cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လိၵ်ႈထႆး
ၵႂၢမ်းဢၼ် ၵပ်းၵၢႆႇၵႂၢမ်းထႆး
ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းထႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်းထႆးသေ ၵူၼ်းလၢတ်ႈမၼ်း မီးယူႇ 20 လၢၼ်ႉ (ပီႊ 2000) လိူဝ်လိူဝ်။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်လၢတ်ႈတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ဢၼ်ၸိူဝ်းၵူၼ်း မီးၸၼ်ႉၶဝ် လၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေ ထႆးတွၼ်ႊၵၢင်ၼၼ်ႉ မိူင်းထႆးၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇ ၵႂၢမ်းတႆး Tai Language လူးၵွၼ်ႇ။ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶဝ်တႄႉဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ ဝေႃးႁႃႇရၵဝ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ယူႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်လူၺ်ႈ ဝေႃးႁႃႇရ တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢိတ်းဢီႈၵူၺ်း။
လိၵ်ႈထႆး
thumb|ဘန်ကောံအမျိုးသားပြတိုက် - ၂၀၁၇-၀၄-၂၂ (၀၀၈) ၽူႈလူင်ႉၽၢႆႇလိၵ်ႈၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈလိၵ်ႈထႆးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈၶမဵၼ်သေပဵၼ်မႃး။ လိၵ်ႈၶမဵၼ် သမ်ႉလုၵ်ႉတီႈ လိၵ်ႈပရႁမီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် လိၵ်ႈထႆးၼႆႉ ငၢႆးမိူၼ် လိၵ်ႈတႆးလမ်ဝႆႉသေ တေၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈၶမဵၼ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းလုၵ်ႉတီႈ ဢိၼ်ႇတိယမႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ၵႂၢမ်းထႆးလႄႈ လိၵ်ႈထႆးၼႆႉ ၸမ်ၵႂၢမ်းလၢဝ်းလႄႈလိၵ်ႈလၢဝ်းယဝ်ႈ။ ၸိူဝ်းဢၼ်မေႃ လိၵ်ႈလၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မေႃလူလႆႈ လိၵ်ႈထႆး ႁူႉပွင်ႇ ၵႂၢမ်းထႆးယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁႃႇရ၊ သၻ်ႉၻႃႇ၊ သဵင်ၶိုၼ်ႈသဵင်လူင်းလႄး သရထႆး ၶိုင်ႈပၢႆၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ် တင်းလၢဝ်းယဝ်ႈ။ မၼ်းငၢႆးမိူၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဢဝ်မႃးတီႈလိၵ်ႈမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ထႆးဢိင်ဢဝ် လိၵ်ႈၶမဵၼ်သေ မႄးႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လိၵ်ႈၶဝ်မႃး ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မီးၸၼ်ႉ လၢႆးတႅမ်ႈႁင်းၶေႃၶဝ်မႃးယူႇ။ တူဝ်လိၵ်ႈၶမဵၼ်မီးမႃး  ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 600 CE ၼၼ်ႉသေ တူဝ်လိၵ်ႈထႆးတႄႉ မီးမႃး မွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 1292 CE ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈထႆး
တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈထႆး อักษรไทย ၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းထႆးလႄႈၵႂၢမ်းတၢင်ႇမဵဝ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ พยัญชนะ မီး 44 တူဝ်၊သရ สระ မီး 15 တူဝ်သေ ပေႃးလေႃးၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇသရ28 တူဝ်။ တူၼ်းသဵင်မီး4 သဵင်။
1207
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 16
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
1207
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပွၵ်ႉပိၼ်ႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉပိၼ်ႇၵူၺ်ႉ  (ပေါက်ပင်ကွေ့ရွာ, Paukpinkwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉပိၼ်ႇၵူၺ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190606 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 798 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 913 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1171 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1207
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ပွၵ်ႉပိၼ်ႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1207
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1207
513
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:513
915
915
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:915
ၸလိၼ်းတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၸလိၼ်းတွင်ႇ  (ဇလင်းတောင်ရွာ၊ Zalintaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸလိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191978 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလိၼ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 313 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 384 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 697 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵူၺ်းၶျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၶျူဝ်ႇ  (ဂွေးချိုရွာ, Gwaycho) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸယႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193929 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸယႅတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1499 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1794 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3293 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
116
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:116
1534
1534
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1534
သူၺ်ႇၺွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ, (ရွှေညောင်မြို့), (Shwenyaung), ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး, ၸႄႈမိူင်းတႆး, မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၼႆ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ ႑႒ လၵ်း ေသ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ ၼႆ ၵႆယၢၼ် ႗ လၵ်းယဝ်ႉ။
ၼုမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈ
နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်ရ စဝ်နွံကို လဲချားမြို့ လဲချားဟော်၌ ၁၉၀၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၁၅ ) ရက်နေ့တွင် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်လိုင်းနှင့် အမိ စဝ်နန်းဆိုင် မွန်းတို့က မွေးဖွားသည်။ ကိုးနှစ်သား အရွယ်မှ၍ လဲချားမြို့ မြန်မာစာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်။ ထို့နောက် တောင်ကြီးမြို့ ရှမ်းစော်ဘွားသားမြေးများ ကျောင်းတွင် ( ၁၀ ) တန်း အောင်သည် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ရဲအရာရှိသင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့ ပရိုစဲလ်ထရီမ်နင်ကောလိပ်ကျောင်း တွင် ဥပဒေပညာရပ်များကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိတ္ထီလာမြို့၌ နယ်ပိုင်ဝန်ထောက်အဖြစ် အမှူထမ်းသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖခင် အရိုက်အရာ လဲချားစော်ဘွားကြီး အဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။
မိုင်းကိုင် စော်ဘွားကြီး စဝ်ခွန်မုံနှင့် မဟာဒေဝီ မြေပိုင်တို့၏ သမီးစဝ်ရွှေအိမ်သည် လဲချားစော်ဘွားကြီး စဝ်နွံ၏ မဟာဒေဝီ ဖြစ်သည်။ မဟာဒေဝီ စဝ်ရွှေအိမ်သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကပင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရှမ်းအပျော်တမ်း တပ်အမှတ် ( ၁၃ ) တွင် ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ် မေမြို့ ( ယခု ပြင်ဦးလွင် )၌ ရုံးစိုက်အမှူထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဂျပန်ခေတ်တွင် လဲချားမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်း ခံရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသောအခါ ဂျပန်၏ ချုပ်နှောင်မှုမှ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်၍ မဟာမိတ် တပ်မဟာ ( ၁၀၁ ) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂျပန်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်။
၁၉၄၆ - ၄၇ ခုနှစ်များ၌ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီး ချုပ်ဆိုရန် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်၍ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း ( ၂၃ ) ဦး စုစည်းရာတွင် စဝ်နွံသည် ရှမ်းကော်မတီ၏ အဖွဲ့ဝင် ( ၁၄ ) ဦး တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ( ၁၂ ) ရက်နေ့၊ နံနက် ၁၀ နာရီတွင် ချုပ်ဆိုသော အခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အတူ စဝ်နွံသည် အမှတ်စဉ် ( ၅ )၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းလုံး၌ သောင်းကျန်းသူများ အင်အားကြီးမားခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ် ကေ၊ အင်၊ ဒီ၊ အို များက ဦးစီးခေါင်းဆောင်လျက် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း၊ အရှေ့ပိုင်းရှိ မြို့အသီးသီးကို သိမ်းပိုက်ထားကြသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် လဲချား စော်ဘွားကြီး စဝ်နွံသည် လဲချားနှင့် မိုးနဲ နယ်သူနယ်သား လူထုအများကို လှုံ့ဆော်စည်းရုံးပြီး လွယ်လင်မြို့ကို သောင်းကျန်းသူများလက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူရာတွင် ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် သောင်းကျန်းသူများလက်တွင်းကျရောက်လျက်ရှိသော ရှမ်းပြည်နယ်မြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ကို တပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ လေးလကြာပြန်လည် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူရာတွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်။
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စဝ်နွံကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရက သရေစည်သူဘွဲ့ ရွှေတံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်သည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ( ပထမဆင့် ) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ စဝ်နွံသည် ချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
လဲချားစော်ဘွားကြီးဟောင်း စဝ်နွံသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ( ၈ ) ရက်နေ့တွင် လဲချားမြို့ လဲချားဟော်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။
ငူၺ်ႇသွင်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵူင်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတႃႇ  (ကုန်းသာရွာ, Konethar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191717 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3280 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4524 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7804 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ရမ်းပျႄး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းရမ်းပျႄးၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉၽျူႇၼႆႉ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ 50 လၵ်းသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးၸွမ်း သၢႆတၢင်းၼမ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းရမ်းပျႄးၼႆႉ ဢွၵ်ႇ ၶဝ်ႈ၊ ၵိူဝ်ဝၼ်၊ ထုၼ် လႄႈ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ၵျွၵ်ႉတတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး, (ကျောက်တံတားမြို့နယ်), (Kyauktada Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၵၢင် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးပွၵ်ႉ (႙) ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၵျွၵ်ႉတတႃးၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတွင်ႇၺုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (႕) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (႑) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (႑) ႁူင်း ယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇ ၼၼ်ႉ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၽြႃးသူးလေႇၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၼမ်ႉလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ ႁၢၼ်ႉတေႃႇ ပီ ၁၈၅၂ ပေႃးတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း သူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇပၼ်ႇတုလၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉဝႆႉယူႇ။ ၽၢႆၼိူဝ်ၵုၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵျွင်းယေႇလႄႇၵျီး လႄႈ ၵျွင်းယေလႄႇၵလေး (ႁွင်ႉ) ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၵုၼ်ၵၢင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ၶႂ်ႈဝႆႈသႃ ၵွင်းမူးသူးလေႇ ၼႆ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈ ၶူဝ်ႁိၼ် (ကျောက်တံတား) ဢၼ်ဢဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ် (ဢမ်ႇၼၼ်) ဢုတ်ႇသေ ၵၢႆႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် ၶူဝ်ၵိၼ် (ကျောက်တံတား ) ၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးမႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇ ၵွင်းမူးသူးလေႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၽၢႆႇၵျွၵ်ႉတတႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ
ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈႁင်းၶေႃမႃးသေတႃႉ တႄႇဢဝ်ပီ 1895 မႃး ၶိုၼ်းၶၢႆႉဢဝ်လုမ်းၽွင်းၸႄႈတွၼ်ႈၸူး ဝဵင်းတထူင်ႇ တီႈဢၼ်တၢင်းၵႂႃႇတၢင်းမႃးသႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ၽႄသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်းသုတ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်သေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း။
ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး 953 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈပီ 1931 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမီးမႃး ႔႒႗႓႘ ၵေႃႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ လႆႈလၢမ်းမီးဝႆႉ ႕႕႒႓႖ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢိၵ်ႇပႃးဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ ဢိူင်ႇမီး ႖႙ ဢိူင်ႇ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်ၶႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် သေ ၽၢႆႇတင်းဢွၵ်ႇ ၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈမိူင်းၵေႃႇသူးလေႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇပွတ်းႁွင်ႇ ႁွင်ႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီမိူင်းမၢၼ်ႊ ၁၂ဝဝ ၼၼ်ႉ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ လႆလူင်းၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၵူတ်ႉမႄႈၼမ်ႉလူင်သွင်ၵူတ်ႉ ၸူးဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး တီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵျီး လႄႈ ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပလႄးၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵူတ်ႉမႄႈၼမ်ႉၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႆႉ လႆလူင်းၵႂႃႇ တီႈႁိမ်းဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉၼၼ်ႉသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ၵႆႇယၢၼ်တင်း မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼႆႉ မွၵ်ႈ လၵ်းပၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႆႇယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ ႑႒ လၵ်းၶိုင်ႈသေ တင်းဝဵင်းမႃႉတွၵ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းတိူၵ်ႈတၢင်းၽႄလူတ်ႉလဵၼ်း ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ-မႃႉတွၵ်ႉ ၼၼ်ႉၸမ်ႉ ၵႆယၢၼ် လၵ်းပၢႆၶိုင်ႈယဝ်ႉ။ လတ်းဢဝ် ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇလႄႈသင်၊ ၵျွၵ်ႉၵျီးပေႃးၵထ တီႈပႄးၼွႆႇၵူင်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းဝႆႉ တၢင်းလူတ်ႉၵႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႄးၼွႆႇၵူင်းသေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် လႆႈၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း ႓႖ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1963 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈလၢမ်းတူၺ်း မီးယူႇ မွၵ်ႈ ႗႗႐႒ ၵေႃႉဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ဝၢႆပီမိူင်းမၢၼ်ႊ ၁၁၁ဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ ၁၁၁၃ ၼၼ်ႉ မွၼ်းၶဝ်ဢဝ်ၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉ မႁႃႇထမ်ႇမရႃႇၸႃႇတိပတိ ၼႆႉၵႂႃႇလႄႈ လႆႈၵႂႃႇၸၢမ်ႇယူႇတီႈ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိူင်ႈၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼၵရမ်ႇ တမ်ႇတုၼ်ႇ၊ ၼၵရမ်ႇ ၼလုတ်ႉ၊ ၼၵရမ်ႇ ဝႃႇၶရီႇ၊ ၼၵရမ်ႇ ရႃႇမတ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် မွၼ်းသီႇပီႈၼွင်ႉၼႆႉ ဢဝ်ၽွင်ၶမ်း မႃးသၢၵ်ႈပၼ် ၶုၼ်ၽႅဝ်တီႈ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဝႃႈႁၼ်ၺႃးတီႈတူၼ်ႈ တူၼ်ႈသဵၵ်ႉၽူးလႄႈ ၸူးထူၺ်ႈထူၼ်ႈၼၼ်ႉသေ သေးလိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးၽွင်ၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ႁႂ်ႈၶဝ်ပီႈၼွင်ႉသီႇၵေႃႉ မူၼ်ႈၸႂ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတႄႇဝၢၼ်ႈတီႈၼၼ်ႈသေ ပၼ်လိၵ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ပူႇၵႄႇမႃးယဝ်ႉ။ မွၼ်းသီႇပီႈၼွင်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ ပွၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ မႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈယူႁင်းၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းမႃးတင်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ႉ ၼၵရမ်ႇ ရႃႇမတ်ႉၼႆႉ မႃးတင်ႈဝၢၼ်ႈၸဵင်ႇတွၼ်ႇ ဢၼ်မီးလင်ႁိူၼ်း ႔႐ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းႁွင်ႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပွတ်းႁွင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉႁွင်ႈ လႄႈ တီႈဝၢၼ်ႈၸဵင်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီးပႃႇထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉၼႃသေ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ၵူၺ်းမီးမွၵ်ႈ ႁႃႈႁူၵ်းလင်ၼႆႉၵူၺ်း။ ၽၢၼ်း(မၢၼ်ႊ-ဆတ်)ၵမ်းၵမ်းၵႆႉမႃးႁွင်ႉတီႈဝႃႈၼၼ်ႉသ​လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈသတ်ႉတိတ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈသတ်ႉတိတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈငဝ်ႈငႃႇ ဢၼ်လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း တႄႇမီးမႃး တႃႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈဝဵင်း
ၸိူဝ်းဢၼ်ထုၵ်ႇယုၵ်ႉပဵၼ်ပူႇၵႄႇၼၼ်ႉ မွၼ်းၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶႂႃႇ ၼႆသေ ၸူးႁႂ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိူင်ႈ ၵဵပ်းဢဝ်ၶွၼ်ႇတီႈ ၶႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈသၢၵ်ႈၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၶႂႃႇမူးၼၼ်ႉ ၵူႈပီၵူႈပီ မၼ်းၵဵပ်းဢဝ် ၽွင်ၶမ်းတၢင်းၼၵ်းၵဝ်ႈသေ သၢၵ်ႈၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈၽွင်ၶမ်းတႃႇသၢၵ်ႈၶွၼ်ႇၼမ်ၼမ်ၼႆ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇသေးၶမ်းၼႂ်းႁွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢဝ် ၵွၵ်းသေးၶမ်းသေ သေဢဝ်ၶမ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃး သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ (မၢၼ်ႊ-ရွှေကျင်) ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တေႃႈထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ဢဝ်လိၼ်တီႈတၢင်းလေႃႉ တီႈႁိမ်းလုမ်းဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈၼႂ်းၶူင်ႈ တီႈႁိမ်းတတ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၽယႃးၵျီးၼၼ်ႉလႄႈသင် ပေႃးသေးတူၺ်းၼႆ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ပႃးၽွင်ၶမ်းယူႇဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။
ပၢၼ်သိုၵ်းလႄႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ
ဝၢႆးသေမၵ်းမၼ်ႈ ၼႃႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယဝ်ႉ တႄႇဢဝ်ပီ 1181 မႃး ႁႂ်ႈၽွင်းဝဵင်း ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1187 မႃး ယွၼ်ႉလုၵ်ႈသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ်ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆးဢွၵ်ႇလႄႈ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၸူးၵိုတ်းလင်ႁိူၼ်း မွၵ်ႈ ႑႐႐ လင်ၼႆႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေတပ်ႉသိုၵ်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ မၢၼ်ႊၶဝ်ၶိုၼ်းယုၵ်ႉတၢင်ႇ ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းသေ ၶိုၼ်းမႄးတႄႇတင်ႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ လင်ႁိူၼ်းၶိုၼ်းမီးမႃး မွၵ်ႈ ႓႐႐ လင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ ပီ 1214 လိူၼ်သီႇလွင်ႈ ႔ ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇ လႆႈၶိုၼ်းတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢင်းၵိတ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ
ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပႆႇႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈသၢႆတၢင်းမႄႈၼမ်ႉႇၸိတ်ႉတွင်း ပႆႇလၢႆႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းဝဵင်းၵႃႉၶၢႆလီမႃးသေတႃႉယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းတႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈသင်၊ ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈယဝ်ႉလႄႈသင် လွင်ႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၼႆႉ ယွမ်းမႃးယွမ်းမႃးလွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈထိုင်ၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး လုၵ်ႉတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းမႃႉတွၵ်ႉသေ လႆႈၶီႇႁိူဝ်းၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယဝ်ႉ။
တီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ၽြႃးၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တီႈဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတွင်ႇဢူး ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း တီႈတွင်ႇၼမွင်း ဢၼ်တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1171 ၼၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း ၵွင်းမူးၽယႃးၷျီး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မူၺ်ႇတေႃႇမုၼ်ႇၸရိတ်ႉ၊ ၵွင်းမူးဝႅတ်ႉတႅတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ မၵျီးတၢၼ်း တီႈၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႆဢွၵ်ႇဝဵင်း တီႈဢမ်ႇၸမ်ဢမ်ႇၵႆ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ႁွင်ႈ တွင်ႇၼမွင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ
ထုင်ႉသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၸမ်တိၼ်လွႆလႄႈ ၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းလႄႈ ယႃႈယႃသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ ပဵꧣ်ယႃႈယႃၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈထုင်ႉၼိူဝ်လွႆ တီႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇသေ ၸၢင်ႈလႆႈမၢၵ်ႈမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇတိုင်ႇယၢင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ တီႈႁွင်ႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇလႄႈ တီႈၼိူဝ်ပွတ်းလွႆၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်သေးၶမ်းသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းဝဵင်းသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးသူၼ်ၵေႃႇပတ်ႉဢၢၼ်ႇလၢႆဢေႇၵမၼ်းယဝ်ႉ။ သိူင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဵဝ်လီသေ ပဵၼ်ဢၼ် သႃႇၸႂ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
မေႇ
မေႇ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လိူၼ်ထူၼ်ႈႁႃႈ တီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း Gregorian လႄႈ Julian ယဝ်ႉ။
ဝၼ်းဝႃႊလႅၼ်ႊထၢႆႊၼ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇတႆး ၸုမ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ၊ မႁႃမုင်ႉ (မိူင်းၸႄႈ)
ပꩪမသူၸိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဵမ်
8 - ပꩪမသူၸိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဵမ်
ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶူဝ်းလူႇလဵၵ်ႉၼွႆႉသေတႃႉ ၽွၼ်းလီမၼ်း ၸၢင်ႈယႂ်ႇယူႇၼႆလႄႈ ဢဝ်ၶဵမ်လူႇတၢၼ်းသေ လႆႈမိူဝ်းၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃၿြသၢတ်ႈ ၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်သဝ်မၼ်း ပဵၼ်သႅင်လႅင်၊ ပꩪမသူၸိဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1206
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1206
လျေႃႇၽျူႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈလျေႃႇၽျူႇၵၢၼ်ႇ  (လျှော်ဖြူကန်ရွာ, Hlyawhpyukan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလျေႃႇၽျူႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 1939988 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလျေႃႇၽျူႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1382 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1285 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2667 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽယႃးၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၽျူႇ  (ဘုရားဖြူရွာ, Hpayarhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194577 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2868 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3355 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6223 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝိၸႃႇရၼ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈသြႃႇၽတ်ႉတၼ်တ ဝိၸႃႇရၼ "ၵၼ်ထဝႃၸၵပၼ်တိတ"၊ ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး၊ ဝဵင်းပၢင်လူင် ၶႃႈဢေႃႈ။
ပေႃႈမႄႈလႄႈ တီႈၵိူတ်ႇ
ၸိုဝ်ႈပေႃႈပဵၼ် လုင်းၸၢင်းၵူမ်း၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈပဵၼ် ပႃႈၸၢင်းၼုမ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဝေႃႇငိုၼ်း ( ႁွင်ႉ) ဝၢၼ်ႈၼွင်ဢိူင်ႇ၊ ဢိူင်ႇႁၢႆးၽၵ်း၊ ၸေႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်။
ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ
ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ မီး ႘ ၵေႃႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇပဵၼ်ၵေႃႉ မၢႆ ႕
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇသေႃးၼၼ်ႇတိ၊ ဝတ်ႉၼမ်ႉဝေႃႇငိုၼ်း၊ ၸေႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင် ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပတ်ႉသၢႆး၊ ႁပ်ႉဢဝ်ပတ်ႉၸေးသီႇပိူင် လုင်းၸၢင်ႈဢိၼ်ႇတိ ပႃႈၸၢင်းၼု ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဝေႃႇငိုၼ်း၊ ၸေႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း
ပီၵေႃးၸႃ 1344 ၼီႈ၊ လိူၼ်ႈ ႑႑ လွင်ႈ ႖ ၶမ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ဢိၼ်ႇတ ဝတ်ႉသုတွင်းပျ​ေႉ၊ ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပတ်ႉသၢႆး၊ ႁပ်ႉဢဝ် လုင်းၸၢင်းဢိၼ်ႇတိ၊ ပႃႈၸၢင်းၼု ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉဝေႃႇငိုၼ်း၊ ၸေႈဝဵင်းၼမ်ႉၸၢင်ပဵၼ်ပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈယေႃးသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်းမႃးယဝ်ႉ။
တီႈသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈလၢႆး
ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ၊ ငဝ်ႈငိုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး၊ ဝဵင်းပၢင်လူင် ႁိုင်မႃးလႆႈ ႒႘ ပီ။
ယိူင်းဢၢၼ်း
"ႁဵတ်းႁႂ်းလိၵ်ႈလၢႆး ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်"
တၢင်းႁၼ်ထိုင်လႄႈ ၶေႃႈသင်ႇထိုင်
"ၵူၼ်းႁဝ်းၼိုင်ၵေႃႉၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း လူဝ်ႇမီးၼမ်ႉၸႂ်လီ၊ ဢၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ်လီၵူၺ်း။ ပေႃးတၢင်းၵမ်သီႇလမၼ်ႈၵိုမ်းၵေႃႈ ၽဝႁဝ်း ၶိုင်ႈၼိုင်ႈတႄႉ တဵမ်ထိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီးဢၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ်လီၸိုင် ၶႅၼ်ႇလိၵ်ႈၵတ်ႉလၢႆးၵႃႈႁိုဝ် မေႃသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႇဢမ်ႇလူဝ်ႇ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လႆႈႁိမ်ၵိၼ်ႁိမ်ယူႇလၢႆလၢႆလႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇယူႇပႅတ်ႈလၢႆ။ လူဝ်ႇမီး လ (႓) တူဝ် လႅတ်း၊ လၵ်း၊ လီ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈလႅတ်း၊ လူဝ်ႇလႆႈလၵ်း၊ လူဝ်ႇလႆႈလီယဝ်ႉ။ "သႃသၼတ်ႉထိတိယႃ ပၼ ပရိယတ်ႉတိယေဝ ပမႃၼမ်" ၸွမ်းၼင်ႇၵျၢမ်းၵျၢၼ်ႇဝႃႈမႃးၼင်ႇၼႆလႄႈ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းဝႆႉပၼ် ပရိတ်ယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ၊ ပတိပတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ၊ ပတိဝေႇတသႃႇသၼႃႇ၊ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသၢမ်ပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပရိယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈတၢင်းသဵတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈဢမ်ႇမီးပရိယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇ​ၵေႃႈ ဢၼ်ၵိုတ်းသႃႇသၼႃႇ သွင်ပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေမွတ်ႇဝွတ်ႈႁၢႆလၢႆၵႂႃႇႁင်းမၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်းၸိုင် မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇတူၼ်ႈမႆႉလူင် ဢၼ်လိပ်းလဵဝ်လီယူႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈဢမ်ႇမီးႁၢၵ်ႈ ဢၼဝ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ မႃးလဵင်ႉတူၼ်ႈလမ်းမၼ်းၸိုင် ဢမ်ႇႁိုင်သင်  တေၸဵဝ်းႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈတၢႆၵႂႃႇဢမၢၼ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ပရိယတ်ႉတိသႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇႁၢၵ်ႈမႆႉလူင်ၼၼ်ႉ ပေႃးတေဢမ်ႇလႆႈႁူင်ႈႁၢႆဝၢႆးဝွတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈၽုၺ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈလူင်သေ ဢွၼ်ၵျၢၵ်ႈ၊ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇသွၼ်ႁဵၼ်းၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈမီးရႁၢၼ်းင်ႇၶႃႇ ၵျၢၵ်ႈဢူမ်ဢၢၼ်ႇပျၢၼ်ႇဝႆႉၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉလႄႈ ၼိၵႄႇငႃႈယၢတ်ႈ ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇႁူင်ႈႁၢႆလၢႆသေ သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇ တေႃႇထိုင် 5000 ပီမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈမီးရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇၵျၢမ်းလိၵ်ႈပိတၵၢတ်ႈသေ ႁေႃးသွၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တေႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈတိၵ်းတိၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေယုၵ်ႉယွင်ႈႁွင်ႈသုင် သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မီးရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈလၢႆလၢႆၵူၺ်းၵေႃႈ ပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ သြႃႇလႄႈတၵႃႇ တေလႆႈဢိင်လင် ၽၢင်ၼွင်ႇၵၼ်သေလႄႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇႁေႃးဝႃႈ- သၵႃရႃ ဢၼႃၵႃရႃၸ၊ ဢုၽေႃး ဢၺ်ၺေႃးၺ ၼိတ်ႉသိတႃ။ ဢႃရႃထယၼ်တိ သတ်ႉထမ်မမ်၊ ယေႃးယၵ်ႉၶေမမ် ဢၼုတ်ႉတရမ် ၼႆယဝ်ႉ။ သၵႃရႃၸ ဢၼတ​ႄႇၼႃႈႁေႃတ​ေႃႁိူၼ်းလႄႈ တၵႃႇၸၢႆး တၵႃႇယိင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼႃၵႃရႃၸ ဢၼ်ဢမ်ႇတႄႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းလႄႈ ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇ သြႃႇၸဝ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢုၽေႃး သြႃႇလႄႈ တၵႃႇတင်းသွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်ႉ၊ ဢၺ်ၺေႃးၺၼိတ်ႉသိတႃ သြႃႇလႄႈတၵႃႇဢိင်လင်ၽွင်ၼွင်ႇၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်သေလႄႈ၊ ဢၼုတ်ႉတရမ် ဢမ်ႇမီးတီႈတႅၵ်ႈ မျၢတ်ႈသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈလႄႈ၊ ယေႃးၵၵ်ႉၶေမမမ် တီႈယေႃးၵသီႇပိူင် သဵင်ႈယူတ်းမူတ်းမွတ်ႇယဵၼ်ႁၢႆပဵၼ်လႄ၊ သတ်ႉထမ်မမ် ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်မ တိဝေထသတ်ႉထမ်မဢၼ်ဝႃႈလႄႈ တီႈသႃႇသၼႃႇသၢမ်ပိူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ဢႃႇရႃထယၼ်တိ တေလႆႈႁွတ်ႈထိုင် ဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇ တီႈဢၼ်ႁဝ်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ - 87 ၊ ပပ်ႉပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်သြႃႇၸဝ်ႈ 12 တူၼ်ႁပ်ႉၸုမ်ႈၵုၼ်း
ၵိၼ်းၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၸု  (ကင်းစုရွာ, Kinsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလႄႉပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191035 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 632 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1414 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
1533
1533
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သူၼ်တေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသူၼ်တေႃႇ (Sontau,, ဆွန်တော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁေႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1533
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1533
မဢူႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈမဢူႇတေႃး  (မအူတောရွာ၊ Maautaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192790 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1762 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2080 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3842 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပတူင်ႇမႃႇပျီႇတေႃႇသႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈပတူင်ႇမႃႇပျီႇတေႃႇသႃႇ  (ပဒုမ္မာပြည်တော်သာရွာ, Padonmarpyitawthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွင်ႇလွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221101 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1269 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2655 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တႃႈလိူဝ်ႇ (မိူင်းတႆး)၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ, (တာလေမြို့), (Tarlay), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
Reka Mineralna Padasfdasrasde' reka de Lifoe. 0.563093°, 57.337599°
klimat de savannow. teplota tela de Grudnia in Kvitenya krim de Berezina, Coldna tela de Chevrna-Listopad, opadow tela viso de 743 mm
tela Travna, nizo de 14 mm de Lutugo, temperatura tela viso dnievna de 36 °C tela Cichna, nizo nochna de 17 °C tela
Bezenya in Listopad.
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၻုတိယသူၸိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဵမ်
9 - ၻုတိယသူၸိဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဵမ်
ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်မီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶူဝ်းလူႇလဵၵ်ႉၼွႆႉသေတႃႉ ၽွၼ်းလီမၼ်း ၸၢင်ႈယႂ်ႇယူႇၼႆလႄႈ ဢဝ်ၶဵမ်လူႇတၢၼ်းသေ လႆႈမိူဝ်းၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃၿြသၢတ်ႈ ၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်သဝ်မၼ်းပဵၼ်သႅင်လႅင်ပတ်ႉတမျႃး၊ ၻုတိယသူၸိဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၵဝ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဝိသဵတ်ႇ၊ ၸဝ်ႈ
ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းဝိသဵတ်ႇ ပၺ်ႇၺႃႇၸႃႇရၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးလီရတၼႃႇ ပေႃႈမုၼ်ၵေႃးလီႇလႄႈ မႄႈမုၼ်ၽွင်းၸၼ်သေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1332 ၼီႈ၊ လိူၼ်ႁူၵ်းလပ်း ဝၼ်းၽတ်း (04.06.1970) တီႈဝၢၼ်ႈႁွင်ႇ ႁွင်ႈလိုၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးလႃႈ (ၸၢႆးပႃႉဢွင်ႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ မီးပီႈၼွင်ႉ ႁူမ်ႈတွင်ႉ သၢမ်ၵေႃႉသေ ၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ် ၵေႃႉၼွႆႉထူၼ်ႈသၢမ်ယဝ်ႉ။
တႃႇႁူႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ပွႆႇၵႂႃႇယူႇႁူင်းသွၼ်
ၸွမ်းၼင်ႇ ထုင်းၵႂၢမ်းတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ မီးဝႆႉဝႃႈ “ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶူးငဝ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ ဢၼ်ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ ပဵၼ်မႄႈ ပေႃႈမုၼ်ၵေႃးလီလႄႈ မႄႈမုၼ်ၽင်းၸၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႃႈတီႈ ပေႃႈမႄႈမီးဝႆႉသေ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈလၢင်း တေမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ လၵ်းလႅမ်သႅမ်းၵႃႈၼၼ်ႉ သင်ႇပွၼ်ႈသွၼ်ပၼ်ယူႇ ၵူႈၸဝ်ႉၼႂ် ဝၼ်းၶမ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် လုၵ်ႈလၢင်းတေလၵ််းလႅမ် လိူဝ်တိူဝ်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၸၢႆးလႃႈ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တီႈဝၢၼ်ႈႁွင်ႈလိုၵ်ႉ တင်ႈတႄႇဢႃႇယု 7 ပီ တေႃႇထိုင် 14 ပီ၊ ၸၢႆးလႃႈၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းဢဝ်လႄႈ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉ 6 ၵႂႃႇလီငၢမ်းယဝ်ႉ။
တူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ဢမ်ႇၵိၼ် ၵမ်သိၼ်မႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ
ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်း ဝိသဵတ်ႇ ပၺ်ႇၺႃႇၸႃႇရၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ပႃႇရမီႇ ၵၢၼ်လီ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇပၢၼ်ဢွၼ် လႆႈႁဵတ်းဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ထိုင်မႃးၽဝၸၢတ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလူင်ဢမ်ႇလိုမ်း တွင်းၵိုမ်း မီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၸဵမ်လဵၵ်ႉၵူၺ်းယူႇ။ ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယု တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼွႆႉယူႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁွၼ်ႇတွၼ်ႉၵိၼ် တူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ၊ ၵိၼ်ၸၢႆ (ၵိၼ်ၸႄး) မႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉသေ ၵိၼ်ၶဝ်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈတႃႇ ထိုဝ်သိၼ်မႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ထုင်းၵႂၢမ်းတႆးမီးဝႆႉဝႃႈ “ပေႃးပဵၼ်မဵဝ်းတေလီ ၸိုၼ်ႈသီသႂ် ၸဵမ်လဵၵ်ႉ” ၼႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ၽွင်းတိုၵ်ႉပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်း၊ သွၼ်တၢင်းမေႃ ပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းမေႃယူႇ တူဝ်ၼိမ်ၸႂ်ၼိမ် ဢမ်ႇယဝ်ႉယွၵ်ႇ ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းပႄႉၵိၼ်ၼိူဝ်ၽႂ် မီးၸႂ်လီ ဢိင်ႇတရေႇ၊ သီႇလ၊သမႃႇထိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇ တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
မေႃၼပ်ႉယမ်ပေႃႈမႄႈ လုၵ်ႈယဵၼ်ငႄႈၸၢႆးလီ
ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် မႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉသေ လွင်ႈၼပ်ႉယမ် ထွမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်း ပေႃႈမႄႈသြႃႇၶူးသွၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ယွင်ႈဢၢမ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁဝ်းၽိုၵ်းၼင်ႈ သမႃႇထိ ၼိမ်တူဝ်ၼိမ်ၸႂ်လႄႈ ထွမ်ႇၽင်းတြႃး ၶေႃႈသင်ႇၵႂၢမ်းသွၼ် ၽူႈၵူၼ်းလီၶဝ်သေ ၵျၢင်ႉၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႆႈသႃ ြၽႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇ ပေႃႈမႄႈ သြႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်း ၽိုၵ်းယၢမ်ႈမႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ မေႃသွၼ်ႇဢွၼ်ႁဵတ်းလီ
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈယင်းဢွၼ်ႇ ၽွင်းတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း သွၼ်ဢဝ်တၢင်းမေႃယူႇၼၼ်ႉ ၵႆႉၸူဝ်းဢွၼ်ဢဝ် တႆးၵေႃႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇလႄႈ ၵႆႉလၢတ်ႈၵႆႉႁေႃးတြႃး လွင်ႈလီလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉဢွၼ်ပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းမိူၵ်ႈႁဵတ်းလိူင်း၊ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းတင်းလၢႆ ႁၼ်လီ မီးမဵတ်ႉတႃႇ ႁၵ်ႉႁူမ်ၸူမ်းပႅင်း ၼိူဝ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတႄႉတႄႉ။
တၢင်းလဵၼ်ႈၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉယၢမ်ႈလဵၼ်ႈ ၵႃဝၢဝ်ႇ၊ မေႃႁဵတ်းၵႃဝၢဝ်ႇ ပၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉသေ လဵၼ်ႈၸွမ်းၵၼ်လႄႈ ဢူၺ်းၵေႃႉၵေႃႈ ၼမ်တႄႉတႄႉ။ ဢဝ်ငိုၼ်းမႃးပၼ်ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၵႃဝၢဝ်ႇ ပၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈမေႃႁဵတ်းၵႃဝၢဝ်ႇ ဢူၺ်းၵေႃႉ ၵႆႉတွၼ်ႈငိုၼ်းပၼ်လႄႈ ငိုၼ်းသိုဝ်ႉၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈယွၼ်း ပေႃႈမႄႈ၊ ပေႃႈမႄႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း ၸဝ်ႈသေပွၵ်ႈ။
ႁၼ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းဢမ်ႇလီ ၸဝ်ႈၸွမ်းသီးႁႄႉႁၢမ်ႈ
ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢႃႇယုတိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉလႆႈၵႂႃႇၸွမ်းပေႃႈထဝ်ႈ (ပူႇ) ၶုတ်းၶမ်းထွင်ၶမ်း ၸွမ်းၽင်ႇၼမ်ႉသေ ၺႃးမိူဝ်ႈလႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ ပိူၼ်ႈဢဝ်ပူဢဝ်ပႃၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဝ်းငိၼ်းပဵၼ် ၸႂ်ဢမ်ႇလီ တိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈၵူဝ်ႁႄ ယုပ်းၼဵတ်း၊ ပူပႃ ဢၼ်ပိူၼ်ႈတိၺွပ်းလႆႈမႃးလႄႈ ဢၼ်ပႆႇတၼ်းတၢႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဝ်း လၢတ်ႈၼႄ သၽေႃးလွင်ႈၵၢၼ် ဢမ်ႇလီ မီးတၢင်းၽိတ်းၼမ် ၼႆသေ ယွၼ်းဢဝ်ပွႆႇၼႂ်းၼမ်ႉၶိုၼ်း ႁႂ်ႈပူပႃၶဝ်လႆႈလွတ်ႈတၢႆၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇ ၵရုၼႃႇ ၼိူဝ်သတ်ႉတဝႃႇၶဝ်မႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။
ဢႃယု 14 ပီ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇလီငၢမ်း
ပႃႇရမီႇဝၼ်းလင် ၽုၵ်ႇၽင်ဝႆႉ ၵပ်းတၢမ်း ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1346 ၼီႈ လိူၼ်သီႇလပ်း ၸင်ႇတေမီး ပေႃႈတၵႃႇသထႃး ပေႃႈၶိၼ်ႇ မႄႈဢွၵ်ႇမူၺ် ၶဝ်တင်းႁိူၼ်း ႁူမ်ႈၶဝ်ႈပေႃႈမႄႈပီႈၼွင်ႉ ပဵၼ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် ၸၢႆးလႃႈ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇ ၶဝ်ႈထၢမ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇြၽႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၸၼ်ႇတိမႃႇ ဝၢၼ်ႈႁွင်ႇ ႁွင်ႈလိုၵ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လီငၢမ်းယဝ်ႉ။
တႃႇတေႁူႉလၵ်းလႅမ် ဢိင်ၵႅမ်ပိုင်ႈသြႃႇ
ဝၢႆးသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇသႃႇမၼေႇယဝ်ႉ သိုပ်ႇသွၼ်ဢဝ် လိၵ်ႈထမ်းၸဝ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၸၼ်ႇတိမႃႇ တီႈဝတ်ႉႁွင်ႈလိုၵ်ႉ ဝႃႇၼိုင်ႈ၊ ထိုင်တီႈမေႃတဵတ်ႈထမ်း ႁူႉပွင်ႇလွင်ႈလႆႈ သၢင်ႇတိုဝ်းၵမ်၊ လိင်ႇသိပ်းပိူင်၊ တၢမ်ႇသိပ်းပိူင်၊ သေၶိယ 75၊ ၶၼ်ႇတၵ 14 ၸိူဝ်းၼႆႉ လီငၢမ်းယူႇ။
ပဵၼ်သၢင်ႇယဝ်ႉလီငၢမ်း ၽိုၵ်းၵမ်ႇမထၢၼ်းပျေႃႇမူၼ်ႈ
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇၸၼ်ႇတိမႃႇ ၸင်ႇလၢႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ သႂ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈလီ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၸဝ်ႈသၢင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၸႃႇရ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ တိုၼ်းမီး ၼမ်ႉၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် တူဝ်ၸႂ် ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇမႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉၸဵမ်လႂ်လႄႈ မေႃယူႇတူဝ်ၼိမ်ၸႂ်ၼိမ် ဢမ်ႇတွၼ်ႉၶဝ်ႈၸိမ်ယႃႉၵဝ်း ၶူၼ်းၶဝ်းလွင်ႈၽႂ် မႃးၸႂ်ၼင်ႈတြႃး ၼပ်ႉတူၵ်းမၢၵ်ႇမႃး ႁင်းၵူၺ်းၸဝ်ႈယူႇ။
ပဵၼ်သၢင်ႇဝႃႇထူၼ်ႈသွင် ထွင်ယူုႇဝတ်ႉသၼ်သႆး
ပီ 1348 ဝႃႇထူၼ်ႈသွင်ၼႆႉ ၸင်ႇၶၢႆႉၽၢတ်ႇႁွင်ႈလိုၵ်ႉယဝ်ႉ မႃးယွၼ်းယူႇသဝ်း သေႃႉႁူမ်ႈ ဢဝ်ဝႃႇ တီႈဝတ်ႉသၼ်သႆးသေ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လၢႆးၽိုၵ်းၵမ်ဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၵမ်ႇမထၢၼ်းတြႃး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇဢရိယဝံႇသ (မၢဝ်း)လီငၢမ်း ၽိုၵ်းၸၢမ်းၵျၢင်ႉၵမ် ၼပ်ႉယမ်ႁဵတ်းၸွမ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းဝႃႇ သၢမ်လိူၼ် ႁၢၼ်ႉတေႃႉပေႃးၸမ်တေၶဝ်ႈဝႃႇၶိုၼ်းထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ပဵၼ်သၢင်ႇဝႃႇထူၼ်ႈသၢမ် လၢမ်းတၢမ်ၵႂႃႇမိူင်းၽူင်း လူင်းၽႅဝ်ထိုင်ၵဵင်းမႆႇ
ဝၢႆးသေ သွၼ်ႁဵၼ်းႁူႉမေႃ လၢႆးၵျၢင်ႉၵမ် ဝိပတ်ႉသၼႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်းတြႃး တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇဢရိယဝံသ ဝတ်ႉသၼ်သႆးတႆး လီငၢမ်းယဝ်ႉ ပီ 1348 ၼီႈၼႆႉ ၸဝ်ႈႁဝ်းသိုပ်ႇလၢမ်းတၢမ်ၵႂႃႇ ဢဝ်ဝႃႇတီႈ ဝတ်ႉထၢတ်ႈလွၼ်းရိူင်း မိူင်းၽူင်း တမ်ႈတီႈ ၶူႈဝႃးသိၼ်ထမ်းပေႃႈ ဝုၼ်းၸုမ်ႉသေ သိုပ်ႇသွၼ်ဢဝ် လၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ် ဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၵမ်ႇမထၢၼ်းထႅင်ႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးဢွၵ်ႇဝႃႇသႃယဝ်ႉ ၸဝ်ႈယေႃးၶိင်း မိူဝ်းထိုင် မိူင်းၵဵင်းမႆႇ မိူဝ်းယွၼ်းယူႇတီႈ ဢႃးၸၢရ် ဝတ်ႉဢူမုင်း၊ တၼ်းယူႇလႆႈသွင်လိူၼ်။
ပဵၼ်သၢင်ဝႃႇထူၼ်ႈသီႇ ဢိင်မီႇဝၢၼ်ႈမွၵ်ႇၸၢမ်
ယူႇသဝ်း ဝတ်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ် ဢမ်းၽိူဝ်းမႄႈဢၢႆႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ ဝႃႇၼိုင်ႈသေ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး မိူင်းတႆး မႃးဢဝ်ဝႃႇထူၼ်ႈႁႃႈ တီႈဝတ်ႉသၼ်သႆး ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းယဝ်ႉ။
ပဵၼ်သၢင်ႇဝႃႇထူၼ်ႈႁူၵ်း တူၵ်းၽႅဝ်ထွင်ႁွင်ႈလိုၵ်ႉ
ဝႃႇထူၼ်ႈႁူၵ်း ပီ 1351 ၼႆႉ လုၵ်ႉဝတ်ႉသၼ်သႆး ၶၢႆႉမႃးဢဝ်ဝႃႇတီႈ ဝတ်ႉထၢတ်ႈၸႂ်မိူင်း ဝၢၼ်ႈႁွင်ႈလိုၵ်ႉလႄႈ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်း ႁူဝ်ဝတ်ႉ ၽွင်းယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ဢႃႇယုၸဝ်ႈ မီး 19 ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းႁူင်ၶၢဝ်ႇသႃႈ
ပီသႃႇသၼႃႇ 2530 ဝႃႇ၊ ပီၵေႃးၸႃႇ 1352 လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ ၼိုင်ႈၶမ်ႈၼၼ်ႉ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး မႄႈထဝ်ႈသွင်ႇ ၼၢင်းသူၺ်ႇၵျႃႇ သွင်ၵေႃႉၼၢႆးလၢၼ်လႄႈ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃးတင်းလၢႆ ႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈတႃႇၼ ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင်သေ ဢဝ်ၸဝ်ႈၶူးဝႃးလူင်းၵႅဝ်ႈ ဝတ်ႉသီႇရိမင်ႇၵလႃႇ သၼ်သႆး ႁဵတ်းပဵၼ် ဢုပတ်ႉၸေႇသြႃႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၵႃႇငၷသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်သေ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇပၺ်ႇၺႃႇၸႃႇရ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽဝရႁၢၼ်းမျၢတ်ႈ တီႈၼႂ်းသိမ်ႇ ဝတ်ႉသီရိမင်ႇၵလႃႇသၼ်သႆးၼၼ်ႉ လီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ရႁၢၼ်းၼိုင်ႈဝႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သြႃႇၵွၼ်းဝတ်ႉ
ဝၢႆးသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း ဝႃႇထူၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ (ၸဝ်ႈဢႃးဝၢတ်ႈ) ထၢတ်ႈၸႂ်မိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်းဝႃႇထူၼ်ႈသွင် ၶိုင်ပွင်ၵုမ်းၵေႃႇထၢတ်ႈ
ထိုင်မႃး ဝႃႇထူၼ်ႈသွင်ၼၼႉ ၸဝ်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇဢဝ်ဝႃႇ တီႈလွႆသထုင်ႇ ထၢတ်ႈပုင်ႇလူဝ်ႉသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး တီႈၸမ်တီႈၵႆ ၵေႃႇၵုမ်းလုမ်းလႃး သၢင်ႈဝတ်ႉႁူင်းထမ်း (ထမ်ႇမႃႇယူင်ႇ) တီႈယူုသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုဝ်းၵမ်ပႂ်ႉပႃး သႃႇသၼႃႇြၽႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵဝ်ႇသဝ်ႈဝဝ်းမွင် ထွင်ထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပီ 1366 ၼႆႉ ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈမႃး 14 ဝႃႇသႃလီငၢမ်း။
ပႃႇရမီႇၵၢၼ်လီ ၵူႈဝၼ်းပီၵေႃႇသၢင်ႈ
ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇၸႃႇရ (ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းဝိသဵတ်ႇ)ၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈယွၼ်းသူးဝႆႉဝႃႈ “ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် ပၺ်ႇၺႃႇထိၵြၽႃးသေ ႁေႃးတြႃးၶျွတ်ႈဢဝ် ဝေႇၼယေသတ်ႉတဝႃႇတင်းလၢႆ ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉမူၼ်ႉလွတ်ႈ ၼႂ်းသမ်ႇသရႃႇ ဝူတ်ႈၶၢၼ်ၸႂ်လူင်ၼႆႉယဝ်ႉ သူင်ႇႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် တီႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ တီႈၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ သေၵမ်း” ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၸင်ႇ ဢမ်ႇယင်ႉဢမ်ႇလိုဝ်ႈ သိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် တိုဝ်းၵမ်သိၼ်မၼ်ႈမၼ်ႈ ပၼ်ႈတူဝ်ပၼ်ႈၸႂ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽႃႇဝၼႃႇ သူင်ယိုၼ်ႈမဵတ်ႉတႃႇ ပၼ်ၽီသၢင်ၵူၼ်းသတ်း ႁႂ်ႈပေႃးၵတ်းယဵၼ် ပဵၼ်လီသိူဝ်းသႃႇၼၼ်ႉယူႇ။
ၶတ်းၸႂ်ၵျၢင်ႉၵမ်ၵႂႃႇ ဝိပတ်ႉသၼႃႇတြႃး
ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းဝိသဵတ်ႇၼႆႉ တိုၼ်းဢွၵ်ၸႂ် ၶႂ်ႈတိုဝ်းၵမ်တြႃးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢွၼ်ႇ ဢႃႇယုလႆႈ 14 ပီၼၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇပၼ်ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇလူႉလႅဝ် ၽႅဝ်မႃး ဢႃႇယု 19 တေႃႇ 22 ၶၢဝ်းတၢင်း သၢမ်ပီ ၸဝ်ႈၸုၵ်း၊ ၼင်ႈ၊ ပႆသေ တိုဝ်းၵမ်ဝိပတ်ႉသၼႃႇတူၺ်း ၸွမ်းတူဝ်ၸႂ် ပဵၼ်လူႉလႄႈ ထိုင်တီႈ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇၸဝ်ႈ ပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈလီလီယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼ်ၸဝ်ႈ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇသေ ၵႆႉလွတ်ႈၼပ်ႉမၢၵ်ႇ တူၵ်းမၢၵ်ႇတႃႇသေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သရၼၵုင်ႇ သၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၵႆႉၶဝ်ႈဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ဢမ်ႇလၢတ်ႈဢမ်ႇၸႃ ဢဝ်ၸႂ်ပၵ်းၸပ်း ၼိူဝ်ၵၢၼ်တြႃးမႃးတင်းၼမ်သေ ပိုၼ်ၽႄႈမဵတ်ႉတႃႇ ၽႄၵုသူဝ်ႇပၼ် ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း တႃႇသေႇလႄႈ တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃး တီႈၸမ်တီႈၵႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈတုင်းဢဝ် မဵတ်ႉတႃႇၵတ်းယဵၼ် ၸဝ်ႈသေ မီးၼမ်ႉၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် ၼိူဝ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်သႂ်ႇႁငႄ်း ၵမ်ႉၵႅမ်ထႅမ်ၸွႆႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းထမ်း တီႈယူႇတီႈၼွၼ်း သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး ထၢတ်ႈထမ်းၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းႁႃႈပီ ထၢတ်ႈထမ်းလီၸွတ်ႇၽႄႈ
ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းဝိသဵတ်ႇၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉလႆႈသွင်ဝႃႇသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈထၢတ်ႈပုင်ႇလူဝ်ႉၼၼ်ႉ သုမ်ႉၶႃးယင်းပႆႇမီး၊ ပဵၼ်လွႆဢုၼ်ႈဢွၼ်ႇဝႆႉၵူၺ်း။ ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းၼႂ်းမုင်းၸွင်ႈၵူတ်ႉသေ ၽႃႇဝၼႃႇ ၶဝ်ႈဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇၶဵင်ႈၶဵင်ႈ တိုဝ်းၵမ်မႃးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သီႇႁႃႈလိူၼ် မၼ်းၸဝ်ႈသၢင်ႈ သုမ်ႉၶႃးၽၢႆႇဢွၵ်ႇထၢတ်ႈပုင်ႇလူဝ်ႉ သူႇဢၼ်မီးႁူင်းထမ်း ဝိႁၢၼ်လူင် ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၼၼ်ႉသေ ဢၼ်ၸဝ်ႈ ၶႂ်ႈသၢင်ႈၶႂ်ႈပွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ဢမ်ႇဢုပ်ႇဢမ်ႇလၢတ်ႈ ဢမ်ႇသမ်ႇ ဢမ်ႇၵျွႃး ၽႄႈပႂႃးမဵတ်ႉတႃႇ ၽႃႇဝၼႃႇယူႇ ၶိုၼ်းၶိုၼ်းဝၼ်းဝၼ်း ႁဵတ်းၼၼ် ၸဝ်ႈၵေႃႈသၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးလွႆးလွႆး၊တီႈၼိူဝ်လွႆသထုင်ႇ ၵျွင်းထၢတ်ႈပုင်ႇလူဝ်ႉၼႆႉၵွႆးဢမ်ႇၵႃး ဢွၵ်ႇၵႂႃႇသၢင်ႈၽႅဝ် တၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇမိူင်း ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ် တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် (1367) ၼီႈ ဝႃႇၸဝ်ႈ လႆႈမႃး 15 ဝႃႇသႃ ႁူင်းသဝ်း သႃလႃး သိမ်ႇ ဝိႁၢၼ် ပႆႇသွၼ်ႇ ထၢတ်ႈထမ်းၸေႇတီႇ ပေႃးမီးၵႂႃႇ 172 ယဝ်ႉသေ ဢၼ်တိုၵ်ႉသၢင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ယင်းမီးတင်းၼမ်ယူႇ။
သၢင်ႈၶိုၼ်ႈၼၢၼ်း7 ပီ ႁဵတ်းပွႆးလီ ယၢတ်ႇၼမ်ႉ
ၸဝ်ႈၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးသေ ၽၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ လႆႈၶတ်းၸႂ် ၵေႃႇသၢင်ႈဝိႁၢၼ်ႁူင်းထမ်းလူင် ဢၼ်မီးယူႇ ၼိူဝ်လွႆသထူင်ႇၼႆႉ ႁိုင်ၼၢၼ်းမႃး 7 ပီ ပၢႆ 7 လိူၼ်ပၢႆ 7 ဝၼ်းသေ ထိုင်မႃး 1361 လိူၼ်သီႇလွင်ႈ 3 ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁဵတ်းပွႆးယၢတ်ႇၼမ်ႉ ႁူမ်ႈဢဝ်ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ် ဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈသၢင်ႈဝႆႉ ၸွမ်းၵၼ်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ပွႆးလူင်ၵဝ်ႈၶိုၼ်ႈ သိပ်းဝၼ်းတဵမ်တဵမ် ဢွၼ်ၵၼ်ထွမ်ႇထမ်း လူႇတၢၼ်းလဵင်ႉလူ ပီႈၼွင်ႉၶႅၵ်ႇ ၸိူဝ်းႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ႁွမ်းတၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ၵၢင်ဝၼ်း 1 မွင်း ပၢင်ပွႆးယၢတ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် တိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈထမ်ႇမေႃးတယ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် မႃးယွင်ႈယေႃးထေႃးပၼႃႇ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၸဝ်ႈဝိသဵတ်ႇလႄႈ လွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်လီမၼ်း ၸဝ်ႈယဝ်ႉသေ သိုပ်ႇႁေႃးတြႃးၶျွတ်ႈၽီၶျွတ်ႈၵူၼ်း ၸီႉၼႄ တၢင်းၵႂႃႇမိူင်းၶမ်း မႁႃႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
512
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1205
1205
512
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
512
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
512
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
512
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
512
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
512
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
512
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
512
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1205
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
512
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:512
1205
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1205
ဝိၼယႃႇၸႃႇရ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇ
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၸဝ်ႈသြႃႇ ၽတ်ႉတတ်တ Dr.ဝိၼယႃႇၸႃႇရ (ဢၵ်ႉၵမႁႃသတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵထၸ) တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်းႁူင်းႁဵၼ်းပၺ်ႇၺႃႇဝတ်ႉၸေႇယသုၶ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ၶႃႈဢေႃႈ။
ပေႃႈမႄႈလႄႈတီႈၵိူတ်ႇ
ၶိင်းမွၵ်ႇၶမ်း၊ ၼၢႆးသွႆႈငိုၼ်းသႅင်ငိုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈၼွင်မႃႉလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း။
ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ
ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းၶႃႈ မီး (႗) ၵေႃႉ
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ
ပီၵေႃးၸႃႇ 1335 ၼီႈ၊ လိူၼ် 5။ ပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈယေႃး၊ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် သေႃးၽိတ ပဵၼ်သြႃႇဢုပတ်ႉသၢႆး။
ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း
ပီၵေႃးၸႃႇ 1339 ၼီႈ၊ လိူၼ် 4 လွင်ႈ 9 ၶမ်ႈ၊ ပေႃႈမႄႈၸဝ်ႈလႄႈ တၵႃႇသတ်းထႃး (358) ၵေႃႉ ပဵၼ်ပေႃႈဢွၵ်ႇမႄႈယေႃး၊ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် သေႃးၽိတ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢုပတ်ႉသၢႆး။
ထမ်းတြႃးဢၼ်ယၢမ်ႈလႆႈႁေႃး
ႁူမ်ႈလူၺ်ႈတြႃး ဢၼ်မႃးၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင် (528) ပွၵ်ႈ။
ပၢင်ၽဝၼႃႇဢၼ်လႆႈၼႄ
ၵမ်းပွၵ်ႈ (30) ပၢင်
ယိူင်းဢၢၼ်း
ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း၊ သင်ႇၶႃႇတႆးႁဝ်း၊ ဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ်ႉၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်။
တၢင်းႁၼ်ထိုင်လႄႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ႇ
ၵူႈၸဝ်ႈၸဝ်ႈ၊ ၵူႈပႃးပႃးလႄႈ ဢၼ်ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၶူးမႃး ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈၼၵ်းၼမ်ႉၼၵ်းလိၼ်၊ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၽ​ႄႈတိုၼ်း လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆးပၺ်ၺႃ ၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇ ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇတႆးႁဝ်းၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း ၵ.ၵ ႁူင်းႁဵၼ်းထမ်ႇမ ယႂ်ႇယႂ်ႇၼမ်ၼမ်သေၵမ်း။
တီႈယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်
တိူၵ်ႈသွၼ်ထမ်းလႄႈႁူင်းႁဵၼ်းပၺ်ၺႃ၊ ဝတ်ႉၸေယသုၶ၊ ပွၵ်ႉ 7 မူဝ်ၶမ်း၊ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ (သဵင်မိူၼ် တူၼ်ႈထႅဝ်ပႅၵ်ႇ)
ဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈပွင်ႇဝႃႈ
ပꩪမၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇမွၵ်ႇပႅတ်ႇလူင်
10 - ပꩪမၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇမွၵ်ႇပႅတ်ႇလူင်
ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈဢဝ် မွၵ်ႇပႅတ်ႇလူင်ႇ တၢမ်တူဝ် လူႇတၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ထၢတ်ႈၵွင်းမူးၽြႃးမႁႃႇၵတ်ႉသပလႄႈ လႆႈၶီႇၸၢင်ႉႁႅင်းလူင် ၽႂ်းၽၢႆသေ ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈသိူဝ်းလူၺ်ႈၸွမ်း ၼွင်မူဝ်၊ သဵင်တူႇရိယႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်- ပꩪမသူၸိဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပၢင်တုမ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်တုမ်ႈ (, Pang Ton, ပန်တုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191712 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3280 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4524 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7804 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၻုတိယၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီသိၼ်မၼ်ႈ လူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ်
11 - ၻုတိယၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီသိၼ်မၼ်ႈ လူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ်
ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢမ်ႇဢဝ်တၢႆသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇလၵ်ႉ ၶူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၵိၼ်လဝ်ႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈ ပႅတ်ႉလႅၼ်၊ ဢၼ်ငိူင်ႉဝႄႈ ၵႃႇမေႇသုသေ မီးၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈ ၼမ်ႉဝၢၼ်မႃး သေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ ၶီႇၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ- ၻုတိယၼႃၷဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းဢဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
511
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
69
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
511
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
511
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
511
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
511
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
511
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
511
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
511
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:511
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လုၼ်ႇၵျေႃႇ (1)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈလုၼ်ႇၵျေႃႇ (1)  (လွန်ကျော် - ၁ရွာ, Lunkyaw(1)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွင်ႇလွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221101 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1269 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2655 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢေႇတီႇ 68
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:68
ၼႃးသဵၼ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼႃးလေႃး၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼႃးသဵၼ်ႈ (, Nar Hsint, နားဆင့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၸၵၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈၸၵၢႆး  (စစ်ကိုင်းရွာ, Sagaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလႄႉပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191036 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 632 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1414 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (ညောင်ပင်သာရွာ, Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193966 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႄးပွႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 372 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 433 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 805 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵၢၼ်ႇၵျီး (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၵျီး (ႁွင်ႇ)  (ကန်ကြီး (မြောက်)ရွာ၊ Kangyi(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192788 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1762 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2080 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3842 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
1204
1204
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1204
ယိၼ်ႇၸိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈယိၼ်ႇၸိၼ်း  (ရင်ဇင်းရွာ, Yinzin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194364 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄးပူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 857 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 982 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1839 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢူၵ်ႉလေႇၵႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉလေႇၵႃး  (အုတ်လှေကားရွာ၊ Okehlaykar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ) ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192436 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1813 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3266 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျေႇတၢႆႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမျေႇတၢႆႇၵၢၼ်ႇ  (မြေတိုင်ကန်ရွာ, Myaytaingkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတၢႆႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 19457927 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတၢႆႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 522 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 662 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1184 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
68
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ယူဝ်းမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈယူဝ်းမ  (ရိုးမရွာ, Yoema) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191718 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3280 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4524 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7804 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1532
1532
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1532
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1532
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1532
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1532
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1532
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1532
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
510
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:510
1532
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1532
ဝႅတ်ႉတူဝ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉတူဝ်းၵၢၼ်ႇ  (ဝက်တိုးကန်ရွာ, Wettoekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလႄႉပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191038 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 632 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1414 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
မေႈ
မေႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် ၸၢဝ်းပႄႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶူၼ်မၼ်းၼႃ ၶူၼ်မၼ်းပူင်းသေ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဵၼ်၊ ၸဵၼ်ဢၼ်သိူဝ်ႇဢၼ်ပူၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေယၢမ်ႈၸႂ်ႉယူႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈပူႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပူႈၼႆႉတႄႉ ပေႃးဝႃႈ ၶူဝ်းပူႈၶူဝ်းၽႄးၼႆ တေမိုတ်ႈႁူႁဝ်းယူႇ။ မေႈၼႆႉ ဢင်းၵိတ်းၶဝ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ sheep ။
မေႈ (Ovis aries) ၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း တူဝ်သီႇတိၼ် တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႉဢိူင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၵၢၼ်လဵင်ႉလူ တူဝ်သတ်းၼၼ်ႉယူႇ။ တိၼ်မေႈၼႆႉ မီးၵိပ်ႇ ၸိူင်ႈၼင်ႇ တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ဢၼ်မေႃၵဵဝ်ႉဢိူင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ သတ်းဢၼ်ၵူၼ်းလဵင်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ မေႈၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်ၵူၼ်းလဵင်ႉ ၼမ်သေ တေမီးမွၵ်ႈ 1 ၿီႇလီႇယၢမ်ႇလိူဝ်ယူႇ။ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ပႄႉထိူၼ်ႇ ယူးရူပ်ႉလႄႈ ဢေးသျႃး ဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉ (Mouflon) ၼၼ်ႉမႃးၼႆယဝ်ႉ။
မေႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တူဝ်သတ်းဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း လဵင်ႉပဵၼ် တူဝ်ယဵၼ်ႇငႄႈမႃး ဢွၼ်တၢင်းသေ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၶူင်းၵၢင် ၵၢၼ်လဵင်ႉလူၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ႉလႄႈ ၶူၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈတူဝ်သတ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူၼ်မေႈၶူၼ်ၸဵၼ်ၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼမ်လိူဝ် တၢင်ႇမဵဝ်းတႄႉတႄႉ။ လႆႈၵႅတ်းဢဝ် ၶူၼ်ၶဝ်သေ မႃးၸႂ်ႉၸိုဝ်းယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ၼိူဝ်ႈမေႈတူဝ်လဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ (Lamb) ၼႆသေ ၼိူဝ်ႉမေႈ ဢၼ်လႆႈမႃး တီႈတူဝ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ (Mutton)။ ၼိူဝ်ႉလႄႈ ၶူၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း လမ်ႇလွင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းႁဝ်း တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် တႃႇတေ လႆႈၼင်မၼ်းလႄႈသင်၊ တႃႇတေလႆႈ ၼမ်ႉၼူမ်းမၼ်းလႄႈသင် တႃႇတေ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈသင် လဵင်ႉမေႈၵေႃႈ မီးယူႇ။
လုၼ်ႇၵျေႃႇ (2)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 17
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ (17) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (17) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (348) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (349) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
မဵတ်ႉတႃႇ
မဵတ်ႉတႃႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းတေႃးသယဝ်ႉ။ ၸႂ်ၸေႇတသိၵ်ႈ ဢၼ်ဝႆႉဝၢင်းယိူင်းၼူပ်ႈၸူး ပုၵ်ႈၵူဝ်ႇ သတ်ႉတဝႃႇ ပၺတ်ႈသေ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ "ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း ႁႂ်းလွတ်ႈၽေးသေၵမ်း" ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ မဵတ်ႉတႃႇၼႆႉ တႆးႁဝ်းပိၼ်ႇဝႃႈ "တၢင်းႁၵ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတၢင်းႁၵ်ႉၼၼ်ႉ ၽႄဝႆႉ -
တၢင်းႁၵ်ႉတၼ်ႇႁႃႇပေမလႄႈ တၢင်းႁၵ်ႉၵေႇႁသ်ႉသိတၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၵိုၵ်းမိူတ်ႇလေႃးၽ၊ တၼ်ႇႁႃႇလႄႈ ပႆႇလႆႈဝႃႈသၽေႃးတြႃးၸိုၼ်ႈသႂ်။ တၢင်းႁၵ်ႉမဵတ်ႉတႃႇတႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းၸႂ်လႄႈ ၸင်တေလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ သၽေႃးတြႃးမဵတ်ႉတႃႇၸႅတ်ႈၸႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ၶူးလၢႆးသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ
ဝႆႉၸႂ်ယိူင်းၸူး ၵေႃႉဢၼ်ႁဝ်းတေသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁၼ်ၸႅင်ႈၼႃႈတႃမၼ်းလီလီ သႂ်ႇၸႂ်ၼၵ်းၼၵ်းၸူမ်ၸူမ်သေ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇဝႃႈ ႁႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇသေၵမ်း၊ ႁႂ်ႈယၢၼ်ၶဵၼ်သေၵမ်း ၼႆၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပိုၼ်ၽႄႈမဵတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇႁဝ်း သမ်ႉပေႃးတေၽၢႆၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်း မဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝၼႃႇၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼူၵ်ႉတူႈ
ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း ၵူဝ်ႇရမ်ႇဝီႇၻီႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵႃဢိုဝ်ႈသေ မၼ်းတူဝ်လဵၵ်ႉသေ ၵႃဢိုဝ်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ၵႃဢိုဝ်ႈလႄႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ၸၢဝ်းလဵဝ်လႄႈ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈပႆ လွင်ႈႁႃၵိၼ်ႁႃယႅမ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင်တူင်ႉၼိုင်ၶဝ် ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်း မီးတင်းၼမ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇၽႄယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းႁီႇဝရူးၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢဝ်ၸဵၼ် (ပႄႉၸဵၼ်) သေ ပူႇၸေႃႇၽီဝႃႈၼႆႉသေတႃႉ ၸိူဝ်းၵူၼ်းၽၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈ ဢဝ်ၼူၵ်ႉတူႈ ပူႇၸေႃႇၽီၼႆယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈသမ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁီႇဝရူးၶဝ်ၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇၶဝ်ယူႇ၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ် ယၢမ်းလဵဝ် ၼူၵ်ႉတူႈၼႆႉ ၵူၼ်းတင်းၵမ်ႇၽႃႇ မၢႆပဵၼ်ဝႃႈ ၼူၵ်ႉငမ်းယဵၼ်ၼႆယူႇ။
မဵတ်ႉတႃႇ
ၽွၼ်းလီလႆႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ
လွင်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇၼႆႉ ၽွၼ်းလီမၼ်းယႂ်ႇလိူဝ်သေ ၵၢၼ်တႃႇၼ ၵၢၼ်သီႇလယဝ်ႉ။ (ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ် သမထလႄႈ ပေႃႈဝႃႈႁႅင်းသမႃႇထိယႂ်ႇၵွၼ်ႇ ထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇၸင်ႇတေထိုင်တီႈ ၸင်ႇတေမီးႁႅင်း ၸင်ႇတေယမ်ယဝ်ႉၼႆ လူဝ်ႇလႆႈဝႆႉသတိယူႇ။ မိူင်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽႆးသၢႆ (ၽႆးထၢတ်ႈ)ၼၼ်ႉ ႁႅင်းမၢၵ်ႇမၼ်း မီးႁႅင်းၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းလႅင်းၵႆတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၼ်ႇၽီလူးၼၼ်ႉ ႁႅင်းမၼ်းမီးယႂ်ႇတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈလႆႈၵႆထၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။)
ၼူၵ်ႉတူႈ
ၼူၵ်ႉတူႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မီးယူႇ လၢႆလၢႆမဵဝ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉတူႈမူၼ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉတူႈတွင်း၊ ၼူၵ်ႉတူႈၶေႃးၶဵဝ်ၼႆ မီးတင်းၼမ်။ ၶိူင်ႈဢင်ႇၵႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႈလီသေ ႁွင်ႉဝႃႈ "ၼူၵ်ႉတူႈဢွၼ်ႇ" ၼႆယူႇ။
မဵတ်ႉတႃႇ
ၽွၼ်းလီလႆႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ
ၽွၼ်းလီမဵတ်ႉတႃႇ သိပ်းဢဵတ်းပိူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႑႕႗) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၊ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999