cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ (ၽိတ်းၵၼ်)
ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃးသလ ႁၢမ်ႈရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇတီႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းမိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ ၸိူဝ်းၽိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇ ၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇတေဢၢၼ်းမိူဝ်း ဝႆႈလဝ်ႈတွင်းပၢၼ်ႇ တၢင်းၽိတ်းၶဝ်ၼႆသေ ၸွမ်းမိူဝ်းတီႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းပသေႇၼတီႇၵေႃးသလ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇၼင်ႇၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇမိူဝ်းၸူးၽြႃးသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ
“မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတီႈၶႃႈ... ၶႃႈႁဝ်းတေဢမ်ႇပၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် ၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းၶႃႈတၵႃႇၶႃႈ”
“တၵႃႇၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင်... ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသိၼ်မၼ်ႈ ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈပႃးယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း ၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ၽိတ်းၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇ ထွမ်ႇၵႂၢမ်းၵဝ်ၽြႃးၵူၺ်း၊ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၶဝ်မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈမႃးယိုၼ်တၢင်းၽိတ်း ၶႂ်ႈမႃးတွင်းပၢၼ်ႇလႄႈ ယႃႇပေႁၢမ်ႈသီးၶဝ်ၸဝ်ႈ၊ ႁႂ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈမႃးလႄႈ” ၵမ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ၶႃႈတၵႃႇတေဢမ်ႇပၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းၵျွင်းၶႃႈ” ၼႆလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၢၵ်ႇပႅတ်ႈ ၸိူင်ႇၼင်ႇမိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ သေ ယူႇဝႆႉတဵတ်ႇယဵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈထိုင်မႃးၵေႃႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် တီႈယူႇၶဝ်ယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်ႇတီႈသေ ႁွတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇ ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ် ဢမ်ႇၵႂႃႇႁဵတ်းၵေႃႉ ရႁၢၼ်းၸိူဝ်းၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်။ ပေႃးဝႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႈသႃ ၽြႃးယဝ်ႉ ထၢမ်ႁႃ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၽိတ်းၵၼ်သေ လိူဝ်ၵႂၢမ်း ၽြႃးၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇလွမ်တူၺ်းၶဝ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ “ၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်ၽိတ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ” ၼႆသေ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လီဢၢႆပိူၼ်ႈၼႃႇသေ ပေႃးဢမ်ႇႁတ်းငွၵ်ႈႁူဝ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၶုပ်ႉၵွမ်းၼွမ်းတမ်ႇ တမ်ႈတီႈ ငဝ်ႈတိၼ်ၽြႃးသေ ယွၼ်းတွင်းပၢၼ်ႇ တၢင်းၽိတ်းၶဝ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႃႈ ၵႃႈ ၶုၼ်သွင်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယိပ်းလၢၵ်ႈ ၼၢၵ်ႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈယင်းထွမ်ႇ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းလီ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီတိ ၵေႃးသလႁေ ယိူၼ်ႉသီးတေႃႇၵၼ်မႃးသေ သွင်မိိူင်းလႆႈပဵၼ်မိူင်းလဵဝ်ၵႂႃႇယူႇ၊ ၸိူဝ်းသူၸိူဝ်းၼႆႉ ထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၵဝ်ၽြႃးသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း ဢဝ်ၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ၼုင််ႈမႆသၢင်ႇၵၢၼ်းမႃးလႄႈ ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉဢမ်ႇထွမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ၽြႃး၊ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ၽြႃးသေ သူၸိူဝ်း ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၵ်းၸႂ်လူင်ယဝ်ႉ” ၼႆသေ
ၵေႃႉဢၼ် ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၸၢတ်ႈၼႆႉ ႁဝ်းဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း တေလႆႈတၢႆယူႇ ၼႆၼၼ်ႉ ၶဝ်တေၽိတ်းၽႅၵ်ႇ တႅၵ်ႇထဵင်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉၼၼ်ႉတႄႉ လွင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇ တႅၵ်ႇထဵင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ယဵၼ်ႁၢႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၵႃႇထႃႇတြႃးႁူဝ်ၼႆႉ သုတ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် တင်းသဵင်ႈ ႁွတ်ႈထိုင်ၸၼ်ႉ သေႃးတႃႇပတ်ႉတိၽူဝ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸိူင်းမၢႆႁႃႈ ပိုၼ်းရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇၶဝ် သုတ်းယဝ်ႉ။
လဝ်ႉၵႆႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇ, ; (လောက်ကိုင်မြို့), (Laukkaing), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇယဝ်ႉ။ ။
ပထဝီႇ
ၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇတီႈ ၼႃႈသုင်ပၢင်ႇလၢႆႇ ႓႑႐႐ ထတ်း (႙႔႐ မီႇတိူဝ်ႇ)ဢေႃႈ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းတႄႉ မီး ႓႑႖.႙႖ လွၵ်းလၵ်း (႘႒႐.႘ လွၵ်းၶီႇလူဝ်ႇမီႇတိူဝ်ႇ) ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်းလဝ်ႉၵႆႇၼၼ်ႉ မီး မိူင်းၶႄႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵုင်းၸၢင်ႉ၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီး မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်လူင်၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မႆႉသီႇသႅၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႆႉသီႇသႅၼ် (, Maik Hsehseng, မိုက်ဆီဆိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢူၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၵျိၼ်း  (အုပ်ကျင်းရွာ, Okekyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျီႇၺွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218482 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျီႇၺွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4757 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3624 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8381 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သျၢၼ်းမတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းမတႂိၼ်း  (ရှမ္မတွင်းရွာ, Shanmatwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,079 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
}}
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉၵူင်း  (ကျောက်ဆောက်ကုန်းရွာ, Kyauksaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်းတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190546 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1692 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1941 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3633 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
လွင်ႈတႆးၸိင်းတိုၵ်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိူင်ႈ (1524-1525)
လွင်းတႆးလႆႈၶိုၼ်ႈတိုၵ်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၼႆႉမၼ်းမီးယူႇ သွင်ပွၵ်ႈ။ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိူင်ႈၼႆႉမၼ်းတႄႇမႃးမိူဝ်ႈပီႊ1524ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သိူဝ်ၼုမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈသိူဝ်ၼူႈ(သိူဝ်လူႈ)ၼၼ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်သေၸိင်းတိုၵ်းမႃး။ ၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉတႆးႁဝ်းၼႆႉတႄႇၸိင်းတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႇပွတ်းႁွင်ႇဢွၼ်တၢင်း ၵူၺ်းၵႃႈ ပွၵ်ႈၼႆႉၶဝ်တႄႇၸိင်းတိုၵ်းပွတ်းၼႃႈတၢင်းတူၵ်းမႄႈၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်းသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇတိုၵ်းလႆႈထိုင်ၼႂ်းၵၢင်မၼ်း သေၼိုၵ်းလႆႈမႃးမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတၢင်းမႄႈၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်းၼႆ မၼ်းဢမ်ႇမီးလွးင်ႈႁႄႉၵင်း မိူၼ်ၼင်ႇတၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်တႆးႁဝ်းၵေႃႈၸင်ႇဢဝ်တိုတ်ႉတင်းၼၼ်ႉသေ တိုၵ်းဢဝ်ဝဵင်းမိၼ်းၵိၼ်း(မင်းကင်း) ဢၼ်မီးယူႇပွတ်းၼိူဝ်ၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်းၼၼ်ႉဢွၼ်တင်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းၶိုၼ်းၼႃႈသေလႆႈၵႂႃႇတိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းမျေႇတူးၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၵေႃႈလႆႈသူင်ႇသိုၵ်းၵႂႃႇတီႈဝဵင်းမျေႇတူးၵမ်းလဵဝ်၊ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းၵေႃႈလႆႈ ႁၵ်ႉတိုၵ်းၶဝ်တီႈၼၼ်ႉသေဢဝ်တင်းတပ်ႉသိုၵ်းမႃႉလႄႈ တင်းတပ်ႉသိုၵ်းၸၢင်ႉသေလႆႈတိုၵ်းပေႉမႃးတပ်ႉသိုၵ်းမႃႉၾၢႆမၢၼ်ႊၶဝ်ၵေႃႈလႆႈတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းၵေႃႈ တိုၵ်းဢဝ်လႆႈ ဝဵင်းမျေႇတူးယဝ်ႉၶိုၼ်းသိုပ်ႇတိုၵ်း ဝဵင်းငရၼႄးလႄႈ သီႇပုၵ်ႉတယႃႇ။ ၶိုၼ်းသိုပ်ႉတိုၵ်းမိူင်းၸေႊၵႅင်း သိမ်းဢဝ်လႆႈပႃးဝၢၼ်ႈလႄႈ တင်းဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇမီးၽၢႆတၢင်းတူၵ်း ပၵၢၼ်ႇၵျီး ၼၼ်ႉ။
ပၢင်ၺွင်ႇ (ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ မိူင်းပၼ်ႇ)၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၺွင်ႇ (, Pang Yawng, ပန်ရောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လွင်ႈတႆးၸိင်းတိုၵ်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိူင်ႈ (1524-1525)
မိူဝ်ႈမိူင်းယၢင်းၶဝ်မႃးတိုၵ်းဢႃႇဝႃႉၼၼ်ႉ မိူင်းပြူင်ႈပဵၼ် မိူင်းဢူၺ်းလီၵၼ်တၢင်းမိူင်းယၢင်း၊ ဢူၺ်းလီမိူင်းဢႃႇဝႃႉပဵၼ်မိူင်းသႅၼ်ဝီ။ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းလႆႈၽွမ်ႉၸွမ်းၸဝ်ႈမိူင်းပြူင်ႈ ဝႃႈ တေဢဝ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉပၼ်မၼ်း။
ၸိၼ်းၵျႅၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၸိၼ်းၵျႅၵ်ႉ (ဇင်းကျိုက်မြို့ ; Zin Kyaik) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတီႈတီႈ ၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၽူႈထွင်ႈတဵဝ်း လႄႈ ၶႅၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇတီႈ ႁွင်ႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉသၢင်းၽေႃးႁိၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းၸိၼ်းၵျႅၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶႃးၵေႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶႃးၵေႃႉ  (ခါးကော့ရွာ, Kharkawt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193866 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ꧡႄႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵူးရႃႇသၢဝ်ႇ
left|thumb|Handelskade in Willemstad, Curaçao
လဝ်ႉၵႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ, (လောက်ကိုင်ခရိုင်), (Laukkaing District), ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႃးလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ (၃၂၅၁) ထတ်း (၉၉၁) မီႇတႃႇ ဢေႃႈ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ လဝ်ႉၵႆႇၼႆႉ  ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၁၅၄,၇၄၈ ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ဢၼ်ပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈၵုၼ်လူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉ တၢင်ႇဢၼ်
ၸေႈတွၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး
ပျေႃႇပွႆႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈပျေႃႇပွႆႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ပျော်ဘွယ် (အရှေ့), Pyawbwe(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193864 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယၢဝ်းမေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈယၢဝ်းမေႃႇ  (ရောင်းမော်ရွာ, Yaungmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢဝ်းမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,091 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
}}
မႄႇၸႄႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမႄႇၸႄႇပိၼ်ႇတႃႇ  (မယ်ဇယ်ပင်သာရွာ, Meizeipinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190958 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1251 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2706 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
2013
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႃးဢႅၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးဢႅၼ်ႇ (, Nar In, နားအင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
2013
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝၢင်ယိပေႃ
ဝၢင်ယိပေႃ (၊ ၵိူတ်ႇ 1997 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 5) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢႆးငဝ်းၶႄႇ၊ ၵူၼ်းၵႃႈဝႅၼ်၊ ၵူၼ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်း၊ ရႅပ်ႇပႃႇ ၊ TV host] လႄႈ ပဵၼ် ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈၶႄႉၵၼ် ယဝ်ႉ။ မၼ်းပိုတ်ႇတူဝ်ႁူဝ်ႁႅၵ်ႇမၼ်းၼင်ႇ ပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းတွႆႇတိုင်ႈၵူၼ်းၸၢႆး ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း-ၶႄႇ [[:en:Uniq (band)|Uniq မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၼင်ႇ ၸၢႆးငဝ်းတႄႉ ဝၢင်ၼႆႉ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းမၼ်းၼမ်မႃး တီႈ ထၢၼ်ႈဢွၼ်ႁူဝ် တီႈၼႂ်း သီးရီးထႄႇလီႇဝီးသျိၼ်း Gank Your Heart (2019) ၊ The Untamed (2019) လႄႈ Legend of Fei (2020)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီ 2020 ၼၼ်ႉ ဝၢင် ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉ 9 ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၽူႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် 100 ၵေႃႉ ဢၼ် Forbes Chinaႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2013
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉၵလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉၵလေး  (ကျောက်ဆောက်ကလေးရွာ, Kyauksaukkalay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်းတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190547 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1692 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1941 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3633 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2013
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဝၢင်ယိပေႃ
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ဝၢင်ယိပေႃၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ ပီ 1007 ဢေႃးၵၢတ်ႉ 5 တီႈ လေႃႉယၢင်၊ ႁိူဝ်ႉၼၢၼ်၊ မိူင်းၶႄႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈတႄႇလွင်ႈၵႃႈဝႅၼ်ႈမၼ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းၵေႃႉဢွၼ်ႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2011 ၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈပီသွင် တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်ၼၼ်ႉသေ ဝၢင်လႆႈၶဝ်ႈပႃးတီႈ ပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇ တၢင်းၵႃႈၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း IBD ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းပိူင်ထၢၼ်ႈ ႁိပ်ႉႁွပ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႂ်း ထႅၼ်ႈ 16 ၵေႃႉသေ မၼ်းပဵၼ်မႃး လုၵ်ႈႁဵၼ်း Yuehua Entertainment ယဝ်ႉ။ ၼႃႈလွင်ႈပိုတ်ႇတူဝ်ႁူဝ်ႁႅၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢင်ၼႆႉ လႆႈႁဵၼ်းမႃးတီႈ ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း သေ လႆႈႁဵၼ်းမႃးတီႈ Hanlim Multi Art School ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉသွၵ်ႉၵလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
2013
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝၢင်ယိပေႃ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းၶႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၢႆးငဝ်းၶႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၢႆးငဝ်း တႄႇလီဝေးသျိၼ်းၶႄႇ
2013
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2010 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ꧡီႇꧡူင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵွင်းပုင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းပုင်ႇ (, Kawng Pong, ကောင်းပုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
သုဝုၼ်ႇၼဝတီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသုဝုၼ်ႇၼဝတီႇ (သုဝဏ္ဏဝတီမြို့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသထူင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ် ဢိူင်ႇၵျႅၵ်ႉၵေႃႇ၊ ဢိူင်ႇသိမ်ႇသဵၵ်ႉ လႄႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵျႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပွၵ်ႉတေႃး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး (တူၵ်း)  (ပေါက်တော (အနောက်)ရွာ, Pauktaw(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218462 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 604 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 725 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1329 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵသုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵသုၼ်ႇ  (ကဆွန်ရွာ, Kasun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190953 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1251 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2706 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ပဝႃႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈပဝႃႉပိၼ်ႇ  (ဘဝပင်ရွာ, Bawapin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,064 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
မျိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်ႇတႃႇ  (မြင်သာရွာ, Myinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193863 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1856
(26) ဝၼ်း
5
ၵျွၵ်ႉမသိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉမသိတ်ႉ  (ကျောက်မဆစ်ရွာ, Kyaukmasit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်းတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190545 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1692 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1941 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3633 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
2034
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တမႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်တမႃႇၵူင်းႈ  (တမာကုန်းရွာ, Tamarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191471။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1518 ၊ ယိင်း 1849 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3367 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2034
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တမႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ႁၢႆးၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁၢႆးၼႃး (, Hai Nar, ဟိုင်းနား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
2034
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉၽူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽူး  (ကျောက်ဖူးရွာ, Kyaukhpu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194115 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1230 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2034
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉၽူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
2034
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2030 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၵျႅၵ်ႉၶမီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇ (ကျိုက္ခမီမြို့ ; Kyaikkhami) ၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၵဝ်ႇ ႁင်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵျႅၵ်ႉၶမီႇ တိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈ ၼၼ်ႉသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ ၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီး ပေႃးလုၵ်ႉ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ယၢၼ် 55 လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵုၼ်ပႅၼ် ဢၼ်ငေႃးဢွၵ်ႇၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵုင်းလိၼ် လႄႈ ၼမ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈယၢဝ်းမီး မွၵ်ႈ 9 ၽႃႇလူင် ၼႃႈပွတ်း မီး 1 ၽႃႇလူင် ၼႆႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လႆႈငွၵ်းမႃးတီႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ ၼႆႉ တၢင်းယၢဝ်းမီး 55 လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၽွင်းၼႃႈလိၼ်၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ယုတတၢၼ်ႇ ၽူႈပွင်ၵျၢမ်းပပ်းသပ်း ယၢမ်ႈယူႇမႃးသေ ဢၼ်ပဵၼ် မေးၼၢင်း ယုႇတတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇတီႈဝဵင်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1826 သေ လႆႈႁဵတ်းၶုမ်ဝႆႉ မီးယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇသေပိူၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇသုတ်ႇဢၢႆလူမ်းပၢင်ႇလၢႆႇ တႃႇပၢႆးယူႇလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးၵၢင်ၼမ်ႉ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽြႃးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ မႃႈဝႆႈသႃၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၼႃႈပဵၼ်တႃ ဝဵင်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းထုင်ႉၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယေးၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ ႁွင်ႈဝႃႇၵရုဢၼ်မီးႁိမ်းဝဵင်းၼၼ်ႉသေ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ ၵူႈပွၵ်ႈႁွင်ဝႉသၢႈ ၸႄႈဝဵင်းဝႃႇၵရုၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈသေ ႁိမ်းႁွင်းဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝၢၼ်ႈပင၊ ဝၢၼ်ႈၵရုပ်ႉပိၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁုင်ၵိူဝ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သုၼ်မၢၵ်ႇဢုၼ်၊ မၢၵ်ႇမူႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး မွၵ်ႈ 1200 ၼၼ်ႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးမႃး 6008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်း ၽြႃးၵျႅၵ်ႉၶမီႇသေ ပဵၼ်မႃး ၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸွမ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇဢိၼ်းတီးယ ဢၼ်ၽႅဝ်မႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ လေႃႉဢမ်းႁၵ်ႉသေ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ လႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈၽၢႆဢင်းၵိတ်ႉဝႃႈ 'ဝဵင်းဢမ်းႁၵ်ႉ' ၼႆယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ယၢၼ် (55) လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းတၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ ယၢၼ်ႇ (15) လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ မီး မႄႈၼမ်ႉဝႃႇၶရု လႄႈ ဝၢၼ်ႈၼိတ်ႉၵႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ မီးဝႆႉ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇပႃႈၶႂႃၼႆႉ ဢဝ် တင်း ၸႄႈဝဵင်းမုတူင်ႇ လႄႈ ဢဝ်တင်းမႄႈၼမ်ႉဝႃႇၶရု၊ ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈဝႅတ်ႉလေးၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ ဢဝ်တင်း ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမသေၵေႃႈ လႆႈတတ်းၶႅၼ်ႈ မၵ်းမၢႆဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ ၼႃႈယၢဝ်း ႁွင်ႇလႄႈၸၢၼ်း မီးမွၵ်ႈ (4) လၵ်း၊ ၼႃႈဢွၵ်ႇ လႄႈ ၼႃႈတူၵ်း မီးမွၵ်ႈ (2) လၵ်း (1) ၽႃႇလူင်ႇ လွၵ်းလၵ်း မီးမွၵ်ႈ (8 ၸုတ်း 36) ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယၼႃႈလိၼ်မီး (5350) ဢေႇၵယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ၾိင်ႈၾႃႉဝဵင်းၵျႅၵ်ႉၶမီႇၼႆႉ ပႅင်ႈၼင်ႇသၽႃႇဝ ထုင်ႉၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇသေ လွင်ႈၵတ်းလွင်ႈမႆႈ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ဝႆႉသေ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်လႆႈလူမ်းသဵၼ်ႈသႂ်ပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ၶႅၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵူႈတီႈတီႈ လႄႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈၸႂ်တႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸၢင်ႈယိၼ်းဢဝ် လွင်ႈၽၢင်မုင်ႈယဵမ်ႈ ႁၢင်ႈလီ လႄႈ ၸၢင်ႈသုတ်ႇယိၼ်းဢဝ် လူမ်းသႅၼ်ႈသႂ်လႄႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး (100) ပီပၢႆ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၽွင်းငမ်းမႃးၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽြႃးလူင်ၵျႅၵ်ႉၶမီႇၵၢင်ၼမ်ႉ တေႃႇပေႃးထိုင်ၼိူဝ်ၵုင်း ဢၼ်ပဵၼ် သၢပ်ႇၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း မွၵ်ႈလၵ်းပၢႆၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇ ဢၼ်ပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ၵွၼ်းဝဵင်းလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ပၵ်းယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။
တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး (60) တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ တေႃႇ (86) တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉသေ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ တႄႇဢဝ် (90) တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ တေႃႇ (100) တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽူၼ်တူၵ်းတႄႉ ၵမ်ႉၼမ် ၵႆႉတႄႉ မႃး ဝူင်ႈထူၼ်ႈသွင်ၼႂ်းလိူၼ်မေႇသေ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၼႆႉ ၵူႈပီၵူႈပီ ၵႆႉမႃး ထိုင် (200) ၼိဝ်ႉပၢႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ထုင်ႉ ဢၼ်ၽူၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တၢၼ်းတၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇမ  (ရွာမရွာ, Ywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193860 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼꧤူးၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ၼꧤူးၵျိၼ်းႈ  (နဘူးကျင်းရွာ, Nabukyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191470။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1518 ၊ ယိင်း 1849 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3367 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
မျႃႉသုၶ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၼမ်ႉမေႃႇငူးလိူမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇငူးလိူမ် (, Nam Maw Ngu Lai, နမ့်မော်ငူးလိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1812
1812
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လၵ်းၵၢၼ်ႁႃႈပိူင် တႃႇၵေႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃယႃႈမဝ်းၵမ်
“တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၵေႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃယႃႈမဝ်းၵမ်” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ထွမ်ႇၶၢဝ်ႇပၢင်ၵုမ် ပီႈၼွင်ႉတႆး ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ၵႃႈလႂ်ၵေႃႈ ၵႆႉလႆႈငိၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၽေးၶဵၼ် ယႃႈမဝ်း ၵမ်ၼႆႉ ၸွတ်ႇၽႄႈထိုင် ၼႂ်းမိူင်းတႆးသေဢမ်ႇၵႃး ထိုင်မႃးၼႂ်းႁိူၼ်းၼႂ်းယေးၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ ဢွၼ်မႆႈၸႂ်လႂ်တိုၼ်ႇ။ ပေႃးႁၼ်ၵူၼ်းတိတ်းယႃႈ ထၢင်ႇလဵၵ်ႉတေႃႇၵၼ်။ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉၵေႃႈ မီးၸႂ်ၸေႇတၼႃႇသေ တီႉၺွပ်းဢဝ် တဵၵ်းၸႂ်ႉတတ်းယႃႈလိပ်းလိပ်းလႅင်လႅင်။ မၢႆထိုင်ဝႃႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ မီးၽေးၶဵၼ်ၼႃႇသေ ၽၢႆႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်၊ လူင်ပွင် ၸိုင်ႈၶဝ် ဢမ်ႇၵေႈလိတ်ႈလႆႈပေႉလႄႈ ထိုင်တၢင်းဢၼ်ယူႇတီႈၵူၼ်းမိူင်းသေ ၵေႈလိတ်ႈဢဝ်ၵွၺ်းၵေႃႈ မီးမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းယွၼ်ႈသၢမ်ပိူင် တီႈၵူၼ်းၸႂ်ႉ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်း မီးသၢမ်ပိူင်- ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ပၢႆးယူႇလီ – ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸႂ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ ၸႂ်ၵူၼ်း တေဢမ်ႇၼိမ်လႆႈမိူၼ် ပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉ။ မႃႈမႃႈယွင်ႇယွင်ႇမႃး၊ တေဢမ်ႇ မိူၼ်မိူဝ်ႈၵူႊပွၵ်ႈ။ ဢိင်ၼိူဝ် လၢႆးတၢင်းၶဝ် ၸႂ်ႉယႃႈ မဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉသေ တၢင်းပဵၼ်တၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ ၸပ်းမႃးထိုင်တူဝ်ၶဝ်သေ ဢမ်ႇသၢင်ႇတေႃႇၸၢင်ႊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်း တၢႆၵႂႃႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းယွၼ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်း – မိူဝ်ႈၽွင်းၸႂ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်လူၼ်ႉလိူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈၶဝ် တေဢမ်ႇမိူၼ်ၵူႊပွၵ်ႈ။ ၸႂ်ႁိုၼ်ႇႁၢဝ်ႈၼႃႇ လႄႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ လႃႈလီႈႁဵတ်းႁွတ်းလူင်ၵႂႃႇ။ လၵ်ႉ၊ ၸူၼ်ၶူဝ်းပိူၼ်ႈ၊ ပၢၼ်းၽိတ်းပိူၼ်ႈ၊ ၶႃႈႁႅမ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႊမီးယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႇၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈ လဵၼ်ႈၵေႃႉၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ တီႈတူဝ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် သေဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းႁိူၼ်းမၼ်းၵေႃႈ လႆႈၼႃႈလဵၵ်ႉၸွမ်း။ ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ၽၢႆႇငိုၼ်းတွင်း– ၵူၼ်းၵေႃႉ ဢၼ်မီးယိၼ်ႉယႃႈၼၼ်ႉ ၵႃႊပေႉမီးငိုၼ်း တိုၼ်း ဝႆႉတႃႇသိုဝ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၵွၺ်း။ ဢမ်ႇပဵၼ်ႁဵတ်း ၵၢၼ် ႁႃငိုၼ်းသင်သေ ၵွတ်းၽၢၼ်မႃး။ တႃႇလႆႈ ငိုၼ်းၼႆၵေႃႈ ႁႃႁဵတ်းလူင်ၵႂႃႇ ၵူႊလၢႆးၵူႊတၢင်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ပၼ်ႁႃတႃႇၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ ၶႅၼ်း ၼမ်မႃးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵူၺ်း ႁဝ်းၶႃႈ တူၺ်းဢဝ် တႃႇသုၼ်ႇ တူဝ်ၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ်ၵွၺ်း။ သင်ဝႃႈ တူၺ်းတႃႇ ၸိူဝ်ႉ ၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ပေႃးၼႆၸိုင် ႁႅင်းႁဵတ်းၵၢၼ် ထၢမ်းငၢၼ်း ၶွင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း ပႅတ်ႈ လၢႆၵႂႃႇ တေႉတေႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸႂ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပဵၼ်ပၢၼ်ၵူၼ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉ ႁဵတ်း ၵၢၼ်ထၢမ်းငၢၼ်းလႆႈ လီငၢမ်းၼၼ်ႉလွၼ်ႉလွၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈႁိုဝ်။
လၵ်းၵၢၼ် ဢၼ်ထုၵ်ႇလီပိၼ်ႇပႅင် ၸႂ်ႉတိုဝ်း
မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း တႃႇတေလႆႈ ႁဵၼ်းဢဝ် တူဝ်ထူပ်း ဢၼ်လႆႈတူၵ်းသုမ်းမႃးၸိူဝ်း ၼၼ်ႉသေ ၵႃႊလႆႈယွမ်းႁပ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းပႆ၊ ၵဵပ်း ၸႂ်ႉမူႇပိူင် ၸိူဝ်းတေပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းမိူင်း၊ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ သုၼ်ႇ လႆႈၵူၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ မူႇပိူင်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇတေႁပ်ႉပၢၵ်ႇလႆႈ တႃႇ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း တေၶိုပ်ႈၼႃႈလႆႈ။ မူႇပိူင် ၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇဢွၼ် မိူင်းမၢၼ်ႊ လူတ်း လူင်း ၽေးၶဵၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်း ပၼ်ႁႃၵၢၼ်ၸႂ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၵၼ်ၵႃႉၶၢႆ ယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈ ၵၢၼ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ယႃႈမဝ်းၵမ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
(1) ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် တႃႇပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈ ၶဝ်
ၼႂ်းၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းလူင် တႃႇတမ်းဝၢင်း မူႇပိူင်ယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႆႉ ပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ပဵၼ်ယႂ်ႇတီႈသုတ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢၼ်ၸိူဝ်းဢၼ် ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ပၢႆးယူႇလီ တႃႇၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း ယႃႈမဝ်းၵမ် ၶဝ် ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁပ်ႉႁွင်းဝႃႈ မၼ်းၸႂ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ – ၵၢၼ် ၸႅၵ်ႇမႅင်ႇပၼ် ၶဵမ် လႄႈ မူၵ်ႇ တႃႇသမ်းယႃႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ မဵဝ်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်လူတ်းယွမ်းၽေးၶဵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပၼ်ၶဝ်ၸႂ်ႉယႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈၶဝ်ၸပ်း ၽႄႈ တၢင်းပဵၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢဵတ်ႇ တင်း တပ်းၵႂ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ယဝ်ႉၸင်ႇ သူၼ်း ႁူၺ်း ႁႂ်ႈၶဝ် မီးၸႂ်ၶႂ်ႈတတ်းယႃႈမႃးသေ တတ်း ပၼ် တၢမ်ၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈၽိူမ်ႉၸႂ်ႉ ၸၢႆႇငိုၼ်း ၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးဢမ်ႇ ပဵၼ် တႃႇပၢႆးယူႇလီ ဢိၵ်ႇပႃးတင်း ၵၢၼ်လူတ်း လူင်း ၽေးၶဵၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈၶဝ်။ ထုၵ်ႇ လီပၼ်ႁႅင်း ၶိုင်သၢင်ႈပၼ် တႃႇတေၵေႃႇတင်ႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်ၸုမ်းၸိူဝ်း ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈၶဝ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ် ပၼ်ႁႃယူႇၼၼ်ႉ။ ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ် လႄႈ ၵၢၼ်ယူတ်းယႃ ဢိင်ဢၢင်ႈ လၵ်းထၢၼ် (လၢႆးတၢင်း ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိူင်ပဵၼ်တေႉတေႉသေ ၸင်ႇၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် တႃႇယူတ်းယႃတတ်းယႃႈ) ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶပ်ႉၶိုင်ပၼ်ယႃႈယႃ မႄႇတႃႇတူၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၶိုၼ်းတင်ႈသဝ်းပူၵ်းပွင်မႂ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇၵူၼ်း ၸႂ်ႉယႃႈၶဝ်။ လွင်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉၵၼ် တတ်းယႃႈ ဢၼ် မီးလၢႆးတၢင်းမႃး တႅၼ်းတၢင် တီႈယဵတ်ႈၶွၵ်ႈၶင် ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီ မီးယဝ်ႉ။
(2) ယႃႇပေဢဝ်လိူင်ႈ ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈ လႄႈ ၵူၼ်း ၽုၵ်ႇယႃႈ ဢိတ်းဢွၼ်ႇၶဝ်
ၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈလူင်းတူတ်ႈပၼ် တၢမ်ႇ တေႃႇၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈ၊ ၵူၼ်းမီးဝႆႉယႃႈ ၼႂ်း မိုဝ်း တႃႇၸႂ်ႉသုၼ်ႇလဵဝ် လႄႈ ၵူၼ်းၽုၵ်ႇယႃႈ ဢိတ်းဢွၼ်ႇၶဝ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶဝ် ပဵၼ်လိူင်ႈ ယႃႈ မဝ်းၵမ် ဢၼ်လဵၵ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ သင်။ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈမိူင်း သင်ဢမ်ႇၵိုတ်းယိုတ်း ပၼ်လႆႈၵေႃႈ ၽိူဝ်ႇတေလူင်းတူတ်ႈၶွၵ်ႈၶင် တီႈ လိူင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်လဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီမၵ်း မၼ်ႈပဵၼ် ၵၢၼ်ၽိတ်းပၵ်းပိူင်ၽွင်းငမ်း ၼႆ ယဝ်ႉ။ လိူင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်လဵၵ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈ၊ မီးယႃႈ တႃႇၸႂ်ႉသုၼ်ႇလဵဝ် ၸိူဝ်း ၼႆႉ ၽိူဝ်ႇတေလူင်းတူတ်ႈၶွၵ်ႈၶင်ၼၼ်ႉ တႃႇ ယိုတ်းဢဝ် ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၾၢင်ႉတိူၼ်၊ မႂ်ငိုၼ်း၊ မွပ်ႈပၼ် ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ လႄႈ ပၢႆးယူတ်းယႃၶဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ပၼ်တၢမ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉ ၼႃႈဝၢၼ်ႈတႃသူၼ် ပုၼ်ႈၵူၼ်းၼမ်ၼၼ်ႉ ၶႅၼ်း တေလီ။ လွင်ႈတဵၵ်းၸႂ်ႉတတ်းယႃႈ ဢၼ်တႅၼ်း တၢင် လၢႆးယဵတ်ႈၶွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၵိုတ်း ယိုတ်းပႅတ်ႈ။ ၵၢၼ်လူတ်းလူင်းၽေးၶဵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵၢၼ်လႅၵ်ႈပၼ် ၶဵမ် လႄႈ မူၵ်ႇသမ်း၊ ၵၢၼ်သိုပ်ႇ ၽႄပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ၊ ၵၢၼ်ဢဝ်ယႃႈ တၢင်ႇမဵဝ်း တႅၼ်းတၢင်ယူတ်းယႃပၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄ ပၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၸႂ်ႉယႃႈလူၼ်ႉလိူဝ် ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁပ်ႉႁွင်းပၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ် တၢင်း ၵၢၼ်၊ ပဵၼ်တၢင်းၾိင်ႈမိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ထုၵ်ႇလီ ၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈလူင်း တူတ်ႈပၼ်တၢမ်ႇတၢႆ တီႈလိူင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်။
(3) ပၵ်းၸႂ် တႃႇၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈ ၵၢၼ်ၽိတ်းၾိင်ႈ ပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၸုမ်း ဢိၵ်ႇတင်း ၵၢၼ်ႁဵတ်း ဢွၵ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ယႃႈမဝ်းၵမ် တင်း ၼမ်တင်းလၢႆၼၼ်ႉ
ထုၵ်ႇလီပၵ်းၸႂ် တႃႇတေၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်ယႂ်ႇဢၼ်လူင် ဢိၵ်ႇ ပႃး ၵၢၼ်ၽိတ်းၾိင်ႈဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်း၊ ဢၼ် ႁုၵ်း ႁၢႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ တီႈဢၼ်တႅၵ်ႈတူၺ်း မူႇပိူင် ၵဵဝ်ႇၵပ်းယႃႈ မဝ်းၵမ်ၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢွၵ်ႇမႃးလၢႆလၢႆ ၼႆၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီတူၺ်းၸွမ်းဝႃႈ မီးၽွၼ်းလီ ၽွၼ်းၸႃႉ တႃႇၵေႃႉလဵဝ်၊ တႃႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸိူင်ႉ ႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ ဢမ်ႇတၢပ်ႈတူၺ်းၸွမ်း တၢင်းၼမ်။ ငိုၼ်းတွင်းဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉ တိုဝ်းယူႇ တႃႇၵၢၼ်ပလိၵ်ႈၶဝ်လႂ်၊ ၵၢၼ်တတ်း သိၼ်ၶဝ်လႂ် ပိူဝ်ႈတႃႇၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈ လိူင်ႈယႃႈမဝ်း ၵမ်ဢၼ်လဵၵ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႊဢဝ်မႃးၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီ လႄႈ ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ထုၵ်ႇလီႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ငိုၼ်းတွင်း လႄႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇတေႃႇသူႈ ၵၢၼ်ၽိတ်း သိၼ်ထၢမ်းငၢၼ်း၊ ၵၢၼ်ၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽွၵ်ႇငိုၼ်း တီႈၵူႊၸၼ်ႉၵူႊထၢၼ်ႈၼၼ်ႉ။
(4) တမ်းဝၢင်း ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၽုၵ်ႇ သွမ်ႈယႃႈၽိၼ်ႇ
လူဝ်ႇႁပ်ႉႁူႉဝႃႈ ၶူင်းၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း တၢင်ႇပိူင် ပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်လူင် တႃႇၽႅၼ်ၵၢၼ် မိူင်းမၢၼ်ႊ တႃႇတေၵုမ်းၵမ်လႆႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်။ ၼႂ်းမူႇပိူင် ၵဵဝ်ႇၵပ်း ယႃႈမဝ်းၵမ် ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလီဝႆႉ ၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်းတၢင်ႇပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢၼ် လမ်ႇလွင်ႈသုတ်း (တေလႆႈဝႆႉၵူၼ်း ပဵၼ် ယႂ်ႇ၊ တေလႆႈႁဵတ်း ၶၢဝ်းယၢဝ်း ၼင်ႇႁိုဝ် ၶဝ်တေမီး ငိုၼ်းလႆႈဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇ ၵႂႃႇယႂ်းယႂ်း)။ လူင်းတိုၼ်းသေ ၶပ်ႉၶိုင်ပၼ်ၶူင်းၵၢၼ် မုၼ်းလႅင်း တၢင်ႇပိူင် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၵွတ်း ၽၢၼ် ၽုၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶူင်းၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း တၢင်ႇပိူင်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင် မုၼ်းလႅင်း ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ၼႃးပၢင်ႇ တင်းၸိုင်ႈမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် မုၵ်ႉၸုမ်းၸိူဝ်း ၶႂ်ႈၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် ၶူင်းၵၢၼ်မုၼ်းလႅင်း တၢင်ႇပိူင် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၽုၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇၶဝ် တေၸၢင်ႊၶဝ်ႈႁႃ ၶိုတ်းၵၼ် လႆႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် တီႈၶၵ်ႉၵၢၼ်ဢုပ်ႉ ပိူင်ႇၽွင်းငမ်း။ ၵွၼ်ႇၵူၼ်းၽုၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇၶဝ် ပႆႇမီးၵၢၼ် ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ လီငၢမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီတဵၵ်း ၸႂ်ႉၶဝ် ၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇ ၶဝ်။
(5) ႁႂ်ႈၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လႄႈ တူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၶဝ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပႃးၸွမ်းၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈမူႇပိူင်
တူဝ်တႅၼ်း ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈ လႄႈ ၵူၼ်း ၽုၵ်ႇယႃႈၶဝ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်း ၶၵ်ႉ ၵၢၼ်ၵေႃႇတင်ႈ မူႇပိူင်ယႃႈမဝ်းၵမ် ဢိၵ်ႇတင်း ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပႅင် လႄႈ ၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶိုင်သၢင်ႈ ၶပ်ႉမၢႆ။ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸုမ်းသၢင်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၶဝ် တႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်းမူႇပိူင် ယႃႈမဝ်း ၵမ်။ ၵဵဝ်ႇၵပ်း မူႇပိူင် ယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်ဢိင် ဢၢင်ႈၸွမ်း လၵ်းထၢၼ် ဢၼ်မုင်ႈတေႃႇ ပၢႆးယူႇ လီၵူၼ်းမိူင်း၊ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်မုၼ်း လႅင်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ တီႈၵူၼ်းမိူင်း ပေႃးလႆႈႁူႉလႆႈႁၼ်။
တူဝ်ယၢင်ႇ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ
လၵ်းၵၢၼ်ႁႃႈၶေႃႈၼႆႉ ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်း ယိူင်ႈ ဢဝ်မႃး တီႈလၵ်းၵၢၼ် ဢၼ်မိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢွင်ႇမၢၼ်မႃးၼၼ်ႉ။ တီႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈ တူၺ်းဢဝ် တူဝ်ယၢင်ႇ တီႈမိူင်းပေႃႇတူႇၵီႇ ဢၼ် မီးတၢင်းလိုမ်လိၼ်ယူႇရူဝ်းပႃႇ ဢိၵ်ႇတင်း မိူင်း ထႆး ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ။
တူဝ်ယၢင်ႇ တီႈမိူင်းပေႃႇတူႇၵီႇ
မိူင်းပေႃႇတူႇၵီႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပီႊ 1980 တေႃႇ ထိုင် 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈတေႃႇသူႈ ၽေးယႃႈ ၽိၼ်ႇၽိူၵ်ႇ ၽႄႈၼႂ်းမိူင်းၶဝ် ႁၢဝ်ႈႁႅင်းတေႉတေႉ။ ထိုင်မႃးပီႊ 2001 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းပေႃႇ တူႇၵီႇ ၸင်ႇတႅပ်းတတ်း တႃႇၸႂ်ႉလၢႆးတၢင်းဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈတင်းလၢႆးၵဝ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝႆႉပၢႆးယူႇလီ၊ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ် ပဵၼ်ယႂ်ႇလိူဝ် ၵၢၼ်ၵုမ်းၵွၼ်းယႃႈမဝ်းၵမ်သေ ၵေႈ လိတ်ႈပၼ်ႁႃမႃး။ ၼႂ်းၾိင်ႈမိူင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇ သွၼ်ႇဝႃႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယႃႈမဝ်းၵမ် လႄႈ ၸႂ်ႉ ယႃႈတႃႇႁဵတ်းဢီႈယႃၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽိတ်းၾိင်ႈ သေ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႃႇၶိုင်သၢင်ႈပၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈ သၢင်ႈ ပၢႆးယူႇလီ လႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၸႅၵ်ႇငိုၼ်း တွင်းဢိၵ်ႇႁႅင်းၵူၼ်းဝႆႉပၼ် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ပၼ်ၾၢင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ် ၸၢင်ႊတိူဝ်း လိူင်ႇၽႄႈမႃးၼႆ သေ တႃႉ ဢမ်ႇပဵၼ်တေႉမႃး ၼင်ႇၶဝ်မႆႈၸႂ် ပၼ်ၾၢင်ႉ ၼၼ်ႉ။ တႃႇဝႃႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်တေၽႄႈတိူဝ်းၼမ် သမ်ႉပၢႆ လႆႈၽွၼ်းလီမႃးတင်းၼမ်ၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ မူႇပိူင်ယႃႈမဝ်းၵမ် မိူင်းပေႃႇတူႇၵီႇၼႆႉ လႆႈပဵၼ်မႃး မူႇပိူင်ဢွင်ႇမၢၼ်လူင်ဢၼ်ၵူႊမိူင်းမိူင်း ပေႃးယွမ်း ႁပ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူဝ်ယၢင်ႇ တီႈမိူင်းထႆး
တႄႇပီႊ 1964 မႃး မိူင်းထႆး တႅၼ်းတီႈ တေႁၢမ်ႈတပ်ႉ တိုၵ်းတေႃးပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ယႃႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁႃဢၼ်ၸၢင်ႊၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႆႈ ၶၢဝ်း ယၢဝ်း မႃးတႅၼ်းတၢင်တီႈငိုၼ်းလႆႈဢၼ်လႆႈ တီႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈ ၼၼ်ႉသေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵုမ်းၵွၼ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈမႃးယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၸိူဝ်းမီးတႂ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၽူႇမီႉၽူၼ်း ဢတုၼ်ႇယႃႇတဵတ်ႈ ဢၼ်ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇၼႆႉ တႃႇၵုမ်းၵွၼ်းလႆႈၵၢၼ် ၽုၵ်ႇယႃႈ ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းယူႇသဝ်း ၼႂ်းမိူင်းထႆးၽၢၵ်ႈၼိူဝ် မၼ်းဢဝ်ၵၢၼ် ဢၼ်ၶိူင်ႇ ၶမ်ႉ ၶၢဝ်းယၢဝ်းပၼ်ၶဝ် လႄႈ လူင်းတိုၼ်း ၼႂ်း ၵၢၼ်ႁုၼ်ႈ မုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ တေႉတေႉ။ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသေ တိုၵ်း တေႃး ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉပႅတ်ႈသေတႃႉ ၼႂ်းပီႊ 1985 ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး လုၵ်ႉတီႈ 145 မတ်ႈထရိတ်ႈတၼ်ႇ ယွမ်းၵႂႃႇထိုင် 33 မတ်ႈ ထရိတ်ႈတၼ်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈ လူတ်းယွမ်း ၵႂႃႇ 78% ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ယႃႈ ၶိုၼ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇထႅင်ႈမွၵ်ႈ 50% ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယႃႈ ၼႂ်း မိူင်းထႆး လႆႈဝႃႈႁၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉသေ ထိုင်ၵႂႃႇၸၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇမႆႈၸႂ်ၸွမ်းသင်ၼၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။
လၵ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈမိူင်းႁဝ်း ၸွင်ႇတေပဵၼ်ၵၢၼ်
လၵ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းထုၵ်ႇလီႁဵတ်း သၢင်ႈယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ တီႈမိူင်းႁဝ်း ၶႃႈၼႆႉသမ်ႉ တေလႆႈဝူၼ်ႉပႃးထႅင်ႈ သွင်လွင်ႈ။ (1) ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်းမိူင်း လႄႈ (2) ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပႆႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ – ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼႂ်း မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၼမ်လႄႈ ဢေႇ ဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉ ၵၢၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသႄႈ။ ယူႇတီႈမုၵ်ႉၸုမ်း ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇ ၸွမ်းသေတႃႉ ယူႇတီႈသုၼ်ႇတူဝ်ၵဵဝ်ႇၸွမ်းၵေႃႈ တေမီး။ တီႈဢေႇသုတ်း ယၢမ်ႈလႆႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇ၊ ယၢမ်ႈလႆႈၵိၼ်ၸၢင်ႈ ဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ တေႃႉသူင်ႇ ပၼ် ယႃႈမဝ်းၵမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ယူႇတီႈလူင်ပွင် ၸိုင်ႈ တေၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆၵေႃႈ၊ မိူၼ် ၼင်ႇ ဝႃႈမႃးၼၼ်ႉ၊ ၵွၺ်းၽဵဝ်ႈလႆႈ ၵိင်ႇမၼ်းၶႃႊ မၼ်း။ လမ်းမၼ်းတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇတိူဝ်ႉၺႃး သႂ်ႇသေပွၵ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မီးထႅင်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ပႆႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းၶႂ်ႈၸဵဝ်းမၢၵ်ႈမီး ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႃႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉယႃႈမဝ်းၵမ်။ လိူဝ် ၼၼ်ႉ ၽၢႆႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ငိုၼ်း လိူၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႆႈလႄႈ လႆႈၽိတ်း သိၼ်ၵၢၼ်သိၼ်ငၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးယူႇတင်း ၼမ်။ ၼႆလႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၵ်းၵၢၼ်လူင် ႁႃႈပိူင် တႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼၼ်ႉသေတႃႉ သင်ဝႃႈ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း ပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈ၊ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇသိုၵ်းၵၢင်မိူင်းမႃးၼၼ်ႉ ပႆႇၸၢင်ႊၵေႈလိတ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၼႆတႄႉ ပၼ်ႁႃ ယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ တေပႆႇထိုင်တီႈ ႁၢႆဝၢႆးၵႂႃႇလႆႈ ၼႆ ယူႇယဝ်ႉ။ ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇသႅၼ်ပၢႆး မိူဝ်ႈ 2017 ၵျုၼ်ႇ 19 ဝၼ်း၊ ၾၢင်မၢဝ်းၸိုၼ်ႈ။
လူင်ၵဵင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလူင်ၵဵင် (, Long Kyein, လုံကြိမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တၢၼ်းတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်းတၢႆႇ  (ဒါန်းတိုင်ရွာ, Dantaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်းတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190543 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1692 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1941 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3633 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်မႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇႈ  (မကြီးချိုရွာ, Magyicho) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191466။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1518 ၊ ယိင်း 1849 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3367 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
မျိၼ်းယႂႃႇၵလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းယႂႃႇၵလေး  (မြင်းရွာကလေးရွာ, Myinywarkalay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190946 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3147 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတိတ်ႉၵူင်း  (ကန်သစ်ကုန်းရွာ, Kanthitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194360 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1225 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2259 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵူၺ်းပိၼ်ႇမေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းပိၼ်ႇမေႃႇ  (ဂွေးပင်မှော်ရွာ, Gwaypinhmaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190393 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇမေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1131 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 929 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2060 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပွၵ်ႉတေႃး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး (ဢွၵ်ႇ)  (ပေါက်တော (အရှေ့)ရွာ, Pauktaw(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218461 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 604 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 725 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1329 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပႄးၶိၼ်းၵျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈပႄးၶိၼ်းၵျေႃႇ  (ပဲခင်းကျော်ရွာ, Pekhinkyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191422။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 730 ၊ ယိင်း 929 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ထဝႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈထဝႄႇ  (ထားဝယ်ရွာ, Dawei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇတလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190512 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1258 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2600 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သျႃးမျူဝ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသျႃးမျူဝ်ႉ  (ရှားမြို့ရွာ, Sharmyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193865 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထဝႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
သျႃးမျူဝ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝႃႉၵူင်းၶျွင်းၽျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃႉၵူင်းၶျွင်းၽျႃး  (ဝကုန်းချောင်းဖျားရွာ, Wakonechaunghpyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,065 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
1949
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1940 ႁူဝ်သိပ်းပီ
တႄးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးတေႃး  (သဲတောရွာ, Theataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193862 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 2013
(26) ဝၼ်း
5
ဢေႇပရႄႇ 2034
(26) ဝၼ်း
5
တွင်ႇတေႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတေႃးၵူင်း  (တောင်တောကုန်းရွာ, Taungtawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218274 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3147 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၼမ်ႉလုၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလုၵ်း (, Nam Loke, နမ့်လုပ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ယၢၼ်ႇၵိၼ်းတႃႇၸီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယၢၼ်ႇၵိၼ်းတႃႇၸီႇ  (ရန်ကင်းသာစည်ရွာ, Yankintharsi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191423။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 730 ၊ ယိင်း 929 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢူၵ်ႉမျေႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉမျေႇၵၢၼ်ႇ  (အုပ်မြေကံရွာ, Okemyaykan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193861 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸေႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ ; (လားရှိုးခရိုင်), (Lashio District), ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸေႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ  မိူင်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ တၢင်းသုင်တႄႇၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆသေ မီးယူႇ ၂၈၃၅ ထတ်း (၈၆၄ မီႇတႃႇ) ဢေႃႈ။  ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈပၵ်းသဝ်းဝႆႉ။ ပေႃးဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼႂ်းၵႃႈ ၸေႈတွၼ်ႈ လႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ  ႁူဝ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်မၼ်း မီးၵႂႃႇ ၆၀၉,၈၈၁ ၵေႃႉၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸေႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ဢၼ်ပဵၼ် ၸေႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸေႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵလူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵလူင်ႇၵၢၼ်ႇ  (ဂဠုန်ကန်ရွာ, Galonkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသွႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218272 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3147 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6139 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵူင်ႇၺိၼ်းၼွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵူင်ႇၺိၼ်းၼွႆႇ  (ဂုံညှင်းနွယ်ရွာ, Gonhnyinnwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194359 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွႆႉၶျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1034 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1225 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2259 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉတိုင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတိုင်း (, Nam Tein, နမ့်တိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မူႇၵုၼ် ၾႄးရူဝ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
[ Last edited 23 days ago] by Saimawnkham
မႃႉၵျီးပိၼ်ႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၻႁတ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၻႁတ်ႉတေႃး  (ဒဟတ္တောရွာ, Dahattaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194116 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းပိၼ်ႇꩡွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1230 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵလူင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵလူင်ႇၵူင်း  (ဂဠုံကုန်းရွာ, Galonkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193859 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1180 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1949
(26) ဝၼ်း
5
မိၼ်းၵျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၵျူဝ်ႇ  (မင်းကြိုရွာ, Minnkyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191620။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 638 ၊ ယိင်း 820 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1458 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢူင်းပၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူင်းပၢႆႇ  (အုံးပိုင်ရွာ, Ohnpaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸမ်ႇပၢႆႇၼၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190410 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸမ်ႇပၢႆႇၼၵူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2447 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2459 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပိၼ်ႇတလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇတလႄႇ  (ပင်တလည်ရွာ, Pintalel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇတလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190511 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1258 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1342 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2600 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢေႇပရႄႇ 1812
(26) ဝၼ်း
5
မႆႉၵွမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈမႆႉၵွမ်း (, Maik Kun, မိုက်ကွမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉတိုင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ငႃးသူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ပတ်ႉတႃႇ
ဝၢၼ်ႈငႃးသူႇ  (ငါးဆူရွာ, Ngarsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190509 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4520 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ
ၵျူးၸႅတ်ႉ ရေႃႇပိၼ်ႇၼႅၵ်ႉ ပၢႆႇတႅၼ်ႇ ၵျူႇၼီႇယႃႇ (ၵေႃႉၵိူတ်ႇ 1942၊ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 20) ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇ လိူၵ်ႈပဵၼ်ႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈ 46 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ တေႃႇၼႄႇထရၢမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉသေ ပေႃး ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ၊ 2020 မႃး တေလႆႈတႄႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈ 46 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၵရႅတ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၵျူဝ်းပၢႆႇတႅၼ်ႇၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 2009 တေႃႇ 22017 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈ 47 ၼၼ်ႉသေ တႄႇဢဝ် ပီ 1973 တေႃႇ [2009]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း ႁင်း ၸႄႈမိူင်းတႄႇလႃႇဝႄးလ် မႃးယဝ်ႉ။ ပၢႆႇတႅၼ်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ယႂ်ႇမႃးတီႈ ဝဵင်းသၶရၼ်ႇတၼ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းပႅၼ်ႇသႄႇဝေးၼီးယႃး လႄႈ ၼိဝ်းၵႃႇသႄႇ၊ ၸႄႈမိူင်းတႄႇလႃႇဝႄးၼၼ်ႉ လႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇမႃးတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တႄႇလႃႇဝႄးလ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1968 ၼၼ်ႉ လႆႈၸုမ်ႈၶူးပၢႆးၾိင်ႈမိူင်း ၵႃႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် သီႇရႃႇၵျႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1970 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၶွင်ႇသႄႇလႃႇ တီႈ ၵွင်ႇတီႇၼိဝ်းၵႃႇသႄႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်ပီ 1972 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵႃႈတီႈ ၸႄႈမိူင်းတႄႇလႃႇဝႄးလ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼႆႉ ဢႃႇယု 29 ၶူပ်ႇသေ လႆႈပဵၼ်မႃး တႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ဢႃႇယုလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၵေႃႉထူၼ်ႈ ႁူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပတီႈၼႂ်းသၽႃးသီးၼဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပၢႆႇတႅၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းၼႂ်း ၵေႃၵမ်ၵၢၼ်သီးၼဵၵ်ႉ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၼၼ်ႉတင်းႁိုင်သေ လိုၼ်းသုတ်းမႃး လႆႈပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1991 ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်းသၢၼ်ၶတ်း ပၢင်သိုၵ်းငွၵ်းပၢင်ႇလၢႆႇသေတႃႉ တွၼ်ႈတႃႇၶႂၢၵ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီၼေႇတူး ၸူး ယူးရူပ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပိူင် တွၼ်ႈတႃႇၶဝ်ႈၵဝ်း ပၢင်သိုၵ်း ယူႇၵူဝ်ႇသလႃးဝီးယႃး ၼႂ်းပီ 1990 ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၵမ်ႉသဵင်မႃးယဝ်ႉ။ တီႈလွင်ႈတႅပ်းတတ်း ဢၼ်ၶႂၢင်းပၼ် တႃႇပဵၼ်သိုၵ်းဢီႇရၢတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2002 ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ မၼ်း ၵမ်ႉသဵင်မႃးသေတႃႉ ထိုင်ပီ 2007မႃး တွၼ်ႈတႃႇ သိုပ်ႇဝႆႉတပ်ႉသိုၵ်း တီႈဢီႇရၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းသၢၼ်ၶတ်းမႃးယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 1987 တေႃႇ 1995 ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၼၢမ်း မႃးတီႈ ၵေႃၵမ်ၵၢၼ် ၽၢႆႇတတ်းသိၼ်းသီးၼဵၵ်ႉ မႃးသေ လႆႈၵႄႈလိတ်ႈမႃးပၼ် လၵ်းၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ တွၼ်ႈတႃႇႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ၽိတ်းၾိင်ႈ လႄႈ ပၼ်ႁႃၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1988 ၼၼ်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၊ ပီ 2008 ၼၼ်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ လႆႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႉ တႃႇဢွင်ႈတီႈ ၼေႃႇၸွမ်ၸိုင်ႈ ႁင်း ပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉတိတ်ႉသေတႃႉ ဢမ်ႇလႆႈဢွင်ႇမၢၼ်မႃး။
ငႃးသူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ပတ်ႉတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵျူဝ်း ပၢႆႇတႅၼ်ႇ
တီႈ သၽႃးၼိူဝ်ၼႆႉ မၼ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ ႁူၵ်းၵမ်းယဝ်ႉ။ ပီ 2008 လႆႈၶဝ်ႈလိူၵ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈတင်း ပရႅၵ်ႉဢူဝ်ႇပႃးမႃး သေ ၽွင်းမၼ်းလႆႈဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်း သၽႃးၼႆႉ မၼ်းပေႃးပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း သၽႃးၼိူဝ် ဢၼ်ဝႃႇယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၵေႃႉထူၼ်ႈသီႇယဝ်ႉ။ ပီ 2012 ၼၼ်ႉ ဢူဝ်ႇပႃးမႃး လႄႈ ပၢႆႇတႅၼ်ႇၼႆႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းပဵၼ် ၵႅတ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ၊ ၼႂ်းၶၢဝ်းႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၶႂၢင်ႈယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်သေၵေႃႈ လႆႈၵုမ်းတူၺ်း လွင်ႈႁႃၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢူဝ်ႇပႃးမႃးဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ တႃႇဢဝ် 2010 ၾိင်ႈမိူင်းယွၼ်ႇၶွၼ်ႇ၊ 2011 ၾိင်ႈမိူင်းထိင်းငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်၊ 2012 ၾိင်ႈမိူင်းတႃႇယွၼ်ႇယွမ်းပၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၶွၼ်ႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးတေမၵ်းမၼ်ႈလႆႈတီႈၼႂ်း သၽႃးၼၼ်ႉ လႆႈငူပ်ႉငိၵၼ်တင်း ရီႇပတ်ႉပရီႇၵၢၼ်ႇ တီႈၼႂ်းသၽႃးမႃး ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႅပ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈယိုဝ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၸၼ်ႇတီႇႁု ၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းလွင်ႈၸႂ်ႉၵွင်ႈသေလူလၢႆပႄႉၵိၼ် ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်သေလူလၢႆပႄႉၵိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇတီႈၼႂ်း ပတ်ႉပိုၼ်ႉမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 2015၊ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈလိူၵ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ-2016 ၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 2017၊ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉ ဢူဝ်ႇပႃးမႃး လႆႈတွၼ်ႈသူး ပၢႆတႅၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶႅပ်းၸုမ်ႈၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈပၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 2019၊ ဢေႇပရႄႇ 25 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေၶဝ်ႈလိူၵ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ-2020 ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်ပၼ်သဵင် ၼႂ်းပႃႇတီႇ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈ လိူၼ်ၵျုၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် 1991 သေ တီႈၼႂ်းပႃႇတီႇ လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်တဵမ်ထူၼ်ႈ မႃးယဝ်ႉ။
တီႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2020 ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်တင်း တေႃႇၼႄႇ ထရၢမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈယၢမ်းလဵဝ်သေ လႆႈပူၼ်ႉ ၼႃႈလိၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ (270) ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈ တႃႇပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉသေ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵေႃႉထူၼ်ႈ 46 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။