ၼၼ်ႇတထီး၊_လုင်း
ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ယူႇၵျွင်း
မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 7 ၶူပ်ႇ ပေႃႈမႄႈဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉ တီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ဝဵင်းပၢင်လူင်သေ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈ ႁဵၼ်း တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉသီႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ တီႈပၢင်လူင် ၵူၺ်းမီး ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆး ပႆႇၺႃႇဢၼ်လဵဝ်သေ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတိုၵ်ႉမီး 125 ၵေႃႉၵူၺ်း။ ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 12 ၶပေႃႈမႄႈ ဢဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႇလွင်း တီႈၵျွင်းဝၢၼ်ႈဢႅၼ်ႇသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇလႄႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သၢင်ႇၼၼ်ႇတ ယဝ်ႉ။ ၸုပ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ သၢင်ႇလွင်း မီးမွၵ်ႈ (40) ပႃး။ ၶၢမ်ႇသၢင်ႇတီႈၵျွင်းဝၢၼ်ႈဢႅၼ်ႇသေ ၶၢႆ့ၵႂႃႇယူႇၵျွင်းတေႃးယယဝ်ႉ။ တီႈၵျွင်းတေႃးယၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇဢၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၼၼ်ႇတ မီးၼမ်ဝႆ့လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ သႂ်ႇလေႃးသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼၼ်ႇတထီး ၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈၼုင်ႈသၢင်ႇ ဝႃႇၼိုင်ႈသေ ၶိုၼ်းထၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပႆႇမေႃႁဵတ်းၵၢၼ်သင်လႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ ၸင်ႇသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ ၽိုၵ်းလူၽိုၵ်း ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈ ၼၢင်းမၢၵ်ႇပူႈၽေး၊ ၼၢင်းၸမ်းပူး ၸိူဝ်းၼႆႉသေ မေႃလိၵ်ႈတႆးမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃး မိူင်းလုသေ ႁူင်း ႁဵၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပိုတ်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈ ၼၼ်ႇ ၼၼ်ႇတထီး ၸင်ႇၵႂႃႇႁဵတ်းတႄပး လုင်းၸရေးဢွၼ်ႇသေ ၽိုၵ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၽိုၵ်းႁေႃးလိၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႃးၸႂ်လွင်ႈလင်ႇၵႃႇမႃးတႄႉတႄႉလႄႈ ၼၼ်ႇတထီးၸင်ႇၵႂႃႇ ၽိုၵ်းတႅမ်ႈ လိၵ်ႈ ႁေႃးလိၵ်ႈပၼ် ၼၢႆးသိၼ်ၶဝ်ယူႇ။ ပိူၼ်ႈၵေႃႈ ၸူမ်းထွမ်ႇသေ ၼႂ်းပၢၼ်ႉၼႂ်းၵွၵ်းမွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ပိူၼ်ႈသႂ်ႇပၼ် ၼိုင်ႈမၢတ်ႈၵေႃႈ မၼ်းၸူမ်းႁေႃးသေ ၵျေႃႇၸႂ်ၸွမ်းလင်ႇၵႃႇလိၵ်ႈလူင်မႃးယူႇ။ လိၵ်ႈၸရေးမွင်ႇငႄႇတႅမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းယင်းဢူမ်သူပ်းလႆႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1944 ၽွင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယူႇၼၼ်ႉ ႁိူဝ်းမိၼ်ၵၢင်တူင်ႇ 12 လမ်း(ႁိူဝ်းမိၼ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ မႁႃႇမိတ်ႈ)၊ မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ ပၢင်လူင်လႄႈ ၽႆးမႆႈၵွၼ်းပေႃးလမ်ၵႂႃႇသဵင်ႈယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇသေ ပၢႆႈၽေးသိုၵ်းယူႇ။ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယူႇလႆႈသေ လႆႈပၢႆႈၽႂ်ပၢႆႈမၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇပုမ်းႁိူဝ်းမိၼ် တူၵ်းသႂ်ႇ ပၢင်လူင် ပေႃးပဵၼ်လုၵ်းပဵၼ်ထၢင်ၵႂႃႇသဵင်ႈယူႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၼၼ်ႇတထီးၶဝ် ၸိုဝ်ႈဝႃႈပႃႈသၢင်ႇၼုမ်ႇ ၶဝ်ၸူဝ်းၵၼ်သေတေၵႂႃႇဢဝ်ၽၵ်းၶဵဝ် ၵႂႃႇၶၢႆပၼ်ၵျပၢၼ်ႇၼႆယူႇ၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ တီႈသုမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁိူဝ်းမိၼ် မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇလႄႈ ပႃႈသၢင်ႇၼုမ်ႇႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ဢၢႆႈသု လႆႈတၢႆထင်တီႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပေႃးၵျပၢၼ်ႇ ႁၼ်ၵေႃႈ သမ်ႉယိုဝ်းတၢႆပႅတ်ႈလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ပေႃးလေႇဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈမႅပ်ႉယုမ်းယွမ်ႇဝႆႉယူႇ။ ပေႃးႁၼ်ႁိူဝ်းမိၼ်မႃး ဢွၼ်ၵၼ် ၵူဝ်ၵူဝ်ႁႄႁႄပၢႆႈမႅပ်ႉ ၸွမ်းႁူၺ်ႈလိုၵ်ႉႁူၺ်ႈလမ်ႇ ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈႁတ်းငွၵ်ႈႁူဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင် ယဝ်ႉၵႂႃႇ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းသေ ၼႃႈမိူင်း ၸင်ႇၶိုၼ်းသႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸင်ႇၶိုၼ်းၶၢႆ့ဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇ ၶဝ်ႈမႃးၸူးဝၢၼ်ႈၽႂ် ဝၢၼ်ႈမၼ်းယူႇ။ ၼၼ်ႇတထီးၶဝ် ပေႃႈလုၵ်ႈတႄႉ ၶၢႆႉမႃးယူႇတီႈ ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၼွင်လႅင့်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းႁႃငိုၼ်းယၢပ်ႇတႄႉတႄႉလႄႈ ၼၼ်ႇတထီး လႆႈထုတ်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ သုတ်ႈတမွင်ႇငႄႇယေႈၽိုၼ် လႅၵ်ႈၶဝ်ႈသၢၼ်ယေႈပေႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းမေႃႁေႃးလိၵ်ႈလႄႈ သမ်ႉလႆႈႁေႃးလိၵ်ႈၼႄပၼ် ၼၢႆးသိၼ်ၶဝ် တီႈသလွပ်ႈလႄႈ လႆးမီးငိုၼ်းၸူၵ်း ငိုၼ်းၸၢႆႇယူႇ။ ထိုင်မႃး 1946 ၶဝ်ပေႃႈလုၵ်ႈ ၶိုၼ်းၶၢႆႉမႃးယူႇ ဝၢၼ်ႈတုမ်ႇမူဝ်သေ ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢႃႇယုၼၼ်ႇတထီး လႆႈမႃး 17 ၶူပ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၶိုၼ်းၵႂႃႇယူႇလူၺ်ႈ လုင်းၸရေးဢွၼ်ႇသေ လုင်းၸရေးဢွၼ်ႇၵေႃႉဝႃႈ ပၼ် ၸိူဝ်းၶဝ်ႁႃႈၵေႃႉ သမ်ႉလႆႈတႅမ်ႈၸွမ်းလႄႈ တႃႇတေယဝ်ႉလိၵ်ႈ ၼိုင်ႈမူႇၼႆႉ ႁိုင်မွၵ်ႈ 12 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈၸိူဝ်းဢၼ် လုင်းၸရေးဢွၼ်ႇ သွၼ်ၶဝ်ဝႃႈသေ ၶဝ်လႆႈတႅမ်ႈၸွမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၸဝ်ႈၵၢင်း သိူဝ်ဢိၵ်ႇလင်ႇၵႃႇဝၢၼ်ႈၸိင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်မူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းသႄ၊ ရႃႇမလၵ်ႉၶၼလင်ႇၵႃႇသိပ်းႁူဝ်၊ မင်ႇၵလႃႇ သၢမ်သိပ်းပႅတ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈတႅမ်ႈမၼ်း ပေႃးပဵၼ်ႁူၵ်းဢင်ႇၵႃႇၸိုင်လႆႈ (10)ၵျၢပ်ႈ၊ ပေႃးပဵၼ် သိပ်းသွင်ဢင်ႇၵႃႇၸိုင် လႆႈၼိုင်ႈသဝ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈပႄႇ ႁႃႈပျႃး။ ၵၢင်ဝၼ်းပေႃး တႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၸိုင် ထိုင်မႃးၵၢင်ၶမ်ႈ မၢင်ပွင်ႈ ၽွင်းလုင်းၸရေးဢွၼ်ႇ ၵႂႃႇႁေႃးလိၵ်ႈထမ်းယဝ်ႉ မၼ်း သမ်ႉႁႂ်ႈၼၼ်ႇတထီးသိုပ်ႇႁေႃးလႄႈ ၸင်ႇတေၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇလင်ႇၵႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇယူႇၸွမ်း လုင်းၸရေးဢွၼ်ႇ ၶူပ်ႇလိူဝ်လိူဝ်လိူဝ်သေ ၶိုၼ်းမႃးယူႇၸွမ်းမႄႈထဝ်ႈမုင်ႇလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈသၢင်ႇတိယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၼၼ်ႇတထီးၸင်ႇဝူၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇမိူဝ်းၼႃႈသေ ၵႂႃႇသွၼ်ႁေႃႈၵႃး တမ်ႈတီႈ သြႃႇဝုၼ်ႇလူင် သြႃႇထုၼ်းၵျီႇယဝ်ႉ။ ပႆႇတၼ်းမေႃလီ၊ သြႃႇထုၼ်းၵျီႇ သမ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇသွၼ်ထႅင်ႈ တီႈပီႈမူၼ်းၼူၵ်ႇ တေႃႇပေႃးမေႃႁေႃႈ မေႃမႄး ၵူႈပိူင်ယဝ်ႉ။