cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဢမႄးရီးၶိူဝ်းၼိူဝ်
ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇ ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်လိုမ်လိၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈသုတ်းထူၼ်ႈထီႈသၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးလႅၼ်ႊၵႂၢင်ႈတႃႇ 906,862 လွၵ်းလၵ်း(23477765 လွၵ်းၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း)သေယဝ့် တႄႇဢဝ်လႅၼ်ႊတွၼ်ႊဢၢၵ်ႈတိၵ်ႉဢၼ်ၵတ်းတီႈတၢင်းၽၢႆႁွင်ႇၼၼ်ႉ ဝၢတ်ႈၵႂၢင်ႈလူင်းထိုင်လႅၼ်ႊ တီႈမိူင်းဢုၼ်ႇမႅၵ်းသီးၵူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢမႄးရီးၵႂ်း တင်းၵၼေႇတႂ်ႇႁူမ်ႈပႃးတင်း ၵုၼ်ၼမ်ႉယႂ်ႇလူင်ၵရိၼ်းလႅၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးမီးတႃႇသိပ်းပုၼ်ႈၵဝ်ႈပုၼ်ႈလႅ်ႊၵႂၢင်ႈဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉႁူဝ်ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 300 လၢၼ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇတီႈမၼ်းၸဵမ်ပိုင်းၸမ်း ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၽူႈႁၢႆးလႅၼ်ႊမိူင်းယူးရူပ်ႉၶဝ်မႃးတႄႇႁၼ်မိူဝ်ႈၶဝ်လႆႈၽႅဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢႅသ်ႉၵီးမိူဝ်းသ်ၶဝ်၊ ဢိၼ်းတီးယၼ်းဢမႄးရီးၵႅၼ်ႇႁွင်ႇၶဝ်၊ ဢိၵ်တင်း ဢိၼ်းတီးယၼ်းတီႈမႅၵ်းသီးၵူဝ်းၶဝ်လႂ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်းႁၢႆးၼၼ်ႉၼႆ ပွတ်းတွၼ်ႊ ၽၢႆႁွင်ႇၼႆႉသမ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်မႃးပၵ်းသဝ်း။ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၾရႅၼ်ႉသျ်ႉပေႃးပႃးဢိတ်းဢွတ်း။ ပွတ်းတွၼ်ႊတၢင်းၸၢၼ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸူဝ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းသပႅၼ်းၼိသ်ႉမႃးပၵ်းသဝ်း။ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇ ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵူႊတီႈ ၵူႊလႅၼ်ႊၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၶဝ်မႃးသဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်လူင်သွင်ဢၼ် တီႈဢမႄးရီးၵႂ်ႁွင်ႇၸမ်း ပဵၼ်ပရူဝ်ႇတႅသ်ႉတႅၼ်ႉတီးသမ်း တင်းၵႅတ်ႉတူဝ်ႇလိၵ်ႉဢီးသမ်း။ ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇတီႈၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈတင်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢမႄးရီးၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈၼမ်လိူဝ် သီႇပၼ်ႈယေႈပုၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃးမၼ်းပၢႆပဵၼ် လႅၼ်ႊလိၼ်တီႈဢၼ်ဢွၼ်ၼႃႈဝႆႉ ၾၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈလဵင်ႉလူဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶဝ်ႈၶႅပ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ၵုၺ်၊ တင်းတူၼ်ႈၽုၵ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းတင်းၼမ်လၢႆလႂ်ယဝ်ႉ။  ဢမႄးရီးၵႂ်းွင်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇငိူၼ်ႈငဝ်ႈထၢတ်ႈႁႄႊၼႆၵေႃႈ မၢၵ်ႈမီးတေႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢၼ်ႇငိူၵ်ႈ၊ ၼမ်ႉမဵၼ်၊ ၶမ်း၊ ငိုၼ်း၊ လဵၵ်း၊ တင်းတွင်းလႂ်ယဝ်ႉ။ ဢမႄးရီၵႂ်းႁွင်ႇၼႆႉ မႅးလႅၼ်ႊမုင်ႈသႃႇဢၼ်ႁၢင်ႊလီတီႈသုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉမၢင်ႊၽွင်ႈသေယဝ်ႉ၊ မီးပႃးသၢႆသၢပ်ႇၾၢင်ႇပၢင်ႇလၢႆ ဢၼ်ယၢဝ်းလိူဝ်သေလိုၼ်လိၼ်တၢင်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။ ပႃႇထိူၼ်ႇသမ်ႉ ႁူမ်ႇဝႆႉမွၵ်ႈသၢမ်ပုၼ်ႈယေႈပုၼ်ႈလိုမ်လိၼ်သေ ဢွၵ်ႇပၼ်လမ်းတုမ်မႆႉတႃႇသီႇပုၼ်ႈ ယေႈပုၼ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။
ၶျိၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ထူဝ်ႇၽူး
လၢႆးႁဵတ်း ထူဝ်ႇၽူးလိူင်
ထူဝ်ႇၽူးလိူင်ၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ထူဝ်ႇၽူးၼႆၵူၺ်း၊ လၢႆးႁဵတ်းမၼ်းတႄႉ တေလႆႈဢဝ် ထူဝ်ႇၶၢမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ထူဝ်ႇလိူင် ၸႄႈၼမ်ႉဝႆႉ မွၵ်ႈ 4 ၸူဝ်ႈမွင်း ႁႂ်ႈမၼ်းၵီႈယဝ်ႉသေ ၸင်ႇတေလႆႈလူၺ် လႆႈဢိတ်ႇယဝ်ႉ။ တႃႇလူၺ် တႃႇဢိတ်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ၸႂ်ႉလူၺ်မၢၵ်ႇႁိၼ်သေ ဢဝ်ႁႅင်းၵူၼ်း ဢိတ်ႇဢဝ်သေတႃႉ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၸႂ်ႉႁႅင်းၸၢၵ်ႈသေ ဢိတ်ႇဢဝ်သေဢမ်ႇၵႃး မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၽွင်ထူဝ်ႇ ႁုင်ႁဵတ်း ထူဝ်ႇၽူးၵမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးယူႇ။
ယိူဝ်ႇထူဝ်ႇလိူင် ဢၼ်လုၺ်မႃးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းသႂ်ႇၽႅၼ်ႇသေ ထွင်ဢဝ် လီႇဢဝ် ၼမ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ထူဝ်ႇၽူးတေဢမ်ႇလူႉ (ဢမ်ႇပဵၼ်ၼမ်ႉပလၢဝ်ႉပလၢဝ်ႉ)ၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ် ထၢၼ်ႇၽႆးလႅင် သူႇသႂ်ႇၼႂ်းၵွၵ်းၼမ်ႉ မွၵ်ႈသွင်ၵွၼ်ႈယဝ်ႉ တေလႆးဢဝ် ၼမ်ႉသူႇထၢၼ်ႇလႅင်ၼၼ်ႉ ထွၵ်ႇသႂ်ႇ ၼႂ်းထူဝ်ႇဢၼ်လုၺ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ (ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ထၢၼ်ႇၽႆးလႅင် သူႇသႂ်ႇၼႂ်း ဝၢၼ်ႇၼမ်ႉမၼ်းလိပ်းသေ ၶိုၼ်းဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ထွၵ်ႇသႂ်ႇ မိူဝ်ႈထွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ) ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ထၢတ်ႈတဝ်ႈၽႆးၼႆႉ မၼ်းထိင်းပၼ် ႁႂ်ႈထူဝ်ႇၽူး ဢမ်ႇပဵၼ်ၼမ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ထွင်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ၵႂႃႇထွၵ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈသေ ႁုင်တင်းႁိုင်၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁုင်ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၵၢၵ်ႇၶူၼ်းပၼ် ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇထၢတ်ႇယူႇ၊ သင်ဢမ်ႇၶူၼ်းလႆႈ ၶိုတ်းၶိုတ်းၸိုင် ထူဝ်ႇၽူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၶႅမ်ႈၸပ်း ၵူၼ်ႈမေႃႈယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈသီထူဝ်ႇၽူး လိူင်လီလႄႈ ဢဝ်မိၼ်ႉသႂ်ႇလေႃးၽွင်ႈယူႇ။ ပေႃးၶူၼ်းပၼ်တိၵ်းတိၵ်း တဝ်ပၼ်တိၵ်းတိၵ်း ႁႅင်းၽႆးမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇပေႃးလႆႈႁႅင်းၼႃႇ တေဢမ်ႇပေႃးလႆႈ ဢူၼ်ႈၼႃႇ၊ တေလႆႈ ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတင်ႈႁိုင်သေ ၶူၼ်းပၼ်တိၵ်းတိၵ်းၸိုင် ၼမ်ႉထွင်ၼၼ်ႉ တေတင်မႃးသေ တေဢူၼ် တေပဵၼ်ထူဝ်ႇၽူးဢုၼ်ႇဢုၼ်ႇမႆႈမႆႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တဝ်ၶူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈသႂ်ႇပၼ် ၵိူဝ် ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၵမ်းလဵဝ်ယူႇ။ သင်ဝႃႈ ၼမ်ႉမၼ်းၼမ်ၵေႃႈ တေပဵၼ် ထူဝ်ႇၽူးပိူဝ်ႉ၊ သင်ဝႃႈ ၼမ်ႉမၼ်း ဢမ်ႇၼမ်ၵေႃႈ တေပဵၼ် ထူဝ်ႇၽူး ဢၼ်ၼဵဝ်လီ ဢုၵ်းလီ။ ပေႃႈဝႃႈ ထူဝ်ႇၽူး သုၵ်းလီယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်မေႃႈမၼ်း ပူင်လူင်းၽႆႈလႆႈယဝ်ႉ။
ထူဝ်ႇၽူးဢုၼ်ႇ (ဝၢၼ်ၽိုၼ်း)
ထူဝ်ႇၽူးၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ထူဝ်ႇၽူးဢုၼ်ႇသေ ဢဝ်မီႇၵီး ၼမ်ႉၸၢင်ႇ သႂ်ႇသေ ၵိၼ်လႆႈဢုၼ်ႇဢုၼ်ႇဝၢၼ်ဝၢၼ်ယူႇ။ ထူဝ်ႇၽူးဢုၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈၼဵဝ်ၵေႃႈလႆႈ၊ ၵိၼ်ၵပ်း ၶဝ်ႈၸၢဝ်ႈၵေႃႈလႆႈ၊ ဢဝ်သႂ်ႇလေႃႈၶဝ်ႈသဵၼ်ႈ ၶဝ်ႈသွႆးၵေႃႈလႆႈ။
ထူဝ်ႇၽူးၵတ်း
ထူဝ်ႇၽူးဢုၼ်ႇ ဢၼ်ၵတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းတေတုင်ၵႂႃႇယူႇ။ ဢၼ်တုင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ သင်ဢဝ် မိတ်ႈထိူဝ်ႁဵတ်းပုတ်း ဢမ်ႇၼၼ် သွႆးသေးသေးသေ သႂ်ႇလေႃးၼမ်ႉသူမ်ႈသူႇ မီႇၵီး ထူဝ်ႇလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၵိၼ်ၵေႃႈ လီၵိၼ်တႄႉတႄႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သႂ်ႇမီႇၵီးၽိတ်ႉၵိူဝ်သေ သႃႈၵိၼ် ၵူဝ်ႈၵိၼ် ၵေႃႈလႆႈယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ သွႆးႁဵတ်းပွတ်းဢွၼ်ႇသေ ႁုင်ႁဵတ်းၼမ်ႉၽၵ်း တႃႇသုတ်ႉၵပ်းၶဝ်ႈ။
ထူဝ်ႇၽူးၶူဝ်ႈ
ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈပိူင်ထူဝ်ႇၽူး ႁႂ်ႈၽဵင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပူင်ထူဝ်ႇၽူးဢုၼ်ႇမႆႈၼၼ်ႉမႃး တေလႆႈမႃးထွၵ်ႇသႂ်ႇ ၼႂ်းပိူင်ၶွင်ႉမႆႉသီႇၸဵင်ႇ ဢၼ်ၼႃမွၵ်ႈ သီႇၼိဝ်ႉၼၼ်ႉသေ ဝႆႉႁႂ်ႈၵတ်း။ ထူဝ်ႇၽူးၵတ်း ဢၼ်တုင်ဝႆႉၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ သွႆးႁဵတ်းပုတ်း ႁဵတ်းပုတ်းသေ ၶူဝ်ႈသႂ်ႇၼႂ်း ၼမ်ႉမၼ်းလိူတ်ႇလိူတ်ႇၸိုင် ပဵၼ်ထူဝ်ႇၽူးၶူဝ်ႈၵႂႃႇလႄႈ ဢဝ်ၸမ်ႈၵိၼ် ၼမ်ႉသူမ်ႈသေပိူင်ပိူင်လႂ် ၵိၼ်လၢႆလၢႆလႂ် ဝၢၼ်ဝႆႉပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇၽူးၶူဝ်ႈၼႆႉ ၵိၼ်ၵပ်းၶဝ်ႈၽၵ်းၵေႃႈ သၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ ၵိၼ်ၵပ်းၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ်ၵေႃႈပဵၼ် ၵိၼ်ၵပ်း ၼမ်ႉၼဵင်ႈဝၢၼ်ၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ထူဝ်ႇၽူးၶူဝ်ႈၼႆႉ ၶိုၼ်းသွႆးယွႆႈသေ ၵူဝ်ႈၵိၼ်ၵေႃႈ သမ်ႉမီးၼမ်ႉဝၢၼ်ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။
ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်း မၢႆ 1
ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်း ဢၼ်မၢင်မၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ထူဝ်ႇၶၢမ်းၸႄႈၼမ်ႉ မွၵ်ႈသီႇၸူဝ်ႈမွင်းသေ လႆႈလုၺ်ႁႂ်ႈမၼ်း လႅဝ်လႅၵ်ဢွၼ်တၢင်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ တေလႆႈထွင်ဢဝ် လီႇဢဝ် ၼမ်ႉထူဝ်ႇမၼ်း။ မိူဝ်ႈထွင်ၼၼ် တေလႆႈသႂ်ႇပႃး ၼမ်ႉသူႇထၢၼ်ႇယူႇ။ ၼမ်ႉထူဝ်ႇဢၼ်ထွင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈၶိုၼ်းတင်ႈ တေႃႇမၼ်းပေႃးဢူၼ်။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶႅပ်းထူဝ်ႇၽူးတေ ယၢင်လီ ၼဵဝ်လီၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်ႇဢဝ် ၽွင်ၸေႈသႃ ၽွင်ၽွင် ၼွၵ်းလေႃးၼမ်ႉသေ သႂ်ႇလေႃး မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉတင်ႈၽႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၼမ်ႉထူဝ်ႇၼၼ်ႉ သုၵ်းမႃး ဢူၼ်မႃးၸိုင် တေလႆႈဢဝ်ၵၢၵ်ႇၵွၼ်ႉသေ ထွၵ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ် ၽႃႁူမ်ႇမေႃႈ၊ ထွၵ်ႇသႂ်ႇ မၢင်မၢင်၊ ဝႆႉႁႂ်ႈၵတ်း၊ ပေႃးၵတ်းမႃးၵေႃႈ ၶုၼ်ႇဢဝ်မႃးၸိုင် ပဵၼ်မႃး ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်းယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢဝ်ဢူၼ်ထူဝ်ႇၽူး ထွၵ်ႇသႂ်ႇၼိူဝ်လင် ၽၢၵ်ႇမႆႉပူၵ်ႇသေ ပေႃးၵတ်းမႃး ၽွင်းတိုၵ်ႉဢူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆ သႂ်ႇၵူင်ႇမႆႉ ႁွတ်ႈဢဝ်ၽႂ်းၽႂ်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၶႅပ်း၊ ပေႃးယဝ်ႉ ဢဝ်တၢၵ်ႇဝႆႉႁႅင်ႈႁႅင်ႈ။ ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်းၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢဝ်ၶူဝ်ႈၼမ်ႉမၼ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၶွပ်ႈ သႂ်ႇၼႂ်းၽိူၼ်ၽၵ်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်း ဢၼ်လိပ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်ႈၼမ်ႉၽၵ်း ႁုင်လေႃး သူမ်ႈထၢင်ႈ။ ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်းၼႆႉ ဝၢၼ်ၽိုၼ်းၶႅပ်းၵေႃႈႁွင်ႉ ၽီႉထူဝ်ႇၽူးၵေႃႈႁွင်ႉယူႇ။==
ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်း မၢႆ 2 (ဢမ်ႇၼၼ်) ၶႅမ်ႈထူဝ်ႇၽူး
ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်း ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈတႄႉ ဢဝ်ထူဝ်ႇၽူးဢုၼ်ႇ ႁဵတ်းဢဝ်။ ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ လုၵ်ႉတီႈ ထူဝ်ႇၽူး ဢၼ်ၶႅမ်ႈၸပ်း ၵူၼ်ႈမေႃႈၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၶႅမ်ႈထူဝ်ႇၽူး။ ထူဝ်ႇၽူးၼဵဝ် ဢၼ်ၶႅမ်ႈၸပ်းၵူၼ်ႈမေႃႈၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးပႃး ဢၢႆသႅဝ်ၶႅမ်ႈသေ သမ်ႉလီၵိၼ်ဝႆႉပိူင်ၼိုင်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း တင်ႈၸႂ် ယွၼ်းၵိၼ် ၶႅမ်ႈထူဝ်ႇၽူးလူးၵွၼ်ႇ။ တႄႇဢဝ် တီႈၼၼ်ႈမႃးသေ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ တင်ႈၸႂ် ဢဝ်ထူဝ်ႇၽူးဢူၼ် ဢၼ်ၶႂ်ႈၸႅဝ်ႈဢိတ်းဢိတ်းၼၼ်ႉ ၵွၼ်ႉသေ ထွၵ်ႇသႂ်ႇ ၼႂ်းမေႃႈၶၢင်မႆႈမႆႈ ႁၢမ်ႉမၢင်မၢင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထူဝ်ႇၽူးၼၼ်ႉ ၶႅမ်ႈၸပ်းမေႃႈၵႂႃႇယူႇ။ ၶိုၼ်းဢဝ် ၸေႃႉပၢႆၽႅပ်ႉ ၶုတ်ႇဢဝ် ၶႅပ်းထူဝ်ႇၽူးၶႅမ်ႈၸပ်းမေႃႈၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ထူဝ်ႇၽူးၶႅပ်း မၢႆ 2 ၼႆႉယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်း ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ
ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေလႆႈဢဝ် သၢၼ်ထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ၸႄႈၼမ်ႉၵတ်းဝႆႉ မွၵ်ႈ 4 ၸူဝ်ႈမွင်း၊ ပေႃးယဝ်ႉ တေလႆႈလုၺ်သၢၼ်ထူဝ်ႇၼဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႅဝ်လႅၵ်ႇယူႇ။ ဢူၼ်ဢၼ်လုၺ်မႃးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်းဢဝ် ၽႅၼ်ထွင်ဢဝ် လီႇဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေထွင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်ထွင်မၼ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸဵင်ႇၽႅၼ်ႇ တင်းသီႇ မတ်ႉၵိုၵ်း ၸိူၵ်ႈသေထွင်ဢဝ်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မႆႉၶႂၢႆႇၶတ်းၵၼ် သွင်လူၼ်ႈသေ ဢဝ်ၸဵင်ႇၽႅၼ်ႇ မတ်ႉၵိုၵ်းဝႆႉသေ ထွင်ဢဝ်ယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼၵ်းဝႆႉလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈမတ်ႉ ဢၼ်ထွင်ၵိုၵ်းႁၢဝ်း ၵိုၵ်းမႆႉသေ ထွင်ဢဝ်ယဝ်ႉ။ ယိူဝ်ႇထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ဢၼ်ထွင်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်း ယိူဝ်ႇမူ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ႁဵတ်း ထူဝ်ႇၼဝ်ႈမွင်ထႅင်ႈ ၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈယူႇ။
ၼမ်ႉဢၼ်ထွင်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈ သႂ်ႇၼႂ်းမေႃႈသေ တင်ႈၽႆးဝႆႉယူႇ။ လၢႆးႁဵတ်း ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ထူဝ်ႇၽူးတေၵွၼ်ႈ တေၵႅၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶီႈၵၢဝ် ၽဝ်ၽႆးသုၵ်းသုၵ်း၊ ဢဝ်ၶိုတ်ႈႁဵတ်းၽွင်၊ ၼွၵ်းၼမ်ႉသေ ထွၵ်ႇသႂ်ႇလေႃး မိူဝ်ႈပႆႇတင်ႈၽႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးသႂ်ႇၽွင်မၢၵ်ႇႁိၼ် ၶီႈၵၢဝ်ၼမ်ၵေႃႈ ထူဝ်ႇၽူးၼၼ်ႉ တေၵႅၼ်ႇႁႅင်း၊ ပေႃးဢမ်ႇပေႃး သႂ်ႇၼမ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၵႅၼ်ႇ။ တႃႇထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ တေတင်တေၵႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ သႂ်ႇၸိူဝ်ႉထူဝ်ႇၽူးၼႆယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်းၸိူဝ်ႉၼမ်ႉထူဝ်ႇ
မိူဝ်ႈပႆႇႁုင်ၼမ်ႉထူဝ်ႇ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ ၸိူဝ်ႉတႃႇလေႃးၼမ်ႉထူဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လၢႆးႁဵတ်းၸိူဝ်ႉမၼ်းတႄႉ ဢဝ်တူၼ်ႈၽၵ်းသူမ်ႈသဵမ်ႈ (မွၵ်ႇၶၢဝ်) ႁဵတ်းၵေႃႈမီး၊ ဢဝ်တူၼ်ႈၽၵ်းၵၢတ်ႇ မီးမွၵ်ႇမီးမၢၵ်ႇ ႁဵတ်းႁႅင်ႈဝႆႉသေ ႁဵတ်းၸိူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈမီး၊ ဢဝ်တူၼ်ႈၸိူဝ်းလၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းမတ်ႉသေ ၸႄႈဝႆႉၼႂ်းမေႃႈလုၵ်ႈၼိုင်ႈ တင်းၼမ်ႉမႆႈ။ ပေႃးတင်ႈ မေႃႈၼမ်ႉထူဝ်ႇၼဝ်ႈၼၼ်ႉလိူတ်ႇ ဢဝ်ၼမ်ႉၸိူဝ်ႉၼႆႉ လေႃးသႂ်ႇသေၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉတင်ႈယူႇၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်ၵၢၵ်ႇ ဢဝ်ၸေႃႉ ၶူၼ်းတဝ်ပၼ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးယူႇ။ သင်ဢမ်ႇတဝ်ပၼ်ၸိုင် ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇၸင်ႈၶႅမ်ႈသေ တေမဵၼ် ၶႅမ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တင်ႈယဝ်ႉသေ ပေႃးဝႃႈ ထူဝ်ႇၽူးသုၵ်းမႃးၸိုင် တေလႆႈပူင်လူင်းၽႆးယူႇ။ ထူဝ်ႇၽူး ဢၼ်သုၵ်းမႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ထူဝ်ႇၽူးလၢဝ်းယဝ်ႉ။
ထူဝ်ႇၽူးလၢဝ်း
ထူဝ်ႇၽူးလၢဝ်းၼႆႉ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇလီတႄႉတႄႉ၊ သင်ၵွၼ်ႉသႂ်ႇဝၢၼ်ႇသေ ဢဝ်ၼမ်ႉဢွႆႈဢွင်ႇ သႂ်ႇလေႃးသေ ၸေႃႉၵိၼ် ၵမ်းဢိတ်းဢိတ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလိူတ်ႇလိူတ်ႇ မႆႈမႆႈၸိုင် ဝၢၼ်တႄႉတႄႉ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၵိူဝ်ဝၢၼ် သႂ်ႇလေႃးသေ ၵိၼ်ၵေႃႈ လႆႈယူႇ။သင်ဝႃႈ ပဵၼ်တွင်ႉပုၵ်ႈ တွင်ႈၸဵပ်းၼႆ ၵိၼ်ပၼ် ထူဝ်ႇၽူးလၢဝ်းတႃႉ တွင်ႉပုၵ်ႈတွင်ႉၸဵပ်း တၵ်းႁၢႆၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁဵတ်းထူဝ်ႇၽူးလၢဝ်းသေ ႁၢပ်ႇၶၢႆလဵင်ႉသၢႆၸႂ်ၵေႃႈမီးလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းမၵ်ႉ ထူဝ်ႇၽူးလၢဝ်း မီးတင်းၼမ်ၼႆယူႇ။
ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ
ၼမ်ႉထူဝ်ႇၼဝ်ႈ ဢၼ်တင်ႈသုၵ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈၵွၼ်ႉထွၵ်ႇသႂ်ႇ တီႈၼႂ်းပိူင်ၶွၵ်ႇမႆႉပႅၼ်ႈ သီႇၸဵင်ႇ ဢၼ်သုင်မွၵ်ႈ သီႇၼိဝ်ႉ ဢၼ်ဢဝ် ၽႅၼ်ၽိူၵ်ႇသိူဝ်ႇလွင်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးသႂ်ႇ တဵမ်ယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ် ၽႅၼ်ၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈတူမ်းလီလီ၊ ဢဝ်ၽႃႁူမ်ႇပႅၼ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႇသႂ်ႇ၊ ဢဝ်ဢၼ်ၼၵ်းၼၵ်း တဵင်ဝႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉသႂ်ႇယွႆႉဢွၵ်ႇ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႆႉ ႁႂ်ႈမၼ်းၵတ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ၼၼ်ႉပဵၼ်မႃး ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်မိတ်ႈဢဝ်ၽႃႉ ထႅၵ်ႇထိူဝ်ႁဵတ်းၵွၼ်ႈသေ ႁဵတ်းပဵၼ်လႆႈ တၢင်းၵိၼ်တင်းၼမ်ယူႇ။ ဢဝ်ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ သႃႈလေႃး ၽၵ်းသူမ်ႈၶဵဝ်ၵေႃႈ လီၵိၼ်ဝႆႉပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ဢဝ်ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ ၶူဝ်ႈလေႃး ၽၵ်းသူမ်ႈၵေႃႈလႆႈ၊ ဢဝ်ၶူဝ်ႈမိူတ်ႇလေႃးၽၵ်းၵေႃႈပဵၼ်၊ ၶူဝ်ႈလေႃးၶႆႇၵေႃႈ ၵျႃႉ၊ ၶူဝ်ႈလေႃႈၼိူဝ်ႉမူၵေႃႈ ၶိုၵ်ႉ လိူဝ်သေၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းၵိၼ်လႆႈထႅင်ႈ ၽၵ်းတင်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ-
ထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈ
ထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈၼႆႉ ၵိၼ်ဝၢၼ်ယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးႁဵတ်းမၼ်း ဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ။ ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ ဢၼ်တဵင်ၼမ်ႉမၼ်း ယူတ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈထႅၵ်ႇႁဵတ်းၵွၼ်ႈ ႁႂ်ႈၽဵင်ႇၵၼ်ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ တေလႆႈဢဝ်ၵွၼ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢၵ်ႇလႅတ်ႇ ႁႂ်ႈႁႅင်ႈတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇသေ တေလႆႈဢဝ်ၵွၼ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶပ်ႉသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းတိူၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလူမ်း (ဢၼ်လူမ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢွၵ်ႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းတိူၵ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်မႆႉ ႁဵတ်းၶႅင်း ပဵၼ်ႁၢၼ်ႉပဵၼ်ႁၢၼ်ႉသေ လႆႈဢဝ် ၵွၼ်ႈထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ တၢင်ႇသႂ်ႇ ၵမ်းႁၢၼ်ႉႁၢၼ်ႉ ယႃႇပေႁႂ်ႈၵွၼ်ႈမၼ်း တိူဝ်ႉၵၼ်၊ ပေႃးၶပ်ႉသႂ်ႇယဝ်ႉၵူႈႁၢၼ်ႉၸိုင် တေလႆႈ ဢိုတ်းတိူၵ်ႈၼၼ်ႉ လုမ်ႇလုမ်ႇယႃႇပေပၼ်လူမ်းၶဝ်ႈသေ ဝႆႉႁႂ်ႈ ထူဝ်ႇၽူးၼႂ်းတိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ၼဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႈၼၼ်ႉ တေၼဝ်ႈသႃးသေ ဢွၵ်ႇၶူၼ်ၼူၼ်းဢွၼ်ႇ ၽိူၵ်ႇၽိူၵ်ႇမႃး တင်းၼမ်ယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွၼ်ႈထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ ဢၼ်တေႁဵတ်း ထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈ တိူဝ်ႉၼမ်ႉမၼ်း (ၼမ်ႉမၼ်းထူဝ်ႇ၊ ၼမ်ႉမၼ်းငႃး ၼမ်ႉမၼ်းၵူႈပိူင်ပိင်) တိုၼ်းတေဢမ်ႇလႆႈတိူဝ်ႉ။ ပေႃးတိူဝ်ႉၼမ်ႉမၼ်းၼႆ မၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈၼဝ်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢွၵ်ႇၶူၼ်၊ တႃႇတေပဵၼ်မႃး ထူဝ်ႇၽူးၶူၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉ မွၵ်ႈ ၽၢၵ်ႇလိူၼ်သၢဝ်းဝၼ်းလိူဝ်လိူဝ်ယူႇ။
တႃႇတေႁဵတ်းပဵၼ် ထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈတႄႉ လႆႈဢဝ် ထူဝ်ႇၽူးၶူၼ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ၶူၼ်ၼူၼ်းဢွၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ်မိုဝ်းသေ ႁွတ်ႈႁႂ်ႈမၼ်း တႅတ်ႈၸပ်း ၵွတ်ႈထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယူႇ၊ ၶူၼ်ဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်မႃး သိူဝ်ႈထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၼုင်ႈပၼ် သိူဝ်ႈထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ တေလႆႈၶိုၼ်းဢဝ် တၢၵ်ႇလႅတ်ႇဝႆႉ ႁႂ်ႈႁႅင်ႈဢိတ်းဢိတ်းယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးသႂ်ႇလေႃး ၵိူဝ်၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ ၸမုင်ႇ၊ ပႃႈၵေႃႈသႃးၵေႃး၊ ၶိင်၊ လဝ်ႈသေ တေလႆႈဢဝ်မွင်သႂ်ႇ ၼႂ်းဢုမ်၊ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉလဝ်ႈ ထူမ်ႈဝႆႉ ၵွၼ်ႈထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈၼၼ်ႉ၊ တေလႆႈ ဢိုတ်းဝႆႉဢုမ်ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉ ယႃႇပေပၼ် မႅင်းမူၼ်း မႅင်းၽွင်ႉ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈၶႆႇသႂ်ႇ၊ ပေႃးပၼ်ၶႆႇသႂ်ႇတႄႉ တေပဵၼ်ၼွၼ်တင်းဢုမ်ယူႇ။ ပေႃးၶႂ်ႈမွင်ႁိုင်ၼႆ တေလႆႈသႂ်ႇလဝ်ႈ ယႃႇပေလေႃးၼမ်ႉသေဢိတ်း၊၊ ပေႃးဢမ်ႇပေႃႈၶႂ်ႈမွင်ႁိုင်ၸိုင် တေလႆးဢဝ် လဝ်ႈလႄႈ ၼမ်ႉဢုၼ်ႇၵတ်းလေႃးၵၼ်သေ မွင်ယဝ်ႉ။ ပေႃးသႂ်ႇလေႃႈ ၼမ်ႉဢုၼ်ႇၵတ်းသေ မွင်တႄႉ ၸဵဝ်းလႆႈၵိၼ်သေတႃႉ ထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈ ဢမ်ႇဝႆႉလႆႈႁိုင်၊ ပေႃးသႂ်ႇလဝ်ႈလၢႆလၢႆတႄႉ ဝႆႉလႆႈႁိုင်ယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ မွင်ဢၢၼ်ႇႁူဝ်လိူၼ်မၼ်း မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ပီမၼ်းသေ မွင်ၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽၵ်းဝၢၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵမ်းၶဝ်ႈ လၼ်ႇလီ၊ ဢရသႃႇမၼ်း ၽဵတ်းၵေႃႈၽဵတ်း ၸဵမ်းၵိူဝ်ၵေႃႈ ၸဵမ်း၊ သႅဝ်ၼဝ်ႈ ႁွမ်လဝ်ႈၵေႃႈပႃးလႄႈ ပေႃးလႆႈမိုတ်ႈၼႆ ၼၢၼ်းလိုမ်းဝႆႉယူႇ။ ဢဝ်ၶဝ်ႈၼဵဝ်ဢုၼ်ႇ ပၼ်ႈသေ လုၺ်ႉၵိၼ်ၵေႃႈ ၶိုၵ်ႉ၊ ဢဝ်တႅင်ၸိင် တႅင်ၶဵဝ် ဢၼ်လိပ်း ၸမ်ႈၵိၼ်ၵေႃႈ ဝၢၼ်၊ သႂ်ႇၵိၼ်ၼႂ်းၶဝ်ႈသွႆးၵေႃႈ တွၼ်း၊ ၵိၼ်ဢႅမ်ႉၶဝ်ႈၵေႃႈ ၵျႃႉ။
သွႆးၽၵ်းမီႇလႅင် သီႇႁႃႈႁူဝ် သႂ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႇ ဢဝ်ထူဝ်ႇၽူးယႅၼ်ႈၵွၼ်ႈၼိုင်ႈ သႂ်ႇလေႃး သမ်ႉဢဝ်မၢၵ်ႇၽႃႈ မိပ်ႇသႂ်ႇသေ ႁဵတ်းၵိၼ် ထူဝ်ႇၽူးယဵၼ်ႈသႃႈၵေႃႈ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းယူႇတႄႉ။ ထူဝ်ႈၽူးယဵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶူဝ်ႈမၼ်းသေ ဝႆႉၵိၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်းၵေႃႈလႆႈလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်လီ ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ထူဝ်ႇၽူးၶူၼ်
ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ ဢၼ်သႂ်ႇတိူၵ်ႈသေ ဢွၵ်ႇၶူၼ်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ထူဝ်ႇၽူးၶူၼ်ယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇၽူးၶူၼ်ၼႆႉ မီးဢၢႆသႅဝ်တူႇၼဝ်ႈဝႆႉယူႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇမိုတ်ႈဢၢႆသႅဝ်မၼ်းၸိုင် မၢင်ၵေႃႉ ဢမ်ႇမၵ်ႉ။ ပေႃးမိုတ်ႈတႄႉ မၵ်ႉယူႇ။ ထူဝ်ႇၽူးၶူၼ်ၼႆႉ ဢဝ်ၶူဝ်ႈၼမ်ႉမၼ်းသေ ၵိၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ လၢႆးၵိၼ်မၼ်းတႄႉ ၸမ်ႈၵိၼ် ၼမ်ႉသူမ်ႈ သေပိူင်ပိူင်။
ထူဝ်ႇၽူးသိင်ႉ
ထူဝ်ႇၽူးၽိူၵ်ႇ ဢၼ်တဵင်ႁႂ်ႈၼမ်ႉမၼ်းယူတ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈထိူဝ်ႁဵတ်းပုတ်းဢွၼ်ႇ ပႅင်ႈၼင်ႇ ထုၵ်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉသေ တေလႆႈတႃးၼမ်ႉသေႃႇတႃႇ (သေႃႇတႃႇၵိၼ်)၊ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉတႃးၼၼ်ႉ သႂ်ႇပႃးၵိူဝ် ၽွင်ဝၢၼ် ပႅင်ႈၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈသႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးတႃးယဝ်ႉ တေလႆႈဝႆႉ ၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်း၊ သမ်ႉၶိုၼ်းပိၼ်ႈၽၢႆႇသေ တႃးၸွတ်ႇၸွတ်ႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သင်မႃးသူႈၼမ်ႉမၼ်းသေ ၶူဝ်ႈၸိုင် ပဵၼ်မႃး တၢင်းၵိၼ်ဝၢၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ထူဝ်ႇၽူးသိင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၸမ်ႈၵိၼ် ၼမ်ႉသူမ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်ႉသူမ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈ ဢၼ်သႂ်ႇလေႃးမီႇၵီးၼၼ်ႉလႄႈ ဢရသႃႇၼမ်ႉဝၢၼ်မၼ်း ၸပ်းသူပ်းလီတႄႉတႄႉ။ ထူဝ်ႇၽူးသိင်ႉၼႆႉ မီးသွင်သႅၼ်း တေလႆႈဝႃႈ ဢၼ်ဢူၼ်ႈလႄႈ ဢၼ်ၶွပ်ႈ (ထူဝ်ႇၽူးၶၢင်ႇပွင်း)။
ဢၼ်ဢူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဝၢႆးတႃးသေႃႇတႃႇယဝ်ႉ ၶူဝ်ႈၵိၼ် ၽွင်းတိုၵ်ႉ ႁႅင်ႈၼွၵ်ႈ ဢမ်ႇႁႅင်ႈၼႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်းပၼ်ႈပဵၼ်ၵွၼ်ႈမူၼ်းသေ ၶူဝ်ႈၼမ်ႉမၼ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ထူဝ်ႇၽူးၶၢင်ႇပွင်း ဢၼ်ၶွပ်ႈတႄႉ ၶႅပ်းထူဝ်ႇၽူးမၼ်း တေလႆႈသွႆးမၢင်မၢင်သေ တႃးသေႃႇတႃႇ တၢၵ်ႇႁႂ်ႈႁႅင်ႈ၊ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်ႁႅင်ႈႁႅင်ႈၼၼ်ႉ သင်ၶူဝ်ႈၼမ်ႉမၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး ထူဝ်ႇၽူးၶၢင်ႇပွင်း ဢၼ်ၶွပ်ႈ။ ထူဝ်ႇၽူးၶၢင်ႇပွင်းၼႆႉ ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ် ၼင်ပွင်းၶွပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဝုၼ်း (ညောင်ဝန်းရွာ, Nyaungwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190252 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2133 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 2179 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4312 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
မိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ (မင်္ဂလာ‌တောင်ညွန့်မြို့နယ်), (Mingalar Taung Nyunt Township), ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းၵၢင်ၽၢႆဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ပၸုၼ်တွင်ႇၶျွင်း (ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ)  လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ပွၵ်ႉ (႒႐) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မီးၸမ်သႅၼ်သေ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းယူႇၼမ်ဢၼ်ၼိူင်ႈ တီႈၼႂ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (႒႒) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် မီး (႒) ႁူင်း လႄႈ ၸၼ်ႉသုင် မီး (႖) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၵႂၢၼ်းပၢႆးလဵၼ်ႈ ပျူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇလၵႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝဵင်းလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ သေ မၵ်းမၼ်ပၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်မီးႁွႆးမိုဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင် ၵျွင်းၼွၵ်ႈ မၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင် မိူင်းမၢဝ်း
ၸဝ်ႈသၢင်လူင် ၵျွင်းၼွၵ်ႈ (မၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင် မိူင်းမၢဝ်း)
ၶူးမေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼႂ်းထုင်ႉမၢဝ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင် သုၼၼ်ႇတၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၸဝ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၼမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင် ၵျွင်းၼွၵ်ႈ (မၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင် မိူင်းမၢဝ်း)ၼႆယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈဢူႈမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၶိင်းမၢၼ်ႇၵျီႇ ၸိုဝ်ႈမႄႈမၼ်းပဵၼ် ၼၢႆးမၢၼ်ႇၵျီႇသေ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1848 တီႈမၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင် မိူင်းမၢဝ်း ဢိူင်ႇတႂ်ႈၶူင်း မိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇသေ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးဢၢႆႈၸၢမ်ႇသႅင် ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်း ၵပ်ႉပီႇ တႄႇယူႇဝတ်ႉယူႇၵျွင်း မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 8 ပီသေ မိူဝ်ႈလႆႈ 9 ပီၼၼ်ႉ ၸင်ႉၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇယဝ်ႉ။
သၢင်ႇသုၼၼ်ႇတၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ လႅတ်းသႅဝ်းၽႂ်းၽၢႆ တူၼ်ႈၸႂ်ၶၵ်းၵႆႉ ၺၢၼ်ႇၽၢႆဝႆႉတႄႉတႄႉလႄႈ ပဵၼ်သၢင်ႇဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေတ သမ်ႉပေႃးဢူမ်ဢၢၼ်ႇလႆႈ လိၵ်ႈထမ်း တင်းၼမ်တင်းလၢႆသေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉပေႃး မေႃတႅမ်ႈ မေႃသၢၼ်း လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇယူယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈ 14 ပီၼၼ်ႉ ဢူႈၵူၼ်းထဝ်ႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ၊ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၶဝ် ၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇသိၵ်းသေ မိူဝ်းယူႇႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈ 16 ပီၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၵႂႃႇၽၼ်းမႆႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ်သေ ဢဝ်မႆႉ တႅင်းၺႃးတႃမၼ်း လႆးမွတ်ႇၵႂႃႇၶွၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ တႃမွတ်ႇဝႆႉ ၶွၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ယူႇၼႂ်းၽဝႃႉၵူၼ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇပေႃးၶိုၵ်ႉသင်သေ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈၵျွင်း ႁဵတ်းသၢင်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ဝႃႇသၼႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ မီးဝႆႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႃၸႂ်လႃၶေႃး တမ်းၸႂ်တမ်းၶေႃးသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း တႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆး ၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇ လိၵ်ႈသၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢႃႇယုလႆႈ 26 ပီ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ႁူႉလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလီလီယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်သေ တႄႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
တႃမွၼ်ႇထႅင်ႈၶွၼ်ၼိုင်ႈ
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ႁႅင်ႉတူၺ်းလိၵ်ႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၼႃႇၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဝူတ်ႈဝၼ်းလင် မီးဝႆႉၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 30 ပီၼၼ်ႉ တႃၸဝ်ႈထႅင်ႈၶွၼ်ၼိုင်ႈ ၶိုၼ်းမွတ်ႇၵႂႃႇသေ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶတ တႃမွၼ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တႃၸဝ်ႈမွတ်ႇၵႂႃႇ တင်းသွင်ၶွၼ် ဢမ်ႇႁၼ်လႅင်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈသေတ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶျေႃႉဢမ်ႇယွၼ်ႇ ၸႂ်ဢမ်ႇဢွၼ်ႇ ၸႂ်ဢမ်ႇလဵၵ်ႉလႃးလႃး၊ ၼင်ႇႁိုဝ် တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်မၼ်း ပေႃးတေၽႄႈပၼ် ၵူၼ်းပႃႈလင်ၼၼ်ႉၼႆ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၸရေးၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မႃးတီႈမၼ်းသေ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်သူပ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈ၊ ၸရေးၶဝ် ၵေႃႉတႅမ်ႈၸွမ်း၊ ပေႃးတႅမ်ႈယဝ်ႉ ၸရေးၶဝ် ၶိုၼ်မႄးလူၼႄမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ထွမ်ႇတူၺ်းသေ တီႈဢၼ်ၽိတ်း ဢၼ်ပိူင်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၸႂ်ႉ ၸရေးၶဝ် မႄးၸွမ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ယူႇၸမ်မၼ်းၸဝ်ႈသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ သွင်ပႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶိတလႄႈပိူင်ၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈလႆႈ လွင်ႈတဵတ်ႇယဵၼ် တႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႄႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သုၼၼ်ႇတ ၸင်ႇၶၢႆႉမႃးယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈသေ တင်ႈပဵၼ် ၵျွင်းၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ဢိင်ပိုင်ႈ ၵျွင်းၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ သၢင်ႇလူင်မၢၼ်ႈဢၢႆႇ ၵျွင်းၼွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈထမ်း ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ
ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ ဢဝ်သူပ်းလၢတ်ႈသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၸရေးသၢမ်ၵေႃႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈသၢမ်ႁူဝ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင် သုၼၼ်ႇတၼႆႉၵေႃႈ ပွင်ပဵၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၶိုင်ပွင်ဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင်
ၸိူဝ်းၼႆႉသေၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး လိၵ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇသၢင်ႇလွင်း ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႄႈ လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ႁဵတ်းဝႆႉသေ ဢၼ်ဢမ်ႇပႆႇႁၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉမီးထႅင်ႈ တင်းၼမ်ယူႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပဵၼ်သိုၵ်းပဵၼ်သိူဝ် မိူင်းတႂ်ႈမိူင်းၼိူဝ် တိုၵ်းတေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ႇၵျွင်းၶွင်သႅင် ၾႆးမႆႈပႃးၵႂႃႇလႄႈ လိၵ်ႈတြႃး ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၶိုင်ဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇသေ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၼ်ၵေႃႈ တေမီးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၶိုၼ်း ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ၸူႉလႆး လိၵ်ႈၵဝ်ႇလိၵ်ႈမွၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆႈႁဝ်းၶဝ် ၶိုင်ဝႆႉၼၼ်ႉ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼိူဝ်သူၵဝ်ႁဝ်းႁႃး ပႃးမႂ်း ၵဝ်မၼ်း ၵူႈၵေႃႉၵူႈၵူၼ်း ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈပႃး ယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင် သုၼၼ်ႉတၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်း ၵူၺ်းၶၢမ်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်သေ ၶိုင်ပွင်လိၵ်ႈထမ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1916 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈမႃး 66 ပီၼၼ်ႉ ၸင်ႇသဵင်ႈၵၢမ်ႇ သုတ်းမုၼ် တမ်ႈတီႈ မၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင် ၵျွင်းၼွၵ်ႈ မိူင်းမၢဝ်း ယူႇၼၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၶူးမေႃ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ၼပ်ႉယမ်ၵုင်ႇမုၼ်ငဝ်းမၼ်းၸဝ်ႈသေ ႁဵတ်းပွႆးလေႃႉပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ သၢမ်ဝၼ်းသၢမ်ၶိုၼ်း သမ်ႉပေႃးၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉသေ ၸင်ႇတေ သၢင်းၵဵဝ်ႇၾႆးယဝ်ႉ။
ထၢတ်ႈလုပ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ထႃႇပၼႃႇသေ တႄႇတင်ႈဝႆႉ ၵွင်းမူး ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင် သုၼၼ်ႇတ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1984 ၼၼ်ႉ တၵႃႇၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇလိုမ်းၵုင်ႇမုၼ်ငဝ်းၸဝ်ႈလႄႈ ၵွင်းမူးမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵဝ်ႇသဝ်ႈဝဝ်းမွင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႄးၶိုင်ပွင် ၵုမ်းၵေႃႇမႂ်ႇမႂ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။
ယၢမ်းလဵဝ် ထၢတ်ႈၸေႇတီႇၵွင်းမူး ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင် သုၼၼ်ႇတ (ဢမ်ႇၼၼ်) သၢင်ႇလူင်မၢၼ်ႈဢၢႆႇၼၼ်ႉ မီးယူႇတီႈ မၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင် ၵျွင်းၼွၵ်ႈ မိူင်းမၢဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ တူဝ်တၢႆသေတႃႉ ၸိုဝ်ႈဢမ်ႇႁၢႆ လႄႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီ ဢဝ်မုၼ်ယွင်ႈယေႃး ၶဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇသေႇ ၵူႈပၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
သႃးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈသႃးတွင်ႇ  (ဆားတောင်ရွာ၊ Sartaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192839 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႃးတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1771 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဢိၼ်းၶမ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
74
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ၽႄႈတိုၼ်းသႃႇသၼႃႇသေ ႁႃၶျွတ်ႈၽီၶျွတ်ႈၵူၼ်းယူႇ ၼၼ်ႉ၊ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁူမ်ႈလူၺ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ (50) တူၼ် လႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးၼိူဝ်လွႆ သုၽသုထဵပ်ႈ လႄႈၼွင်ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ꧦ တမ်ႈမီးလၢပ်ႇꧦ သေ ပၼ်ပျႃႇတိၵ်ႈၵႂၢမ်းတၵ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ ꧦမိူဝ်းၼႃႈမႃးၼႆႉ တီႈၼႆႈ တေပဵၼ်တီႈသႃႇသၼႃႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းတီႈၼိုင်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ꧦ တီႈႁိမ်းလွႆလႄႈၼွင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးၸုမ်ႈၵူၼ်းၸၢဝ်လႂႃႉ ပိုင်ႈဢိင်ယူႇႁိမ်းႁွမ်းၵႄႈၼွင်ႁူၺ် ၼၼ်ႉသေ ယူႇသင်ႇၵိၼ်သဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၼွင်ႁူၺ်ႇၼၼ်ႉသမ် မီးဝႆႉၵုၼ်ဢၼ်ၼမ်ႉဢမ်ႇထူမ်ႈ ထိုင်လႆႈသၢမ်ၵုၼ် -
1. ၵုၼ်ၸွမ်သၵ်း
2. ၵုၼ်ၸွမ်တွင်း
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
3. ၵုၼ်ၸွမ်မူၼ်း
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း ၼွင်တမ်ႈမီးလၢပ်ႇ ၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးၵုၼ်ထႅင်ႈၵုၼ်ၽူးလူၼ်းလူင် (လွႆလူင်) ႁိမ်း လူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးဝႆႉယၢင်းၶူၺ်ပူ (ယၢင်းပူး) ၼႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
ယၢမ်းမိူဝ်ႈမိူဝ်ႈမိူင်းၵဵင်းတုင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၼွင်သေ ပႆႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပဵၼ်မိူင် ပႆႇမီးၵူၼ်းယူႇသၢင်ႈၵိၼ် သဝ်းၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉႁေႃသႅင် တိုၵ်ႉၼင်ႈႁေႃၵိၼ်မိူင်းဝိတေႁ မိူင်းၼိူဝ် (ၶေႇ) ယၢမ်းလဵဝ် ၼႆႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈမီးဝႆႉမေးၼၢင်းပၢၵ်ႇပၢႆသီႇၵေႃႉသေ မေႈၸဝ်ႈဝူင်ႉသမ်ႉမီးလုၵ်ႈၸၢႆးၵူႈၼၢင်းလႄႈ ၸင်ႇ လႆႈမီးလုၵ်ႈၸႆၢး 104 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႃႈလုၵ်ႈၸၢႆး 104 ၼၼ်ႉ တႃႇပၢၵ်ႇၵေႃႉတႄႉ မီးတၢင်းသူင် လွင်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်တႃႇပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ႁူၺ်းၵၼ်ၽိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ပုၼ်ႈတႃႇပုတ်ႈဝၢၼ်ႈၵိၼ်မိူင်းၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
လုၵ်ႈၸၢႆးတႃႇ 4 ၵေႃႉသမ်ႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈသူင်ၽၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၸင်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းႁေႃသႅင်လူင် မိူင်းၼိူဝ် (ၶေႇ) သေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးတီႈလွႆသုၽသုထဵပ်ႈလႄႈ လႆႈမႃးထူပ်းႁၼ် ၸဝ်ႈရသေႉလူင်တူၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢႃႇယုမီး 250 ပီၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇယွၼ်းၶၢမ်ႇပဵၼ် ရသေႉသေၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ - 1. ရသေႉ ၸၼ်ႇထၼသိၵ်ႇၶႃႇ
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
2. ရသေႉ သုပ်ႉပပ်ႉၽၼ
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
3. ရသေႉ ၸၼ်ႇထၼ
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
4. ရသေႉ ပႃႇလိၵ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
ဝၢႆးသေ ၶၢမ်ႇပဵၼ်ရသေႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၽိုၵ်းၵျၢင်ႉၵမ်သိၼ်ၵမ်ထမ်း ၸွမ်းႁွႆးတၢင်းရသေႉလူင်သင်ႇ သွၼ်ပွၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉၸဝ်ႈရသေႉသီႇတူၼ်ၸင်ႇမႃးတိူင်ႇပၢင်ဢုပ်ႇၵၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ဝူၼ်ႉ သၢင်ႈတႃႇသႃႇသၼႃႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၶၢဝ်းႁိုင်ဝႃႈ ထုၵ်ႇလီမီးဝၢၼ်ႈမီးမိူင်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈရသေႉၸၼ်ႇထၼသိၵ်ႉၶႃႇ ၸင်ႇဢဝ်မႆႉတဝ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈၶိတ်ႇပဵၼ်ႁွႆး ႁႂ်ႈၼမ်ႉလႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇတင်းတင်းလႃႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်တေးလွႆၼွင်လူင် တမ်ႈတီႈလၢပ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတႅၵ်ႇပဵၼ်ႁွင်ႈၼမ်ႉ သေ လႆဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸွမ်းႁွႆးမႆႉတဝ်ႉၸဝ်ႈရသေႉၼၼ်ႉ ထိုင်ၼမ်ႉပေးႁႅင်ႈသေ ၵိုတ်ႉဝႆႉႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း လႄႈ ၸင်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉဝႆႉတႃႇၼမ်ႉၼွင်လုၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးဝႆႉၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်ၵဵင်းတုင်သေ ႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ ၼွင်တုင် ၼႆ မီႈမႃးႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
ဝၢႆးၼမ်ႉႁႅင်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၼႃႈတင်းတူၵ်း ၼွင်တမ်ႈမီးလၢပ်ႇ ၸင်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်ၵုၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ လႄႈႁွင်ႉၵၼ်ဝႃႈ ၵုၼ်ၽူးလွၼ်းလူင် ယွၼ်ႉပီမၼ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းမၼ်းႁိုင်လႄႈ ၵူၼ်ၽူးလွၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ၸပ်းသူပ်းၵၼ်ႁွင်ႉမႃးဝႃႈ လွႆလူင် ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈယၢမ်ႈၼင်ႇၼၼ် ၽွင်းမိူဝ်ႈၼမ်ႉၼွင်ႇပႆႇ ႁႅင်ႈၼၼ်ႉ သၽႃႇဝမၼ်းတိုၼ်းမီးတူဝ်သတ်းယူႇၼႂ်းၼမ်ႉဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇပူ ပႃ ၵုင်ႈ ႁွႆ ၸိူဝ်ႈၼႆႉဝႆႉယူႇလႄႈ ဝႆၢးၼမ်ႉႁႅင်ႈယဝ်ႉ ႁိမ်းၵုၼ်ၽူးလွၼ်းလူင်ၼၼ်ႉၸင်ႇပဵၼ်ၵၢင်ပၢင်ႇယၢင်း (တီႈၼူၵ်ႉယၢင်းမႃးယူႇလဵၼ်ႈ ႁႃၵိၼ်) ယဝ်ႉ၊ တီႈၼၼ်ႈ ၸင်ႇမီးပူလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ၶုတ်းၶူၺ်သေ ယူႇတီႈၵၢင်ယၢင်း (တီႈၼူၵ်ႉယၢင်း ၶဝ်ယူႇ) လႄႈၸင်ႇႁွင်ႉတီႈၼၼ်ႉဝႃႈ ယၢင်းၶူၺ်ပူ ႁိုင်မႃးၸင်ႇမႃးပဵၼ် ယၢင်းပူး ၼႆမႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်း လဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ပဵၼ်သၽႃႇဝႃ သတ်းၼမ်ႉၶဝ်သေ ဢမ်ႇယူႇသဝ်းတီႈၵဝ်ႇတီႈလဵဝ်လႄႈ ပူလူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းလွင်ႈလူင်းၸွမ်းမႄးၼမ်ႉၶိုၼ်ယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ သိုပ်ႇလူင်းၵႂႃႇထႅင်ႈလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၶုတ်းၶူၼ်မၼ်းသေ ယူႇတီႈႁိမ်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၶိုၼ်း ၽၢႆႇတူၵ်းၵၢတ်ႇတွင်း ယၢၼ်မႄႈၼမ်ႉၶိုၼ် မွၵ်ႈၶိုင်ႈလၵ်းသေ တၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈၼၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ၊ တီႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ ꧦ လွၼ်ၶူၺ်ပူꧦ ၼႆသေ တိုၵ်ႉႁၼ်ႁူးမၼ်းဝႆႉယူႇတေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉ၊ ၵူၼ်းၼႂ်းဢူင်ႇၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉလႆႈၵႂႃႇယိုၼ်ႈၵႂႃႇသၢၵ်ႈယူႇၵူႈပီပီယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ငဝ်ႈတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်လႆႈလၢတ်ႈမႃးၼႆႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ်ပိုၼ်းၵဵင်းတုင်လႄႈ ပိုၼ်းထၢတ်ႈၵုၼ်ၽူလွၼ်းလူင် (ဝၢၼ်ႈလွႆလူင်) လႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၶဝ်ၶႆၼႄမႃးၵူၺ်း၊ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈဢမ်ႇပီးပႃး ဝၼ်း လိူၼ် ပီ မၼ်းဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇသၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ် လွၼ်ၶူၺ်ပူ၊ ထၢတ်ႈၵုၼ်ၽူးလွၼ်းလူင် လႄႈဝၢၼ်ႈယၢင်းပူးၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ဝႆႉယူႇသိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
ပၢၼ်မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၼ်းတလေး သီႇပေႃႉမင်း လႄႈၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ် ပဵၼ်သိုၵ်းပဵၼ်သိူဝ်တိုၵ်းၵၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈပီၶလဵတ်ႈ 1862၊ ပီၵေႃးၸႃႇ 1223 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးၸုမ်းသိုၵ်း ဝၢၼ်ႈႁိၼ်ႁေႈ မိူင်းယၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းၼွင်ၸုမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပၢႆႈၶၢႆႉမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ -
ဢေႇတီႇ 74
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:74
ၵျွင်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းတေႇဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး
1. ပူႇဝၢဝ်း
2. ပူႇမၢႆ
3. ၼၢႆးမႂ်
4. ပူႇၶမ်းသႂ်
ၶဝ်သီၵေႃႉပဵၼ်ငဝ်ႈႁူဝ်ၼႃႈသေ ဢိၵ်ႇပႃး ပူႇလူႇၶွင်ႇ ဝၢၼ်ႈၼွင်ၽႃ တၢင်ႉယၢၼ်း လႄႈမေး ၼၢႆးၼၢင်း ဝၢၼ်ႈႁိၼ်ႁေႈ မိူင်းယၢႆး၊ လုင်းသေႃး ၼၼ်ႇတႃႇ ပႃႈၼၢင်းၸၢမ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇဢၼ်ၵၼ်မႃး တေႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ႁဵတ်းႁိူၼ်းမႆႉႁိူၼ်းၶႃး ႁဵတ်းသူၼ်ႁဵတ်းၼႃး ယူႇသၢင်ႈၵိၼ်သဝ်းတၢင်းတူၵ်းဝဵင်းၵဵင်းတုင် ယၢၼ်မွၵ်ႈ 3 လၵ်း ၼႂ်းဢိူင်ႇၵုၼ်ၽူးလွၼ်းလူင် (လွႆလူင်) သေ ၸင်ႇဢဝ်ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းၼွၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈယူႇသဝ်းမႃးတင်းတူၵ်းၶူင်းဝၢၼ်ႈဝၢၼ်ႁေႈ မိူင်းယၢႆးၼၼႉ သႂ်ႇၶိုၼ်းၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈသေ ႁွင်ႉဝႃႈဝၢၼ်ႈမိူင်းယၢႆးၼႆမႃးယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈတေႇတႄႉ မီးသၢမ်ႁိူၼ်း ဝၢႆးမႃးမီးၸဵတ်းႁိူၼ်းသေ ၼမ်မႃးတေႃႇထိုင်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
မေႃႁေႃးလင်ႇၵႃႇတႅမ်ႈမၢၵ်ႇ
လွင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတင်းတူၵ်းၶူင်းၶဝ် လႆႈပၢႆးမႃးၽႅဝ်ၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ၶူးမေႃလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း (မိူင်းၵိုင်) တႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇမၢၵ်ႇဝႆႉတီႈၼိုင်ႈဝႃႈႉႉႉ
ဢေးၵမ်ႇၵႃယေႃး ဢေးတူၺ်းတြိင်း ၺႃးၵိင်းဢႃႈၶၢၼ်း ပျွင်းလၢၼ်း ၼမ်ႉၶူင်းၸၢပ်ႈၽူၺ်းသုင် ၵဵင်းတုင် တီႈဢၼ်မႄႈၶိုၼ်လဝ်း မၼ်းပဵၼ်တၼ်းသဝ်းဝေးၼၢၼ်း ဢၶၢၼ်းၵႆၵၼ် ဢမ်ႇထၢင်ႇလႆႈမႃးႁၼ်ထူပ်းၽူး ၸိုင်ဢၼ်ပၢၼ်ဢွၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၸုင်ၸူး ၵွင်းမူးၸဝ်ႈႁဝ်းၸုင်ထွင် မိူင်းၼၢႆးဝဵင်းပၢႆးသိၼ်ႇတွင် မိူင်းၼွင်ၸဝ်ႈႁဝ်း ၶၢမ်ႈၶူင်းပူၼ်ႉဢွၼ်တၢင်း ၸဝ်ႈႁဝ်းပႃးၼၢင်း ပႃးဢဝ်လုမ်းလၢင်းၶပ်ႉတႅၼ်းတၢင် လတ်ႈၸွမ်းလွႆၶၢင်တူၼ်းၼၢင်ၶိုၼ်ဝိုင်း လွမ်ၶိုၼ်းတၢင်းလင် ၵူၺ်းႁၼ်ၵႂၢၼ်းၾႆးမီးၶူဝ်း မိုတ်ႉမူဝ်းၵုမ်ႈတိုၼ်ဝိုၼ်း ၶဵဝ်ၸိုင်းၾႃႉဝူတ်း မုမ်ႈႁဵတ်းၵုမ်ႈၸွမ်းလႅၼ် ႁၢင်ႈမၼ်းပဵၼ်မီးၵႃႈပၢၵ်ႇလွမ်ႇ တူၺ်းယဵင်းတၢင်ႈပဵင်း ၶဝ်ႈၵဵင်းရုင်ႉ ၵဵင်းတုင် ႁၢင်ႈမၼ်းသုင်ပဵင်းၾႃႉသွမ်ႇသွမ်ႇ မိူင်းၼၢႆးလုၵ်ႉပဵၼ်ၽွင် မိူင်းၼွင်လုၵ်ႉပဵၼ်ၾႆးၸုၼ်းလွႆ ဢူၵ်ႉၸႃႇလႄႈႁိူၼ်းယေးသုမ်းသဵင်ႈမူတ်းၵွႆ သုမ်းသဵင်ႈပူတ်းၵွႆ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
တေႇသၢင်ႈၵျွင်းယၢင်းပူးလင်ဢၼ်တၢင်းသုတ်း
ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇမိူင်းယၢႆးၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈၵႆယၢၼ်ၵၢၼ်တၢင်းဝတ်ႉၵုၼ်ၽူးလွၼ်းလူင် (လွႆလူင်) မွၵ်ႈၶိုင်ႈၽႃႇလူင်ႇၵူၺ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇၸၢင်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈၶိုၼ်ႈၵျွင်းလွင်းမွၵ်ႇလႆႈ ၵွပ်ႈဝႃႈမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လွင်ႈၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၾိင်ႈထုင်းပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉၵမ်ႉၽွင်ႈလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇဝၢဝ်း ပူႇမႆ ၼၢႆးမႂ် ပူႇၶမ်းသႂ် ၶဝ်ၸင်ႇၵႂႃႇလဝ်ႈယွၼ်းတီႈၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈတမ်ႈတီႈၶူးဝႃးလူင် ၵၼ်ႇထဝုၼ်းသ (ၵၼ်းထဝွင်းသႃ) တဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ ထၢတ်ႈၵုၼ်ၽူးလွၼ်းလူင်း (လွႆလူင်) သေ ၸဝ်ႈၶူးဝႃႈၸင်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉပၼ်ႈတီႈယၢင်းၶူၺ်ပူ (ယၢင်ပူး) တင်းဢွၵ်ႇၼွင်ႁၢမ်းလႄႈဝတ်ႉလွၼ်းလူင်ယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈၸဝ်ႈၶူးဝႃးဢၼ်ၶႂၢင်ႉယဝ်ႉၵေႃႈမိူဝ်ႈပီ ၶရဵတ်ႈ 1863 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇဝၢဝ်း ပူႇမႆ ၼၢႆးမႂ် ပူႇၶမ်းသႂ် ၶဝ် တင်ႇဢၼ်ၵၼ်မႃးတီႇမႃးထၢၵ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယၢင်းၶူၺ်ပူသေ တေႇသၢင်းၵျွင်းၶႃႈယဝ်ႉ၊ ပၢင်းဢဝ်မုၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်ႉယၢၼ်း ဢၼ်မႃးဢဝ်ဝႃႇသႃ တီႈဝတ်ႉၵုၼ်ၽူးလွၼ်းလိူင်ႉၼၼ်ႉ မႃးၼင်ႈၵျွင်းသေ ဢွၼ်ၸူးႁူၺ်းတၵ်ႉၵႃႇသထႃးၶဝ်ၽႄႈတိုၼ်းသႃႇ သၼႃႇမႃး ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃးၵျွင်းယၢင်ႈပူ ဢမ်ႇၼၼ်ၵျွင်းယၢင်းပူးၼႆႉမႃးၶႃႈယဝ်ႉ။
တေႇသၢင်ႈၵျွင်းယၢင်းပူးပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1866 ဝၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈၵျွင်းယဝ်ႉ 2 ပီၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးလုင်းၶုၼ်ၽူင်း မိူင်းၼွင် ဢၼပဵၼ်ၵူၼ်ႈၵႃႉ လႆႈမႃးယူႇပွၵ်ႉၵၢတ်ႇလူင် ၵဵင်းတုင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးတႄႇသွၼ်းၽြႃးလူင်ႇသူႇၼိုင်ႈ ဝႆႉၵိုၵ်းၵျွင်း၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1924 လိူၼ်သီႇမူၼ်း ၸင်ႇမီးလုင်းမၢၼ်ႇၸီႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ႉလုင်းၶုၼ်ၽူင်းၼၼ်ႉ မႃးမႄးတဵၵ်းၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ ၶိုၼ်းႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ပႃႇလၢင်ႇတႅၼ်ႈၵႅဝ်ႈၽြႃးလူင်သေယဝ်ႉ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ပူႇယွတ်ႈၶမ်း ၼၢႆးသဝ်းသူပ်းဝူဝ်း ၶၢမ်ႇပဵၼ်ငဝ်ႈတၵႃႇ ႁဵတ်ႈလူႇၵျွင်းၸလွပ်ႈလင်ၼိုင်ႈ ယူႇဝႆႉၼႃႈတင်ႈၸၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ပူမႆ ၼၢႆးမႂ် လႄႈလုၵ်ႈၶူၺ်ပူႇလူႇၶွင်ႇ ၼၢႆးၼၢင်း ႁိၼ်ႁေႈ မိူင်ယၢႆးၶဝ် ႁဵတ်းၵျွင်းၶၢမ်းၸလွပ်ႈထႅင်ႈလင်ၼိုင်ႈလူႇဝႆႉၼႃႈတင်းႁွင်ႇ ပဵၼ်ဝႆႉၵျွင်းသၢမ်လင် ႁူမ်ႈပိုၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၵျွင်းပႅၼ်ႈၵျွင်းၽႅၼ်မုင်းၶႃးလူႇဝႆႉ ၼႆႉပဵၼ်ၵွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ။
သၢင်ႈၵျွင်းဢုတ်ႇမုင်းလိၼ်ၶေႃ
ထိုင်မႃးပၢၼ်းမုၼ်ၸဝ်ႈတႅင်းၽေႇ ႁွင်ႉၼၢၼ်လူင် ၵူၼ်းၵမ်ႇပေႃးတီႈယႃး (ၵမ်ႇပူးၶျႃး) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ မႄးယႃႉၵျွင်းပႅၼ်ႈမုင်းၶႃးလင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ ၶိုၼ်းမေးႁဵတ်းၵျွင်းဢုတ်ႇတႃးမဵၵ်ႇ တႃးထုၼ်း မုင်းလိၼ်ၶေႃ ပဵၼ်ၵျွင်းသီႇလင်ႁူမ်ႈပိုၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ၊ တၵႃႇၵျွင်းဢုတ်ႇတင်းႁွင်ႇပဵၼ်တၵႃႇၵဝ်ႇ ပူႇမႆ ပူႇလူႇၶွင်ႇ ၼၢႆးၼၢင်း လုင်းၼၼ်ႇတႃႇ ပႃႈၸၢမ်ႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းယၢႆး တၵႃႇၵျွင်းၸၢၼ်းၵေႃႈပဵၼ်တၵႃႇၵဝ်ႇ ပူႇယွတ်ႈၶမ်း ၼၢႆးသဝ်းသူပ်းဝူဝ်း ၶဝ်ၶိုၼ်းလူႇတၢၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းသွၼ်းလူႇၽြႃး
ၵျွင်းၽြႃးလႄႈၵျွင်းတင်းဢွၵ်ႇပဵၼ်တၵႃႇဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႇ ဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး ဝၢၼ်ႈလွင်ႉၽၢင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းယၢႆး သီႇဝၢၼ်ႈႁွင်းၵၼ်လူႇတၢၼ်းသေ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1970 ၸင်ႇမီးပူႇဢေး ႁွင်ႉပူႇၵႂင်းမူး ဝၢၼ်ႈလွင်ႉၽၢင် ပဵၼ်ငဝ်ႈႁူမ်ႈၶဝ်ႈလုၵ်ႈလၢင်းသေ သွၼ်းၽြႃးလူႇဝႆႉၼႃႈတၢင်းၸၢၼ်းထႅင်ႈသူႇၼိုင်ႈ၊ ပူႇသုၼၼ်ႇတႃႇ ပဵၼ်ငဝ်ႈႁူမ်ႈငဝ်ႈလုၵ်ႈလၢင်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းယၢႆး သွၼ်းၽြႃးလူႇဝႆႉၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇထႅင်ႈသူႇ ၼိုင်ႈ၊ ထိုင်ႈမႃးပီးၶရဵတ်ႈ 1972 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးၼၢႆးမွၵ်ႇႁိူင်း ၼၢႆးမႂ် လုင်းသၢမ်ဝူင်း လုင်းၸေႃးတိၵ ပႃႈမၼ်ႈ၊ လုင်းထုၼ်းၵျီႇ ပႃႈယွတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၸေႈတၢၼ်း ဢွၼ်လူႇဝႆႉၽြႃးတွငးသုႇၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇမီးၽြႃးၵိုၵ်းမႃး 4 သူႇ တေႃႇထိုင်ဝၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၶူးၸေႃးတိၵမႃးဢဝ်ဝႃႇတီႈယၢင်းပူး
ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 2001 ၸဝ်ႈၶူးၸေႃးတိၵ၊ ၸႃႇတိ ဝၢၼ်ႈၶုၼ်ႇၶႃႇ မိူင်းမိတ်ႈ၊ ၸင်ႇလႆႈမႃး ဢဝ်ဝႃႇသႃတီႈၵျွင်းယၢင်းပူးသေ လႆႈမႃးပိုတ်ႇၽုၼ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူးၼၼ်ႉသေ၊ ထိုင်မႃးပီ 2002 လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 8 ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးၸေႃးတိၵ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ၸူဝ်းႁူၺ်းတၵႃႇသထႃး 4 ဝၢၼ်ႈ၊ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတပေးတီႈၸမ် တီႈၵႆ ၶိုၼ်းမႄးတေႇသၢင်ႈႁဵတ်းႁူင်းထမ်းမႂ်ႇ၊ လွမ်ႉႁူဝ်ႉဢုတ်ႇ ႁဵတ်းၸလွပ်ႈသႃလႃး လူႇတၢၼ်း ယၢတ်ႇၼမ်ႉၵႂႃႇမိူဝ်ႈလိူၼ် တီႇသႅမ်ႇပိူဝ်ႇ ပီၶရိတ်ႈ 2010 ပီႈၵေႃးၸႃႇ 1372 ၼီႈ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၶူၼ်ႉႁႃၶေႃႈမုၼ်း
ပိုၼ်းၵဵပ်ႈဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး လႄႈၵျွင်းယၢင်းပူးၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉသွၵ်ႈႁႃမႃးၼႂ်းပပ်ႉ ပိုၼ်းမိူင်းၵဵင်းတုင် လႄႈ ပိုၼ်းဝတ်ႉလွၼ်းလူင်း (လွႆလူင်)၊ ၵဵင်းတုင် လိူဝ်သေၼၼ်ႉလႆႈတွင်ႈထၢမ်ဢဝ်မႃး တီႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈၽူႈဢႃႇယုယႂ်ႇၶဝ် ၵူၼ်းမိူင်းၵဵင်းတုင် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ -
ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တႅမ်ႈလၢတ်ႈၼႄမႃးယဝ်ႉ၊ မူႇလိၵ်ႈႁူဝ်ၼႆႉ ယၢမ်ႈတႅမ်ႈသႂ်ႇမႃးၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း ၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းပီ ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူး ယဝ်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉ တႃႇၽူႈၸိူဝ်ႈမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႄႈယူႇသဝ်းတီႈယၢင်းပူးၼႆႉသေ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်းတႅမ်ႈထႅင်ႈယဝ်ႉ။
ၶေႃႈသပ်းလႅင်းထႅမ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းယၢင်းပူး
ပိုၼ်းၵျွင်းယၢင်းပူးၸဝ်ႈၶူးလူင်ၸေႃးတိၵ (ႁွင်ႉ) ၶုၼ်ၸွမ်ၾႃႉ မိူင်းမိတ်ႈ လႆႈတႅမ်ႈၸႅၵ်ႇဝႆႉၼႆႉ ပေႃးၸႅၵ်ႇတူၺ်းၼႆတေလႆႈႁၼ်ပဵၼ်သၢမ်တွၼ်ႈ၊ တွၼ်ႈၼိုင်ႈပဵၼ်တွၼ်ႈပိုၼ်းၵဵင်းတုင်ဢၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၶဝ်လႆႈသိုပ်ႇၶႆႈၼေပၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်၊ တွၼ်ႈသွင်သမ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈဢၼ်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းၼွင် ၶဝ်ပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ မၼ်းတလေး တၢင်းၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၼွင်တိုၵ်းတေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉသေလႆႈပၢႆးမႃးႁႃတီႈၵတ်းတီႈယဵၼ် တႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵဵင်းတုင်၊ တွၼ်ႈသၢမ်သမ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈသၢင်ႈၵျွင်းယၢင်းပူးမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၶႃႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
1. ၸဝ်ႈၶူးလူင်ၸေႃးတိၵ (ႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸွမ်ၾႃႉ မိူင်းမိတ်ႈ၊ (2019)၊ ပိုၼ်ႈၵႅပ်ႈ ဝၢၼ်ႈယၢင်းပူး လႄႈ ၵျွင်းယၢင်းပူး၊ ၶၢဝ်းတၢင်းၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း မၢႆ (3)၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 197-201
367
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:367
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 7
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (7) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (219) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (220))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (146) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ (နတ်ကြီးစင်ရွာ, Natgyisin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189907 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2241 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4314 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1992
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မိၼ်းဝုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းဝုၼ်ႇ  (မင်းဝန်ရွာ, Minwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းဝုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190808 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းဝုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2420 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2769 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5189 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1992
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1990 ႁူဝ်သိပ်းပီ
မိၼ်းဝုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၼတ်ႉၸဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၸဵင်း  (နတ်စိမ်းရွာ၊ Natsein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192208 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
လႅတ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉတိတ်ႉ  (လက်သစ်ရွာ, Letthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189732 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 469 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 549 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1018 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လုၵ်းသွမ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းသွမ်ႇ (, Luk Saum, လုပ်ဆွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
လႅတ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မျူဝ်ႉၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉၵျီးၵူင်း  (မြို့ကြီးကုန်းရွာ, Myogyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလူၵ်ႉမျူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191274 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလူၵ်ႉမျူဝ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3873 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4494 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8367 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1430
1430
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1430
ၶျိၼ်ႇတေႉယေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်ႇတေႉယေႇ  (ခြင်္သေ့ရေရွာ၊ Chinthaytyae) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190333 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ယႂႃႇတိတ်ႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပၢၼ်းတူၺ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတူၺ်း  (ပန်းဒွေးရွာ, Pandway) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193783 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2092 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶွင်း  (လက်ပန်ခေါင်းရွာ, Letpankhaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193892 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵျူႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျူႇဝုၼ်း  (ကြူဝန်းရွာ, Kyuwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျူႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189763 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျူႇဝုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1808 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1632 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3440 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 8
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (8) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (220) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (221))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (145) ဝၼ်း။
တၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတၵၢၼ်ႇ  (သကန်ရွာ, Thakan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၶျေႇပေႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191722 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၶျေႇပေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 745 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1732 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ထေႇရဝႃႇတ
ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ ထေႇရဝႃႇတ ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိူင်းၽႄ ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထဢၼ်ၼိူင်ႈသေ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ (မိူင်းမၢၼ်ႊ)၊ သီႇရိလၢင်းၵႃ လႄႈ မိူင်းထႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ တင်းၼမ်သေ၊ တီႈမိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ မိူင်းၶႄႇ၊ ၼီႇပေႃး လႄႈ တီႈမိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းယမ်ယူႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။
လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ထေႇရဝႃႇတ လႄႈ မႁႃႇယၼ
ၵွပ်ႈၼၼ်ႇ တေလႆႈဝႃႈ လွၼ်ႉမွၼ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်တင်းသွင်ၸုမ်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႆယူႇ။
ၼေႃႇလွင်ႈၸဝ်ႈ (ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ)ၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ပုထုၸၼ်ႇၵူၺ်းလႄႈ ထေႇရဝႃႇတ ဢမ်ႇၵိူဝ်းယမ်။ ဝႃႇတ ထေႇရဝႃတၼႆႉတႄႉ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇၶတ်းၸႂ် ႁႂ်းလႆႈပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇ တႃႇႁွတ်ႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇသေ မႁႃႇယႃႇၼတႄႉ သမ်ႉႁပ်ႉၶၢမ်ႇ လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ် ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈသေ တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၿေႃးထိသတ်ႉတ ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႆႇႁူႉႁၼ် သဵၼ်ႈတၢင်း ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ ပႆႇႁူႉႁၼ် သတ်ႉၸႃႇသီႇပႃးသေ တိုၵ်ႉပဵၼ် ပုထုၸၺ်ႇ ၵူၺ်းလႄႈ ထေႇရဝႃႇတ ဢမ်ႇၵိူဝ်းယမ်ၶဝ်။
မႁႃႇယႃႇၼၼႆႉ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ် ဢိင်ပိူင်ႈၵိူဝ်းယမ် ဝႆႈသႃၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်လူင်ယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ၊ မႄႈၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ၊ ပေႃႈၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ ဝႃႇတမႁႃႇယႃႇၼၼႆႉသမ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ လႆႈဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇယဝ်ႉသေတ ပႆႇလႆႈဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇသေ ၸၢင်ႈၶိုၼ်း လူင်းၵႂႃႇပဵၼ် ဢၼႃႇၵမ်ႇ၊ သၵတႃႇၵမ်ႇ၊ သေႃးတႃႇပၼ်ႇၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းလႆႈယွၼ်းသူး တႃႇတေပဵၼ်ၽြႃးသေ လႆးထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႉ လွင်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႇတ ထေႇရဝႃႇတလႄႈ မႁႃႇယႃႇၼၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းဢၼ်ဢမ်ႇမူၼ်ႉမႄး ဝိၼႆး သုတ်ႉတၼ်ႇ ဢၽိထမ်ႇမႃႇသေ ၵျၢင်ႉၵမ် တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၽြႃးႁေႃးမႃး ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထေႇရဝႃႇတယဝ်ႉ။ တူၺ်းၸွမ်းသၢႆငၢႆၵူႈပိူင်ပိူင်သေ ဢၼ်မူၼ်ႉမႄး ၵျၢင်ႉၵမ်ၸွမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႁႃႇယႃႇၼယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်း ထေႇရဝႃႇတၼၼ်ႉ ဝႃႈဝႆႉတႄႉ 31 ၶူင်း ဢၼ်သတ်ႉတဝႃႇၶဝ် ဝၢႆႈပၼ်ယူႇ တီႈဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းယၢၼ် ၵိလေႇသႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပူၼ်ႉလွတ်ႈ တုၵ်ႉၶတင်းပိုၵ်းယဝ်ႉ ပေႃးႁွတ်ႈထိုင် ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉၵေႃႈ သမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶိုၼ်းပဵၼ်ထႅင်ႈ ဢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ မၼ်းလွတ်ႈၵၢင်းယၢၼ် လွင်ႈၵၢမ်ႇ၊ ၸိတ်ႈ၊ ဢုတု၊ ဢႃႇႁႃႇရ မူၼ်ႉမႄး၊ မၼ်းပဵၼ်တီႈငိမ်းယဵၼ်တင်းသဵင်ႈ၊ မၼ်းဢမ်ႇမီး လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆး (ပဵၼ်လွင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်း)၊ ပဵၼ်လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်၊ ဢမ်ႇမီးတၼ်ႇႁႃႇ၊ လွတ်ႈပူၼ်ႉ တၢင်းတုၵ်ႉတင်းသဵင်ႈ၊ တီႈဢၼ်လွတ်ႈပူၼ်ႉ ၵိူတ်ႇ၊ ထဝ်ႈ၊ ပဵၼ် (ၸဵပ်း)၊ တၢႆ၊ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၸပ်းပႅၼ်း၊ ဢမ်ႇမီးၽဝ၊ ဢမ်ႇမီး တၢင်းၶီမႆႈ၊ ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁွင်ႉႁႆႈ၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၶီၼႅင်၊ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၶုၼ်ႇသဝ်ႈ ၵိလေႇသႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈဢသင်ႇၶတ၊ ပဵၼ်ထမ်းတြႃးၸႅတ်ႈမၢၼ်ႇသေ ပဵၼ်ဢၼ်မီးတႄႉ။ တႃႇတေလႆႈ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ႁူႉႁၼ် ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တၢင်းၵႂႃႇမၼ်း ပဵၼ်သတိပတ်ႉထၢၼ်ႇ သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်း။ ၼႆႉပဵၼ် လွင်ႈႁၼ်ထိုင် ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ထေႇရဝႃႇတယဝ်ႉ။ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၼႂ်းထေႇရဝႃႇတလႄႈသင် ၼႂ်းမႁႃႇယႃႇၼလႄႈသင် မီးဝႆႉ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ႇ ဢွၼ်လီ ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းမိူင်း ၶူင်းၵၢင် တင်းၼမ်တင်ႈလၢႆ ၼင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။
ပိူင်ထေႇရဝႃႇတ ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ (႕) ယိူင်ႈ
တႃႇတေပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ် ပၵ်းပိူင်လူင် 5 ဢၼ် တီႈၼႂ်း ဢင်ႇၵုတ်ႉတရၼိၵႃႇယၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇယူႇ။
တေလႆႈမီးသတ်ႉထႃႇတြႃး လွင်ႈယုမ်ႇယမ်
ၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ တေလႆႈယုမ်ႇယမ် တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ် ၽြႃး တြႃး သင်ႇၶႃႇသေ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇယိုၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၽြႃးၸႅတ်ႈ တြႃးၸႅတ်ႈ သင်ႇၶႃႇၸႅတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
တေလႆႈမီးသီလ လွင်ႈပႂ်ႉပႃး
လွင်ႈဝႃႇရိတ်ႉသီႇလ ဢၼ်ပဵၼ်သိၼ်ႁႃႈ၊ သိၼ်ပႅတ်ႇလႂ်၊ လွင်ႈၸႃႇရိတ်ႉတသီႇလ ဢၼ်ပဵၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း (ဝူတ်ႈဝၢတ်ႈ) ၽူဝ်၊ မေး၊ သြႃႇ၊ တပႄး၊ ပေႃႈမႄႈ၊ လုၵ်ႈလၢင်း၊ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်၊ လုၵ်ႉၼွင်ႉတပႄး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈတိုဝ်းၵမ် တဵမ်ထူၼ်ႈ။
တေလႆႈပဵၼ်ၵေႃႉယုမ်ႇယမ် ၵၢမ်ႇတြႃး
ယုမ်ႇၵၢမ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸိူဝ်ႉသင်ၽုၵ်ႇၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတူၼ်ႈမဵဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇၼၼ် ပေႃးႁဵတ်း လွင်ႈလီၵေႃႈ တေပၼ်ၽွၼ်းလီ၊ ပေႃးႁဵတ်း လွင်ႈႁၢႆႉၵေႃႈ တေႃႈတေပၼ် ၽွၼ်းႁၢႆႉ တေလႆႈယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆ။
တေဢမ်ႇလႆႈသွၵ်ႈႁႃ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် ၽၢႆၼွၵ်ႈသႃႇသၼႃႇ
ၵျေႃႇလူၼ်ႉပူၼ်ႉလိူဝ်လႄႈသင်၊ မီးၸႂ်လမ်ႇမၢၵ်ႈ လေႃးၽလႄႈသင်၊ မီးၸႂ်ၵူဝ်ႁႄလႄႈသင် လွင်ႈဢၼ် ၵႂႃႇႁႃၵိူဝ်းယမ် ၽၢႆႇၼွၵ်ႈသႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်းဢၼ် လွင်ႈၵိူဝ်းၽီ၊ ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈ၊ လၢၵ်ႈၵႃႇ လၢၵ်ႈၽွႆး ပေႇတၢင်ႇ ၵႃႇလႃး ဢူင်းၽႂႃႉ ဢူင်းၽိ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈယုမ်ႇယမ်။
ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း (ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ)
ဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ (ထန်းတပင်မြို့), (Htantabin), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သတ်ႉတူဝ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသတ်ႉတူဝ်းၵျီး  (ဆတ္တိုးကြီးရွာ၊ Sattoegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192590 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3130 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3412 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6542 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တႄးတေႃးလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႄးတေႃးလေး  (သဲတောလေးရွာ, Theatawlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194665 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1340 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵူၺ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သျၢၼ်းမငႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူင်း  (ဂွေးကုန်းရွာ, Gwaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194017 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပီႇၸီႇ 229
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 229 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 220
1049
1049
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1049
ၵၢၼ်ႇသွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇသွႆႇ  (ကန်ဆွယ်ရွာ၊ Kanswei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192833 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2398 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3044 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တွင်ႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
တမၢၼ်ႇတလိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတမၢၼ်ႇတလိၼ်း  (သမန္တလင်းရွာ, Thamantalin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမၢၼ်ႇတလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190519 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 872 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 950 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢလူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ (ရန်ကုန်မြို့), (Ahlone Township), ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ဢၼ်မီးၽၢႆႇပွတ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း လႄႈ  ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး ႒ ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢၼ် မီး ႒ ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး ႖ ႁူင်း ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇၼႆႉ မီးပွၵ်ႉယၢင်းၽိူၵ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ ၶဝ် ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၶဝ် ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်လႄႈ တေလႆႈႁၼ် ၵျွင်းၽြႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ၵႂိၼ်းၵျွင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၵျႂင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင်ၵျွင်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မီး ပလီႇ ဢၼ်ၼိူင်ႈလႄႈ မီး ၵျွင်းၽြႃးႁိၼ်ႇတူႇ (႒) ၵျွင်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆ့ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းဢေးသျႃးဝေႃး လႄႈ တႃႈႁိူဝ်း မျၢၼ်မႃႉၸႅတ်ႉမူႉ ယဝ်ႉ။