်းသေ ပွင်ၵၢၼ်မိူင်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး ပဵၼ်ၶေႃႈသဵင် တႆးလႄႈ ပႃႇလိလု လေႃးၵၼ်။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵွင်တႆးၼၼ်ႉသေ ၶဝ်မီး ပီႈၼွင်ႉသၢမ်ၵေႃႉ။ ပီႈဢၢႆႈမၼ်းၼၢင်း ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵွင်ၽူးၶမ်း၊ ၸိုဝ်ႈၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈဢိၼ်းတလႅင်းသေ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1865 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈမၼ်းၼၢင်း ၸဝ်ႈၵွင်တႆး ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇမိူဝ်ႈ 1871 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုမၼ်းၼၢင်း တိုၵ်ႉလႆႈ 16 ပီ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ပီႈဢၢႆႈမၼ်းၼၢင်း ၸဝ်ႈၵွင်ၽူးၶမ်း သိုပ်ႇပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇ။
မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းသေတႃႉ ထၢတ်ႈၸႂ်မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ႁတ်းႁၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းၼၢင်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇပၢႆးသိုၵ်း၊ ၽၢႆႇပၢႆးမိူင်း၊ ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်း ၶီႇမႃႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈသေဢမ်ႇၵႃး ၽၢႆႇတိုၵ်းသိုၵ်းၵေႃႈ တေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းပိူၼ်ႈ။ တီႈႁူဝ်ၶႅၼ်မၼ်းၼၢင်း တၢင်းသွင်ၽၢႆႇၵေႃႈ လႆႈႁၼ် သမ်းမိုၵ်ႉလမ်ဝႆႉလူးၵွၼ်ႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈတူဝ်မၼ်းၼၢင်း မၢင်တီႈ ယင်းၵွႆၽင်ၶႅပ်းဢၢင်းဝႆႉၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတေ ဝူၼ်ႉတူၺ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းၼၢင်းလႄႈ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်းၼၢင်း ဢိၵ်ႇ တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၼ်းၼၢင်းၸိုင် တေထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယိင်း မင်ႈသင်ႈလူင်ၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ၵူၺ်းပဵၼ် တူဝ်သေးတူဝ်ယွမ်ဢွၼ်ႇၵူၺ်း။ တၢင်းႁတ်းႁၢၼ်မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉတႄႉ ထၢင်ႇၸႅင်ႈ တမ်ႈတီႈ ႁူၺ်ႇတႃလမ်မၼ်းၼၢင်း ၼၼ်ႉယူႇ။ ႁူၺ်ႇတႃမၼ်းၼၢင်း လမ်ႁိူဝ်ႈလီသေ မီးလွင်ႈ ၸၼ်ၸႂ်ဝႆႉတႄႉတႄႉ။
ပၢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းၾႃႉ သၢမ်ပွၵ်ႈ
မၼ်းၼၢင်းလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းၶမ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢုင်းၼၼ်ႉ မီးပၢၼ်ဢွၼ်တီႈၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇတႄႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်သေ မီးမႃးလုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈႁွင်ၶမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႃႈႁိူၼ်းၶႃသွင်ၵေႃႉ ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းသေ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ၶိုၼ်းၽၢတ်ႇၵၼ်သေ မၼ်းၼၢင်း ၶိုၼ်းလုၵ်ႉၵဵင်းၶမ်း ၶၢႆႉမႃးယူႇ ၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1893 ပီႈဢၢႆႈမၼ်းၼၢင်း ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင်ၼၼ်ႉ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇလႄႈ တႃႇတေဢဝ် ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းၼၢင်း ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈဢိၼ်းတလႅင်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉသေတႃႉ ဢႃႇယုမၼ်း တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼွႆႉယူႇသေ ၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး ၸင်ႇပုတ်ႈတၢင်ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းၼၢင်းသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၼၢင်းၾႃႉၵဵင်းတုင် မိူဝ်ႈပီ 1893 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼၢင်းၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသေ မၼ်းၼၢင်း ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵွၼ်းၼႃႈၵၢၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈၵဵင်းတုင် ႁိုင်ၵႂႃႇ သွင်ပီ၊ ထိုင်မႃး 1895 ၽူဝ်ႇၵဝ်ႇမၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းၶမ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢုင်းသမ်ႉ ၼွၼ်ႈၽေးၵႂႃႇ။ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၢင်း တႃႇတေပုတ်ႈၼင်ႈႁေႃၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၵေႃႉလဵၵ်ႉလႄႈ တီႈၵဵင်းၶမ်း ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၸွမ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇၵွၼ်းထိင်းၼႃႈၵၢၼ်ႁေႃ ၵဵင်းၶမ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၼၢင်းၾႃႉၵဵင်းၶမ်း 12 ပီ၊ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၢင်းၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵေႃႉယႂ်ႇမႃး ဢဝ်ၸၼ်ႉတႃၶုၼ် ၼွပ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈႁွင်ၶမ်း သိုပ်ႇဢုပ်ႉ ၵဵင်းၶမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇယၢၼ် ၵဵင်းၶမ်း ၶႄႇၶဝ် သမ်ႉမႃးပူၼ်ႉပႅၼ် လႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးလႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး လႆႈၵႂႃႇၸွမ်း ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵႅဝ်ႈဢိၼ်းတလႅင်းသေ ၵႂႃႇတိုၵ်းၶႄႇ ၽူႈပူၼ်ႉပႅၼ် လႅၼ်လိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်ယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ မၼ်းၼၢင်း လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇပဵၼ် ၸဝ်ႈၼၢင်းၾႃႉ တမ်ႈတီႈ လႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းပူးလူင် ၶၢဝ်းတၢင်း သီႇပီ။ ၵမ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၼၢင်းၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းထူၼ်ႈသၢမ်ၼႆယူႇ။
ပၢၼ်ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်
ထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢဵင်းလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ် လႆႈႁူႉႁၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶၼ်မၼ်းသေ ယွင်ႈယေႃးၼပ်ႉယမ် မၼ်းၼၢင်းတႄႉတႄႉ။ တႃႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ မိူင်းတႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း လႆႈၸႂ်ဢႅင်းၵလဵတ်ႈ လိူဝ်သေ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မီးပၢင်ၵုမ်လႄႈ မိူဝ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ဢဝ်ၵွင်ႈပွတ်း ၶတ်းဢႅင်ႈၶတ်းဢႅဝ် ၶီႇမႃႉသေ မႃးၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်လူၺ်ႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းႁတ်းႁၢၼ် ၼၢင်းယိင်းငၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆယူႇ။
ၵေႃႉၵျပၢၼ်ႇၶဝ် လႆႈၾၢင်ႉ
ထိုင်မႃး ၶၢဝ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵေႃႉဢၼ် ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် လႆႈဝႆႉသတိ လႆႈၾၢင်ႉသေ ပႂ်ႉတူၺ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃးၼႆႉ ပႃႈဝႆႉ ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽဝႃႉမၼ်းၼၢင်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ လၢၵ်ႇလၢႆးယူႇ၊ ၼႂ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလႆႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလဵဝ်ၵူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃးၼႆႉတႄႉ လႆႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၼၢင်းၾႃႉ ဢုပ်ႉသၢမ်မိူင်း (1) မိူင်းၵဵင်းတုင် (2) မိူင်းၵဵင်းၶမ်း (3) မိူင်းပူးလူင်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၼၢင်းလႅၼ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ လွင်ႈဢုပ်ႉမိူင်း ၵွၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းၵွၼ်းလႆႈလီတႄႉတႄႉ။ ၶေႃႈၸိသင်ႇမၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ၵေႃႈ ႁပ်ႉဢဝ်လႆႈသေ ၽွမ်ႉႁဵတ်းၸွမ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်းမၼ်းၼၢင်း ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ဝဵင်းၼိဝ်းတေႇလီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပွႆးၶုၼ်ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ၶိုၼ်ႈႁေႃ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၼိဝ်းတေႇလီႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃးၼႆႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၼၢင်း ၶီႇၸၢင်ႉသေ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး ၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႆႉဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉလဵဝ် ၽူႈၶီႇၸၢင်ႉ မႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပၢင်ၵႅဝ်ႈၼႆယူႇ။
ၵူၼ်းၵႃႉလူင် ၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး
ၼၢင်းၾႃႉသၢမ်မိူင်း ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃးၼႆႉ ထိုင်မႃး 1938 ၸင်ႇလိုဝ်ႈၵၢၼ် ႁၢင်ႈႁေႃသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၽဝႃႉၵူၼ်းၵႃႉၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈမႃးပဵၼ် ၽဝၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇၵေႃႈ မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းၼင်ႇပိူၼ်ႈယူႇ။ မၼ်းၼၢင်း ဢဝ်ၵႃးလေႃႇလီႇဢွၼ်ႇ လမ်းၼိုင်ႈသေ တေႃႉၵုၼ်ႇတေႃႉၶူဝ်း ၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလူင်းလူင်း တူၼ်ႈတီးလႄႈ ၵဵင်းတုင်ယူႇ။ မၼ်းၼၢင်း တိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်တူၵ်း ၶတ်းၸႂ်ပူၵ်းတင်ႈ ၽဝႃႉမၼ်းယူႇတႃႇသေႇ။ ႁူၺ်ႇတႃမၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ တေႃႈတိုၵ်ႉ လိူမ်ႈလမ်မီးႁႅင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မၼ်းၼၢင်း ႁႃႁွမ်လႆႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး လႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တေႃႇလွင်းၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၢင်း ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းၶမ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈႁွင်ၶမ်းသမ်ႉ ဢဝ်ၵွင်ႈသေ ယိုဝ်းတၢႆပႅတ်ႈ ၶႃႈၸႂ်ႉမၼ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၸင်ႇဢဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ မိူဝ်းဝႆႉတီႈ တူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵဵင်းၶမ်း ဢမ်ႇမီးၽႂ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ၵဵင်းၶမ်း သွၼ်ႈယူႇတႂ်ႈမိူင်းၼၢႆးပႅတ်ႈ မိူဝ်ႈ 1920 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး
Morris Collis ၽူႈတႅမ်ႈပပ်ႉလိၵ်ႈ Lords of The Sun Set တႅမ်ႈလွင်ႈ ၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃးဝႃႈ " Albe Ruler than Man မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈဢုပ်ႉမိူင်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလိူဝ်သေ ၵူၼ်းၸၢႆးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ၊ Leadership is her quality လွင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉမၼ်းၼၢင်း" ၼႆသေ ယွင်ႈယေႃးဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
ၶၼ်းတီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၶၼ်းတီး  (ခန္တီးကြီးရွာ, Khantigyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190859 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 661 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 773 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1434 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပတီးၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပတီးၵူင်း (ႁွင်ႇ)  (ပုတီးကုန်း (မြောက်)ရွာ၊ Padeekone(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192760 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 902 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1063 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1965 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဢေႇတီႇ 58
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်း ၼမ်ႉၶမ်း
ငဝ်ႈပိုၼ်း
ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးတေမႃးသွၵ်ႈၶႆႈႁႃပိုၼ်းၵဝ်ႇၵဝ်ႇၼႆၸိုင် ပိုၼ်းၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ႈၶမ်း (ၼမ်ႉၶမ်း) ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။ ၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ႈၶမ်းၼႆႉ မီးယူႇဝႆႉ ႁူဝ်ဝဵင်း ဢၼ်တေ ၶဝ်ႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၸွမ်းၶူၼ်တၢင်းၵႃး မူႇၸႄႈလႄႈ ၼမ်ႉၶမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း တိုၵ်ႉတင်ႈႁေႃ ယူႇတီႈထုင်ႉမၢဝ်း ဝဵင်းၸႄႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ မီးဝႆႉလုၵ်ႈယိင်းသၢဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ ဢေႇတီႇ 1058 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းပူးၵမ်ႇ ဢၼေႃႇရထႃႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းသေ ဢၢၼ်းတေၵႂႃႇပၢင်း ၶဵဝ်ႈၵႅဝ်ႈငႃးသႅင်ြၽႃး တမ်ႈတီႈ မိူင်းၶႄႇ တမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢုတီႇပႂႃးယူႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶုၼ် ဢၼေႃႇရထႃႇ ၽႅဝ်မႃးတီႈထုင်ႉမၢဝ်း ၼမ်ႉၶမ်းသေ မႃးၵိုတ်းလိုဝ်ႈ တီႈၵွင်းလွႆၸွၼ်ႈ တီႈဢၼ်မုင်ႈသႃႇၼၼ်ႉ ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းသၢဝ်မၼ်း ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃႈ ၵူပ်ႉၵူႈပၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢၼေႃႇရထႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈၵေႃႈ မီးဝႆႉ သၢတ်ႇၶမ်းႁႃႈၽိုၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်း ယၢမ်းၽွင်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼႆ မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇလႆႈဢဝ် သၢတ်ႇၶမ်းလူႇတၢၼ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ထႃႇပၼႃႇတႄႇပဵၼ် ထၢတ်ႈၵွင်းမူးႁူဝ်ပိုင်း သူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵွင်းမူး ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈႁိမ်း မၢၼ်ႈၶမ်း(ဝၢၼ်ႈၶမ်း) ၼႆ့ ပဵၼ်ၵွင်းမူးၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ တႄႇဢွၼ်တၢင်းသေ ၵွင်းမူး ဢၼ်မၼ်းၼၢင်း တႄႇၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄ့ ပဵၼ်ၵွင်းမူးထၢတ်ႇပေႇႁူ (မီးႁိမ်းမၢၼ်းတလေး) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1150
1150
ၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်း ၼမ်ႉၶမ်း
ပၢၼ်ဢလွင်းၸီႇတူႇ
ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 504 ၼီႈၼၼ်ႉ ႁေႃၶမ်းဢလွင်းၸီႇတူႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း တႃႇတေၵႂႃႇပၢင်း ၶဵဝ်ႈၵဵဝ်ႈငႃးသႅင်ြၽႃး တီႈမိူင်းၶႄႇလႄႈ လႆႈမႃးလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈမၢၼ်ႈၶမ်းၼႆႉသေ သမ်ႉလႆႈႁၼ် ၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ၶမ်းၼႆ့လႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး တၢင်ႇထီးၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ လိုၼ်းလၢႆးဝၢႆးမႃး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ပဵၼ်ၸွမ်းၼင်ႇ "ႁိုင်မႃး ၼမ်ႉလၢႆၵေး ၶုၼ်လၢႆၽိင်ႈ" ၼႆလႄႈပိူင်ၽၢင်သႃႇသၼႃႇၽြႃး ၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်းၼႆႉၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈလူႉၶၢတ်ႇယၢတ်ႇပင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 58
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်း ၼမ်ႉၶမ်း
ပၢၼ်သျိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇ
ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1130 ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းဢီႇ (ၼၢင်းၸုမ်ႈမိူင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸဝ်ႈၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ "သျိၼ်ႇၽိဝ်ႇသျိၼ်ႇ" ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၶွပ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်မၼ်းၼၢင်းသေ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်း၊ မေႃၵေႃႇ၊ မေႃမိုဝ်း ၼႂ်းႁေႃမႃးၵေႃႇၵုမ်း လုမ်းလႃးၶိုၼ်း ၵွင်းမူးမၢၼ်ႈၶမ်းၼႆႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။
1150
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 58
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵျႃႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇဢူးယဵၼ်ႇ (ကြာဥယျာဉ်ကျွန်းရွာ, Kyaruyinkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇဢူးယဵၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190232 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 367 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 427 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 794 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 58
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1150
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျႃႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢေႇတီႇ 58
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1150
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်း ၼမ်ႉၶမ်း
ဢိင်ႇသၼ်ႇ ၵွင်းမူးလူႉ
ႁွတ်ႈထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1285 ၼီႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢိင်ႇသၼ်ႇလူင်လႄႈ ၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ႈၶမ်း လႆႈၶၢတ်ႇပုတ်းလူႉပင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇမီး ၵူၼ်းလူႁၼ်လုမ်းလႃးလႄႈဢွင်ႈတီႈၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ႈၶမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ထိူၼ်ႇပဵၼ်ယုမ်း ႁူမ်ႇမုင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈသဵင်ႈယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ပေႃးထိုင်မႃး ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း ဢွင်ႈတီႈၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်းၼႆႉ သၢႆငဝ်းလႅင်းၵႆႉလုၵ်ႉႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းထွင်ႇ ပေႃးႁိူဝ်ႈလႅင်းၶိုၼ်ႈၽႃႉၶိုၼ်ႈမွၵ်ႇၵႂႃႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း သမ်ႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ငဝ်းၽႆးၽီၽဵတ်ႇၽိူဝ်ႉၼႆလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇသူႈလႃႈလီႈႁတ်းၵႂႃႇ ဝႆႈသႃ တီႈၵွင်းမူးႁၢမ်းလူင်ၼၼ်ႉ။
1150
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 58
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်း ၼမ်ႉၶမ်း
မႄးၵုမ်းၶိုၼ်း ၵွင်းမူး
ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1343 ၼီႈ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်း၊ ပီသႃႇသၼႃႇ 2525 ၼၼ်ႉ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶႃႇ ၼႃႇယၵ တူင်ႇဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းလႄႈ မေႃယႃလူင် ၼႃႇၵႃႉတဵင်းလႅင်ႇ (ႁူင်းယႃလူင်ၼမ်ႉၶမ်း) ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လုင်းၸၢႆးတႃႇဢေး (ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇမိူင်း) ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းၵေႃႇ ၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ႈၶမ်း ပဵၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ႈၶမ်းၼႆႉ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ် ႁဵတ်းမႃးယဝ်ႉသေတႃႉ ၵေႃႉၽူႈယူႇၸမ်လူႁၼ်လုမ်းလႃး ဢမ်ႇသိုပ်ႇမီးမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပွၵ်ႈၼႆ့တႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေမီးၵေႃႉၽူႈလူႁၼ် လုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးၵႂႃႇဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃးၼၼ်ႉ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းၶဝ် ၸင်ႇၵႂႃႇၽိတ်ႈပၢင်း ၽူႈၼႄၵမ်ႇမထၢၼ်း တီႈၵျွင်းတေႃး ၸဝ်ႈဢူးပၺ်ႇၺႃႇသႃႇရ မႃးပူၵ်းတင်ႈၵျွင်း ႁိမ်းၵွင်းမူးသေ ပူၵ်းပွင်ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇမီးသင် လႆႈတီႇယုမ်းၶိူဝ်း တႄႇတင်ႈပဵၼ် ၵျွင်းပုပ်ႉပႃႇယူင်ႇသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ပရိယတ်ႉတိ ပတိပတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ဝႆႉယူႇတႄ့တႄ့ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇသႃႇရ (ၼမ်ႉၶမ်း)ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ် ၶတ်းၸႂ်ၶိုင်ပွင် ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ႁႅင်းယႂ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ ဝၢႆးၸဝ်ႈမႃးယူႇ တီႈၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ႈၶမ်းယဝ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင်သႃႇသၼႃႇ ဢၼ်မုတ်းၼေႃႇဢွၵ်ႇမႃး တမ်ႈတီႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၸိုင်- ဝၼ်းပွႆးၵွင်းမူးမၢၼ်ႈၶမ်းတႄ့ ပဵၼ်ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ် မူၼ်းသေ ပဵၼ်ပွႆးၵွင်းမူး၊ ပွႆးၽြႃးလူင်၊ ပွႆးလွင်းသွမ်း သင်ႇၶႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၵွင်းဢွင်ႈတီႈၵွင်းမူးလူင် မၢၼ်ႈၶမ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈယဵမ်ႈတီႈတူၺ်း တီႈလူႇတီႈဝႆႈ တီႈလႆႈမႃး တိုဝ်းၵမ်ၵၢၼ်ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဝိပတ်ႉသၼႃႇသေဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇတူၺ်း ၵူႈဝၼ်းၵူႈဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးၽႅဝ်ၼမ်ႉၶမ်းသေ ဢမ်ႇၽႅဝ်ၵွင်းမူးမၢၼ်ႈၶမ်း ပေႃးၼႆၸိုင် တေလႆႈဝႃႈ ပႆႇၽႅဝ်ၼမ်ႉၶမ်းၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၽႅဝ်မႃးဝဵင်ႈၼမ်ႉၶမ်းၸိုင် ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈမႃးထိုင် ၵွင်းမူးလူင်မၢၼ်ႈၶမ်းသေၵမ်း။
1150
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 58
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1150
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 58
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:58
1150
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 89
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:89
ပꩪမဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
1 - ပꩪမဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ တင်းၽူဝ်တင်းမေး မိူၼ်ၼင်ႇ ၼွင်ၼမ်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်သေ လႆႈလူႇတၢၼ်း သွမ်း၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းမႃးလႄႈ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ ပꩪမဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပိုင်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
895
‘’’895’’’
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:895
ၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း  (ကြံခင်းရွာ, Kyankhin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189702 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3279 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3485 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6764 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1826
'''1826’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1826 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1820 ႁူဝ်သိပ်းပီ
480
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လႄးပွႆးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႄးပွႆးၵူင်း  (လှည်းပွဲကုန်းရွာ, Hlepwekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191592 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 774 ၊ ယိင်း 1040 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1814 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
480
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လႄးပွႆးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
480
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:480
မွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ, (မောက်မယ်မြို့နယ်), (Mawkmai Township), ၼႆႉ မီးၼႂ်း  ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
တွင်ႇပ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပ  (တောင်ဘရွာ၊ Taungba) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192450 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 649 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 712 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1370 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 14
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (14) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (45) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (320) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (321) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ပူႇမဵင်ႇတရ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပူႇမဵင်ႇတရ (ဘူမိန္ဒရရွာ, Bumeindara) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190114 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2441 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5086 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢပျွၵ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢပျွၵ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)  (အပျောက် (အရှေ့)ရွာ, Ahpyauk(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢပျွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194279 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢပျွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 490 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 619 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1109 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
မၵျီးတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးတၢၼ်း  (မကျီးတန်းရွာ, Magyitan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွင်းဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190477 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 635 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 663 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1298 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မလႂႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈမလႂႃႉၵူင်း  (မလွှကုန်းရွာ၊ Mahlwakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192040 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1616 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2032 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3648 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
တပျေႇတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)  (သပြေသာ (အရှေ့)ရွာ, Thapyaythar(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191742 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 681 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1405 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၻုတိယဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
2 - ၻုတိယဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇဢၼ်ဝႃႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉသေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈသိူဝ်းသႃႇၽီယူႇ ၻုတိယဢၷႃရိယဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သွင် သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1149
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1149
1513
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပႃႇဢိုတ်ႇ (ဢိူဝ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပႃႇဢိုတ်ႇ (, Par Ait, ပါအစ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1513
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1513
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 15
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ဢွၵ်ႉၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉၵျွၵ်ႉၽျႃႇ  (အောက်ကျောက်ဖျာရွာ၊ Aukkyaukhpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193057 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဢေႇပရႄႇ 1984
(26) ဝၼ်း
5
894
‘’’894’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:894
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတိတ်ႉၵူင်း  (ကံသစ်ကုန်းရွာ, Kanthitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218150 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3279 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3485 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6764 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၽလၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇမၢၵ်ႇမူင်ႈ
3 - ၽလၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇမၢၵ်ႇမူင်ႈ
ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈဢဝ် မၢၵ်ႇမူင်ႈသီႇလုၵ်ႈ လူႇတၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇသေ လႆႈၵႂႃႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁၢင်ႈႁေႃ ဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်သဝ်မၼ်းပဵၼ် သႅင်လႅင်ပတ်ႉတမျႃးၼၼ်ႉ ၽလၻႃယၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သၢမ်သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပꩪမဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဝၢၼ်ႈလူင်ၵျႃႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈလူင်ၵျႃႇဢူးယဵၼ်ႇ (ကြာဥယျာဉ်ရွာမရွာ, Kyaruyinywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇဢူးယဵၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190231 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 367 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 427 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 794 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵွင်းမူးသႃးသႅင် (ပၢင်ႇၶမ်း)
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ၵွင်းမူးသႃးသႅင် တီႈမၢၼ်ႈပၢင်ႇၶမ်း
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပၢၵ်ႇပီပၢႆပၢႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပိူင်ႇၼမ်ႉငမ်းလိၼ် ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်သၢမ် ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်သႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းၼမ် ႁွင်ႉဝႃး ၸဝ်ႈၾႃႉထဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ မီးသီႇၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်သၢမ် (ၶုၼ်သႃႇ) ၸမ်း ပဵၼ်ၽူႈမီးဢမ်းၼၢတ်ႈ (ဢႃႇၼႃႇ) ဢူမုၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈလၢႆယိူင်ႈၼႆလႄႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ပိူင်ႇၼမ်ႉၽွင်းလိၼ် တီႈထႃႇၼ ဝဵင်းပၢင်ႇၶမ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၾႃႉၶၢႆႉၵႂႃႇ တင်ႈဝဵင်းၸေႊလၢၼ်ႉသေ တီႈဝဵင်းပၢင်ႇၶမ်း ၸမ်း ႁွင်ႉဝႃး မၢၼ်ႈပၢင်ႇၶမ်း မီးယူႇတေႃႇထိုင် မိူဝ်ႈလဵဝ် ယူႇဢိူင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ လွႆၵိဝ်ႇၼွၵ်ႇ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမူႇၸေႊၵႂႃႇ တၢင်းၵႆမီး သၢမ်လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၸေႊလၢၼ်ႉမႃးၼႆၵေႃႈ မီးသၢမ်လၵ်းတဵမ်ၼင်ၵၼ်၊ တေႃႈလဵဝ် ယူႇၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းမူႇၸေႊယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉထဝ်ႈၵေႃႈ ၽုတ်းပေႃႇ မီးၸႂ်ၸေႇတၼႃႇ သတ်ႉထႃႇတြႃးတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၶႂ်ႈၵုမ်းၵေႃႇ ၵွင်းမူးၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် ၶိူဝ်းၾႃႉတင်းသဵင်ႈ လႆႈၸႂ်ၵၼ်သေ ၸင်ႇလိူၵ်ႈ ဢွင်ႈတီႈထႃႇၼ ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ သၢင်ႇထုၵ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇလိူၵ်ႈလႆႈ တီႈတႄႇၵွင်းမူး ဢၼ်မီးယူႇ တေႃႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈထႃႇၼ ပတိရူႇပ တီႈလီဢွင်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ ဢမ်ႇၵႃး ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးလႆႈပူႇၸေႃႇ ၶုပ်ႉၵၢၼ်းဝၢၼ်းဝႆႈၼႆ တၵ်းမၢၵ်ႈမီး သီႇရိမင်ႇၵလႃႇ တဵမ်ထူၼ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ သၵ်ႉၵရဵတ်ႉ 1239 ၼီႈ လိူၼ် 3 မႂ်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉထဝ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆသေ တေၵုမ်းၵေႃႇ ၵွင်းမူးၼႆလႄႈ ၸၢင်ႈၵေႃႇ (ပန်းရံ) ပဵၼ် ၵူၼ်မၢၼ်ႈသွၼ်းလူင် ယူႇၼႂ်းဢိူင်ႇၼမ်ႉၶမ်း ပဵၼ်ၸၢဝ်းတႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵေႃႇသၢမ်ပီ ၸင်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း ဢၢင်းၵတေႇတႃးလိုမ်ႉ သွင်ၸၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ၶူတ်ႉႁဵတ်းၼွင်မင်ႇၵလႃႇ သီႇၸဵင်ႇ၊ ႁွင်းဝဵင်းလုၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၵႃး မိူဝ်ႈၵူၼ်းမႃးလူႇ မၢးတၢၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈမီး ၼမ်ႉၵိၼ်ငၢႆႈၼၼ်ႉ ၶူၼ်ႉၼမ်ႉမေႃႇ ၵိုၵ်းဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵွင်းမူးဝႆႉမေႃႇၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႇႈ ၼမ်ႉမေႃႇၽိူၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
တႃႇတေသႂၢင်း ထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉထဝ်ႈ ၸင်ႇတူၵ်းၵူၼ်းၸႂ်ႉ သွင်ၵေႃႉ တႃႇၵႂႃႇပၢင်းဢဝ် ၶႃႈၽေႃးထိ (ၵိင်ႇမႆႉၽေႃးထိ) တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆလႄႈ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ ႁိုင်ႁူဝ်လိူၼ်မၼ်း ၸင်ႇတေထိုင် တူၼ်ႈၽေႃးထိယဝ်ႉ ၸင်ႇယွၼ်းၶႂၢင်း တီႈၵေႃးပၵ ၽူႈပႂ်ႉတူၼ်ႈၽေႃးထိၶဝ် ႁႂ်ႈလႆးယွၼ်းၶႃႈၽေႃးထိၶဝ် တႃႇတေမိူဝ်းသျၢင်းထၢတ်ႈ ၵွင်းမူး မိူင်းၶူၶႃႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵေႃးသမ်ႇၽီႇ သီႇဝိရတ်ႉထ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼႆလႄႈ၊ ၵေႃးပၵၶဝ်ၵေႃႈဝႃႈ တႃႇတေၽၼ်းဢဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ်လႆႈ ပေႃးထိူၵ်ႈသူၸဝ်ႈ ပိုင်ႈဢိင်ၼႆ သူယွၼ်း (ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ)ဢဝ်တႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉၵေႃႈ သူးယွၼ်းသေ မိူဝ်ႈထိုင်ၵၢင်ၶိုၼ်းမႃး ၽူၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇတူၵ်း လူမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမႃး ၶႃႈၽေႃးထိၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်း လူဝ်ႇလူဝ်ႇတူၵ်းလူင်း ႁင်းၶေႃၼင်ႇ ၶႃသူးယွၼ်း တႄႉၼင်ႇဝႃႈယဝ်ႉ။
ၶႃၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇလူင်လၢင်သေ လႆႈမႃး ၵႅဝ်ႈဢၢပ်ႈထိုင်မိုဝ်း ၸဝ်ႈၾႃႉထဝ်ႈ လႆႈသႂၢင်းထၢတ်ႈၵွင်းမူး ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ထၢတ်ႈတေႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၶိူင်ႈၵူဝ်းၶိူင်းႁွမ်း တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ပိူင်ႁၢင်ႈၵွင်းမူး
ႁၢင်ႈပိူင် ၵွင်းမူးၸမ်း မီးၼေႃႇ ၵွင်းမူးဢွၼ်ႇ 8 သူႇ၊ မီးမုၵ်ႉလိုင်ႇ သီႇၼႃႈမိူင်း၊ ယေႈၼႃႈ မီးမုၵ်ႉသွၼ်ႉ သၢမ်မုၵ်ႉ မိူၼ်သိၵ်ႈၶူဝ်လႆသေ လူင်းမႃး ၵူႈၽၢႆႇ ၵူႈၼႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၵွင်းမူးသႃးသငႄ် ယိူင်းၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃးတမႁဝ်း မိူဝ်ႈလႆႈ 7 ဝႃႇသႃ ၶျွတ်ႈဢဝ် မႄႇတေႃႇသီႇရိမႃႇယႃႇ (ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၽီသၼ်ႇတုသိတ) တီႈမိူင်းၽီႇ တႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼၼ်ႉသေ လူင်းၸွမ်း သႃးၶမ်း သႃးသႅင် သႃးငိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်းႁိုင်ၵွင်းမူး တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် (1995) မီးမႃး 113 ပီ၊ မီးႁွႆးတႅၵ်ႇဢႃႈ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉႁၢင်ႈလီ သပၢႆႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1349 လိူၼ်ၸဵင်လႆႈ 23 ဝၼ်း ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ 25 ဝၼ်းပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶၢဝ်းၸဵင်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၼႄဢူမုၼ် လၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆးယဝ်ႉ။
ပီၵေႃးၸႃႇ သၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 1242 ၼီႈ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 15 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉ ၽမ်ႈမူၺ်ၵႂႃႇ လီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသတ်ႉထႃႇ တႃႇၼ တူင်ႇထီးၸမ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ဢိူင်ႇမိူင်းၼမ်ႉၶမ်းယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူး ၵိုၵ်းၵပ်းသိူၵ်ႈပိုၼ်း ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ တႆးႁဝ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵဝ်ႇႁိုင် ၸိုဝ်ႈသဵင် လိုဝ်းလင်မႃးသေ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ထုၵ်ႇလီႁူႉၸၵ်းဝႆႉယူႇဢေႃႈ။
ပိုၼ်းမႄးၵုမ်းၵေႃႇ
ၵွင်းမူးသႃးသႅင် ဢၼ်မႄးၵုမ်းၵေႃႇ သူႇမႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်သင်ႇၶၼႃႇယၵ ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းလႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ် ၼၢမ်းၼႃႈသေ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း လႆႈတၢင်ႇပီသႅင်ၵႂႃႇ လီလီငၢမ်းငၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵႃႈပဵၼ် တၵႃႇ ဢုပႃႇၸၢႆးယိင်း ၶိင်းၼၢႆး တီႈၸမ်တီႈၵႆ ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁူႉငိၼ်းယဝ်ႉၼႆ ၸေတၼႃႇသတ်ႉထႃႇ တြႃးၽႂ်ၵေႃႈ ပေႃႇမႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး လူႇလူႇတၢၼ်းတၢၼ်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇတၼ်းႁိုင် ပဵၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈ လီငၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽုင်းဢူ ၵွင်းမူးၼႆႉၵေႃႈ ဝႃႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းႁႅၵ်ႈၼႃႈလိၼ် ၵွင်းမူး 1345 လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 7 ဝၼ်း၊ ဝၼ်းၸၼ် ယၢမ်း 9 မွင်း။
479
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 57
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
479
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 57
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
479
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။