လီၵႂၢၼ်းယု
ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းမူတ်းသႂ်
1959 လီၵႂၢၼ်းယု ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်ယဝ်ႉၵေႃႈ တႄႇလၢင်ႉ တင်းၵျၢင်ႉၵမ် ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမူတ်းသႂ်မႃး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႆႉလႆႈငိၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းၼႂ်းဢေးသျုး တင်းၼမ် လေႃးၽယႂ်ႇ၊ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ၊ ဢၵျၢင်ႉလူႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈဝႆႉ တႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ တဵၵ်းတဵင်ယူႇၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် မူၺ်ႇမူၺ်ႉၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်းၵူ ၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။ ဝၢႆးသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉသွင်ယဝ်ႉ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တီႈဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း တႃႇတိုၵ်းပႅတ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶႄႇ ၸိူဝ်းၵိၼ်သူလၢပ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တီႈတၢႆႇပေႇ(ငဝ်ႈဝဵင်းထၢႆႇဝၼ်ႇ)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၶၼ်ငိုၼ်းလူတ်းလူင်းလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ယႂ်ႇလူင်ဝႆႉယူႇ တင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼင်ႇၼၼ် ဢီးသူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ မီးၼမ်။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶႂ်ႈယိူင်ႈဢဝ် လွင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၸုၼ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ၶၢမ်ႇယၢပ်ႇ တႃႇၵူၼ်းၼမ်လႄႈ ငိူင်ႉဝႄႈၵၢၼ်ႁၼ်သုၼ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၵေႃႈ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိၼ်ႇယူႇႁူၵ်ႉ(1956 -1959)ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး။ ၽွင်းလူင် ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ တေတိုၵ်းပႅတ်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆသေ ဢဝ်ငိုၼ်း တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၻေႃႇလႃႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယုၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် လၢင်ႉပႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ June 1959 မိူဝ်ႈပၢင်ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ႁွင်ႈႁေႃးလူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼႆသေ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လီၵႂၢၼ်းယုၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈၶူဝ်းၶၢဝ် တင်းမူတ်းသေ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ၶၢမ်ႇသိတ်ႉၸႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႃႇတီႇမၼ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸုမ်းပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် ၶတ်းထတ်း လွင်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ယူႇၼႂ်းလုမ်း မီးၶိူင်ႈလူမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈၶီႇလူတ်ႉ လုၵ်ႉမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃး၊ လွင်ႈမီးယိၼ်ႉပေႃႉၵွပ်ႉ(ၽ်)၊ လွင်ႈသူင်ၵိၼ်ၿီႇယႃႇ၊ လွင်ႈၽူႈမၢၵ်ႈ ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉလင်ဝႆႉ၊ လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု လူင်းႁူင်းႁဵၼ်း ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)မႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လီၵႂၢၼ်းယုလႄႈ လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိင်ႉလႅၼ်ငိုၼ်းတွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈဢမ်ႇ ၸၢင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းသႂ်ႇၶဝ်။ ၼႂ်းၸုမ်းၽွင်းလူင်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိူဝ်သေၵေႃႉလဵဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလႆႈ ႁပ်ႉၶူးမႃးတင်းမူတ်း။ မေးၼၢင်းၶဝ်ႁၢမ်ႉၼမ်ၵေႃႈ မီးၵၢၼ် မီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼမ်ဝႆႉယူႇ ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပႂ်ႉၵိၼ် ငိုၼ်းၽူဝ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ မဵဝ်းလဵဝ်လႄႈ တႃႇဝႃႈဢၵျၢင်ႉတေလူႉ ယွၼ်ႉငိုၼ်းတွင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ 1930 လီၵႂၢၼ်းယု ယႃႉလူႇပၵ်းပိူင် 1937 ဢၼ်ပဵၼ်ပၵ်းပိူင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းတမ်းပိူင် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်လိူဝ်ၵဝ်ႇ မႃးထႅင်ႈ။ ၵူၼ်းၸွပ်ႇၸႅတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ မီးဢႃႇၼႃႇတိၺွပ်း၊ ၸႅတ်ႈထတ်းသၢႆမၢႆငိုၼ်း ၼႂ်းယေးငိုၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆ ၼၼ်ႉထႅင်ႈ။ ၸိသင်ႇလုမ်းတြုး ႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇ ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃထႅင်ႈ။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆၸိုင် တင်ႈတႄႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ၽွင်းလူင် လူင်းၵႂႃႇ မီးသုၼ်ႇၸႅတ်ႈထၢမ်လႆႈ။ မိူဝ်ႈ 1971 ပလိၵ်ႈၵုမ်းတၢင်း ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တီႈၸဝ်ႈၵႃး ၼိုင်ႈလမ်း(5-10)ၻေႃႇလႃႇလႄႈ ထူၵ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်(250)ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈႁွင်ႈ ၵၢၼ်ၶွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ။ ၵူၼ်းယူႇလင် ၵမ်ႉၸွႆႈ ၸိူဝ်းလၵ်ႉဢဝ် ၵုၼ်ႇႁၢမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူင်းတႄႇၵႂႃႇ ၵူႈယိူင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တမ်းဝႆႉသေ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ လၵ်ႉၸွႆႈၵၢၼ်ၼွၵ်ႈပၵ်းပိူင် တင်းမူတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်တၢမ်ႇၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1960-1980 ၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉမီး ၽွင်းလူင် ဢၼ်လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ ယွၼ်ႉၵိၼ်သူးလၢပ်ႈယူႇ။ ၽွင်းလူင်ႁွင်ႈၵၢၼ် သၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁူမ်ႈ ၵၢၼ် လီၵႂၢၼ်းယုမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ1950။ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းၵုမ်းပၢႆးၸၢၵ်ႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် မလေးသျုး။ လိုၼ်းမႃး ယုၵ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵုမ်းသင်ႇ(MD) သၢႆၵၢၼ်မိၼ်မလေး။ မိူဝ်ႈသိုဝ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႅပ်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈသေ ယူႇၽၢႆႇလင် ၵမ်ႉဝႆႉၼႆလႄႈ ပူတ်းၸၼ်ႉၵၢၼ်မၼ်းပႅတ်ႈ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽွင်းလူင်မႃးၶိုၼ်း။ 1975 တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ၵႂႃႇလႄႇ ဢိၼ်ၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ ၽူႈႁပ်ႉမဝ်သၢင်ႈႁိူၼ်းတိူၵ်ႈထႅဝ် ဢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈပၼ်ၸရိပ်ႈတင်းမူတ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တၢၼ်ႇၵီႇယႃႇၵၼ် ႁပ်ႉဢဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် မွၵ်ႈ(5)သႅၼ် တီႈၽူႈႁပ်ႉမဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၼႆလႄႈ ထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼႆသေ တၢင်ႇ လုမ်းတြုး။ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ(4)ပီ။ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်း ႁႂ်ႈဢဵတ်းလူလႄႈ လူတ်းလူင်းပၼ် ႁႂ်ႈတူၵ်း(18)လိူၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းလူင် တေႇဝမ်ႇၶျိင်ႇ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈ 1981-1982 ၼၼ်ႉ ၵိၼ်သူးလၢပ်ႈမႃး (8) သႅၼ်ၼႆသေ လႆႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြုး။ မၼ်းယွၼ်း ထူပ်းၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇထူပ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈပႆႇတတ်းသိၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇထူပ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉ ဝၼ်းၼိုင်ႈ လိၵ်ႈၽွင်းလူင် သူင်ႇၸူးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးတီႈ လီၵႂၢၼ်းယု လႄႈ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်တီႈၶႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး(2) ဝူင်ႈၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈတုၵ်ႉၶၸႂ်ၼႅၼ်ႇသေ ၸႂ်တူၵ်းတႄႉတႄႉ။ လွင်ႈပဵၼ်မႃးၼႆႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ တႅပ်းတတ်း တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းယဝ်ႉၶႃႈ။ ယူႇတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၵုင်ႇမုၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ႁူႉၵႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေလႆႈႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ၼၵ်းၼႃသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးၸင်ႇ တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ဢူၺ်းလီမီးသိတ်ႉၸႃႇ တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 15.12.1986 လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ၵႂႃႇသူင်ႇမႃႇသႃႇ။ ၵႂႃႉႁူပ်ႉ လုၵ်ႈမေးမၼ်း။ မေးၼၢင်းမၼ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၽူဝ်မၼ်းၼၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈသိုပ်ႇဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸႅတ်ႈ တၢင်းၽိတ်းၵူၼ်းတၢႆသေ ၽႃႇၸၵ်းတူၺ်း။ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပႃး ၼႂ်းသၢႆမၢႆတၢႆၵႂႃႇယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။ တီႈတႄႉၵေႃႈ တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ၵိၼ်ယႃသေ ၶႃႈတူဝ်မၼ်းတၢႆၵႂႃႇ။ ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၽၢႆႇၶတ်းထတ်းၶဝ် ယွၼ်းႁႂ်ႈတင်ႈၸုမ်းထတ်းသၢင် ၸႅတ်ႈထၢမ်ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းထတ်းၸႅတ်ႈလႄႈ လုၵ်ႈမေး တေၶျဵင်ႇဝၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းၼႄၼႃႈယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းၶိုၼ်းသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ 1989 မၵ်းမၼ်ႈငိုၼ်း တၢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇ ၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼိုင်ႈမိုၼ်ႇ ထိုင် ၼိုင်ႈသႅၼ်။ တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ တဵၵ်းတဵင် ပၼ်တၢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၼိူဝ်ၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸၢႆႇႁၢႆၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ 1997 သၢႆမၢႆမိူင်း ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပႃးၼႂ်းသၢႆမၢႆ မိူင်းမီးၵူၼ်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းဢေးသျုး။ ဢၼ်တၢမ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူင်းမႃးၼၼ်ႉ ၵျပၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းၵိၼ်သူးလၢပ်ႈ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ ထိ(7) ၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၵိၼ်သူးလၢပ်ႈလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင် ႁႂ်ႈပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ March 1985 တီႈပၢင်ၵုမ် တမ်းဝၢင်းငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ(ၿတ်ႉၵျႅတ်ႉ) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ထဵင်ၵၼ် လွင်ႈပိူင်ငိုၼ်းလိူၼ်။ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ငိုၼ်းလိူၼ်လီၵႂၢၼ်းယု ၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(29,000)ၼၼ်ႉ သင်တေတႅၵ်ႈတင်း ငိုၼ်းလိူၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မလေး လႆႈ(10,000)ၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၼမ်လိူဝ်ၼႅၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးတေဝႃႈၼၼ် မႃးၵူဝ်ႉ(ၸ်) ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၾိလိပ်ႉပိၼ်း(ၸ်) ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (1,000)ၵူၺ်း။ ၸွမ်ၸိုင်ႈမလေး ဢၼ်လႆႈဢုပ်ႉၵူၼ်းမိူင်း(150)လၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ငိုၼ်းလိူၼ် ပဵင်းၻေႃႇလႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(2,500)ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉတႄႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢိၼ်ႇၻူဝ်ႇၼီးသျုးၼၼ်ႉ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇယူႇလႆႈ တီႈႁိူၼ်း ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ထႅင်ႈယူႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မလေးသျုးၵေႃႈ လႆႈလိၼ်(ဢမ်ႇၼၼ်)ႁိူၼ်းလၢႆလၢႆ။ ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဝ်ၶႃႈယူႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိူၼ်းၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ႁိူၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလိူဝ်” ၼႆယဝ်ႉ။ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈငိုၼ်းလိူၼ် ၽွင်းလူင်ပၼ်ၵူႈပီ။ ႁဵတ်းၼၼ်ၸင်ႇ ငိုၼ်းလိူၼ်ၶဝ် တေဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်တင်း ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၵုင်ႇပၼီႇသုၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးလၢပ်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမီး ၼႆယဝ်ႉ။ 1978 ၻွၵ်ႇတိူဝ်ႇတူဝ်ႇၼီၵၼ် ႁဵတ်းၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ယူႇတီႈယေးငိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင်မိူင်းၶႄႇ။ ၼိုင်ႈပီ လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် (950,000)။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈလႄႈ ၶၢမ်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ မႃးၸွႆႈၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈငိုၼ်းလိူၼ် သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵဝ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ၸွႆႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယုၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်။ မၼ်းဢမ်ႇႁႂ်ႈၽႂ်လႆႈယူႇ ၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်။ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်၊ ပဵၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းတေ လႆႈၶၢမ်ႇပၵ်းပိူင်တႅပ်းတတ်းၵူၺ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႅၼ်ႇၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈလီလႆႈဢၢမ်း။