cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၸဝ်ႈဝေႃးရၶႄႉ ယွင်ႈႁူၺ်ႇ
လွင်ႈဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ
ၼႂ်းဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တင်းယၢမ်းလဵဝ် ပိူင်ႈၵၼ်ပူၼ်ႉတီႈၼႃႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉပဵၼ်တႆးလွၼ်ႉꧦ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆး၊ ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ ၾိင်ႈငႄႈတႆးတင်း လူင်တဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈလႅတ်းသႅဝ်း လၵ်းလႅမ်တႄႉꧦ။
မိူဝ်ႈလဵဝ်ၸိုင်ပေႃးၵႂႃႇပွႆးၽြႃးၽွင်ႇတေႃႇဢူးလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလႂ်၊ ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးၼႂ်းၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ဢၢင်းလေး) လႂ်၊ ပေႃးဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၼွင်ၶဝ်ၸိုင် ႁႃသိုဝ်ႉၵိၼ်သင်ၵေႃႈယၢပ်ႇၸႂ်၊ ၼႂ်းၼႂ်း ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ ၵူႊပွၵ်ႉၵိူႇယွမ်ႇ တႆးယဵၼ်းဝိင်းဝိင်း၊ ၾိင်ႈငႄႈတႆးတင်းလၢႆႊၸမ်ႁိူတ်ႇႁႅင်ႈမူတ်းယဝ်ႉ၊ တႆးၼႂ်းဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ ဢၼ်ပႆႇယဵၼ်းတႄႉ မီးတႆးဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူး ၼႂ်းၼွင်ႁၢႆးယႃႈ ဢၼ်ပႂ်ႉၽြႃးၽွင်ႇ တေႃႇဢူးၼၼ်ႉၵွႆး၊၊ ပေႃးတႃႇတေႃႈလဵဝ် လွင်ႈဝႃႈမီးမေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼႆႉ ၽႂ်တေဢမ်ႇယုမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းမိူဝ်ႈယႂ်ႇလႄႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
ၸဝ်ႈဝႃႇရိင်ႇတၵေႃႈ ပိင်ႇၺႃႇတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇထႂၢၵ်ႈလူင်းဝတ်ႉ(ၵျွင်း) မုၼ်ၸဝ်ႈသေၶိုၼ်းမႄးသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၵူၼ်းႁိူၼ်းတီႈတူၼ်ႈတီး(တွင်ႇၵျီး)ထႅင်ႈ ၵမ်းၼိုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပွႆးမင်းၸုင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် တင်းၶုၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶူပ်ႇပီႊၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇ ၶႂ်ႈလႆႈၸရေးဢၼ်မေႃလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆး၊ ပႃႇလိၸိူဝ်းၼႆႉၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၵေႃႈၸွမ်းမိူဝ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၸရေးလုမ်း တီႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႊလဵဝ်ၵၼ် ပေႃႈ မႄႈၸဝ်ႈႁၼ် ထိုင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈမီးၵၢၼ်ႁဵတ်းယဝ်ႉၼႆလေႈ ၸင်ႇၶိုင်ပွင်တႃႇပဵၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းၵၼ်တၢင်း ၼၢၢင်းၶမ်း ၺုၼ်ႉ၊ ယိင်းသၢဝ်ၵူၼ်းၼႂ်းပွၵ်ႉၼိုင်ႈ ဝဵင်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ဢၢပ်ႈပၼ်ၵၼ်သေတေႇပဵၼ် ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် လူဝ်ႇၵူၼ်းၸွႆႈၼႂ်း လုမ်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၵေႃႈယွၼ်းဢွၵ်ႇၵၢၼ်တီႈလွၵ်ႉၸွၵ်ႇသေ လႆႈဢွၼ်ဢဝ်မေး ၼၢင်းၸဝ်ႈသေ ၵႂႃႇႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းယူႇတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။
သိုပ်ႇသေၼၼ်ႉလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီးသေ သမ်ႇၶၢႆႉမိူဝ်းႁဵတ်းၸရေးယူႇထႅင်ႈတီႈမႄႈႁဵၵ်ႇၽႃ သွင်းမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ ပိူဝ်ႈဝႃႈၸိုဝ်ႈသဵင်တၢင်းႁဵတ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလီတွၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၵၼ်ႇတႃႇ ရဝတီႇဝဵင်းလွႆၵေႃႇ ၸင်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸေႈဝဵင်း မိူင်းမိူင်းဝေႃးရၶႄႉလႄႈၽႃသွင်း၊ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းသွင်ဢိူင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ၽွင်းၼၼ်ႉပုၼ်ႈတႃႇၼႃႈၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈႁဵတ်းယူႇၽၢႆႇၼိုင်ႈ၊ ၼႃႈၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇလိၵ်ႈ လၢႆးၵေႃႈၶိုင်ယူႇတၢင်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈၸဝ်ႈၸရေးၸေႈဝဵင်းၸေႈ ဝဵင်းၼႆၵေႃႈမီးယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၸဝ်ႈတႅမ်ႈထုတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လိၵ်ႈၵျၢမ်းၼေတၢင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶႅပ်ႉလႅပ်ႈလီၼႃႇ၊ ဢဝ်ၸိုဝ်ႈ သေင်လိုဝ်းႁူင်ၵႂႃႇၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းတႆးယူႇယဝ်ႉ၊ ဢိင်လူၺ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၸေႈဝဵင်းမိူင်းဝေႃးရၶႄႉသေသိုပ်ႇၼၼ်ႉမႃး ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈဝေႃးရၶႄႉၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးႁိုင်ထိုင်မႃးၼႃႈၵၢၼ်လေႃးၵုတ်ႉတြႃႇၽဝၼႃႇ ၵမ်ႇမထၢၼ်းၸဝ်ႈ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးတိၵ်းꧦ လႄႈၸဝ်ႈၸင်ႇယွၼ်းဢွၵ်ႇ ၵၢၼ်ၸေႈဝဵင်းသေယဝ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးယူႇၶိုၼ်းဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၼႂ်းပွၵ်ႉႁေႃ ၵုင်းၼၼ်ႉ၊ ယၢမ်းၼၼ်ႉပိူၼ်ႈႁွင်ႉၸဝ်ႈဝႃႈ “လုင်းယူဝ်းၶိၼ်ႇ’’ပႃႈၼၢင်းၺုၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးၵၢင်ဝၼ်းမႃးပႃႈၼၢင်းၺုၼ်ႉၵႂႃႇၼင်ႈၶၢႆၶူဝ်းယွႆႈၶူဝ်းယႅမ်းလႄႈဢီႈယႃ ဢၼ်လုင်းၽူဝ်း ၶိၼ်ႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ၊ ယႃလိူတ်ႈ၊ ယႃငၢၼ်း၊ ယႃႈလူမ်းပႅတ်ႇသိပ်း၊ ယႃတွင်ႇလုင်းၵျေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊတႆး-2042ၼီႈ(ပီႊၶရဵတ်ႈ1948) မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(53)ပီႊ သေင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်း မုၼ်ၵႂႃႇတီႈႁိူၼ်းၸဝ်ႈ ၼႂ်းပွၵ်ႉႁေႃၵုင်း၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ႁူမ်ႈပႃႇႁဵဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တီႈဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်း ၼၼ်ႉ၊ ၶုမ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႇဢုတ်ႇလီငၢမ်းလႄႈတႅမ်ႈဝႆႉၸိုဝ်ႈသေင်၊ ဢယု၊ ပီႊ၊ လိူၼ်၊ ဝၼ်း၊ဝၼ်းၶွႆႈၸဝ်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈ မီးဝႆႉလီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။
1474
1474
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1474
ပျႃႉတၢႆးတွင်ႇၼွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပျႃႉတၢႆးတွင်ႇၼွၵ်ႉ  (ပြတိုင်းတောင်နောက်ရွာ၊ Pyataingtaungnauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃႉတၢႆးတွင်ႇၼွၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192460 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျႃႉတၢႆးတွင်ႇၼွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 494 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 643 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1137 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵိၼ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (ဢွၵ်ႇ)  (ကင်း (အရှေ့)ရွ၊ Kin(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193051 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
419
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:419
ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ  (ရွာသာရွာ၊ Ywarthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇလႄႇတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192170 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇလႄႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1255 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1410 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
သိၼ်ႇတေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတေႇ  (ဆင်သေရွာ, Sinthay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194299 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 387 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 491 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 878 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1072
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သိၼ်ႇတေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1072
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1072
865
‘’’865’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1920
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
865
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1920
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
865
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1920
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
865
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1920
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
865
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:865
1920
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1920 ႁူဝ်သိပ်းပီ
လႄႇတႃႇဢူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇတႃႇဢူဝ်ႇ  (လယ်တာအိုရွာ, Leltaroh) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194071 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1443 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1714 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3157 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝႃးတူင်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးတူင်းတေႃး  (ဝါးသုံးတောရွာ, Warthonetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193719 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1996 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လႄႇတႃႇဢူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝႃးတူင်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ငႃႇၼၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈငႃႇၼၢၼ်း  (ငါနန်းရွာ, Ngarnan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႃႇၼၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191205 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႃႇၼၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2008 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2401 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4409 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
တႃးယႄႇၵွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတႃးယႄႇၵွင်း  (ဒါးရယ်ကောင်းရွာ, Daryeikaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃးယႄႇၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190829 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႃးယႄႇၵွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1573 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1807 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3380 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၻႁၢတ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၻႁၢတ်ႉတၢၼ်း  (ဒဟတ်တန်းရွာ, Dahattan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191576 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2335 ၊ ယိင်း 2825 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၶျွင်းၵၢၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵၢၼ်းၵျီး  (ချောင်းကန်းကြီးရွာ၊ Chaungkangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192814 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13764709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
သဵၼ်ႈမၢႆ ပီႁူဝ်သိပ်း
ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်သိပ်းပီ ဢၼ်တႄႇ ပီႇၸီႇ 2 ႁူဝ်ႁဵင်းပီ တေႃႇ ဢေႇတီႇ 3 ႁူဝ်ႁဵင်ပီသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႃးၵႅမ်ႉ
= ပႃးၵႅမ်ႉ(Barcamp) =
ပႃးၵႅမ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ လၢႆးႁဵတ်းပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇယၢမ်ႇႁဵတ်းမႃး ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉသေ မၼ်းပဵၼ်ပွႆး "လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ" ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးသေ ႁဵတ်းပဵၼ်ပွႆးဢုပ်ႇဢူဝ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉ ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ မၼ်းႁူႉဝႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉ တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃသင်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇၼႄ၊ ၶႆႈၼႄ၊ ဢုပ်ႇဢူဝ်းတေႃႇၵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ မၼ်းမီးလွင်ႈပွင်ႇလႅင်း (Open) သေ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈလႆႈ၊ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈသေၵေႃႈ ပိုၼ်ၽႄႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉၵၼ်လႆႈ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ႁူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၸပ်းပႃႉဝႆႉတီႈ ပူတ်ႉ လွၵ်းမၢႆၶၢဝ်းယၢမ်း Topic board လႆႈယူႇ။ ပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီး ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် (Organizer) ၼႆတေႉတေႉသေ မၼ်းၵွၺ်းမီး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈသူင်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁဵတ်းပႃးၵႅမ်ႉ (Barcamper) တီႈဝဵင်းဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၼၼ်ႉ လႄႈ တင်း ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပႃးၵႅမ်ႉၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေၵေႃႈ ႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်ပွႆးၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈႁဵတ်းပႃးၵႅမ်ႉသေလႄႈ လႆႈမီးတင်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း ၽူႈၸိူဝ်းမီးလွင်ႈသူင်ၸႂ် မိူၼ်ၵၼ် ၸိူဝ်းယူႇတီႈ ၵူႈဝဵင်းဝဵင်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ပႃးၵႅမ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၼင်ႇ ပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ၊ ပၢင်ၵုမ်၊ ပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်း ဢၼ်မီးႁူဝ်ၶေႃႈ၊ လွင်ႈတၢင်းတႃႇဢုပ်ႇၵၼ်လူင်ႈၼႃႈၸိူင်ႉၼၼ်။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်ၶႂ်ႈလၢတ်ႈလွင်ႈတၢင်းသင်ၼႆၵေႃႈ ႁႂ်ႈလၢတ်ႈလႆႈ ၶၢဝ်းလဵဝ်၊ ယၢမ်းလဵဝ်​ၵၼ်ၼႆလႄႈ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅင်းဝႆႉပၼ်ဢွင်ႈတီႈဝႆႉၼမ်ၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႃးၵႅမ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ပွႆး ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃသေတႃႉ လွင်ႈႁဵတ်းလွင်ႈသၢင်ႈပၢင်ပွႆးတႄႉၵေႃႈ မၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈ လၢႆးၼိုင်ႈ ႁင်းမၼ်းယူႇ။ မၼ်းပဵၼ်ပွႆး ၵူၼ်းသူင်ၸႂ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ၵူၼ်းယိူင်းဢၢၼ်းမိူၼ်ၵၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇၽႄလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉၵၼ်ယဝ်ႉ။ ပႃးၵႅမ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပၢင်ႈတၢၼ်ႈၶႆႈ၊ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပၢင်ဢဝ်ႁၢင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼႄ၊ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလူင်လူင်လၢင်လၢင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယွၼ်ႉမၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ Conference ၼႆလႄႈ ပိူၼ်ႈယင်းႁွင်ႉဝႃႈ Un-conference ၼႆၵွၼ်ႇဢေႃႈ။ တီႈပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ ၵေႃႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလူင်ႉလႅၼ်ႇ ႁဵတ်းသြႃႇ ၽူႈဢမ်ႇပႆႇလူင်ႉလႅၼ်ႇသေ ႁဵတ်းၼင်ႇ သြႃႇလႄႈတပေး သွၼ်လိၵ်ႈၵၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼိုင်ႈမဵဝ်း၊ မၼ်းမီးလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်တေၸၢင်ႈ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ် ပိုၼ်ႈယူႇသေဢၼ်ဢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ် ပၢင်ပွႆးတူင်ႉၼိုင် ဢၼ်တေဢဝ် လွၵ်းလၢႆးပိုၼ်ၽႄႈတၢင်းႁူႉၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးပိၼ်ႈၽိူၼ်ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။
တီႈပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇ၊ ဢမ်ႇမီးလႅၼ်၊ ဢမ်ႇမီးၶပ်ႉမၢႆသင်သေ ၸၢင်ႈဢုပ်ႇ​ဢူဝ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉၵၼ်လႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းယဝ်ႉ။ ႁဝ်းၵူၺ်းလူဝ်ႇမေႃၸွမ်းတင်းလင် ဢၼ်ပၢင်ပွႆးတေၸုင်ႁဝ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆၸႂ် လွၼ်ႉၵႅၼ် ပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် လွင်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတူင်ႉၼိုင် “Participating” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းတေဢမ်ႇပႃး ၵူၼ်းဢၼ်တေပႂ်ႉယူႇႁိမ်းၶၢင်ႈသေ ၼင်ႈတူၺ်းၼင်ႇထွမ်ႇလၢႆလၢႆၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းဢၼ်ၽႅဝ်မႃးတီႈ ပႃးၵႅမ်ႉ ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ႁဝ်းပၼ်ဢၼ်ႁဝ်းႁူႉဝႆႉသေ ႁဝ်းဢဝ် ဢၼ်ႁဝ်းပႆႇႁူႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
မိူင်းဢၼ်တႄႇႁဵတ်း ပႃးၵႅမ်ႉ
မိူဝ်ႈပႃးၵႅမ်ႉဢမ်ႇပႆႇဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် Foobar, လုၵ်ႉၼၼ်ႉပဵၼ် Foo Camp ႁဵတ်းၼႆသေ တေႃႇပေႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈမႃးပဵၼ် ဢၼ်ဝႃႈ BarCamp သေ ၸွမ်းၼင်ႇၸိုဝ်ႈ ပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉသေလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပႃးၵႅမ်ႉပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈၼႂ်းလူမ်ႈၽႃႉၼႆႉ ႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းပလူဝ်ႇဢတူဝ်ႇ၊ တီႈၸေႈမိူင်း ၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃး၊ မိူဝ်ႈပီ 2015 လိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ 19 တေႃႇ 21 ဝၼ်းသေ ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈမၼ်း မီးၵႂႃႇ 200 ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ တီႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇႁွင်ႇ၊ ဢမေႇရိၵၸၢၼ်း၊ ဢႃႇၽရိၵ၊ ယူးရူပ်ႉတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းၵၢင်၊ ဢေႃးသတြ​ေးလျ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝဵင်းလူင် တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃးၼႆႉၵေႃႈ တႄႇႁဵတ်းပၢင်ပွႆး ပႃးၵႅမ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2006 လိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ 25 တေႃႇ 27 ၼၼ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် BarCamp Earth ၼႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝဵင်းလူင် တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်မူတ်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ပႃးၵႅမ်ႉပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႆႉ ႁဵတ်းမိူဝ် ပီ 2005 လိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ 19 တေႃႇ 21 သေ ဝၢႆးလႆႈမႃးသွင်ပီတဵမ် ၽိူဝ်ႇ ပီ 2007 လိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ 18 တေႃႇ 19 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈပဵၼ် BarCampe Block ၼႆသေ ၶိုၼ်းႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းပလူဝ်ႇဢတူဝ်ႇ၊ ၸေႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃးၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈမၼ်းမီးမႃး 800 ပၢႆႇၼႆယဝ်ႉ။
လၢႆးၶပ်းၶိုင်
လွင်ႈၶပ်ႉၶိုင်ဝႆႉ တီႈပၢင်ပွႆးပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ပေႃးဝႃႈၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶပ်ႉၶိုင် ပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ ၶဝ်တေၶပ်ႉၶိုင်ဝႆႉပၼ် ဢွင်ႈတီႈ တႃႇတေဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ဝႆႉ လၢႆဢွင်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေမီး ဢွင်ႈတီႈ ႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ၊ ဢွင်ႈတီႈတၢင်ႇသ​ဵၼ်ႈမၢႆ၊ တီႈဢွင်ႈတီႈတၢင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းတေမီးဝႆႉ သွင်ၸုမ်း၊ ၸုမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ မၼ်းတေၵဵပ်းဢဝ်သဵၼ်ႈမၢႆ ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈမႃး ပႃးၵႅမ်ႉသေ မၼ်းတေတၢင်ႇမၢင်ၽၢင် Register သေၵေႃႈ သင်ဝႃႈမီးပႃး လွင်ႈတွၼ်ႈပၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈၼႆၵေႃႈ တေတွၼ်ႈယိုၼ်ႈပၼ် ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ပွႆးမႃး။ ထႅင်ႈၸုမ်းၼိုင်ႈၸမ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်း ႁပ်ႉတၢင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ ၽူႈတေပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်လၢတ်ႈ Speaker ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် ၽူႈဢၼ်တေၶဝ်ႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းပိုၼ်ၽႄႈတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပၼ်သဵၼ်ႈမၢႆတီႈ ၸုမ်းၼၼ်ႉသေ ၶဝ် လွင်ႈဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလၢတ်ႈလွင်ႈသင်၊ တေဢဝ်ၶၢဝ်းလႂ်၊ တေဢဝ်ဢွင်ႈလႂ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၶဝ် တေတၢင်ႇမၢႆႇၽၢင်ဝႆႉပၼ်သေ ၶဝ်တေ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇဢဝ်ႁူဝ်ၶေႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵႂႃႇ ၸပ်းတိတ်းသႂ်ႇတီႈၽၢင်ႈႁူဝ်ၶေႃႈ Topic board ၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တီႈၽၢင်ႁူဝ်ၶေႃႈ Topic Board ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈႁၼ် ႁူဝ်ၶေႃႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ တီႈဢွင်ႈတီႈၵူႈဢၼ်ဢၼ်၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵူႈၶၢဝ်းၶၢဝ်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈလႆႈ ၶႂ်ႈထွမ် ႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇတူၺ်းၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်း ဢွင်ႈမၼ်းသေၵေႃႈ ၶဝ်ႈထွမ်ႇ ၶဝ်ႈဢုပ်ႇၸွမ်းၵႂႃႇလႆႈယူႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁူဝ်ၶေႃႈ မၼ်းပေႃးတေဢွၵ်ႇမႃးၼမ်ၼမ်၊ ႁႂ်ႈၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပႃးၵႅမ်ႉ ပေႃးတေမီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်း တႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းႁူႉၵၼ်ၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းဝႆႉ။
ၸုမ်းဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေပဵၼ်ပႃးၵႅမ်ႉ
တွၼ်ႈတႃႇတေပဵၼ် ပႃးၵႅမ်ႉမႃးၼႆႉ မၼ်းတေမီး ၸုမ်းႁႃႈၸုမ်းသေ လႆႈၵဵပ်းလိူၵ်ႈဢဝ်ၼႂ်း ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ပႃးၵႅမ်ႉသေၵေႃႈ ႁဵတ်းပဵၼ်ၸုမ်းဝႆႉ။ ၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁၢပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇပေႃးတေပဵၼ် ပႃးၵႅမ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် -
ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၽူႈၶပ်းၶိုင်ပၢင်ပွႆးၶဝ် တေဢမ်ႇၶဝ်ႈၵဝ်းၸွမ်း၊ သုၵ်ႉသွမ်းလႄႈ ႁဝ်းၸၢင်ႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်ပွႆး ပႃးၵႅမ်ႉၼႆ့ မၼ်းပဵၼ်ၶူဝ် ဢၼ်ဢဝ် လွင်ႈတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း၊ လွင်ႈပၢႆးမၢၵ်ႇမီး၊ လွင်ႈပၢႆးႁူႉမေႃၶဝ် ၵၢႆၸူးၵၼ်လႄႈ မၢင်ၸိူဝ်းမီး ပၢႆးႁူႉမေႃႇ ၸမ်ႉၶႂ်ႈႁူႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တဵမ်ထူၼ်ႈ သမ်ႉၶႂ်ႈႁူႉ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးႁူႉမေႃၼႆလႄႈ ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ၸၢင်ႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်သေ ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းလီ တၢင်းသွင်ပႃႈသွင်ၽၢႆႇယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် တေမီးၶေႃႈထၢမ်မႃးဝႃႈ လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်း ပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ မၼ်းမီးသင်၊ မၼ်းပဵၼ်သင်ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၽူႈၶပ်းပႃးၵႅမ်ႉၶဝ်ဝႃႈ လိူဝ်သေ ႁႂ်ႈၵူႈၵေႃႉၵူႈၽၢႆႇ မီးသုၼ်ႇလီ၊ တိုဝ်ႉတၢင်းလီ ႁူမ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ် မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်သင်ၼႆ ဝႃႈလႆႈႁတ်းႁတ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ၵူႈတီႈတီႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ပႃးၵႅမ်ႉယူႇ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၽဝ်ၼႆ ​လွင်ႈတၢင်းမၼ်းတႄႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၸူႉတုမ်ပၼ်ႁႅင်း ဢၼ်မၢၵ်ႇမိူဝ်ယူႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းမေႃၽႂ်မေႃမၼ်း ႁူႉၽႂ်ႁူႉမၼ်းၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်တီႈလဵဝ်ၵၼ်သေ ႁႃလွင်ႈတၢင်း၊ တိုဝ်းတၢင်း ၼင်ႇႁိူဝ်ပေႃးတေ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇတႃႇ ၵူႈၵေႃႉ ၵူႈၽၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႃးၵႅမ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ လွၵ်းၵဝ်ႇလၢႆးၵဝ်ႇသေ မၼ်းပဵၼ်ပွႆး ဢၼ်ၸၢင်ႈၸူႉတုမ်ပၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းလႆႈ ဝႆးဝႆးဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆ​တႄႉ မၼ်းတေႁႂ်ႈၵူႈၵေႃႉ ပွင်ႇလႅင်းၼိူဝ် လွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်း ပႃးၵႅမ်ႉယူႇ။ ပေႃးၼၼ် ႁဝ်းၶႃႈ ဢဝ်ဢွၵ်ႇတူၺ်း ၽွၼ်းလီလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၶဝ်တေလႆႈၼၼ်ႉၼႆ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၶႂ်ႈပိုၼ်ၽႄႈ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူႉဝႆႉၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းသေ တေလႆႈသဵင်ႈငိုၼ်းသဵင်ႈတွင်းသေ ၸင်ႇၵႆႈပဵၼ်မႃးလႆႈ။ ပေႃးဝႃႈ တီႈပႃႈၵႅမ်ႉၼႆႉတႄႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇၸူႉၵူၼ်းတုမ်ၵူၼ်း၊ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇ ၵႅင်ႈငိုၼ်းတွင်း ၼမ်လူင်လၢင်သေၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးလႆႈယူႇ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၸမ်ႉ မၼ်းတေမီး ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတၢင်းၼမ် ဢၼ်တေၸၢင်ႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ၸွႆႈထႅမ်ထတ်းသၢင်ႈၼႄ ပၼ် လွင်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ လွင်ႈႁူႉတၢင်းမေႃၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိုဝ်မီးႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈမႃး ဢၼ်ထုၵ်ႇလီႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ​တႄႉ ၸဝ်ႈၶဝ် ၶႂ်ႈႁူႉသင်၊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၽႄႈတိုၼ်းလွင်ႈသင်၊ ၶႂ်ႈတွင်ႈထၢမ်သင်၊ ၶဝ်ၸႂ်လွင်ႈတၢင်းသင်ၼႆသေဢမ်ႇၵႃး ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇလီယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈယႂ်ႇလိုဝ်းလင်ၵႂႃႇလႆႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈပႃးၵႅမ်ႉ မိူင်းႁဝ်းၼႆႉတႄႉ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်းပႆႇထိုင် ပႃးၵႅမ်ႉၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် တၢင်ႇမၢင်ၽၢင် (Register) ဝႆႉတီႈၼိူဝ် ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉသေ ပၼ်သဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ ၽူႈလႂ်ၽႂ်တေၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ပေႃးၼၼ် ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၶဝ် တေသူင်ႇပၼ် ၶႅပ်းမႂ်မႃးပၼ်ၶိုၼ်း။ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုၼ်းထုတ်ႇဢွၵ်ႇ ၶႅပ်းမႂ်ၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇၼႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈလႆႈ ၶူဝ်းတွၼ်ႈ ဢၼ်ပႃးၵႅမ်ႉၶဝ် ယိုၼ်ႈပၼ် ၼင်ႇ သိူဝ်ႈ၊ ထူင်၊ ၸွင်ႈ၊ ပပ်ႉ၊ ၵမ်ၸိုမ်း၊ သတေႇၵႃႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈပၼ် သဵၼ်ႈမၢႆ တီႈၼိူဝ် ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈလႆႈ ပၢင်ပွႆးယူႇ။ လွင်ႈၶူဝ်းတွၼ်ႈတႄႉ တေလႆႈဢမ်ႇလႆႈ ဢိင်ၼိူဝ် ပွႆးၼိုင်ႈလႄႈပွႆးၼိုင်ႈ ဝဵင်းၼိုင်ႈလႄႈ ဝဵင်းၼိုင်ႈ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ႁဝ်းလႆႈၵႂႃႇငိၼ်းၵႂႃႇထွမ်ႇ ၵႂႃႇႁၼ် တိုဝ်ႈတၢင်းလီ တွၼ်ႈတႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈ ပေႃးပဵၼ် ၶူဝ်းတွၼ်ႈလီ ဢၼ်ပႃးၵႅမ်ႉပၼ်ႁဝ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈတေမႃးပႃးၵႅမ်ႉၼႆ ထုၵ်ႇလီပႃးမႃး ၶွမ်းလႅပ်ႉတွပ်ႉ လႄႈ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ပႃးမႃး ၶိူင်ႈသိမ်းၶေႃႈမုၼ်း memory stick ဢမ်ႇၼၼ် external hard disk ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈႁၼ် ၽူႈဢၼ်တေပိုၼ်ၽႄႈပၼ် တၢင်းႁူႉ ဢိၵ်ႇၶေႃႈမုၼ်း၊ ​ၶဝ်တေၸၢင်ႈၽႄႈတိုၼ်းပၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ ပပ်ႉလိၵ်ႈ၊ ငဝ်းတူင်ႉ၊ သဵင်၊ သွပ်ႉဝႄး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ၵႆႉတႄႉ 9 မူင်း ၵၢင်ၼႂ်တေႃႇ တၢမ်းၶမ် 5 မူင်းသေ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပၢင်ပွႆးပႃးၵႅမ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵႆႉၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဝၢႆႇၽၢႆ ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ လၢႆ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၼၼ်ႉယူႇၶႃႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တီႈၼိူဝ် ဢိၼ်တႃႇၼႅတ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈမီး ဢွင်ႈတီႈသူင်ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းလႆႈလႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ ငဝ်းတူင်ႉ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပႃးၵႅမ်ႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဢၼ်လူတ်ႇၶိုၼ်ႈလႆႈၵမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ပႃးၵႅမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။
ပႃးၵႅမ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း
ပႃးၵႅမ်ႉၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ တႄႇႁဵတ်းတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2010 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 23 လႄႈ 24 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပႃးၵႅမ်ႉၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးႁူႉမေႃ ၼွၵ်ႈမိူင်း မႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ မွၵ်ႈႁူၵ်းၵေႃႉၼႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၼႂ်းမိူင်းတႄႉ တေမီး (႓႐႐႐) ပၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပႃးၵႅမ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ  ပေႃးဢဝ် ပၢင်ပွႆးပႃးၵႅမ်ႉ ၵူႈမိူင်းမိူင်းဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်ပွႆး ဢၼ်ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပႃးၵႅမ်ႉဝဵင်းလိူဝ်ႇၵေႃႈ ႁဵတ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2011၊ လိူၼ်ၽႅပ်ႉဝႃႇရီႇ 12 လႄႈ 13 ၼၼ်ႉယူႇ။
ပႃးၵႅမ်ႉ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းမႃးၼႂ်းမိူင်းတႆး
ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢင်ပွႆးပႃးၵႅမ်ႉၼႆႉ လႆႈတႄႇႁဵတ်းမႃးတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးဢွၼ်တၢင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေလႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇပေႃး ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2013 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းတႆးသူင်ၸႂ် ၶွမ်ႇၽိဝ်ႇတိူဝ်ႇ ၸင်ႇလႆႈထူဝ်းၼႃႈသေ ၸူႉတုမ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈၵၢၼ်ဢၢႆႇထီႇ ၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် ပႃးၵႅမ်ႉ လႃႈသဵဝ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ပႃးၵႅမ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈ ၼႆႉ
သူၺ်ႇပျီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပျီႇ  (ရွှေပြည်ရွာ, Shwepyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190485 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 470 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 500 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 970 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မၵျီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမၵျီးတေႃး  (မကျီးတောရွာ, Magyitaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194642 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1108 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ (ရွာသာရွာ, Ywarthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190219 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1482 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1760 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3242 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သူၺ်ႇၼွၵ်ႉၸၢမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၼွၵ်ႉၸၢမ်း  (ရွှေနောက်စမ်းရွာ၊ Shwenauksan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191942 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 896 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1076 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1972 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
သူၺ်ႇၼွၵ်ႉၸၢမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1071
1071
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1071
ၵုၼ်ၶၢၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ (ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်ၶၢၼ် (, Kun Hkan, ကွန်ခန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
864
‘’’864’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:864
418
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇၸွင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၸွင်ႉ  (ကန်စောင့်ရွာ၊ Kansaunt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျုၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192443 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1317 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1462 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2779 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
418
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:418
လွႆသၢမ်သိပ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆသၢမ်သိပ်း (, Laui Saam Sip, လွိုင်ဆမ်ဆစ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼႃႈလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၼႃးလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ (Kokang Self-Administered Zone, ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ)ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း ႒႐႐႘ သေ ဢဝ်ၸႄႈဝဵင်းသွင်ဢၼ် ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆးသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်း လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျႅၼ်ႇမႃႇ (ပီ ႒႐႐႘) ဢၼ်ပဵၼ် တွၼ်ႈ ႕႖ (င)ၼၼ်ႉ ဢၼ် ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း မိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၼႃးလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
မေႇ 10
လိူၼ်မေႇ (10) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (130) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (131))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (235) ဝၼ်း။
1473
1473
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵိၼ်း (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (တူၵ်း)  (ကင်း (အနောက်)ရွာ၊ Kin(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193052 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1473
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵိၼ်း (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1473
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1473
မႂ်ႇ (ဢိူင်ႇမႄႈဢေႃႈ (ဢေႃး))၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (, Wan Mai, ဝမ်မိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႄႈဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1830
‘’’1830’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1830 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1830 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢိၼ်ႇၵျိၼ်းၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇၵျိၼ်းၸု  (အင်ကြင်းစုရွာ, Ingyinsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193669 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တၢၼ်ႇပူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇပူဝ်ႇ  (သံဘိုရွာ, Thanbo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193714 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1996 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1472
1472
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1472
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ  (လက်ပန်ပင်ရွာ, Letpanpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190484 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 470 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 500 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 970 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ယေႇငူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇငူၺ်ႉ  (ရေငွေ့ရွာ, Yaengwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194070 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1443 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1714 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3157 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
863
‘’’863’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:863
ထဵင်ႇတေႃးဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇတေႃးဢၢႆႇ  (ထိန်တောအိုင်ရွာ, Hteintawaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194007 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မျွၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉၵျိၼ်း  (မြောက်ကျင်းရွာ၊ Myaukkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇလႄႇတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192171 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇလႄႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1255 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1410 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၺွင်ႇၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၸွၵ်ႉ  (ညောင်ဇောက်ရွာ၊ Nyaungzauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192813 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13764709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
လဵၵ်ႉတႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလဵၵ်ႉတႅတ်ႉ  (လိပ်တက်ရွာ, Leiktet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194638 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1108 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
417
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:417
1471
1471
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မယွင်ႉယႄး (သူၺ်ႇလႅင်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမယွင်ႉယႄး (သူၺ်ႇလႅင်း)  (မရောင့်ရဲ ( ရွှေလှိုင်း)ရွာ၊ Mayauntye(Shwehlaing)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျုၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192444 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1317 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1462 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2779 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1471
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢလႄႇတႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇတႄႇ  (အလယ်တယ်ရွာ၊ Ahleltei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191943 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 896 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1076 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1972 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1471
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
မယွင်ႉယႄး (သူၺ်ႇလႅင်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢလႄႇတႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1471
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1471
ပၢင်တၶႂႃး၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ)
ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶႂႃး (ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ) (, Pyin Ta Khwar, ပြင်တခွါ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1070
1070
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1070
ၵႂၢမ်းပေႃႈ (႑႐) ၶေႃႈ
ၼႂ်းထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၼင်ႇပိုၼ်း ၼၢင်းဝိသႃႇၶ မိူဝ်ႈတေတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ပေႃႈမၼ်းၼၢင်း သင်ႇသွၼ်ပၼ် မီးၵႂၢမ်း (႑႐) ၶေႃႈ ဢၼ်လီတွင်းလီမၢႆ ၊ ၽွင်းတေၵႂႃႇယူႇႁိူၼ်းပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းလုၵ်ႉပႂ်ႉပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ။
ၼိုင်ႈ - ယႃႇဢဝ်ၽႆးတၢင်းၼႂ်းႁိူၼ်း ဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ၊ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ် လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈၼႂ်းႁိူၼ်း ၵႂႃႇၶႆႈၼႄပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆးႁဝ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁူဝ်း။
သွင် - ယႃႇဢဝ်ၽႆးတၢင်းၼွၵ်ႈ ၶဝ်တၢင်းၼႂ်းႁိူၼ်း၊ မေးၼၢင်း တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ် ၶၢဝ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈၶၢႆၸိုဝ်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်း။
ၿျၢႆးမတူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၿျၢႆးမတူႇ  (ဗျိုင်းမတူရွာ, Byaingmatu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191575 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2335 ၊ ယိင်း 2825 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵႂၢမ်းပေႃႈ (႑႐) ၶေႃႈ
ႁႃႈ - ပၼ် ၵေႃႉႁဝ်းထုၵ်ႇပၼ်လႄႈ ၵေႃႉဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပၼ်၊ ထုၵ်ႇလီပၼ်ၸွႆႈထႅမ် ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၽၢၼ်ၼၼ်ႉ ပၼ်ၶိုၼ်းၵေႃႈလီ ဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းၵေႃႈယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီမႅင်ႇပၼ်။
ႁူၵ်း - ယူႇ၊ ၼင်ႈၸွမ်းၶဝ် မီးတၢင်းသိူဝ်းသိူဝ်း၊ ထုၵ်ႇလီၸုၵ်းဝႆႉ ၽၢႆႇၼႃႈပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆး ၽွင်းၶဝ်ဢမ်ႇပႆႇႁွင်ႉၼင်ႈ။
ၸဵတ်း - ၵိၼ်သိူဝ်းသိူဝ်း၊ မိူဝ်ႈၵိၼ်ၶဝ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈတူၺ်း ပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆး လူဝ်ႇသင်၊ ၸဝ်ႈၽူဝ်လူဝ်ႇၽၵ်းသင် တူၺ်းပၼ်ၶဝ်ဢွၼ်တၢင်းသေ ၸင်ႇၼင်ႈၵိၼ်ႁူမ်ႈမူႇၸွမ်းၶဝ်။
ပႅတ်ႇ - ၼွၼ်းသိူဝ်းသိူဝ်း (လပ်းလီ) ဢွၼ်ၼႃႈ ပႆႇၶဝ်ႈၼွၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈတူၵ်းၽၵ်းတူ ႁပ်းဢမ်ႇႁပ်း၊ တေလႆႈၶဝ်ႈၼွၼ်းဝၢႆးလင်၊ လုၵ်ႉၸဝ်ႉၸဝ်ႉ ၼင်ႇၵူၼ်းၶႃႈ ၵူၼ်းၸႂ်ႉၶဝ်ႁဵတ်း။
ၵဝ်ႈ - ဝႆႉသတိ ၽႆး၊ ပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆးလႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၼႆႉ တေလႆႈဝူၼ်ႉဝႆႉၼႂ်းၸႂ်ဝႃႈ မိူၼ်ၽႆး၊ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးၼႆ တေလႆႈဝႆႉသတိတႃႇသေႇ။
သိပ်း - ၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၼင်ႇ ၸဝ်ႈၽီ၊ တေလႆႈဝူၼ်ႉဝႃႈ ပူႇၼၢႆးယႃႈၼၢႆးလႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၼႆႉ မိူၼ်ၶုၼ်ၽီ ၵွပ်ႈၼႆ တေလႆႈၼပ်ႉယမ်ၶဝ် ၼင်ႇၶုၼ်ၽီ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်း (႑႐) ၶေႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၽွၼ်းလီ တႃႇ​မေးၼၢင်းလႄႈ တႃႇၼႃႈႁိူၼ်းမူၼ်း တႃႇတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းသိူဝ်းၸႂ်လႆႈ ၵမ်းလဵဝ်းယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းၶဝ် တေမိူဝ်းယူႇႁူမ်ႈၶၢင်းၸဝ်ႈၽူဝ် တီႈႁိူၼ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် တေလႆႈယိူင်ႈၸွမ်း ၼင်ႇ ၵႂၢမ်းပေႃႈ (႑႐) ၶေႃႈၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ ႁၼ်ၽွၼ်းလီ ပေႃႈမႄႈသွင်ၽၢႆႇလႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ် ပီႈၼွင်ႉၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ ႁၵ်ႉႁွမ်ႁဝ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ႁဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႉပႂ်ႉလီ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 47၊ ပပ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ထမ်းပုတ်ႉထ၊ ၸဝ်ႈၶူးပၼ်ႇတိတ ၼမ်ႉၶမ်း
ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တႃးဝႄႇဢိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း  (အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ, Okeshitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃးဝႄႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191011 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႃးဝႄႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 950 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1018 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1968 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵျွၵ်ႉပျႃႉသၢတ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပျႃႉသၢတ်ႈ  (ကျောက်ပြဿဒ်ရွာ၊ Kyaukpyatthat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190319 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1239 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2848 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ (တူၵ်း)  (ညောင်ပင်လျှို (အနောက်)ရွာ, Naungpinhlyo(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218398 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1470
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ (နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ), (Naga Self-Administered Zone) ၼႆႉ ဢိင်လူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ (ပီ ၂၀၀၈) တွၼ်ႈ ၅၆ (ခ)သေ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းဢၼ်ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1470
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
The Ahom (Pron:, Assamese আহোম, Tai/Thai อาหม, people of Assam) are the descendants of the ethnic Tai people that accompanied the Tai prince Sukaphaa into the Brahmaputra valley in 1220 and ruled the area for six centuries. Sukaphaa and his followers established the Ahom kingdom (1228–1826) and the Ahom dynasty ruled and expanded the kingdom until the British gained control of the region through the Treaty of Yandabo upon winning the First Anglo-Burmese War in 1826.
ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး
{{legend|#E31A1C|ၸႄႈဝဵင်းလႁႄႇ}} {{legend|#0000FF|ၸႄႈဝဵင်လႄႇသျီး}} {{legend|#33a02c|ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း}}
1470
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
The modern Ahom people and their culture are a syncretic blend of the original Tai culture, the indigenous Tibeto-Burmans and Hinduism. Many of the Tai followers of Sukaphaa were unaccompanied males who subsequently married into the local communities. Some ethnic groups, including the Tibeto-Burman speaking Borahi people, were completely subsumed into the Ahom community. Members of other communities, based on their allegiance to the Ahom kingdom or the usefulness of their talents, were accepted as Ahoms. Gradually, the Indo-Aryan Assamese language replaced the Ahom language as the Ahoms converted to Hinduism and other aspects of Indian culture though one-third of the Ahom population still follow Tai original religion, Furalung. The Ahom language, till a few years ago was known by approximately 400-500 members of the Ahom priestly class. Deeply concern about the Ahom language, Tai Ahom organisations are now trying to revive Tai Ahom language again among masses of Tai Ahom people by establishing various Tai schools in Upper Assam. Many institutes like P.K.Buragohain Institute for Tai and South East Asian Studies,Guwahati,Central Tai Academy,Patsaku,etc. have come up in recent days. In coming days more Tai schools are planned to be established across Assam
1470
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
Starting in the late 20th and continuing into the early 21st century, there has been renewed interest among the Ahoms in their culture and language leading to increased study and attempts at revival. The 1901 census of India enumerated approximately 179,000 people identifying as Ahom. The latest available census records slightly over 2 million Ahom individuals however, estimates of the total number of people descended from the original Tai-Ahom settlers are as high as eight million.
1470
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
History
In the early 13th century, Mong Mao was a small kingdom of Tai people, related to the Shan, in present day Yunnan Province, China. In 1228, Sukaphaa, a prince of Mong Mao began his journey with about 9000 followers, mostly men. He crossed the Patkai hills and reached the Brahmaputra valley in 1228. He moved from place to place, searching for a seat. He decided not to attack the Morans and Borahis but befriend them instead. His followers, much depleted from the original 9000, married into the Borahi and the Moran ethnic groups. The Borahis, a Tibeto-Burman people, were subsumed into the Ahom fold, though the Moran maintained their independent ethnicity. Sukaphaa finally established his capital at Charaideo near present-day Sivasagar in 1253 and began the task of state formation.
1470
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
History
The Ahom kingdom then consolidated its power, building their kingdom for the next 600 years. The first major expansion was at the cost of the Sutiya kingdom, which was partially annexed in 1523 under King Suhungmung. The expansion's success was not only a result of Ahom military prowess, but also of changes in the Ahom social and political outlook. Suhungmung was the first Ahom king to adopt a Hindu name: Swarga Narayan. The Sutiya region was placed under the Sadiyakhowa Gohain a new position that was created. In 1536 the Dimasa Kacharis, known to Ahoms as "Timisa", were uprooted from their capital at Dimapur. Thus by the middle of the 16th century, the Ahoms were in control of all of present day eastern Assam. The late 17th century saw another expansion of Ahom territory. After the 1682 Battle of Itakhuli, that marked the end of the Ahom-Mughal conflicts, much of the control of Koch Hajo fell into the hands of the Ahoms. By bringing the various tribal groups and regions under one ruler and one governing polity the Ahoms are considered the architects of modern Assam.
1470
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
History
Ahom power declined in the latter half of the 18th century. The capital city was taken for a short period during the Moamoria rebellion. In the first part of the 19th century, the Burmese army invaded their kingdom, uprooted their capital and set up a puppet Ahom king. The Burmese were defeated by the British in the First Anglo-Burmese War resulting in the Treaty of Yandaboo in 1826, which paved the way for the British to convert the Ahom kingdom into a principality and which marked the end of the Ahom rule. Assam was then annexed by British India, becoming a province and then a state as the Ahom identity gradually became Assamese. The Ahoms have revived their original Thai language, and culture.
Funerary rites
One of the important customs among the Ahoms is that the dead body is not burnt but kept in a box. This is called “Maidam”. It is mentioned in history that Swargadeo Rajeswar Singha who was influenced by Hinduism gave the direction that the dead bodies should be cremated and not buried. He also ordered that the death ceremony should be done in the Brahmanical style by calling in a Maithil Brahmin priest and the traditional Deodhai priest.
1470
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
Ancestor worship
The Tai Ahoms worship their deceased forefathers as they are the guardian deities of the house holders. They believe that their ancestors must be duly worshipped so that they being satisfied keep them safe. There is a saying among them that “Neither the wall nor the roof, no other gods can protect the house holders, if the god of the household do not. Neither the serpent bites, nor the tiger eats, even the god of death is afraid when the household deads protect,”
1470
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
Ancestor worship
The Tai Ahoms worship their ancestors individually by the family as well as community. The Tai Ahom priestly families worship their dead ancestors in the occasion of marriage, festivals like Bihu, before and after harvesting, feast of new paddy, birth and death ceremonies etc.
1470
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
Ancestor worship
The Tai Ahoms believe that after death a person becomes a Dam>Phi or god who goes to reside in the heaven in the same way as he was in his earthly life. He is worshipped and propitiated as a god with the offerings made by the descendants but not as a revengeful ghost.
1470
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1470
တႆးဢႃႇႁူမ်ႇ
Ancestor worship
The Tai Ahoms offer every new first seasonal crops, vegetables and fruits to the ancestors and they could take these only after offering these to their ancestor gods. It should be noted here that the priestly families worship their ancestors in a very clear way making different grades to each kind of Dam. These are Ghai Dam, Chi Ren Dam, Na Dam and Jokorua Dam.
Ghai Dam: ‘Ghai’ means ‘main’ and ‘Dam’ means ‘Dead’, hence Ghai Dam means dead grandparents of the living house holder.
Chi Ren Dam: ‘Chi’ means ‘four’, ‘ren’ means a ‘house’. Thus ‘Chi Ren Dam’ means the fourth generation of the dead parents of the dead grandfather of the living house holders.
Jokorua Dam : The word ‘Jokorua’ is used in a collective sense to mean all the dead ones who died without having a male child, who died in childhood, who died without getting married and also who died with physical and mental abnormality. This kind of Dam is propitiated in the house of the elder one of the living generation.
Na Dam: ‘Na’ means ‘new’. The recent dead in the household, whether the head of the family or his wife or his parents, is called Na Dam.
All these kinds of Dams are altogether called Griha Dam. But the Jokorua Dam is not included in the Griha Dam. On the other Tai Ahom people worship their dead ancestors annually.
The Ahom people
The Tai Ahoms who came into Assam followed their traditional religion and spoke the Tai language. They were a very small group numerically and after the first generation, the group was a mixture of the Tai and the local population. Over time the Ahom state adopted the Assamese language. Except for some special offices (the king and the raj mantris), other positions are open to members of all tribes and religion. They kept good records, and are known for their chronicles, called Buranjis.
One of its greatest achievements was the stemming of Mughal expansionism. In the celebrated battle of Saraighat, the Ahom general Lachit Borphukan defeated the Mughal forces on the outskirts of present day Guwahati in 1671.
The Ahom Rule
The Ahoms established their kingdom in Assam under King Sukaphaa in 1228. They ruled till 1826. Sukaphaa was very humble and he befriended with the local tribes Moranis and the Borahis. The Ahoms were Indo-Tibetan people. His followers originally later married into the Morani and Borahi peoples. King Suhungmung adopted the Hindu name 'Swarga Narayan' and later all the Ahom kings were called Swargadeo (lord of the heavens) in the Assamese language. The Ahom kings were called Chao-pha in the Tai language. The coronation ceremony of the Ahom kings was known as Singarigharutha. The Ahoms prevented Mughal expansion in Assam. The Ahom power came nearly to an end because of the civil wars which led their resources to an end. The Burmese then invaded Assam and forced the King to leave the Kingdom and set up a Puppet King. The Burmese were then defeated by the British in the first Anglo-Burmese war and Assam came under the British Domination. The Ahom people are now in the Assamese society.
Ahom people today
The Tai-Ahom were historically seen as "Assamese" people. The term "ethnic Assamese" is now associated by the Indian government with the Assamese-speaking people of the Brahmaputra valley (see Assamese people). According to Anthony Van Nostrand Diller, possibly eight million speakers of Assamese can claim genetic descent from the Ahomese. However, historian Yasmin Saikia argues that in pre-colonial times, the Ahoms were not an ethnic community, but were a relatively open status group. Any community coming into the socio-economic fold of the Ahom state could claim the Ahom status with active consent of the king.
Tai Ahom were historically seen as Tai people who migrated to Brahmaputra valley from Mongmao,present day Yunnan Province of China in 1228 AD.Tai Ahoms ruled Brahmaputra Valley for 598 years,i.e.,(1228 AD-1826 AD).Chaolung Siu-Ka-Pha was the founder of Ahom Kingdom.The Tibeto Burmans gave the name "Ahom" to the Tai(Shans)and gradually Tais(Shans)were known as Ahoms.With the passage of time,Tai Ahoms though stop using Tai language and following Tai culture but at present Tai Ahoms are again reviving their old Tai language,culture.Ahom people are found mostly in Upper Assam districts of Golaghat,Jorhat,Sibsagar,Dibrugarh,Tinsukia,Lakhimpur,Dhemaji.Tai Ahoms are also found in large numbers in Lohit District of Arunachal Pradesh.Tai Ahom people are though majority converted Hindus but still they didn't leave their old ancestor animist religion,Furalung.Apart from Hindus,Ahoms follow Christianity,Buddhism and Furalung.Mohung,Changbun,Moplong are the three priestly clans of Ahoms which have still preserved the old rituals of Ahoms.
ႁူၺ်ႈႁ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈႁ (, Hway Ha, ဟွေဟ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႄႈဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1069
1069
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။