cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဢွင်ႇၸမ်ႇပူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၸမ်ႇပူႇ   (အောင်ဇမ္ဗူရွာ, Aungzabu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၸမ်ႇပူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191553 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၸမ်ႇပူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 662 ၊ ယိင်း 768 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1430 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၼိၻႃၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1750
1750
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1750
ယသေႃႇထရႃႇၶႆႈၼႄလွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းရႃႇႁုလႃႇ
ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၸီႉၼႄတူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယေႃးၶိင်းမႃးတုင်းသွမ်း တင်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈတီႈလုၵ်ႈမၼ်း ရႃႇႁုလႃႇဝႃႈ - ဢေသ ႁိ တုယံ ပိတႃ ၼရသီႁေႃ လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈဢၼ်ႁတ်းႁၢၼ်ၼင်ႇသၢင်ႇသီႈသေ ယၢင်ႈပႆၵႂႃႇတင်းၼႃႈသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈ လုၵ်ႉႁၵ်ႉၵဝ်ဢိူဝ်ႈ။ ဢႃယတယုတ်တသုသꧣ်ꩪိတ ၼႃသေႃ ၶူႈၼင်တီႈၼႃႈတႃၸဝ်ႈၼၼ်ႉ သဵမ်ႈယၢဝ်းဝႆႉသေ ႁၢင်ႈလီဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ၵေႃပမုၶေႃ ဢꧤိၼီလ သုၼိတ်တေႃ ၸဝ်ႈဢၼ်မီးမၢၵ်ႇတႃလမ်ႁၢင်ႈလီ ဢၼ်မိူၼ်ငၢႆးတႃဝူဝ်းလႅင်ဢွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။ ဢိတ်ၻꩪၼူဢꧤိၼီလ ꧤမုၵေႃ''' ပႃႈၼိူဝ်မၢၵ်ႇတႃၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၶူၼ်တႃမွင်ႉၼင်ႇမႄႈၵၢင်ႇဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ဝꩦ်ꩦ သုဝꩦ်ꩦ သုသꧣ်ꩩိတၷီဝေႃ၊ မီႈၵၢၼ်ႈၶေႃး ဢၼ်ၵူမ်ႁၢင်ႈလီသေ ပႃးသၢႆႁူႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်သပ်ႉပၢႆႇဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ၊ သီႁ ႁၼု မိၷရႃꩡ သရီရေႃ၊ ၵၢင်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼင်ႇသၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵၼ်ၸၼသုၸ်သဝိဢုတ်တမဝꧣ်ၼေႃ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈၵေႃႈ ႁၢင်ႈလီသေ လိူင်မိူၼ်ၶမ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ဢၼ်ၸၼဝꧣ်ꧣသုၼီလ သုၵေသေႃ၊ ၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ လမ်ဝႆႉၵွမ်းငွမ်းဢိူဝ်ႈ ၵၼ်ၸၼ ပꩦ်ꩦ ဝိသုၻ်ꩪ ၼလႃတေႃ၊ ၼႃႈၽၵ်ႇၸဝ်ႈၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇၶႅပ်းၶမ်းပႃႉဝႆႉသေ ၵဵင်ႈလိူမ်ႈဢွၵ်ႇသီၶမ်းဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ဢေႃသꩪိ ပꧣ်ꩦႃရ သုၻ်ꩪ သုဢုꧣ်ၼေႃ ၵႄႈၵၢင်မၢၵ်ႇတႃၸဝ်ႈသွင်ႁူၺ်ႇၼၼ်ႉ မီးၾႆ ဢုၼ်ၼလံု ဢၼ်ႁိူဝ်ႈသွင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇလၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပုꧣ်ꧣသ သင်ၵၼၽေႃ မုၶဝꧣ်ၼေႃ၊ ၼႃႈတႃၸဝ်ႈၼႆႉ တဵမ်ၽဵင်ႇၼင်ႇလုၵ်ႈလိူၼ်မူၼ်း ဢၼ်တဵၵ်းမၢႆဝႆႉတီႈၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၻေဝႃၼရႃၼ ပယေႃ ၼရၼႃႇၷေႃ၊ ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵꧣ်တီႈၶုၼ်ၵူၼ်း၊ ၶုၼ်ၽီ၊ ၶုၼ်ၼၵ်ႉၵႃးၶဝ် ႁၵ်ႉသႃပႅင်းၵိုမ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၶတ်တိယ သမ်ꧤဝ ဢၷ်ၷၵုလီၼေႃး၊ ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇလဵင်ႉမႃးတီႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယလႄႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းသုင်ဢိူဝ်ႈ။ ၻေဝၼုသ်သ ၼမသိတ ပၻေႃ၊ တိၼ်သွင်ၶွၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵꧣ်တီႈဢၼ် ၵူၼ်းတင်းၽီၶဝ် ဢုမ်ႈပႅင်းၵူမ်ႈၵွမ်းၼွမ်းဝႆႈ ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ သီလ​ သမႃꩪိ ပတိꩦ်ꩦိတ ၸိတ်တေႃ၊ ၸႂ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ် သီႇလ၊ သမႃႇထိဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ၵꩡ်သတိ ၼီလပထေဝိယၸတ်ၻေႃ၊ တရၷꧣႃပရိဝတꩧိတေရူပေႃ၊ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ပႆႇၵႂႃႇၼႂ်းသင်ႇၶႃႇၶဝ်လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇလၢဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈလုၵ်ႈလိူၼ် ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ သႃဝၵ မꩡ်ၸျတေႃ သမꧣိၼ်ၻေႃ၊ သႃႇဝၵ သမၼၶဝ် လွမ်ႉႁွပ်ႈၸဝ်ႈပေႃးတဵမ်ဝႆႉဢိူဝ်ႈ လေႃးၵႁိတႃယ ၵတေႃ ၼရဝိရေႃ၊ ၸဝ်ႈၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇၽွၼ်းလီလေႃးၵသေ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႈႁၢၼ် ပႆယၢင်ႈလတ်းၽၢႆႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ဢေသ ႁိ တုယံ ၼရသီႁေႃ၊ လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႃႇႁုလႃႇဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈဢၼႁတ်းႁၢၼ်ၼင်ႇၶုၼ်သၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈလုၵ်ႈႁၵ်ႉၵဝ်ယဝ်ႉ။ (ဝိၼယ ပိတၵ သႃရတ်ထၻီၼီတၵႃ၊ ႓-႒႒႑-႒႓) ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သင်ႇၶႃႇတင်းလၢႆသေ မိူဝ်ႈမႃးတုင်းသွမ်းၼၼ်ႉ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇသေ ၸင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်းၼၢင်းမႃး လႄႈတင်းရႃႇႁုလႃႇ။ ပေႃးတူၺ်းဢဝ်တီႈၼႆႈၵေႃႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်ၵေႃႉဢၼ် ပိုၼ်ႉပွႆႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းၶီငဝ်သင်ယွၼ်ႉမၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၵွပ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်ၽွၼ်းလီၶူင်းၵၢင်လႄႈ ယင်းပၢႆႁပ်ႉႁွင်းဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ၸွမ်းလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶႆႈမွၵ်ႇၼႄလွင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၼင်ႇဢၼ်ၼႂ်းၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁႂ်လုၵ်ႈၸၢႆး ရႃႇႁုလႃႇၵေႃႈ ဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ်ၸွမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႔႒၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
သၽႃးၸႄႈမိူင်းတႆး
လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းတႆး (ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Shan State Hluttaw), ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉတႅၼ်းၽွင်း မီး 137 ၵေႃႉ (ၽူႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 103 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်း 34 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။
သူၺ်ႇလေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇလေႇ (ရွှေလှေရွာ, Shwehlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇလေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190164 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 967 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1083 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2050 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ငႃးတပူင်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈငႃးတပူင်ႇ (ၸၢၼ်း)  (ငါးတပုံ (တောင်)ရွာ, Ngartapon(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194143 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 994 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1363
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1363
ယေႇထႂႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢူင်းၸူင်း
ဝၢၼ်ႈယေႇထႂႅတ်ႉ  (ရေထွက်ရွာ, Yaehtwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218226 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၸူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 17705 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 16342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 34047 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆၶိူဝ်း
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ မိူင်းသၼ်လွႆၶိူဝ်း
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆၶိူဝ်း
ၽၢင်ႁၢင်ႈမိူဝ်ႈၽႂ်ပၢႆႇမႃးယူႇ မိူင်းသၼ်လွႆၶိူဝ်း
မိူင်းသၼ်လွႆၶိူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ထုင်ႉသၼ်လွႆၶိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇပႃႇၶိူဝ်း ပႃႇၵေႃမႆႉႁူၵ်း မႆႉသၢင်းလူင်မီးဝႆႉယူႇ။ ယၢမ်းၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပၢႆႇမီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်မႃးယူႇသဝ်း။ လွႆၸၢင်ႉလူင် လွႆၶိူဝ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပၢႆႇမီးၽႂ် လၢတ်ႈဝႃႈမိူၼ်လွႆၸၢင်ႉ။
ၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈပၢၵ်ႇႁူၵ်းသိပ်းပီလိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ် မိူင်းၶေႇၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ် မၢဝ်ႇ ၸီႇတုင်း၊ မိူင်းတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငၢမ်း သမ်ႉမႅၼ်ႈယၢမ်း ပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် တေႇယဵပ်ႇယၢင်ႈၶဝ်ႈမႃးမိူင်းတႆး၊ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ မိူင်းတႆးသုၵ်ႉယုင်ႈဝႆႉ ပဵၼ်ပွတ်း ပဵၼ်တွၼ်ႈ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸိူဝ်းပွတ်းၼင်လိၼ် လၢႆးၶႃႈ မိူင်းၵိုင် ပၢင်လူင် ၵေႃႈ သုၵ်ႉယုင်ႈဝႆႉ။ ၸိူဝ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇယူႇလႆႈ လႆႈၶၢႆႉလႆႈပၢႆႈၵေႃႈမီး ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝမိူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။ၽွင်းယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် ၸိူဝ်းပီႈၼွင်ႉ ပၢင်လူင်လၢႆးၶႃႈ ၸိူဝ်းမီးၵၢင်ၸႂ်ၶႆႈၶႆႉႁႃတီႈယူႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် တေႃႉၶူဝ်းတေႃႉလဵင်းသေ လတ်းၽၢၼ်ႇ သၼ်လွႆလူင်မႃး ၽွင်းမႃးထိုင်တီႈ လွႆၸၢင်ႉမိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃးလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်သင်ၵႂၢမ်းလီမင်ႇၵလႃႇဝႃႈ // သမ်ႉဝႃႈႁဝ်းႁႃး ဢွၼ်ၵၼ်လႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ် ဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းႁဝ်းယဝ်ႉ ၵႂႃႇတင်ႈၵႂႃႇတေႇဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ မိူင်းမႂ်ႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်းလုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ်ႁဝ်းပေႃးတေႁူႉၸၵ်းဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းႁဝ်း လႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းဢၼ်ႁဝ်းယူႇမႃးၼႆႉတႃႉ၊ // ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈလႆႈယူႇ ၼိူဝ်လွႆၸၢင်ႉ မိူင်းၵိုင်ၼၼ်ႉ မုင်ႈၵႂႃႇတီႈဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵႂၢၼ်းၾႆး ဢွၼ်ႇသွမ်ႇလမ်မိုတ်းၶိုၼ်ႈမိုတ်းၶိုၼ်ႈဝႃႈၼႆ။ ၼႆႉပဵၼ်တင်းမွင်ၸႂ်ဢွၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ် ၶႆႈၼေ လၢတ်ႈၼေ လုၵ်ႈၼေလၢၼ်ၶဝ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ။ သုိပ်ႇသေၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်လတ်းၽၢၼ်ႇ သၼ်လွႆတူင်ႇလဝ်း သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းထိုင် ဝၢၼ်ႈလီႈ ၸင်ႇမုင်ႈႁၼ်တီႈ လွႆလူင်သုင်သုင် တူၼ်မႆႉၶဵဝ်မုင်းသုမ်ႇ ၸင်ႇလႆႈလတ်းၽၢၼ်ႇ ၽၢႆႇတၢင်း ၼႃႈဝၼ်း ဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈလီႈ ထုင်ႉလိၼ်ၼမ်ႉလၼ်ႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ် ပႆၽွင်းၸၢမ်ထုိင် ပႃႇထိူၼ်ႇလွႆလူင်ဢၼ်ပၢႆႇမီးၸိုဝ်ႈ ၼၼ်ႉ ၼႃႈမိူင်းၸၢမ်ႁႃႇလူိင်ဝႃႈၼႆ။ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မၢႆတွင်းဝႃႈလွႆပႃႇထူိၼ်ႇပႃႇၶိူဝ်းလူင်ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးမွၼ်ႇၶဝ်မႃးသဝ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈ ပဵင်းႁူဝ်ၼမ်ႉႁွင်ႇ တီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃ ဢမ်ႇၼၼ် ဝၢၼ်ႈဝွၵ်းၵၢၵ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လိုဝ်းသဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈ ပတ်ႇဢဝ် ယႃႈၵွၼ်ႇ ႁဵတ်းဢၼ်သိူဝ်ဢၼ်ၵၢင်ႈ ဢၼ်မုင်း ၶဝ်မႃးဝႃႈၼႆ။ ၽွင်းၶဝ်မႃးၼၼ်ႉ လင်ႁိူၼ်းဢွၼ်ႇၶဝ် တေမီးမွၵ်ႈ သိပ်းဢဵတ်းသိပ်းသွင ်လင်ၵူၺ်းဝႃႈၼႆ။ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းမႃးၼင်ႇၼၼ် ၶဝ်ဢၼ်ပႃးမႃးၵေႃမူတ်း ၽႂ်မၼ်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၶုတ်းၵိၼ်မုၵ်း ႁူဝ်မၼ်း တွႆႇၵိၼ်မၢၵ်ႇၵေႃႇယုမ် ဢုပ်ႉၵိၼ်မွၼ် ႁဵတ်းၼင်ႇၼႆမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ယူႇႁိုင်မႃးၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႈ ႁဵတ်းသူၼ် ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ ၽုၵ်ႇၽၢၵ်း ဢွၼ်သေ လဵင်ႉၼႃႈႁိူၼ်းၽႂ်ၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်းမႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉပဵၼ်ပၢၼ်ဝူဝ်းတင်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းပႃးဝူဝ်းမႃးၵေႃႈ လႅၼ်ႈၵပ်းသုိပ်ႇ ႁႃသုိဝ်ႉၶဝ်ႈ သုိဝ်ႉၵုၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းယူႇႁိုင်မႃးၸင်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တႃႇတေတင်ႇၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈ လႆႈၸႂ်ၵၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝၢၼ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃလမ် ဢမ်ႇၼၼ် ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းလမ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ ထၢင်ႇတေလႅပ်းဢွၼ်ၵၼ်တင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈဝူဝ်း လမ် ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃလမ်မႃးႁိုဝ်။ ယၢမ်းလဵဝ်ၸင်ႇၼႆႉ မူိဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းႁွင်ႉၸုိဝ်ႈ ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃလမ် ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဝၢႆးမႃးဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃ ၼႆၵူၺ်း။ ထုိင်မႃးပၢၼ်ပုိတ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းသမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ သုိၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်သမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးထၢမ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈသင်ၼႆလႄႈ တွပ်ႇလၢတ်ႈဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇမေႃတႅမ်ႈ ၸွမ်းၽဵၼ်ႈꧦ သမ်ႉမႃးတႅမ်ႈဝႃႈ ဝေႃးၵၢတ်ႇယႂႃႇ ဝႃႈၼႆလႄႈ ဝၢႆးမႃး ဝၢၼ်ႈဝူဝ်းၵႃၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ဝၢၼ်ႈဝွၵ်းၵၢၵ်ႇၵႂႃႇ တေႃႇဝၼ်း မိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ႁူဝ်ၵူၼ်းၵေႃႈ ၵုိၼ်းမႃး လွင်ႈၵိၼ်လွင်ႈယႅမ်ႉၵေႃႈ ၵပ်ႉၵိၼ်းမႃး ဢွင်ႈတႃႇတေႁဵတ်းသူၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႈၵေႃႈ ၵႅပ်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႄႇၶႂၢၵ်ႈဢွင်ႈ တီႈႁဵတ်းႁၢႆႈ ႁဵတ်းသူၼ်သေ ၵမ်ႈၽွင်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁဵတ်းၽၢႆႇႁွင်ႇလွႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၽၢႆႇ ၸၢၼ်းလွႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းတိၼ်လွႆၼႆလူင်ၵႂႃႇ။ ၸူိဝ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵႆၼၼ်ႉ ၼုိင်ႈလူိၼ်လႂ်မႃးတီႈဝၢၼ်ႈ ၼုိင်ႈပွၵ်ႈ ၽူိဝ်ႁုိင်မႃး ႁႃႈႁူၵ်းလူိၼ်မႃးၼုိင်ႈပွၵ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼုိင်ႈပီၸင်ႇမႃးၼုိင်ႈပွၵ်ႈ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ႁိုင်မႃးၸူးဢဝ်ဢမ်ႇမႃးသေ တင်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၵႂႃႇ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်ႈမွၼ်း ဝၢၼ်ႈလွႆၸၢင်ႉ တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းဝၢၼ်ႈမွၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇယိုၼ်းထိုင်
ဝၢႆးမႃးဢၼ်မိူဝ်းႁဵတ်းသူၼ်ႁဵၻ်းႁၢႆတီႈ ဝၢၼ်ၵဝ်ႇၼူိဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မိူဝ်းႁွင်ႉ ပီႈၼွင်ႉ ၽႂ်မၼ်း မႃးယူႇၸွမ်းသေ တႄႇဢဝ်ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၼူိဝ်ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်ႈမွၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးပဵၼ်းၵူၼ်းမီးၵူၼ်းၶႅၼ်းၸႂ်လူင်ၼႆ ပီႈၼွင်ႉတႆးမိူင်းၶႄႇ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ၶဝ်လႆႈမႃးယွၼ်းႁဵတ်းလုၵ်ႈၸၢင်ႈတႆးပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပူိဝ်ႈ တီႈ ပွၵ်ႉ ဝၢၼ်ႈၼႃး ၼၼ်ႉပဵၼ်တီႈၶွၼ်ၼမ်ႉမၼ်းလိၼ် လီမႃးတီႈၼိုင်ႈလႄႈ ပီႈၼွင်ႉတႆးၸင်ႇ မၢၵ်ႈမီး မႃးႁိုဝ်။ လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၼူိဝ်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၸႅၵ်ႇပဵၼ်မႃးပွၵ်ႉတႂ်ႈ ပွၵ်ႉၼူိဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃးပွၵ်ႉၼူိဝ် ႁွင်ႉပွၵ်ႉ ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၼူိဝ် ပွၵ်ႉတႂ်ႈႁွင်ႉပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၽူိဝ်ႇလင်ႁူိၼ်းၼမ်မႃး ၸင်ႇပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ (႑) ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇၼူိဝ် (႒)ပွၵ်ႉၵၢင် (႓)ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼႃး (႔)ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈဝတ်ႉ (႕)ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (႖) ပွၵ်ႉၼမ်ႉသွင်ႁူးၼႆလႂ်ယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမွၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႉပၢင်လူင်မႃး
ဝၢၼ်ႈမွၼ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးၵူၼ်းၼမ်မႃးဝႆးတၼ်ႇၼႆႉ သမ်ႉလုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃးလၢႆလၢႆၼႆ တေၸင်ႈမီး ၶေႃႈထၢမ်ယူႇ ။ ၵမ်းၶေႃႈၼႆႉ တူဝ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၶေႃႈထၢမ်မႃးတီႈ ပူႇမွၼ်ႇၶဝ် ၼၢႆးမွၼ်ႇၶဝ်မႃး ၶဝ်တွပ်ႇဝႃႈ // ပိူၼ်ႈတေႉတွပ်ႇဝႃႈ ႁဝ်းလုၵ်ႉ လွႆသၼဵၼ်းမႃး လွႆဝူဝ်းလမ်မႃးဝႃႇ ပူႇမွၼ်ႇတေႉ ႁတ်းတွပ်ႇဝႃႈ ႁဝ်းလုၵ်ႉပၢင်လူင်မႃးဢူိဝ်ႈ // ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမွၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႉမူိင်းၶွၼ် မူိင်းၶႄႇမႃး
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈမွၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ပၢႆႈသုိၵ်းပၢၼ်မဝ်ႇၸုိဝ်ႇတုင်းသေ မႃးယူႇဝႆႉ တီႈပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼႃးၵေႃႈ မီးမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပူိဝ်ႈ ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇလူင်းမႃးလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ် ၼၼ်ႉၵေႃႈၶဝ်ႈမႃးၸွမ်းၵၼ် လႄႈ ဢွၼ်တၢင်း ပီႈၼွင်ႉတႆး ပီႈၼွင်ႉၶႄႇ ၵႆႉလႆႈ ဢဝ်ၵႂၢမ်းၶႄႇ ၵၢပ်းသုိပ်ႇ လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ၸင်ႇပွင်ႇလႄႈ လႆႈၸိုဝ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ ပွၵ်ႇၶႄႇဝၢၼ်ႈၼႃးၼႆလႂ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶေႇၼင်ႇၵဝ်ႇ ပဵၼ်တႆးၼႂ်းမူိင်းၶႄႇမႃးယူႇၵမ်ႉၼမ်။ ယွၼ်ႉပူိဝ်ႈႁူၵႂၢင်ႈ တႃႇၵႂၢင်ႈလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆၸူိဝ်းၼႆႉလႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆၵေႃႈ လႆႈႁၼ်တိူဝ်းတွၼ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယူႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼႃးၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈၵၢတ်ႇ တီႈၵူၼ်းၵုိၼ်းသေႇသေႇ တေႇလႆႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ႁူင်းႁဵၼ်းသုၼ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ လိၵ်ႈၶႄႇ
ဢွၼ်တၢင်း ပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼႃးၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဝၢၼ်ႈမွၼ်းၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းတီႈပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼႃး ၼၼ်ႉၵမ်ႉ ၼမ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပူိဝ်ႈၵူၼ်းမီးငိုၼ်းၶဝ် ပၼ်ႁႅင်းလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇၼႆၵေႃႈ လႆႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လုိၼ်းလၢႆးဝၢႆးမႃး ၸွမ်းၼင်ႇ ၾႆးမႆႈၵၢတ်ႇပွၵ်ႉဝၢၼ်ႈၼႃးၼၼ်ႉ သေ လႆႈမႆႈပႃး ႁူင်းႁဵၼ်းၵႂႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။
ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈသုိၵ်းလူင် ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ
ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသုိၵ်းလူင် ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ ၸင်ႇမႃးၸွႆႈထႅမ်ၸိူဝ်း ဢၼ်ႁူိၼ်း လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၾႆးမႆႈၼၼ်ႉသေ ဢွင်ႈတီႈၵၢတ်ႇလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးႁဵတ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်ၼၼ်ႉ ဢွင်ႈမၼ်းၵႅပ်ႈၼႆ လႄႈ ၸင်ႇၶႆႉဢွင်ႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်မႃးဝႆႉ ပွၵ်ႉၼမ်ႉလိၼ်းယၢဝ်းၼႆႉသေ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၵၢင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းပဵၼ်တီႈႁူင်းယႃမႃးတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၸေႃးတိဝႃႇရ ဝၢၼ်ႈမွၼ်းၼႆႉ ဝၢၼ်ႈယႂ်ႇႁူဝ်ၵူၼ်းၼမ် ပွၵ်ႉၵေႃႈၼမ် မီးပႃးတီႈဢၼ်ၵုိၵ်းပုိၼ်းလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆယၢင်ႉဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၵျွင်းၸေႃးတိဝႃႇရ ၼႆႉ မူိဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပီၵေႃးၸႃႇမၢၼ်ႈ (႑႓႑႕) ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇၸေႃးတိဝႃႇရ ႁဝ်းလႆႈဢွၼ်ဢဝ်တပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ပႃးၸဵမ်ပေႃႈထဝ်ႈလုင်းတၢင်းၵႄး တူိၵ်ႈယႃႈယႃ ဝူင်းဝၼ်းတူၼ်ႈတီးလႆႈပဵၼ်တပႄး သြႃႇၸဝ်ႈမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈလႆႈမႃးယူႇသဝ်းဢဝ်ဝႃႇသႃ မွၵ်ႈသွင်ဝႃႇၽၼ်းသႃၼႆယဝ်ႉ။ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢွင်ႈတီႈၵျွင်းၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႉ ၸွင်ႇလႆႈႁဵတ်းဝႆႉပဵၼ်တီႈမၢႆတီႈတွင်းတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
သိၼ်ႇၵျူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၵျူင်း  (ဆင်ကျုံးရွာ, Sinkyone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမီးတူၺ်းတႅၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191095 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1275 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2309 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆၶိူဝ်း
ၽွင်းမူိဝ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထုိင်ဝႃႈ မူိင်းလူင်ၸုိင်ႈတႆးၼႆႉ ၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်းပဵၼ်တီႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆၶိူဝ်း ၼႆၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပေႃႈၶူးဝႃႈ သင်ႇႁႂ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ၵွင်းမူးသူႇၼုိင်ႈၼႆလႄႈ ၵွင်းမူးသူႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၵွင်းဝၢၼ်ႈဝတ်ႉ ဝၢၼ်ႈမွၼ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ပုိၼ်းဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉ ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်း ႁွင်ႉ ဝၢၼ်ႈလွႆၸၢင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈလွႆၸၢင်ႉၼႆႉ ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ်မွၵ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်တႄႇတင်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပူႇႁဵင်ၼႄႇပႅင်ႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸုိဝ်ႈတႄႉတႄႉမၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ ပူႇယွတ်ႈသႅင်ၼေႇ ဝႃႈၼႆ။ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ပွင်ပဵၼ်လႆႈ တႃႇႁဵတ်းပူႇႁဵင်လႄႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵႂႃႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၵႃႈ ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၵႂႃႇမွၵ်ႈလၢႆပီၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉၸႅင်ႈလႅင်ႈလီ။ ပၢၼ်မူိဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ပူႇႁဵင်ၼၼ်ႉ ဢႃႇယုတေမီးယူႇမွၵ်ႈ (႓႕)လိူဝ်လူိဝ်ဝႃႈၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပူႇမူိင်းမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသွင်ၵေႃႉသေ ႁဵတ်းပၼ်ၵၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈဢုပ်ႉၼူိဝ်သၼ်လွႆၶူိဝ်း လႄႈ ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်း မူိင်းၶူိဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႉယႂ်ႇ ဢၼ်ၸုိဝ်ႈ ပူႇလွႆသွႆႈသႅင် ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ႉၸၵ်းဝႃႈ ပူႇၵွင်းမူးသွႆႈသႅင် ၼႆၼၼ်ႉ ဢဝ်ယူႇႁိမ်းမၼ်းၸဝ်ႈသေ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႉလဵၵ်ႉ ပူႇယွတ်ႈၼေႇၼႆၼၼ်ႉ လႆႈလူင်းယူႇတီႈၶူၵ်ႉတုိဝ်ႉၵႅင်း ပွၵ်ႉပၢင်ႇ လေႃႉ ဝၢၼ်ႈမူိင်းၶူိဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢုပ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်မႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမူိဝ်ႈပူႇႁဵင် ယွတ်ႈသႅင်ၼေႇၶဝ် ပေႃႈလုၵ်ႈ ႁဵတ်းပူႇႁဵင်သေ ဢုပ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမူိင်းယူႇၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လႆႈၸႂ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈၸႂ်။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဢူမုၼ်ဢၼ်လႆႈ ပဵၼ်ပူႇႁဵင်ၼႆၼၼ်ႉတေႉ ႁူမ်ႇငၢမ်းမႃးၼူိဝ်ၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈယူႇ။
တေႇတင်ႈၵျွင်းသၢင်ႇၶမ်း ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉၼူိဝ်
ပူႇႁဵင်ယွတ်ႈသႅင်ၼေႇၼႆႉ မီးတႃႇယၢမ်းၼုိင်ႈ ပဵၼ်ၽွင်းႁဵတ်းၵိၼ်ႁဵတ်းလူႇ ၸဝ်ႈပူႇၸဝ်ႈၶိင်းၶဝ် ၸူိဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈဝၢၼ်ႈ ဝၢၼ်ႈမွၼ်း ၶဝ် ၽိတ်ႈမွၵ်ႇၶဝ်ႈပွႆး ယၢတ်ႇၼမ်ႉၵျွင်းမႂ်ႇၼႆႁုိဝ် ၽွင်းၼၼ်ႉၼင်ႇႁုိဝ် ပေႃးတေလီလူလီတူၺ်းၼၼ်ႉ ၸူိဝ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈၶႅၵ်ႇၵေႃႈႁပ်ႉ ၽွင်းယၢမ်းပူႇႁဵင် ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပူိဝ်ႈမႅၼ်ႈၽွင်းလူင်းမႃႉသေ ၵႂႃႇလမ်ႈမႃႉဝႆႉႁုိဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၽႂ်မႃး ႁပ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵေႃႈ သုိပ်ႇၶဝ်ႈမႃးတီႈသင်ႇဝၢင်ႇတၢင်းၶဝ်ႈဝတ်ႉၼၼ်ႉ ၸူိဝ်းပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမူိၼ်ၼင်ႇယၢမ်ႈလၢတ်ႈတေႃႇၵူၼ်းထမ်းမတႃးၼၼ်ႉ ဝႃႈ  // ပေႃးသင်ဝႃႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းဝတ်ႉ ၸုိင် ဢွၼ်ၵၼ်ပူတ်းၶဵၼ်းႁူဝ် ပူတ်းထူင်သေၶဝ်ႈမႃးၶႃႈ // ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈၵုိင်ႉၵၢင်ႉလႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းၶဝ်ႈႁူမႃးၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ပူတ်းၶဵၼ်းႁူဝ်သေ ဢင်ႈပူတ်း ထူင်ၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းဝတ်ႉၼႂ်းၵျွင်ႈၼၼ်ႉယူႇ ၽူိဝ်ႇထၢမ်ဝႃႈ ၽႂ်တေဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ယိပ်းဝႆႉထူင်ၵဝ် ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်းလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၶုိၼ်းၶီႇမႃႉမၼ်းပွၵ်ႈမႃး တီႈႁူိၼ်းမၼ်းၶုိၼ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁုိဝ်ၵေႃႈလီ တေပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းတႃႇတေပဵၼ်မႃး ဢၼ်ၵုိၵ်း ပုိၼ်း သေ ဢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းတုိၼ်းမီးလွင်ႈတၢင်းမၼ်းယဝ်ႉၸင်ႇတေၸင်ႈပဵၼ်မႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပူိဝ်ႈၼႆလႄႈ တီႈၼႆႈၵေႃႈ ဢဝ်ပဵၼ်တီႈလၢတ်ႈတီႈတႄႇမၼ်းသေ ပူႇႁဵင်ယွတ်ႈသႅင်ၼႄႇ ၸင်ႇတေပဵၼ်တႄႇၵျွင်းသၢင်ႇၶမ်းဢွၼ်ႇဝႆႉပၼ်လုၵ်ႈပၼ်လၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးပူႇလွႆၵွင်းမူးသွႆႈသႅင် ဢမ်ႇၼၼ် ၵွင်းမူးၸၢင်ႉၶုပ်ႉ
ၵွၼ်ႇသေ ပၢႆႇတႄႇၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉၼူိဝ်ၼႆႉ မႅၼ်ႈၽွင်းပၢၼ်ၵျပၼ်ႇၸၢမ် တေပွၵ်ႈမူိဝ်းမူိင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ မႅၼ်းၼႂ်းပီ ႑႓႐႕ ၼီႈၼႆႉ ပူႇၵွင်းမူးသွႆႈသႅင် လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈသေ ၵေႃႇတင်ႈဝႆႉၵွင်းမူးၸၢင်ႉၶုပ်ႉၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။
တႄႇၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉၼူိဝ်
ၼႂ်းႁၢင်ပီ ႑႓႐႕ ၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸူိဝ်ႈပဵၼ်ပူႇၵႄႇ ပူႇလွႆယွတ်ႈငုိၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈသေ တႄႇႁဵတ်းၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉၼူိဝ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁဵတ်းၵျွင်းယဝ်ႉ သၢမ်ပီ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈၸၢင်းဢေႃးဝၼ်ႇၼ မႃးၼင်ႇဝတ်ႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း ႁႃႈႁူၵ်းဝႃႇသႃဝႃႈၼႆ ။ လုိၼ်းသေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းဢေႃးၸိင်ႇၼ သမ်ႉမႃးၼင်ႈဝတ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်သီႇဝႃႇ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸင်ႇသမ်ႉမီး ၸဝ်ႈသြႃ ဢိၼ်ႇတၵ ( ၸဝ်ႈသြႃႇတႅင်ဝၢၼ်) မႃးၼင်ႈႁႃႈႁူၵ်းၸေတ်းဝႃႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမူိင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းသေ ၸဝ်ႈသြႃႇလႆႈၶႆႉ လႆႈပၢႆႈ ငူိင်ႉဝႄႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်း ၸဝ်ႈမုၼ်လူၼ်းၼႆၼၼ်ႉ မႃးပုတ်ႈတိၼ် တင်မုိဝ်းၸဝ်ႈသြႃႇဝႆႉသေ ၼင်ႈဝတ်ႉၵႂႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်းမွၵ်ႈ သၢမ်သီႇဝႃႇဝႃႈၼႆ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ တၵ်ႃႇၶဝ ်ၶုိၼ်းၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢိၼ်ႇတၵ (ၸဝ်ႈသြႃႇတႅင်ဝၢၼ်)မႃးၼင်ႈၶုိၼ်း တၼ်းႁုိင်ထႅင်ႈႁႃႈႁူၵ်းၸဵတ်းဝႃႇ ဝႃႈၼႆ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ တပႄးၸဝ်ႈသြႃႇတႅင်ဝၢၼ် ၸဝ်ႈၸၢင်းၵေႃးၵိယ (ၸဝ်ႈၸၢင်းၵေႃးၵီး) မႃးၼင်ႈတင် တၼ်းလႆႈ သွင်ဝႃႇ မၢၼ်းသမ်ႉလုိပ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပႆႈလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလႆႈၵႂႃႇ ယူႇဝၢၼ်ႈပၢင်ႇလေႃႉ ဝၢၼ်ႈပၼ်းသေး ၸူိဝ်းၼႆႉသေ တီႈၵျင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉၼူိဝ်ၵေႃ ႈ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႈမႃး ဢမ်ႇလႆႈမီးမုၼ်ႈၸဝ်ႈမႃးတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းတၢင်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈ
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸၢင်းၵေႃးၵီးၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်လူင်းၵႂႃႇသွၼ်လိၵ်ႈ တီႈၵျွင်းၶမ်း ၼႂ်းဝဵင်းသီႇပေႃႉ ၵျွင်းမၼ်းတလေး ၵဝ်ႇသုိပ်ႇမႂ်းမႂ်းသုိပ်ႇၵဝ်ႁဵတ်းၼၼ်သေ တေႃႇပေႃးထုိင်ပၢၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဝ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း ႒႕ ပီတဵမ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးမုင်ႈမူိင်း ဝၢၼ်ႈငူင်းၸၢင်ႉတႂ်ႈ
ၸိူဝ်းဢၼ်တႅမ်ႈမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ပုိၼ်းဢွၼ်ႇထုင်ႉသၼ်လွႆၶူိဝ်း ဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈၶဝ် ၶႆႈဢွၵ်ႇမွၵ်ႇ ၼေမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈတင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈမီးတီႈၽိတ်းတီႈပူိင်ႈၼႆၸုိင်ၶႅၼ်း တေႃႈ မူၼ်ႉမႄးပၼ်တၢင်းႁၼ်ထုိင်မႃးလႆႈယူႇၶႃႈ။
ၸဝ်ႈဢူသႅင်( ၿီႇဢေႇ) ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းႁဵၼ်းတင်းမေႃ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူႈလႃး မူိင်းၵွၵ်ႇ ၸုိင်ႈထႆး။ ဝၼ်းထိ (႑႙-႕-႒႐႑႕)
ပေႃးလူင်းၵျီး (ၵေႃႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပေႃႉလူင်းၵျီး (ၵေႃႇ)  (ဘောလုံးကြီး (ဂေါ်)ရွာ၊ Bawtlonegyi(Gaw)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပေႃႉလူင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190316 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပေႃႉလူင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1344 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3024 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ႁၢင်ႁွင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁေႈ၊ မိူင်းၼၢႆး)
ဝၢၼ်ႈႁၢင်ႁွင်ႈ (, Han Hawng, ဟန်ဟောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁေႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း (နောင်မွန်းမြို့, Nogmung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈပၢႆ မႄႈၼမ်ႉမလိၶၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈတႄႇပဵၼ်မႃး
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇရဝၢၼ်ႇဝႃႈ လူင်မၢၼ်ႇ ၼႆလႄႈသင် ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၶမ်းတီႈဝႃႈ ၼွၵ်ႈမိူင်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းရဝၢၼ်ႇဝႃႈ လူင် = မၢၵ်ႇႁိၼ်၊ မၢၼ်ႇ = ၶၢဝ် တေလႆႈဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်မီးႁိၼ်ၶၢဝ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၶမ်းတီႈဝႃႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉၼႆယဝ်ႉ။
285
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဝဵင်း
ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်း
မိူဝ်ႈပီ ၶရိတ်ႉ 600 ၼၼ်ႉ ၸၢဝ်း တိပႅတ်ႉပႃးမႃး ၶဝ် လႆႈလူင်းမႃးယူႇတီႈ မၶွၼ်ႇတမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်းၸိူဝ်ႉၸမ်ႉ ၸွမ်းသၢႆႉၼမ်ႉမႄႈၶွင်သေ သိုပ်ႇလူင်းမႃး ၽႅဝ် ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်မႃး ရဝၢၼ်ႇသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတိူဝ်းမႃးလႄႈ ႁိုင်မွၵ်ႈ 900 ပီမႃးၼႆႉ တႄႇၶုတ်းလႆႈ လဵၵ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပဵင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၼမ်သေ ၽေးသၽႃႇဝႃႉလိူင်ႇၼမ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈယူႇၼိူဝ် လွႆႁၢၼ်ႇတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
285
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဝဵင်း
ဢွင်ႈတီး ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ဢၼ်ပဵၼ်ၸိၵ်းလွႆ ၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ (၁၉၂၉၆ ထတ်း) လႄႈ ၵၼ်လၼ်ရႃႇၸီႇ တၢင်းသုင် (၁၉၁၄၂ ထတ်း) ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။
285
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
285
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
967
967
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:967
ထဵင်ႇလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇလႄႇ  (ထိန်လည်ရွာ, Hteinlel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193775 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2041 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2379 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4420 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း
9-သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီငဝ်းတူဝ်လႅင်း
သုၼိၻ်ၻႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၵဝ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၽႅၼ်ႇတီႈ ၵူးၵႄႇ
Google Maps ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ Web mapping ၶွင် ၶွမ်ႇပၼီႇ Google ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် ၽႅၼ်ႇတီႈလၢဝ်ထိမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်း တွၼ်ႈတႃႇၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ လူတ်ႉၵႃး၊ လူတ်ႉၶိူင်ႈ၊ ပႆႇတိၼ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ Google Maps ၼႆႉ တႄႇပိုတ်ႇတၢင်ႇမႃး မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၾႅပ်ႉဝႃႇရီႇ ပီ 2005 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ Google Maps ၼႆႉ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် API လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝႅပ်ႉသၢႆထူၼ်ႈသၢမ် third-part ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်း embedded သေၵေႃႈ ၸႂ်ႉလႆႈမႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈတႂ်ႉတိုဝ်းတင်းလူမ်ႈၾႃႉ ပေႃးတေၶဝ်ႈႁူမ်ႈမႃးလႆႈၼႆ ဢဝ် Google Map Maker သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ Google Map ၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢင်ယႅမ်ႈဢၼ်လႆႈ ၵူမ်ႈတူၺ်းတၢင်းတႂ်ႈ (လၢႆးၼူၵ်ႉႁၼ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၽၢင်ယႅမ်ႈတီႈဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်ၼႆ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈလၢဝ်ထိမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၵၢင်ႁၢဝ်သေထႆႇဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင် လုၵ်ႉဢဝ် 800 ထတ်း တေႃႇ 1500 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈလၢဝ်ထိမ်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၼႆႉ တႃႇတေယုၵ်ႉသုင်ၶိုတ်းဝၼ်းမၼ်းၼႆႉ ၵႆႉႁိုင်မွၵ်ႈ သၢမ်ပီၼႆႉယဝ်ႉ။ Google Maps ၼႆႉ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉဝႆႉ Mecrator projection လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းမီးတီႈၸဵင်ႇၵၢၼ်းလူၵ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼႄပၼ်လႆႈ တႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃး။ Google Maps ဢၼ်တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈတီႈ ၶွမ်းတၢင်ႇၽိူၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမူၼ်ႉမႄးႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 2013 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၾူင်းမိုဝ်းထိုဝ်တႄႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးပၼ် မိူဝ်ႈပီ 2008 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 2013 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် Google Maps ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ app ဢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းလူၵ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2012 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ႁူင်းၵၢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇ Google လႆႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ် တွၼ်ႈတႃႇ ထႆႇပၼ်ႁၢင်ႈ Google Maps ၼႆႉ မီး 7,100 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူးၵႄႇ
ၶဝ်ႈတမ်ငႃး
ၶဝ်ႈတမ်ငႃး
ပေႃးႁဵတ်းၶဝ်ႈတမ်ငႃးတေလႆႈမီး။
764
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယူၺ်ႇၸၵႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၸၵႃႇ  (ရွေစကာရွာ, Shwesakar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇၺႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190414 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇၺႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 7375 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 7618 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 14993 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
764
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:764
ၺွင်ႇဢၢႆႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 4
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု
ဝၢၼ်ႈၵူင်း  (ကုန်းရွာ, Kone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194540 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 853 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 988 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1841 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 5
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (5) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (339) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (340))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (26) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
လႄႇပျွင်းပျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈလႄႇပျွင်းပျၢၼ်ႇ  (လယ်ပြောင်းပြန်ရွာ, Lelpyaungpyan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸူဝ်းမူဝ်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189857 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸူဝ်းမူဝ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2882 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3035 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5917 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ၶရူးသဵတ်ႉ၊ သိုၵ်း
သိုၵ်းၶရူးသဵတ်ႉ
ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပုတ်ႉထၵယႃႇ ပဵၼ်ဢွင်ႈထွတ်ႈမျတ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၶဝ် ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးၼင်ႇၼၼ် ဝဵင်းၵျေႇရုသလိမ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈယေႇသျႃႉလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ဢွင်ႈထွတ်ႈမျၢတ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ် ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးၶဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး တီႈဝဵင်းၵျေႇရုသလိမ်ႇသေတႃႉ ၶုၼ်ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ဢၼ်ပဵၼ် ဢႃႇရၢပ်ႉမူႇသလိၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇပၼ်တၢင်းယႃႉၵဝ်းၶဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃး ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 11 ၼၼ်ႉ ဝဵင်းၵျေႇရုသလိမ်ႇ တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းမိုဝ်း သႃႇရသိၼ်ႇ Seljuk (သႄးလ်ၵျုတ်ႉတရႅတ်ႉ)သေ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းမႃးဝႆႈၽြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈမႃးဝႆႈၽြႃးသေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း မိပ်ႇငႅၼ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢမ်ႇလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶတ်းၸႂ် တိုၵ်းဢဝ် ဢွင်ႈတီႈထွတ်ႈမျၢတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ တႄႇဢဝ် ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 11 တေႃႇထိုင် 13 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းလူင်ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၽႃႇသႃႇ ပွႆးတိုၵ်းၶရူးသဵတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မႃး 8 ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
သိုၵ်း ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ
ၵူၼ်းမိူင်းယူးရူပ်ႉၶဝ် ၽွတ်ႈပဵၼ်တပ်ႉလူင် သွင်ၸုမ်းသေ ၶီႇသိုၵ်းၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတမ်ႈတီႈ ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး တႃႇၵႂႃႇသိမ်းဢဝ် ဝဵင်းၵျေႇရုသလိမ်ႇJerusalem။ တပ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ပီႇတႃႇသႁႃႇမိတ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်၊ ထႅင်ႈတပ်ႉၼိုင်ႈ ဝေႃႇလတႃႇသပႄးၼီႇလႅတ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ။ တပ်ႉဢၼ် ပီႇတႃႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၽွတ်ႈပဵၼ်ၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းၶဝ် မႃးၸူးပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးၼၼ်ႉ သမ်ႉယၢပ်ႇၽိုတ်ႇဢိုတ်ႇၸႂ်ၼႃႇ၊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇတၼ်းထိုင် ၵျေႇရုသလိမ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ် လူႉယႂ်ႇတၢႆၼမ်လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပႄႉပိူၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တပ်ႉဢၼ် ဝေႃႇလတႃႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်ႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇတမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၶွၼ်ႇသတၢၼ်ႇတီႇၼူဝ်ႇပႄႇလ်ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇတၼ်းထိုင် ၵျေႇရုသလိမ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ် လူႉယႂ်ႇတၢႆၼမ်လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပႄႉပိူၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တပ်ႉဢၼ် ဝေႃႇလတႃႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်ႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇတမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၶွၼ်ႇသတၢၼ်ႇတီႇၼူဝ်ႇပႄႇလ်ယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ တပ်ႉသွင်တပ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼႃႈသိုၵ်းယဝ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ ၼႅၼ်ႈၼႃ ဢၼ်ပႃးၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ဢၼ်ပႃး ၶုၼ်ၸၢႆးၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၵႂႃႇတီႈ မိူင်းပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးယူႇ။ ၸွမ်းတၢင်း လႆႈပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ၽၢႆႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ် တၢႆၼမ်တႄႉတႄႉ၊ ၽၢႆႇသႃႇရသိၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈလူႉယႂ်ႇသုမ်းလူင်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ သိုၵ်းယူးရူပ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်ဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်မႃးတင်းတၢင်းသေ ထိုင်မႃး 1099 ၸွမ်းၼင်ႇ ယိူင်းဢၢၼ်းၶဝ်မီးဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်တိုၵ်းသိမ်းဢဝ်လႆႈ ဝဵင်းၵျေႇရုသလိမ်ႇ လိူတ်ႈပေႃးၼွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းသိုၵ်းၽၢႆႇၶရူးသဵတ်ႉၶဝ် ၸင်ႇလိူၵ်ႈဢဝ် ၵွပ်ႉၾရီႇ (ၵူၼ်းဝဵင်းဝူႇယွၼ်ႇ) ဢဝ်တၢင်ႇပဵၼ်ၶုၼ်သေ ႁႂ်ႈပႂ်ႉပႃး ထိင်းသိမ်း ၼႃႈလိၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈ (ၼႃႈလိၼ်သႅၼ်ႉ)ၶဝ်ယဝ်ႉ။
ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းသိုၵ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ပွႆးတိုၵ်းၶရူးသဵတ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈလွင်ႈၶၢဝ်ႇလိုဝ်းႁူင်လူင်သေဢမ်ႇၵႃး လႆႈပႃးတင်း တိူၵ်ႇႁႆႈလွၵ်းၼႃး ငိုၼ်းၶမ်းဢုတ်ႉၸႃႇတင်းၼမ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢၼ်ၶႂ်ႈၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်း ၶရူးသဵတ်ႉၵေႃႈ ၼမ်မႃးတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ တႃႇၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းၵွပ်ႈ ၽႃႇသႃႇ။ ၵူၺ်းပဵၼ်မႃး ပွႆးသိုၵ်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ၊ တႃႇႁိမ်ဢဝ် ၶူဝ်းလဵင်းပိူၼ်ႈ ၸွမ်းတႃႈၸွမ်းတၢင်းၵူၺ်း။
သိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
ထိုင်မႃး 1147 တေႃႇထိုင် 1149 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ ပွႆးတိုၵ်းၶရူးသဵတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်။ ပွႆးတိုၵ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ သဵင်ႉဝႃးၼၢတ်ႉ ၵေႃႉသေႃႇသူၼ်းလႄႈ တမ်ႈတီႈ ပွႆးတိုၵ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၵေႃႉထူၼ်ႈသၢမ် မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵုၼ်းရၢတ်ႉ ဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မိူင်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၵေႃႉထူၼ်ႈၸဵတ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈလူးဝီးၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၵႂႃႇ မိူင်းပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၵွၼ်းထိင်း ၶုၺ်ႈၼႃႇလႄႈ ပႆႇတၼ်းတိုၵ်းထိုင် ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး ၸိူဝ်းၶဝ် သုမ်းၵၢၼ်ႉသေ လႆႈႁူၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
သိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ်
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထႅင်ႈမွၵ်ႈသီႇသိပ်းပီ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မူႇသလိၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်သႄးလတိၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇသိမ်းဢဝ် ဝဵင်းၵျေႇရုသလိမ်ႇသေ ယဵၼ်းပဵၼ်ပွႆးတိုၵ်း ၶရူးသဵတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသၢမ် (1189-1191) ယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၾရႅတ်ႉတရိတ်ႉဝႃႇဝရေႃးသႃႇ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၾိလိပ်ႉၸ်လႄႈ ၶုၼ်ဢင်ႇၵလၢၼ်ႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈၼိုင်ႈ ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈပႃးၸွမ်းယဝ်ႉ။ ၾရႅတ်ႉတရိတ်ႉဝႃႇဝရေႃႉသႃႇတႄႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽႅဝ်တီႈ ဢႃႇသျႃႉမၢႆးၼႃး ဝၢႆးသေ သိမ်းဢဝ် ဝဵင်းဝဵင်းၼိုင်ႈ ၽွင်ႈတိုၵ်ႉၶၢမ်ႈၼမ်ႉႁွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸူးဢဝ်ၸူမ်ၼမ်ႉသေ တၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵိုတ်း ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉလႄႈ ၾိလိတ်ႉၸ် သွင်ၵေႃႉသေ ဢွၼ်ႁူဝ် ၶီႇသိုၵ်းၵႂႃႇၸူး ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေ သိမ်းလႆႈ ဝဵင်းၽွင်းတိုၵ်ႉၶၢမ်ႈၼမ်ႉႁွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸူးဢဝ်ၸူမ်ၼမ်ႉသေ တၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းၵိုတ်း ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉလႄႈ ၾိလိတ်ႉၸ် သွင်ၵေႃႉသေ ဢွၼ်ႁူဝ် ၶီႇသိုၵ်းၵႂႃႇၸူး ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးသေ သိမ်းလႆႈ ဝဵင်းဢေႇၵယဝ်ႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉသမ်ႉ ၵၢင်ၸႂ်တႅၵ်ႇၵၼ်လႄႈ ၾိလိတ်ၸ် ဢဝ်တပ်ႉမၼ်းသေ ပၢႆႈမိူဝ်းၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵိုတ်း ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉၵေႃႉလဵဝ် မီးဝႆႉတီႈ ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးသေ သိုပ်ႇၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းသေတႃႉ တၢင်းမုင်ႈမွင်း ဢမ်ႇပေႃးမီးယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းလိၵ်ႈ ငမ်းယဵၼ်လူၺ်ႈ သေးလတၼ်းယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ ပေႃးၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ် မႃးဝႆႈၽြႃးၸိုင် မူႇသလိၼ်ႇၶဝ် တေဢမ်ႇလႆႈယႃႉၵဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
သိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းသီႇ
ပွႆးတိုၵ်းမၢႆသီႇၼႆႉ ၵိၼ်မိူင်းၾရၢၼ်းတႃး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵေႃႉဝေႃႇလတုၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၵႂႃႇၸူး မိူင်းပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈထိုင်ဝဵင်း ဝိၼ်းၼိတ်ႉၼၼ်ႉ ဝဵင်းၵုၼ်ႇၸတၢၼ်ႇတီႇၼူဝ်ႇပႄႇ သမ်ႉယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်သိုၵ်းလႄႈ ၸင်ႇၵွႃႇၽႅဝ်ဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ၸွႆႈထႅမ် တႃႇတေဢဝ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၶိုၼ်ႈၼင်ႈႁေႃယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇတိုၵ်းသိုၵ်း ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးသေ သိုၵ်းၶရူးသဵတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈတိုၵ်းဝဵင်းၵုၼ်ႇၸတၢၼ်ႇတီႇၼူဝ်ႇပႄႇ ႁိမ်ၸိင်းဢဝ် ၶူဝ်းလဵင်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇသေ ဝေႃႇလတုၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ။
သိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းႁႃႈ
ပွႆးတိုၵ်းမၢႆႁႃႈ (1228-1229)ၼၼ်ႉတႄႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵျႃႇမၼီႇ ၾရႅတ်ႉတရိတ်ႉတႄ့ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ဢွင်ႈတီႈလိၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈ (လိၼ်သဵၼ်ႉ)ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇငူပ်ႉငိၵၼ် တင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢီႇၵျိပ်ႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ်သိုၵ်းသင်သေ လႆႈၶိုၼ်းဝဵင်းၵျေႇရုသလိမ်ႇယဝ်ႉ။
သိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းႁူၵ်း
ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃးပီ 1244 တူႇရၵီႇၶဝ် သမ်ႉၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် လိၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈ (လိၼ်သဵၼ်ႉ) ၶွင်ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ်လႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၵေႃႉထူၼ်ႈၵဝ်ႈ လူႇဝီႇ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၶဝ်ႈတိုၵ်းသိုၵ်း ၶရူးသဵတ်ႉ (1247-1254) ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ပွႆးတိုၵ်းၼၼ်ႉ တႃႇတေၵႂႃႇတိုၵ်း ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးၸိုင် သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇတိုၵ်း မိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးတိုၵ်းပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ် ၵၢၼ်ႉသုမ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူႇဝီႇၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းတိၺွပ်းသေ လႆးပၼ်ငိုၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇတေလွတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
သိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်း
ၵေႃႉဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် ၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်း ၶရူးသဵတ်ႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၸဵတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ သဵင်ႉလူႇဝီႇလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢႅတ်ႉတွပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်ႈမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းယူႇၼၼ်ႉ သဵင်ႉလူႇဝီႇ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်သေ လူႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ် ၵူၼ်းႁတ်းႁၢၼ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၶဝ် ၵွၼ်းဢုပ်ႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းမိုင်း မူႇသလိၼ်ႇၶဝ် ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ ဝဵင်းၼိုင်ႈယူႇ။ ဝၢႆးသေ 1291 မႃး သိုၵ်းၶရူးသဵတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။
ပွႆးသိုၵ်းၶရူးသဵတ်ႉၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပီမၼ်း ႁိုင်ၵႂႃႇမွၵ်ႈ 200 ပီ။ ဢဝ်လွင်ႈတၢင်း ၽႃႇသႃႇဝႃႇတပဵၼ်ငဝ်ႈမၼ်းသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈၸုၼ်ႉႁၢတ်း၊ ၶႂ်ႈတိုၵ်းတေႃးဢဝ် ၶူဝ်းလဵင်းပိူၼ်ႈ၊ ၶႂ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ၊ ၶႂ်ႈလႆႈၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး ပွႆးတိုၵ်းလူင် ၶရူးသဵတ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵၼ်မႃးၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၶတ်းၸႂ်သွၵ်ႈႁႃလွင်ႈတၢင်းမၼ်းယူႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပွႆးသိုၵ်းၶရူးသဵတ်ႉၼႆႉ ပိူၼ်ႈလေႉၵၼ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈမွၵ်ႈပီ 1212 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ယင်းဢွၼ်ၵၼ် ၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းသိုၵ်း ၶရူးသဵတ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇလႄႈ မိူင်းဢီႇတလီႇ၊ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် လတ်းၶၢမ်ႈ ပၢင်ႇလၢႆႇမဵတ်ႉထေးရီးယၢၼ်းသေ ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၵႂႃႇ ပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၵိူဝ်းယမ်ဝႃႈ ၽြႃးၸဝ်ႈၶဝ် တေလူႁၼ်ပႂ်ႉပႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်သေ ယိူင်းဢၢၼ်းၶဝ် တေတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇ ၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇၶဝ်မုင်ႈမွင်း။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတင်းၼမ် လႆႈလူႉသုမ်းသေဢမ်ႇၵႃး မၢင်ၸိူဝ်း လႆႈၺႃးပိူၼ်ႈဢဝ်ၵႂႃႇၶၢႆႁဵတ်းၶႃႈၸႂ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။
1362
1362
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1362
သၢႆးငိုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသၢႆးငိုၼ်း (, Saai Nguen, ဆိုင်းငင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1749
1749
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1749
သျၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်း  (ရှမ်းရွာ, Shan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190857 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 743 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1423 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၶျွင်းၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၼႃး  (ချောင်းနားရွာ၊ Chaungnar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192904 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းတေႃးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1289 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1435 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2724 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ (ပန်နန်းဒင်မြို့, Paangnaantin) ၼႆႉပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပူႇတႂ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်မီးတီႈပၢႆႇ မႄႈၼမ်ႉမလိၶၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသုတ်းသုတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2004 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
966
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:966
ၵျွင်ႉပၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပၼႃး  (ကျောက်ပနားရွာ, Kyaukpanar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉပၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194350 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉပၼႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 558 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 668 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1226 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 6
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (6) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (340) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (341))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (25) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ  (သရက်ကန်ရွာ၊ Thayetkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192216 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1340 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2374 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ထၼုၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇ (ဓနုဖြူမြို့နယ် ; Danubyu Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမဢူႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းထၼုၽျူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းထၼုၽျူႇၼႆႉ မီး ၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီး တိူၵ်ႈလိၵ်ႈႁိၼ်ပိတၵၢတ်ႈ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼႆႉ မီး ၵွင်းမုၼ်းပုၼ်း ၵျႅၵ်ႉၵလုၼ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီး တပ်ႉႁႄႉၵင်ႈထၼုၽျူႇ ႁင်း ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် ပၼ်ႇထုလလႄႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈယင်းမီးဝႆႉဝႃႈ အရှေ့မှာနဂါး၊ အနောက်မှာ တရား၊ တောင် မှာ ဘုရား၊ မြောက်မှာ ဓား ၼႆယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵွင်းမူးပုၼ်းၵျႅၵ်ႉၵလုၼ်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းထၼုၽျူႇ လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇယွင်ႇပျႃႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ထၼုသိင်ႇၵႁ၊ ၶုၼ်သမူၵ်ႉတၵေႃးသ လႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းဢူင်ႇမႃႇတၢၼ်ႇတီႇ ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ပိၼ်ႇၵႂႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇၵႂႃႉ  (ဘင်ဂွရွာ၊ Bingwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇၵႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191972 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇၵႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 277 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 377 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 654 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢွင်ႇသႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇသႃႇ   (အောင်သာရွာ, Aungthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇသႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191402 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇသႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 437 ၊ ယိင်း 549 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 986 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
မိၼ်းတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
284
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:284
763
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:763
1361
1361
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 7
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (7) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (341) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (342))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (24) ဝၼ်း။
1361
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 7
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
1361
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1361
ငႃးတပူင်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈငႃးတပူင်ႇ (ႁွင်ႇ)  (ငါးတပုံ (မြောက်)ရွာ, Ngartapon(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194144 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 994 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်တိုဝ်ႉဝူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶူဝ်တိုဝ်ႉဝူဝ်း (, Kho Ti Woe, ခိုတိဝိုး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁေႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ငႃးတပူင်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵျီႇတေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျီႇတေႃႇၵူင်း (ကျီတော်ကုန်းရွာ, Kyitawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇလေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190165 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 967 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1083 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2050 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၼႂႃးပူးၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၼႂႃးပူးၵျိၼ်း  (နွားဘူးကျင်းရွာ၊ Nwarbukyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးပူးၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192626 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးပူးၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2839 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4955 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
သူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇ (ရွှေတောင်မြို့နယ် ; Shwedaung Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပျီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
1748
1748
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပေႃႉလူင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပေႃႉလူင်းၵျီး  (ဘောလုံးကြီးရွာ၊ Bawtlonegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပေႃႉလူင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190314 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပေႃႉလူင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1680 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1344 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3024 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1748
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပေႃႉလူင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1748
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1748
မိူင်းပၢႆး
ၼႃႈလိၼ် မိူင်းပၢႆး
ၼႃႈလိၼ်မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၾ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပီၶရိတ်ႉ 1541 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းပၢႆးၼႆႉ မီးၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး တူၼ်ႈတီး လွႆၵေႃႇသေ မီးတီႈႁိမ်း ၽင်ႇၼမ်ႉၽီလူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႆယၢၼ်ဝဵင်း လွႆၵေႃႇ 12 လၵ်းယူႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ မိူင်းတႆးၵဝ်ႈႁၢႆးႁေႃၼၼ်ႉ မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးပၢႆၽၢႆႇၸၢၼ်းပိူၼ်ႈသုတ်းသုတ်းလႄႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "မိူင်းပၢႆ" ၼႆသေတႃႉ ဝၢႆးမႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇသေ ၸင်ႇပဵၼ်ၵႂႃႇ "မိူင်းပၢႆး"ယဝ်ႉ။ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ပထမဢႃႇဝၼၼ်ႉ မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾၵင်ႈၸွင်ႈၽိူၵ်ႇ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် လမ်ႇလွင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈယူႇ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈပွႆႇၶုၼ်သိုၵ်း မႃးသဝ်းထင်ဝႆႉလႄႈ ပၵ်းတပ်ႉဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းပၢႆးၼႆႉ သမ်ႉမီးဝႆႉ မူၺ်ႇတေႃႇထၢတ်ႈၸႅတ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢႃႇသေႃးၵ သူင်ႇၶူဝ်းထႃႇပၼႃႇမႃးသေ တႄႇတင်ႈပဵၼ် ၵွင်းမူးဝႆႉလႄႈ မူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းပၢႆးၼႆ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းႁူင်ဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးသေ မိူင်းမၢၼ်ႈလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ တမ်ႈတီႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ ၾႆးၾ ဢၼ်ၸႂ်ႉႁႅင်းၼမ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾႆးလေႃးပိတယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉပုၼ်ႈတႃႇ ၸႂ်ႉႁႅင်းၾႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉမႃး တဵင်ၽၢႆ ႁဵတ်းတီႈႁိမ်းမိူင်းပၢႆးသေ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼွင်မိူင်းပၢႆးၼႆယူႇ။ ၼွင်မိူင်းပၢႆးၼႆႉ တင်းၼွၵ်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းလိၵ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇ မႃးၵေႃႇတင်ႈဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ၼွင်ဢၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ လုၵ်ႈၼိုင်ႈယူႇ။
ပိသုၵႃႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈပိသုၵႃႇၸု  (ပိဿုကာစုရွာ, Pithukarsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190035 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၵွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3608 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3841 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7449 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မိူင်းပၢႆး
ဝဵင်းမိူင်းပၢႆး
ဝဵင်းမိူင်းပၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၸဝ်ႈၾမိူင်းပၢႆး ပၵ်းတင်ႈႁေႃယူႇသဝ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တၢင်တူဝ် ၼႃႈလိၼ်မိူင်းပၢႆးတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1541 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵဝ်ႇ မိူင်းပၢႆးၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းပၢႆးလႄႈ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇတူၵ်း ႁွင်ႈၽီလူးသေ ဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ပွၵ်ႉမဵဝ်ႉမၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵွင်းလွႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈ တင်ႈႁေႃမိူင်းပၢႆးသေ မီးပႃး ႁိူၼ်းႁေႃ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပီႈၼွင်ႉ ၸဝ်ႈၾ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ႁိူၼ်းၵူၼ်းသိုၵ်းၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈႁေႃယဝ်ႉ။ တီႈႁွပ်ႈႁွပ်ႈ ၵွင်းႁေႃၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူးဝဵင်း (ၶူးလိၼ်) လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ၊ မီးပႃး ႁူးၽၵ်းတူဝဵင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တေႃထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၽၵ်းတူဝဵင်းလႄႈ ၶူးဝဵင်း တိုၵ်ႉၵိုၼ်းဝႆႉယူႇ။ ပွၵ်ႉယွမ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်တႄႉ ပဵၼ်တီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉႁွင်ႈၽီလူးသေ မီးဝႆႉ ၽၵ်းတူၶူးဝဵင်းလႄႈ ၶူးဝဵင်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇ တၢင်းဢွၵ်ႇလႄႈ တၢင်းတူၵ်း တေၵႂႃႇၸူးၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းဝႆႉ ပၼ်ၶူဝ်မႆႉလူင်လင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်လင်ၼၼ်ႉ လူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်။ မိူဝ်ႈတေတႄႇတင်ႈ ဝဵင်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇဝ သူင်ႇမႃးပၼ် သဝ်ႁေႃလႅမ်ႈၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ သဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ပူၵ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ဢဝ်ပူၵ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇႁေႃ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မူၺ်ႇတေႃႇမိူင်းပၢႆးသေ ဢဝ်ၼပ်ႉယမ် ဝႆႉပဵၼ် ၶဵင်ႇၸဝ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ သဝ်လူင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉသေတႃႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶဵင်ႇၽီ မီးဝႆႉ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇ။
သၢႆလိၼ်
ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ထုင်ႉပဵင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လွမ်တူၺ်းမႃး ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၸိုင် တေလႆႈႁၼ် တူၼ်းလွႆသွမ်ႇသွမ်ႇ လုၵ်ႉၽၢႆႇႁွင်ႇ ၼႅမ်းလူင်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ လွႆမိူင်းတႆး၊ လွႆႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆယူႇ။ သၼ်လွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တူဝ်ၼၵႃးလူင်သေ ၼႅမ်းၶိုၼ်ႈ ၼႅမ်းလူင်း မၢင်တီႈၵေႃႈ မိူၼ်ႁွၼ်ၼၵႃး ပူၵ်းၶိုၼ်ႈၾႃႉဝႆႉယူႇ။ မိူင်းတႆး ဢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းမၢဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼိူဝ်သၼ်လွႆလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၼမ်ႉႁွင်ႉၽီလူး လုၵ်ႉၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းယူႇ။ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇသူၺ်ႇ၊ ထုင်ႉၸၢမ်ၵႃး တေႃႇထိုင် ဝဵင်းလွႆၵေႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ထုင်ႉပဵင်းဝႆႉလႄႈ ၸွမ်းသွင်ၽၢၵ်ႇၶၢင်ႈ ၼမ်ႉႁွင်ႉၽီလူးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈလီ ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်း ထုင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ 1970 ယဝ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တဵင်ၽၢႆ တႃႇတေထႅင်ႈႁႅင်းၼမ်ႉ ၾႆးလေႃးပိတလႄႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်မိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးမႃး ၼွင်လူင်လုၵ်ႈၼိုင်ႈယူႇ။ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပၢင်ႇလၢႆႇဢွၼ်ႇ မိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်း လွႆလူင်မိူင်းတႆးၼၼ်ႉတႄႉ လွႆဢွၼ်ႇလွႆဢိတ်း ၶပ်ႉယႆၵၼ် တႅမ်ႇလူင်းၵႂႃႇ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၼေႇပျီႇတေႃႇယူႇ။ ၼမ်ႉႁွင်ႉပွင်းလွင်းတႄႉ လုၵ်ႉတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းၵလေႃး (ၵၢတ်ႇလေႃႉ)သေ လႆလူင်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵႂႃႇၶဝ်ႈၸူး ၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉပွင်းလွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လႅၼ်လိၼ်မိူင်းပၢႆး ၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်းယဝ်ႉ။
ၼီႈပႅင်ႈၾ
ၼီႈပႅင်ႈၾ ရႃႇသီႇဢုတုၼႆႉတႄႉ ပေႃးဢဝ် လတ်ႉတီႇၵျုတ်ႉ (သၢႆၶႂၢင်) ဝႃႈတႄႉ မီးၼႂ်းသၢႆမႆႈသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်မိူင်းလွႆလႄႈ ႁႅင်းမႆႈ ဢမ်ႇပေႃးမႆႈႁႅင်း။ လွႆလူင် (ပၢင်လွင်း) လႄႈ လွႆဝေႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ တၢင်းသုင်မီးယူႇ ပေႇပွင်း 6000 လိူဝ်ယဝ်ႉ။ ဢိူင်ႇၶွင်းဢီႇ၊ ဢိူင်ႇယီႈၼွႆႉ၊ ဢိူင်ႇယီႈလူင်ယီႈၵၢင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁႅင်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ မီးယူႇ 58 တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။ ထုင်ႉတီႈတႅမ်ႇ ၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းၽၢႆႇၶုၼ်ႇလႄႈ ထုင်ႉဝဵင်းမိူင်းပၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ သုင်သေ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 2950 ပေႇသေ ႁႅင်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ ၶူပ်ႇပီ မီးယူႇ 67 တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။ ၼႃႈတီႈၽၢႆႇတူၵ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢိူင်ႇၵယၢၼ်းဝၢၼ်ႈၵၢင်၊ ဢိူင်ႇသိၵျိတ်ႉ၊ ဢိူင်ႇၵယေႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တိတ်းၸပ်း လႅၼ်လိၼ် တွင်ႇငူႇ (တွင်ႇဢူႇ) လႄႈ ႁႅင်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ မီးယူႇ 83 တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။ ႁႅင်းၽူၼ်တူၵ်းတႄႉ တီႈၼိုင်ႈလႄႈ တီႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ဢိူင်ႇယီႈၼွႆႉ၊ ဢိူင်ႇၶွင်းဢီႇ၊ ဢိူင်ႇယီႈလူင်ယီႈၵၢင်၊ ဢိူင်ႇၵယၢၼ်းဝၢၼ်ႈၵၢင်၊ ဢိူင်ႇသိၵျိတ်ႉ လႄႈ ဢိူင်ႇၵယေႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈၽူၼ်ၼမ်လႄႈ ႁႅင်းၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ၼိုင်ႈပီမီႈယူႇ 57 လႅၵ်ႉမယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်ႈ ဝဵင်းၽၢႆႇၶုၼ်ႇလႄႈ ဝဵင်းမိူင်းပၢႆးၼၼ်ႉတႄႉ ၶူပ်ႇပီမိူင်းၼႆႉ ႁႅင်းၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇ ၵူၺ်းမီး 40 လႅၵ်ႉမ လူင်းတႂ်ႈၵူၺ်း။ ၶိင်ႇဢၼ်ၽူၼ်တူၵ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ၼႂ်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႇ၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ၊ ဢေႃးၵၢတ်ႉသ်လႄႈ သႅပ်ႉတိမ်ႇပိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။