ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆႊၼ်
ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆႊၼ် ပဵၼ်ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ(ၶရိသ်ႉထဵၼ်ႊ)ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၽူႈၸိုဝ်ႈ- ဝႃႊလႅၼ်ႊ ထိၼသ်ႊ(Priest Valentinous) ဝႆႉၼိူဝ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉၵၼ်(မၢဝ်ႇသၢဝ်ၵူႈႁၵ်ႉၵၼ်) မိူဝ်ႈပူၼ်ႉ မႃးမွၵ်ႈပီၶရိသ်ႊတ် 270 ၼီႈၼၼ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၵရိၵ်ႊၸဝ်ႈၶလေႃးတိဢုသ်ႊ(Cluadius) တူၼ် ထူၼ်ႈ (2) မိူင်းၵရိၸ်ႊႁၢမ်ႈမုၼ် ၸဝ်ႈၶရိသ်ႉတ်ၶဝ် ႁဵတ်းပၢင်ၵိၼ်ၶႅၵ်ႇၵူပ်ႉၵူႈပၼ်ၵူႈမၢဝ်ႇ သၢဝ် ၵွပ်ႈပဵၼ်ၽွင်းမီးသိုၵ်းသိူဝ်၊ ၵူဝ်ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းႁဵတ်း သိုၵ်း။ မုၼ်ၸဝ်ႈဝႃႊလႅၼ်ႊထိၼသ်ႊ သမ်ႉ လၵ်ႉႁဵတ်းပၼ်ပၢင်ၵိၼ်ၶႅၵ်ႇၵူႈမၢဝ်ႇသၢဝ်လႄႈၺႃးတူသ်ႈတၢမ်ႇတၢႆ။ မိူဝ်ႈၽွင်းယူႇၼႂ်းၶွၵ်ႈၶင်ၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈ ႁၵ်ႉမႅၼ်ႈလုၵ်ႈယိင်းလဝ်းၽူႈ ၵုမ်းၶွၵ်ႈၶင်ၵေႃႉၼိုင်ႈၸိုဝ်ႈ ၼၢင်းၵျူႊ လိဢႄႊ(Julie)သေ မိူဝ်ႈဝၼ်း ၶုၼ်ၵရိၸ်ႊၶဝ်ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆတီႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းတီႈ 14 လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ။ ဝၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈသင်ႇတၢႆတီႈၵေႃႉႁၵ်ႉမၼ်းၼၢင်းၵျူႊလိဢႄႊယဝ်ႉ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ဝႃႈ- ၵေႃႉႁၵ်ႉမႂ်း ဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆးၼ်(Valentine, your lover) ၼႆ။ ဝၢႆးမၼ်းတၢႆယဝ်ႉလၢႆသိပ်းပီ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢေးလူမၼ်း၊ ၼပ်ႉယမ်တၢင်း ႁၵ်ႉမၼ်း ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈဢဝ်ဝၼ်းဢၼ်မၼ်း တၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ(loving day or affectionate day)ၼႆသေ ဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်တၢင်း ႁၵ်ႉမၼ်းမႃး။ ယူႇမႃးဢၢၼ်ႇႁူဝ်သွင်ပၢၵ်ႇ ပီလိူဝ် မႃးၼႂ်း 21 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇၸဵင်ပီၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ်ယဵၼ်းမႃး ပဵၼ်ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ ၶွင်ၼုမ်ႇသၢဝ်တင်း လုမ်ႈၾႃႉၸိူင်ႉၼႆ။ ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉၼုမ်ႇသၢဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ပဵၼ်ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇသၢမ်ၶမ်ႈ။ ဝၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်း ဢၼ်ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၵဵင်းတွင်း ပူတ်းပႅတ်ႈသၢႆၸႂ်တၢႆၸွမ်းၵေႃႉႁၵ်ႉမၼ်းၼၢင်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇမိူင်းၵိုင်ၼႆ ၼၼ်ႉၵေႃႈၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ်တႆးႁဝ်း ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် လီႁူႉၸွမ်းယူႇ။ ၽူႈႁူႉၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ- လိူင်ႈၶုၼ်သၢမ် လေႃး ၼၢင်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇၼႆႉပဵၼ်တၢင်းႁၵ်ႉ ဢၼ် ၼႄလွင်ႈတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းတင်းယိင်း လႄႈၸၢႆးၼႂ်းၾိင်ႈၵူၼ်း(ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း) မိူဝ်ႈလိူၵ်ႈႁႃၵူႈႁူမ်ႈထူၺ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ-ၼႆ။ ဢႃးၸၢၼ်ၼၢင်းပၶွင်ႊ ၼိမ်ႈမႁေမိၼ်ႊ (ၸဝ်ႈပိုၼ်းထႆး) လၢတ်ႈဝႃႈ- ဝၼ်းလိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇသၢမ် ၶမ်ႈၼႆႉလီဢဝ်ပဵၼ် ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉၶွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ ၶုၼ်သၢမ်လေႃး+ ၼၢင်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇ သွင်မၢဝ်ႇသၢဝ်ၶဝ်ၵႂႃႇယူႇ။ ႁႂ်ႈတွင်းငၢႆႈၼႆႉယင်းလီႁွင်ႉဝႃႈ- ဝၼ်း ဢူဝ်ႈပဵမ်ႇ+ သၢမ်လေႃး (U Piam+Sarmlaw Day)ၼႆပွတ်းပွတ်းၵၼ်-ၼႆ။ ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆးၼ်(ၾရင်ႊ)တင်းဝၼ်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇသၢမ်လေႃး(တႆး) ပီပွင်းမၼ်းဢမ်ႇပၢႆႈပိူင်ႈၵၼ်။ သွင်ပၢၵ်ႇပီ ၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ၼပ်ႉဝႃႈပဵၼ်ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၼႆၵေႃႈယင်းတေလႆႈ။ ၵွႆးၵႃႈတၢႆယွၼ်ႉတၢင်း ႁၵ်ႉသေတႃႉ လွင်ႈတၢင်း ၶဝ်တၢႆဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ဝႃႊလႅၼ်ႊထိယသ်ႊ- ထုၵ်ႇတူသ်ႈတၢမ်ႇတၢႆ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈတၢႆယွၼ်ႉတၢင်း ႁၵ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ(မၢဝ်ႇၵွႆး တၢႆ သၢဝ်ဢမ်ႇတၢႆ)။ ၵွႆးယွၼ်ႉမၼ်းႁဵတ်းပၼ်တၢင်းႁၵ်ႉၵူႈ မၢဝ်ႇသၢဝ်ၶဝ်သေလၢႆႈထုၵ်ႇတူသ်ႈတၢမ်ႇတၢႆလႄႈ လူၺ်ႈ တၢင်းဢွမ်ႈယဝ်ႉလႆႈဝႃႈတၢႆယွၼ်ႉတၢင်းႁၵ်ႉ ၼႆယူႇ(ဢမ်ႇၸႂ်ႈယွၼ်ႉတၢင်းႁၵ်ႉတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ-ပဵၼ်တၢင်း ႁၵ်ႉပိူၼ်ႈ တၢင်ႇၵေႃႉ)။ ဢူဝ်ႈပဵမ်ႈ-သၢမ်လေႃး- တၢႆယွၼ်ႉတၢင်းႁၵ်ႉ လူၺ်ႈလၵ်းၵၢၼ်ၾိင်ႈၵူၼ်းမိပ်ႇငႅၼ်း။ တၢႆယွၼ်ႉတၢင်း ႁၵ်ႉဢၼ်ၸိုၼ်ႈ သႂ်တင်းၼုမ်ႇလႄႈသၢဝ် ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းႁၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းႁၵ်ႉပိူၼ်ႈ တၢင်ႇၵေႃႉ။ ၼႆႉၼႄဝႃႈပဵၼ် တၢင်းႁၵ်ႉဢၼ်တေႃႇသူႈ(သၢၼ်ၶတ်း)ၾိင်ႈၵူၼ်းမၢင်ယၢင်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇ မႅၼ်ႈၸွမ်းလၵ်းထမ်း(non-justice) ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ်မႄႈပိူင်(တူဝ်ယၢင်ႇ)တေႃႇသူႈ၊ ၵၢၼ်တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၼႂ်းၾိင်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉယိင်းတင်းၸၢႆးၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႆႉ မၼ်းၼႄဝႃႈဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉတႆး ၼၵ်းလိုၵ်ႉလိူဝ်သေဝၼ်း တင်း တၢင်းႁၵ်ႉလုမ်ႈၾႃႉတႄႉတႄႉ။ ၸွင်ႇပဵၼ်မႄႈပိူင်(တူဝ်ယၢင်ႇ)ၵၢၼ်သၢၼ်ၶတ်း(တေႃႇသူႈ) ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈႁိုဝ် ? ၸွင်ႇ(ပဵၼ် တူဝ်ယၢင်ႇ)လီယိူင်ႈႁိုဝ် ? ၵဵဝ်ႇတင်းလွင်ႈၼႆႉၶေႃႈဢၼ်လီဝူၼ်ႉတႄႉ တၢင်းဢၢၼ်းပၢႆးတိုၵ်းလီ၊ ၵွႆး တၢင်းႁဵတ်းလၢႆးတိုၵ်းၽိတ်းဝႆႉ။ ပၢႆးတိုၵ်း- ဢၢၼ်းတေႃႇသူႈၾိင်ႈၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈလၵ်းထမ်း။ ၾိင်ႈၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း၊ ဢမ်ႇတြႃးတေႃႇ ယိင်းၸၢႆးၼႂ်းၵၢၼ်လိူၵ်ႈၵူႈႁူမ်ႈၼႃႈႁိူၼ်း တႃယေး ပဵၵ်ႉဝႃႈယူႇၼႂ်းတႃၶၢႆႇမဵတ်ႉတႃႇယူႇၵေႃႈယႃႇ။ ၵွႆးၵေႃႈ လၢႆးတိုၵ်း သမ်ႉႁႅမ်တူဝ်တၢႆသၢၼ်ၶတ်း လူၺ်ႈႁၢမ်းသတိ ႁၢမ်းပၺ်ႇၺႃႇ၊ တၢင်ႇလၢႆးမီးတင်းၼမ်သမ်ႉဢမ်ႇႁႃႁႂ်ႈႁၼ်။ လၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆး မီးပၼ်ႁႃလႄႈဢမ်ႇႁႃလၢႆးၵႄႈလိတ်ႈသေႁႅမ်တူဝ်တၢႆလူၺ်ႈၼီပၼ်ႁႃ(ႁႅမ်တူဝ်တၢႆပၢႆႈပၼ်ႁႃ)၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တူဝ်ယၢင်ႇ(မႄႈပိူင်)ဢၼ်လီယိူင်ႈတႃႇၾိင်ႈၵူၼ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ(ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆးၼ်-ဝၼ်းဢူဝ်ႈပဵမ်ႇသၢမ်လေႃး)ၵူႈပီ ၶေႃႈ ဢၼ်ၸၢႆးၼုမ်ႇ-ယိင်းသၢဝ်ၶဝ်လီဝႄႈၵႆၵႆၼႆႉ- ပႆႇတၼ်းယင်ႇႁူႉၼမ်ႉၸႂ်ၵၼ်လႄႈ မွပ်ႈတူဝ်မွပ်ႈၸႂ် ႁႂ်ႈၵၼ်တင်းပိုၵ်း၊ ယွၼ်ႉတၢင်း ႁၵ်ႉလူႉပင်း(ဢူၵ်းႁၵ်း)ၵွႆးလႄႈ ႁႅမ်တူဝ်တၢႆၼႄၵၼ်(ၼႄလွင်ႈ ငိူဝ်ႈငႃႉ-လွင်ႈဢမ်ႇတဵမ်ပျႃးတူဝ်ၵဝ်ႇ)၊ ၵႂႃႇၸွမ်းႁႅမ် တၢႆၵေႃႉႁၵ်ႉၵဝ်ႇႁဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် မၢဝ်ႇသၢဝ် ၸူႉႁၵ်ႉၵဝ်ႇႁဝ်း ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ဢၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ်ၶဝ်လီမီးဝႆႉ ၼႂ်းတူဝ်ၼႂ်းၸႂ်၊ လီဢဝ် ၸွမ်းတိုဝ်းၸွမ်းယူႇတႃႇသေႇၼႆႉသမ်ႉ- မီးသတိ(ဢမ်ႇလူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်း)၊ မီးဝိရိယ (ဢမ်ႇ ယူႇ မဝ်ၵိၼ်မၢင်)၊ မီးသမႃႇထိ(ထူပ်းပၼ်ႁႃသင်ၵေႃႈ ဝႆႉၸႂ်ယဵၼ်-ဝႆႉၸႂ်ၼိမ်-တင်ႈၸႂ်မၼ်ႈသေႁႃလၢႆး ၵႄႈလိတ်ႈ)၊ မီးပၺ်ႇၺႃႇ(ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇႁႂ်ႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူဝ်ႈထူပ်းပၼ်ႁႃသေလွင်ႈလွင်ႈ)။ ဢဝ်သီႇၶေႃႈၸိူဝ်းဝႃႈမႃးၼႆႉ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸႂ်သတ်ႉထႃႇ(တၢင်းယုမ်ႇယမ်၊ တၢင်းဢၢၼ်းႁဵတ်း၊ တၢင်းတေႁဵတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ) သေ ဝူၼ်ႉလၢတ်ႈႁဵတ်း ဢဝ်ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႆႉပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်လီႁဵတ်းလႄႈဢၼ်ဢမ်ႇလီႁဵတ်း ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇသၢဝ် ၶဝ်ၼႂ်းဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉပီ 2018 ၼႆႉႁူမ်ႈတင်းမိူဝ်းၼႃႈၶၢဝ်းၵႆၸိူင်ႉၼႆ။ မွၵ်ႇၼၢင်းသီ(မွၵ်ႇၵုလၢပ်ႇ) ပဵၼ်မွၵ်ႇလိုဝ်းၸိုဝ်ႈ(popular) ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼုမ်ႇ-ၵူၼ်းသၢဝ်ၶဝ် မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတၢင်း ႁၵ်ႉၼႆႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၵရိၵ်ႊၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ- မွၵ်ႇၼၢင်းသီ(မွၵ်ႈၵုလၢပ်ႇ)ၼႆႉၼၢင်း ၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရီႇမႃးတၢႆ ၵိူတ်ႇၼႆသေ ဢဝ်ပဵၼ်မဵတ်ႇမၢႆတၢင်းႁၵ်ႉ(တူဝ်တႅၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ) ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းမီးၸႂ်တၢင်းႁၵ်ႉၸိုၼ်ႈသႂ်ၶဝ်ဝႃႈၼႆ။ ၼၢင်းယိင်းၵူၼ်းၸၢဝ်းသုမေႊရိၼ်ႊ မိူင်းၵရိၸ်ႊၶဝ် ၸင်ႇဢဝ်ပဵၼ်မွၵ်ႇ ႁဵတ်းႁၢင်ႈဝႆႉတႅၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ တၢင်းပႅင်းၶဝ် ၼႆယူႇ။ ၼၢင်းၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရီႇၼၼ်ႉ မၼ်းထုၵ်ႇၼၢင်းၽီၶရေႃႊဢရိသ်ႉဢဝ်တၢႆ မိူဝ်ႈမၼ်းၸမ်တေတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈယွၼ်းၽွလ်း (ႁၢင်ႈလီ)တီႈၶုၼ်ၽီဢၽူဝ်ႊရူဝ်ႊတၢႆႉသေ ၵွပ်ႈတေတၢႆၵိူတ်ႇ ပဵၼ်မွၵ်ႇၼၢင်းသီ (မွၵ်ႇၵုလၢပ်ႇ) လႄႈ ယွၼ်းတၢင်ႇၸိုဝ်ႈမွၵ်ႇဝႃႈ- မွၵ်ႇရူဝ်ႊသႃႊ(Rosa- Rose)ၸိူင်ႉၼႆ။ ထိုင်မႃးပီၶရိသ်ႉတ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇၸဵင်ပီ 19 ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ၼပူဝ်ႊရိဢင်ႊ တူၼ်တီႈ (1) ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းၾရိဢွင်ႉ(ၾရင်ႊသဵသ်ႊ)ၼၼ်ႉ ၼင်းမိူင်းလူင်ၼၢင်း ၸူဝ်ႊသၾိၼ်ႊၼႆႉ လႆႈၸူဝ်းပိူၼ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၸိူဝ်ႉၽၼ်းမွၵ်ႇၼၢင်းသီ(မွၵ်ႇၵု လၢပ်ႇ)လႄႈလႆႈထူပ်းႁၼ် ၽၼ်းမွၵ်ႇ ၼၢင်းသီ(မွၵ်ႇၵုလၢပ်ႇ)မီးၼမ်ထိုင် 1,500 သႅၼ်း(မျဵဝ်း)ၼႆယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးထိုင်ဝၼ်း တၢင်းႁၵ်ႉ (ဝၼ်း ဝႃႊရႅၼ်ႊထၢႆႊၼ် ဢၼ်လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ 14 ဝၼ်း)ၵူႈပီၼႂ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸင်ႇဢဝ်မွၵ်ႇၼၢင်းသီ(မွၵ်ႇၵုလၢပ်ႇ) ၾၢၵ်ႇၵၼ်တွၼ်ႈၵၼ်ၼႄဝႃႈပဵၼ် မွၵ်ႇမဵတ်ႇမၢႆတၢင်းႁၵ်ႉၸိူင်ႉၼႆ။ ၶွင်ၾၢၵ်ႇဝၼ်းတၢင်းႁၵ်ႉ(ပီ 2018) ႁၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လီႁၵ်ႉၸွမ်းလၵ်းၵၢၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ- ယုမ်ႇယမ်ၼမ်ႉၸႂ်ၵၼ်(သတ်ႉထႃႇ)၊ ႁူႉဝႃႈဢၼ်လႂ်ၽိတ်း ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇ(ပၺ်ႇၺႃႇ)၊ မီးၸႂ် ပိၼ်ႇပႆႇၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်(မဵတ်ႉတႃႇ)လႄႈမီးၸႂ်ဢူတ်းယိူၼ်ႉတေႃႇၵၼ်(ၶၼ်ႇတီႇ)။ ၼႆႉၸင်ႇပဵၼ်တၢင်း ႁၵ်ႉတႄႉ၊ (လပ်းႁူလပ်းတႃမွပ်ႈတူဝ်မွပ်ႈၸႂ်ႁႂ်ႈၵၼ်၊ ႁပ်ႉတၢႆတၢင်ၵၼ်၊ ႁပ်ႉတၢႆယၢမ်ႇၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတၢင်းႁၵ်ႉတႄႉ၊ ပဵၼ်တၢင်းႁၵ်ႉၵူၼ်းပူၼ်ႉပႅၼ်ၾိင်ႈၵူၼ်း၊ ၵူၼ်းယွင်ႇ- ပုထုၸ်ႉၸၼူဝ်း ဢုမ်မတၵူဝ်- ၶဝ်ၵွႆး) = ဢိင်ၼႂ်းထမ်မပတ ။