cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၶမ်းၶွင်ႇ၊ ၶုၼ်
ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈတႆး
ပေႃးမီးပပ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းသွၼ်ၵေႃႈတေႃႈတေမေႃလိၵ်ႈတႆးမႃးလႆႈယူႇယဝ်ႉ၊ လီဢွၼ်ၵၼ်မီးဝႆႉႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယူႇ၊ လိူဝ်သေၼႆႉဢမ်ႇၵႃး ပေႃးတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလူဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈပပ်ႉၼႆႉ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈႁူႉၸွမ်းမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈႁဵၼ်းဢၢၼ်ႇၸွမ်းၵၼ်သွင်ၵေႃႈ မၼ်းပၼ်ဝႆႉ။ ပေႃးတူၺ်းတီႈၼႃႈလိၵ်ႈ 35 တေႃႇ 48 တေလႆႈႁၼ်ယူႇ။
ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလဵၼ်ႈၶႂ်ႈၵျ​ေႃႇတေယိပ်းတိုဝ်းလႆႈၵေႃႈ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉပၼ် ၵႂၢမ်းဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ - "ၵႂၢမ်းတေႃႇငူး ဢူမ်ႁူဝ်ဢူမ်ႁၢင်" ၼၼ်ႉတေလႆႈႁၼ် တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ ႔႙ ယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈဝႃႈၵူၼ်းၵႃႉၸဝ်ႈဝူဝ်းမိူ်ငးတႆးၶဝ်လူင်းၵႃႉထိုင်ပႃႇၵိူဝ် (ပဲခူး) ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းလၢတ်ႈၼႄဝႆႉၸိူင်ႉၼႆ တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ ႖႘။ ၸဝ်ႈဝူဝ်းတၢင်ႇၸၢမ်ၵႃး၊ ပႃးၵုၼ်ပႃးသိၼ်မႃး၊ သဵင်ႁိင်ႇမေႃးတူင်းတူင်း၊ ဢွၼ်ၵၼ်လူင်းပႃႇၵိူဝ်ပၵူဝ်း၊ ဢူးၸီး ၸဝ်ႈဝူဝ်းတၢင်ႇ၊ ပႃးလုၵ်ႈလဵင်ႉလုၵ်ႈၸၢင်ႈ၊ ၶျႃး ၸၶၢၼ်းပၢင်လိုဝ်ႈ၊ တီႈယိူဝ်ႈလိူင်ႇ ၼမ်ႉၼမ်၊ ပျေႃႇသေ ၸဝ်ႈဝူဝ်းတၢင်ႇ၊ ၸၢင်ႈမီး ၽူႈလႂ်ယဝ်ႉ၊ ပွႆႇသၢႆတိၼ် ၸွတ်ႇမိူင်း၊ မိုတ်ႈၵိုဝ်းႁူႉၸၵ်းသဵင်ႈ၊ ဢဝ်ၶူး ၶုၼ်သၢမ်လ​ေႃး၊ ၵႃႉတင်းဝူဝ်း ႁႃႈပၢၵ်ႇ၊ သဵင်ၶူဝ် သဵင်ႁုၼ်ႉလႂ်၊ ၼၼ်ႈ ၵူႈၼႂ်ၵူႈၶမ်ႈ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ် လွင်ႈလဵင်ႉတွင်ႉ၊ လီၶွႆ ၸဝ်ႈဝူဝ်းတၢင်ႇ၊ ယႃႇပေၶၢၼ်ႉပေဢိူၼ်၊ ၵႃႉမိူၼ်ၸဝ်ႈဝူဝ်းၼေႃႈ။ မိူဝ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸမ်တေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶ​ေႃၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸႂ်ၵူၼ်းမိူ်ငးတႆး မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉလူတူၺ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢွၼ်ႇဢၼ်လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၵဵပ်းသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉတႃႉ။ မဵဝ်းၵူၼ်းထုင်ႉမိူင်းလွႆႁဝ်းၶႃႈ၊ ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉလႃႈ ယႃႇပေၼွၼ်း၊ မုၵ်ႉၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈမီးသတ်ႈၸႃႇ၊ ၽွမ်ႉပဵၼ်ၸႂ်ဝႃႇၸႃႇႁၵ်ႉၵၼ်၊ ႁဝ်းယင်းၶႂ်ႈယူႇသႃႇ၊ ယႃႇငိူဝ်ႈၼႃႇ မိူၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းဝႃး၊ ထုင်ႉမိူင်းလွႆႁဝ်းႁႃး၊ ဢွၼ်ပႃးၸွႆႈၵၼ်ၵႂႃႇ၊ ၵူဝ်ၶီၼႆႉၵႆႉၵၢတ်ႈ၊ တွင်းမၢတ်ႈၵႂႃႇ ႁင်းမၼ်း၊ ၽွမ်ႉသဵင်လႄႈပဵင်းပၢၵ်ႇ၊ ၽႂ်ယႃႇၽၢတ်ႇၸူမ်းၵၼ်၊ ႁဝ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႃႈ၊ မိူဝ်းၼႃႈယႃႇႁႂ်းပဵၼ်၊ မၢၼ်ႈတႆးလႄႈၶျၢင်း ၶၢင်၊ ပွင်သၢင်ႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ လွတ်ႈလႅဝ်းႁဝ်းၶႂ်ႈလႆႈ၊ ပူႇမႆႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယွၼ်း၊ ၽွမ်ႉၵၼ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ်တႅဝ်း၊ လွတ်ႈလႅဝ်း တၵ်းဢမ်ႇၵၢတ်ႈ၊ မုၵ်ႉၸုမ်းႁဝ်း ၼမ်တွၼ်း၊ ဢွၼ်ၵၼ်ယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈ၊ လွတ်ႈလႅဝ်း ၽွမ်ႉယွၼ်းၵႂႃႇ၊ ႁႂ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လႆႈငိၼ်း။ လွင်ႈတုမ်း(ဢလၢမ်ႇ)မိူင်းတႆး မီးၵႂၢမ်းမွၵ်ႇမၼ်းဝႆႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈလုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၵဵပ်းႁွမ်သေ ဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈမၼ်း လႆႈႁၼ်မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဢလၢမ်ႇ (တုင်း-) ႁဝ်းၶႃႈမိူင်းလွႆ၊ ၶိုၼ်ႈယဝ်ႉႁွတ်ႈပၢႆလၵ်းပိဝ်ယူႇ၊ လိူင် ၶဵဝ် လႅင် သီထွင်ႇသၢမ်မဵဝ်း၊ ပႃးလိူၼ်ၶမ်ႈၸဝ်ႈထွင်ႈႁိူဝ်ႈ၊ တုင်းၼၼ်ႉ ပူၵ်းပၼ်ၸႂ်ၸႃႇတီႉၵူၼ်းမိူင်း၊ တႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်းလႅင်၊ ၽွမ်ႉၵၼ်ၼပ်ႉယမ်ၵူမ်ႈၵွမ်း၊ ဢတိတ်ႈလိူင် သႃႇသၼႃႇၵေႃႈတၵ်းႁိူင်း၊ ဢတိတ်ႈၶဵဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈတၵ်းသႃႇယႃႇ၊ ဢတိတ်ႈလႅင် လိူတ်ႈၸႃႇတိ၊ တၵ်းပူၵ်းပႅၼ် မွၵ်ႇလၢတ်ႈ၊ ၼၢမ်ႇမိူင်းလွႆ လိူၼ်ၶမ်းသမ်ႉ တၵ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵတ်းၼိမ်၊ ဢမ်ႇၵၢတ်ႈ၊
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵူၼ်းထဝ်ႈတႆးၶဝ် သင်ႇသွၼ်လၢတ်ႈဝႆႉႁင်းလုၵ်ႈလၢၼ် ႁႂ်ႈလၵ်းလႅမ် ႁႂ်ႈႁူႉတူဝ်မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 107 - 123၊ ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး
1372
1372
ၽျူႇယွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽျူႇယွင်ႇ  (ဖြူရောင်ရွာ၊ Hpyuyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽျူႇယွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190368 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽျူႇယွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 472 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 438 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 910 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1372
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇမ  (ရွာမရွာ, Ywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸူဝ်းမူဝ်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189798 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸူဝ်းမူဝ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 766 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 630 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1396 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇပတ်ႉလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
1372
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပလူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပလူင်ႇ  (ဗလုံရွာ, Balon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191323 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပလူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1776 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2295 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4071 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1372
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1372
ယႂႃႇသႃႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇသႃႇလေး   (ရွာသာလေးရွာ, Ywartharlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191503 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1147 ၊ ယိင်း 1399 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1546 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ယႂႃႇၸႅၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇၸႅၵ်ႉ  (ရွာစိုက်ရွာ၊ Ywarsaik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192232 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 852 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1059 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1911 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငၢမ်း ႁင်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် တွၵ်ႇတႃႇဢေးၸၢၼ်ႇ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
မဢူႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇ (မအူပင်ခရိုင် ; Ma-ubin District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ 6 ဢၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၼိူဝ်ၵုၼ်ပၢၵ်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ဢိၼ်းၸဵင်ႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လႅၼ်လိၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၼႃႈလိၼ်မဢူႇပိၼ်ႇ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ၺွင်ႇတူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တီႈၼႂ်းၼႃႈလိၼ်မဢူႇပိၼ်ႇၼႆ့ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ လႄႈသင်၊ တီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ႇၺွင်ႇတူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇတူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်သွင်ဢၼ် ၸႄႈဝဵင်း 4 ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉ မီး 268 တီႈယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆတႅၵ်ႈလိၼ် မိူဝ်ႈပီ 1931 ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ 1,642 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ မီး 1,651 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပထဝီႇၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ လႆႈဝႆႉမီးမွၵ်ႈ ၼႂ်းၵၢင်ၵႅၼ် ၼႃႈလိၼ်ၼိူဝ်ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉၵဵဝ်သေ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပၢင်ႇလိၼ်ဢုင် ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၼမ်ႉတူဝ်း ဢၼ်လႆၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ၼႃႈယၢဝ်းမီး 54 လၵ်းသေ ၼႃႈပွတ်း မီး 44 လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈလိၼ်ၼုမ်ႇလိၼ်ဢုၼ်ၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ်လီယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်ၶၢဝ်းသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႆ တေလႆႈႁၼ် ပႃႇၶဝ်ႈသုတ်းသၢႆတႃယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၼိူဝ်ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၼမ်ႉတူဝ်း သေဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈဢွၼ်ႇၵႄးဢွၼ်ႇၵေႃႈလႆႈလူင်လႄႈ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ၼမ်ႉၵႆႉယိုင်ႈလူၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁႄႉၼမ်ႉ ႁိၼ်းတတႃႉ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 75 1/2 လၵ်း ဢၼ်တႄႇဢဝ် တီႈ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ၽႄဢွၵ်ႇတီႈၼမ်ႉၵဵဝ် ၽင်ႇပွတ်းတူၵ်းၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ႉ ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ တေႃႇပေႃးထိုင် ပၢၼ်းတၼေႃႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆႇႁႄႉၼမ်ႉ ၸၢၼ်ႇၵိၼ်း-သၵႃႇၵျီး ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 15 လၵ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢၾွၵ်ႉ ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼမ်ႉၵဵဝ် တေႃႇထိုင် ၸၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆႇႁႄႉၼမ်ႉၺွင်ႇတူင်း ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 54 လၵ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ၽၢႆႇၸၢၼ်ႇၵိၼ်း-သၵႃႇၵျီး၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇ မဢူႇပိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 77 လၵ်း ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႉတီႈ မဢူႇပိၼ်ႇသေ ၵၢႆႇၸူး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇတူၵ်းလႄႈသင်၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆႇႁႄႉၼမ်ႉ တူင်းၶႂႃႉၵျꧦၼ်း ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 42 1/2 လၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈထိုင်ၶၢဝ်း ၼမ်ႉယိုင်ႈၶိုၼ်ႈၼႆ ႁႄႉဝႆႉပၼ် ၽေးၶဵၼ်ၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီး ၽၢႆႇႁႄႉၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈလိၼ်ထူမ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသူၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ ၵၢၼ်ၼွင် မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ ၶွၼ်ႇၼွင်တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ လႆႈၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
လိူဝ်သေဝႃႈ ယုင်းလိူင်ႇသေ ၾိင်ႈၾႃႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈၾႃႉၶႅမ်ႉလီ တွၼ်ႈတႃႇပၢႆးယူႇလီယဝ်ႉ။ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး 100 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး 75 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉလႄႈ ဢမ်ႇသူႈပူၼ်ႉ 100 တီႇၵရီႇ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်တွၼ်ႈတႃႇၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉဝႃႈတႄႉ ဢမ်ႇဢေႇ ဢမ်ႇၼမ်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် တႃႇၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၽတ်ႉၽဵင်ႇ မီး 90 ပၢႆး ၸမ် 100 ယဝ်ႉ။ ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်းၸိုင် ၾိင်ႈၾႃႉ လႄႈ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ မီး 973,038 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ သေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်ထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 66 ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃး သေႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ ဢေႇၵၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီး 417,226 ဢေႇၵသေ ပိူင်လူင်မၼ်း သွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း သွမ်ႈတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇယဝ်ႉ။ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇတူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမႆယႃႈယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇတႄႉ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ မဵတ်ႉဢွၵ်ႇမၼ်း၊ မႆယႃ၊ ၵူၺ်ႈ၊ မၢၵ်ႇဢုၼ်၊ မၢၵ်ႇမု၊ မၢၵ်ႈမူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွင် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ပႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ၸေႈၼမ်ႉၶဵင်သေၵေႃႈ သူင်ႇၶၢႆၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ပႃႈၼဝ်ႈ ပႃႈႁႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၺွင်ႇတူင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပႃၼဝ်ႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်သၢၼ်သၢတ်ႇ တီႈ ၼႃႈလိၼ်ပၢၼ်းတၼေႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင်ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ လႅပ်ႈၵူၼ်းပႆႇႁူႉၼမ်။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ထိူၼ်လူင် ဢၼ်မီးဢုင်ၼမ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းဢေႇမၢင်သေ လႅပ်ႈတေဝူၼ်ႉဝႆႉဝႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈသင်ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် တႅမ်ႈမၢႆသင်ဝႆႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ မိူဝ်ႈၼႂ်း သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလ ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းတပ်ႉၵင်ႈလူင် တီႈ ဝဵင်းထၼုၽျူႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉသေ လႆႈတိုၵ်းႁႄႉၵင်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်သေ မိူဝ်ႈ ပီၶရိတ်ႉ 1825 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလႆႈၺႃးၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇ ၽူႈၶဵၼ်ၶဝ်သေ လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်း သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ၼၼ်ႉ ၽူႇၵႄႇဢူးမျႅတ်ႉထုၼ်း တီႈဝဵင်းထၼုၽျူႇ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်သေ လႆႈတိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေပၢင်သိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢဝ် သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1875 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇလွင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းတေးတယႄး၊ ၽျႃႇပူင်၊ ၺွင်ႇတူင်း လႄႈ တူင်းၶႂႃႉ ၵႃႈတီႈ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇသေ ႁူမ်ႈၵၼ် ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉမႃးယဝ်ႉ။
ပီ 1876 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတူၵ်းၵၢင်မၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1881 မႃး ဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။ ပီ 1893 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵႃႈတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉ လႄႈ ဢဝ်ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၽွင်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ထိုင်ပီ 1903 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၽွင်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမႃႉသေ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇသေ ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1893 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၵႂႃႇ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွင်းမျႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလႅၼ်လိၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ယဝ်ႉသေ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးလွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။
ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးသူၺ်ႇမျိၼ်ႇတိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းပၢၼ်းတၼေႃႇ၊ ၽြႃးၽႃးၵရိတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ဝၢၼ်ႈၶတ်ႉတိယ တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇတူင်း၊ ၵွင်းမူးၵျႅၵ်ႉၵလုၼ်ႇပုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းထၼုၽျူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းထၼုၽျူႇ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈတွင်း လႄႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ပၼ်ႇထုလ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1758
1758
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1758
ၵႂိၼ်း (30၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵႂိၼ်း (30)  (ကွင်း (၃၀)ရွာ, Kwin(30)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218222 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 17705 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 16342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 34047 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 22
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (22) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (326) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (327))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (39) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
မျတ်ႉၶႃးဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမျတ်ႉၶႃးဢိၼ်း  (မျက်ခါးအင်းရွာ, Myetkharinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194494 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 854 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 854 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1708 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
မျူဝ်ႉတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပူႇယႃႈၸၢင်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူႇယႃႈၸၢင်ႉ (ဢွၵ်ႇ) (, Puyaazaang (Auk), ပူရာစန့် (အရှေ့)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မဢူႇပိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ (မအူပင်မြို့ ; Ma-ubin) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ၊ ၼႃႈလိၼ်မဢူႇပိၼ်ႇ တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆ့ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃ ၼမ်ႉတူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆ ယၢၼ်ၵႆ 46 လၵ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸၢင်ႈၵႂႃႇဝၼ်းမႃးဝၼ်း သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆ့ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ ၵႂႃႇဝၼ်းမႃးဝၼ်းသေ မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇမူၼ်ႈၸႂ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇၼႆ့ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ၽွင်းၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈ မီးလုမ်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸႄႈတွၼ်ႈၶဝ်၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လႄႈ ၶွၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ႁင်း ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1888 ၼၼ်ႉသေ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ တီႈတႃႈႁိူဝ်းမဢူႇပိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်း ဢၼ်ၵႂႃႇမႃး တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉ ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်ၵႂႃႇတႃႈလိူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးၵိုတ်းလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇသေ ဢဝ် ၵူၺ်ႈ၊ မၢၵ်ႇသၢင်းၽေႃး ၸၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် လႄႈ ၵုင်ႈ၊ ပႃ ၸၸိူဝ်းၼႆႉ တၢင်ႇၶၢႆၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်ႈ၊ ပႃႁႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇၼႆ့ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းယုင်းလိူင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ ၸူး ဝဵင်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈမဢူႇပိၼ်ႇ ၸူး ဝၢၼ်ႈယေႇလႄးၵလေး ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ယၢၼ် 9 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးတၢင်းသိူဝ်ႇႁိၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ သဵၼ်ႈတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃး တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းသေ မီး 24241 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈ ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၽူင်းမျိၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈဢွၼ်ႇၵူၺ်း။ ထိုင်ပီၶရိတ်ႉ 1876 ၼၼ်ႉ မဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉယဝ်ႉ။ ပီ 1903 မႃး ၶိုၼ်းမႄးၽွတ်ႈႁႅၼ်း လႅၼ်လိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈသေ လႆႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတူင်းၶႂႃႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ဝဵင်းၼႆႉ လႆႈၵိုၼ်းမႃးၵိုၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈၸိုဝ်ႈ ဝဵင်းမဢူႇပိၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉႁွင်ႉၵိုၵ်း မႆႉၶရွင်း - တူၼ်ႈမဢူႇ သေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးၼႆႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးတီႈႁိမ်း ၶလၢပ်ႉၵျိၼ်ႇမၶႃႇၼႃႈ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မႆႉၺွင်ႇတူၼ်ႈၼိုင်ႈ လႆႈဢူမ်မၼ်းၵႂႃႇသေ လႆႈတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင် ပီ 1900 တဵမ်မႃး မေႇၵျႃႇ ဢေႇ၊ ဢႅတ်ႉ၊ ရေႃးပတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉၶရွင်း တီႈႁိမ်းတူၼ်ႈၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတႂ်းတူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶဵဝ်ႇၽီပႂ်ႉဝဵင်းယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်
ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ပဵၼ်ၶူးမေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇၼႂ်းၶူးမေႃတႆးၵဝ်ႈၸဝ်ႈ၊ ၼႂ်းၵႃႈၶူးမေႃတင်းသဵင်ၵဝ်ႈၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈဝႆႉၼမ်သေပိူၼ်ႈ၊ လႄႈၼႂ်းလိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈမီး လွင်ႈၵူႈမဵဝ်းꧦ ၼမ်သေပိူၼ်ႈပိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပိုၼ်း၊ ဢပုမ်ႇ၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ႇ ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ် ၵိူတ်ႇတီႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးၵဵင်း၊ ၼႂ်းတွၼ်ႈဝဵင်းလဝ်း၊ ၵဵင်းတွင်း၊ မိူင်းၼၢႆး၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ သႂ်သႃႇ ဢၼ်ႇၼၼ် လၢႆးသႂ် ၼႆႉယဝ်ႉ၊ လႆႈၶၢမ်ႇသၢင်ႇၸဵမ်လဵၵ်ႉ လႄႈလႆႈဢွၵ်ႇႁႃႁဵၼ်းဢဝ်တင်းႁူႉပၼ်ႇၺႃႇ တီႈမိူင်းမွၼ်း မေႃႇလမႅင်ႇ ထိုင်မိူင်းထႆး၊ ဝႆၢးၼၼ်ႉလႆႈပွၵ်ႈမႃးတီႈဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇသေမႃးပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်လႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးဝႆႉတင်းၼမ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မၢၼ်ႈမိူင်းဢင်းဝ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၶမ်းၽႃႉတုင်းၵူဝ်မီးလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ႁူမ်ႈၸွမ်းလွင်ႈမီးၵူၼ်းသီႈၵေႉႁေႈတႃ ၼိူဝ်ပၺ်ႇၺႃႇၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းမေႃ မၼ်းၸဝ်ႈသေ ထိုင်ႈတီႈၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ပေႃးလႆႈထၢၵ်ႇ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈ 65 ဝႃႇမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈ 45 ဝႃႇ၊ ဝၢႆးထၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်းယဝ်ႉ၊ လႆႈတေႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်းၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇ သေမီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ ဝၢႆးမႃးၼၢင်းၶမ်းၵူႇလုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉလဵဝ်ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ် လႆႈၽိုၵ်းဢဝ်တၢင်းမေႃလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇ လိၵ်ႈလၢႆးၵူႈပိူင်ꧦ တီႈပေႃႈမၼ်းၼၢင်းသေ ၼၢင်းၶမ်ႈၵူႇၵေႃႈလႆႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းမေႃလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဝၢႆးမႃးၼၢင်းၶမ်းၵူႇလုၵ်ႈၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ၵေႃႈလႆႈပဵၼ်ၶူးမေႃတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၶူးမေႃတႆး 9 ၸဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇမိူဝ်ႈ ၼ် 12 လွင်ႈ 9 ၶမ်ႈ ဝၼ်းသုၵ်ႈ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 94 ပီ 1882 တူဝ်တၢႆၵေႃႈၸိုဝ်ႈဢမ်ႇႁၢႆ ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းၸဝ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၵိုၵ်းပိုၼ်း ပဵၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် တွၼ်ႈတႃႇႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပေႃးဢဝ်ႇသုတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈလႆႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ
ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ သႂ်သႃႇ ဢမ်ႇမီးလိၵ်ႈတီႈလႂ်လႆဢၼ်လၢတ်ႈၼေ ႁႂ်ႈႁဝ်းလႆႈႁူႉၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၸႅင်ႈꧦ လႅင်းꧦ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လီလႆႈ ၵူၺ်းၵႃႈၸွမ်းလူၺ်ႈလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼႂ်းလိၵ်ႈၵမ်ႉၽွင်ႈသေ ပႃးတၢင်းလွင်ႈဢၼ်လႆႈတွင်ႈထၢမ်ၵူၼ်းထဝ်ႈၽူႈမီးတၢင်းႁူႉၶဝ်ႈၸဝ်ႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၸၢႆးသႂ်သႃႇလႆႈလႆႈမႃးပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇ မႃးၶၢမ်ႇသၢင်ႇတႃႇႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းႁူႉတင်းမေႃတီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 8 ၶူပ်ႇ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇသုမၼ ၼႆယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈသုမၼၼႆႉ ပိူဝ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၺႃႇၼသမ်ႇၽႃႇရေႇၵႄႇထူၼ်ႈ သၢႆၸႂ်လႅတ်းၸႅဝ်ႈၽၢႆၽႂ်းၼႃႇ ၵႃႈပဵၼ်တၢင်းမေႃမီးတမ်ႈတူၼ်ငဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးတင်းလၢႆႁဵၼ်းဢဝ်လႆႈသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ ႁႃတီႈၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ မဝ်ႇမီးသၵ်းသမ်ႇသၵ်းၸွင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈၼႂ်ႈၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ယင်းပႆႇဢိမ်ႇတိူၵ်ႈ တိုၵ်ႈၶႂ်ႈသိုပ်ႇႁႃသိုပ်ႇႁဵၼ်းထႅင်ႈယူႇမီးလႄႈ-
ထိုင်မႃးၽဝ်ႇၼိုင်ႈ တၵႃႇၶဝ်ၼႂ်းဝဵင်းလဝ်းတၵ်းႁွမ်းၵၼ်သေ လူင်းၵႂႃႇၵႃႉဝူဝ်းတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းမွၼ်းၽႅဝ်ၸဵမ်မေႃႇလမႅင်ႇဝႃႈၼႆႉ၊ လႆႈႁူႉသေယဝ်ႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇယွၼ်းဢၶႂၢင်ႉ တီႈတူၼ်ႈငဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးလူင်ဝဵင်းလဝ်းလႆႈယဝ်ႉ ၸပ်းႁွမ်းၸွမ်းၵႂႃႇတီႈတၵႃႇၵူၼ်းၵႃႉၶဝ်ၸိူဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသုမၼ ဢွၵ်ႇႁႃႁဵၼ်းလိၵ်ႈ
မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းမဝ်ႇမိူၼ်တေႃႈလဵဝ် ၵႂႃႇယၢပ်ႇပႆႇယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ ၶီႇမႃႉပႆလိၼ်ၸႂ်ႉဝူဝ်းတၢင်ႇ ၶၢမ်ႈႁိူဝ်းၶၢမ်ႈပႄးၶၢမ်ႈတိုဝ်ႉဢဝ်၊ ၶၢဝ်းတၢင်းပၢၼ်မိူင်းၸႂ်ႉလူတ်ႉၸႂ်ႉၵႃး ၶီႇလႅင်မိၼ်မိူၼ်ယၢမ်းလႅဝ်ပႆႇမီး လႆႈပႆလိၼ်းၼွၼ်းတၢင်းၵႂႃႇႁိုင်လိူၼ်လိူၼ်ပႆၢယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢင်းသုမၼၵေႃႈ ၼွၼ်ႈၼပ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇၸွမ်းၵူၼ်းၵႃႉၶဝ် တေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းမွၼ်း မေႃႇလမႅင်ႇ သိုပ်ႇႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃသႅၼ်ပိူင်တီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ တင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈလိၵ်ႈမွၼ်း၊ ဢပုမ်ႇဢၶၢၵ်ႈ၊ ၼၵ်ႈၶၢတ်ႈလိူၼ်လၢဝ်ၶၢဝ်းမိူင်း၊ ပေႇတၢင်ႇ၊ ၶၼၢၼ်း၊ သၢၼ်း၊ ဢလႅင်ႇၵႃႇ၊ သတ်ႈတႃႇ၊ သၢင်းၵျူဝ်ႇ၊ သိူၵ်ႈပိုၼ်းမိုၼ်ႉမွၼ်ႇဢွၼ်ၵွၼ်ႇသႅၼ်ပိူင် မဝ်ႇၵိုတ်းမဝ်ႇၶၢင်ႉ၊ ၽႅဝ်ႁိုဝ်ထိုင်ထူၼ်ႈ 2 ပီႊပၢႆယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈ ၺႃႇၼသမ်ႇၽႃႇရ ပၺ်ႇၺႃႇပႃႇရမီႇၵေႇလီတဵမ်ထူၺ်ႈသေ ပေႃးပိူၼ်ႈၼေပၼ် လႆႈႁၼ်ၼိုင်ႈသွၵ်ႇ ဢွၵ်ႇထႅင်ႈၼႂ်းၸႂ်ပဵၼ်သၢင်သၢမ်ဝႃးလႄႈ ၸူဝ်းယၢမ်းၽွင်းၵႃႈၼႆႉၵူၺ်း ႁူႉထိုင်ၽႅဝ်ၸိၵ်းၽႅဝ်ၸွမ် ပူၼ်ႉပိူၼ်ႈသဵင်ႈꧦ ယဝ်ႉ၊ ပိူဝ်ႈမီးၼင်ႇၼႆၵေႃႈ ၵႃႈပဵၼ်ၽုင်ၸုမ်းရႁၢၼ်းၵူၼ်းၵျွင်း ဢိၵ်ႇတင်း တၵႃႇၵူၼ်းႁိူၼ်းမိူင်းမေႃႇလမႅင်ႇတင်းလၢႆၽွမ်ႉၵၼ် ဢွၼ်ယွင်ႈယေႃးဢၢမ်း (ၸဝ်ႈၸၢင်းတႆး) ၸဝ်ႈသုမၼ ယႂ်ႇၼမ်လူင် ထၢၼ်ႈပေႃးတိုၼ်ႇတူင်ႉႁူင်မိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ꧦၽၵ်းဝၢၼ်ၵိၼ်ႇမဝ်ႇယဝ်ႉ၊ ၶဝ်ႈဝၢၼ်ၵိၼ်ဢမ်ႇဢိမ်ႇꧦ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ၊ ႁူႉယႂ်ႇၵေႃႈၶႅၼ်းၶႂ်ႈႁၼ်ၵႂၢင်ႈ မဝ်ႇဢိမ်ႇမဝ်ႇတိူၵ်ႈလႄႈ ၸင်ႇသမ်ႉသိုပ်ႇတၢမ်လၢမ်းထႅင်ႈ ဢွၵ်ႇသေမိူင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ၶဝ်ႈမိူဝ်းတၢင်း ၵေႃႉၵရဵၵ်ႉမြႃႉဝတီႇၽႅဝ်မိူင်းထႆး ပႆႁႃႁဵၼ်းမေႃၸွတ်ႇတူဝ်ႈလိုမ်ထႆးၵူႈတီႈယဝ်ႉ၊ လိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉပွႆးၶိုၼ်းမႃးတင်းမိူင်းယူၼ်းလပုၼ်းလၵွၼ်း၊ ၵဵင်းမႆႇ ပႆၽႅဝ်ဢႅဝ်ႇႁွတ်ႈတေးသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ တႅႈႁဵင်းၼႆႉၵေႃႈ ထၢၼ်ႈပေႃးၽႅဝ်ႁိုင်ထိုင်ႈထူၼ်ႈသၢမ်ၶူပ်ႇပီႊတဵမ်လႄႈၸင်ႇတေပွၵ်ႇဝႆၢႇသၢႆႇၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင် တီႈၵျွင်းဝဵင်းလဝ်း ၵဵင်းတွင်းယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈဢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးမိူင်းယူၼ်းၼၼ်ႉ၊ ၵႃႈၸိူဝ်းတၢင်းမေႃလေႃးၵီႇ တဵၼ်းဢၢင်း ၵိတ်ႈမွင်ႈ ဝူဝ်းတွၵ်ႇ ၵႃႇလႃးတုၵ်ႉၶၢမ်ႇ မတ်ႉလွတ်ႈ ႁၢႆတူဝ်တွၵ်ႇၸၢၵ်ႈ ၾင်ၶဵမ်မေႃသဵင်ႈၶိုၼ်ႈၶဵင်ႇ သူႇရသတီႇ၊ ဢႃႇၼႃႇတီႇ၊ ဢႃႇႁႃႉ၊ ဢႃႇမင်း ပၼ်ႇတိုတ်ႉ၊ ဢၢပ်ႈယႃႈသွၼ်လၢႆးသႅၼ်းပိူင်မိူင်းၵူၼ်း ႁူႉသဵင်ႈမေႃသဵင်ႈသဵင်ႈ ၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၵႃႈၸိူဝ်းၼႃႈၵၢၼ်ၸိူဝ်းဢၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ ၵိုတ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် လုၵ်ႉၼႂ်းၵုၼ်သီႇႁူဝ်ႇလင်းၵႃ ၶဝ်ႈမႃးၶႂၢၵ်ႈလႄႈပွင်ႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆးႁဵတ်းဝႆႉ ပၼႃႇသႃႇၵျၢမ်းသိပ်းသွင်ၽိုၼ်၊ ဢၼ်ပႃးမီးဝႆႉဢသိူၵ်ႈ၊ ဢပိုၼ်း၊ ဢပုမ်ႇ၊ ဝုတ်ႉထုတၵႃႇတၼ်ႇတႃႇရီႇ ထႃႇၼူတ်ႇတရီႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ မၼိသျတ်ႉတြႃႉ၊ ဢိတ်ႉထိသျတ်ႉတြႃႉ ပူရိၵ်သသျတ်ႉတြႃႉ၊ ပႃႇၼႃႇသွတ်ႇတြႃႉၵုၵ်ႉၶပေႇတ၊ ဢေႃသထႃၵျၢမ်းယႃထၢတ်ႈပိင်းတေႃး သျတ်ႉတြႃႉ တင်းလၢႆၼၼ်ႉလႄႈသင် မဝ်ႇၵိုတ်းမဝ်ႇၶၢင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈတဝ်လႅဝ်ၸႅဝ်ႈၽၢႆတင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ၶေႃႈသပ်းလႅင်းထႅမ် ၼႂ်းပိုၼ်းၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႆႈတႅမ်ႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၾိင်ႈထုင်းတႆး လွင်ႈယုမ်ႇယမ်တႆးမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼိူဝ်လွင်ႈၵႃႇထႃႇ ပေႇတၢင်ႇၵႃႇလႃး ပိၵ်ႉသမ်ႉပၢၼ်တေႃႈလဵဝ်ပဵၼ်ပၢၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပၢၼ်မႂ်ႇ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ၶိုၼ်းလႆႈဢဝ်လူဝ်ႈတူဝ်ထူပ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈထုတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ပဵၼ်လင်ႇၵႃႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵႂၢမ်းၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ လုၵ်ႈလၢၼ်ပၢၼ်တေႃႈလဵဝ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် ပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈသုတ်းၸၢင်းသဵင်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။
မုၼ်ၸဝ်ႈသုမၼၼင်ႈၵျွင်း
ၸဝ်ႈၸၢင်းသုမၼ ဢွၵ်ႇဝတ်ႉၵျွင်းဝဵင်းလဝ်း ၽၢတ်ႇၵႂႃႇလႆႈ 5 ၶူပ်ႇလိူဝ်ယဵပ်ႇၶဝ်ႈ 6 ၶူပ်ႇၸႂ်လႆႈၵွပ်ႈၶႂ်ႈၽႅဝ်မႃးၸူး ယၢမ်းၼၼ်မႅၼ်ႈၽွင်းလိူၼ်းသၢမ်၊ ဢၼ်ပဵၼ် ဢုပိတ်ႉၸေႇသြႃႇတူၼ်ငဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးလူင် ၸဝ်ႈၸၢင်းသုမၼဝတ်ႉၵျွင်းဝဵင်းလဝ်ႈၼႆႉ သမ်ႉပွႆးၸုတီႇလွၼ်ႇၵႂႃႇသေလႄႈ ၵႃႈၸိူဝ်းသင်ႇၶႃႇ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈတၵႃႇဢုပုႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ၸင်ႇၽွမ်ႉသဵင်လႆႈၸႂ်ၵၼ်ယုၵ်ႉယေႃထေႃၶိုၼ်း ဢဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢင်းသုမၼ ပတ်ႈႁၢင်ႈၼင်ႈၵျွင်းဝဵင်းလဝ်းယဝ်ႉ။
တင်ႈဢဝ်ယၢမ်းၽွင်းၸဝ်ႈသုမၼပုတ်ႈႁၢင်ႈတၢင်တူဝ် ၶူးဝႃႈၾႃႉၸဝ်ႈၽွင်းငဝ်းၼႆႉဝႆႉႁႂ်ႈလုၵ်ႈသိတ်ႇတပေး မီးၼမ်ၵိုၼ်းၶွၼ်ႈလိူဝ်ဢွၼ်တွၼ်းၵဝ်ႇမႃးတႄႉꧦ ယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ၼႂ်းၸူဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်သုမၼၼႆႉ ပိူဝ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈႁူႉယႂ်ႇႁၼ်ၵႂၢင်ႈ တၢင်းမေႃၸုမ်ႇၵူႈၼၼ်ႉ တီႈၼိူဝ်တပေးလုမ်းလၢင်းတၢင်းလၢႆ မၼ်းၸဝ်ႈသွၼ်ပၼ် ၸဵမ်ဢၼ်တၢင်းမေႃ လေႃးၵီႇလေႃးၵုတ်ႉတြႃႇ ဢထႃႇရသသိပ်းပႅတ်ႇပိူင် ၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ပႃးၸဵမ်ၶိူင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵၢင်ထုၵ်ႇႁူႉထုၵ်ႇႁၼ်သႅၼ်ပိူင်တၢင်းလၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၽတုင်းပဵၼ်ၶုၼ်ၵိၼ်မိူင်းဢင်းဝ ပွႆႇၸိတ်ႉၵၢႆးမႃးဝႆႉမိူင်းၼၢႆးသေလႄႈ ဢဝ်ၽႃႇသႃႇသုထမ်ႇမႃႇမႅင်းၵျေႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈမႃးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄၽႄႈပၼ်ၵူတၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူႈၵွၼ်ယဝ်ႉ၊ မိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉမိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ ၼပ်ႉထိုဝ်ပိုင်ႈဢိင်ၾိင်ႈငႄႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမႁႃႇယႃႇၼၵိူင်းယူၼ်းၵူႈတီႈယဝ်ႉ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ မုၼ်ၸဝ်ႈတႆးႁဝ်းမိူဝ်ၼၼ်ႉၽွမ်ႉၵၼ်ၶီႇမႃႉ ပႃးလႅဝ်း တိုဝ်းမူၵ်ႇႁူဝ်ႇဢူတ်ႇငၢမ်ႈႁၢင်ပႃ ၸိူင်ႉၼင်ႇရသေႉၶဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼႆႉပိူင်ပဵၼ်ၵူၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တႃႉၶႂ်ႈႁဵတ်းၽီၽႃႇၸၢၼ်ႈတီႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ꧦလိၼ်ႉမဝ်ႇတုမ်ႇၸၢင်ႈၵႂၵ်း ၶႃဢမ်ႇႁၵ်းၸၢင်ႈလႅၼ်ႈꧦ ဝႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈပဵၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉသမ်ႉယိပ်းတိုဝ်ႈၵႂၢမ်းပူင် (ဢမိင်ႉ) ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမႃးၸွပ်ႇထတ်း တွင်ႈထၢမ် ၶိူင်ႈၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ် မုၼ်ၸဝ်ႈၵိူင်းယူၼ်းၶဝ် ပေႃးမဝ်ႇတွပ်ႇၵႄႈလႆႈၵႂၢမ်းၶဝ်ႈဢဝ်ထၢၵ်ႈႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေလႂ်၊ ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ထၢၵ်ႈၵေႃႈၸႂ်ႉၶၢႆႉပၢႆႈၼီသေလႂ် တၢင်းၵႃႈသွင်လွင်ႈၼႆႉပေႃးယင်းဢမ်ႇၽွမ်ႉလႄႈတွပ်ႇထဵင်ယူႇၸမ်ႉ ၶူပ်ႇႁဵင်တဵၵ်းတဵင် တဵၵ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇဝႃႈၽႃႈႁႂ်ႈ၊ လေႃးၵထမ်ႇၼႆႉမဝ်ႇလိူၵ်ႈၼႃႈတီႈၽီၵူၼ်း ပေႃးဢမ်ႇမၵ်းဝႆႉဝၼ်းၶိၼ်းမၼ်းထိုင်ၸမ်ႉ ၸၵ်းလႆႈတူဝ်ထူပ်းႁူပ်ႉၵၼ်မဝ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။
ထႃႇၼၼ်ႉ မႁႃႇတၢမ်ႇၶႃႈၸႂ်ႉၸဝ်ႈၶုၼ်ႈၵူၼ်းၸွပ်ႇထတ်းၸဝ်ႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼိုင်ႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မိူဝ်းၵျွင်းလူင်ဝဵင်းလဝ်း တမ်ႈၸဝ်ႈသုမၼႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵႃႈၸိူဝ်ႈငုၼ်းၵႂၢမ်းသႅၼ်ႈၸွင်ႈ လွင်ႈၵႂၢမ်းသႅၼ်ပိူင် ဢၼ်မႁႃႇတၢမ်ႇၶဝ်ထၢမ်လေႃးၵီႇလေႃးၵုတ်ႉတြႃႇ ၽႃႇသႃႇဝိၼေး ဝိၵၢၼ်ႇမဝ်ႇၵိုတ်းသေဢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်ၸဝ်ႈၵမ်ထဝ်ႇဢဝ်လႆႈၵႄႈလႆႈတွပ်ႇလႆႈသဵင်ႈꧦ မဝ်ႇၵိုတ်းမဝ်ႇၶၢင်ႉ သၵ်းၼိတ်းသၵ်းၼွႆႇၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၵႂၢမ်းဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈသမ်ႉပွႆးသွပ်ႇလၢမ်းထၢမ်ၶိုၼ်း ၵႃႈတီႈၸိူဝ်ႈၶဝ် ၽူႈၸႂ်ႉၵူၼ်းၶုၼ်းၵူၼ်းလိုပ်ႈမုၼ်ၸဝ်ႈတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ၊ ၵိုင်ႇၵႃႈသေၶေႃႈသေဢၼ်ၵေႃႈ မဝ်ႇမီးၵႄႈလႆႈတွပ်ႇလႆႈ ဝႆႉႁႂ်ႈႁၢင်ႈၶဝ်ၽိုၼ်ႇၼႃႇငိၼ်းဢၢႆယႂ်ႇၼမ်လူင်လၢင် တေႃႇတီႈၸဝ်ႈသုမၼႁဝ်းတႄႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမီးၼင်ႇၼႆႉလႄႈ ဝၢႆးသေႁၢင်ႈၶဝ်လူင်းၵျွင်းမိူဝ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မိူင်းၼၢႆးယဝ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းမိူဝ်းၶႃႉၶၢႆတီႈၶုၼ်ပူဝ်ႇၸိတ်ႉၵႆၢး၊ သမ်ႉဢဝ်မိူဝ်းတၢင်ႇထိုင် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢၢင်းဝ မွၵ်ႇဝႃႈ ꧦ ၸဝ်ႈသုမၼတူၼ်ၶူးၵိူင်းယူၼ်းဝတ်ႉၵျွင်းဝဵင်းလဝ်းၼႆႉ ၵတ်ႉၶွင်ႇသႅၼ်ပိူင်ပူၼ်ႉတီႈ တေပေးတၵႃႇၽူႈၵူၼ်းယုမ်ႇလမ်ၼပ်ႉထိုဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈမီးၼမ်တႄႉꧦ၊ ၵႃႈၸိုဝ်ႈၵူၼ်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သွၼ်ပၼ်လွင်ႈၶႅၼ်ႉလွင်ႈၶူး တွၵ်ႇၸၢၵ်းသမ်းဢၢင်း ၵူဝ်ႇၸုၼ်းၼုၵ်ႈၸုၼ်းတိၵ်းꧦ သေယဝ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈမႃး တုၵ်းပွႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဝၢၼ်းမိူင်းမဝ်ႇႁၢင်ႉ လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ၊ ၼင်ႇၵႃႈမႁႃႇတၢမ်ႇ ၵူၼ်းတိုဝ်းဢမိင်ႉၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မိူဝ်းတွင်ႈမိူဝ်းထၢမ် ၶိူင်ႈၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ်သင်ႇၶရႁၢၼ်း လွင်ႈၵၢၼ်ဝိၼေး ဝိၵၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မဝ်ႇတွပ်ႇမဝ်ႇၵႄႈလႆႈဢီႈသင်ၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ယင်းပဵၼ်တေႃးသမေႃးႁ၊ ထႃႉလိုပ်ႈႁေႃႈလူင်းၵျွင်း မဝ်ႇၼပ်ႉမဝ်ႇယမ် ဢမိင်ႉၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင်သေဢိတ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၸင်ႇၼၼ်ႉၸဝ်ႈႁေႃၶမ်ၽႃႉတုင်းတင်ႇဝႃႈ ပေႃးမီးၼင်ႇၼႆႉတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေလီၵႂႃႇမိူဝ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ တူၺ်းသေၶိုင်ပွင်တႃႇ ပူင်းၵႂၢမ်းၼႆယဝ်ႉ။
လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ ယၢမ်းၽွင်းလိုၵ်းယဵၼ်တဵင်ႈၶိုၼ်းၸၢႆႉ ၵႆႇၶၼ်ၸုမ်ႈၼိုင်ႈ ႁၢင်ၾူၼ်ယိုတ်းလၢႆးသၢႆၼၢႆးလူင်းၵုမ်ႈ ၸွမ်းၶုမ်ႇၸွမ်းယၢၼ်းႁိမ်းႁွမ်းလၢပ်ႈယၢၼ် ဝၢၼ်ႈၵဵင်းဝဵင်းလဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၵျွင်းဝဵင်းလဝ်းၼႆႉတင်းၵႃႈၵပ်ႈပီႇ (ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸဝ်ႈတု) ၸဝ်ႈသၢင်ႇၸဝ်ႈၸၢင်းၶဝ်ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃႈတမ်ႈ ၶုမ်လၢင်းဝၢင်းတၵ်းၸဝ်ႈသုမၼသေ ယုၵ်ႉဢဝ်ၽိူၼ်မွၵ်ႇယွၼ်ႈသီလၢၼ်ႇလမ်ႁူဝ် ၵူဝ်မုၼ်ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်သဵင်ယဝ်ႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈမွၵ်ႇဝႃႈ– ꧦသူလႂ်တၢင်းသဵင်ႈဢိူၺ်ႉ ပိူင်ပဵၼ်ႁဝ်းသြႃႇတပေး ၸႃႇဢမ်ႇမီးလီဢမ်ႇသဵင်ႈလႄႈ တၵ်ႈလႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ်ၵၼ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၼွၼ်ၼိူဝ်ႉ ၽိူဝ်ႉၼႂ်းႁိူၼ်း မၢၵ်ႇၵူၺ်ႈယႃႉတူၺ်ႈၵူၺ်ႈ ၸိူဝ်ႉတႆးယႃႇတႆး၊ ၵူၼ်းၽူႈမဝ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်ၼႃႈၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းၶိုၼ်ႈသင်ၶိုၼ်ႈသုင်ၼၼ်ႉ မိူဝ်းႁွမ်းၸွမ်းၵၼ်တင်းမႁႃႇတၢမ်ႇၶဝ်ႈ ႁႃသူၼ်းႁႃႁူၺ်း ပွင်တင်းၽိတ်းႁဝ်းယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆႉသရ်ဝႃႈမုၵ်ႉယႂ်ႇၵူၼ်းၼမ်ဢွၵ်ႇပၢႆႈၸမ်ႉ ၶႅၼ်းတေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတင်း ဢၼ်ပိူၼ်ၼေးယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၼႆ ၵူၼ်းပႃးၶူဝ်းႁဵတ်းဝူတ်ႈႁဵတ်းဝၢတ်ႈၸွမ်းတၢင်းသေသွင်ၵေႃႉ ၽႂ်ၶႂ်ႈၸွမ်းၵေႃႈ ၸွမ်းတႃႉꧦ – ပူင်ၵႂၢမ်းၼင်ႇၼႆ ၸူဝ်းဢဝ်ၸဝ်ႈထဵၼ်သွင်ၵေႃႉပႃးထူင်လူင်းၵျွင်းလပ်းဝၢႆးႁၢႆတူဝ်ၵႂႃႇလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ၸဝ်ႈသုမၼဢၼဝႃႈၼၼ်ႉ တၢႆႁိုဝ်လိပ်းႁိုဝ်ၽႂ်မဝ်ႇလႆႈႁူႉၸွမ်းယဝ်ႉ၊ ၸင်ႇၼၼ်ႉမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈၵေႃးၸႃႇ 1127 ၼီႈ၊ ပီတႆးပိုၵ်းသၢၼ် လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ ဝၼ်းတႆးမိူင်းမူတ်ႉ ဝၼ်းထမ်းၸၼေႇယဝ်ႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၼင်ႈၵျွင်းၶူပ်ႇၼိုင်ႈပႆႇတဵမ်ဢႃႇယုလႆႈ 26 ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈ 6 ဝႃႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသုမၼပဵၼ်သြႃႇတေႃႇၵၢင်းသိူဝ်
ဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ်ၼႆႉ မီးၾၢႆႇၼိူဝ်မိူင်းလိူၼ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းလွႆမူး ၽၢႆႇႁွင်ႇၼမ်ႉၵုၼ် ပေႃးၶၢမ်ႈၼမ်ႉၶူင်းတႃႈသၢႆးလႅင်ယဝ်ႉၶိုၼ်ႈမိူဝ်းမူတ်ႉလူင် လုၵ်ႉမူတ်ႉလူင်တႆႇၸွမ်းတူၼ်ႈလွႆၶိုၼ်ႈမိူဝ်းတၢင်းဢွၵ်ႇတိၵ်းꧦ ၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈဝၼ်း ၽႅဝ်ဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ်ယဝ်ႉ၊ သိုဝ်ႈဝဵင်းလူင်လုၵ်ႈၼႆႉၸမ်ႉ တမ်းၼိူဝ်တူၼ်းလွႆႈၽၢႆႇႁွင်ႇမီးႁူၺ်ႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီးႁူၺ်ႈ ၼႂ်းႁူၺ်ႈၼႆႉပဵင်းယၢၼ်မီးတူင်ႈၼႃးဢွၼ်ႇၶပ်ႉၶိုၼ်ႈၸွမ်းႁူၺ်ႈႁွင်ႈ ၼမ်ႉဢၼ်ၶႅပ်ႇလႅၼ်ႈၼႃးၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ပဵၼ် တူၼ်းၵုင်းၼိုင်ႈသွင်လုၵ်ႈငႃႈၵၼ်ဝႆႉ၊ ၶႂၢင်ႇပဵင်းမဝ်ႇပေႃးၵႂၢင်ႈယႂ်ႇလူင်လၢင်– တႃႈၼမ်ႉလူင်းတဵၵ်းၵိၼ်ၼႂ်းႁူၺ်ႈယဝ်ႉ၊ ယၢမ်းၽွင်းပီႊ မိူင်းၵေႃးၸႃႇ 1175 ၼီႊၼႆႉ မႅၼ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၸုမ်ႈ (ၸဝ်ႈၸုမ်ႈ) ၵိၼ်မိူင်းပိူင်ႇၶႃႈႁဵၼ်းၶုၼ်ယဝ်ႉ။
ထႃႇၼၼ်ႉၵူၼ်းၵႂႃႇၼမ်ႉႁႃဝူဝ်းႁႃၵႂႆၢးၶဝ်းလဵပ်ႈမႃးၽၢႆႇၼႃႈၸလိပ်ႈ မုင်ႈႁၼ်ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၼႂ်းတႃဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၸင်ႇမိူဝ်ႈတၢင်ႇလဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၸုမ်ႈ မွၵ်ႇဝႃႈၶဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ဝတ်ႉၵျွင်းဝဵင်းလဝ်း၊ မိူင်းၼၢႆး (ၸဝ်ႈသုမၼ) ၵႃႈၼႂ်းတူင်ႈတႃႈမိူင်းတႆး၊ ယၢမ်းလဵဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၽႃႉတုင်း မိူင်းဢင်းဝ ပွႆႇၵူၼ်းမႃးယႃႉသႃႇသၼႃႇ ဢဝ်မႁႃႇတၢမ်ႇ ၸွပ်ႇလတ်းထတ်းၶႃႈ၊ မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ထၢၵ်ႈၵေႃႈထၢၵ်ႈ၊ ဢၼ်ပၢႆႈၵေႃႈပၢႆႈ၊ ဢၼ်တၢႆၵေႃႈတၢႆ လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ၊ ထႃႇၼၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၸုမ်ႈၵေႃႈ ယိၼ်းပဵၼ်ၶေႃးၶူမ်တူမ်ၸႂ်ဢွႆႁွႆႈ ၵွပ်ႈလွင်ႈတၢင်းပိူင်ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ တၼ်းၼႂ်းတူင်ႈတႃႈမိူင်းတႆးႁဵတ်းလူင်ႁဵတ်းလၢင်တႄႉꧦ လႄႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တၵ်းလႆႈႁူႉထႅင်ႈၶွပ်ႇလႅၼ်သဵၼ်ႈၵႂၢမ်းလႅတ်းလႅင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၵူၼ်းဢဝ်မွၵ်ႇယႃႈၶဝ်ႈတႅၵ်ႇၵႂႃႇပၢင်းဢဝ်မိူ်ဝးၸူးႁေႃ ဢုပ်ႇၵွမ်ၵၼ်တေႃႇပေႃးလိုၵ်းလႄႈၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉၶဝ်သြႃႇတပေးၼွၼ်းႁဵတ်းၶႅၵ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉၸုမ်ႈသေယဝ်ႉ။
သႅင်လီၸမ်ႉ ဢဝ်ၵူမ်ႇငႂ်ႈမုၼ်ႈလိၼ်သီၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ မဝ်ႇၶုၼ်ႇမဝ်ႇသဝ်ႈ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး၊ ယင်းပွႆးပိုတ်ႇႁိူဝ်ႈၸိုၼ်ႈသႂ်မႃးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ၊
ၶုၼ်သၢင်ႇသီႈၸမ်ႉ တၼ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇၾႃႉသၢမ်ႁဵင်ၼၼ်ႉ၊ ၵႂႃႇထိူၼ်ႇႁူၺ်ႈလွႆဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၼိူဝ်တၢင်းၵိၼ်ဢႁႃႇရၼႆႉမီးဝႆႉယူႇၵူႈတီႈယဝ်ႉ။
ၵေႃႉၸၢႆးမြၢတ်ႈ ဢႃႇၸႃႇၼီႇၽူႈဢၼ်တၢင်းမေႃသႅၼ်ပိူင်ၵုမ်ႇလူမ်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တူၵ်းၽႅဝ်လၢပ်ႈယၢၼ်ႈႁဵင်းလႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းလႆႈပဵၼ်ႁူဝ်ၵၼ်းပိူၼ်ၼပ်ႉထိုဝ်ယမ်ၵူဝ်ယဝ်ႉ။
ၵၢင်ၼႂ်မိူင်းလႅင်းမႃးယဝ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၸုမ်ႈလူင်ဝဵင်းသိူဝ် ၸင်ႇသမ်ႉၵၢပ်ႈသွမ်းလူႇတၢၼ်းသေယဝ်ႉ၊ သမ်ႉပွႆးသိုပ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်တွင်ႈထၢမ်ၸွပ်ႇထတ်းၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းမေႃ တမ်ႈၸဝ်ႈသုမၼႁဝ်းထႅင်ႈလႄႈ မိူၼ်ပိူင်ၵူၼ်းလူင်းယင်ႇၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႈတြႃႇၼိုင်ႈၵႂႃႇၼိုင်ႈယင်ႇလိုၵ်ႉတိၵ်းꧦ မဝ်ႇႁၼ်မဝ်ႇႁူႉတီႈတူိၵ်ႈမၼ်းလႃးꧦ၊ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇၼၼ် ၵႃႈဢၼ်ၸွပ်ႇလၢမ်းထၢမ်မႅၼ်ႈတင်ႈလၢႆၼၼ်ႉ၊ ၵႅၼ်ႇလၵ်းလႆႈႁူႉတပ်းမွၼ်းလွၼ်ႉၵႅၼ် ၾိင်ႈပိူင်လွင်ႈႁူႉတင်းမေႃၵူၺ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ယိၼ်းပဵၼ်ပီႇတိၸိုမ်းၸိူမ်ႈၼႆႈ ၸူမ်းၸႂ်ဢိူဝ်ႉလႃႉယႂ်ႇၼမ်လူင်လၢင်သေယဝ်ႉ၊ ၸင်ႇတၵ်းၸင်ႈဢဝ်ၼမ်ႉၼၵ်းၽွႆႈငိုၼ်းသၢမ်ၸွႆႉၶမ်းလႅင်ၸႅတ်ႈၵျၢပ်ႈႁဵတ်ႈပၼ်မွၵ်ႇယႃႈၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ သႂ်ႇလၢင်ႇတၢင်ႇၽိူၼ်ယွၼ်းပၢင်းၼင်ႈဝတ်ႉၵျွင်းဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ်သေယဝ်ႉ။
ပေႃးထိုင်မႃးႁိုင်တၢၼ်ႇꧦ ယဝ်ႉ၊ ၵႃႈၸိူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူၼ်းၵျွင်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇဢိၵ်ႇဢမ်ႇမီးပၺ်ႇၺႃႇတင်းလၢႆလၢပ်ႈယၢၼ်ႈဢိူင်ႇဝဵင်ၵၢင်းသိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးၸူး၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈၶႂ်ႈႁူႉလႄႈထၢမ် ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉၶႂ်ႈၸၢမ်းလႄႈထၢမ် ႁဵတ်းၼင်ႇၼႆႉမဝ်ႇႁိူတ်ႇမဝ်ႇဝၢႆးယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵူၼ်းၸိူဝ်ႈဢၼ်ၽႅဝ်မႃးၶႄႉၶႅင်ႇတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶူးပေႃႈၼင်ႇ – 1. ၶုၼ်သၢင်ႇသီႈလႄႈၶဵတ်ႇၼၼ်ႉလႂ် 2. ၼူၸၢင်ႉငႃႇလႄႈၸၢင်ႉထိုၵ်းလူင်ၼၼ်ႉလႂ် 3. မႅင်းႁိင်ႇႁွႆႈလႄႈၶုၼ်လိူၼ်ၼၼ်ႉလႂ် 4. ႁူၺ်ႇမၢၵ်ႇၶေႃလႄႈလွႆသဝ်မိူင်းၼၼ်ႉလႂ်
မဝ်ႇၵိုင်ႇမဝ်ႇငၢမ်ႇမဝ်ႇၶႄႉလႆႈသေသမ်ႇသေပိူင်လႃးꧦ ယဝ်ႉလႄႈ ၵူၺ်းႁူႉဢွၼ်ၵၼ်မႃးယွၼ်းသွၼ်ႉႁူမ်ႈ ဢိင်မုၼ်ၶၢမ်ႇပဵၼ်တပေးႁဵၼ်းမေႃတမ်ႈ ၸဝ်ႈသုမၼႁဝ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမီးၼင်ႇၼႆၵေႃႈ ၵႃႈပဵၼ်ၵၼသင်ႇၶႃႇတၵႃႇတင်းလၢႆ၊ ဢိၵ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ် ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၵၼ်ယုၵ်ႉယႂ်ႇယေႃးသုင် ဢဝ်ပဵၼ်တူၼ်ငဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶူးႁူဝ်ၵိူင်းၽွင်းၵမ်းၼိူဝ်ပိူၼ်ႈတင်းလၢႆ၊ ၵႂၢမ်းႁဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ႁွင်ႉ (ၵိူင်းၶျူၵ်ႉလူင်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်ႈဢဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉမႃး ၼႃႈၵၢၼ်ႇတႃၵျွင်းၸဝ်ႈႁဝ်းၶိုၼ်းမိူၼ်ပၵ်ႇၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈဢၼ်ၼင်ႈၵျွင်းဝဵင်းလဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး၊ ယင်းပၢႆလိူဝ်ဢွၼ်တွၼ်းၵဝ်ႇ လုၵ်ႈသိတ်ႇတပေးယႂ်ႇၼမ်ၵိုၼ်းၶွၼ်ႈတႄႉꧦ ယဝ်ႉ၊ ၼွၵ်ႈသေၼႆႉပိူဝ်ႈဢၼ်မဝ်ႇမီးၽူႈသႄႇၵူၼ်းယႃႉၶႃၶၢႆလႄႈ သမ်ႉလႆႈလီလႆႈပဵၼ် ယဵၼ်ၸႂ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈသၢင်ႈပွင်ၶွင်လီၵၢၼ်ၽႃႇသေႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇ၊ ပၺ်ၺႃႇပုၼ်ႈပၢင်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသင်ႉၶိုၼ်ႈသုင်မိူဝ်းၼႃႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းဢၼ်ၶပ်းမႄးတႅမ်ႈပိုၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵူၺ်းၵူၺ်းမီး 175 ၽိုၼ်၊ ပုၼ်ႈတႃႇပၢၵ်ႇ႞ ပၢၵ်ႇပၢႆၼၼ်ႉပဵၼ်ဢၼ်ၽွတ်ႈတႅင်ႇတီႈဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ်ၼမ်လိူဝ်ႈတွၼ်ႈပိူၼ်ႈ လႄႈၵူၼ်းတင်းလၢႆ ၸင်ႇၽွမ်ႉၵၼ်ႁွင်ႉၸွမ်း တေႇသၼ်ႇတြထႃႇၼတီႈယူႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ် ႁူင်လိုဝ်းၸွတ်ႇတူဝ်သိပ်းၼႃႈၾႃႉမိူင်းၵူၼ်း၊ မဝ်ႇသုတ်းႁၢႆဝၢႆးဝွတ်ႈလႃႈꧦ ယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈဝႃႈမႃး 175 ၽိုၼ်ၼႆႉၵေႃႈ မူတ်းသဵင်ႈယဝ်ႉမဝ်ႇဝႃႈလႆႈ၊ ပိူဝ်ႈဢၼ်ပႆႇႁၼ်ထူပ်းၺႃးထႅင်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈယင်းဝႃႈ ၽိုၼ်ၼမ်မၼ်းတၵ်းမဝ်ႇယွမ်းသေသၢမ်ပၢၵ်ႇ – လၢမ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသုမၼ (ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇၵၢင်းသိူဝ်) ၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼင်ႈထင်ႁိုင် ၼႂ်းမိူင်းၵၢင်းသိူဝ် တင်ႈဢဝ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 26 ပီ ပၢၼ်ဝႃႇလႆႈ 6 ဝႃႇ တေႃႇထိုင်ဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ 65 ပီ၊ ဝႃႈၸဝ်ႈလႆႈ 45 ဝႃႇ၊ မီးၵႂႃႇ 38 ပီ ယဝ်ႉ။
ပီၼႆႉၸမ်ႉ ပုတ်ႉတသၵရႃႇလႆႈမႃး 1395 ၵေႃးၸႃႇလႆႈ 1213 ၼီႊ လိူၼ် 4 မႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ၊ ယၢမ်းၼၼ်ႉ မုင်ႈသူႇလူဝၢႆႇ သီႇၽၢႆႇပႅတ်ႇၼႃႈ မိူင်းတႆးၾႆးၶႃးယိူဝ်ႈႁႅင်ႈ၊ မိူင်းမူဝ်းတွင်ယွင်း လူမ်းထွင်းလိဝ်ꧦ မွၵ်ႇသဵဝ်ႈၶၢဝ်လႅင် သၢႆဝၼ်းၶႅင်မႆႈ မႆႉၼိမ်ပူင်ႇ ၽိူဝ်တွင်လၢႆး ႁၢတ်ႇသၢႆးပေႃႇ ၼမ်ႉမေႃႇယွမ်း၊ ၸၵ်းၸႃႈၸၵ်းယႆႈႁွင်ႉ တွင်ႉလေႃးဢိုတ်ႇ သႅၼ်ၼူၵ်ႉၼူဝ် သႅၼ်တူဝ်မူၼ်ႈ ၸႂ်ၵူၼ်ႈဢူၼ်ႈဢွႆႁွႆႈလေႃးလႄးဝႆႉယဝ်ႉ၊ ပိူဝ်ႈမီးၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇၵၢင်းသိူဝ်ၼႆႉ ပိူဝ်ႈၽၢတ်ႇယၢၼ်သၢႆၸိူဝ်ႉႁိူဝ်ႇၶႆးမႃးႁိုင်၊ ၶႂ်ႈသူႇၸႂ်ထိုင်ၼၼ်ႉၵေႃႈပိူင်႞၊ ၸင်ႇတၵ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈ ယွၼ်းဢၼုၺၢတ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈတပေးတၵႃႇၶဝ်ႈသေယဝ်ႉ၊ ၸူဝ်းဢဝ်တပေးၵူၼ်းၸွမ်း ႁွမ်းၵၼ်လူင်းႁႃတူင်ႈတႃႈမိူင်းတႆး မႃးၸူးမူၺ်ႇတေႇၼမ်ႉတဵင်းပွတ်ႉ (ႁွင်ႇ) မူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းၵိုင် ႁွတ်ႈသူႇလူႇတၢၼ်း ဝၼ်းလိူၼ် 4 မူၼ်းသေ လိူၼ် 4 လွင်ႈၸင်ႇသမ်ႉဝၢႆႇႁႃ မႃးတၢင်းဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၽဝ်ႇဢွၼ် တၢင်းဝဵင်းၵဵင်းတွင်းယဝ်ႉ။
ပိူင်ပဵၼ်ၽူႈၵျၢမ်ႇလႄႈၽူႈၶၢမ်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းၶၢမ်ႇလိုမ်းၵေႃႈၵူၼ်းၵျၢမ်ႇမဝ်ႇလိုမ်း၊ ပိူင်႞ၵေႃႈၽူႈၶၢမ်ႇၼႆႉ တိုၼ်းမဝ်ႇပေႉၵူၼ်းၵျၢမ်ႇ၊ တိုၼ်းမီးၼင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇၵၢင်းသိူဝ်ၶဝ်သြႃႇတပေး ႁွတ်ႈၽႅဝ်သူႇဢုၼ်ႇၸႂ်ယဵၼ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တၵႃႇပီႈၼွင်ႉၸမ်ႇၵႆယင်ပႆႇသုတ်းၶွတ်ႇၸွတ်ႇတူဝ်ႈ၊ ၽူႈၶႂ်ႈလႆႈၼႃႈတႃ ၵူၼ်းႁႃၽေးသႂ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸုမ်း႞ၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃးတၼ်းသွတ်ႉသႅတ်ႉမိူဝ်ႈလၢတ်ႈၶႃႈၸႂ်ႉၵူၼ်းၶုၼ် ၵူၼ်းလုိမ်ႈၸဝ်ႈမုၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းၼၢႆးထႅင်းယဝ်ႉ၊ ပိူဝ်ႈၼႆဢၼ်ပဵၼ်ၸဵမ်းယဵၼ်းသႅၼ်ၼမ် ၵမ်းဢွၼ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉပွႆးတႅၵ်ႇဝိုၼ်းၶိုၼ်ႈၸႃႉ တႄႇၽိုတ်းၶိုၼ်ႈထႅင်ႈၽဝ်ႇ႞ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ထၢၵ်ႈလႄႈတေႇၼႃႈႁိူၼ်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်သေ ၵူၼ်းႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢိၵ်ႇတင်းတၵႃႇပီႈၼွင်ႉၸင်ႇသမ်ႉ ၵွႆႈလပ်ႉယၢႆႉၶၢႆႉၼီထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ၊ ၽဝ်ႇၼႆႉၵူၼ်းၶႅၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တၵ်းပွႆးတိလႆႈၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈမိူဝ်းတဵင်တၢင်းဝႆႉၽၢႆႇၼႃႈ၊ ၵမ်းၽွင်ႈလိုပ်ႈၸွမ်းၵႂႃႇပႃႈလင် ထၢမ်ႇသွပ်ႇႁွႆးလမ်းလွႆးလမ်းလွႆးၵၼ်လူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇၵၢင်းသိူဝ်ၵေႃႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈတၢင်းမေႃၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယႂ် ယွၼ်ႉလူၺ်ၽီပႂ်ႉတူဝ်ၸဝ်ႈမႄႈသူႇရသတီႇၸွမ်းပူးၸွမ်းပဝ်း ၵႅတ်ႇၶေႁေႉၵင်ႈတႃႇသေႇၼၼ်ႉလႂ် ၽႂ်ၵေႃႈမဝ်ႇၶိုတ်းမဝ်ႇထူပ်းသေပွၵ်ႈ၊ ထိုင်ၼင်ႇၶိုၼ်းၼိုင်ႈ ၽီၶဝ်ၸင်ႇလူင်းမွၵ်ႇပၼ်ၾၼ်ၸႅင်ႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈယၢမ်းၽွင်းမၼ်းၵေႃႈထိုင်မႃး ထုၵ်ႇလီၶႂၢၵ်ႈမေႇၽေႈၶိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ်၊ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆႉ ပိူၼ်ႈတၵ်းၸွပ်ႇငၢႆႈၶႆႈထူပ်းမဝ်ႇႁၢင်ႉၼၼ်ႉလႂ်၊ မီးလႄႈ လႆႈႁူႉၸႅင်ႈꧦ လီ တေႃႇထိုင်ႇတိုၼ်ႇမႃး ယင်းလႆႈႁၼ်ယူႇၼႂ်းတႃ၊ ပေႃးထိုင်ႁူဝ်မိူင်းၸမ်သႂ် ၶၢဝ်းတွင်ၵူၺ်ႈလိူမ်ႈမႃး ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၽႅဝ်တမ်ႈႁိမ်းၶွပ်ႇပႅၼ်လႅၼ်တႃႈသၢႆလိၼ်ၶၢတ်ႇ တီႈၸၢမ်ၸွမ် ၸဵင်ႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၶွၵ်ႇဝဵင်းၵဵင်းလိူၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇသုမၼ ၵၢင်းသိူဝ် ၸင်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇၽီၶဝ်လၢတ်ႈပၼ်ၼႂ်းၾၼ်သေ ၶျသိၵ်ႈၶႃႇတီႈၵျွင်းၸၢမ်ၸွမ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈသွင်ၶႅၼ် ပဵၼ် ၵူၼ်းယေးယဝ်ႉ၊ ပီႊၼႆႉၵေႃႈၸႃႇလႆႈ 121114 ၼီႊ ပီတႆးႁၢႆးမဵတ်ႉ ဢႃႇယုလႆႈ 65 ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈ 45 ဝႃႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေထၢၵ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ်တပေးဢႅဝ်ႇၸေးလေႇမိူင်း ႁဵတ်းသြႃႇတွၵ်ႇၸၢၵ်ႈသမ်းယႃႇ ဢမ်ႇယႃ တေႇသွၼ်ပၢင်ၶႅၼ်ႉပၢင်လၢႆး ၶိုၼ်ႈၶဵင်ႇသူႇရသတီႇ သွၼ်ဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ မၢင်ၽဝ်ႇႁဵတ်းမေႃတႃႇ (ႁွင်ႉ) ၵႂၢမ်းလူင် ၽွတ်ႈလိၵ်ႈထုတ်ႇလိၵ်ႈလေႃးၵီႇလေႃးၵုတ်ႉတြႃႇ၊ သျတ်တြမင်ႇၵထ သိူၵ်ႈပိုၼ်းမဵဝ်းဢၼ်ပၼ်ၸၢင်ႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတၢင်းမေႃသႅၼ်ပိူင်ပုၼ်ႈပၢင်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈလၢပ်ႈယၢၼ်ႈတၼ်းၵႆ ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်ယဝ်ႉ၊ ထႃႇၼႆႉၸမ်ႉ ၸဝ်ႈသုမၼ သြႃႇတေႃႇၵၢင်းသိူဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈၵႂင်တႃႁႃမဝ်ႇၸၢင်ႈယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပီၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽီၶဝ်ဢဝ်ႁႂ်ႈလႄႈသိုဝ်ႈႁဵင်းပၢင်ၶႅၵ်ႇၶွၼ်ႈပွႆးလူင်တီႈ႞ၼၼ်ႉ မီးလုင်းမေႃတႃႇပေႃႇမႂ်ႇႁဝ်းၵေႃႈပွႆႇၸၢမ်းၶဵၼ်းႁူဝ်လၢႆးၽိူၵ်ႇၵၼ်ႉၵႅင်ၽၵ်းလိူဝ်ႇ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈပိၵ်ႈၽိူၵ်ႇၶႅၼ်ယူင်ႉၵူၼ်ၽႄးလမ်ႇႁူင်ႇယူင်ႉ ၶတ်းမိတ်ႈယၢဝ်းၽွၵ်ႇဝၢႆၶျေႃး ပႃးထူင်လမ်ပိုၼ်ႉယေး လႅဝ်းယၢဝ်းၽွၵ်ႇဝၢႆၶျေႃး၊ တိုဝ်ႈၵွပ်းၶႄႇႁၵ်းသၢမ်သၼ် မီးဢိင်ႇသရေႇတတဵမ်ထူၼ်ႈ ၵိုင်ႇၼင်ႇၵေႃႈၸၢႆးမြၢတ်ႈသေပႆၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း သုမ်ႉၵၢႆႇၼႃးမၢၼ်ႇတၢပ်ႈမႂ်ႇလူင်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးဢၼ်ၽႅဝ်ႁွတ်ႈၽၢႆႇၼႃႈ ပရိသၢတ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆ တီႈဢၼ်သိူဝ်ဝႆႉတၢၼ်းသိူဝ်း လႅင်လွင်ၵွပ်းမၢၵ်ႇၽႄးသွမ်ႇၵႃၶၢပ်ႇ မီးၼမ်ႉတဝ်ႈလိၼ်မိူင်းၵိုင်သုမ်ႇၵွၵ်းငိုၼ်းၼၼ်ႉ၊ တင်ႇၵွႆႈၼင်ႈၶႂၢႆႇၵုတ်ႇလီငၢမ်း ထူၵ်းမႃးဢႅပ်ႇယႃႈသတ်ႉထႅမ်ႁူဝ်မေႃႈယႃႈဝွၵ်းဢုမ်ႇငိုၼ်းသေ ပၢႆႇႁိၼ်ၸပ်းမိုဝ်ႈၸပ်းၾႆးမေႃႈယႃႈတၵ်ႉၼၢႆ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းလူင်ၸဝ်ႈပွႆးၶဝ်ယဝ်ႉ၊ ၸင်ႇၼၼ်ႉၼၢင်းယိင်းၸဝ်ႈပွႆးၵေႃႉ႞ ၸင်ႇႁွပ်ႇမႃးၽိူၼ်သၢၼ်မၼေႃးလူင်ႇ႞ သႂ်ႇၵူႇၶိူင်ႈတၢင်ႇၶူးမေႃမႃးတမ်းသေ တၵ်ႉၼၢႆၶေႃႈၵႂၢမ်းထႅင်ႈယဝ်ႉ၊ ၸင်ႇသမ်ႉထၢမ်ၶိုၼ်းဝႃႈ ၸိုဝ်ႈၼၢင်းၶဝ်ႁွင်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼေႃၼႆလႄႈ ၸိုဝ်ႈၼၢင်းႁွင်ႉ – ၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇၶႃႈဢေႃႈ – ၼႆသေ သုတ်ႉၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃးပႂ်ႉၼင်ႈထွမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈလုင်းမေႃတႃႇႁဝ်းၵေႃႈ ပေႃးလုတ်ႇယႃႈလွၵ်း႞ယဝ်ႉ၊ တႄႇႁႅၵ်ႈၶိူင်ႈႁၢင်ႈပွႆးမေႃယဝ်ႉ၊ ပေႃးၽၢၵ်ႈပွႆးလၢမ်းၶိူင်ႈယူႇၶူဝ်းတၢၼ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇသမ်ႉၶပ်းၵၢႆႇဝၢႆႇၼႃႈမႃး ၽၢၵ်ႈပႃႈတင်းပီႈၼွင်ႉမႄႈသၢင်ႇၶဝ်မဝ်ႇပေႃးၼမ်ပေႃးၵေႇသေ သိုဝ်တၢမ်ၵႂႃႇထႅင်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသင်ႇၵႂၢမ်းသွၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉႁူဝ်႞ယဝ်ႉ၊ တွႆး႞တေႃႇထိုင် ၶိုၼ်းလိုၵ်းၸမ်လႅင်း ၸင်ႇတေႁုပ်ႈသိမ်းပွႆးမေႃယဝ်ႉ၊ ၸင်ႇၼၼ်ႉ ပီႈၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇ ၸင်ႇသိုပ်ႇပၢင်းဝႃႈပေႃးၸဝ်ႈလုင်းမေႃလူင်ႁဝ်းၶႃႈပႆႇမီးလွင်ႈတၢင်းႁိပ်ႈၼႅတ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈတၢင်းတီႈသီႇလႅၼ်ၼႆ– ၶႅၼ်းတေႃႈမိူဝ်း မင်ႇၵလႃႇပၼ်ႁိူၼ်းႁဝ်းၶႃႈ ႁဵတ်းၶႅၵ်ႇႁဝ်းၶႃႈသေၵမ်း– ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈလုင်းမေႃလူင်ႁဝ်းၵေႃႈႁပ်ႉဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းသေ မိူဝ်းၸွမ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈတီႈႁဵင်းၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ၊ ထိုင်တီႈၸဝ်ႈလုင်းမေႃတႃႇႁဝ်းဢိၵ်ႇတင်းပီႈၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇပေႃးလႆႈပဵၼ်ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ထႃႇၼတီႈႁဵင်းၼႆႉၸမ်ႉ – လႅပ်ႈပဵၼ်တီႈတွၼ်ႈ ၸူဝ်ႈဝူင်ႈၵၢင်မိူင်းသူႈ မိူင်းၼွင် ၵဵင်းလိူၼ်၊ မိူင်းယႆၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ၼႂ်းဢိူင်ႇလႂ်တႄႉꧦ ၵေႃႈ မဝ်ႇၸၢင်ႈႁူႉထိုင်ႁႃလႆႈ၊ မိူဝ်းၼႃႈမႃးၸဝ်ႈလႂ်ႁူႉၵေႃႈ ၶိုင်ပွင်မႄးၵုမ်းဢဝ်ထႅင်ႈတႃႉ။
ပေႃးဝႃႈသွၼ်မိင်ႈပဵၼ်ႁိူၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈလုင်းမေႃႇတႃႇႁဝ်းၸင်ႇၶႆႈၼႄလွင်ႈတၢင်းပိူင်ပဵၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၵူႈလွင်ႈꧦ တီႈပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတင်းလၢႆ လႄႈၵႃႈတီႈၸဝ်ႈၾႃႉၸုမ်ႈလူင်ဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ်ၼႆႉ ပိူဝ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်ႈတၢင်းၵႄးမုၼ်တၢင်ႇ မီးဝႆႉယႂ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉပိူင်႞၊ ႁူဝ်ပိုင်းယွၼ်းဢွၵ်ႇပႆႁႃဝႆႈၽြႃး သူႇၸႂ်းပီႈၼွင်ႉၵူၺ်း၊ တၵ်းပွၵ်ႈၶိုၼ်ႈယူႇ၊ ၵႂၢမ်းလႆႈၶၢမ်ႇဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈပိူင်႞၊ ၵႃႈပႆႇၶိုၼ်ႈမိူဝ်းလၢတ်ႈၵႄးလူတ်းပူတ်းဝႆႉၼႆႉ ပႆႇၸႂ်ႈၸၢင်းပွင်ႇၵူၼ်းႁူႉ၊ တၵ်းလႆႈၶိုၼ်းမိူဝ်းလူးၵွၼ်ႇ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆႉသေယဝ်ႉ၊ မဝ်ႇပေႃးတၼ်းႁိုင် ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ်ပီႈၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇၶိုၼ်းမိူဝ်းမိူင်းၵၢင်းသိူဝ်ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁူႉငိၼ်းလွင်ႈတၢင်းပိူင်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇလူင် ဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ်ႁဝ်းမိူဝ်းႁႃသူႇၸႂ်းပီးၼွင်ႉထၢၼ်ႈထိုင်တီႈပေႃးလႆႈပဵၼ်မေႃတႃႇ (မေႃၵႂၢမ်း) လူင်းမႃးၼႆႉ ယိၼ်းပဵၼ်ၽိတ်းၸႂ်ၵွပ်ႈတူင်ႈတႃႈမိူင်းတႆး သၢႆၸိူဝ်ႉႁိူဝ်ႇၶႆႈဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ပူၼ်ႉတီႈ ၶေႃႈပေႃးၶူမ်ဢွႆႁွႆႈယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးပူၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈယႃႇသေ၊ လုင်းမေႃႁဝ်းယႃႇမႆႈၸႂ််သင်ဝႃႈၼႆ ၶၢၼ်းပိူၼ်းပူၵ်းပၼ်လင်ႁေႃတေႃႁိူၼ်းယဝ်ႉ ၼပ်ႉထိုဝ်လဵင်ႉလူဝႆႉၵၢၼ်းမိူင်း 12 လွင်ႈ၊ ႁွင်ႈၸဝ်ႈ 12 ပိူင် မဝ်ႇလႆႈႁူႉသင်ၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃႈ၊ ယင်းပွႆးၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၶဝ်ႈလႅင်ႁႅင်းငိုၼ်းလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၼၼ်မဝ်ႇပေႃးတၼ်းႁိုင် ပိူဝ်ႈဢၼ် ပီႈၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇမဝ်ႇပေႃးမိုတ်ႈမၵ်ႉၽၵ်းၶဝ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉလႂ်၊ မဝ်ႇမိုတ်ႈတႄးႁူတ်ႈသၼ်လွႆႈမိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉလႂ်၊ ၸင်ႇၶႂ်ႈပွၵ်ႈဝၢႆႇၾၢႆႇလင်မိူင်းတူင်ႈမိူင်းတႆးၶိုၼ်းလႄႈ တင်ႇတၵ်းတိူင်ႇပၢင်ႇသင်ႇၵႂၢမ်းတီႈတူၼ်ႈၸဝ်ႈၽူဝ်တူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ၊ ထႃႇၼၼ်ႉၸဝ်ႈလုင်းမေႃတႃႇၵေႃႈၸင်ႇဝူၼ်ႉၸႂ်တူၺ်း– ယၢမ်းလဵဝ်ၵဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ၊ လွင်ႈၵၢၼ်ဝိၼေးဝိၵၢၼ်ႇၼႆႉ မဝ်ႇမီးတီႈၶွင်ႈတီႈၶမ်သင်ယဝ်ႉ၊ ပိၵ်ႉသမ်ႉၶိုၼ်ႈမိူဝ်းယူႇသၢင်ႈထင်ၵိၼ်တီႈၵဝ်ႇ ဝၢၼ်ႈၵဵင်းဝဵင်းလဝ်းႁဝ်းၵေႃႈ မိူၼ်တေလႆႈယူႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶႆႈၼႄလွင်ႈတၢင်း ယွၼ်းဢၼုၺၢတ်ႈတီႈၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉၸုမ်ႈၵေႃႈပွႆႇပၼ်လူၺ်ႈငၢႆႈၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ယင်းဢဝ်ပၼ်ၸွမ်းမႃႉၶီႇလီတူဝ်႞၊ ငိုၼ်းသၢမ်ၸွႆႉ၊ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၶူဝ်းသွင်ၵေႃႉ ႁႂ်ႈဢၼ်ပုတ်ႈၵၼ်ဝၢၼ်ႈသိုပ်ႇဝၢၼ်ႈ သူင်ႇၵႃႈပႆႇပူၼ်ႉဝဵင်းသိူဝ်ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈၼႂ်းပီႊၵေႃးၸႃႇ 1214 ၼီႊၼႆႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ၸင်ႇၼၼ်ႉ ပူႇဢွၵ်ႇတင်းသွင်ဢွၼ်ၵၼ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်းလူင်းမႃးတူင်ႈတႃႈမိူင်းတႆး၊ မႃးဝႄႉတီႈႁိူၼ်းပေႃႈမႄႈပီႈၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇယဝ်ႉ၊ ၸူးၸႂ်တႄႉပီးၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇၶႂ်ႈဢွၼ်ၽူဝ်င်ဝႈ ၸဝ်ႈပိူၼ်ႈယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သိုဝ်ႈႁဵင်းၼၼ်ႉသေတႃႉ ၸဝ်ႈလုင်းမေႃတႃႇႁဝ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇမိုတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းၵႂၢမ်းဝႆႉဝႃႈ– ꧦမိုတ်ႈတူင်ႈသေလၢႆၵေႃႈၼၢင်းဢိူဝ်း မီးမႂ်းဢမ်ႇမိုတ်းမိူင်း၊ မိုတ်ႈသေတႃလမ်မၢၵ်ႇသွင်သိူင်းၵေႃႈ ပီးမႂ်းဢမ်ႇမိုတ်ႈမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ မိုတ်ႈမိူင်းသေလၢႆၵေႃႈၶမ်းဢိူဝ်း ပီႈမႂ်း ဢမ်ႇမိုတ်ႈတူင်ႇ၊ မိုတ်ႈသေၼုၵၢႆႇၵၢၼ်ႈယႂ်းလူင်ႇၵေႃႈ ပီႈမႂ်းဢမ်ႇမိုတ်ႈတူင်ႈမိူင်းတီႈသူသဝ်းꧦ ၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမီးၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပူၼ်ႉလူင်းမႃးယူႇသၢင်ႈထင်ၵိၼ် ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင် ဝၢၼ်ႈၵဵင်းလဝ်းၵွၼ်တႂ်ႈၼႆႉ ၶိုင်ပွင်ပုၼ်ႈပၢင်ႈၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵတ်ႇၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်မဝ်ႇမီးၶႅၼ်ၶွင်ႈလွင်ႈသင်ယဝ်ႉ။
ၼၢင်းၶမ်းၵူႇၵိူတ်ႇ
ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ 1215 ၼီႊ လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 7 ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ် ၽွင်းၵႆႇၶၼ် သၢမ်ၸုပ်ႈၼၼ်ႉ ပီႈၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇလုၵ်ႉမႃးၵေႃႉၾႆးၼိုင်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ပေႃးၼမ်ႉမေႃႈၼိုင်ႈၽူတ်ႉမႃးႁႆၶဝ်ႈသမ်ႉႁွင်ႉ၊ မႄးသၢင်ႈၵေႃႈပူင်ႉဝႆႉသေသမ်ႉၶိုၼ်ႈၼိုင်ႈ၊ ႁႆၶဝ်ႈသမ်ႉႁွင်ႉထႅင်ႈလႄႈပူင် ယုၵ်ႉၼိုင်ႈသမ်ႉႁွင်ႉတၼ်းသၢမ်ပွၵ်ႈ ႁိူၼ်းတႂ်ႈႁိူၼ်းၼိူဝ်ပိူၼႈ်ပေႃးလႆႈငိၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈလုင်းမေႃႁဝ်းၵေႃႈၼွၼ်းမဝ်ႇလႆႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉဢွၵ်ႇၽႃႈမႃးယဝ်ႉ၊ ယၢမ်းၼၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇလႄႈၶဝ်ႈသၢၼ် ၸၢၼ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လုၵ်ႉၼိူဝ်ၶႃႇတၢၼ်းၸွမ်းႁိူၼ်းသေ တူၵ်းလူင်းမႃးၼိူဝ်သၢတ်ႇႁိူၼ်းပေႃးမိူဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ၊ ထႃႇၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ပီႈထၢင်းသႅင်သူၺ်ႇၵေႃႈၶၢင်းဝႃႈတွင်ႉၸဵပ်းၼႃႇၶိင်းၼႆႉဢိူၺ်းႁဝ်းတေၶိုၼ်းၼွၼ်းလူးၵွၼ်ႇ ၶဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉတူၺ်းသေပူင်လႃႈ ဝႃႈၼႆသေၶဝ်ႈႁိူၼ်းမိူဝ်းယဝ်ႉ၊ ႁူဝ်ပိုင်းမၼ်းငိၼ်းတွင်ႉၸဵပ်းငႂ်ႈၵူၺ်း၊ ယူႇꧦ ၸဵပ်းထီႇမႃးတိၵ်းꧦ ဢၢပ်ႇမဝ်ႇၸႂ်လၢႆးမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉလုင်းမေႃႁဝ်းၵႂႃႇမွၵ်ႇမႄႈၵဵပ်းပွၵ်ႉႁွင်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ယၢမ်းၼၼ် လုင်းမေႃႁဝ်းၵေႃႈၵၢၼ်ၼမ်ႁိပ်ႈၼႅတ်ႈၼႃႇတႄႉꧦ ၶဝ်ႈၵေႃႈၶိုၼ်းလီပူင်ၵူဝ်ၼမ်ႉမေႃႈၶဝ်ႈႁႅင်ႈၵေႃႈပိူင်႞ မႄႈလဵင်ႉမႄႈၵဵပ်းလူဝ်ႇၵႂႃႇမွၵ်ႇၵေႃႈတၢင်း႞ ၼႃႈတႃပေႃးမ်ႇလီ ၼူတ်ႇပေႃးယုင်လူင်ဝႆႉယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈဢၼ်မိူင်းလႅင်းပၢင်ႇသေ ၶိုၼ်ႈလပ်းသိင်ႇၸဝ်ႈဝူင်ႉယဝ်ႉမိူင်းလႅင်းတႄႉၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ် လုင်းမေႃႁဝ်ႈၵေႃႈ ပူင်ၶဝ်ႈသေပၼ်ႈၶဝ်ႈသႂ်ႇဢႅပ်ႇယူႇ လႆႈငိၼ်းသဵင်ႁႆႈလုၵ်ႈလႅင် မေႃးတၢင်းႁိူၼ်းၽႃတူၼ်ႈလူမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ လုင်းမေႃႁဝ်းယူႇၽၢႆႇၼွၵ်ႈ သေႁွင်ႉထၢမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းသင်ဢေႉမႄႈလဵင်ႉ? ပဵၼ်ၵူၼ်းယိင်းဢေႃႈပေႃႈသြႃႇ ၼုမ်ႇလီၵျႃႉလႆႈ ယႃႇပေမေႃးၵမ်း႞ ၸင်ႇမႃးတူၺ်းလႃႈ တွပ်ႇၶိုၼ်းၼင်ႇၼႆ လုင်းမေႃႁဝ်းၵေႃႈၸူမ်းၼႃႇယုမ်ႉဝၢႆႈလႅင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ပေႃးထိုင်ႁိုင်တဵမ်လိူၼ်႞မႃးပီႈၼၢင်းမႄႈသၢင်ႇၵေႃႈ သုၵ်ႈၸၢင်ႇလၢင်ႉၶိင်းဢွၵ်ႇၾႆးယဝ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈတၼ်း ဝၼ်းလီၼၼ်ႉ လုင်းမေႃလူင်ႁဝ်း ၸင်ႇမွၵ်ႇထဝ်ႈၵေႇၵႅၼ်ၵၢၼ်ႇဝၢၼ်ႈသူၼ်သေ ဢၢပ်ႇလိူၼ်တင်ႈၸိုဝ်ႈပၼ်ၶႂၼ်လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ ၼႆႉယဝ်ႉ၊ ဢၼ်လႆႈပၼ်ၶၼ်တင်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၶမ်းၵူႇၼႆႉ –
1. ပိူဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈဝၼ်းၸၼ်ၼၼ်ႉပိူင်႞ 2. ၸွမ်းဢၼ်ၼိမိတ်ႈၶဝ် ၵ ၶ င သမ်ႉပဵၼ်ၼၢမ်ႇဝၼ်းၸၼ်ႉၼၼ်ႉပိူင်႞ 3. ႁႆၶဝ်ႈႁွင်ႉတဵမ်သၢမ်ပွၵ်ႈ၊ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇၶဝ်ႈသၢၼ်တူၵ်း မႅၼ်ႈယၢမ်းပူင်ၶဝ်ႈ သႂ်ႇဢႅပ်ႇယူႇၸုမ်ႇၵူႈ (ၵူႇ) ၵၼ်ဝႆႉ ၶိူင်ႈလီတင်းသၢမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈလွင်ႈ႞ ၸင်ႇတၵ်းသႂ်ႇၸိုဝ်ႈ ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ ဢၼ်ႇၼၼ် ၼၢင်းၶမ်းၵူႈ ၼႆႉယဝ်ႉ။
ယွတ်ႉလူၺ်ႈ လွင်ႈၼပ်ႉလွင်ႈသွၼ်ႇဢတိတ်ႈၼိမိတ်ႈၸိူဝ်ႉၼႆႉ ၽႂ်မဝ်ႇတၢင်ႇတွၼ်းပူၼ်ႉလိူဝ် လုင်းမေႃႁဝ်ႈၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်လႆႈယဝ်ႉ၊ တင်ႈဢဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉမႃး ၸဝ်ႈလုင်းမေႃႁဝ်းၵေႃႈၸွမ်းဢဝ် လုၵ်ႈယိင်းငဝ်ႈၸဝ်ႈပိူၼ်ႈပဵၼ်ပိူင်သေသမ်ႉပွႆးလႆႈမႃးၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ ၸိုဝ်ႈလီလူၺ်ႈငၢႆႈထႅင်ႈ တင်းသွင်ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လုင်းပေႃးၵူႇ၊ လုင်းပေႃႈၵူႇ ၼၢင်းမႄႈၵူႇၼႆ ၽႅဝ်ႁိုင်ထိုင်ၸဝ်ႈထဝ်ႈမႃးႁွင်ႉ ၼၢႆးသႅင်သူၺ်ႇမဝ်ႇၼၼ် ၼၢႆးမႄႈၵူႇၼႆႉယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၼႆႉၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ၵေႃႈ ၼႂ်းလိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉဝႃႈ– ꧦတၼ်းၼႆႉၵိင်းꧦ ယိင်းမၢႆၵႃၶႃး ၶိင်းႁႃး ထၢၵ်ႈမေႃလၢႆးပေႃႈၵူႇꧦ –ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းၵၢင်ၸမ်ႉ ပဵၼ်တူဝ်ယူႇၸွမ်းလေႃးၵထမ်ႇ မိူဝ်ႈၸႃႉၵေႃႈမီး မိူဝ်ႈလီၵေႃႈပႃး (ႁွင်ႉ) ၵဝ်ႈၵိဝ်ႇမင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူဝ်ယူႇၼႂ်းသင်ႇၶရလေႃးၵတင်းလၢႆၸမ်ႉ မဝ်ႇပူၼ်ႉလႆႈ ၵိူတ်ႇ၊ ပဵၼ်၊ ထဝ်ႈ၊ တၢႆၼလႆ၊ ပိူဝ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ႁဝ်းၵေႃႈ ၸႃႉမီးလီပေႃႇ တေႃႇႁိုင်ထိုင်ထဝ်ႈ ဢႃႇယုမၼ်းၸဝ်ႈႉလႆႈမႃး 94 ပီ တီႈၵေႃးၸႃႇ 1243 ၼီႊ၊ ပီတႆးယပ်ႈမဝ်ႈ လိူၼ် 12 လွင်ႈ 6 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်း ဝၼ်း 11 လိူၼ် 11 ပီၶရဵတ်ႈ 1881 ဢႃႇယုၼၢင်းၶမ်းၵူႇလႆႈ 28 ပီ တေႇၼႃႈႁိူၼ်းယဝ်ႉပီႊ႞ ယၢမ်းၽွင်းၽူၼ်ၸၢႆးၼၢႆးယၢၼ် တူင်ႈလိူင်ၽိူင်းပွင်ႇ ၸင်ႇၼၼ်ႉသၢႆၸႂ်လိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်ၵေႃႈ လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်း သဵင်ၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်သေ ႁဝ်းတင်းလၢႆ ႁၢႆတႃၵႂႃႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈလဝ်ႈၸေႈဝဵင်းမိူင်းၼွင် ၽၢႆႇတၢ်ငးဢွၵ်ႇၼမ်ႉပၢင် ယၢၼ်ၾင်ႇၼမ်ႉပၢင်မွၵ်ႈ 30 ဝႃႈ၊ ၼႃႈလၢၵ်ႈၽင်ႇပၢႆၼႃႈတိုင်ႇယွမ်းပႃႈႁွင်ႇတႃႈႁိူဝ်းတၢင်းၵႂႃႇၵဵင်းလူမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တင်းတႃႈႁိူဝ်းတၢင်းမိူဝ်ႈၵဵင်းလူမ်းၼႆႉ မွၵ်ႈၸဵတ်းလၵ်း ပေႃးတတ်းၶိုၼ်ႈ ၵွင်းမွၵ်ႇၼုၼ်းၶမ်းသိုဝ်ႈꧦ တၵ်းမီးၼႃႈတိုင်ပၢႆလၢၵ်ႈၽင်ႇသွင်တိုင်ႇမွၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်
လွင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈပၢႆႈမိူဝ်းယူႇဝဵင်းၵၢင်းသိူဝ်ၼႆႉ ၵွပ်ႈသင်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈတႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်းလိၵ်ႈ ဢၢႆႈၸွၵ်ႇၸၢင်ႈပႅတ်ႉ (ႁွင်ႉ) ဢၢႆႈၸွၵ်ႇလႅၼ်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇ 10 ႁူဝ် ၶၢၼ်းငဝ်ႈ တၼ်းၼႆဝၢင်းဝၢင်း ၵႂင်းၵႂင်းထႅဝ်သႂ် ၶိင်းႁႃးမေႃမူၼ်ႈၵျုၼ်ႇတေႃႇ ႁေႃၶမ်းၵဵင်းၼၢႆး လၢႆသႂ်သၽၢၼ်း သွႆးပၢၼ်းၶမ်းသိူၵ်ႈသွႆႇလႄႈ၊ ၶႃႈၼုၵ်းထုၵ်ႈၽေႃႇ ၸၢတ်ႈတေႃႇ သတ်ႉသၵီႇရိလင်ႇၵႃႇၸႃႇမြၢတ်ႈဝႆႉတၢၼ်ႈ႞ လီပွႆႇၵွႆတွႆးယဝ်ႉဢေႃႈ။
ပိူင်လီဢၢမ်းၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်
1. လဵၵ်ႉတေႃႇထဝ်ႈ ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃလႅတ်းၸႅဝ်ႈၽၢႆၽႂ်းၸွင်ႈၸႃးလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ 2. တၢင်းႁူႉသႅၼ်ပိူင်တဵမ်ထူၼ်ႈၼမ်လၢႆ မေႃလိူဝ်တွၼ်းပိူၼ်ႈ။ 3. ၼၢင်းသူႇရသတီႇ ၽီပႂ်းပႃးသႃႇသၼႃႇၶဝ်ပႂ်းပႃးလူတူၺ်းၸပ်းႁၢင်းယူႇတႃႇသေႇ။ 4. ၵႃႈပိူၼ်ႈတင်းလၢႆ ၶိုင်ပွင်ၸွင်ႈၸႃႉ ၶႃႉၶၢႆးႁဵတ်းၶဵၼ်သႂ်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉ မဝ်ႇထိုင်တူဝ်သေပွၵ်ႈ။ 5. ၵႂႃႇတၢင်းလႂ် ယူႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းတင်ႈလၢႆးမိုတ်ႈမၵ်ႉႁၵ်ႉၼမ်၊ ယမ်တူဝ်လႆႈပဵၼ်ပီႈပဵၼ်ႁူဝ်ပိူၼ်ႈ။ 6. ၸိုဝ်ႈႁႅင်းသဵင်ဢွၵ်ႇ၊ ၶၢဝ်ႇငဝ်းဢူဢၢႆ လိုဝ်ႈႁူင် တွၼ်းပိူၼ်ႈ။ 7. လိၵ်ႈမၼ်ႈၸဝ်ႈၽွတ်ႈ ၽႄႈၸွတ်ႇလိုမ်တႆးၵူႈတီႈ ၽိုၼ်ၼႆၵေႃႈလိူဝ်တွၼ်းပိူၼ်ႈ။ 8. ၼႂ်းလိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ထမ်မလေႃးၵသျတ်ႉတြ ဢေႃးဝႃႇတသုင်းမ မင်ႇၵထ ဢတိတ်ႈၼိမိတ်ႈ တမ်းပွင်ႇသိူၵ်ႈပိုၼ်း ဢပုမ်ႇ ၾိင်ႈငႄႈ လွင်ႈမိူင်းပိူင်တႆး တဵမ်ထူၼ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ 9. ၵႃႈၸိုဝ်ႈလွင်ႈၽိုတ်ႇပိူင်ဢမ်ႇ ၵႂၢမ်းထၢမ်တႃႉ ပျသၼႃႇတင်းလၢႆ မၼ်းၸဝ်ႈၵႄႈလိတ်ႈလႆႈတွၼ်းပိူၼ်ႈ။ 10. မိူဝ်ႈဢဝ်ၵွပ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈလူင်းၶုမ်သေ ထူမ်လိၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇမွၵ်ႇယႃႈၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ လုၵ်ႉတၢင်းလႂ်မႃးဢမ်ႇႁူႉၽူင်ႉၸူၵ်းၼိူဝ်ႈၶႃမ်မၼ်းၸဝ်ႈ။ 11. ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၼိမိတ်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးၼင်ႇၼႆ ပိူၼ်ႈၸင်ႇဢဝ်မႆမွင်ၵၢၼ်းႁၢမ်ၶွၼ်ၶိင်းမၼ်းၸဝ်ႈ သဵမ်ႈတင်းပၢႆသေတိၵ်ႇထၢၼ်ႇပၵ်းဝႆႉ တၢင်းႁူဝ်းတၢင်းတိၼ် ယင်းၶိုၼ်ႈဢွၵ်ႇႁုၼ်ႈပဵၼ်ေၵေႃႈ မီးယူႇတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။ 12. ပေႃးမီႈၵူၼ်းတေမႃးတွင်ႈထၢမ် မႃးတွင်ႈပၢၼ်ႇတြႃး ၸႂ်ႉၽွတ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၼွၼ်းလပးယူႇၵေႃႈ ၽီပႂ်းမၼ်းၸဝ်ႈပူၵ်းတွႆႇ (ၼႂ်းၾၼ်) ဝႃႈလိုၵ်ႈလႄႈပိူၼ်ႈတေမႃးထၢမ်းမႃးၸႂ်ႉ လွင်ႈၼၼ်ႉ ပိူင်ၼႆႉယဝ်ႉၾၢင်ႉသတိထႃႈဢွၼ်တၢင်း။ 13. ပေႃးဝၼ်းၵၢတ်ႇဝၼ်းလဝ်း ၵူၼ်းလူင်ၶဝ်ဢဝ်သၢတ်ႇပေႃႉၶဝ်ႈသွင်ၽိုၼ် သိူဝ်ႈတႂ်ႈႁူမ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်းလူင်သွင်တူၼ်ႈ ၽႆၢႇၸၢၼ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ သိူဝ်တၢၼ်းသိူဝ်း တမ်းၼမ်ႉတဝ်ႈ ပူႉယႃႈဝႆႉသေ ပေႃးမၼ်းၸဝ်ႈၽႅဝ်မႃးၼင်ႈယဝ်ႉ၊ ၵႃႈၸူိဝ်းၸဝ်ႈမုၼ်းၶုၼ်ၶႃႈ လဵၵ်ႉတေႃႇယႂ်ႇတင်ႈလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးတွင်ႈမႃးထၢမ်တြႃးလႂ် မႃးလူႇမႃးတၢၼ်းလႂ် ၵွင်ၶူဝးလူႇပေႃးတဵမ်သၢတ်ႇ။ 14. မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉၸႂ်ၵဝ်ႇပိုင်တူဝ်ၵဝ်ႇ၊ လုၵ်ႇသိတ်ႇလုၵ်ႈၼွင်ႉလုၵ်ႈလဵင်ႉလုၵ်ႈၸၢင်း ၵူၼးၼႂ်းႁိူၼ်းမီးၼမ်သေတႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇသူႈၸႂ်ႉၽႂ် တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၶူႈသမ်းႁၢမ်မႅၵ်ႇလႆႈ ႁဵတ်းဢဝ်ၵူၺ်း ၸင်ႇတေပေႉၸႂ်ဢိူဝ်ႉလႃႉ။
လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ
လိၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉသမ်ႉ-
294
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်
လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ
63. ၼၢင်းပိၼ်ႇၸပႃႇပီႇ 64. ဢလွင်းၼူၵ်ႉယုင်းၶမ်း 65. ဢလွင်းၼူၵ်ႉယုင်းၶဵဝ် 66. ဢလွင်းမူတ်ႉသူမ်ႈ 67. လိၵ်ႈငူးဢူမ်ၼၢင်း 68. ၸဝ်ႈၶဵဝ်ႁွတ်ႈၼၢင်းမူၺ်ၼွၼ်ႉ 69. မုၼ်းလ မုၼ်းထီး 70. မႄႈႁၢင်ႉသၢမ်ၽူဝ် 71. မႄႈႁၢင်ႉၵျွင်းယူင်ႇ 72. မူးသိူဝ်ၶိုၼ်ႈသိၼ် 73. မႁႃႇၵႃႇလမႅင်း (ႁ) ၵဝႃႇလမႅင်း 74. ဢလွင်းႁုၼ်ႇႁုင်ႉ 75. ၵတ်ႉၵႃႈၶႅၼ်ၶႄႈ 76. လိၵ်ႈသၢဝ်းသၢမ်ပၢင်ပွႆး 77. မွၵ်းႁူၵ်းသိူင်း 78. ႁိူၼ်းပႅတ်ႇလင် 79. ဢလွင်းတိုင်ၶမ်း 80. သုဝၼ်ႇၼသျမ်ႇ 81. ဢလွင်းလႅၼ်းလၢဝ် 82. ၼၢင်းၵိၼ်ပူ 83. ၼၢင်းၼေသႅင်ၵေႃႇ 84. လိၵ်ႈပူႇသြႃႇမေႃလၢႆး 85. ဢၢႆႈၶၢၼ်ႉပဵၼ်သထေး 86. ၸႃႇတိသရၺၢၼ်ႇ (ႁ) ၵျူဝ်ႇပႅတ်ႇလုၵ်ႈ 87. လိၵ်ႈတပွင်ႇၵၢင်းသိူဝ် 88. ၼၢၵ်းမွၵ်ႇၶႅၵ်ၵၶႅၵ်းၵႃ 89. လိၵ်ႈၽြႃးလိၼ်ၼဵဝ် 90. ၼၢင်းၵူဝ်သဝ် (ၼင်ၵုင်သဝ်ႈ) 91. မႁႃႇတုၵ်ႈ ဢဝ်လုၵ်ႈႁဵတ်းၽၵ်းသွမ်း 92. ၼၢင်းသႅင်ၸၼ်ႇတႃႇ 93. ၼၢင်းမွၵ်ႇငူင်းပႆၢ 94. ၼၢင်းမွၵ်ႇဢူးသဵတ်ႈ 95. ၼၢင်းမၢၵ်ႇပၢဝ်ႉ 96. ဢၢႆႈယီႈၵၢၼ်းၽႃႉ 97. ဢလွင်းၵႂႆၢးသၢမ်ၶဝ် 98. ၼၢင်းၵဝ်ႈႁၢၼ် (ႁ) ဢၢႆႈငူဝ်ႉသၢၼ်ၵူၺ်တၢင်ႇ 99. ၼၢင်းႁေႃသဝ်လဵဝ် 100. ဢလွင်းၶၢႆမေႃႈ 101. ဢလွင်းတုၵ်ႉၶသီႇလၵၢၼ်ယုင်ႈ 102. ဢလွင်ႈမႅဝ်းၶွၼ်ႇ 103. ဢလွင်းမေႃႈၶဝ်ႈသႅင် 104. ဢလွင်းတုၵ်ႉၶမယႃႇ 105. ၼၢင်းသီႇလသတ်ႉၸႃႇ 106. ၼၢင်းပႃမုင်း 107. ၼၢင်းမူဝ်ႁဵင်ၵၢပ်ႇ 108. ၼၢင်းမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ (ႁ) ဢလွင်းမွၵ်ႇၸမ်ႇပႄႇ 109. ၼၢင်းရႃႇၵေႉၶမူႇ 110. ဢလွင်းသွင်ပႃ (ဢၼ်ၼွင်ႉမၼ်းပဵၼ်ၼူၵ်ႉၶဵဝ်) 111. လိၵ်ႈမင်းသႃးလေးပႃးပိုၼ်းၽြႃးႁႃႈသူႇ 112. လိၵ်ႈမင်ႇၵလႃႇလူင် 113. ဢလွင်ႈတုၵ်ႉၶၸၼ်ႇတႃႇ 114. ဢလွင်းၶွၼ်ႉတုၵ်ႉ 115. ဢလွင်းၵႂၢႆးၶမ်း 116. လေႃးၵသမ်ႇမုတ်ႉတိ မီးၵဝ်ႈၽိုၼ် (ႁ) လေႃးၵူဝ်းလေႃး၊ ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ 117. မင်းသႃးလေးပႃးၵႂႃႇတေႃးထၢၵ်ႈသဵင်ႈ 118. ၸဝ်ႈၼၢင်းဝီးသႅင် 119. ဢလွင်ႈပၢင်ႇၶွတ်ႇ 120. ဢလွင်းၸဵတ်းၸွၵ်း
294
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။