ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊_လုင်း၊_ၶူးမေႃယႃလူင်
မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁႂ်ႈယူႇလီငဝ်ႈ လႄႈ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ
ဢၼ်လီႁၵ်ႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉမီးမဵဝ်း႞၊ လွင်ႈမေႃႁၵ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢတ်ႈၶိူဝ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁဵတ်းၵေႃႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ယုၵ်ႉယွင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ပၼ်ႁႅင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ပိုတ်ႇပၼ်ႁူတႃလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ထူဝ်းတၢင်းၼမ်းႁူဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်တၢင်းသူင်ဝႃႇသၼႃႇ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ "လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမိူဝ်ႈၼႆႉ တေပဵၼ်ၵူၼ်းလူင်မိူဝ်းၼႃႈ၊ ၵူၼ်းလူင်မိူဝ်းၼႃႈ ဢွၼ်ႁူဝ်မိူဝ်းၼႃႈ တေလီဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ မီးၼႂ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇမိူဝ်ႈၼႆႉ၊ မိူင်းတႆးမိူ်ဝးၼႃႈ မီးၼႂ်းမိုဝ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇမိူဝ်ႈၼႆႉ။ သၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမိူဝ်းၼႃႈမီးၼႂ်း တၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်၊ တၢင်းမေႃ၊ တၢင်းၶႆႈၸႂ်၊ တၢင်းလၵ်းတၢင်းလႅမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်မိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်းတေလၵ်းလႅမ်သေ၊ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်၊ တၢင်းမေႃလွင်ႈလၢႆးၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင် တေတဵမ်ထူၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵူၼ်းလူင် လူဝ်ႇသင်ႇသွၼ်လၢတ်ႈၸႃၼႄတၢင်း ၼမ်းႁူဝ်ၶဝ်ၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ" မၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈၼႆတႃႇသေ၊ လၢတ်ႈၸိူင်ႉၼႆတႃႇသေႇ။ : "ပေႃးၵူၼ်းလူင်လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၽၢတ်ႇၵၼ်၊ ပေႃးၵူၼ်းၼုမ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈၽၢတ်ႇၵၼ်ၸိုင်၊ မိူင်းတႆးမိူဝ်းၼႃႈၼႆႉ၊ လပ်းသိင်ႇယဝ်ႉ" မၼ်းၸဝ်ႈၵႆႉဝႃႈၼႆႁင်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်၊ "ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈၵူၼ်းလူင်ၼႆႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ် တၢင်းႁဵတ်းၶဝ် တေလႆႈၽၼ်ႈၵဵဝ်ႈၵၼ်ယူႇတႃႇသေႇ တေလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်လၢတ်ႈၸႃ သင်ႇသွၼ်ၼႄတၢင်းၵၼ်တႃႇသေႇယဝ်ႉ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢမ်ႇဢိင်ပိုင်ႈၵူၼ်းလူင်၊ ၵူၼ်းလူင်သမ်ႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉႁွင်းဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ပေႃးဝႃႈၼႆ သၢႆၸႂ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ တေဢမ်ႇႁၼ်တၢင်းၵႂႃႇမၼ်းယဝ်ႉ၊ ၵူၼ်းလူင်ၼႆႉ တူဝ်ထဝ်ႈထၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ၸႂ်ၼႆႉ လူဝ်ႇၼုမ်ႇယူႇတႃႇသေႇ၊ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၼႆႉ လူဝ်ႇၼုမ်ႇယူႇတႃႇသေယဝ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၼုမ်ႇမႃးၸိူဝ်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလူဝ်ႇၵႆႉႁဵတ်းၵေႃႉၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၵႆႉလၢတ်ႈၵႆႉဢုပ်ႇၵႆႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ၊ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်တင်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်ၸင်ႇတေထုၵ်ႇ၊ ၸင်ႇတေလီယဝ်ႉ"။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈပုၼ်ႈတႃႇမိူင်းႁဝ်း မိူဝ်းၼႃႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ပွင်ႇၸႂ်တႄႉတႄႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမိူဝ်ႈၼႆႉ တေယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်သေ မီးဢဵၼ်မီးႁႅင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ၊ မၼ်းၶႆႈၸႂ်တႄႉတႄႉ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ တူဝ်ၵေႃႈတေလႆႈယူႇလီ ၶိူင်ႇၶမ်ႉမီးၽူၵ်ႈ၊ ၸႂ်ၵေႃႈတေလႆႈယူႇလီၶိူင်ႇၶမ်ႉမူႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈလဵၼ်တၢင်းလဵၼ်ႈၵူႈမဵဝ်း၊ တေလႆႈလဵၼ်ႈလၢႆး၊ တေလႆႈမေႃယူႇမေႃၵိၼ်၊ ပေႃးမေႃၸိူ်ဝးၼႆႉၸိုင်၊ တူဝ်ႁဝ်းၼႆႉတေယူႇလီၶိူင်ႇၶမ်ႉပီးၽူၵ်ႈယူႇ၊ ၸႂ်ၶိူင်ႇၶမ်ႉမူႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢီႈသင်လႃႇ ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင်၊ ဢွၵ်းဢေႃတေလႆႈလီ၊ တေၾၢင်ႉတူဝ်မီးသတိ တေလႆႈၵႅပ်ႈလႅပ်ႈ မီးဝိရိယ။ တေလႆႈမီးၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ်၊ တေလႆႈမီးၸႂ်ၶႂ်ႈၶႄႉပိူၼ်ႈ။ တေလႆႈမီးၸႂ် ႁတ်းႁပ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇတုၵ်ႉၶၼၼ်ႉ တေလႆႈမႂ်းၸႂ်လႅတ်းၸႂ်သႅဝ်း။ တေလႆႈမီးၸႂ် ဢၼ်မေႃၶႆႈၸႂ်တၢင်းၼႃႈတၢင်းလင်၊ တေလႆႈမီးၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉႁၵ်ႉၶိူဝ်း ႁၵ်ႉလိၵ်ႈႁၵ်ႉလၢႆး၊ ႁၵ်ႉမိူင်း၊ တေလႆႈမီးၸႂ်ႁၵ်ႉၵၢၼ်ငၢၼ်း၊ တေလႆႈမီးၸႂ်ၶႂ်ႈလူ ၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇၶႂ်ႈတူၺ်းပိုၼ်းဝၢၼ်ႈပိုၼ်းမိူင်း၊ တေလႆႈမီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁူႉၶႂ်ႈမေႃ၊ ၶႂ်ႈၸွပ်ႇၶႂ်ႈထၢမ် ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းပၼ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်။ ပေႃးမီးၸႂ်ၸိူဝ်ႉၼၼ်ၸိုင် တေလႆႈဝႃႈမီးၸႂ်ၶိူင်ႇၶမ်ႉမူႈယႂ်ႇ။ တူဝ်လႄႈၸႂ်ၼႆႉ ၶိူင်ႈယူႇၸွမ်းၵၼ်၊ ၶိူင်ႈၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ်၊ ၶိူင်ႈပိုင်ႈဢိင်ၵၼ်၊ ၸင်ႇဝႃႈပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင် တေလႆႈမီးလွၵ်ႈလၢႆးသွပ်ပၼ်တူဝ်ၸႂ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်း ၶႂ်ႈၶိူင်ႇၶမ်ႉမူႈယႂ်ႇ တဵမ်ထူၼ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉ ႁၼ်ထိုင်ၸိူဝ်ႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇမႃးၽုၺ်ႇပၼ် "မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁႂ်ႈယူႇလီငဝ်ႈ" မိူဝ်ႈ 1942 မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵျပၼ်ႇ၊ မုၵ်ႉၸုမ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈႁွင်ႉဝႃႈ "မုၵ်ႉၸုမ်းမူၵ်ႇႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ"၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်းၼႆႉလႆႈၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶၢဝ်ၶႅၼ်ပွတ်း၊ ၵူၼ်ၶၢဝ်ပွတ်း၊ မူၵ်းႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုၵ်ႉၸုမ်းၼႆႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇတႄႇငဝ်ႈမၼ်းပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမိူဝ်ႈ 1942 ၵႃႈတီႈသီႇပေႃႉ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပေႃးတၢမ်းၶမ်ႈမႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်မႃးတုမ်ၵၼ် တီႈဝၢင်းဢၼ်မီးႁိမ်းႁိူၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉသေ မႃးလဵၼ်ႈလၢႆးယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်၊ မႃးလူလိၵ်ႈလၢႆး၊ မႃးဢုပ်ႇမႃးၵုမ်ၵၼ် လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆၵမ်၊ လွင်ႈပိုၼ်းဝၢၼ်ႈပိုၼ်းမိူင်း၊ ပိုၼ်းၵမ်ႇၽႃႇ လွင်ႈလူၺ်ႈၵူၼ်းၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တူၼ်ႈ(ထၢတ်ႈ)ၸႂ် တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတေယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃး၊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄသွၼ်ၼႄ ဢုပ်ႇၵုမ်ၼႄယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽၢႆႇယႃၵူၼ်း လုမ်းလႃးၵူၼ်းၵေႃႈသွၼ်ပၼ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼင်ႇၵၼ် တေမီးၸႂ်ႁၵ်ႉပႅင်းၵၼ်မႃး ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်မႃးၵေႃႈ သွၼ်ပၼ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတေႁူႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈသွၼ်ပၼ်၊ ပေႃးဝႃႈမေႃမႃးႁူႉမႃးယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇသွၼ်ပၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၸိူဝ်ႉၼၼ်တိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸုမ်းဢၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ၊ မေႃယဝ်ႉၸိူဝ်ႉၼၼ်ႉသမ်ႉၶိုၼ်းသိုပ်ႇသွၼ်ပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ၸုမ်းလဵၵ်ႉ ၸုမ်းဢၼ်မႃးမႂ်ႇၶဝ်၊ ႁဵၼ်းၼၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း၊ ဝၢႆးမၼ်းမႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ႁူႉပုၼ်ႈၽွၼ်းသေ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ၶိုၼ်းၵွၼ်းႁူဝ်လုမ်းလႃးတူၺ်းထိုင်ၵၼ်ၵႂႃႇၸိူဝ်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ "ပေႃးမေႃသွၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆ့ မေႃမႃးတိၵ်းတိၵ်း၊ ႁူႉမႃးတိၵ်းတိၵ်း၊ လႅတ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း၊ ၵျႃႉမႃးတိၵ်းတိၵ်း" လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၵႆႉဝႃႈၸိူင်ႉၼႆ၊ ယုမ်ႇၵေႃႈယုမ်ႇယမ်ၸိူင်ႉၼႆ၊ ႁဵတ်းၵေႃႈႁဵတ်းၸွမ်းၸိူင်ႉၼင်ႇမၼ်းယုမ်ႇယမ်ယူႇယဝ်ႉ။ "မိူဝ်းၼႃႈၼမ်သေပႃႈလင်၊ ၵၢၼ်မႄးပူၵ်းပွင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းပၼ်ဝႆႉ မိူဝ်ႈလဵင်ၸင်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ၊ ဢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်း မိူဝ်ႈၼႆႉယႃႇပေဝႆႉႁဵတ်းမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ" လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၵႆႉသင်ႇသွၼ်ၼင်ႇၼႆ။ "မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁႂ်ႈယူႇလီငဝ်း" ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုပ်ႇၽႄႈၵႂႃႇမိူ်ငးတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပေႃးၶႂ်ႈၸွတ်ႇၵႂႃႇၵူႈတီႈယဝ်ႉ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း မုၵ်ႉၸုမ်းၼႆႉၸိုင် လႆႈႁၼ်တူဝ်ၸႂ်ၶဝ် ႁတ်းၢၼ် (ၶိူင်ႇၶမ်ႉ) ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမႃးတႄႉတႄႉ၊ ဝၢႆးမၼ်းမႃးၸိုင် ၵွပ်ႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်တၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈ ၶဝ်တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၵႂႃႇတီႈလႂ် ၽႅဝ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇတူၵ်းတႅမ်ႇတႂ်ႈပၵိူၼ်ႈဢမ်ႇၵႃး လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းလူင်ပိူၼ်ႈၵူႈတီႈၵူႈတီႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉပေႃးတေမႃးတူၺ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မုၵ်ႉၸုမ်းမူၵ်ႇႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၼႂ်းသိုၵ်းၵေႃႈမီး၊ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလူင်ပိူၼ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈမီး၊ ၼႂ်းမေႃယႃၵေႃႈမီး၊ ၼႂ်းၶူးသွၼ်ၵေႃႈမီး၊ ၼႂ်းၵူၼ်းၵႃႉလူင်ၵေႃႈမီး၊ လႆႈႁၼ်ၽွၼ်းလီမၼ်းၼမ်တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်လီၸႂ်လဵၵ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၶုၼ်ၶဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ဢမ်ႇႁၼ်ၸမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်လုၵ်းပႃႉၺၢၼ်ႇဢွၼ်ပႆ ဢွၼ်ႁဵတ်းၼႄ၊ တီႇတၢင်းၼႄမႃးသေတႃႉၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်း၊ ၶဝ်ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်း၊ ၶဝ်ၵူၺ်းၵူဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမီးမႃးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်လႄႈ ဢမ်ႇသိုပ်ႇပၼ်ႁႅင်းလွင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း မူၵ်ႇႁူဝ်ၽိူၵ်ႇၼႆႉ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်းၼႆႉ ၸူဝ်ႈၶူပ်ႇဢမ်ႇယၢဝ်း၊ ၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ ဢၼ်လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇႁဵတ်းၼႄဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပႅတ်ႈလၢႆၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈလႆႈမၵ်းမၢႆဝႆႉယူႇ။ "ႁဵတ်းဝႆႉၼႆႉ ၶႅၼ်းသေဝႆႉႁဵတ်း" ဢၼ်မမၼ်းဝႃႈၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈတႄႉတႄႉ၊ ပုၼ်ႈတႃႇမၼ်းတႄႉလူဝ်ႇႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇဝႆႉႁဵတ်းလႃးလႃး၊ မၼ်းႁဵတ်းၵႂႃႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇတၢႆယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈမၼ်းဝႆႉႁဵတ်းသေ ဢမ်ႇႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉၸိုင်၊ မၼ်းတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတေပႆႇလႆႈႁဵတ်းသေဢမ်ႇၵႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇလီလႆႈၸၢမ်ႇဢိူမ်ႈၽွၼ်းလီမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈၸၢမ်ႇဢိူမ်ႈ ၵၢၼ်လီပုၼ်ႈတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇလိုမ်းလႆႈ။ ၵၢၼ်လီပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းဝႆႉပၼ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်းဢမ်ႇမီးယဝ်ႉသေတႃႉၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၢႆၵႂႃႇ ဢမ်ႇတၢႆၵႂႃႇ ၵိုတ်းသဝ်းယူႇၼႂ်းပိုၼ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၼႆႉယူႇ။