လီၵႂၢၼ်းယု
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း
သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းတႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်ၸုမ်းၵႃႉၶၢႆ၊ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇထင်သဝ်းမႃးလႄႈ မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင် ယူႇသဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁၢမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမိၼ်း(လ်)။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီး တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းထႅင်ႈ။ ၵႂၢမ်းၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ သင်တေဝၢၵ်ႈပုၼ်ႈၸိုင် ၼႂ်းႁူဝ်ပၢၵ်ႇပုၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉ 36.9 ပုၼ်ႈ။ ၶႄႇလူင် 34.9 ပုၼ်ႈ။  မလေး 10.7 ပုၼ်ႈ။ တမီး(လ်) 3.3 ပုၼ်ႈလႄႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း 14.2 ပုၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ မီးၵူၼ်းလၢႆၶိူဝ်း၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈ လၢႆပိူင်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ သင်ဢမ်ႇမေႃၽွင်းငမ်းၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း တိုၼ်းတေ သုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်း တႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ မီးၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးယူႇဝႆႉ။ မီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆမဵဝ်းဝႆႉသေတႃႉ ဢင်းၵိတ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၽႂ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း သွၼ် ဢင်းၵိတ်ႉသေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇၽူႈမၢႆ(ၸရေး)၊ ၽူႈၸွႆႈၵၢၼ်လုမ်းဝႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမလေး ပိုတ်ႇပၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈမလေး။ ဢိၼ်းတီးယိူဝ်းတႄႉ ပိုတ်ႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်။ ၶႄႇၵေႃႈ သၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်သေ သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်ႈလၢတ်ႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ 1954 မိူဝ်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တင်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉ လၵ်းၼၢမ်းပၢႆးပိင်ႇၺႃႇပႃႇတီႇ မၼ်းတမ်းဝႆႉဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမီး(လ်) ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ လမ်ႇလွင်ႈလူင်သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ 1959 မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈ ၵႂၢမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမလေး။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆ တေႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းမလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)ၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉ ႁူႉႁၼ်မႃး။ ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင် ဢၼ်တေၸႂ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉယၢမ်ႈၸႂ်ႉမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ယူႇတႂ်ႈဢင်ႈၵိတ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လိၵ်ႈလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်း သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး မလေး၊ ၶႄႇ၊တမီး(လ်)၊ဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ(4)မဵဝ်း။ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လွင်ႈလႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်း(3)မဵဝ်း မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႄႉတႄႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်သေ တေဢွၵ်ႇၼႃႈသိုၵ်းၸိုင် တေထူပ်းၽေး ၸွမ်းၵၼ်။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၶဝ် မဵဝ်းလဵဝ်။ ၵႂၢမ်းၶႄႇၵေႃႈ ၶေႃႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်လႄႈ ၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉ (7)မဵဝ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၶႄႇလူင်(မတရိၼ်း) သေတႃႉ တီႈႁိူၼ်းသမ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ၼင်ႇၼၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ တေလႆႈလႅၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ဢင်းၵိတ်ႉမဝ်ႇၵႃး တေလႆႈမေႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၵႅမ်းပရိတ်ႉ(ၶျ်)၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇ တီႈၶႄႇၶွၼ်ႈၵၼ် ၼႂ်းလၼ်ႇၻၼ်ႇ။ လႆႈႁၼ်ၶႄႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၵူႈတီႈတီႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်။ ထွမ်ႇသဵင်လၢတ်ႈၶဝ် ၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉမိူင်းလႂ်မႃးၼႆယူႇ။ မိူင်းၶႄႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ထၢႆႇဝၢၼ်၊ မလေး၊ မေႃးရိတ်ႉသျတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လီဢေးလူသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၶႄႇ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ၵြႃး မိူင်းတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇ။ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း။ ၵဝ်ၶႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီတႃႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမႅၼ်ႈ တင်းသုမ်းလူင်လၢင်ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမေႃၵႂၢမ်းၶႄႇ(ၵႂၢမ်းပေႃႈမႄႈ) ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၵဝ်ၶႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇႁႂ်ႈၵဝ်လႄႈလုၵ်ႈလၢင်းၵဝ် မိူၼ်ၶဝ်ၼႆမႃးယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉမႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၽႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈ မေႃၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈမၼ်းလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႃႈၶၼ် ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉၸင်ႇ တေမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ တေၸၢင်ႈမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၶိုၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တေမေႃၼပ်ႉယမ် ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢူႈမႄႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ ၼႆ (2)ယိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ လီၵႂၢၼ်းယု ႁၼ်ဝႃႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉ ၵုမ်းၵမ်ၸိၼႄ သဵၼ်ႈတၢင်းပၼ်သေ ပၼ်ႁႅင်းႁတ်းငၢၼ်လူင် လတ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈ တင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလူင် ဢၼ်တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 1966 မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင်မူၼ်ႉမႄး ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပိင်ႇၺႃႇသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု လၢတ်ႈဝႃႈ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈႁူႉ ၸႃႇတိငဝ်ႈႁၢၵ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ် လီလီယဝ်ႉ မေႃႁၵ်ႉပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလီလီၸင်ႇ တေႁတ်းတေႃႇသူႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁူပ်ႉၼၼ်ႉသေ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။ ၶဝ်တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၽႂ် ၶဝ်လုၵ်ႉတီႈလႂ်မႃး တေၵႂႃႇတီႈလႂ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵႂႃႇ ၼႆၸင်ႇ ၶဝ်တေႁတ်းတႅပ်းတတ်း ႁတ်းၵႄႈလိတ်ႈပျတ်ႉသၼႃႇ ဢၼ်လႆႈ ႁူပ်ႉႁၼ်ၼၼ်ႉသေ တေၸၢင်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈၶိုင်သၢင်ႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးၶဝ် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႆႈ၊ တေၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်း ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း သေယိူင်ႈသေဢၼ်လႆႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ဝႃႈၼႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပိူင်ဝႃႈ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉ ႁႂ်ႈသွၼ်ပႃး ၶႄႇလူင်၊ မလေး၊ တမီး(လ်)ၸွမ်း။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၶႄႇ၊ မလေး၊ တမီး(လ်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇသွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၼႆသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈ ႁၼ်ၽိတ်းၵၼ်လႄႈ ငူပ်ႉငိပၼ်။  မလေးလႄႈၵြႃး ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်သေတႃႉ ႁၢမ်ႉၼမ်သမ်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်လီ ၼိူဝ်လွင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ် သုၼ်ႇၵၢင် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်လုမ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းၽၢႆႇၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်ပဵၼ်ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ တၢင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ ႁၢမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ၶႄႇလႄႈ ႁႂ်ႈယုၵ်ႉလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းသုင်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းသေ 1.10.1966 မၵ်းမၼ်ႈ လိၵ်ႈတင်း(4)မဵဝ်း ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။ October 1966 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၼႄၵၢင်ၸႂ်တေႃႇမၼ်းထႅင်ႈ။ ၶႄႇႁၢမ်ႉၼမ် သူင်မိုတ်ႈလွၵ်းလၢႆးပိူင်ၵဝ်ႇသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။ လွင်ႈဢမ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းၼၼ်ႉ ၶႄႇၶဝ်သၢၼ်ၶတ်း လီၵႂၢၼ်းယုတႄႉတႄႉ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇမၼ်း လၢႆပွၵ်ႈၵေႃႈယႃႇ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ တူဝ်မၼ်းပဵၼ်ၶႄႇၵေႃႈယႃႇ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၶႄႇၵူၺ်း။ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတင်းမူတ်းလႄႈ တေလႆႈၸုၵ်းၽၢႆႇ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွင်ႈ ၼႆသေ ဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ်ၶႄႇၶိူဝ်းလဵဝ်။ ယွၼ်ႉႁႂ်ႈႁဵၼ်း ဢင်းၵိတ်ႉ၊ မလေး၊ ၶႄႇ၊ တမီး(လ်)လႄႈ ပဵၼ်ႁၢပ်ႇၼၵ်းလူင် တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁူႉယူႇသေတႃႉ ႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇၼၼ်ႉ မေႃၵႂၢမ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ ယေးငိုၼ်း(ၽၢၼ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ(200)ပၢႆလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈသေယိူင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းသူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇသႄႉသွမ်းဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇမဝ်း ငိုၼ်းၶမ်း ၼႆထႅင်ႈ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ်သွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼႆ ၶဝ်ႁဵတ်းၵႅင်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉ ႁႂ်ႈလႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈၼႆသေ သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ် ႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉယူႇ။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ႁူႉဝႃႈ ၵူၼ်းႁပ်ႉၶူးၸၼ်ႉၸွမ်ၶႄႇ ႁႃၵၢၼ်ယၢပ်ႇ။ ဢၼ်လႆႈၶူး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်သွၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ လႆႈၵၢၼ်ငၢႆႈ။ သိုပ်ႇႁဵၼ်း တၢင်ႇမိူင်းထႅင်ႈၵေႃႈ ငၢႆႈၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးပိူင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ် ဢၼ်သွၼ်ၽၢႆႇၶႄႇၵူၺ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၶူးသွၼ်ၶႄႇ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၢၼ်ယၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၸၼ်ႉၶူးလူင် (ၻွၵ်ႇၻိူဝ်ႇ) တီႈဢမေႇရိၵၼ်ႇမႃးၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇ သွၼ်ၵၼ်မႃး လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးမေႃၶေႃႈၸႂ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ႁူပ်ႉတင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ လီၵႂၢၼ်းယု မႄးဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်မႂ်ႇဝႃႈ ၸဵမ်ၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶႄႇ တင်းမူတ်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းႁဵၼ်း ၼင်ႇပိူင်မႂ်ႇတင်းမူတ်း။ မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈၶႄႇၵႂၢမ်းၶႄႇ ၸူဝ်းၵၼ်သူင်ႇလုၵ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု သူင်ႇလုၵ်ႈမၼ်း ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇသေ ၽိုၵ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပၼ် တီႈႁိူၼ်း။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၾိင်ႈထုင်း မိူင်းတူၵ်း ဢူမ်ဢိုၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းမႃးထႅင်ႈ။ မၼ်းသွၼ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႇလီသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းလၢၵ်ႇလၢႆး မိူင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူင်းတူၵ်းၼၼ်ႉဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵျပၢၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်လွင်ႈ ဢေႃးၸႃႇဢမေႇရိၵၼ်ႇ ၸိုမ်းၶဝ်ႈသေတႃႉ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇသိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈထုင်းၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီယိူင်ႈဢဝ်တႄႉတႄႉ ၼႆလႄႈ လီၵႂၢၼ်းယုဝႃႈ မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇ ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လိူၵ်ႈဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၶႄႇ ဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (9)ႁူင်းႁဵၼ်းသေ တႄႇၵၢၼ်မႃး။ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈၶႄႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈထိၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁႂ်ႈလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ သွၼ်ႁဵၼ်းမႃးလႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး မီးလွင်ႈၶႅပ်ႉလႅပ်ႈ ထိုင်တီႈမႃးယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈမေႃၵႂၢမ်း လၢႆယိူင်ႈလၢႆပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် ဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇလႆႈလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆသေ လီၵႂၢၼ်းယု တမ်းမၢႆမီႈသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လီၵႂၢၼ်းယု ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၵႂႃႇ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလီၵႂၢၼ်းယု ၶတ်းၸႂ်လႄႈ လွင်ႈဢဝ်ဢင်းၵိတ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသုၼ်ႇၵၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ 1980 ၼၼ်ႉၸိုင် လႆႈထိုင်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၽွင်းလူင်(2)ၵေႃႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈသွၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈသေတႃႉ လီၵႂၢၼ်းယု ဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇယၢဝ်းသေ သပ်းလႅင်းပၼ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၸွမ်းမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈလီၵႂၢၼ်းယု တမ်းပၵ်းပိူင်ဝႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇတင်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉဢမ်ႇလႆႈ ၼႆသေ တမ်းပိူင် ဢဝ်လိၵ်ႈၶႄႇပဵၼ်လိၵ်ႈ ထိသွင်မႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမၼ်းမႃး တႄႉတႄႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလူဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁႅင်းၸင်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇၵၼ်။ ဢဝ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၶူဝ်းၶွင်ၵူႈပွတ်းတွၼ်ႈ မႃးႁူမ်ႈပဵၼ် ၸႂ်သဵၼ်ႈလဵဝ်ၵၼ်သၢင်ႈၸင်ႇ တေပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ လီၵႂၢၼ်းယု ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႄမႃးယူႇယဝ်ႉ။