cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၸဝ်ႈၸၵ်ႉၶုပႃႇလ
ၸေႇတၼႃႇ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇ
ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဢမ်ႇထၢမ်ပေႃးၼႆၸိုင် ၵၢင်ၸႂ်သထေးလူင် ဢဝ်ၸႂ်ႁၵ်ႉ ႁႅင်းၼပ်ႉယမ် ၼိူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ဝူၼ်ဝႃႈ “မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃး ၸဝ်ႈၽူႈဢမ်ႇမီးဢၼ်တႅၵ်ႈလႄႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶုၼ် လႄႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၵဝ်သမ်ႉထၢမ်ၵႂႃႇ သေၸိူဝ်ႉသေပိူင် ၸိုင် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး သမ်ႉတေတူၺ်းၵုင်ႇၵျေးၸူးၵဝ်သထေး ဢၼ်မီးယႂ်ႇမီးၼမ် ၼၼ်ႉသေ သမ်ႉတေ ႁေႃးတြႃးပၼ်ၵဝ်လႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတေႁိူဝ်ႉယဝ်ႉ” ဝူၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇဢမ်ႇထၢမ်သင်သေၶေႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇတွင်ႈ ဢမ်ႇထၢမ်သင်သေတႃႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၼ်းတူၺ်းႁၼ်ထိုင် လွင်ႈဢၼ်သထေး ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇ မီးၸႂ် ၵုမ်ႉၸွႆႈထႅမ်မၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈႁေႃးတြႃးပၼ် ပၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်တင်း ႁေႃးတြႃးယွင်ႈယေႃးပၼ် သထေးလူင်ဢၼႃႇ ထပဵၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။)
ၵူၼ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၸဵတ်းၵုတေႇ
ၽွင်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးၸဵတ်း ၵုတေႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၸဵတ်းၵုတေႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လႆႈထွမ်ႇဢဝ် ထမ်းတြႃး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ပဵၼ်ဢရိယႃႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ မီးႁႃႈၵုတေႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ပဵၼ် ပုထုၸၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ မီးသွင်ၵုတေႇၵူၺ်း။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ် ဢရိယႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉ ပေႃးဝႃႈ ၵၢင်ၼႂ်မႃးၼႆ ႁဵတ်းၵၢၼ်လူႇၵၢၼ်တၢၼ်း၊ ပေႃးႁူဝ်ၶမ်ႈမႃးၼႆ ဢဝ်မွၵ်ႇ ဢဝ်ၶူဝ်းလူႇၶူဝ်းတၢၼ်းၽႃႈၽႅၼ်ႇ ယႃႈယူတ်းယႃႈယႃ ၼမ်ႉသူမ်ႈၼမ်ႉဝၢၼ်ၸိူဝ်း ၼႆႉၵႂႃႇလူႇသေ ၵႂႃႇပႂ်ႉထွမ်ႇတြႃးၼႆလႄႈ ၵၢၼ်လူင်ၶဝ် ပဵၼ်သွင်ပိူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင် မႃးႁူဝ်ၶမ်ႈၶမ်ႈၼိုင်ႈ သထေးလူင်မႁႃႇပႃႇလ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းဢရိယႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယိပ်းမွၵ်ႇယိပ်းၽႃး ပႃးၸဵမ်ၼမ်ႉႁွမ်ၼၢမ်ႇသႃႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇထွမ်ႇတြႃး တီႈၵျွင်းၽြႃး ၼင်ႇၼၼ် မၼ်းလႆႈႁၼ်သေ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ “ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တေၵႂႃႇလႂ်” ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်တေၵႂႃႇထွမ်ႇတြႃး တမ်ႈတီႈ ၽြႃးၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၸႂ်ဝႃႈ ၵဝ်ၵေႃႈ တေႃႈတေၵႂႃႇထွမ်ႇတြႃး ၸိူင်ႉပိူၼ်ႈၵွၼ်ႇၼႆသေ ၵႂႃႇဝႆႈ သႃၽြႃး ၼင်ႈထွမ်ႇတြႃး တီႈၽိတ်ႇတီႈသုတ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လၢႆးဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးတြႃးၼၼ်ႉတႄႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၵၢင်ၸႂ်သတ်ႉတဝႃႇသေ ႁေႃးတြႃးၽူတ်ႇ(ၶျွတ်ႈ)ဢဝ် သတ်ႉတဝႃႇၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇ တႃႇတေမီးသရၼၵုင်ႇ၊ တႃႇတေပဵၼ်လႆႈရႁၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သထေးလူင် တေပဵၼ်ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ ၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁေႃးတြႃး လွင်ႈတႃႇၼ၊ လွင်ႈသီႇလ၊ လွင်ႈမိူင်းၽီ၊ လွင်ႈတၢင်းၽိတ်း ၵႃႇမၵုင်ႇ၊ လွင်ႈဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ ၵႃႇမၵုင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မႁႃႇပႃႇလသထေး မႃးႁဵတ်းရႁၢၼ်း
ဝၢႆးသေ လႆႈထွမ်ႇတြႃးယဝ်ႉ သထေးမႁႃႇပႃႇလ ဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ “ပေႃး ဝႃႈ ၵဝ်တၢႆၵႂႃႇၸိုင် လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေးၵဝ် ၼွင်ႉၸၢႆးၵဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၸီးၸိမ်ႇၵဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေပႃးၵႂႃႇၸွမ်းၵဝ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ တူဝ်ၵဝ်ၵေႃႈ တေႃႈတေ ဢမ်ႇပႃးၵႂႃႇၸွမ်းၵဝ်“ ဝူၼ်ႉႁၼ်ၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ “ပေႃးၼႆ လွင်ႈဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းၽဝႃႉၵူၼ်းႁိူၼ်း ၶူဝ်းသွင်ၶႅၼ်ၼၼ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇၵဝ် တေမီးၽွၼ်းလီသင်၊ ၵဝ်တေႁဵတ်းရႁၢၼ်း ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ထွမ်ႇတြႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇတမ်ႈတီႈ ၽြႃးသေ ၵႂႃႇယွၼ်းႁဵတ်းရႁၢၼ်းယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ
ၼွင်ႉဢွၼ်ႇ ၸူႇလပႃႇလ ပေႃးထဝ်ႈမႃးယဝ်ႉၸိုင် တိၼ်မိုဝ်းႁဝ်းၵေႃႈ ႁဝ်းတေႃႈယုၵ်ႉဢမ်ႇပႄႉ၊ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးႁႅင်းၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ် လႆႈ တြႃး။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸူႇလပႃႇလ ႁႆႈသေ ႁၢမ်ႈသီးမၼ်းၵေႃႈ မႁႃႇပႃႇလ ၸင်ႇပၢႆႈၵႂႃႇၼုင်ႈရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ် ရႁၢၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၵႂႃႇယူႇသဝ်းၸွမ်ႈ ဢုပတ်ႉၸၢႆးသြႃႇမၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီလီလီ၊ ဝၢႆးသေ ဢွၵ်ႇဝႃႇ ႁဵတ်းပဝႃႇရၼႃႇယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇမႃးၸူးတမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်း ၽြႃးသေထၢမ်ဝႃႈ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ၸင်ႇႁေႃးတြႃးၵမ်ႇမတ်ႉထၢၼ်းပၼ် မႁႃႇပႃႇလ တႃႇတေႁွတ်ႈထိုင် ဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႁႃႇပႃႇလၵေႃႈ ဝႆႈသႃၽြႃး၊ ၸူဝ်းဢဝ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ႁူၵ်းသိပ်းပႃး ဢၼ်ၵၢင်ၸႂ်မိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇၶတ်းၸႂ် ၵၢၼ်တြႃး တီႈဢၼ်ယၢၼ်ၵႆၽြႃး ပၢၵ်ႇပၢႆသၢဝ်းယူႇၸၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၵႂႃႇ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇတေၸၢင်ႈတုင်းၵိၼ်သွမ်းၼၼ်ႉယူႇ။
တၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ႁဵတ်းၵျွင်းလူႇတၢၼ်း
ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉယမ်သေ ၸင်ႇသိူဝ်ႇပၼ် တီႈ ယူႇတီႈသဝ်း လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်းၽၵ်းသွမ်း တမ်ႈတီႈၶဝ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၶႂ်ႈမႃး ဢဝ်ဝႃႇသႃ တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇဝႆႈလဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ
ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလ ၶတ်းၸႂ်တြႃး
ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႆ တၵႃႇမေႃယႃ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇဝႆႈလဝ်ႈဝႃႈ
ထိုင်မႃး ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းသေတ ၸဝ်ႈထဵၼ်မႁႃႇပႃႇလ ဢမ်ႇလပ်းဢမ်ႇ ၼွၼ်းသေ သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ်ၵၼ်တြႃးၵႂႃႇယူႇ။ ထိုင်မႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၼမ်ႉတႃမၼ်းၸဝ်ႈ ၸိုမ်းဢွၵ်ႇ ၸိုမ်းဢွၵ်ႇမႃး ပေႃးၼင်ႇ ဢုမ်ၼမ်ႉပွင်ႇၼၼ်ႉ သေ ပဵၼ်တႃၸဵပ်းတႃလႅင်ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇသုတ်ႈဢမ်ႇႁူၼ် သိုပ်ႇ ၶတ်းၸႂ်ၼင်ႈၵၢၼ်တြႃး တေႃႇထိုင်မိူင်းၸမ်လႅင်း ၸင်ႇတေၶဝ်ႈမိူဝ်းလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈၼႂ်းၵျွင်းဢွၼ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ၶၢဝ်းတုင်းသွမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၶဝ်ၸင်ႇမႃး ၽိတ်ႈပၢင်းဝႃႈ
ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၵႂႃႇမိူဝ်းလၢတ်ႈၼႄ မေႃယႃသေ မေႃယႃၵေႃႈ ၸင်ႇ ပၼ်မႃး ယႃႈယႃယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႁႃႇပႃႇလၵေႃႈ ၼင်ႈၶၢတ်ႈတႃသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇ တုင်းသွမ်း တီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ (တီႈတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈ လူဝ်ႇၼွၼ်းသေၶၢတ်ႈတႃ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈတိုဝ်းၵမ်ဝႆႉ ၼိသꩡ်ꩡꩪုတင်ႇလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇတမ်းဝၢင်းၵွင်းလင်)
ဢမ်ႇယွမ်း တၢင်းၶတ်းၸႂ်
ပေႃးဝႃႈ မေႃယႃ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈမႁႃႇပႃႇလၵေႃႈ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ တၵႃႇမေႃယႃၵေႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တၵႃႇမေႃယႃ ထၢမ်ၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ် လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၽဝ်ႇၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ တေႃႈဢမ်ႇတွပ်ႇလၢတ်ႈသင်လႄႈ မေႃယႃၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ တေၵႂႃႇလွမ် တူၺ်း တီႈၵျွင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇပႃႇလ ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ
ၸၵ်ၶူၼိ ႁႃယၼ်တု မမႃယိတႃၼိ သေႃတႃၼိ ႁႃယၼ်တု တထေဝ ၵႃယေႃ။ သၿ်ၿိမ်ပိၻံ ႁႃယတု ၻေႁၼိသ်သိတံ၊ ၵိံ ၵႃရၼႃ ပႃလိတ တွံ ပမꩡ်ꩡသိ။
ၸၵ်ၶူၼိ ꩡီရၼ်တု၊ မမႃယိတႃၼိ၊ သေႃတႃၼိ ꩡီရၼ်တု တထေဝ ၵႃယေႃ။ သၿ်ၿမ်ပိၻံ ꩡီရတု ၻေႁၼိသ်သိတံ ၵိံ ၵႃရၼႃ ပႃလိတ တွံ ပမꩡ်ꩡသိ။
ၸၵ်ၶူၼိ ꧤိꩡ်ꩡၼ်တု၊ မမႃယိတႃၼိ၊ သေႃတႃၼိ ꧤိꩡ်ꩡၼ်တု တထေဝ ၵႃယေႃ။ သၿ်ၿမ်ပိၻံ ꩡီရတု ၻေႁၼိသ်သိတံ ၵိံ ၵႃရၼႃ ပႃလိတ တွံ ပမꩡ်ꩡသိ။
ၸဝ်ႈပႃႇလိတ မၢၵ်ႇတႃ ဢၼ်လီႁၵ်ႉၼႃႇၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလူႉသုမ်းၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်း လူႉသုမ်းသေလႄႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁူၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈလူႉသုမ်းၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းလူႉသုမ်း သေလႄႈ၊ တူဝ်ၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းလူႉသုမ်းသေလႄႈ၊ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတူဝ်တင်းသဵင်ႈ ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလူႉသုမ်းၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းလူႉသုမ်းလႄႈ။ ၵွပ်ႈသင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသမ်ႉတေ ၵုမ်ႇလူင်လိုမ်းယူႇလႃႇ။ ၸဝ်ႈပႃႇလိတ မၢၵ်ႇတႃ ဢၼ်လီႁၵ်ႉၼႃႇၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈမွတ်ႇၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်း မွတ်ႇသေလႄႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁူၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈၼူၵ်ႇၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းၼူၵ်ႇ သေလႄႈ၊ တူဝ်ၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းယၢတ်ႇပင်းသေလႄႈ၊ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတူဝ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈ ယၢတ်ႇပင်းၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းယၢတ်ႇပင်းလႄႈ။ ၵွပ်ႈသင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသမ်ႉတေ ၵုမ်ႇလူင် လိုမ်းယူႇလႃႇ။ ၸဝ်ႈပႃႇလိတ မၢၵ်ႇတႃ ဢၼ်လီႁၵ်ႉၼႃႇၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈတႅၵ်ႇလႅဝ်ၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်း တႅၵ်ႇလႅဝ်သေလႄႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁူၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈတႅၵ်ႇလႅဝ်ၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းတႅၵ်ႇ လႅဝ်သေလႄႈ၊ တူဝ်ၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းတႅၵ်ႇလႅဝ်သေလႄႈ၊ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတူဝ်တင်းသဵင်ႈ ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈတႅၵ်ႇလႅဝ်ၵေႃႈ ပွႆႇမၼ်းတႅၵ်ႇလႅဝ်လႄႈ။ ၵွပ်ႈသင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသမ်ႉတေ ၵုမ်ႇလူင်လိုမ်းယူႇလႃႇ။
မေႃယႃပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ
မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵႃႇထႃႇ သၢမ်ၶေႃႈၼႆႉ သင်ႇသွၼ်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ ၵူၺ်းၼင်ႈသေ ၶၢတ်ႈတႃၵူၺ်း၊ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မေႃယႃ မႃးႁၼ်မၼ်ႈၸဝ်ႈၼႆ မေႃယႃၸင်ႇထၢမ် ပေႃးဝႃႈ မေႃယႃ ထၢမ်ၼင်ႇၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇတွပ်ႇသင်သေ ယူႇ ဝႆႉ တဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ်ၵူၺ်းလႄႈ မေႃယႃၸင်ႇဝႃႈ
ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလ ပဵၼ်သုၵ်ႉၶဝိပသ်သၵ ရႁၢၼ်းတႃႇ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မေႃယႃပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး တီႈၵျွင်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “မေႃယႃတႄႉ ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈမႂ်းယဝ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ယႃႇပေၸုၼ်ႉ ပႅတ်ႈဢိရိယႃႇပုတ်ႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတိုဝ်းၵမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ” ၼႆသေ လွတ်ႈႁေႃးၵႃႇထႃႇ ႁူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ပꩦိၵ်ၶိတ်တေႃ တိၵိၸ်ꧢႃယ၊ ဝေꩡ်ၸေၼႃပိ ဝိဝꩡ်ꩡိတေႃ။ ၼိယတေႃ မၸ်ၸုရႃꩡသ်သ၊ ၵိံ ပႃလိတ ပမꩡ်ꩡသိ။ ၸဝ်ႈပႃႇလိတ တႃႇတေယူတ်းယႃၼၼ်ႉ မေႃယႃတႄႉ ပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် မရၼၶုၼ်တၢႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင် မႂ်းသမ်ႉတေၵုမ်လူင်တူဝ် လိုမ်းၶိင်းယူႇလႃႇ။
မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၵႃႇထႃႇႁူဝ်ၼႆႉ သင်ႇသွၼ်တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈသေ သိုပ်ႇၶတ်း ၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးၵႂႃႇ တင်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်မိူင်းသႂ်ၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇတႃ မၼ်းၸဝ်ႈ တင်းသွင်ၶွၼ်ၵေႃႈ တႅၵ်ႇလႅဝ်ၵႂႃႇ မွတ်ႇၵႂႃႇသေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၵိလေႇသႃႇမူၺ်ႉမူတ်း၊ ပဵၼ်သုၵ်ၶဝိပသ်သၵ ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇလိုဝ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းၵျွင်းဢွၼ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းတႃႇပꩦိသမ်ႇꧤိတႃႇပတ်ႉတၶဝ်ၸဝ်ႈ ပေႃးဝႃႈ ထိုင်မႃး ၶၢဝ်းတုင်းသွမ်းၵေႃႈ ရႁၢၼ်းၶဝ် ၸင်ႇမႃးတီႈမၼ်းၸဝ်ႈ သေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် မႃးလွမ်တူၺ်း တႃမၼ်းၸဝ်ႈသေ မၢင်ၸဝ်ႈ ၼမ်ႉတႃပေႃးတူၵ်းၸွမ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းသူၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် မၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈၼေလွင်ႈတၢင်းမၼ်း ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆ ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ် တၵႃႇၶဝ် ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈမိူဝ်းသူင်ႇပၼ် ၶဝ်ႈသွမ်း ၽၵ်းသွမ်း တီႈၵျွင်းသေ တူဝ်တၵႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မိူဝ်းႁွတ်ႈထိုင် တီႈၵျွင်းမၼ်း ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ တၵႃႇၶဝ် ႁႆႈသေ ဝႆႈလဝ်ႈဝႃႈ
သင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းထိုင် ၵေႃႉၼွင်ႉ ၸူႇလပႃႇလ
ပေႃးဝႃႈ ဢွၵ်ႇဝႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းၶဝ်ၸဝ်ႈႁူၵ်းသိပ်းၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈမိူဝ်းဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူး တီႈၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလသေ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတင်းလၢႆၵေႃႈ ဝႆႉၵိုတ်း ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလသေ ၶဝ်ႈမိူဝ်း တုင်းသွမ်း တီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇသိူဝ်ႇ ပၼ် တီႈယူႇတီႈၼင်ႈ လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်းၽၵ်းသွမ်းသေ ထၢမ်ဝႃႈ တၵႃႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်း တၵႃႇၶဝ် ၵိုၵ်းတင်းၶေႃးၶူမ် မိူဝ်းသူင်ႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ပွတ်းတၢင်းသေ ၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ပူၼ်ႉမိူဝ်းထိုင်တီႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ တီႈဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလ ဝႆႈလဝ်ႈထိုင်မုၼ်ၶမ်း ၽြႃး ဝႆႈလဝ်ႈထိုင် မႁႃႇသႃႇဝၵပႅတ်ႇသိပ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၸိူဝ်း ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇတုင်းသွမ်း တၢင်းႁိူၼ်းၸူႇလပႃႇလသေ ၸူႇလပႃႇလ ဢမ်ႇလႆႈ ႁၼ်ပီႈဢၢႆႈမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇတွင်ႈထၢမ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ လၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈ ၸဝ်ႈထဵၼ်ၼၼ်ႉပၼ်ၵႂႃႇ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ပွႆႇၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၵႂႃႇပၢင်းၸဝ်ႈထဵၼ်ႇမႃး
ပေႃးဝႃႈ ၸူႇလပႃႇလ လႆႈငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း တီႈၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ မၼ်းႁွင်ႉႁွင်ႉႁႆႈႁႆႈသေ လၢတ်ႈဝႃႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၼုင်ႈပၼ်သၢင်ႇ သေ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၽၢၵ်ႇလိူၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇသွၼ်ပၼ်မၼ်း ႁႂ်ႈမေႃၼုင်ႈမႆသၢင်ႇ ၵၢၼ်း ႁႂ်ႈမေႃဢုမ်ႈႁွပ်ႇသပိတ်ႈ လၢႆးယူႇလၢႆးသဝ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်သေ ၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇတေၵႂႃႇၸူး ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢင်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ တီႈႁူဝ်ဝၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ် တၵႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၵမ်းၼၼ်ႉ တၵႃႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇသူင်ႇ ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင် တီႈၵျွင်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢင်ႇႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ တီႈၵျွင်း ၵႂႃႇၶုပ်ႉဝႆႈ ၸဝ်ႈထဵၼ်သေ လူ ႁၼ်လုမ်းလႃးၵႂႃႇ မွၵ်ႈၶိုင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႆႈလဝ်ႈဝႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ တၵႃႇၶဝ် ႁၢမ်ႈသီးတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ၸင်ႇၸွမ်းသူင်ႇထိုင် ပွတ်းတၢင်း ဢွၼ်ၵၼ်ႁႆႈသေ ၶိုၼ်း ပွၵ်ႈမႃးတီႈဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢင်ႇၵေႃႈ ယိပ်းၸၼ်ပၢႆၶွၼ်ႉတဝ်ႉသေ ဢွၼ်ဢဝ်ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉ ၶုပႃႇလ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းမႃး၊ မႃးထိုင်တီႈဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈလတ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉဝၢၼ်ႈလုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇတီႈၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸင်ႇလႆႈငိၼ်း သဵင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ (ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ သဵင်ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈ ပေႃးမိူၼ်သဵင်ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တေတုမ်ႉယွၼ်ႈသႂ်ႇ တူဝ်ၵူၼ်းၸၢႆးတင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသဵင်ဢၼ်လႂ်မိူၼ်လႆႈ) (သဵင်ၼၢင်းယိင်းၼႆႉ ပဵၼ်သဵင် ဢၼ်တုမ်ႉယွၼ်ႈ ၵူၼ်းၸၢႆးလိူဝ်သေပိူၼ်ႈ)
ၵွပ်ႈၼႆ တီႈၼႂ်းဢင်ၵုတ်ႉတရပႃႇလိၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁေႃး ဝႆႉဝႃႈ- ၼႃႁံ ꧤိၵ်ၶဝေ ဢၺ်ၺံ ဢေၵသၻ်ၻမ်ပိ သမၼုပသ်သႃမိ၊ ယေႃ ဢေဝံ ပုရိသသ်သ ၸိတ်တံ ပရိယႃၻႃယ တိꩦ်ꩧတိ၊ ယထယိၻံ ꧤိၵ်ၶဝေ ဢိတ်ထိသၻ်ၻေႃ။ ရႁၢၼ်းၶဝ်... သဵင်ဢၼ်ၸၼ်ဢဝ်လႆႈ ၸႂ်ၵူၼ်းၸၢႆး ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ သဵင် ၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ၵဝ်ၽြႃးဢမ်ႇႁၼ်ထႅင်ႈ သဵင်တၢင်ႇဢၼ်။ (သဵင်ၼၢင်းယိင်းၼႆႉ ၸၼ်ဢဝ်လႆႈ ၸႂ်ၵူၼ်းၸၢႆးလိူဝ်သေပိူၼ်ႈ) ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတွင်းမၢႆဝႆႉ ၽၢႆႇသဵင်မေႃးၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ တိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈၵူဝ်ႁႄၵႂႃႇ၊ ၸင်ႇလွၼ်ႈပႅတ်ႈ သၢင်ႇ ၵၢၼ်းမၼ်းၵမ်းလဵဝ်သေ ၶိုၼ်းၼုင်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။
ႁၼ်ၻႃႁံ ႁတၸၵ်ၶူသ်မိ၊ ၵၼ်တႃရၻ်ꩪႃၼမႃၷတေႃ။ သေယျႃမႃၼေႃ ၼ ၷၸ်ꧢႃမိ၊ ၼတ်ထိ ၿႃလေ သႁႃယထတႃ။ ႁၼ်ၻႃႁံ ႁတၸၵ်ၶူသ်မိ၊ ၵၼ်တႃရၻ်ꩪႃၼမႃၷတေႃ။ မရိသ်သႃမိႇ ၼေႃ ၵမိသ်သႃမိ၊ ၼတ်ထိ ၿႃလေ သႁႃယတႃ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... ယၢမ်းလဵဝ် တႃၵဝ်ၼႆႉ မွတ်ႇလႅဝ်ယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢႆသေတႃႉၵေႃႈ ၵဝ်တေႃႈတေဢမ်ႇၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇၶႂ်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇ ၵူၼ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ၊ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... ယၢမ်းလဵဝ် တႃၵဝ်ၼႆႉ မွတ်ႇလႅဝ်ယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်တေၶၢမ်ႇတၢႆၵူၺ်း၊ တေဢမ်ႇ ၵႂႃႇၸွမ်းမႂ်း၊ ၵဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်းၵေႃႉ ၵူၼ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ။
ၵူၼ်းလီၵေႃႈ ၽီလီမႃးၸွႆႈ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢူမုၼ်ၽုင်းသိၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ပၼ်ႇတုၵမ်ႇပလႃႇၽႃသႅင်လႅင် ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်ယၢဝ်းႁူၵ်းသိပ်းယူႇၸၼႃႇ၊ ဢၼ်ပွတ်ႈ ႁႃႈသိပ်းယူႇၸၼႃႇ၊ ဢၼ်သုင်သိပ်းႁႃႈ ယူႇၸၼႃႇၼၼ်ႉ လိူတ်ႇမႆႈမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ သႁသ်သၼေတ်တေႃ ၻေဝိၼ်ၻေႃ၊ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶံု ဝိသေႃꩪယိ။ ပႃပၷရႁီ ဢယံ ပႃလေႃ၊ ဢႃꩡီဝံ ပရိသေႃꩪယိ။ သႁသ်သၼေတ်တေႃ ၻေဝိၼ်ၻေႃ၊ ၻိၿ်ၿၸၵ်ၶံု ဝိသေႃꩪယိ။ ꩪမ်မၷရုၵေႃ ဢယံ ပႃလေႃ၊ ၼသိၼ်ၼေႃ သႃသၼေ ရတေႃ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်မီးတႃတိပ်ႉႁဵင်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇတႃၽီမၼ်း တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈပႃႇလိတ ဢၼ်မေႃသႄႉသွမ်း လွင်ႈၵၢၼ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈသေ မီး လွင်ႈႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၸိုၼ်ႈသႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်မီးတႃတိပ်ႉႁဵင်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇတႃၽီမၼ်း တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈပႃႇလိတ ဢၼ်ၼပ်ႉယမ်တြႃး ဢၼ်ယူႇမၼ်ႈၵိုမ်းၼႂ်းသႃႇ သၼႃႇၽြႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း လႆႈႁၼ်ထိုင် ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ သေ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ်မေႃသႄႉၼႄး လွင်ႈယုတ်ႈမႂ်ႈသေ ဢၼ်မီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်တြႃးၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၵဝ်ဢမ်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈမၼ်းၸဝ်ႈၸိုင် ၵွၵ်းႁူဝ် ၵဝ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈတႅၵ်ႇပႅတ်ႈ ၸဵတ်းသိၵ်ႈယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇၼႅတ်ႈၵႂႃႇတီႈ ၸဝ်ႈထဵၼ် ပႃႇလိတ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ဢတ်ႉထၵထႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢဝ်ၵႃႇ ထႃႇသေ ႁေႃးလၢတ်ႈဝႃႈ
သႁသ်သၼေတ်တေႃ ၻေဝိၼ်ၻေႃ၊ ၻေဝရꩡ်ꩡသိရိၼ်ꩪရေႃ။ တင်ၶၼေၼ ဢႃၷၼ်တွႃၼ၊ ၸၵ်ၶုပႃလမုပႃၷမိ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်မီးတႃတိပ်ႉႁဵင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၸိုင်ႈ မိူင်းၽီ ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လူင်းၵႂႃႇၸူး တမ်ႈတီႈ ထိူၼ်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလ ယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း လူင်းမႃးထိုင်တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းၸမ် ၸဝ်ႈထဵၼ်ၼၼ်ႉသေ ပၼ်သဵင်တိၼ်မေႃးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸင်ႇထၢမ်
သႁသ်သၼေတ်တေႃ ၻေဝိၼ်ၻေႃ၊ ၻေဝရꩡ်ꩡသိရိၼ်ၻရေႃ။ သင်ၶိမိတွႃၼ တံ မၷ်ၷံ၊ ၶိပ်ပံ သႃဝတ်ထိမႃၷမိ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ဢၼ်မီးမၢၵ်ႇတႃတိပ်ႉႁဵင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢူၽုင်း မိူင်ႈၽီၼၼ်ႉ ယေႃႈသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၽႂ်းၽႂ်းယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈထဵၼ်မိူဝ်းယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈၵျွင်းမုင်းတွင် ၶွၵ်ႉ ဢၼ်ၽူႈမၢၵ်ႈၸူႇလပႃႇလ ႁဵတ်းလူႇဝႆႉ၊ ပၢင်းမိူဝ်းၼင်ႈတီႈၼိူဝ်ပလၢင်ႇသေ ၶုၼ်ဢိၼ်း ၶိုၼ်းပွၵ်ႈၵႂႃႇ တီႈႁိူၼ်းသထေးၸူႇလပႃႇလၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၸူႇလပႃႇလၵေႃႈ မိူဝ်းထူပ်းႁၼ် ၸဝ်ႈထဵၼ်ပဵၼ်ၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇ ႁႆႈႁႆႈႁွင်ႉႁွင်ႉသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆသေလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇ ၶႂ်ႈပၼ် ၵႂႃႇႁဵတ်းရႁၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ... ”ၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၶႃႈၸႂ်ႉမၼ်း သွင်ၵေႃႉ ႁႂ်ႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ ၸၢတ်ႈပၼ်ၶီႈၶႃႈသေ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇ၊ ႁႂ်ႈလႆႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၶဝ်ႈသွမ်းၽၵ်းသွမ်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလယဝ်ႉ။
သႄႉသွမ်း ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလ
ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်ယူႇၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ မႃးဝႆႈၽြႃးယဝ်ႉသေ သိုပ်ႇပူၼ်ႉၵႂႃႇႁႃဝႆႈ မႁႃႇသႃႇဝၵ လူင် ပႅတ်ႇသိပ်း တီႈၵျွင်းလင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ လင်ၼိုင်ႈယူႇ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸမ်ၽႅဝ်ႁွတ်ႈထိုင် ႁိမ်းၵျွင်းၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃႇလယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၽူၼ်လူင် ၵိုင်ႉၵၢင်ႉတူၵ်းမႃးလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ “ၽူၼ်လူင်ၵေႃႈ တူၵ်းမႃးယဝ်ႉ ဝၼ်း ၵေႃႈၸမ်ၶမ်ႈယဝ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၵၢင်ၼႂ်မႃးၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇမႃးဝႆႈ ၸဝ်ႈထဵၼ် ၸၵ်ႉၶုပႃႇလ”ၼႆသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈယူႇၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၽူၼ်ၵေႃႈ တူၵ်းတေႃႇထိုင် ပထမယၢမ်ႇ (6 မွင်း တေႃႇထိုင် 10 မွင်း)သေ ၶၢဝ်းမၸ်ႉသိမယၢမ်ႇ (10 မွင်းတေႃႇထိုင် 2 မွင်း)တႄႉ ၽူၼ်ထၢတ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ၶၢဝ်းပတ်ႉသိမယၢမ်ႇ (2 မွင်း တေႃႇထိုင် 6 မွင်း) ၼၼ်ႉတႄႉ ၸဝ်ႈထဵၼ် ၸၵ်ႉၶုပႃႇလ ၵႆႉလုၵ်ႉပႆတဵဝ်း (ပႆၸၢင်းၵျၢၼ်ႇ)တႃႇသေႇလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈလုၵ်ႉပႆ တဵဝ်း တေႃႇမိူင်းလႅင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽူၼ်မႃးလႄႈ မူင်ႈမႅင်း ဢၼ်မီးၼႂ်းလိၼ်ၼႂ်းႁူးၼၼ်ႉ ဢွၼ် ၵၼ်ပၢႆႈဢွၵ်ႇမႃး တီႈၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ သမ်ႉဢွၵ်ႇမႃးမီးဝႆႉ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ၸဝ်ႈထဵၼ် ပႆတဵဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ မူင်ႉမႅင်းဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတၢႆၵႂႃႇတႂ်ႈၽႃႇတိၼ်ၸဝ်ႈထဵၼ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸုမ်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမိူဝ်ႈဝႃးၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တီႈၸဝ်ႈ ပႆတဵဝ်းၸိုင် လႆႈမႃးႁၼ် မူင်ႈမႅင်းတၢႆတင်းၼမ်လႄႈ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သႄႉသွမ်းၼင်ႇၼႆသေ ၵႂႃႇမိူဝ်းလဝ်ႈလၢတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။
ၵၢမ်ႇဝၼ်းလင် ၸဝ်ႈၸၵ်ႉၶုပႃႇလ
လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႁၢၼ်းၶဝ်... မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၿြမတၢတ်ႈ ဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈပွင်မိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးမေႃယႃၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢႅဝ်ႇၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်းဝဵင်းသေ လႄႇႁႃ ယူတ်းယႃပၼ်ပိူၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇႁၼ် ၼၢင်းယိင်းတႃၸဵပ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ မေႃယႃၵေႃႈ ၸင်ႇၸၢပ်ႈယႃႈယႃလီသေ ၶၢတ်ႈပၼ်တႃၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉ ၼၼ်ႉပွၵ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ တႃၸဵပ်းမၼ်းၼၢင်း ႁၢႆၶႅၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ
ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းသၢမ်မိုၼ်ႇ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ
လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... မိူၼ်ၼင်ႇ ဝူဝ်းလၢၵ်ႈလေႃႉၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇလေႃႉ ၼႆႉ ၵိင်ႈၸွမ်းလင် ႁွႆးတိၼ်ဝူဝ်းသေ လမ်းမႃးၸွမ်းၽၢႆႇလင် ဢမ်ႇထၢတ်ႇ ဢမ်ႇဝၢႆး ၼင်ႇၼၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ ဢၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈလမ်းမႃးၸွမ်းလင်မၼ်း ယူႇယဝ်ႉၼႆသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈႁေႃးပၼ် ၶေႃႈထမ်းတြႃးၵႂႃႇ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
မၼေႃပုၿ်ၿင်ၷမႃ ꩪမ်မႃ၊ မၼေသေꩦ်ꩧႃ မၼေႃမယႃ။ မၼသႃ ၸေ ပၻုꩦ်ꩧေၼ၊ ꧤႃသတိ ဝႃ ၵရေႃတိ ဝႃ။ တတေႃ ၼံ ၻုၵ်ၶမၼဝေတိ၊ ၸၵ်ၵံ ဝ ဝႁတေႃ ပၻံ။ ၸႂ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ဢွၼ်ၵၼ်း ၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇသုင် ၸႂ်ၼႆႉ ၸုင်ၸၼ်ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၵေႃႉဢၼ် ဢဝ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီသေ လၢတ်ႈၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ လွင်ႈဢမ်ႇလီ တေၸွမ်းလင်မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇလေႃႉၵိင်ႈၸွမ်းလင် ႁွႆးတိၼ်ဝူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ၶေႃႈၵႃႇထႃႇတြႃး သုတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ၵႃႈပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း သၢမ် မိုၼ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွတ်ႈထိုင်ပဵၼ်ၵႂႃႇ ပတိသမ်ႇၽိတႃႇပတ်ႉတ ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁိူၼ်းပရိသတ်ႈ တင်းၼမ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ်တြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸိူင်းႁူဝ်ပိုင်း ၸဝ်ႈထဵၼ်ၸၵ်ႉၶုပႃလ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ပိုၼ်းၽြႃးလင်ႇၵႃႇဢူမ်ဢၢၼ်ႇ
ဝၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်သၼ်ႇတေႇ (ဝၼ်းၽတ်း)
ပိုၼ်းၶိူဝ်းၸဝ်ႈပုတ်ႉထႃႇ ၊ ၸူဝ်ႈႁိုင်ၼႃႇတူၼ်လွင်း။ ယူႇသၢင်ႈၸၼ်ႉၶူင်းၽီ ၊ မူၼ်ႈသိူဝ်းလီၵူႈမိူဝ်ႈ။ ၽီသၢင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ ၊ ဝၼ်ႇတၼႃႇပၢင်းလူင်း။ ၸင်ႇၽၢၵ်ႈၸၼ်ႉၶူင်းၼိူဝ် ၊ ႁွတ်ႈႁၢႆးၽိူဝ်ၵပ်ႉပီႇလဝၢတ်ႈ။ သဝ်းလီမုင်ႈသၼ်ႇထေႇ ၊ တမ်ႈလႃႇသေႇဝၼ်းၼူ။ မႅၼ်ႈလိူၼ်ပႅတ်ႇဝၼ်းမူၼ်း ၊ ၽႅၼ်ႇၵုၼ်ၵူၼ်းသၼ်ႇႁွၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၸဝ်ႈၵိူတ်ႇ (ဝၼ်းသုၵ်း)
ၵေႃမုင်ႈဝၢင်ႈလႃႇႁၢင်း ၊ ၸွႆႈသႅင်ၼၢင်းၶႅပ်ႇၸုမ်ႈ။ သိပ်းလိူၼ်ထူၼ်ႈတဵမ်ၵႂႃႇ ၊ မႄႈမႃႇတႃႇယၢၼ်ႁေႃ။ သူႁွတ်ႈတမ်ႈလူင်ပဝ်း ၊ ၸဝ်ႈလွင်းႁဝ်းၽၢၵ်ႈမုင်ႈ။ ပီမိူင်းႁူၵ်းသိပ်းပႅတ်ႇ ၊ ႁုင်ႈသၢႆလႅတ်ႇဝၼ်းပူး။ မိူဝ်ႈလိူၼ်မႅတ်ႈႁူၵ်းမူၼ်း ၊ ၽႅၼ်ႇၵုၼ်ၵူၼ်းသၼ်ႇႁွၼ်ႈ။ ၽီလၢႆတဝ်ႈလူင်းသူႇ ၊ ထၢၼ်ႈပဵၼ်မူႇလုမ်းလႃး။ ၸဝ်ႈယၢင်ႈၵႂႃႇၸဵတ်းတိၼ် ၊ ဢမ်ႇၸပ်းလိၼ်သေယၢင်ႈ။ မူဝ်ၶမ်းၵီႈတုင်းၽႃႇ ၊ ၸဝ်ႈပႆၵႂႃႇၼိူဝ်မူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇ (ဝၼ်းၸၼ်)
လႃႇၽေးၸဝ်ႈသီႇရိမႃႇယႃႇ၊ ပေႃႈၸဝ်ႈၸိုဝ်ႈသုၻ်ႉ​ထေႃးၻၼႃႇႁေႃၶမ်း။ ႁၵ်ႉထူၼ်ႈၼႃႇတွၼ်းၸႂ် ၊ ၵူႈဝၼ်းၼႂ်ႁွပ်ႇဢုမ်ႈ။ သိပ်းႁူၵ်းပီထူၼ်ႈယႂ်ႇ ၊ ပုတ်ႈႁေႃမႂ်ႇၵိၼ်မိူင်း။ ၸၢမ်ႇဝၢင်ႈၸွႆႈတင်းလၢႆး ၊ ၵူႈဝၼ်ႈသၢႆ​ၵျ​ေႃႇထူၼ်ႈ။ ၼၢင်းလူင်ၸိုဝ်ႈယသေႃႇတရႃႇ ၊ လုၵ်ႈၸဝ်ႈၸိုဝ်ႈရႃႇႁုလႃႇၸၢႆးလႅင်။ ႁူမ်ႈမူၼ်ႈသိပ်းသၢမ်ပီ ၊ သိၵ်ႈၵျႃးၽီၸင်ႇတဝ်ႈ။ ၼႄၼိမိတ်ႈသီႇထႃႇ ၊ ၸဝ်ႈလႆႈၵႂႃႇထူပ်းႁၼ်။ ၽူႈထဝ်သၼ်ႇတိၼ်းတိၼ်း ၊ၽူႈပဵၼ်ၵိၼ်းႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈ။ ၽူႈတၢႆဝၢႆးၶွႆႈတူႇ ၊ ၸဝ်ႈၽိၵ်ႉၶူႇရႁၢၼ်း။ ဢိမ်ႇၸၢၼ်ႈဝၢင်ႈၸႂ်မႃး ၊ ၸဝ်ႈလွင်းၽြႃးဢွၵ်ႇပၢႆႈ။ ၺႃးဝၼ်ႈသိူဝ်းၸုမ်ႈယႂ်ႇ ၊ လိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇတဵမ်မူၼ်း။ ၸၢႆးသၼ်ႇၼလၵ်းၶွၼ်း ၊ႁွႆႈႁၢင်ၵွၼ်းမႃႉမႅတ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၽြႃး (ဝၼ်းပုတ်ႉ)
ဢွၵ်ႇၽၢၵ်ႈမိူဝ်ႈၶိုၼ်းႁူင် ၊ ပူၼ်ႉၽေးသူင်ၵႅတ်ႇၵင်ႈ။ ၵွၼ်းလူင်ၵၼ်ႇတိၵႃႇ ၊ ပုင်ႈဝႅၼ်ၽႃႇပႃးပႆ။ ႁွတ်ႈၼေႃႇမႃႇၵႄးၼွင်း ၊ တႆႇၽိဝ်ၽွင်းလႅၼ်ႈၶၢမ်ႈ။ ထိုင်ၼႂ်းႁူၺ်ႈလူင်ပႃႇ ၊ ၸဝ်ႈၸင်ႇၵႂႃႇၵမ်းထမ်း။ တိတ်ႉထၢၼ်ႇပၢတ်ႇၽူမ်မူၺ်း ၊ သၢင်ႇလူင်ၽူၺ်းၶၢမ်ႇၵၼ်ႈ။ တႂ်ႈတူၼ်းၽေႃးထိၶမ်း ၊ ဢွၵ်ႇၽုတ်းတမ်းပလၢင်ႇ။ ၶုၼ်သူင်ၶွတ်ႇသိုၵ်းတဝ်ႈ ၊ ဢမ်ႇပႄႉၸဝ်ႈၶိုၼ်းၼီ။ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇမူၼ်းတၢၼ်း ၊ မႅၼ်ႈထို်ဝၼ်းၸၢင်ႉမိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၸဝ်ႈႁေႃးထမ်ႇမၸၵျႃႇ (ဝၼ်းသဝ်)
ၸင်ႇဝႃႈဝူင်ႉငဝ်းသႅင် ၊ ၵႄႈတၢင်းၼႅင်ပွႆႇမႆႈ။ ႁူဝ်ပိုင်းမိၵၻႃႇ ၊ တမ်ႈၼႂ်းပႃႇလူင်တိုင်။ ၸဝ်ႈၵႂႃႇၶျွတ်ႈရသေး ၊ ဢၢၼ်ႇတဵမ်ၸေးႁႃႈၸဝ်ႈ။ တင်းလူင်ပၼ်ႇၸဝၢၵ်ႈ ၊ ပူၼ်ႉလွတ်ႈယၢၵ်ႈထိုင်ႁူင်။ ငဝ်ႈတြႃးထမ်ႇမၸၵျႃႇ ၊ မႅၼ်ႈႁူဝ်ဝႃႇလိူၼ်မူၼ်း။ ၸၼေႇမိူဝ်ႈဝၼ်းႁူင် ၊ တင်ႈပွႆးလူင်ဝၢၼ်ႇၶျွတ်ႈ။ ငဝ်ႈၶမ်းႁိူဝ်ႈလူင်ၵႂႃႇ ၊ ထၢင်ႇၸႅင်ႈၼႃႇလႅင်းပိူင်း။ ၽိူၵ်ႇသွမ်ႇလႄႈလႅင်ၶဵဝ် ၊ ဢွၵ်ႇပဵၼ်ပဵဝ်ႇႁူၵ်းယိူင်ႈ။ လႅင်းထိုင်ၾႃႉမိုၼ်ႇမုင်ႈ ၊ ထၢၼ်ႈႁိူဝ်ႈႁုင်ႈသၢင်းဝၢင်း။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၶျွတ်ႈၼႄႁေႃး ၊ ၽုၺ်ႇပၼ်သေႃးၽူဝ်ႇမၢၵ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်ပရိၼိပၢၼ်ႇ (ဝၼ်းဢင်းၵၼ်း)
ၸိူဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈထုၵ်ႇၶျွတ်ႈ ၊ ၵႄႈပွႆႇလွတ်ႈထိုင်ၸွမ်။ ပႅမ်ႇမႃႇဢိၵ်ႇၽီၵူၼ်း ၊ ပူၼ်ႉဢုင်ႁူၼ်းသူႇမၢၵ်ႈ။ သီႇသိပ်းပၢႆႁႃႈဝႃႇ ၊ ၸဝ်ႈမဵတ်ႉတႃႇတြႃး။ ၸူဝ်ႈၸဝ်ႈပႅတ်ႇသိပ်းပီ ၊ ဢၢၼ်ႇတဵမ်လီထူၼ်ႈႁွတ်ႈ။ တူၼ်ၶမ်းၶဝ်ႈၼိပ်ႉပူႇ ၊ တမ်ႈလူင်မူႇသူၼ်းပဝ်း။ ပၢၵ်ႇပၢႆသီႇသိပ်းပႅတ်ႇလၵ်းပီ ၊ မႅၼ်ႈဝၼ်းလီသၢင်ႇသီႈ။ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းထူၼ်ႈၵုမ်ႇ ၊ တႂ်ႈပဝ်းၼုမ်ႇသူၼ်ႁွမ်။ ၵုသ်ႉသိင်ႇၼႃႇရုင်ၸိုင်ႈမိူင်းလူင် ၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁူင်မၢၼ်ႇလႃႇ။ ယၢမ်းၼၼ်ၸဝ်ႈႁၢၼ်းတႃႇ၊ လွမ်ႉႁွပ်ႈၸဝ်ႈပုတ်ႉထႃႇယမ်ငဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝၼ်းထၢတ်ႈၽႆးမႆႈ (ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ)
ၽီၵူၼ်းႁူၼ်ႈဢူၼ်တိုၼ်ႇ ၊ ၵူႈလၢႆမို်ၼ်ႇပဵၼ်ပွႆး။ တဝ်ႈလႆလူႇၽိုၼ်းႁွမ် ၊ ၵူမ်ႈၵွမ်းငွမ်လူႇဝႆႈ။ ၸွမ်းဢဝ်ၸဝ်ႈတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ၊ ထၢတ်ႈတူဝ်ၽၢၼ်ႇပဵၼ်ၽႆး။ လုၵ်ႉႁုပ်ႇမႆႈပေႃးၽွင် ၊ ဢွၵ်ႇပဵၼ်ၵွင်ထၢတ်ႈၸဝ်ႈ။ ၽိူၵ်ႇၶၢဝ်သီလိူင်ၵႄႇ ၊ ထူၼ်ႈပႅတ်ႇပႄႇၵွၵ်းတူင်။ မိူဝ်ႈၵႃလူၼ်ႇလိူၼ်ႁူၵ်း ၊ သိပ်းသွင်တူၵ်းဝၢႆႇလွင်ႈ။ တၼ်းၼႆၶႆႈၼႄဢၢၼ်ႇ ၊ ငဝ်းပိုၼ်းပၢၼ်ႇၽြႃးတႄႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႙႒) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
950
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:950
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 26
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (26) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (360) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (361))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (5) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ၵွင်းမူး 2500 ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ
လွႆၽြႃးၵွင်းမူး(2500)ၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်း လွႆၵၢင်မိူင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉပဵၼ်ထိူၼ်ႇပႃႇလူင်သေ မီးသၢင်းၶႅင်း ၶရိယၢၼ်ႇၶဝ် ပဵၼ်တီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶရိယၢၼ်ႇၶဝ် ၽဝ်ၵူၼ်းတၢႆ၊ ထိုင်မႃး ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇပွၵ်ႈသွင် မိူဝ်ႈပီႊ 1311 ၼီႈလိူၼ်(12)လွင်ႈ(6)ၶမ်ႈဝၼ်းၽတ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶမ်းႁူမ်ႇၾႃႉသႅၼ်ဝီ မၼ်းၸဝ်ႈဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈပွင်မိူင်း မိူင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။(မိူဝ်ႈၼၼ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၽၢႆႇတႂ်ႈ မိူင်းသႅၼ်ဝီ)။ မၼ်းၸဝ်ႈ လုၵ်ႉမိူင်းသႅၼ်ဝီ လူင်းမႃးတႄႇႁေႃမႂ်ႇ တီႈၼိူဝ်ၵုင်းၵူမ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇၵႆၽၢႆႇတူၵ်း လွႆလူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတီႈဝူင်ႈၵၢင်လွႆလူင်ၼႆႉလႄႈ ၵုင်းၵူမ်ဢွၼ်ႇဢၼ်မႃး တင်ႈႁေႃမႂ်ႇ ၼၼ်ႉသမ်ႉမီးဝႆႉ တပ်ႉသိုၵ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လုၵ်ႈၼိုင်ႈ ပဵၼ်တပ်ႉၸုမ်းမၢႆႁူၵ်း (တပ်မဟာ-၆)ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တီႈၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း တိၼ်လွႆၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈၶၢႆးႁဵဝ်းၼႆယဝ်ႉ၊ ၼႃႈၽၢႆႇႁွင်ႇ သမ်ႉမီး ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇလူင်၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသမ်ႉမီး ဝၢၼ်ႈၶၢႆးၼမ်ႉလိၼ်းၶမ်း၊ တိၼ်လွႆ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇသမ်ႉမီး ႁွင်ႈၼမ်ႉတူၼ်ႈၵေႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းသမ်ႉမီးတၢင်းၵႃး ႁိူၼ်းၵူၼ်း ဢမ်ႇပေႃးထီႇ ဢမ်ႇပေႃးႁၢင်ႇၶႅပ်ႇၸွမ်းႁိမ်းတၢင်း၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇၵႆၼၼ်ႉသမ်ႉမီး လၵ်းသဝ်ႁိၼ်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ လွႆလူင်ၼႆႉ မီးတီႈၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်း (ၵၢင်မိူင်း)ႁၢင်ႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇဝႆႉတႄႉတႄႉ၊ မီးၼမ်ႉမွတ်း ဢွၵ်ႇမႃးၸွမ်းတိၼ်လွႆၵူႈၽၢႆႇယဝ်ႉ။
ၶိုင်ပွင်တႃႇမီးဝႆႉပိုၼ်းႁၢင်ႈလီ ၵိုၵ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းတႆး
ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ 2500 ပီတဵမ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်း ၸဝ်ႈၶမ်းႁူမ်ႇၾႃႉ မိူင်းသႅၼ်ဝီတီႈလွႆလူင်ၵၢင်မိူင်းႁဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီမီးဝႆႉပိုၼ်းႁၢင်ႈလီ ၵိုၵ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းတႆးႁဝ်း ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ ယူႇၼႆၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈပိုင်ႈဢိင်ၸၢဝ်းပုတ်ႉထႁဝ်းတင်းသဵင်ႈၼႆၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၊ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈပေႃးတေႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼႆၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်း ပေႃးတေ ယူႇလီၵတ်းယဵၼ်မၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇမိူဝ်းဝႆႈလဝ်ႈ ယွၼ်းၶႂၢင့်တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇလူင် (ၸဝ်ႈၵႂၼ်းပၢႆး/ၵိူင်းၶျူၵ်ႉ)မိူင်းသႅၼ်ဝီ ၸဝ်ႈဢႃႇလေႃးၵ (ဢၵ်ႉၵမႁႃႇ ပၼ်တိတ) ယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈတၢင်းတီႈၼိူဝ်ၼႆသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇပူင်ဝႃႈ ၵိုင်ႇလီပဵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇတၵႃႇလူင် ဝူၼ်ႉဝႃႈၼၼ်ႉယူႇၼႆသေ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႄးဝူၼ့် ဝႃႈ ဢၼ်ၼႆႉမၼ်းပဵၼ်ၼင်လိၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပေႃးဢမ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ႁူမ်ႈပႃးၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးသၢင်ႇထုၵ်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇမႃးၵုမ်ၵၼ်တင်း ၽူႈၵွၼ်း တပ်ႉၸုမ်းမၢႆ(6)ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၸီႇတူႇ ၶျိတ်ႉမျႅင်ႇ (ဗိုလ်မှူးကြီး စည်သူ ချစ်မြိုင်)ၼၼ်ႉ ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်ၵၼ်သေ ၸင်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇႁွင့်ဢဝ် ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၽူႈသႅင်ႇယႃႇ မဵဝ်ႉဢုပ်ႉမဵဝ်ႉပႅင်ႇ ၸဝ်ႈၼေႇၶျုၵ်ႈ ၶဝ်တႄႇၵႂႃႇၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ထမူင်ၵၢင့်ၵႄႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သေ ႁဵတ်းပဵၼ် ပၢင်ၵုမ်လူင်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်
1.ၸဝ်ႈတႅင်းမိၼ်းၵျီး ၸဝ်ႈၶမ်းႁူမ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သႅၼ်ဝီ၊ 2.ၸဝ်ႈမၢၼ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈၼေႇၶျုၵ်ႈသႅၼ်ဝီ၊ 3.ၸဝ်ႈၶုၼ်မိူင်း(လၢၼ်းဢယေးပႅင်ႇ ) 4.ၽူႈၵွၼ်း တပ်ႉၸုမ်းမၢႆ(6) ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင် ၸီႇတူႇ ၶျိတ်ႉမျႅင်ႇ၊ 5.ၸဝ်ႈႁၢၼ် သၢၼ်းဝုၼ်း တပ်ႉၸုမ်းမၢႆ(6) 6.ၸဝ်ႈႁၢၼ် တိၼ်ႇမွင်ႇ (ယူႇ ဢႅမ်ႇ ပီႇ) ၊ 7.လုင်းဢွင်ႇၺုၼ်ႉ ပွၵ်ႉၸရေးၵုင်း ၊ 8.လုင်းပႃႉတိင်း၊ 9.လုင်းပႃႉၸိင်ႇ၊ 10.လုင်းလဵၵ်ႉ လုမ်းတြႃး (တရားသူကြီး) 11.လုင်းပၢင်ႇ ပူႇၵၢင့်ဝဵင်း (မြို့မသူကြီး ) 12.ဢူးထုၼ်းၽေႇ ပူႇၶွင်းတၢင်း၊ 13.ဢူးသၢၼ်း ( တိုင်းရင်းသမားတော် ) ပွၵ်ႉၵလႃး၊ 14.လုင်းပႃႉမွင်ႇ ၽူႈၵွၼ်းၸေႊတွၼ်ႈ၊ 15.လုင်းလၢႆးၸိုၼ်ႈ ပွၵ်ႉမၢၼ်ႈ၊ 16.လုင်းပႃႉမွင်ႇ ပွၵ်ႉမၢၼ်ႈ ( ။ ) ၊ 17.လုင်းဢွင်ႇပႃႉ ပွၵ်ႉၵလႃး၊ 18.လုင်းဢွင်ႇမိၼ်ႉ ၸရေးၵုင်း၊ 19.ၶုၼ်ၵျႃႇဢုင်ႇ ၽူၵွၼ်းၸေႊတွၼ်ႈ၊ ၸိူဝ်းၼႆႉၵုမ်ၵၼ်သေ ၽွတ်ႈၵေႃ ၵေႃႇမတီႇ၊ ( 1 )ၸုမ်းၵေႃႇသၢင်ႈ၊ ( 2 )ၸုမ်းႁႃငိုၼ်း၊ ( 3 )ၸုမ်းထိင်းသိမ်းၽၼ်ႇတႃႇ ႁဵတ်းၼႆသေ သိုပ်ႇၶိုင်ပွင်ၵႂႃႇ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
တွၵ်ႇလၵ်းပၵ်းမၢႆႁဵတ်းမင်ႇၵလႃႇ
ထိုင်မႃး 1318 ၶု လိူၼ်(12)မႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈဝၼ်းၸၼ် ပီၶရဵတ်ႈ 1956 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝိမ်ႇပိူဝ်ႇ(3)ဝၼ်း၊ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်(7:00)မွင်းၼၼ်ႉၸင်ႇပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇ(59)တူၼ် ဢဝ်ႈၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇ ၵိူင်းၶျုၵ်ႈသႅၼ်ဝီ သြႃႇၸဝ်ႈ ဢႃႇလေႃးၵ (ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်တိတ)ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လွတ်ႈႁေႃးပရိတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇ ၽတ်းၵမ်ႇမဝႃႇၽိၵ်ႈသိၵ်ႈၼႃႈလိၼ်သေယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ၵေႃးၸႃႇ 1318 ၼီႈ ပီၶရဵတ်ႈ 1956 ၶု လိူၼ်(12)မႂ်ႇ (11)ၶမ်ႈ ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း ၵၢင်ၼႂ် (6:00)မွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶမ်းႁူမ်ႇၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈၼေႇၶျုၵ်ႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၸုမ်းမၢႆ(6)ၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်သေ တွၵ်ႇလၵ်းပၵ်းမၢႆ ႁဵတ်းမင်ႇၵလႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၵေႃႇသၢင်ႈၵွင်းမူး
ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ 1318 ၼီႈ၊ပီၶရိတ်ႈ 1956 ၶု၊လိူၼ်ၸဵင်မူၼ်း ၵၢင်ၼႂ် (8:00) မွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶမ်းႁူမ်ႇၾႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်တမ်းမၢၵ်ႇဢုတ်ႇငိုၼ်း/ၶမ်းၵႂႃႇသေယဝ်ႉ သိုပ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵေႃႇ သၢင်ႈၵွင်းမူးလူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇယိပ်းမၢၵ်ႇဢုတ်ႇ၊ လိူၵ်ႈဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ပႅတ်ႇပႅၵ်ႉၵဝ်ႈပႅၵ်ႉ၊ သိပ်းပႅၵ်ႉပၢတ်ႈလႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၶပ်ႉၽေႃႇၸၢပ်ႈ လေႃးထုၼ် သၢႆးလိၼ်ယၢင်သေယဝ်ႉ ၵေႃႇသၢင်ႈ ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၵေႃႇသၢင်ႈၵွင်းမူးလူင်ၼႆႉ ပၢင်းဢဝ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၼိုင်ႈဝၼ်း(5)ပႃး မႃးလူလွမ်ပႂ်ႉပႃးပၼ်ၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးလူင်သူႇၼႆႉ ပုင်ႇပၵ်းၽၢင်ၶႆႈငၢႆး ၵွင်းမူးပူဝ်ႇတထွင်ႇ ၼၼ်ႉ ဢိတ်းဢိတ်း၊ တင်းယႂ်ႇ တင်းၵႂၢင်ႈ ပလၢင်ႇမၼ်းမီး (101)ထတ်း၊ မၢၼ်းပီႁိင်ႇလူင်မၼ်းမီး(68)ထတ်း၊ တင်းသုင်ၺၢၼ်ႇတေႃႇ မၼ်းမီး (65)ထတ်းယူႇယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းပွႆးထႃႇပၼႃႇၵွင်းမူး
ထိုင်မႃးပီၵေႃးၸႃႇ 1318 ၼီႈ၊ပီၶရဵတ်ႈ 1957 ၶု လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ( 6 )ၶမ်ႈ ဝၼ်းပုတ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်(09:00)မွင်းၼၼ်ႉ ပၢင်းဢဝ်သင်ႇၶႃႇလႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵိူင်းၶျုၵ်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇလေႃးၵသႅၼ်ဝီ(ဢၵ်ႉၵမႁႃပၼ်တိတ )ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ ႁဵတ်းပွႆးဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင် ရတၼႃႇ ထႃႇပၼႃႇၵွင်းမူး ပွႆးသမ်ႉပေႃးၵိုၼ်း ဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းသင်လႄႈ ၵေႃႇတင်ႈၵွင်းမူး 2500
လွင်ႈၵေႃႇတင်ႈၵွင်းမူးလူင်ၼႆႉ ၶႆႈႁႂ်ႈၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလူင် လႆႈယူႇလီၵတ်းယဵၼ်လႄႈသင်၊ႁႂ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်းႁၢင်ႈလီ ပုၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းပုတ်ႉႁဝ်းမိူဝ်းၼႃႈလႄႈသင်၊ ၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်းၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵေႃႈသၢင်ႈဝႆႉမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ သႃႇသၼႃႇ~2500 ပီလႄႈၵွင်းမူးသွင်ႁဵင်ႁႃႈပၢၵ်ႇ(2500)ၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမီးၼိူဝ်လွႆၵၢင်မိူင်းလႄႈ ၵွင်းမူးလွႆၵၢင်မိူင်းၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၸဝ်ႈၽႃႉလူင် သႅၼ်ဝီ ဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇဝႆႉလႄႈ ၵွင်းမူးၸဝ်ႈၽႃႉၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈတႄႉၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ (ပြည်လုံးချမ်းသာစေတီတော်)ၼႆယဝ်ႉ။ပေႃးၽြႃးၵွင်းမူးယဝ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉလူဝ်ႇၵူၼ်းလုမ်းလႃး ပႂ်ႉပႃးဝႃႈၼႆ လႄႈ ၸဝ်ႈၽႃႉ လူင် ၸင်ႇလိူၵ်ႈတူၺ်း တီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇသေ တီႈဢမ်ႇပေႃးၸမ် ပေႃးၵႆတေယၢၼ် ၵွင်းမူးမွၵ်ႈ (600)ထတ်းၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ မီးၵွင်းၵူမ်ဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇတႄႇတင်ႈၵျွင်းဢွၼ်ႇ လင်ၼိုင်ႈသေမိူဝ်းႁပ်ႉ ပၢင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတူၼ်ၼိုင်ႈ တမ်ႈတီႈသြႃႇၸဝ်ႈလူင် ၵိူင်းၶျုၵ်ႈသႅၼ်ဝီ(ဢၵ်ႉၵမႁႃပၼ်တိတ)သေ ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇလူင်ၸင်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၸၢင်းဢူးၺႃႇၼ ႁႂ်ႈမႃးပႂ်ႉပႃး လုမ်းလႃး ၽြႃးၵွင်းမူးၼိူဝ်လွႆၵၢင်မိူင်း ၼႆႉၵႂႃႇၼႆ မိူဝ်ႈပီသႃႇသၼႃႇ 2500 ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈသႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွင်း(2500)ဢၽယႃႇရႃႇမၼႆ မီးယူႇတေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵျွင်း ၸဝ်ႈၽႃႉၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ၵွင်းမူးလွႆၵၢင်မိူင်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်း မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းလိူၼ် (12)မႂ်ႇ 13.14.15.ၶမ်ႈၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ပွႆး တၢင်ႇ ဢၼေၵၸႃႇ လူႇတၢၼ်းသၢင်ႇၵၢၼ်း  ၵထိင်ႇၽုင်ႇၵူႈပီၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ  ပေႃးထိုင်ပွႆးၼႆႉၼႆၸိုင်ၼႂ်းဝဵင်းၼွၵ်ႈဝဵင်း ပၢင်းဢဝ်ၸဵမ်ၼႃးလၢင်း၊ၼွင်ၵႂၢႆး၊ၼွင်မွၼ်၊ၶိုၼ်ႈမႃးတၢင်းၼိူဝ် ထိုင်မိူဝ်းသႅၼ်ဝီ၊ ၵုင်းသႃႇတႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵူႈပီယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးတႄႇၵွင်းမူးယဝ်ႉ(5)ပီ  1324 ၼီႈၼၼ်ႉ  ၸဝ်ႈၽႃႉလူင်သႅၼ်ဝီ လႆႈၸၢမ်ႇပူႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ၊ တီႈၵွင်းမူးလူင်ၼႆႉ ႁဵတ်းၼၼ် ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃး လႆႈႁဵတ်းမၢၼ်ႇတၢပ်ႈ တီႈလူႇတီႈတၢၼ်းယူႇၵူႈပီပီ။
ႁဵတ်းၵျွင်းထမ်ႇမႃႇရုင်ႇ
ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီ 1333 ၼီႈလိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ(13)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇမဵဝ်ႉလႄႇ ဢူးၵဝိင်ႇတႃႇၸႃႇရ (ဢၵ်ႉၵမႁႃပၼ်တိတ)လႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇသေႃႇသူၼ်း တၵႃႇသတ်ႉထႃးၶဝ်သေ ႁဵတ်းၵျွင်းထမ်ႇမႃႇရုင်ႇ တီႈလူႇတၢၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မိူဝ်ႈ 1348 ၼီႈ ပၢၼ်ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႇငိင်ႇဝတ်ႉပိပျႃးၶဝ်ၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ မူႇၸုမ်းငိင်ႇဝတ်ႉပိပျႃးမု တီသွၵ်ႉယေး ၶဝ်ၸင်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသေ သိုပ်ႇၵေႃႇၵုမ်းလုမ်းလႃးသေယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ ၶရဵတ်ႈ1986-87 ၼၼ်ႉၶဝ်ၸင်ႇမႃးႁဵတ်း သႃလႃးယၢဝ်း(59)ၶၢၼ်းႁဵတ်းႁူင်းပွႆႇသဵင် ႁဵတ်းၵျွင်းသေ ဝႆ့မီးမုၼ်ၸဝ်ႈ သင်ႇၶႃႇပႂ်ႉပႃးလုမ်းလႃး ၶႅပ်ႇဢိူမ်ႈႁိမ်းၸမ် ၵွင်းမူးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်းမေးတဵၵ်းၶမ်း၊ လၢႆႈထီးမႂ်ႇ
မိူဝ်ႈပီ 1357 ၼီႈ (17.06.95 )လိူၼ်ၸဵတ်းလွင်ႈ(5)ၶမ်ႈ ၵၢင်ၼႂ် 09:00 မွင်းၼၼ်ႉ ၸွမ်ႁၢၼ် ဢေးၵျေႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈလူင်ၶဝ် ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈသေ ၶိုၼ်းမေးတဵၵ်းၶမ်း၊ လၢႆႈထီးမႂ်ႇ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ထိုင်မႃးပီ 1369 ၼီႈ  (26.03.08)လိူၼ်သီႇလွင်ႈ(5)ၶမ်ႈၵၢင်ၼႂ် 07:00 မွင်းၼၼ်ႉ ၽူႈၵွၼ်းတိူင်း ၸွမ်ႁၢၼ်ၼ ဢွင်ႇတၢၼ်းထုတ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ၽွင်းလူင် ဢူးၶိၼ်ႇမွင်ႇမိၼ်ႉ ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ပၢင်းဢဝ်(နိုင်ငံတော် ဩဝါဒါစရိယ) သြႃႇၸဝ်ႈလူင်မုၼိၼ်ႇတ (ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ)ၵျွင်းၵၢင်မိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ် သင်ၶႃႇၸဝ်ႈ(8)ပႃးသေၶိုၼ်းမႄးတဵၵ်းၶမ်းလၢႆႈထီးပီသႅင် ထႅင်ႈပွၵ်ႈသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၵွင်းမူးလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ပဵၼ်တီႈပီႈၼွင့် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းဝႆႈလူႇပူႇၸေႃႇ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်တီႈၵဵပ်းပိုၼ်း
1.ၼၢႆးမူဝ်ၶမ်း( ၼၢင်းၽႃႉ )ယၢမ်းလဵဝ်ဢႃႇယုလႆႈ (94)၊ 2.ၼၢႆးသြႃႇမငူၺ်ႇ ( သုထမ်ႇမသိင်ႇၵီႇ)ဢႃႇယုလႆႈ(92)၊ 3.လုင်းသြႃႇၶမ်းလႅင် (မဵဝ်ႉၼေႇပၺ်ၺႃႇယေးမူး ငိမ်း)ဢႃႇယုလႆႈ (80)ပၢႆ၊ 4.ၸဝ်ႈသြႃႇတေႃႇလူင်မုၼိၼ်တ ၵျွင်းၵၢင်မိူင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ(79)၊ 5.ၸဝ်ႈၸၢင်းၼၼ်ႇတိယ ဢၽယႃႇရႃႇမ (ပူႇလွႆထုၼ်းဢွင်ႇ ဝၢၼ်ႈသူႈ)ဢႃႇယုလႆႈ(66) 6.ပႃႈၼၢင်းမျႃႉႁၢၼ်ႇ ဢႃႇယုလႆႈ (86) 7.ပပ်ႉပိုၼ်း ၵွင်းမူး 2500 ပေႇလုင်းၶျၢၼ်းတႃႇ ၸေႇတီႇတေႃႇသမိုင်း ပီပေႃႉ 1369.ၼီႈ၊။
ၸုၼ်ႇယႄး (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈၸုၼ်ႇယႄး (ႁွင်ႇ)  (စွန်ရဲ (မြောက်)ရွာ, Sunye(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸုၼ်ႇယႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190663 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3643 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7313 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
750
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:750
272
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1736
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
272
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:272
1736
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1736
ၶိင်
အလွန်ရှေးကျသော ခေတ်အခါမှစ၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံကဲ့သို့ ပူအိုက်သောအာရှတိုက် တိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် ချင်းကို စိုက်ပျိုးခဲ့ကြ သည်။ ဂရိနှင့် ရောမလူမျိုးတို့သည် အာရှတိုက်ကုန်သည်များ ထံမှ ချင်းကို အဖိုးကြီးကြီးပေး၍ ဝယ်ယူကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဥရောပတိုက်သားများသည် ချင်းကို အသုံးပြုတတ်လာသည်။ တစ်ဖန် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ တောင်အမေရိကတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်အနောက်ပိုင်းနှင့် ဩစတြေးလီးယားတိုက်များ သို့ ချင်းပင်များ ပျံ့နှံ့၍သွားရာ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစု အာဖရိကတိုက်အနောက်ပိုင်းနှင့် အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်းတို့တွင် ယခုအချိန်တွင် ချင်းပင်ကို စီးပွားဖြစ် အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလျက်ရှိနေပြီ။ ချင်းတက်များကို ဟင်းလျာများတွင် အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် အသုံးချကြသည်။ ချင်းကို ၂ မျိုး ၂ စား ပြုပြင်စီမံ၍ ရောင်းချကြသည်။ ချင်းစိမ်းကို သကြားရည်၌ဖြစ်စေ၊ ပျားရည် ၌ဖြစ်စေ၊ တာရှည်ခံအောင် စိမ်၍၎င်း၊ ချင်းကို အခြောက်လှန်း ၍၎င်း၊ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ ချင်းတက်များကို အခြောက်ခံ ရာ၌ ၂ နည်း ၂ စား ရှိသည်။ ပထမနည်းမှာ အပေါ်ယံအမြေ|း ခွံကို မခွာဘဲ၊ ချင်းတက်ကို အခြောက်ခံခြင်းဖြစ်၍ ဒုတိယ နည်းမှာ အပေါ်ယံအမြေ|းခွံကို ခွာပြီးမှ အခြောက်ခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။
သကြားရည် သို့မဟုတ် ပျားရည်၌ စိမ်ထားသော ချင်းကို အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့မှ အမြောက်အမြား တင်ပို့ရောင်းချကြလေသည်။ ချိုအောင် ပြုပြင်ထားသော ချင်း ခြောက်ပြားကလေးများကိုလည်း တရုတ်နိုင်ငံမှ တင်ပို့ရောင်း ချသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်ပသို့ ထုတ်ရောင်းနိုင်လောက်အောင် ချင်းကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးခြင်းမရှိသေးချေ။ ချင်းသုတ်ကို မြန်မာနိုင်ငံသားတို့ အထူးကြိုက်နှစ်သက်ကြသည့်အလျောက် အလှူအတန်း ပွဲနေပွဲထိုင် စသည့်အခမ်းအနားများတွင် ဧည့်ဝတ်စောင်ဝတ်အဖြစ် တည်ခင်းကျွေးမွေးကြသည်။ ချင်းရည် ကို ဖျော်ရည်အဖြစ်နှင့်လည်း ရောင်းချတတ်ကြသည်။ အချို့ အရပ်များတွင် ချင်းကို ယိုထိုး၍ စားကြသည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
ဂျင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံအပြားတွင် ပေါက်ရောက် နိုင်သကဲ့သို့ အိန္ဒိယပြည်၊ ဂျပန်ပြည်၊ တရုတ်ပြည်၊ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံ များတွင်လည်း ဦးစားပေး စိုက်ပျိုး ပေါက်ရောက် ကြသည်။ ရှမ်းပြည်နှင့် မြန်မာပြည်အနှံ ပေါက်နိုင်သော ဒေသများတွင် ဂျင်းပင်သည် သဲမြေများတွင် လောင်းရိပ် အောက်၌ စိုက်ပျိုး ပါက ပိုမိုကြီးထွား ပေါက်ရောက် နိုင်ကြသည်။ မြန်မာပြည်တွင် အများအားဖြင့် ဗမာချင်း (ချင်းရိုင်း) များအား ပိုမို စိုက်ပျိုး ကြသည်။
အသုံးပြုပုံ
ဂျင်း အတက်များကို မြန်မာပြည် အပါအဝင် နိုင်ငံ တော်တော် များများတွင် ဟင်းလျာ များ၌ လည်းကောင်း၊ စားစရာ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ငရုတ်သီး အစားထိုး ပစ်စည်း အဖြစ် လည်းကောင်း အသုံးပြု ကြသည်။ အသံဝင်ခြင်း၊ အသံပျက်ခြင်း၊ လည်ချောင်း နာခြင်း များအတွက် ဂျင်းပါးပါး ၇ လွှာအား ထန်းလျက် ၃ လုံးထည့်၍ ရေသုံးခွက် တစ်ခွက်တင် ကျိုပြီး သောက်ခြင်းဖြင့် ရောဂါ ပျောက်ကင်း စေနိုင်ပါသည်။ ရာသီ အပြောင်းအလဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တက်သော တုပ်ကွေး ဖျားခြင်း၊ ချမ်းစိမ့်စိမ့် ဖျားခြင်း၊ လည်ချောင်း နာခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း စသော ရောဂါများတွင်လည်း ဂျင်းနှင့် ထန်းလျက်ကို အထက်ပါ အတိုင်း နံနက်တစ်ကြိမ်၊ ည တစ်ကြိမ် သောက်သုံးခြင်း၊ ဟင်းလျာ များတွင် ယခင်ကထက် အနည်းငယ် ပိုထည့်၍ ချက်ပြုတ် စားသောက်ခြင်းဖြင့် ရောဂါ ပျောက်ကင်း စေပါသည်။ အနောက်တိုင်း သုတေသီ တချို့မှ ဂျင်းကို စားသုံးခြင်းဖြင့် ‌‌ရောဂါပိုးများကြောင့် ဖြစ်သည့် အချို့ရောဂါ တော်တော် များများ ပျောက်ကင်းနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိထားပါသည်။ ဂျင်း၊ ဖန်ခါးသီးနှင့် ထောပတ်ကို ရောချက်၍ သက်ရှည် တေဆေး အဖြစ်လည်း အသုံးပြု နိုင်ကြပါသည်။ သွားကိုက် ရောဂါတွင် ဂျင်းကို ပါးပါးလှီး၍ အုံပေးခြင်းဖြင့် သွားကိုက် ရောဂါ ပျောက်ကင်း စေပါသည်။ နားကိုက် ရောဂါတွင် ဂျင်းစိမ်း သတ်တုရည် နွေးနွေးအား နားတွင် ခတ်ပေးခြင်းဖြင့် နားကိုက်ရောဂါ ပျောက်စေပါသည်။ ဇက်ကြော တက်သူများ အတွက် ဂျင်းပါးပါး လှီးပြီး မီး အနည်းငယ် ပြပါ။ ပြီးလျှင် ဇက်ကြောတက်သည့် နေရာ၌ ကပ်ပေးခြင်းဖြင့် သက်သာ ပျောက်ကင်း စေပါသည်။ သွေးကြောပိတ်၍ ဖြစ်ပေါ်တက်သော အချို့ခြေထိပ်နာများ၊ ခြေဖျား အေးခြင်းများကို ဂျင်းစိမ်း ၂ ကျပ်ခွဲသားအား သေးသေးလှီးပြီး အရက် တစ်ပုလင်းတွင် စိမ်ပါ။ နံနက် တစ်ဇွန်း ည တစ်ဇွန်း တိုက်ပေးပါ။ အနာ ပေါ်သို့လည်း လောင်းထည့်ပေးပါ။ ဤသို့ဖြင့် သွေးကြော ကျဉ်းခြင်းများ၊ ပိတ်ခြင်းများ ဖွင့်ခါ သက်သာ ပျောက်ကင်း စေနိုင်ပါသည်။ အမျိုးသမီးများ မီးဖွားပြီး သားအိမ် မကျက်ဘဲ ဖျားနာခြင်း များအတွက် ထန်းလျက် ၂ ကျပ်သား၊ ဂျင်း ၁ ကျပ်သားအား ရေ တစ်ပိဿာတွင် တစ်ဝက်ခန့် ဖြစ်အောင် ကျိုပါ။ ပြီးလျှင် တစ်ခါသောက် ၂ အောင်စ သောက်ခြင်းဖြင့် ၎ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေ ပါသည်။
ပုံပန်း သွင်ပြင်
ပင်နု၊ ပင်ပျော့ မျိုးဖြစ်ပြီး အစိမ်းရောင် ရှိ၍ အမြင့် ၃ ပေ ၄ ပေ ခန့်အထိ မြင့်သည်။ အရွက်မှာ အစိမ်းရောင် ရှိပြီး ဝါးရွက် အသေးစားနှင့် တူသည်။တစ်ရွက်လျှင် ၆ လက်မမှ ၈ လက်မခန့် ရှည်သည်။ စိမ်းဝါရောင် ပန်းပွင့် ကလေးများ ပွင့်သည်။ မိုးရာသီတွင် ပွင့်လေ့ ရှိသည်။ မြေအောက် သဲမြေမျိုးတွင် စိုက်ပျိုးရ လွယ်ကူသော အညိုနုရောင် မြေအောက် ပင်စည်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဂျင်းတက်တွင် အဆစ်များ ရှိ၍ အဆစ်နေရာတွင် အဖတ်၊ အတက် ကလေးများ ရှိတက်သည်။
ဢၽိၼ်ႇႁ၊ ၸၢတ်ႈ
26 - ꩡၢတ်ႈဢꧤိၼ်ႇႁ
(ဢꧤိၼ်ႁ = တႃႇသေႇ) သတ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆၵေႃႈ ၊ တေႃႈတုၵ်ႉယၢၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၸင်ႇမီးတႆးၵေႃႉမိုတ်ႈ ၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် သွင်ၵေႃႉ။ ၼႂ်းၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈ မႃးပဵၼ်ရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉၵႂႃႇၵိၼ်သွမ်း တမ်ႈတီႈႁိူၼ်း တႆးၵေႃႉမၼ်းသေ ဝၢႆးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမိူဝ်းတီႈဝတ်ႉၼႆ တႆးၵေႃႉၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်း သမ်ႉၶိုၼ်းၸွမ်းမႃး တီႈဝတ်ႉသေ မႃးဢုပ်ႇၵၼ်တင်းဝၼ်း တေႃႇထိုင်တၢမ်းၶမ်ႈ ၸင်ႇပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ၶႃသွင်ၵေႃႉ ႁၵ်ႉပႅင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁူႉထိုင်သေ ၸင်ႇတေ ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်း လင်ၶႃၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁိုင်လွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ၶုၼ်လူင် မိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ၿြႁ်မၻတ်ႈၼၼ်ႉ ၼေႃႇ ၶမ်းၽြႃး လႆႈပဵၼ် ၽွင်းမိူင်းလူင် တမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မႃတူဝ်ၼိုင်ႈ ၵႂႃႇတီႈၶွၵ်ႈၸၢင်ႉသေ ၵႂႃႇၵိၼ်သၢၵ်ႈ ဢၼ်ၵိုတ်းတီႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉလႄႈ တင်းၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇ ၸူးဢဝ် မိုတ်ႈၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃး ၶႃသွင်တူဝ်ၼၼ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈတူဝ်ၼိုင်ႈ မိုတ်ႈၵိုဝ်းႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် သမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇၽၢတ်ႇၵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇမႃးသိုဝ်ႉဢဝ်မႃ တမ်ႈတီႈ ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်မႃၼႆ တၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိၼ်၊ ၼမ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇၵိၼ်သေ ငဝ်မိုင်ဝႆႉယူႇ။ ၶုၼ်လူင် လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၽွင်းမိူင်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၵႂႃႇၸွပ်ႇၸႅတ်ႈတူၺ်းသေ ႁႂ်ႈမႃးလၢတ်ႈၶိုၼ်း တီႈႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်း ၸင်ႇၸွပ်ႇတူၺ်း လွင်ႈၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇသေ မႃးလၢတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸွမ်းၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
27 -	ၼႃလံ ၵၿꩮံ ပၻႃတဝေ၊ ၼ ၸ ပိၼ်ꩦံ ၼ ၵုသေ ၼ ꧠံသိတံု။ ပၺႃမိ ဢꧤိၼ်ႁၻသ်သၼႃ၊ ၼႃၷေႃ သၼေႁမၵႃသိ ၵုၵ်ၵုရေ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၶုၼ်လူင်... ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼႆႉ ၶဝ်ႈလႄႈသင်၊ ပၼ်ႈၶဝ်ႈလႄႈသင်၊ ယိူဝ်ႈလႄႈသင် ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵိၼ်သင်ယဝ်ႉ။ (တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ) ဢမ်ႇၸၢင်ႈတူင်ႉၼိုင် ပွတ်ႈထူသင်ယဝ်ႉ။ ၶႃႈထၢင်ႇတႄႉ ၸၢင်ႉမင်ႇၷလႃႇၼႆႉ ၶႂ်ႈႁၼ်မႃယူႇသေႇသေႇ (ဢမ်ႇႁၼ်ဢမ်ႇယူႇလႆႈ)ၼႆယဝ်ႉ။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 27
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (27) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (361) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (362))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (4) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
တူၼ်ႈတီး
သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ပႆႇၶဝ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈတီးၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ မီးႁိူၼ်းသုမ်ႉဢွၼ်ႇ လၢႆလင်ၼၼ်ႉၵွၺ်း။ ထိုင်ပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉၸင်ႇ တူၼ်ႈတီးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႃႇမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ မိူဝ်ႈ ပ.ၶ 1894 ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃလႄႈသင်၊ ပၢႆးယူႇလီလႄႈသင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် တႅပ်းတတ်း တႃႇလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းပၵ်းဝႆႉ တီႈမိူင်းသွၵ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၾင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈၼၼ်ႉ ၶၢႆႉၸူး တူၼ်းတီး။ တႄႇပီႊၼၼ်ႉသေ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးတိၵ်း⁠တိၵ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊမိူင်း 1906 ၼၼ်ႉ မီးလင်ႁိူၼ်းႁဵင်ၼိူင်ႈ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1900 ပၢႆးၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတီႈမိူင်းတႆး ဢမ်ႇပႆႇငမ်းယဵၼ်လႄႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်သဝ်း တပ်ႉသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတီႈသုတ်း။ ပၢႆပဵၼ် ပၢင်သဝ်း ဢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် တႃႇတပ်ႉသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး။
ယဵၼ်ႇငႄႈၾိင်ႈထုင်း
ၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈတူၼ်ႈတီးၸမ်း ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းပဵၼ် တႆး၊ မၢၼ်ႊ၊ ပဢူဝ်း၊ ဢၢင်းသႃး။ ၼွၵ်ႈသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပိုၼ်ႉတီႈ မီး ၶႄႇ လႄႈ ၵႃးလႃးမုသ်ႉလိမ်းၶဝ် ယူႇသဝ်း။ ၵူၼ်းဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်ႇတီႈတၢင်လႅၼ်ႊ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ။ မီးဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ၸၢဝ်းပုတ်ႉၶဝ် ၸွတ်ႇတူဝ်ႈဝဵင်း။
တီႈတူၼ်ႈတီးၼႆႉ မီးၸၢဝ်းၶရိတ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇသဝ်းသေ ပဵၼ် ၸၢဝ်းရူဝ်ႇမႅၼ်ႇၶႅတ်ႉလိၵ်ႉ လႄႈ ၸၢဝ်းပႅပ်ႉတိသ်ႉၶဝ်။ မီးပလီႇၸၢဝ်းမုသ်ႉၶဝ် သီႇလင်ေသၸၢဝ်းမုသ်ႉလိမ်းၶဝ်ၵမ်ႈၼမ် ၵႂႃႇဝႆႈတီႈ ပလီႇႁူဝ်ဝဵင်း၊ ပလီႇၵၢင်ဝဵင်း လႄႈ ပလီႇတၢင်းၸၢၼ်း။ ၶႄႇပၢၼ်းသေးၶဝ်တႄႉ ၵႂႃႇဝႆႈတီႈပလီႇပၢၼ်းသေးၶဝ်ၵွၺ်း။ ဝတ်ႉၶႄႇ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶႄႇၶဝ် ၵႂႃႇဝႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈ။
တူၼ်ႈတီးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် ၵူၼ်းထွင်ႊလႄႇၶဝ် ႁိုၼ်ႇသူင်လႄႇလၢဝ်း။ မီးႁႃႈဝၼ်းၼိူင်ႈၵၢတ်ႇသေ ပေႃးဝၼ်းၵၢတ်ႇမႃး မီးၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ႁိမ်းႁွမ်းတူၼ်ႈတီးၶဝ် မႃးၶဝ်ႈၵၢတ်ႇသေ ၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉ⁠ဢိုၵ်ႉဝႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၾၢင်ႁၢင်ႊဝဵင်းလူင် ပီႇလီမႃးယႂ်းယႂ်းလႄႈ ၾိင်ႈဝၼ်းၵၢတ်ႇၵေႃႈ ၶႂ်ႈဝွတ်ႈဝၢႆးႁၢႆမႃးလွႆး⁠လွႆးယဝ်ႉ။ ၵႃႈတီႈဝၢၼ်ႈႁိမ်းႁွမ်းတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉတႄႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ၾိင်ႈဝၼ်းၵၢတ်ႇယူႇ။
တီႈထုင်ႉၼွင်ႁၢႆးယႃႈ ဢၼ်မီးၸမ် တူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ် ၾိင်ႈထုင်းယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၢင်းသႃးၶဝ်။ ပွႆးၽြႃးၸၢမ်ၵဝ်ႈတွၼ်ႊ (ၽွင်ႇတေႃႇဢူး) ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵဝ်ႈၵူႊပီႊၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပွႆးလူင်ၶိုၵ်ႉၶၢႆး တႃႇမိူင်းတႆးဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မူၺ်ႇတေႃႇၵၢတ်ႇၵူႇ ဢၼ်ၸမ်တင်းတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးသႅမ်း ဢၼ်ၵေႃႇဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊသိပ်းႁူၵ်း။ ၼွၵ်ႈသေၼႆႉ မီးထႅင်ႈ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၽုင်းပုၼ်ႉ၊ လွႆမျႃႉၸဵင်း၊ ၽြႃးမုင်ႈမိူင်း၊ ထမ်ႈမုင်ႇတဝႃႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ တူၼ်ႈတီးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းတႆးလႄႈ မီးလုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉၸေႊမိူင်း၊ ငဝ်ႈၸိုင်ႈတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်တူၼ်ႈတီး၊ ၵေႃးလဵၵ်ႉပၢႆးႁူႉမေႃ၊ ႁူင်းၼႄယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းတႆး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
ပွႆးပီႊမႂ်ႇတႆး တူၼ်ႈတီး
ဝၼ်းထီႈ 21/09/2014 မီးၵၢၼ်ၸတ်းပၢင်ႁပ်ႉတွၼ်ႈ တုင်းၸၢတ်ႈတႆး တီႈႁူင်းႁေႃၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း မီးၸုမ်းၼၢင်းယိင်းတႆး၊ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းတႆး၊ ႁူမ်တင်းႁႆႇၵွင်မွင်း ၼူၵ်ႉတူဝ်းသေ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁပ်ႉတွၼ်ႈၵိုၼ်းၶွၼ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းမွၵ်ႈ 400-500 ။
တုင်းၸၢတ်ႈတႆး ဢၼ်ၸတ်းပၢင်ႁပ်ႉတွၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ယူႇတီႈပီႈၼွင်ႉတႆးဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၵႂႃႇႁပ်ႉဢဝ်မႃး တီႈဝဵင်း ၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ။ ပဵၼ်တုင်းၸၢတ်ႈတႆး ၽိုၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်ပူၵ်း/တၢင်ႇ တီႈပၢင်ပွႆးပီႊမႂ်ႇတႆး ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ဢၼ်ၸတ်းမိူဝ်ႈပီႊတႆး 2107 ပူၼ်ႉမႃး၊ ပဵၼ်ပၢင်ပွႆးပီႊမႂ်ႇတႆး ဢၼ်ၸတ်းယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး ပွၵ်ႈၵမ်းတီႈၼိုင်ႈ။ ၵမ်းတီႈသွင် တေၸတ်းတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ပွၵ်ႈၵမ်းၼႃႈၼႆႉ။
ပၢင်ပွႆးပီႊမႂ်ႇတႆး ပီႊတႆး 2109 ၼီႈ (ပီႊလပ်းမဵတ်ႉ/လပ်းမူတ်ႉ-ပီႊပႄႉ)ၼႆႉ တေတူၵ်းမႅၼ်ႈဝၼ်းတီႈ 22/11/2014 ။ ပီႊၼႆႉ ငဝ်ႈငုၼ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ၵူႈၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈလႄႈ တေမီးပႃးပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း (Seminar) လွင်ႈပိုၼ်းလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး မိူၼ်မိူဝ်ႈၸတ်းတီႈၵဵင်းတုင်။
ပၢင်ပွႆးပီႊမႂ်ႇတႆး ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း တင်ႈတႄႇဝၼ်းထီႈ 18-24/11/2014 ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၼႆႉဝၼ်းထီႈ 18 ယၢမ်းပွတ်းၼႂ် လႆႈပိုတ်ႇပၢင်ပွႆးတီႈ ဝၢင်းဢဝေႇယႃႇ တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်း။ တီႈပၢင်ၵႅဝ်ႈ ပိုတ်ႇပၢင်ပွႆးၼႆႉ မီးၸွမ်ၽွင်းလူင်ၸိုင်ႈတႆး ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃႇမတီႇၵေႃပွင်ပဵၼ်ပၢင်ပွႆး ၸၢႆးထုၼ်းမျၢတ်ႈ၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈသၽႃးမိူင်းတႆး ၸၢႆးလူင်းသႅင်၊ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ သြႃႇၸၢႆးၶမ်းမၢတ်ႈ၊ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇပႃႇမႆႉလႄႈ ႁိၼ်ႁႄႈ လုင်းၸၢႆးဢၢႆႈပဝ်း၊ သြႃႇၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း၊ ၶူးၼၢင်းၶိူဝ်းသႅၼ်၊ ၻွၵ်ႇတႂ်ႇၸၢႆးသၢင်ႇၽေႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။
ၵၼ်တေႃႉသူင်ႇလႄႈပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ
တႃႇတေၵႂႃႇထိုင်လႆႈ တူၼ်ႈတီးၼႆႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းၵႃးလၢႆ⁠လၢႆၵွၺ်း။ မိူဝ်ႈ 1995 ၼၼ်ႉ သိူဝ်ႇသဵၼ်ႈတၢင်းလႅင်ၾႆး လတ်းၽၢၼ်ႇ တူၼ်ႈတီးၵႂႃႇသေတႃႉ လုၵ်ႉတီႈတူၼ်ႈတီး ဢမ်ႇၸၢင်ႊၶိုၼ်ႈၶီႇလႅင်ၾႆးလႆႈ။ ပေႃးၶႂ်ႈၶီႇလႅင်ၾႆးလႆႈၵႂႃႇၶီႇတီႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ ဢၼ်ၵႆတင်းတူၼ်ႈတီး 12 လၵ်းၼၼ်ႉ။ ၶူင်ႇလႅင်ဝိၼ် ဢၼ်ၸမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးတီႈႁၢႆးဝူဝ်းသေ ၵႆၵၼ် 24 လၵ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸီႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၸီႇပိၼ်ႇတႃႇ  (စီပင်သာရွာ၊ Sipinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191959 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 818 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1041 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1859 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉတတႃးယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတတႃးယႂႃႇတိတ်ႉ  (ကျောက်တံတားရွာသစ်ရွာ, Kyauktadarywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလမၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218180 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလမၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5196 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5582 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 10778 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1349
1349
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1349
ၸဝ်ႈၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ် - ၶေႇမႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႔႐၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၶိုၼ်းယေႃးၶိင်းမႃး တိူင်းမႃႇၵထ
ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႆႉတီႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပိမ်ႇမိသႃႇရဝႃႈ ပေႃးလႆႈၺၢၼ်ႇသပ်ႉပၺ်ႇၺုတယဝ်ႉ တေယေႃးၶိင်းမႃးဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ တိူင်းမႃႇၵထၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပႃးဢဝ်တင်းသင်ႇၶႃႇ (႑႐႐႓) ၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းမႃး ဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ တင်းၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵႂႃႇပႂ်ႉႁပ်ႉႁွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတိူင်းမႃႇၵထၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႂ်ၶဝ် ပဵꧣ်ဢၼ်ဢမ်ႇသၢင်းလၢင်းဝႆႉ။ ၶဝ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ - ရႁၢၼ်းၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉဢုရုၵသ်သပႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢုရုၵသ်သပၼႆႉ ထႃႁူဝ်သေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ရႁၢၼ်းၵေႃးတမၵႂႃႇယဝ်ႉႁိုဝ် ၼႆယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇထၢမ်ၼႄတီႈ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပ မၼ်းၸင်ႇႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃယဝ်ႉ "ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ၊ ပွႆႇၽႃႈၼႃႈႁိူဝ်းသေ မႃးႁဵတ်းရသေးယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇတိုတ်းၶၢတ်ႇလႆႈ ဢႃႇရုမ်ႇၵႃႇမၵုၼ်ႇ၊ တႃႇၸၢတ်ႈတေမႃး တေလႆႈၽႅဝ်မိူင်းၽီ ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၵႃႇမၵုၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁဵၻ်းလၢႆးပူႇၸေႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ယွၼ်ႉတၢင်းသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ တိုတ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈလႆႈ ၸႂ်ၵႃႇမၵုၼ်ႇသေဢမ်ႇၵႃး ပၢႆတိုတ်းၶၢတ်ႇလႆႈပႃး လေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁလႄႈ ဢတ်ႉတၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမၼႆႉ ပဵၼ်သြႃႇၶႃႈၸဝ်ႈၶဝ် ဢၼ်မီးမႁႃႇၵရုၼႃႇၼၼ်ႉသေ ၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ဢၼ်မေႃႁူႉၵေးၸူးတြႃးၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ၶႃႈႁဝ်းၼႆႉ လႆႈၸုၵ်းမၼ်းၼိူဝ် သီႇလ၊ သမႃႇထိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇသေ လႆးပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၵိုမ်းမၼ်ႈလူၺ်ႈ ပၺ်ႇၺႃႇယူႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ တေႃႈလဵဝ် ပုၼ်ႈတႃႇၵႃႇမၵုၼ်ႇဢႃႇရုမ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းဢွင်ႈပူႇၸေႃႇသေဢမ်ႇၵႃး ၸႂ်ဢၼ်မိုတ်ႈမၵ်ႉၵႃႇမၵုၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇမးသေပႅၵ်ႉၶႅၵ်းလႅင်ယဝ်ႉၶႃႈ။ ၵၢင်ယၢၼ်တင်း လွင်ႈတိတ်းႁွႆႈ ဢၼ်ဝႃႈၵဝ် လုၵ်ႈၼွင်ႉၵဝ် ၼႆၼၼ်ႉသေ ၵၢင်းယၢၼ်တင်း လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈယွၼ်ႉၸႂ်တိတ်းႁွႆႈၵဝ်၊ ၶွင်ၵဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၵေႃႉဢၼ်ၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ်ပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ"။ ယၢမ်းၼၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရ တင်းၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇလႆႈႁူႉဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ၶဝ်ၼပ်ႉယမ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ပဵၼ်ဢုရုဝေႇလၵသ်သပၼႆႉ ၸွမ်းဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၽြႃးၸဝ်ႈသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ - ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ တင်းသင်ႇၶႃႇ တႃႇမႃးဢဝ် သွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၵိၼ်သွမ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇႁေႃးပၼ်တြႃးတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလႄႈ ၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်း ဢိၵ်ႇပႃးၵူၼ်းၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်ယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈလူႇၶၢမ်ႇဢဝ်သူၼ်ဝေႇလုဝုၼ်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႈ သူၼ်လူင်ဝေႇလုဝၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇပဵၼ်ဝိႁၢရ်ႇလူင်တႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝႃႇထူၼ်ႈသွင် တမ်ႈတီႈဝိႁၢရ်ႇဝေႇလုဝၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႓႘၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တေးတယႄး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတေးတယႄး (ဒေးဒရဲမြို့ ; Dedaye) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတေးတယႄး ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
949
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:949
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု  (ကုက္ကိုစုရွာ, Kokekosu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194306 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 368 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 452 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 820 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၽူဝ်းတူၵ်ႉၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်းတူၵ်ႉၽျူႇ  (ဖိုးတုပ်ဖြူရွာ, Hpoetokehpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191337 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1671 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2077 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3748 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
တယႅတ်ႉၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၶျွင်း (သရက်ချောင်းရွာ, Thayetchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221105 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 15945 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 15245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 31190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၼႃးလွႆ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးလွႆ (, Nar Loi, နားလွိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
သူၺ်ႇပၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸေႈတွၼ်ႈတူၼ်းတီး, (တောင်ကြီးခရိုင်), (Taunggyi district), ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ  မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၄၆၀၆ ထတ်း (၁၄၀၄ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။  ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ တူၼ်ႈတီးၼႆႉ  ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၁,၆၉၉,၀၈၆ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼင်, ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ၼွင်ဢိၼ်းလေး) လႄႈ  သူၼ်ႇလွတ်ႈၽေး တႃႇတူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇ တီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈ တူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
749
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။