cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
ၸၢတ်ႈပၢၼ် သုၼ်ႇတူဝ်
ပီ 2010 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လူင်းၵႂႃႇၽၢႆႇတႂ်ႈ ၶႃးလူတ်ႉၸ်သလိမ်းသေ ပဵၼ် ၵေႃႉမၢၵ်ႈမီးသေပိူၼ်ႈ ထူၼ်ႈတီႈသွင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ပရႁိတ ပုၼ်ႈၵူၼ်းၼမ်ၼႆ့ ၸၢင်ႈလႆႈ လွင်ႈပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼႆ မၼ်းလႆႈႁူႉ မႃး လွင်ႈမုင်ႈမွင်း ဢၼ်ဝႆႉတီႈၼိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ Andrew Carnegie လႄႈ John D. Rockefeller ၶဝ်သေ ထိုင် ပီ 1994 ၼၼ်ႉ ၶၢႆဢွၵ်ႇ သျႄႇယႃႇမၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၵမ်ႈၽွင်ႈသေၵေႃႈ တႄႇတင်ႈ William H. Gates Foundation မႃးယဝ်ႉ။
1690
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1690
မိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ (မင်းတပ်မြို့နယ်, Mindat Township) ၼႆႉမီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လွႆၼတ်ႉမ (လွႆဝိတူဝ်ႇရိယ) ဢၼ်တၢင်းသုင် မီး ႓႐႕႓ မီႇတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် လွႆသုင်သုတ်းထိသၢမ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ ၼႆသေတႃႉ ၸၢင်ႈလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉသေၵေႃႈ မုင်ႈႁၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉၼႆႉ ဢိူင်ႇ မီး ႔႖ ဢၼ် လႄႈ ဝၢၼ်ႈမီး ႔႙႗ ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
ၸၢတ်ႈပၢၼ် သုၼ်ႇတူဝ်
လွင်ႈဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူင်ၼင်ႇ ၸုမ်းပရႁိတလူင် တၢင်ႇၸိူဝ်း ၼင်ႇ Wellcome Trust (ၸုမ်းပရႁိတ မီးတီႈ U.K) ၼၼ်ႉတႄႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၶဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ဝႃႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸႂ်ႉၼႆသေ လူႇတၢၼ်းငိုၼ်းပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈလူႇတၢၼ်း David Rockefeller ဢၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်း ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်လွင်ႈထုၵ်ႇမၵ်းမၢႆ
ပီ 1987 မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ဝၼ်းၵိူတ်ႇ ၶဵၵ်ႉ ထူၼ်ႈ 32 ၶူပ်ႇ မွၵ်ႈလၢႆဝၼ်းၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ထုၵ်ႇၽိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တႅမ်ႈၼႄ ဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီး ပီႇလႅၼ်ႇၼႃႇၵေႃႉၼိူင်ႈ တီႈၼႃႈလိၵ်း Forbes's 400 ဢၼ်တႅမ်ႈၼႄ ၽူႈမၢၵ်ႈမီးသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၶတ်းၸႂ်မႃး ႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၼႂ်းၵႃႈ ပီႇလႅၼ်ႇၼႃႇ ဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ဢႃႇယုလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈၼႆႉ တၢင်းမၢၵ်ႈမီးမၼ်း မီး 1.25 ပီႇလႅၼ်ႇတေႃႇလႃႇသေ လွင်ႈမၢၵ်ႈမီး လိူဝ်ၼမ်သေ ပီဢၼ်ပူၼ်ႉမႃး (ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆမႃး) ၼၼ်ႉ လၢၼ်ႉ 900 ပၢႆယဝ်ႉ။ တီႈ ထၢႆးမ်း မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၵ်းမၢႆမၼ်းပဵၼ် ၽူႈဢၼ်ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ သၢဝ်းၼၼ်ႉ ၼႆသေ ပီ 2004၊ 2005၊ 2006 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽူႈဢၼ်ႁူမ်ႇၵမ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ပၢၵ်ႇၵေႃႉ ၼမ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢေႇပရႄႇ 1842
(26) ဝၼ်း
5
ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ
ၸိူဝ်းပဵၼ်လွင်ႈထုၵ်ႇမၵ်းမၢႆ
ထၢႆးမ်မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၢႆတႅမ်ႈဢွၵ်ႇၼႄ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶဵၵ်ႉ၊ မႄးၼၢင်းမၼ်း Melinda လႄႈ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း Bano ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်း U2 ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉၶဝ်လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး လွင်ႈတူၺ်းထိုင်ဢီးလူ ၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်းမႃးလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပီ 2005 ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2006 ၼၼ်ႉၵေႃႈၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ "ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ပၢၼ်ႁဝ်း" ၼၼ်ႉ တီႈ ဢွင်ႈတီႈ 18 ၼၼ်ႉ လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1999 ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆ Sunday Times Power ၊ တီႈမႅၵ်ႉၵၸိၼ်း ၸီႇဢီးဢူဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ် ၸီႇဢီးဢူဝ်ႇ ဢၼ်ၶႅပ်ႉသေပိူၼ်ႈ တႃႇ ပီ 1994 ၊ ပီ 1998 ၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် "ထႅၼ်ႈသၢႆႉပႃႇ ဢီႇလိတ်ႉ 50" တီႈသဵၼ်ႈမၢႆ မႅၵ်ႉၵၸိၼ်း ထၢႆးမ်ၼၼ်ႉ လႆႈထီႉၼိူင်ႈ၊ ပီ 1999 "Elite ဢၼ်ၸၼ်ႉသုင်သုတ်း 100" ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈထူၼ်ႈသွင် လႄႈ တီႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ Guardian ၼၼ်ႉ တႃႇ ပီ 2001 ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် "ၽူႈဢၼ်ႁူမ်ႇငၼ်း သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ထႅၼ်ႈ 100" ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 1994 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တူင်ႇဝူင်းၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ပရိတ်ႉတဵင်ႇသေ လႆႈမၵ်းမၢႆယွင်ႈၵုင်ႈမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ပဵၼ် ၵေႃႉထူၼ်ႈ သၢဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးပႃႇရၵူႇ မႃး မိူဝ်ႈပီ 2000 ၼၼ်ႉ Nyenrode Business Universiteit, Breukelen, The Netherlands ၊ ပီ 2002 ၼၼ်ႉ the Royal Institute of Technology, Stockholm, Sweden ၊ ပီ 2005 ၼၼ်ႉ Waseda University, Tokyo, Japan ၊ ပီ 2007 ၼၼ်ႉ Harvard University လႄႈ Tsinghua University, Beijing, China ၊ ပီ 2008 ၼၼ်ႉ he Karolinska Institutet, Stockholm လႄႈ ပီ 2009 ၼၼ်ႉ Cambridge University ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပီ 2007 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ Peking University သေ လႆႈမၵ်းမၢႆယွင်ႈၵုင်ႈမၼ်းပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸေႇတၼႃႇ ဢၼ်လႆႈယုမ်ႇယမ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2005 ၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်းၶေႃႈပူင် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင် Queen Elizabeth II သေၵေႃႈ ထုၵ်ႇပၼ် ၸုမ်ႈၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်းၸေႇတၼႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇသေလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတူဝ်သတ်းမူင်ႈမႅၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ယွင်ႈၵုင်ႇမၼ်းသေ လႆႈဢဝ်ၸိုဝ်ႈ ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉသေ မၵ်းမၼ်ႈ တူဝ်မႅင်း တူဝ်မႅင်းပၢၼ်းယိၼ်ႇ ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉ၊ ဢရိတ်ႉသတႄးလ်လိတ်ႉ ၵိတ်ႇၸီႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 2006 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ဢိၵ်ႇတင်းမေးၼၢင်းမၼ်းသေ လႆႈသူး Order of the Aztec Eagle တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပရႁိတ ဢၼ်ႁဵတ်းမႃး တႃႇ ပၢႆးယူႇလီႇလႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ Un país de lectores ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈ Mexico ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2009 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ၶဵၵ်ႉၼႆႉ ထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွၼ်ႈ ပၼ် Bower Award for Business Leadership ၶွင် Franklin Institute တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပရႁိတ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2010 ၼႆႉ လႆႈသူး Silver Buffalo Award ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင် ၵိၼ်းထွၵ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သူး ဢၼ်သုင်သုတ်း တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပၼ်တႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈၽင်တိုၼ်းလၢင်း
မၼ်းၽင်တိုၼ်းလၢင်းဝႆႉ တင်းၼမ် ၵႃႈတီႈ LLC ဢၼ်ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ ႁူမ်ႈၽွၼ်း လႄႈ လွင်ႈၽင်တိုၼ်းလၢင်းသုၼ်ႇတူဝ် ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်သႂ်ႇတိုၼ်းလၢင်း တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ LLC ၼႆႉ မီးတႂ်ႈလွင်ႈၵုမ်းထိင်း ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉဝႆႉသေ လုမ်းငဝ်ႈၸိုင်ႈတႄႉ မီးတီႈ Kirkland  ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။
(ၵ) ပီႇလ်ၶဵၵ်ႉၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ bgC3 ဢၼ်ပဵၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (ၶ) ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Corbis ဢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ဝႂ်ၶႂၢင်း လႄႈ သုၼ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ တီႇၵျိတ်ႉတႄႇ (င) TerraPower ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ တသၢႆး ဢုမ်ထၢတ်ႈၼိဝ်ၵလီးယႃး
ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်ႇ
ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈၶဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ 2 ပပ်ႉ -
ၸိူဝ်းပဵၼ်ငဝ်းတူင်ႉ
Gates has appeared in at least one film:
တႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတႄး  (တဲရွာ, Te) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191297 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2825 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4877 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (သရက်ကန် (မြောက်)ရွာ, Thayetkan(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190139 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 842 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 947 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တႄးဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈတႄးဢိၼ်း (သဲအင်းရွာ, Theainn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190209 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 927 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1195 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2122 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ  (အောင်သာရွာ, Aungthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193679 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 529 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1260 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တပႅတ်ႉသွႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈတပႅတ်ႉသွႆး  (တဘက်ဆွဲရွာ, Tabetswea) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပႅတ်ႉသွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190797 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3777 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4129 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
700
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:700
1300
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1300
မူင်ႇၵၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈမူင်ႇၵၢၼ်း  (မုန်ကန်းရွာ၊ Monkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူင်ႇၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191111 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 532 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 838 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1370 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵိသႃႇၵေႃးတမီႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႖႕၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
1299
1299
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1689
1689
1299
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1689
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1299
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1689
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1299
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1299
1689
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1689
ပေႃးဢၢႆႇယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပေႃးဢၢႆႇယူဝ်း  (ပေါအိုင်ရိုးရွာ၊ Pawaingyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192931 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1691 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျူဝ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တပျေႇတွင်း
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉၵူင်း  (မြို့ကုန်းရွာ, Myokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190925 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3667 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4318 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7985 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဢၢႆႇယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵိူတ်ႇလဵင်ႉႁၼ်ၼႃႈ
ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ တႄႇသၼ်ႇထေႇၼႂ်းၵူင်တွင်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႁႃႇမႃႇယႃႇတေႇဝီႇသေ ပေႃးထူၼ်ႈသိပ်းလိူၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈမႄႈမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်းမိူင်းတေႇဝတႁ တီႈၸဝ်ႈပေႃႈၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်သုတ်ႉထေႃးတၼၵေႃႈ ၸွမ်းပၼ်ၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းၶၢင်းႁူဝ်သေ ၶပ်းၶိုင်ပၼ်လေႃႉမႃႉ ဢၼ်မႃႉယၢင်းပႅတ်ႇတူဝ် ၸၼ်လၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ပၼ်တႃႇၵႂႃႇမႃးငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈၼၢင်းမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၶိုၼ်ႈၶီႇၼိူဝ်ဝေႃးသေ တႃႇသိုပ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ဝႆႉပၼ်ၸွမ်းၽွင်းမိူင်း ၸိူင်ႉၼၢင်းၽူႈၸမ်တူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၶိုၼ်းၶဝ်ႈမိူဝ်းဝဵင်းလူင် ၵပိလဝတ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ တေႇဝတႁလႄႈ မိူင်းၵပိလဝတ်ႉၼႆႉ သူၼ်ပႃႇမႆႉပဝ်းလူင် လုပ်ႇပိၼီႇၵေႃႈ မွၵ်ႇပဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ် ပေႃးၵီႈလွၼ်ႉတဵမ်တူၼ်ႈသေ ႁၢင်ႈလီဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမႄႈမႃႇယႃႇတေႇဝီႇၼႆႉ ၽႅဝ်ႇၵႂႃႇတီႈၼႂ်းသူၼ်လုမ်ႇပိၼီႇသေ ပေႃးဝႃႈမုင်ႈႁၼ်တူၼ်ႈမႆႉပဝ်း ဢၼ်မွၵ်ႇပဝ်းၶဝ် ပေႃးၵီႈလွၼ်ႉတဵမ်တူၼ်ႈမၼ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လူင်းဝေႃးမႃးသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလူင်ထိူၼ်ပႃႇမႆႉပဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းဢၼ်တိုၵ်ႉပၼ်ႇဢႅဝ်ႇၸွမ်းၼႂ်းသူၼ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်းတိုၵ်ႉၼူဝ်ႇဢဝ်ၵိင်ႇမႆႉပဝ်းၵိင်ႇၼိုင်ႈ လူမ်းၵမ်ႇမၸ ၼႂ်းၵူင်တွင်ႉ တူင်ႉမႃး/ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵူၼ်းၸွႆႈလႄႈ ၽူႈၵႅမ်တူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးၵင်ႈယင်ပၼ်ၽႃႈၵင်ႈ လွမ်ႉႁွပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၼႃးမႃႇယႃႇတေႇဝီႇသေ ၵႂႃႇယမ်တူဝ်ပႂ်ႉဝႆႉ တီႈႁၢပ်ႉၵႆၵႆၸဝ်ႈၼၢင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼၢင်းလုမ်းလၢင်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးလုမ်းလႃးပၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၸဝ်ႈၼၢင်းမႃႇယႃႇတေႇဝီႇ ၸင်ႇၵိူတ်ႇလဵင်ႉႁၼ်ၼႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈႁဝ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢၼ်ပဵၼ် ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်း ၵူင်တွင်ႉမႄႈယဝ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ယၢင်ႈတိၼ်ၵႂႃႇၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇသေ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇဝႃႈၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ (႑) ဢၵ်ၵေႃႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ (ၵဝ်ၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလေႃးၵ) (႒) ꩡိတ်ꩪေႃးႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ (ၵဝ်ၼႆႉ ၶႅၼ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလ​ေႃးၵ) (႓) 'သိတ်ꩪေႃႁမသ်မိ လေႃၵသ်သ'' (ၵဝ်ၼႆႉ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလေႃးၵ) ပဵၼ်ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်တူၵ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလီတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈသင်ပႃးၼႆၸိုင် ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်တွၼ်ႉယၢမ်ႈထႅမ်ပႃႇရမီႇသိပ်းပိူင် ပေႃးမိူၼ်ၼင်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႇၼၼ်လႄႈ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်၊ ၶႅၼ်ႇတွၼ်းလိူဝ်၊ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်ၵူၼ်း၊ ၽီလႄႈ သၢင်ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈဝႃႈ - (႔) ဢယ မၼ်တိမႃ ꩡႃတ (ပတိသၼ်ႇထေႇဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း) (႕) 'ၼၼ်ထိ ၻႃၼိ ပုၼꧤဝေႃတိ'' (ဢမ်ႇပဵၼ်ၽဝထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ) ၶၼ်ပၢၵ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းသတ်ႉၸႃႇ ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
247
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:247
မိၼ်းတတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ (မင်းတပ်မြို့, Mindat) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းတတ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၵၢၼ်ႇ  (မင်းကန်ရွာ, Thayetkan(Minkan)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190140 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 842 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 947 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢိၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵျွႆးၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇတေႃး  (အင်တောရွာ၊ Intaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192001 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 461 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 597 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1058 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ယေႇၼီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းယေႇၼီႇ (ရေနီမြို့ ; Yae Ni) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ ဢၼ်မီးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယေႇတႃႇသျေႇ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈသေ ထိုင်ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 24 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈပူင် ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း မၢႆလိၵ်ႈ 961/2016 သေ ဢဝ်ဢိူင်ႇယေႇၼီႇၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၼီႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ 4 ပွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယေး၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈယေး (, Wan Yay, ဝမ်ယေး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
699
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတီးၵူင်း  (သီးကုန်းရွာ၊ Theekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192550 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1581 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1981 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3562 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ထၢၼ်းꩡိၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းꩡိၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)  (ထန်းဇင် (တောင်)ရွာ, Htanzin(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၷႂႃႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191640 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၷႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2349 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5019 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၼွင်ဝွႆ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ဝွႆ  (နှောင်ဝှယ်ရွာ၊ Hnaunghwei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလွင်းၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190360 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလွင်းၸိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 450 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 414 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 864 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီး  (ညောင်အုပ်ဖီးရွာ, Nyaungokehpee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194595 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3549 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3929 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7478 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
သွၵ်ႉဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၵုင်းသႃႇ (လၢင်းၶိူဝ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းသႃႇ (လၢင်းၶိူဝ်း) (Kungsaa,, ကုန်းဆာ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
246
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:246
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၽွင်းတေႃး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192930 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1691 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵမ်းပႃးၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵမ်းပႃးၼီႇ  (ကမ္ဘားနီရွာ၊ Kanbarni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းပႃးၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192365 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းပႃးၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 857 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1537 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၽွင်းတေႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵမ်းပႃးၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တိၼ်ႇပျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇပျုၼ်း  (သင်ပြွန်းရွာ, Thinpyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191295 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2825 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4877 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1688
1688
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1688
သူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇ  (ရွှေစစ်သည်ရွာ, Shwesitthi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193675 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 529 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1260 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တပျေႇတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢေး  (အေးရွာ, Aye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190926 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3667 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4318 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7985 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵျီးပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တႄးဢိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျီးပိၼ်ႇတႃႇ (ကျီးပင်သာရွာ, Kyeepinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190210 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 927 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1195 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2122 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
1298
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1298
ၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ (ကန်ပက်လက်မြို့နယ်, Kanpetlet Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းတတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉယဝ်ႉ။
698
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
245
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွႆးတလိၼ်းယႂႃႇဢူဝ်ႇ (ႁွင်ႉ) သူၺ်ႇၵူၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးတလိၼ်းယႂႃႇဢူဝ်ႇ (ႁွင်ႇ) သူၺ်ႇၵူၵ်ႉၵၢၼ်ႇ  (ကျွဲတလင်းရွာအို (ခေါ်) ရွှေကုတ်ကန်ရွာ၊ Kywetalinywarthit(A)Shwekokekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႄးတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192027 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႄးတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1636 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3769 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵျွႆးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵၢၼ်ႇ  (ကျွဲကန်ရွာ၊ Kywekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192000 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 461 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 597 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1058 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1687
1687
ပေႇထႃႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပေႇထႃႇၼီႇ  (ဗေဌာနီရွာ၊ Bayhtarni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလွင်းၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 220067 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလွင်းၸိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 450 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 414 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 864 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1687
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပေႇထႃႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1687
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွႆးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1687
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1687
မျူဝ်ႉလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉလႃႉ  (မြို့လှရွာ၊ Myohla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192548 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1581 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1981 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3562 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉဢူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဢူဝ်း  (ကျောက်အိုးရွာ, Kyaukoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194628 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1822 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2072 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3894 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျူဝ်ႉလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵျွၵ်ႉဢူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
တွင်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၶျၢၼ်ႇ  (တောင်ခြံရွာ, Taungchan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189982 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉတေႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 775 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 765 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1540 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1297
1297
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1297
244
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:244
တဢူင်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈတဢူင်ႇ (တူၵ်း)  (တအုံ (အနောက်)ရွာ, Taohn(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတဢူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190793 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1017 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2248 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၼႃးၼမ်ႉႁူး၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၼမ်ႉႁူး (, Nar Nam Hu, နားနမ့်ဟူး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ ; (ကုန်းကြမ်းမြို့), (Konkyan), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1932
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တိတ်ႉယူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉယူင်ႇ  (သစ်ရုံရွာ, Thityon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191280 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိတ်ႉယူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1006 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1202 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2208 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယေႇၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၽျူႇ  (ရေဖြူရွာ၊ Yaehpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192928 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽွင်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1691 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
697
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သဲအင်း
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ (အောင်ချမ်းသာရွာ, Aungchanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190211 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 927 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1195 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2122 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
697
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႅၵ်ႉၵလ၊ ဝဵင်း
ပထဝီႇ
မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 55 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 84 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 94 တီႇၵရီႇ 35 မိတ်ႉၼိတ်ႉ 32 ၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈယၢဝ်း တၢင်းဢွၵ်ႇတၢင်းတူၵ်း မီး (1.5) လၵ်း သေ ၼႃႈယၢဝ်း ႁွင်ႇတေႃႇၸၢၼ်း မီး (1) လၵ်းယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇတၢင်းၵႂၢင်း မီး 6.72 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလ ၼႆ့ မီးဝႆႉတီႈသုင် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ (13.38)ထတ်းယဝ်ႉ။
697
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႅၵ်ႉၵလ၊ ဝဵင်း
လႅၼ်လိၼ်
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလၼႆႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈၵတိတ်ႉပိၼ်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈတၵေႃးၵၼူၵ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ဝၢၼ်ႈမႅၵ်ႉၵပိၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းသမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉတင်း ဝၢၼ်ႈၶမုၼ်ႇၵၢၼ်ႇၵျီႈ သေ ၽၢႆႇႁွင်ႉသမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ဝၢၼ်ႈမုတု ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
697
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႅၵ်ႉၵလ၊ ဝဵင်း
ၼႃႈလိၼ်
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလၼႆ့ မီးဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်း လႄႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
697
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:697
တႅၵ်ႉၵလ၊ ဝဵင်း
ၼမ်ႉ
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵဝ ၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၼမ်ႉၸဵမ်း ၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈၵၢမ်ႇဢွင်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈတၢၼ်ႇတိၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တီႈဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵူင်းသေ လႆႈၶဝ်ႈတီႈ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလယဝ်ႉ လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈသႄႇမယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႄႈသင်၊ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလယဝ်ႉ လႆႈၸူး ဝဵင်းၶယၢၼ်း ယၢၼ် (30) လၵ်းသေ လႆၶဝ်ႈၼႂ်းႁွင်ႈၸဵင်းလၢၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁွင်ႈ၊ မႄႈၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၺ်းလႆႈၼမ်ႉ တႄႇဢဝ်ၶၢဝ်းၽူၼ် တေႃႇ ႁူဝ်လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၵူၺ်းသေ ပေႃးဝႃႈ ထိုင်ၶၢဝ်းႁႅင်ႈမႃး ၼမ်ႉႁႅင်ႈသေ ဢဝ်ၸႂ်ႉႁဵတ်းပဵၼ်တၢင်းၵႃးျဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး လႆႈၼမ်ႉဝၢၼ်သေ ပေႃးၶၢဝ်ႈမႆႈမႃးတႄႉ လုၵ်ႉတီႈႁွင်ႈၸဵင်းလၢၼ်း (30)လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးသၢႆငၢႆ ၸၢင်ႈလႆႈၼမ်ႉဝၢၼ်ယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉမႆႈႁွၼ်ႉမိုၵ်းယမ်းသေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး (40 C) သေ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး (14 C)ယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈမႆႉ ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇသၽႃႇဝ
တီႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလၼႆႉ မီးဝႆႉ တူၼ်ႈမႆႉၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇသၽႃႇဝမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မႆႉၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ၊ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ၊ တူၼ်ႈသပေႇ၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢုၼ်၊ တူၼ်ႈထၢၼ်၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈ၊ တူၼ်ႈၸဵင်ႇပၢၼ်း၊ တူၼ်ႈမွၵ်ႇၸလီ၊ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼပႄးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼပႄးပိၼ်ႇ  (နဘဲပင်ရွာ, Nabepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189983 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉတေႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 775 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 765 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1540 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢၢႆႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႉၵျီး  (အိုင့်ကြီးရွာ၊ Aintgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမ်ႇမ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192316 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵမ်ႇမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1670 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3716 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တပျေႇတွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတွင်း  (သပြေတောင်းရွာ, Thapyaytaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190923 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3667 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4318 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7985 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵျွႆးတလိၼ်းယႂႃႇဢူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈႈၵျွႆးတလိၼ်းယႂႃႇဢူဝ်ႇ  (ကျွဲတလင်းရွာအို၊ Kywetalinywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႄးတီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192026 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႄးတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1636 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3769 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1296
1296
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
243
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1296
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
243
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1296
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1296
243
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:243
1686
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1686
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းမၢၼ်းတလေး - လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်မွၵ်ႈ (7) လၵ်း။ တႄႇၵေႃႇတင်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1899 (ပီႊတႆး ႑႙႙႓ ၼီႈ) သေယဝ်ႈတူဝ်ၼႂ်းပီႊၶရိတ်ႉ 1900 (ပီႊတႆး ႑႙႙႔ ၼီႈ)။ ၸင်ႇတႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1903 (ပီႊတႆး ႑႙႙႗ ၼီႈ)။ ပဵၼ်ၶူဝ် ဢၼ်ၵၢႆႇဝႆႉၼႂ်းၵႄႈၵၢင် လၢၼ်းၽႃၸၼ်းသွင်ၽၢႆႇၼႂ်းႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 300 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵေႃႈသၢင်ႈဝႆႉၼႂ်းႁိမ်းႁွမ်း ႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ၶေႃႈမုၼ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
တၢင်းယၢဝ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ မီးထိုင် 2,260 ထတ်း။ တၢင်းသုင်ၶူဝ်ၵိုတ်ႈသမ်ႉ လုၵ်ႉတၢင်းၼိူဝ် တႅၵ်ႈလူင်းၽႅဝ် ၽိဝ်ၼမ်ႉႁွင်ႈတၢင်းတႂ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် မီးထိုင် 1,100 ထတ်း။ ၶိူင်ႈၵေႃႈသၢင်ႈသမ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလဵၵ်း ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်း 4,300 တၼ်ႇလႄႈ လဵၵ်းမႆႇၼႃးမွၵ်ႈၼိုင်ႈလၢၼ်ႉ (1,000,000) လူၼ်ႈသေ ၵေႃႈသၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ လူၼ်ႈလဵၵ်းလူင် ယၢဝ်း 120 ထတ်း (10) လူၼ်ႈ၊ လူၼ်ႈလဵၵ်းလူင် ယၢဝ်း 60 ထတ်း (16) လူၼ်ႈလႄႈ သဝ်တုမ်လဵၵ်း (16) သဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၶူဝ်ဢၼ်သုင်သုတ်း ထီႉသွင်လႄႈ ၸင်ႇပေႃးၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1897 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ယိုင်းဢၢၼ်းတႃႇသၢင်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) - ဝၢၼ်ႈမေႃႇသေ သမ်ႉၶႂ်ႈသိုပ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈပႃး သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ - ၵုၼ်လူင်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇတႄႇၵေႃႇသၢင်ႈ တီႈႁူၺ်ႈၵိုတ်ႈၼႆႉဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ မီးၼႂ်းၵႄႈသဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ - ၵုၼ်လူင် ဢၼ်ၵႆယၢၼ်တင်း တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ် လၵ်းမၢႆ ၄၆၃/၀-၉ ။ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ လ ၶမ်ႇပၼီႇၾၢႆႇၵေႃႇၵၢႆႇ ပိၼ်ႇသီႇဝီးၼီးယႃးလႄႈ မေႇရီႇလၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၶဝ်မႃးၵေႃႈသၢင်ႈပၼ်။ ၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈတင်းမူတ်း တူၵ်းမႅၼ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႊ 1,698,200 ၵျၢပ်ႈ။
ၶိုၼ်းမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈ
ဝၢႆးသေမိူင်းမၢၼ်ႊလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶမ်ႇပၼီႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယိူင်းဢၢၼ်းတေမႃးမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉသေတႃႉ ၵွပ်ႈၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇ တေတူၵ်းမႅၼ်ႈငိုၼ်းၼမ်လႄႈ လႆႈၵိုတ်းယင်ႉၵႂႃႇ။ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူတ်ႉလဵၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသေ မူၼ်ႉမႄးၸွမ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄးၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 1948၊ လိူၼ်မေႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉၶူဝ်ၵေႃႇၵၢႆႇ တႃႇဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵႂႃႇမႃးယၢပ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1951 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼႆႉ ထိုင်ယၢမ်းတေႃႈလဵဝ် တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶူဝ်လူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇဝႆႉၼိူဝ်ၵမ်ႇၽႃႇသေ ပဵၼ်ၶူဝ်လဵၵ်းဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမျႅၼ်ႇမႃႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၶူဝ် ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶူၺ်းယူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၶူၺ်းယူၵ်ႉ  (ခွေးရုပ်ရွာ, Khwayyoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194509 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1255 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1223 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2478 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၶူးမေႃတႆးၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ (8)ၶူပ်ႇ၊ ၶိုၼ်ႈယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)ဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉ ၼွင်ၶဝ်ႈလၢမ်၊ ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇဝႃႇၼိုင်ႈ ၼုင်ႈသၢင်ႇသေ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵေႃးလိယ ၼႆယဝ်ႉ၊ မူိဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈထူၼ်ႈတဵမ်သၢဝ်းယဝ်ႉ ၶဝ်ႈသိမ်ႇ ပဵၼ်ၸၢင်း၊ ႁဵၼ်ဢဝ်တၢင်းမေႃတီႈၸဝ်ႈၶူးလူင်သေ ပေႃးယဝ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈထႅင်ႈတီႈ ၸဝ်ႈတူၼ် ၶူးလူင်ဝတ်ႉၼႃးဢိင်ႇ။ ၵႃႈပဵၼ်ထမ်းတႆး၊ ထမ်းယူၼ်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈလႆႈမူတ်းယဝ်ႉ၊ တႃႇၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ သတ်ႉတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ ထမ်းပိတၵတ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇဝတ်ႉၽွင်ႇတေႃႇဢူး ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ပေႃး သုတ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇၶၢႆႉလူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉ (မိၼ်းဝၼ်ႇတိူၵ်ႈ) တီႈတူိင်းတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်း တလေး) လႆႈဝႃႇၼိုင်ႈ၊ ဢွၵ်ႇႁႅင်ႈမႃး ၽွင်းလိူၼ်သၢမ် ပိူၼ်ႈႁဵတ်းပွႆး ထၢမ်-တွပ်ႇ လိၵ်ႈလႄႈၸဝ်ႈ တွပ်ႇလႆႈထိၼိုင်ႈ၊ ၶႅမ်ႉလီတွၼ်းပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မင်းတုင်း ပေႃးတွၼ်ႈသူး သေယွၼ်း ႁဵတ်းပေႃႈဢွၵ်ႇၸဝ်ႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႊလဵဝ်ၵၼ် ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ပႃႈၵျွင်းသႅင် ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ မီးၵူၼ်းၸွမ်းၽိတ်ႈပၢင်းၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းမိူဝ်းမိူင်းပၼ်ႇသေ ပေႃးၸဝ်ႈၽႅဝ်ယဝ်ႉ လႆႈလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်တင်းမႄႈလၢႆႊၵမ်းၵွႆးသေ၊ ပႃႈၵျွင်း သႅင်ၵေႃႈ ပူတ်းၸႂ်လပ်းတႃ လိုမ်းမိူင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ၸင်ႇၼႆႉၸဝ်ႈလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ(သုတ်ႉတ မိူင်းပၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ်- သုတ်ႉတ ၵေႃးလီႇ)ၼၼ်ႉလူႇၸွမ်းမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ပပ်ႉၼႆႉမီးမႃးတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းဢွၵ်ႇဢႅဝ်ႇ ၸွတ်ႇၸေးၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁဝ်း လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလၢႆႊသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်လႄႈ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ၊ တေႇ ၼႃႈႁိူၼ်းယူႇတီႈ “ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၶႃၵႂၢႆး’’ ၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇ။ ပေႃးၶၢဝ်းႁႅင်ႈမႃႈၸဝ်ႈသိုပ်ႇဢွၵ်ႇႁႃတႅမ်ႈ လိၵ်ႈသေ၊ ၶၢဝ်းႁုိဝ်ႉသမ်ႉၶိုၼ်းယူႇတီႈႁိူၼ်းႁဵတ်းၼၼ်တေႃႇထဝ်ႈ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
ၸဝ်ႈလႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ ၽွင်းဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(73)ပီႊ မိူဝ်ႈပီႊတႆး-2035 ၼီႈ (ပီႊၶရဵတ်ႈ1896)၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ(15) ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ်တၢမ်းၶမ်ႈ တီႈ ႁိူၼ်းၸဝ်ႈ “ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၶႃၵႂၢႆး’’ႁိမ်းဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ
တင်းသဵင်ႈ မီး(200)လိူဝ်ꧦ၊ တီႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မီးၼမ်သုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းပူႇႁဵင်သေႃးၸိင်ႇ၊ ပွၵ်ႉၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈႁုင်း၊ ၵဵင်းတွင်းယဝ်ႉ။
ပိူင်ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ ပၢႆးလိၼ်
ပိူင် ၵူဝ်ႇဢေႃးတိၼဵတ်ႉ ပၢႆးလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ပိူင်ဢိင်ဢၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ပၢႆးလိၼ် (Geographic coordinate system) ၼႆႉ ပဵၼ် ပိူင်ဢိင်ဢၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ဢၼ်ပဵꧣ် ပဵၼ်မၢႆ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ဢွင်ႈတီႈၵူႈတီႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်ႉ တူဝ်လိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁၢင်ႈတၢင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
696
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:696
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တမႃႇၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇ  (ဆည်ရွာ, Se) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194631 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1822 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2072 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3894 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢေႇပရႄႇ 2001
(26) ဝၼ်း
5
တွင်ႇၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵျုၼ်း  (တောင်ကျွန်းရွာ, Taungkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃႇပွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191307 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႃႇပွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3553 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4512 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8065 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ထၢၼ်းꩡိၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းꩡိၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (ထန်းဇင် (မြောက်)ရွာ), Htanzin(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၷႂႃႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191641 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၷႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2349 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5019 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ  (ကန်သာရွာ၊ Kanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယိၼ်ႇၵၢတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192673 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယိၼ်ႇၵၢတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1885 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2132 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4017 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တွၵ်ႇတိူဝ်ႇဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇ
{{Infobox officeholder • Bombay Province (1947-50) The Viscount Wavell (present-day Bhim Janmabhoomi, Dr. Ambedkar Nagar, Indore district, Madhya Pradesh, ဢိၼ်းတီးယႃး) {{*}} Scheduled Castes Federation {{•}} 26 Alipur road, Dr. Ambedkar National Memorial, ၼိဝ်းတေႇလီႇ
University of Mumbai (B.A., M.A.)
Columbia University (M.A., PhD)
London School of Economics (M.Sc., D.Sc.)
Gray's Inn (Barrister-at-Law) Drafting Constitution of India Dalit Buddhist movement (posthumously in 1990) }} ၸိုဝ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ မၼ်းတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၿီမရႃႇဢူဝ်ႇရၢမ်ႇၵျိ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇ ၼႆသေ ပဵၼ်ၽူႈ ထတ်းသိၼ်၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပၢႆးမိူင်း၊ ၽူႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ၻသ်သၼ၊ ၽူႈမီး ၸႂ်မေႃဝူၼ်ႉ၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ လွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႇမီး၊ ပဵၼ်ၽူႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်းမႄး ပူၵ်းတင်ႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ လွင်ႈၽၢႆႇတႅမ်ႈ ဢုပတေႇ ပိူင်မိူင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ တီႈၼႂ်း မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁႃႇ ။ ဝၢႆးမႃး ၶိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်း လီႁင်ႈ လီဢဵတ်ႇသဵတ်ႇၼႆသေ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇၶႂ်ႈယိပ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈတိူဝ်ႉၶဝ်။
မၼ်းၸၢႆးၼႆႉ လႆႈၵိူတ်ႇမႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵႄႈၶိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ သၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈ ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽႄထၢၼ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း (ၶိူဝ်းၸဝ်ႈ၊ ၶိူဝ်းပုၼ်ႇၼႃး၊ ၶိူဝ်းသထေး၊ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၽၢၼ်)ၼၼ်ႉ တင်းပိုၵ်းယူႇ။ ပုၼ်ႈတႃႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸၼ်ႉတႅမ်ႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇလီထီႉတိူဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢွၼ်ဢဝ်ၸိူဝ်းၶဝ် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်သႅၼ်မၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၼႆသေတႃႉ မၼ်းတႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ။
1918 မၼ်းလႆႈဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်ႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပႃႇမွၵ်ႉၶႃႉ တမ်ႈတီႈ (Sydenham Collage) ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသေ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်တႄႉတႄႉ။ တင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်လီတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပႃႇမွၵ်ႇၶ ၶူးသွၼ်လူင် မၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇပၼ်မၼ်း ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵွၵ်းၼမ်ႉၶဝ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵွၵ်းသုၼ်ႇတူဝ် ႁင်းၵူၺ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ (ႁိၼ်ႇတူႇ ၸိူဝ်းၶဝ်ထိုဝ်တူဝ်ၶဝ်ဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၶိူဝ်းၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉၶဝ် ႁူဝ်ၶႅင်သေ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇႁူမ်ႈ ၵွၵ်းၼမ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႇၶဝ်ႈ ၸိူဝ်းၵူၼ်း ၸၼ်ႉတႅမ်ႇ)။
ၶဝ်ႈပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉ
မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈမီး ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁႃ တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ၵူႈပိူင်ယူႇ။ ၽႃႇသႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူႈပိူင်ပိူင်ၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်း၊ ဝႃႇတမၢၵ်ႉၸ်ၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်း လႆႈမႃး လူႁၼ် တူၺ်းၺႃး ပိတၵၢတ်ႈ ထမ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ မၼ်းၶဝ်ႈၸႂ်ၵႂႃႇ တႄႉတႄႉယူႇ။ မိူဝ်ႈ 1935 လိူၼ် ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 13 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တွၵ်ႇတိူဝ်ႇဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇ Dr. Ambedkar ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ႁတ်းꧦႁၢၼ်ꧦဝႃႈ " ၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၵိူတ်ႇမႃးဢေႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈၵဝ်ၶႃႈ တေဢမ်ႇတၢႆၸိူင်ႉၼင် ႁိၼ်ႇတူႇ။ ၵွပ်ႈသင် ပေႃးၼႆၸိုင် ပဵၼ်လူၺ်ႈ ၵွပ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်း ၼႂ်းၸႂ်ၶႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႇ" ၼႆသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈမၼ်း ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ ၽႃႇသႃႇႁိၼ်ႇတူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇ သိၵ်ႉၶ်၊ ၽႃႇသႃႇ ဢိတ်ႉသလၢမ်ႇ၊ ၽႃႇသႃႇၶရိယၢၼ်ႇ ၶဝ်ၵေႃႈ မႃးႁွင်ႉမၼ်း ၵမ်းလဵဝ် ႁႂ်ႈမၼ်း ၶဝ်ႈၼႂ်း ၽႃႇသႃႇၶဝ်ၼႆယူႇ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်းၶမ်း ၶူဝ်းၶွင် တင်းၼမ်သေ တေၵုမ်ႉၸွႆႈမၼ်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းၸွမ်းလင်မၼ်း ၼႆသေ မႃးႁူၺ်း မၼ်းယဝ်ႉ။ တွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထဵင်ပႅတ်ႈ လွင်ႈပိူၼ်ႈႁူၺ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉသင် ပေႃးဝႃႈၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼႂ်းၸႂ်ၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉ ၽြႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇ ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈမျၢတ်ႈသၢမ်ပိူင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်း တီႈတႂ်ႈၼႆႉ ၼႄပၼ် လွင်ႈတွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇ ယုမ်ႇယမ် ၶဝ်ႈၸႂ် ၼိူဝ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆ ထၢင်ႇၸႅင်ႈယူႇ။ "ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးတႅၵ်ႈတူၺ်းတင်း ၽူႈဢွၼ်ႇႁူဝ် ၽႃႇသႃႇတၢင်ၸိူဝ်းၸိုင် ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ မီးဝႆႉလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပိူင်ၼိုင်ႈယူႇ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယေႇသူႉတႄႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် လုၵ်ႈၽြႃးထႃႇဝရၼႆယဝ်ႉ။ မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉတႄႉ လၢတ်ႈလိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢိတ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် တမၢၼ်ႇ (ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽြႃး) ၵေႃႉၸႂ်ႉမၼ်းမႃး မိူင်းၵူၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၶရိတ်ႉသျၼႃးတႄႉ သမ်ႉၶႅၼ်း လၢတ်ႈလိူဝ်တွၼ်းသေ ယေႇသူႉလႄႈ မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ မၼ်းဝႃႈမၼ်းပဵၼ် ၽြႃးၼိူဝ်ၽြႃးတင်းသဵင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈၵူၺ်းဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽူႈမျၢတ်ႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၼႆၵူၺ်း။ လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၽြႃး သူႇၼၼ်ႉ၊ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၽြႃးသူႇၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈတေႃႈဢမ်ႇဝႃႈ။ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၽဝၵူၼ်း သေၵိူတ်ႇမႃး။ ယူႇသဝ်းသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူၼ်းသေ တြႃးဢၼ်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ႁေႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁေႃးၵႂႃႇၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၵူၺ်း။ ၸိူဝ်းယေႇသူႉ၊ မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉၶဝ်တႄႉ ၶဝ်ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၽူတ်ႇ (ကယ်တင်ရှင်) ၼႆယဝ်ႉ။ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈမႃး ပၼ်တၢင်းႁူႉ တမ်ႈတီႈပိူၼ်ႈ ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈသင် မၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ
ၵွပ်ႈသင် မၼ်းၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် တေလႆႈဝႃႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးမၼုတ်ႉသၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ ဢၼ်မၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉႁႃႁၼ် ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်ႈတႄႉ မီးဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၸိူဝ်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်း တဵၵ်းတဵင် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်းၵေႃႉ (ၸိူင်ႉၼင်ႇမၼ်း)ၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၶဝ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉမႃးသေ ပိူၼ်ႈတေ ဢထမ်ႇမ ၸႂ်ႉၶဝ်ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ ဝႃႇတပုတ်ႉထယူႇ။ ယွၼ်ႉၶဝ် ဢမ်ႇၸုၼ်ႉလႆႈလႄႈ ပိူၼ်ႈၸင်ႇဢမ်ႇဢဝ်ၶဝ် ၶဝ်ႈၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းသေ ဢမ်ႇႁဵတ်းၵေႃႉၶဝ်လႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး လႆႈပဵၼ်မႃႈၽဝႃႉ ဢၼ်ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉၶဝ်သေ ပဵၼ်ၵႂႃႇ ၸၢတ်ႈထၢၼ်ႈတႅမ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ပပ်ႉၼႄဝႃႈ လွင်ႈၸိူဝ်းၶဝ် ၵူၼ်းၽၢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ် လႆႈပဵၼ်မႃး ၽူႈၶၢမ်ႇတဵၵ်းတဵင်ၼႆယူႇ။ 1950 မၼ်းၸင်ႇ တႅပ်းတတ်းၸႂ်မၼ်းသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေၶိုၼ်းမႄးပူၵ်းတင်ႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ၼႆယူႇ။ တမ်ႈတီႈ ၶေႃႈပူင်သွၼ်မၼ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ပပ်ႉဢၼ်မၼ်း တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင် မၼ်းသင်ႇသွၼ် ပၼ်သတိဝႃႈ ႁႂ်ႈၸိူဝ်းတပႄးမၼ်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလီꧦယူႇ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၶေႃႈဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သင်ႇသွၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း တေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်လႆႈ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ၵူၼ်းၶူင်းၵၢင် ၼႆယဝ်ႉ။ 1962 လိူၼ်မေႇ 12 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းပွႆႇသဵင် ၿီႇၿီႇၸီႇ၊ ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဝႃႈ "ၵွပ်ႈသင် မၼ်းလႆႈၸႂ်ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ"ၼႆယူႇ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ
ၽႃႇသႃႇ
ၽႃႇသႃႇတြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်း လႆႈယူႇသဝ်း သိုပ်ႇမီးၸႂ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇ ၽႃႇသႃႇတြႃး။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၽႃႇသႃႇ ၵေႃႉၽူႈဢၼ်ႁေႃးတြႃးသေ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄထၢၼ်ႈၵူၼ်း၊ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်၊ ၶိူဝ်းၵူၼ်း၊ ၸၼ်ႉတႅမ်ႇ၊ ၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ ၵူၺ်းမီးၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1956၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 14 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႇမွၵ်ႉၶတွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ဢဝ် တပႄးမၼ်း ႁႃႈသႅၼ်ၵေႃႉသေ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉ ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉမုၼ်းယႂ်ႇ လိုဝ်းႁူင်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉပူၵ်းတင်ႈ မိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢဝ်ထမ်းတြႃး ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ႁူၺ်းဢဝ် ၵူၼ်းတင်းၼမ် ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၼႆယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းဢွၼ်ႁူဝ် ပႃႇမွၵ်ႉၶ တွၵ်ႇတိူဝ်ႇဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇသေ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼႆႉ တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇ ပိူၼ်ႈမၢင်ပႅတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမီး ဢူမုၼ်သိၵ်ႈၶႃႇမႃးသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပဵၼ်မႃးၸုမ်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ပၢႆးမိူင်းလူင်ၸုမ်းၼိုင်ႈယူႇ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇ သုတ်းမုၼ်
တွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ဢႅမ်ႇပေႇတၵႃႇၼႆ့ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ ထမ်းၸဝ်ႈ ယဝ်ႉ သၢမ်ဝၼ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 1965 လိူၼ်ၻီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ (6) ဝၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ သုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းမၼ်း တီႈဝဵင်းၼိဝ်းတေႇလီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်မၼ်း သင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ ပွႆးတိုၵ်း ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ လႆႈၶိုၼ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းႁဝ်းၵူၺ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category