cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 23
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (23) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (357) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (358))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (8) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ၶျွင်းၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼႃး  (ချောင်းနားရွာ, Chaungnar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193685 ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၸုၼ်ႇယႄး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈၸုၼ်ႇယႄး (ၸၢၼ်း)  (စွန်ရဲ (တောင်)ရွာ, Sunye(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸုၼ်ႇယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190662 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3643 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7313 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၵွင်းတီႇၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵွင်းတီႇၵျုၼ်း  (ကောင်းတည်ကျွန်းရွာ၊ Kaungtikyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွၵ်ႉၺိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192392 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွၵ်ႉၺိၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1094 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2331 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽလၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၼၽလၢၼ်း  (ကြက်နှဖလမ်းရွာ၊ Kyetnahpalan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190293 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇယႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1202 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 935 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2137 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၶၢၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶၢၼ်ႇတေႃး  (ခံတောရွာ, Khantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၢၼ်ႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194545 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶၢၼ်ႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 386 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 473 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 859 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ (မိုင်းပန်မြို့နယ်), (Mongpan Township), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း
• # ၼမ်ႉမေႃႇပူင်း
• # ဝေႃႇသူမ်ႈ
• # ၸဵတ်းႁၢတ်ႇ
• # ၼွင်ပႃလမ်
• # ၼွင်ၶဝ်ႈလၢမ်
• # တူင်ႈၸု
• # ၼႃးမၢၵ်ႇဢူဝ်း
• # ၵုင်းလႅင်
• # တၢင်းတူၵ်းၼွင်
• # ၼွင်ဝူဝ်
• # ၼမ်ႉတိုင်း
• # ၼႃးပွႆး
• # ႁူဝ်လိၼ်း (လွႆၼွႆႉ)
• # တူင်ႈမွၼ်း
• # ၼမ်ႉလုၵ်းပႅၵ်ႇ
• # ၼႃးၶႆႉ
• # ၼႃးလႅင်ႉ
• # တူင်ႈဢေႃႈ
• # ႁူဝ်ၽၢႆလူင် (တႂ်ႈ)
• # ဝၢၼ်ႈၵုင်း
• # ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ ၵုင်းလၢင်း
• # ႁူဝ်ၽၢႆ မွၵ်ႇၸၢမ်
• # ႁူဝ်ၽၢႆလူင် (ၼိူဝ်)
• # မၢၵ်ႇႁႅင်လဝ်း
• # တွင်ၵႂၢႆး (ၼိူဝ်)
• # လုမ်ႇလူင်
• # ပၢင်ပိ
• # ၼွင်ၶဵဝ်
• # ၵွင်းတဝ်ႇ
• # တႃႇတေး
• # ၼႃးၸၢၼ်း (တႂ်ႈ)
• # ၼႃးၸၢၼ်း (ၼိူဝ်)
တီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတီးၵူင်း  (သီးကုန်းရွာ၊ Theekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပျိၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192151 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 670 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 791 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1461 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၵူင်းတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတႄး  (ကုန်းတဲရွာ၊ Konete) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191957 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 818 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1041 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1859 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1738
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1738
ၵၢင်မိူင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵၢင်မိူင်း (ကာမိုင်းမြို့, Kamaing) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းသေ ၵႂႃႇၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ၶိုၼ်ႈၼိူဝ် ယၢၼ် မွၵ်ႈ ၇၀ လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းၵၢင်မိူင်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃးဝႃး ပေႃးဢဝ်တၢင်းရူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆမွၵ်ႈ ၂၅ လၵ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဝဵင်းၵၢင်မိူင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၽွင်းသၼ်လွႆ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆၵၢင်မိူင်း၊ ထုင်ႉသၼ်လွႆမိူင်းၵွင်း၊ ထုင်ႉသၼ်လွႆမိူင်းယၢင်း၊ ထုင်ႉသၼ်လွႆ ႁူးၵွင်း ထၢင်သႅင်ပတ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိၼ်ႉၵူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၸိၼ်ႉၵူး  (စဉ့်ကူးရွာ, Sintku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၸၶမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194485 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၸၶမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1801 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1556 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3357 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၢင်မိူင်း၊ ဝဵင်း
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီး ၼိုင်ႈလွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး ၁၉,၄၃၀ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတီႈဝဵင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈ လႄႈ ၵၢၼ်ႁႆႈယဝ်ႉ။ တီႈႁူဝ်ၼမ်ႉ မိူင်းၵွင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသူၼ်တူၼ်ႈယၢင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၶႅပ်းယၢင် လႄႈတင်း သႅင်ၶဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၸိၼ်ႉၵူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵၢင်မိူင်း၊ ဝဵင်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၾိင်ႈၾႃႉၵတ်းယမ်းလႄႈ ပေႃးၶၢဝ်ၽူၼ်မႃး တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈၼၢဝ်လိူင်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး လုမ်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ် ၼင်ႇ သႅင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီ လႆႈၶွၼ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ယူင်ႇထူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယူင်ႇထူဝ်း  (ယုန်ထိုးရွာ, Yonhtoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်ႇထူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191282 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်ႇထူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1273 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1866 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၼၼ်ႇၶျုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႇၶျုၼ်ႇ  (နန်ချွန်ရွာ၊ Nanchun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထယၢၼ်ႇၵႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192890 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထယၢၼ်ႇၵႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5507 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
သႃးၵျိၼ်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသႃးၵျိၼ်း (ၸၢၼ်း)  (ဆားကျင်း (တောင်)ရွာ၊ Sarkyin(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192651 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 784 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 947 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1731 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပျိၼ်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းပိၼ်ႇ (ပျဉ်းပင်ရွာ, Pyinpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190239 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 15945 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 15245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 31190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
လိၼ်းမူၺ်ႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈလိၼ်းမူၺ်ႇၶျွင်း  (လင်းမွေချောင်းရွာ, Linmwaychaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိၼ်းမူၺ်ႇၶျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190138 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိၼ်းမူၺ်ႇၶျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 667 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 740 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1407 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်းဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းဢၢႆႇ  (ပန်းအိုင်ရွာ, Panaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းဢၢႆႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194030 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1546 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1940 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3486 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လိၼ်းမူၺ်ႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပၢၼ်းဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း မိူင်းၵိုင်
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ (7) ၶူပ်ႇ၊ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉမိူင်းၼိမ်၊ ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇဝႃႇၼိုင်ႈ သေယဝ်ႉၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇ ၵၢၼ်း၊လႆႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတီးယ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ၸၼ်ႉၵၢင်၊ ၸၼ်ႉသုင်၊ ထိုင်ဢယုၸဝ်ႈ ယႂ်ႇမႃး တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၵေႃႈယႂ်ႇတိူဝ်းမႃး ႁဵၼ်းဢဝ်သတ်ႉတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ လႄႈလွင်ႈလၢႆးလင်ႇ ၵႃႇလၢႆးၸၢပ်ႈၼမ်ႉၵႂၢမ်း လိၵ်ႈယွႆႈ လိၵ်ႈလူင် ၽိုၵ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈသေႃး ၽိင်ႇၼ မိူင်းၼွင်ၵေႃႈၶၢႆႉမႃးယူႇႁူမ်ႈလႄႈ ၶုိၼ်ႈလိၵ်ႈၶိုၼ်ႈၶဵင်ႇ သူႇရသတီႇၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈသူႇရသတီႇ ၵိၼ်ဢၢင်းလႄႈဝႆႉၵတိသၸ်ႉၸႃႇၼၼ်ႉ ၵၼ်သၢမ်သဵၼ်ႈ ပႅတ်ႈသွင် သဵၼ်ႈ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတိယတႄႉၵမ်တင်းႁႃႈသဵၼ်ႈ ဢမ်ႇဝႆႉဢမ်ႇၽႃႈသေသဵၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈၵျႃႉတိူဝ်း လိူဝ်တွၼ်း၊ ၶုၼ်ႁၵ်ႉ ၼၢင်းႁၵ်ႉ ၸုၵ်ႈလၢပ်ႈႁႅင်း၊ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလီ သဵင်လီ ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇႁူင်လိုဝ်း တေႃႇယၢမ်း လဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်ၸဝ်ႈသမ်ႉလႆႈပဵၼ်ပီႈၶိူၺ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်မုင်ႇလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ-ၸဝ်ႈၼေႃႇ ၶမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပူႇဢွၵ်ႇတင်းသွင်မီးလုၵ်ႈၸၢႆးႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ-ၸဝ်ႈၶုၼ်လူႇၼႆယဝ်ႉ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
ထိုင်မႃးဢႃယုၸဝ်ႈလႆႈ(39)ပီ ပီႊတႆး-1990ၼီႈ (ပီႊၶရဵတ်ႈ1896)၊လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ(7)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ် သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ တီႈႁိူၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ
ၼႂ်းလိၵ်ႈလူင်ၼႆႉဢၼ်ပႆႇႁႃႁၼ်မီးထႅင်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။ လိူဝ်ၼႆႉလိၵ်ႈယွႆႈမီးထႅင်ႈ လိၵ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇသၢင်ႇလွင်း၊ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇမိူင်း၊ (ႁွင်ႉရႃႇၸႃႇဝၢင်ႇမိူင်းၼၢႆး)၊ လိၵ်ႈၶဵဝ်ၼၢင်းထီးလႃးတင်း-ၸဝ်ႈ ၾႃႉၵဵင်းၶမ်းလဵၼ်ႈၵၼ်၊ လိၵ်ႈၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈ ၼၢင်းမေး မိူဝ်ႈယူႇၵေးသီးသေ ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈၸူးမိူင်းၵိုင် ၸိူဝ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယွႆႈဢွၵ်ႇၼမ်လိူဝ်လိၵ်ႈလူင်ယဝ်ႉ။
မၢႆတွင်း
ထမ်ႇမၽၼ်ႇတႃႇ သၢင်းၶႅင်းၸဝ်ႈ မီးဝႆႉႁူမ်ႈၵၼ်တင်းပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇၶူဝ် ၼမ်ႉၵု၊ ဝၼ်းဢွၵ်ႇတၢင်းလူင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၵွင်းမူးမိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵ
ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထၼႆႉ ၽႅဝ်မႃးမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ႉၽၢႆႇမေးမၼ်းယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေယေႃးၶိင်းမႃးၵိၼ်ၸွမ်းတီႈႁိူၼ်းၼွင်ႉမၼ်းၼႆလႄႈ ပိၼ်ႇတိၵယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၶႂ်ႈဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉတႄႉ။ ၸႂ်မႆႈသေ ထိုင်မႃးၵၢင်ၼႂ်ၸဵမ်ၸဝ်ႉ ၸင်ႇပႆႇၵႂႃႇၸူးထိူၼ်ႇမႆႉ တီႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ "မႃးလႄႈ သုတ်ႉတတ်ႉတ" ၽိူဝ်ႇလႆႈငိၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁွင်ႉတူင်ႉတၵ်ႉၼင်ႇမိုတ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇသိုပ်ႇႁေႃးၼႄ တေႇသၼႃႇတြႃးၸဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ လႆႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ ယွၼ်ႉပႃႇရမီႇမီးဝႆႉဝၼ်းလင်လႄႈ ပေႃးလႆႈထွမ်ႇတြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ၾၢင်ႁၢင်ႈဢၼိတ်ႉၸဢၼ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းၼၼ်ႉ ၽုတ်းမႃးၼႂ်းၸႂ်သေ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ။ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇတိၵၼႆႉ ယိၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပေႃးထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈမႃးၵိၼ်သွမ်းတီႈႁိူၼ်းမၼ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းမီးလူင် ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ - ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ဢၼ်တေမႃးၼႆႉ တင်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်သေ ၶႅၼ်းတေႃႈ မႃးဢဝ်ဝႃႇတီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိသေၵမ်းၶႃႈ" ၼႆလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ "ဢိူဝ်ႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ၵေႃႉပဵꧣ်ၽူႈၵွၼ်းၼႃႈႁိူၼ်းဢိူၺ်း၊ ၽြႃးပုတ်ႉထဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈယူႇသဝ်းတီႈဢတ်တဵတ်ႇယဵၼ်ႁင်းၵွႆးၸဝ်ႈလဵဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၸင်ႇဝႃႈ "ၶႃႈၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် ပွင်ႇၸႂ်ယူႇတီႈၶႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်ပွင်ႇၸႂ်ယူႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ" လဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ပေႃးၶိုၼ်းၽႅဝ်မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထၵေႃႈ ဢၼႃႇထမိၼ်ႇၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈတေသဝ်းထင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႃဢွင်ႈတီႈမၼ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈမၼ်းတႄႉ ထုၵ်ႇလီပဵၼ်တီႈဢမ်ႇပေႃးၸမ်ပေႃးၵႆဝဵင်းသေ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵေႃးၵႂႃႇငၢႆးမႃးလူမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈပဵၼ်တီႈတဵတ်ႇယဵꧣ် ၽွင်းၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းသေ ၽွင်းၶၢဝ်းၵၢင်ၶိုၼ်းၵေႃႈ ယႃႈႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်တီႈၵူၼ်းဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇဢွၵ်ႇႁႃဢွင်ႈတီႈ ႁႂ်ႈပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းႁႃႁၼ်သူၼ်သိူဝ်းၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတ မိူၼ်ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ၊ ၸင်ႇၵႂႃႇထၢမ်သိုဝ်ႉတီႈၸဝ်ႈမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢႆလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးဢဝ်တႅင်းၵႃးၶမ်းသိူဝ်ႇႁႂ်ႈလူမ်ႈသူၼ်ၵွၼ်ႇ ၸင်တေၶၢႆ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမီးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၼႆႉ ပၼ်လႆႈၼင်ႇၵႃႈၶၼ်မၼ်းယွၼ်းလႄႈ ၶႃၸင်ႇပဵၼ်သိုဝ်ႉပဵၼ်ၶၢႆၵၼ်။ ၵူၼ်းမီးလူင် ၸင်ႇဢဝ်လေႃႉတေႃႉတၢင်ႇဢဝ်တႅင်းၵႃးၶမ်းမၼ်းမႃး ၽႄႇသိူဝ်ႇၼိူဝ်လိၼ်သူၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေလူမ်ႈမူၼ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်းပွတ်းတွၼ်ႈဢွၼ်ႈၼိုင်ႈၵွႆးယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸေႇတၸင်ႇလွမ်တူၵ်းၸႂ်တၢင်းလူႇလူင်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇဝႃႈ- လိၼ်ဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၶၢႆသေၵမ်း၊ ပွတ်းတွၼ်ႈလိၼ်ဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတႃႈႁႂ်ႈဝႆႉပဵၼ်တႃႇၼၶႃႈႁဝ်းသေၵမ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉႁဵၻ်းၸွမ်းၼင်ႇၵႂၢမ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼႃႇထမိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းတီႈယူႇ၊ ႁုင်းထမ်းလူင်၊ သိုင်ႇၾႆး၊ တီႈဝႆႉၶူဝ်း၊ ထၢင်ႇၽၢႆႈ၊ တႅၼ်ႈတႃႇပႆ ဢၼ်ပႃးမုင်းမၼ်း။ တႅၼ်ႈတၢင်းၼွၵ်ႈ၊ ၼမ်ႉၼွင်၊ ၼမ်ႉမေႃႇ၊ ၶွင်ႉဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် တေလႆႈမႃးထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ် ထမ်ႇမတြႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းလူႇယႂ်ႇလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵꧣ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တၵ်ႉၵႃႇၸိူဝ်းမႃးၵိူဝ်းယမ်ဝႆႈသႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယိုၼ်ႈပူင်ပၼ် ၶူးဢေႇတတၵ်ႉၵ တီႈဢၼႃႇထပိၼ်ႇတ လူၺ်ႈတႃႇၼလူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႔႖၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး
ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး (Tai Students' Union, သျှမ်းကျောင်းသားများသမဂ္ဂ) ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ၵူႊတီႈၵူႊလႅၼ်ႊ ၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်၊ ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈသေ ၸွႆႈထႅမ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၶိုၼ်းၼႆၼၼ်ႉ လႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 27၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 2020 (ပီႊတႆး ႒႑႑႔ ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ ႑႑ ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်လႆႈၵေႃႇတင်းၸုမ်း
လႆႈၶၢမ်ႇၽူႈတႅမ်ႈပိုၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ယိပ်းၵမ်ဝႃႇတ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇၶဝ်သေ တင်ႈၸႂ်ဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ် ၶတ်းၸႂ်ဢူမ်ဢိုၼ်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးႁဝ်းဝႆႉယူႇ။ ႁဝ်းၶႃႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပုၼ်ႈတႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄႁေႉၵင်ႈ လွင်ႈတေထုၵ်ႇဢူမ်ဢိုၼ် ၾိင်ႈပဵၼ်တႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။
ႁဝ်းၶႃႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇၵၢၼ်ယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းလႆႈတူၵ်းတႅမ်ႇ၊ ၽိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႆႈထုၵ်ႇဢူမ်ဢိုၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉတႆးႁဝ်း ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈတႅပ်းတတ်းၸတ်းပွင်ႁၢင်းၶေႃ (ဢမ်ႇမီးပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽႅတ်ႇတရႄႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ) လႄႈ ယွၼ်ႉၸၼ်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းႁူႉလႆႈတူၵ်းတႅမ်ႇသုတ်းၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ် ယိူင်းဢၢၼ်းထိုင် ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးၵူႊတီႈၵူႊလႅၼ်ႊ ၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်သေ ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၸွႆႈထႅမ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၶိုၼ်းၼႆၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ မႃးၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ တေဢွၼ်ၵၼ်တႄႇတင်ႈပဵၼ် "ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး" ၼႆၶႃႈယဝ်ႉ။
ပိူင်ဝႃႇတ
(႑) တႃႇလႆႈလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး
(႒) တႃႇပွင်သၢင်ႈလႆႈ သုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁၢင်းၶေႃ
(႓) တႃႇလႆႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၾႅတ်ႇတရႄႇ
(႔) တႃႇၵုမ်ႉၸွႆႈ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင်ၼင်ႇၵၼ်
(႕) တႃႇၵွင်ႉသၢၼ် ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းတႆးၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ
ၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ
(႒) တႃႇလႆႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၾႅတ်ႇတရႄႇတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၼ်ပႃးၵူႊၸၢဝ်းၶိူဝ်း
(႓) တႃႇဢွၼ်ႇႁဵၼ်းတႆးၵူႊၵေႃႉ လႆႈသုၼ်ႇၽိုၵ်းသွၼ်ၸွမ်း ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ
(႔) တႃႇႁႂ်ႈမေႃဝႆႉၼၵ်း လၵ်းၸဵင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ၶိုၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈမေႃပွင်ၸွႆႈၽွၼ်းပၢင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ဢိူင်ႇ၊ တူင်ႇဝူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။
ၵၢၼ်မိူင်း
(႑) တႃႇႁႂ်ႈပေႃႇဢွၵ်ႇမႃး မၢႆမီႈပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူႊၸၢဝ်းၶိူဝ်းပတ်းပိုၼ်ႉ ႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ်ၼၼ်ႉ
(႒) တႃႇႁႂ်ႈပေႃႇဢွၵ်ႇမႃး ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ၽဵင်ႇပဵင်း တႃႇၵူၼ်းၸၢဝ်းၵိုၵ်းမိူင်းလူၺ်ႈ ပိူင်ဝႃႇတႃႉၾႅတ်ႇတရႄႇ
(႓) တႃႇႁႂ်ႈပေႃႇဢွၵ်ႇမႃး တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ဢိင်လူၺ်ႈၾႅတ်ႇတရႄႇ
(႔) တႃႇႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇ ပူၵ်းပွင်ၵၢမ်ႇၵျမ်ႇမႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထၢင်ႇႁၢင်ႊလွတ်ႈလႅဝ်းလႄႈ ႁႂ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶူင်ႊသၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း သိုပ်ႇယိုၼ်းယၢဝ်း
(႕) တေသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတေႃႇသုတ်း
(႖) တေသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၶူင်ႊႁဵတ်းပၢင်တိုၵ်း ဢမ်ႇတြႃးတေႃႇသုတ်း
ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
(႑) တႃႇလူလွမ်ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈထုင်း လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈတႃႇယုၵ်ႉမုၼ်းၶိုၼ်ႈသုင်
(႒) တႃႇၵုမ်ႉၵူၸွႆႈထႅမ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းႁူမ်ႈလိၼ်ႁူမ်ႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းထုၵ်ႇၺႃးၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၼင်ႇၵၼ်
(႓) တႃႇတိုၵ်းတေႃးပႅတ်ႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်ႊ
(႔) တႃႇယုၵ်ႉမုၼ်းၵၢၼ်ယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၽေႃႇဢွၵ်ႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ်
(႕) တႃႇၵမ်ႉၵူပၼ်ႁႅင်း ၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း5ယိူင်ႈ
(႖) တႃႇၵွင်ႉသၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၸူး ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ
ၵၢၼ်ဝႆႉၵႃႊၶၼ်
(႑) သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း
(႓) လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၸၢႆးယိင်း
(႕) လွင်ႈတြႃးၽဵင်ႇပဵင်း
(႖) လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း
(႗) ၵၢၼ်တႆးမိူဝ်းၼႃႈပၢၼ် တေလႆႈမီးထိုင်ၼႂ်းမိုဝ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇႁတ်းႁၢၼ်
(႘) ၵေႃပွင်ၵၢၼ် ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး
ၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ (ကျိုက်လတ်မြို့ ; Kyaiklat) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၼမ်ႉၵျႅတ်ႉလၢတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆသိုပ်ႇ ၼမ်ႉတၢၼ်ႇတပုတ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ ၽႄဢွၵ်ႇၵႂႃႇတီႈ ႁိမ်း ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းမွၼ်းဝႃႈ မီးတီႈပွင်ႇ ၽြႃးၵူၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ မွၵ်ႈ 1840 ပၢႆၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်း 6 လႄႈ 7 တီႈႁိမ်းၽၢႆႇ ၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီး ၵွင်းမူး တၢင်းသုင် 9 သွၵ်ႇသေ ၵွင်းမူးၼၼ်ႉ လႆႈၵူၼ်ႇပင်းတူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉ ဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ ၸူးႁွၵ်ႉၵိုၵ်း လွင်ႈ ၵွင်းမူးၵူၼ်ႇတူၵ်းၼႂ်းၼမ်ႉသေ ၸင်ႇႁွင်ႉမႃးဝႃႈ ၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မီးမႃး ၼွင် လႄႈ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇၵႂိၼ်းပွၵ်ႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ မီးတီႈမၢႆဝႃႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပဵၼ် ၵုင်းၽူဝ်းတေႃးၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1875 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတင်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ထုင်ႉမဢူႇပိၼ်ႇ လႄႈ ထုင်ႉၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼမ်မႃးလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွၵ်းလိၼ်ၼႃး ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ၵႂၢင်ႈမႃးလႄႈသင် မိူဝ်ႈပီ 1893 ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ထိုင် 1903 မႃး ၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ထုင်ႉၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1900 တဵမ်ၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ဝဵင်း တီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉသေ ထိုင် ပီ 1905 မႃး လႆႈၽွတ်ႈႁႅင်း ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ မႃးယဝ်ႉ။
တီႈၼႃႈၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတေႈတယေးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉၼႆ့ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽျႃႇပူင်ႇ၊ ပူဝ်ႇၵလေး၊ တေးတယႄး၊ မဢူႇပိၼ်ႇ၊ ၺွင်ႇတူင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ မီးသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵႃႈလွင်ႈၶၢႆ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေ ၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ႁူင်းယႃ လႄႈ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃး တိလေႃးၵ မႃႇရၸဵင်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 9 သွၵ်ႇ 2 ၶိုပ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီမိူင်း 1252 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်လူင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လေးထွင်ႉၵၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼႃႈတႃဝဵင်းၼၼ်ႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ၼႃႈယၢဝ်း 2000 ထတ်း ၼႃႈပွတ်း 840 ထတ်းသေ တၢင်းလိုၵ်ႉမီး 10 ထတ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး 277 လွၵ်းလၵ်းသေ ၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃႈ 93 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈထုင်ႉၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉသေ ဢွၵ်ႇ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ မၢၵ်ႇဢုၼ် လႄႈ မၢၵ်ႇမု ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉသေ ပေႃးတေၵႂႃႇၸူး ဝၢၼ်ႈဝဵင်းႁိမ်းႁွမ်းၼႆ ၸၢင်ႈဢဝ် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။
ၵူႈပီၵူႈပီၼႆႉ ပေႃးလိူၼ်သၢမ်မႃးၼႆ ပွၵ်ႉၼိုင်ႈလႄႈ ပွၵ်ႉၼိုင်ႈ တီႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉၼႆ့ ႁဵတ်းပွႆးပူႇၸေႃႇ ယေႇငၢၼ်ႇပၢႆႇဢူးသျိၼ်ႇၵျီး ၶႄႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉၼႆႉ မီး 15790 ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 24
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (24) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (358) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (359))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (7) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ၼႃးလွႆ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ
• # ဝၢၼ်ႈၼႃးလွႆ
• # ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၼွင်
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇလူင်
• # ဝၢၼ်ႈတိၼ်တၢတ်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇဝၢၼ်
• # ဝၢၼ်ႈပုင်ႇ
• # ဝၢၼ်ႈလွႆၽေႃး
• # ဝၢၼ်ႈတွင်ၼဝ်ႈ
• # ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇၵုၼ်ၽ
• # ဝၢၼ်ႈၼွင်ငိူၵ်ႈ (ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ)
• # ဝၢၼ်ႈလူင်ႁူး
• # ဝၢၼ်ႈလူင်တွင်း
• # ဝၢၼ်ႈၵုၼ်တွင်း
• # ဝၢၼ်ႈလွႆၶႂၢင် (ၼိူဝ်)
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
1737
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1737
752
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵမ်ႉၵေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵမ်ႉၵေႃႇ (, Kam Kau, ကံကော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
752
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:752
273
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:273
ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၵႃႇၸၢၵ်ႈ
ၵႃႇၸၢၵ်ႈ (Latin: qazaqşa or qazaq tılı, Cyrillic: қазақша or қазақ тілі, Arabic Script: قازاقشا or قازاق تيلي,,  ) ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းတိူဝ်ႇၶိၵ်ႉ ၶွင် ၵိပ်ႉၶျၢၵ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်း ၵႃႇၸၢၵ်ႈ ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈ တီႈ ဢေးသျႃး ပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၶႂ်ႈၵဵဝ်ႇၵွင်ႉငၢႆးၸမ်ၵၼ်တင်း ၼူဝ်းၵႆႇ၊ ၵႃႇၵိတ်ႈ လႄႈ  ၵရႃးၵၽၢၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၶွင် ၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇ လႄႈ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၵူၼ်းႁူဝ်ဢေႇ တီႈ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ လီၵၸၢၵ်ႈ တီႈ သျိၼ်ၸၢင်း၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၶႄႇ လႄႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ ပႃယၼ်-ဢူဝ်ၵီႇ ၶွင် ပွတ်းဢွၵ်ႇ မုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵႃႇၸၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ  (တီႈရတ်ႈသျႃးၵေႃႈ မီးၵမ်ႈၽွင်ႈ 472,000 ၸွမ်းၼင်ႇ  ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ရတ်ႈသျၼ်း 2010)၊ ၵျႃႇမၼီႇ လႄႈ တိူဝ်ႇၵီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
မိူင်းၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်း (မိုးကောင်းမြို့နယ်, Mogaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင် ဢၼ်မီးပွတ်းႁွတ်ႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိူင်းၵွင်းယဝ်ႉ။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 25
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (25) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (359) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (360))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (6) ဝၼ်း။
မိူင်းၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 25
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
1350
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၢမ်းလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၸၢမ်းလႃႉ  (စမ်းလှရွာ၊ Sanhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191958 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 818 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1041 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1859 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1350
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1350
951
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သိၼ်ႇတႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတႄႇ  (ဆင်သည်ရွာ, Sinthei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၸၶမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218421 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၸၶမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1801 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1556 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3357 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
751
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပျေႃႇꧤွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈပျေႃႇꧤွႆႇ  (ပျော်ဘွယ်ရွာ, Pyawbwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျေႃႇꧤွႆႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194192 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျေႃႇꧤွႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 528 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 633 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1161 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
751
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပျေႃႇꧤွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
751
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:751
ၵျွၵ်ႉတတႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတတႃး  (ကျောက်တံတားရွာ, Kyauktadar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလမၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190040 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလမၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5196 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5582 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 10778 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1839
(26) ဝၼ်း
5
1998
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1990 ႁူဝ်သိပ်းပီ
မွင်းတူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈမွင်းတူင်း  (မောင်းတုန်းရွာ၊ Maungtone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထယၢၼ်ႇၵႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192889 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထယၢၼ်ႇၵႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5507 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယေႇတႂိၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
မျႃႉၵျုၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈမျႃႉၵျုၼ်းတႃႇ (မြကျွန်းသာရွာ, Myakyunthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218198 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 15945 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 15245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 31190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
တွင်ႇတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတႂိၼ်း  (တောင်တွင်းရွာ, Taungtwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူဝ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190812 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူဝ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1571 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1730 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3301 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢေႃးလိပ်ႇ ယၢင်
ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် (Olive Yang; ၶႄႇ: 楊金秀; pinyin: yáng jīn xiù) ႁိုဝ် ယၢင်ၵျိၼ်းသဵဝ်ႉၼႆႉပဵၼ်ၼၢင်းႁၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ၊ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႃႈပဵၼ် ၸဝ်ႈရႃႇၸႃႇၵႃႉယႃႈၽိၼ်ႇၽိူၵ်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း။ မၼ်းပဵၼ်ၼွင်ႉယိင်း ၸဝ်ႈဢႅတ်းဝိူတ်ႇယၢင် (Edward Yang) ႁိုဝ် ယၢင်ၸိူၼ်ႉသၢႆ (ၶႄႇ: 杨振材) ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉႁွင်ႉမၼ်းၼၢင်းဝႃႈ "ၼၢင်းမၢၵ်ႇၵၢဝ်ႈၶူၼ်" (Miss Hairy Legs) ၼႆယဝ်ႉ။
သိူၵ်ႈပိုၼ်း
ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် (Olive Yang) ၼႆႉၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 24၊ လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1927 ။ ဢူႈၶဝ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈယၢင်ဝိူၼ်ပိင်း မျူဝ်ႉၸႃးမိူင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ဢၼ်မီးလုၵ်ႈလၢင်း သိပ်းဢဵတ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းယူႇၽၢႆႇလင် ယိပ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 40 ပီႊမိူင်းၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၶဝ်တႄႉ ၵႆႉတူၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉထူၼ်ႈသွင် ၼႂ်းၶိူဝ်းႁိူၼ်းယၢင် ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်း ဢဵၼ်ႁႅင်းမွၵ်ႈၼိုင်ႈႁဵင်သေ ယၢမ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ယႃႈၽိၼ်ႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း၊ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ ၵေႃမိၼ်တၢင်ႇ (KMT) ၶဝ်။ ယၢမ်ႈၺႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ တီႉၵမ်ယဵတ်ႈၶွၵ်ႈ သွင်ပွၵ်ႈသေ ၶႃတူဝ်ၶႃၸႂ်၊ ယၢမ်ႈလဵၼ်ႈၸူႉၵၼ်တင်း ၼၢင်းၸိူင်းငဝ်း ၸိုဝ်ႈ သဵင်လိုဝ်းလင်၊ ယၢမ်ႈၸွႆႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈ ငမ်းယဵၼ် တီႈၵဝ်ႈၵၢင်ႉ။
မိူဝ်ႈၸဝ်ႉပဵၼ် ၸၼ်ႉႁဵင် တႂ်ႈမိူင်းသႅၼ်ဝီသေ ဝၢႆးလင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ႈမိူင်းမႃး ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၸၼ်ႉမျူဝ်ႉၸႃး တႂ်ႈမိူင်းသႅၼ်ဝီႁွင်ႇ။ ဝၢႆးလင် သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ မျူဝ်ႉၸႃးၵဝ်ႈၵၢင်ႉ (ဢူႈ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်ၶဝ်) ၸင်ႇတုၵ်းယွၼ်း တီႈၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇတႂ်ႈသႅၼ်ဝီႁွင်ႇ၊ ၶႂ်ႈယူႇပဵၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ ႁင်းၵွၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၸင်ႇပဵၼ် မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉမႃးသေ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး 34 မိူင်း။
ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၢႆးၶၢဝ် (The Guardian Angel’s Convent) တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းယင်း ဢဝ်ၵွင်ႈယုမ်းၵူင်း (ၵွင်ႈပွတ်းၶျွၵ်ႉလုင်းပူး) ၸွမ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းထူင်ပႃးမၼ်း တႃႇသေႇလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းႁူမ်ႈၵၼ်တင်းမၼ်းၼၢင်း ယင်းဢွၼ်ၵၼ်တူၵ်းၸႂ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ဢေႃးလိပ်ႇ (Olive) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမႃးမိူဝ်ႈမၼ်းၶဝ်ႈႁဵၼ်း တီႈလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸပ်းသႂ်ႇတင်းၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် "ယၢင်" ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး "ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်" ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းသွင် (1942-1945) ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယၢင်ဝိူၼ်ပိင်း မျူဝ်ႉၸႃး ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵမ်ႉယၼ် ၽၢႆႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၶဝ်တႃႇသေႇလႄႈ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းယၢင်ၶဝ် တင်းသဵင်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် လႆႈပၢႆႊသိုၵ်း ၵျႃႇပၢၼ်ႇ သေ သွၼ်ႈယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။ ပီႈဢၢႆႈၼွင်ႉၸၢႆး မၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶႄႇ (ၶႄႇၽိူၵ်ႇ) တင်း သဵင်ႈလႄႈ ဢေႃးလိပ်ႈယၢင်ၵေႃႈ မီးသၢႆသိုပ်ႇမိုတ်ႈ ၵိုဝ်းၵၼ်တင်း ၽူႈမီးၸၼ်ႉ သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ။
မိူဝ်ႈ 1940–50 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႇတင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလင်႞သေ သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈလၢႆး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇဢဝ်ၵႃႊဢဝ်ႁူဝ်သင်။ ယဝ်ႉ ၵေႃႈ ၽိတ်ႈႁွင်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် မႃးပူင်သွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၵွၼ်ႇ။ ႁူဝ်ၼႃႈ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၽူင်ၵျႃးသျိူင်း (彭家声) လႄႈ လေႃသျိင်းႁၢၼ်ႉ (罗星汉) ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵၼ်း တီႈၼၼ်ႉမႃးလွၼ်ႉလွၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်း 19 ပီႊ ၶဝ်ႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉၵႅတ်ႇၵင်ႈၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ဢၼ်ဢူႈမၼ်းဢွၼ်ၽွတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ဢမ်ႇယူႇမိူၼ်ၼၢင်းယိင်းလႄႈ ဢူႈမႄႈၶဝ် ၸင်ႇၶပ်ႉၶိုင်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းပၼ် မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်း လႆႈ 21 ပီႊ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1948 ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈသွၼ်ႉမိင်ႈၵၼ်တင်း လုၵ်ႈၸၢႆးမျူဝ်ႉၸႃး ၵေႃႉ႞၊ ၸိုဝ်ႈၵူၼ်း ၸၢႆးၼၼ်ႉဝႃႈ တႂၢၼ်ႉသေႃဝိူၼ် သေ လႆႈဝႃႈပဵၼ် လုၵ်ႈပီႈလုၵ်ႈၼွင်ႉၵၼ် တင်းဢေႃးလိပ်ႇယၢင်။ ၵေႃႉလဵၵ်ႉလိူဝ်မၼ်းၵွၼ်ႇ။ ၽိူဝ်ႇႁူႉတူဝ်ဝႃႈ မၼ်းမၢၼ်းၸပ်းလုၵ်ႈယဝ်ႉ ၼႆၵေႃႈ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ပႅတ်ႈၵၼ်တင်းၽူဝ်မၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ 1950 ၼၼ်ႉ။ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉ႞ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ တႂၢၼ်ႉၵျီၽူႇ (段吉卜)။ ၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈမၼ်း ၵျီၽူႇ ၼႆႉ မၼ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၵႃးၵျိပ်ႉ ဢၼ် မၼ်းလႆႈႁၼ် မိူဝ်ႈႁွတ်ႈ တီႈၶုၼ်းမိင် (Kunming, 昆明) ၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇဝႆႉပၼ်ဝႃႈၼႆ။ ၼွင်ႉယိင်းမၼ်း ၵျူႇတီႇယၢင် (Judy Yang) မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵေႃႉယူႇသဝ်းဝႆႉ တီႈတႃႈၵုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄ ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈပီႊ 2015 ၼၼ်ႉဝႃႈ “ပီႈၼၢင်းႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢဝ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၼွၼ်း ၸွမ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်မႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပိူၼ်ႈဢွၼ်ႁူႉၸၵ်းဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းၼုင်ႈမႆႊ မိူၼ်ၵူၼ်းၸၢႆး။ ဢမ်ႇယွမ်းမတ်ႉတိၼ် ၸွၵ်းတိၼ် မိူၼ်ၼၢင်းယိင်းၶႄႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ။ ၵႅတ်းၶူၼ်ႁူဝ်ပွတ်းပွတ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ယိုဝ်းၵွင်ႈမိုဝ်းမႅၼ်ႈ။ ပႃးၵွင်ႈပွတ်းဢၼ် ဢွၵ်ႇမိူင်းပႄးၵျီႇယမ်ႇသွင်လဝ်းယူႇၵူႊမိူဝ်ႈ။ ၼုင်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းမိူၼ် ၵူၼ်းသိုၵ်းဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈလၵ်ႉႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ "ၼၢင်းမၢၵ်ႇၵၢဝ်ႈၶူၼ်" (Miss Hairy Legs)။ မိူဝ်ႈထဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၼၢင်း လၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းၵွၺ်းသူင်မိုတ်ႈ ဢၼ် ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "လၢဝ်ႇယၢင် (ၶိင်းယၢင်)" ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႇသျိင်ႇတၼ်ႇပူတ်ႉသ် ၼႂ်းပီႊ 2015 ၼၼ်ႉ မၼ်းယိုၼ်လၢတ်ႈဝႃႈပဵၼ် Lesbian (ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉဢၼ်ၶိုၼ်းသူင်ႁၵ်ႉ ၼၢင်းယိင်းၼင်ႇၵၼ်) ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းယၢမ်ႈၵဵဝ်ႇၵွင်ႉ ၶဝ်ႈႁႃမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း ၼၢင်းၸိူင်းငဝ်း ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ သွင်ၵေႃႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပႃႇတေးလိၼ်ႇထၼႃႇ (Bertil Lintner) ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိူင်းသႂိတ်ႇတိၼ်ႇ ယၢမ်ႈတႅမ်ႈဝႃႈ “မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈတင်းပိူၼ်ႈတေႉတေႉ၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇၵေႃႈ တိုၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ၊ ၼၢင်းယိင်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊဢၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈမိူၼ်လႆႈမၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလႆႈလၢႆၵေႃႉ၊ တႃႇတေမီးတပ်ႉသိုၵ်းႁင်းၵွၺ်းၶေႃၶေႃၼႆႉ ဢမ်ႇငၢႆႈလူး၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းလီၶွႆယိူင်ႈသေတႃႉ တီႈဢေႇသုတ်း လီၼပ်ႉယမ်မၼ်းၼၢင်းယူႇသႄႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်ၼႆႉ ၶႂ်ႈၽၢၼ်ႇသၢင်ႈၸူဝ်ႈ ပၢၼ်မၼ်း ၼင်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ။ မီးလုၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ပွႆႇဝႆႉပၼ် တင်းပီႈပီႈၼွင်ႉၼွင်ႉသေ တူဝ်မၼ်းတႄႉမႃးဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်း ၶဝ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈၽိၼ်ႇ ၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း။ ပိုၼ်ႉတီႈသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း ဢၼ်ပႃးလႅၼ်ႊလိၼ် မိူင်းတႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းထႆး သၢမ်မိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ် ဢွၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇ ၼွၵ်ပၵ်းပိူင်ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼမ် လိူဝ်သုတ်းပိူၼ်ႈတီႈသွင်။
ၼႂ်းပပ်ႉ "ၶိူဝ်းႁိူၼ်းယၢင်" (House of Yang) ဢၼ်တၢမ်တူဝ် လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်း "ၵျႅၵ်ႈၵီႇယၢင်" (Jackie Yang) တႅမ်ႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1977 ၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇၼႄဝႆႉလွင်ႈပႃႈၶဝ်ဝႃႈ “ၵၢၼ် ႁဵတ်းသိုၵ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈၽိၼ်ႇၼႆႉ ၸပ်း ထိုင်ဢူၵ်းထိုင်ၸႂ်မၼ်းတေႉတေႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းယူႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးပၵ်းသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းၶိူဝ်း ၸွမ်းလႅၼ်ႊ လိၼ် မိူင်းတႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းထႆးသေ မၢင်ၵမ်း ၶိုၼ်းၶဝ်ႈတိုၵ်းမိူင်းၶႄႇလူင်။ ပိူဝ်ႈတႃႇ ငိုၼ်းၵွင် ၵၢင်ၼႆႉ ၶဝ်သမ်ႉ လႆႈၵႃႉၶၢႆယႃႈၽိၼ်ႇ။ ႁူဝ်ၼႃႈ သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ တႂၢၼ်ႉသျီးဝိူၼ် (段希文) ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ “ႁဝ်းၶႃႈတိုၼ်းတေလႆႈသိုပ်ႇတေႃႇသူႈ ၽီလူးၽီၽၢႆး ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈၶဝ်၊ တႃႇတေႃႇသူႈၶဝ် တၵ်းလႆႈမီးတပ်ႉသိုၵ်း၊ တႃႇတပ်ႉသိုၵ်း တၵ်းလႆႈ မီးၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ တႃႇသိုဝ်ႉၵွင်ႈၵၢင်ႇ တၵ်းလႆႈမီးငိုၼ်း၊ ငိုၼ်းဢၼ်ၸၢင်ႊႁႃလႆႈ ၼႂ်းႁူဝ်ႁူၺ်ႈႁၢဝ်းလွႆၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈၽိၼ်ႇ ပိူင်လဵဝ်ၵွၺ်း” ၼႆယဝ်ႉ။
ဢႅတ်ႈဝၢတ်ႈယၢင် ႁိုဝ် ယၢင်ၸိူၼ်ႉသၢႆ ၵေႃႉပဵၼ် ပီႈဢၢႆႈ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉ ၽွင်းငမ်းမိူင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ပီႊ 1949 တေႃႇ 1959။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ် ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၾႃႉ မီးဢႃႇၼႃႇဝႆႉ လႄႈ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး ၵူၼ်းၵႃႉယႃႈ ၽိၼ်ႇ မိုဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းထုင်ႉမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉယႃႈၽိၼ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉမႃႉၸႂ်ႉ လႃးသေ တေႃႉဢဝ်ယႃႈၽိၼ်ႇတေႃႇထိုင်လႅၼ်ႊ လိၼ်ထႆးသေတႃႉ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်တႄႉ တၢင်ႇ ၵႃးလူင်သေတေႃႉဢဝ်ထိုင် လႅၼ်ႊလိၼ်။ ယႃႈ ၽိၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းထႆး သိုပ်ႇတေႃႉ ၶၢမ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇ ၽႅဝ်မိူင်းႁွင်ႇၵွင်ႇ (Hong Kong)။ လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႇၵွင်ႇၸင်ႇ သိုပ်ႇပိုၼ်ၽႄၸွတ်ႇတူဝ်ႈ လုမ်ႈၾႃႉ။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ သုၼ်ၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢမႄႇရီၵၼ်ႇ ​(CIA) ၶဝ် ယူႇၽၢႆႇလင် ၵမ်ႉၸွႆႈ တပ်ႉသိုၵ်း ၶွင် ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈႁင်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈ တႃႇတေတေႃႉသူင်ႇ ၶိူင်ႈသိုၵ်း လႄႈ ၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၵမ်ႉ ၸွႆႈလႆႈသိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ ၸိူဝ်းတေ​တေႃႇသူႈ သိုၵ်း ၶႄႇလႅင်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတၢင်းလႅၼ်ႊလိၼ်ထႆးသေ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်ၶဝ် လႆႈတေႃႉမႃးပၼ် ထိုင်ၼႂ်း မိူင်းတႆး။ ၼႂ်းပီႊ 1952 ၼၼ်ႉ ၽၢႆႇလူင်ပွင် ၸိုင်ႈ မၢၼ်ႊ တွၼ်းပႂ်ႉယိုတ်းလႆႈ ၶိူင်ႈသိုၵ်း လႄႈ ၵွင်ႈ ၵၢင်ႇ ဢၼ်ၸုမ်းဢေႃးလိပ်ႇယၢင်ၶဝ် တေႃႉမႃး ၼၼ်ႉသေ လႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢမႄႇ ရီႇၵၼ်ႇၶဝ် တင်းၶႄႇၽိူၵ်ႇ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉ။ လွင်ႈဢၼ် ၽၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇ ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇ ၸႂ်ႉ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်း မၢၼ်ႊ တိူင်ႇၸႅင်ႈထိုင် လုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (United Nations) မိူဝ်ႈပီႊ 1953 ယဝ်ႉၵေႃႈ တီႉ ၵမ်တူဝ် ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ၽွင်းမၼ်းၶီႇၵႃးသေ လုၵ်ႉတၢင်းလႅၼ်ႊလိၼ်ထႆး မိူဝ်းမႃးၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈ လႆႈထုၵ်ႇတီႉၵမ်ၼၼ်ႉ ပႃးတင်း လုၵ်ႈၼွင်ႈမၼ်း လေႃသျိင်းႁၢၼ်ႉ။ ၶဝ်လႆႈထုၵ်ႇၵၢဝ်ႇႁႃမၢပ်ႇမႂ်ဝႃႈ ၸွႆႈထႅမ် သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် တႃႇလၵ်ႉၶၢမ်ႈလႅၼ်ႊ လိၼ်ၶဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆသေ လူင်းတူတ်ႈပၼ် တၢမ်ႇ ၶွၵ်ႈၶင်ႁႃႈပီႊ။ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ တီႈဝဵင်း လိူဝ်ႇ။ ၼႆႉပဵၼ် လွင်ႈတၢင်း ဢၼ် ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် တင်း လေႃသျိင်းႁၢၼ်ႉ တူၵ်းၶွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။
ဝၢႆးလင်ဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမႃး ဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်းမၼ်း မိူၼ်ၵဝ်ႇသေ မၢၵ်ႈမီး လီပဵၼ်ဝႆႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၺႃးမႅၼ်ႈၽွင်း ပီႈဢၢႆႈ မၼ်း ၸဝ်ႈဢႅတ်ႉဝၢတ်ႈယၢင် ႁိုဝ် ယၢင်ၸိူၼ်ႉသၢႆ ပွႆႇၾႃႈဢႃႇၼႃႇၸဝ်ႈၾႃႉ မိူၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး ၵူႊမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ တီႈမိူင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ် ၽွင်းငမ်းလႆႈ ထိုင်တီႈထိုင် တၢင်းသေ မိူၼ်တင်း ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ် ဢေႃး လိပ်ႇယၢင် ႁဵတ်းၶုၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼၼ်ႉ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ႁႃလဵၼ်ႈၸူႉၵၼ်တင်း ၼၢင်းယိင်းလၢႆလၢႆၵေႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸူႉၵၼ် တင်း ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၵႅၼ်းၼႅတ်ႈယၢင် (Kenneth Yang)။ ၼႂ်းၼၼ်ႉပႃး ၼၢင်းၸိူင်းငဝ်းမၢၼ်ႊ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဝႃႇဝႃႇဝိၼ်းသျူၺ်ႇၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်လူင်လင်႞ ဢၼ်မီးတီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ဢေႃးလိပ်ႈယၢင် ဢဝ်ၸိုဝ်ႈ ဝႃႇဝႃႇဝိၼ်း သျူၺ်ႇ ႁဵတ်းမၢႆၽၢင်ဝႆႉပၼ် ၼႆၵွၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈပီႊ 2015 ၼၼ်ႉ ဝႃႇဝႃႇဝိၼ်းသျူၺ်ႇ တႄႉတွပ်ႇထဵင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးလင် သိုၵ်းမၢၼ်ႊဢၼ်ၼေႇဝိၼ်းဢွၼ်ႁူဝ် ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉသေ ၼႂ်း ပီႊ 1963 ၼၼ်ႉ ပလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ တီႉၺွပ်းမၼ်း ယဵတ်ႈသႂ်ႇၶွၵ်ႈၶင်ထႅင်ႈ လူၺ်ႈၵၢၼ်ၽိတ်း ဢၼ် ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ် ၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈယူႇၼႂ်းႁူင်း ၶွၵ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇ တီႈတႃႈၵုင်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းႁူၵ်းပီႊ။ ၸူဝ်ႈလႆႈတူၵ်းၶွၵ်ႈတင်းသွင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢေႃး လိပ်ႇယၢင် လႆႈထုၵ်ႇၶႃတူဝ်ၶႃၸႂ်လူလၢႆဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈပီႊ 1968 သိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၶိုၼ်းပွႆႇပၼ် မၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး ၼႂ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႊ တင်းသိုၵ်းၶႄႇ လႅင် ႁူမ်ႈၵၼ် လိုပ်ႈလမ်းပႅတ်ႈလႄႈ တေႃႉတႄႉ ၵိုတ်းဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်းၵွၺ်း။ ၵၢၼ်ဢၼ် ဢေႃး လိပ်ႇယၢင် ယၢမ်ႈတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လေႃသျိင်းႁၢၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႈမၼ်း ပေႃး ပုတ်ႈတႅၼ်းဢဝ်တီႈယူႇ တူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် တိုၵ်ႉႁိူင်းၼၼ်ႉ လေႃသျိင်းႁၢၼ်ႉ တေႃႉတႄႉပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉ ၵူၼ်းသွႆဢွၼ်ႇၵွၺ်း။ ၵၢၼ်လူင်ဢၼ်လေႃသျိင်းႁၢၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပၼ် ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈပႃးပၼ်ၵွၵ်းလႅၼ်းယႃႈသေ ၸွမ်းလင်ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးလင် ဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈၶင်မႃး ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် မိူဝ်ႈပီႊ 1968 ယဝ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢေႃးလိပ်ႈယၢင် ဝွတ်ႈႁၢႆယဵၼ်ၵႂႃႇတေႉတေႉ။ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင်ၼႆႉ ၼႂ်းမိုဝ်းမၼ်း ဢမ်ႇမီးမုၵ်ႉၸုမ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသေတႃႉ ႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၶဝ် လၢႆလၢႆၸုမ်း တိုၵ်ႉၼပ်ႉယမ်မၼ်းၼၢင်းဝႆႉ ယူႇ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1989 ၽွင်းဢႃႇယုမၼ်း တိုၵ်ႉမီး ဢႃႇယု 60 ပၢႆၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ် ၶႂ်ႈႁႃ ၵိုတ်းတိုၵ်း ၵေႃႇသၢင်ႈငမ်းယဵၼ် တင်းၸုမ်းၵဝ်ႈ ၵၢင်ႉ ၸိူဝ်းမီးတႂ်ႈပႃႇတီႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸုမ်းၸွမ်သိုၵ်းၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉၶဝ် မႃးႁႃၵပ်း သိုပ်ႇ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် လႄႈ လေႃသျိင်းႁၢၼ်ႉ ႁႂ်ႈၸွႆႈၵပ်းသိုပ်ႇသူၼ်းတုမ်ပၼ် ၽူင်ၵျႃးသျိူင်းၶဝ်။
ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ယူႇၸွမ်း လုၵ်ႈၵဵပ်းမၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၵေႃႉ႞ ၼႂ်း ၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉၵွင်းၶႃး ၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈ တီႈပွၵ်ႉၸွၼ်ႊၸူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမူႇၸေႊၼၼ်ႉ တေႃႇပေႃးသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2015 ၼၼ်ႉ ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် တၢႆၽၢၵ်ႇၵႂႃႇသေ ဢမ်ႇပႆဢမ်ႇၵႂႃႇလႆႈလႄႈ လႆႈၼင်ႈၼိူဝ် တင်ႇလေႃႉ ထွင်းသေ ၵႂႃႇမႃးၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်း။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇ
ဢေႃးလိပ်ႇယၢင် ႁိုဝ် ယၢင်ၵျိၼ်းသဵဝ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 13၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ၊ ပီႊ2017 မိူဝ်ႈဢသၢၵ်ႈမၼ်းၼၢင်းထူၼ်ႈ 90ပီႊတဵမ် တီႈဝဵင်းမူႇၸေႊ၊ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း "တႂၢၼ်ႉၵျီၽူႇ"တႄႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶူးသွၼ်သေ မီးဝႆႉတီႈၵဵင်းမႆႇ၊ မိူင်းထႆး ဝႃႈၼႆ။ တၢင်းပိုၼ်ႉတီႈၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉၶႆႇ ၸမ်ၸႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈမၼ်း ဢၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၵဝ်ႇမၼ်းၵေႃႉ႞ ၵေႃႇဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တင်ႈသဝ်းဝႆႉတီႈတီႈဢၼ်ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၽင်ႁူၵ်ႈၽင်ႁႄႇမၼ်း မိူင်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းပၢင်မႃႇသႃႇမၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းသိုၵ်းၼုင်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ပႃးၵွင်ႈသေ တၵ်ႉယမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉၵွင်းၶႃး လႄႈလူင်ထၢင်ႈၶဝ် ဢိၵ်ႇပႃးပီႈၼွင်ႉတၢင်း ၵုၼ်လူင်၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇၶဝ် မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼပ်ႉယမ် ။
ၸီႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မူၺ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸီႇပိၼ်ႇတႃႇ  (စည်ပင်သာရွာ, Sipinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193687 ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
သႃးၵျိၼ်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသႃးၵျိၼ်း (ႁွင်ႇ)  (ဆားကျင်း (မြောက်)ရွာ၊ Sarkyin(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192652 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 784 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 947 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1731 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တေးတယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတေးတယႄး (ေးဒရဲမြို့နယ် ; Dedaye Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆ့ ပဵၼ် ဝဵင်းတေးတယႄးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉတူဝ်းသေ တင်း သူပ်းၼပ်ႉသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ် 15 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် တီႈ ဝဵင်းတေးတယႄးၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ပႃၼဝ်ႈပႃႁႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ထုင်ႉၼိူဝ်ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ တေးတယႄးၼႆႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇမွၼ်းသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုင်းၵႂၢင် ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းတေးတယႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးလူင်တေႃႇၵျႅတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉႁိူၼ်းတလၢႆး တိူင်းရႃႇမၺ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် တႄႇမႃးပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
သႄႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသႄႇဢူး  (ဆယ်ဦးရွာ၊ Seu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190289 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇယႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1202 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 935 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2137 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
တၽၢၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပႄးလုၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပႄးလုၼ်းၵူင်း  (ပဲလွန်းကုန်းရွာ, Pelunkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶႃးတႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194536 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶႃးတႅတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 395 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 501 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၸဝ်ႈၸၵ်ႉၶုပႃႇလ
ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလ ၸဝ်ႈတႃမွတ်ႇ
မၼေႃပုၿ်ၿင်ၵမႃ ꩪမ်မႃ၊ မၼေႃသေꩦ်ꩧႃ မၼေႃမယႃ။ မၼသႃ ၸေ ပၻုꩦ်ꩧေၼ၊ ꧤႃသတိ ဝႃ ၵရေႃတိ ဝႃ။ တတေႃ ၼံ ၻုၵ်ၶမၼဝေတိ၊ ၸၵ်ၵံဝ ဝႁတေႃ ပၻံ။ တြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်တႄႇငိူၼ်ႈ မၼေႃပုၿ်ၿင်ၵမႃၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တႄႇ ႁေႃးတီႈလႂ်၊ ႁေႃးတီႈဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိ၊ ႁေႃးယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽႂ်၊ ႁေႃးယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈ ထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလယဝ်ႉ။
လုၵ်ႈသွင်ၸၢႆး သထေးမႁႃႇသုဝၼ်ႇၼ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ
တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသထေးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁႃႇသုဝၼ်ႇ ၼ။ မၼ်းမၢၵ်ႈမီးသေ ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇရတၼႃႇၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ ၶႃႈၸႂ်ႉၸၢႆး ၶႃႈၸႂ်ႉယိင်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ဢလုမ်းဢရၢင်းၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်း ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈၸၢႆးလုၵ်ႈယိင်းသေၵေႃႉ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်ႈမိူဝ်ႈ ၵႂႃႇဢၢပ်ႇ ၼမ်ႉၵၢင်းၵႃႇသေ ပွၵ်ႈမႃးၸွမ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးႁၼ် တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိင်ႇယွတ်ႈၽိူဝ်ၽူၺ်းမၼ်း တဵမ်ထူၼ်ႈလီၼႃႇလႄႈ သထေးလူင် ၸင်ႇ ဝူၼ်ႉဝႃႈ “တူၼ်ႈမႆႉယႂႂ််ႇလူင်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ တေမီးၽီပႂ်ႉယူႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇၸႂ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမၼ်း မႃးပတ်းပတ်းၽဵဝ်ႈၽဵဝ်ႈ တီႈငဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်သၢႆး ၽွင်မႃးသိူဝ်ႇလီလီ ၶၢတ်ႈႁူဝ်ႉလွမ်ႉ၊ ဢဝ်တုင်းတမ်းၶွၼ်ႇၸၵ်ႉၸႃႇ မႃးပၵ်းဝႆႉပၼ် လီလီ ၸင်ႇလဵပ်ႈႁွပ်ႈၽၢႆႇၶႂႃသေ ပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇယွၼ်းသူးဝႃႈ “သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶႃႈႁဝ်း မီးလုၵ်ႈၸၢႆးလႄႈသင် ဢမ်ႇၼၼ် မီးလုၵ်ႈယိင်းလႄႈသင် ၶႃႈႁဝ်းတေမႃး ပူႇၸေႃႇမူးၸႃး ၸဝ်ႈၶုၼ်ၽီႁဝ်း ၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉၶၢႆးၶၢႆးယူႇဢေႃႈ”ၼႆသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၼၼ်သေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၼၢႆးသထေးၵေႃႈ ၸပ်းတွင်ႉပႃး သၼ်ႇထေႇသေ ၵႂႃႇလၢတ်ႈၼႄ လုင်းသထေးယဝ်ႉ။ သထေးၵေႃႈ ၸင်ႇဝႆႉပၼ် ၵူၼ်းလူႁၼ်လုမ်းလႃး ၼၢႆးသထေးလီလီငၢမ်းငၢမ်းသေ ပေႃးတဵမ်သိပ်းလိူၼ်ၵေႃႈ ၸင်ႇၵိူတ်ႇမႃး လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဝၼ်းဢၼ်တေတၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈ လုၵ်ႈ ၸၢႆးၼၼ်ႉ လုင်းသထေးမႁႃႇသုဝၼ်ႇၼ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၽီိပႂ်ႉပႃးပၼ်သေ ၸင်ႇတေလႆႈလုၵ်ႈၸၢႆးမႃးလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းဝႃႈ “ပႃႇလ” (ပႂ်ႉပႃး) ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼၢႆးသထေး သမ်ႉၶိုၼ်းမီးမႃးထႅင်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉ ၼိုင်ႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇတၢင်ႇဝႃႈ “ၸူႇလပႃႇလ”ယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပီႈဢၢႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “မႁႃႇပႃႇလ”ၼႆယူႇ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ထိုင်ၶိင်ႇမွၵ်ႇၵေႃႈမွၵ်ႇ ထိုင်ၶိင်ႇမၢၵ်ႇၵေႃႈမၢၵ်ႇၼႆသေ ၸင်ႇတႄႇၼႃႈ ႁေႃတေႃႁိူၼ်း သိုဝ်ႈၽႂ်တၼ်းမၼ်းယူႇ။ ဝၢႆးသေ ပေႃႈမႄႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် ယဝ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ သိုပ်ႇပုတ်ႈဢဝ်ၶူဝ်းပူၺ်ႈပေႃႈမႄႈသေ ယူႇသဝ်းၵိၼ် သၢင်ႈၵႂႃႇယူႇ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉမႃးယူႇသဝ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈၵျွင်းၸေႇ တဝၼ်ႇ ဢၼ်သထေးလူင် ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈငိုၼ်း 45 ၵုတေႇ ႁဵတ်း လူႇတၢၼ်းဝႆႉသေ ႁေႃးတြႃးပၼ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈႁွတ်ႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈ တၢင်း မိူင်းၽီ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။
ၸေႇတၼႃႇ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇ
(တီႈၵျွင်းၼိၵျေႃးထႃႇရူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းသႃႇၵီႇၶဝ် ႁဵတ်းလူႇတၢၼ်း ဝႆႉၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵူၺ်းယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ၼိုင်ႈဝႃႇၵူၺ်း။ တီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်သထေးလူင် ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇ ႁဵတ်းလူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်း ၵႂႃႇ 19 ဝႃႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းပုပ်ႉပႃႇရူင်ႇ ဢၼ်ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇ ၶၢမ်ႇၶၢႆၶူဝ်းၼုင်ႈ မႁလတႃႇ ၵိုင်ႇၵႃႈ 27 ၵုတေႇသေ လူႇတၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်း ၵႂႃႇ 6 ဝႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယူႇသဝ်းၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇ 25 ဝႃႇ။ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇလႄႈ ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇၼႆႉ ၼိုင်ႈဝၼ်း ႁွတ်ႈမိူဝ်းတီႈၵျွင်း သွင်ပွၵ်ႈ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶႃၵႂႃႇတီႈ ၽြႃးၼၼ်ႉ ၶႃဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၸဝ်ႈ သၢင်ႇဢွၼ်ႇၶဝ် တေလွမ်တူၺ်း မိုဝ်းႁဝ်းပႃးသင်မႃး”ၼႆလႄႈ ၶႃၵႂႃႇၵျွင်းမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႃးၶူဝ်းလူႇသေ ၵႂႃႇၵျွင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသေပွၵ်ႈ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် ပေႃးဝႃႈ ၵႂႃႇၵျွင်းၼႆၵေႃႈ ပႃးၵႂႃႇ ၶဝ်ႈသွမ်းၽၵ်းသွမ်း ၽေႃးၸၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းတၢမ်းၶမ်ႈၼႆၵေႃႈ ပႃးၵႂႃႇယႃႈယႃႁႃႈပိူင်လႄႈသင်၊ ၼမ်ႉသူမ်ႈၼမ်ႉဝၢၼ် လႄႈသင် တိုၼ်းပႃးၵႂႃႇ သေပိူင်ပိူင်သေ ၵႂႃႇလူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈႁိူၼ်းၶႃ သွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းႁၢင်ႈႁႅၼ်း သိူဝ်ႇဝႆႉပၼ် တီႈၼင်ႈ တီႈယူႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇ 2000 ၸဝ်ႈ တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၸဵမ်ၶဝ်ႈသွမ်း ၽၵ်းသွမ်း ၽေႃးၸၼ်ႇ ယႃႈယူတ်းယႃႈယႃ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်လူဝ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ တိုၼ်း ၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈၵႂႃႇ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၶႃသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉထၢမ်ၶေႃႈထၢမ် တမ်ႈတီႈၼိူဝ်ၽြႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈ သေၶေႃႈသေၶူတ်း။