cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵၢၼ်ႇသွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇသွႆႇ  (ကံစွယ်ရွာ, Kanswei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194588 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူးပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3038 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3211 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6249 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉၽျႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1333
1333
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1333
မျႃႉသီႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျႃႉသီႇတႃႇ  (မြသီတာရွာ, Myathidar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅင်ႇၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190137 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 466 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 536 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1002 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၼႃးၼွႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၼွႆႉ (, Naa Naui, နားနွဲ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼွင်လူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၼွင်လူင်း  (နောင်လုံးရွာ, Naunglone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထူင်းပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189843 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထူင်းပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1713 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1634 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3347 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1724
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢမ်ႇၼီႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1724
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွင်လူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
1724
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1724
ယႂႃႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သႄႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇယႃႇ  (ရွာသာယာရွာ, Ywartharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190712 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2466 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
သျႃးပိၼ်ႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈသျႃးပိၼ်ႇလႃႉ  (ရှားပင်လှရွာ၊ Sharpinhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192101 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1795 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2430 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4225 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
930
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:930
တွင်ႇငူႇ၊ ဝဵင်း
ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇသေ ဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတႄႉ ပဵၼ်
တွင်ႇငူႇၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မႃး ၶုၼ်ပၢင်သိုပ်ႇပၢၼ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးတီႈၼႂ်း ပိုၼ်းမၢၼ်ႊဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဝႃႈ ၵေႇတုမတီႇ ၼႆသေ ပေႃးဢဝ်တီႈၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ၼိူင်ႈပၢၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွင်းမူးၵဝ်ႇၵႄႇ၊ ၶူးဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇတွင်ႇငူႇ ႁွင်ႉ ဢေႇတုမတီႇၼႆႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ်ယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉမေႃႇၵုၼ်ၽ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇၵုၼ်ၽ (, Nam Maw Kon Hpa, နမ့်မော်ကုန်ဖ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵျုၼ်းၻွင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၻွင်ႉ  (ကျွန်းဒေါင့်ရွာ, Kyundaunt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းၻွင်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191780 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းၻွင်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 726 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1090 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1816 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
734
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:734
ဢမရပူႇရ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈပီမိူင်း မျၢၼ်ႇမႃႇ ၁၁၄၄ ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ ၁ ၶမ်ႈ၊ ပီၶရိတ်ႉ 1782 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 11 ဝၼ်း ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ပတူင်ႇမိၼ်းၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈဝဵင်း တီႈဢွင်ႈထီးပွင်းၵႃး ဢၼ်ၼွင်တွင်ႇတမၢၼ်ႇ၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ ႁွင်ႈသူၺ်ႇတၶျွင်း၊ ၼွင်ဢွင်ႇပိၼ်ႇလႄႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ ပီဢၼ်တႄႇတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ လႆႈမွၵ်ႇၼႄ မႃးဝႃႈ (အင်းအိုင်ဝိုက်လည် အမရတည်) ၼႆယဝ်ႉ။
သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်
မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုၼ်ႉႁွင်ႇ ၂၁ တီႇၵရီႇ ၅၄ မိတ်ႉၼိတ်ႉလႄႈ ၂၂ တီႇၵရီႇ ၄၆ မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ ၉၆ တီႇၵရီႇ ၀၀ မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ ၉၆ တီႇၵရီႇ ၀၃ မိတ်ႉၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇတၢင်းတူၵ်း ၵႂၢင်ႈ ၁၄ လၵ်း၊ ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇတၢင်းၸၢၼ်း ၵႂႃႇ ၅.၇၁ လၵ်းသေ ၵႂၢင်ႈ ၈၀.၁၁ လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်သေ မီးဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ တၢင်းသုင်ႈ ၂၅၀ ထတ်းယဝ်ႉ။ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈၼႃႈလိၼ်ၵုင်းသေ ပွတ်းတူၵ်းလႄႈ ပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ၼမ်ႉတူႈ လႄႈ ၼမ်ႉၵဵဝ် မႃးႁုပ်ႉၺႃးၵၼ်သေ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၼႆႉ ၼမ်ႉၵႆႉၶဝ်ႈယူႇ ၵူႈပီယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁွင်ႈၼမ်ႉမႄႈၼမ်ႉ လိူင်ႇၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတႄႉ မႄႈၼမ်ႉတူႈ ဢၼ်လုၵ်ႉ ပွတ်းဢွၵ်ႇလႆၸူးပွတ်းတူၵ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ် ဢၼ်လုၵ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ လႆလူင်းပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵမ်ႉၼမ် ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၶျၢင်း၊ တႆး၊ ရၶႅင်ႇ၊ ယၢင်း၊ ၶၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းယမ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇၵမ်ႉၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းဢိတ်ႇသလၢမ်ႇ၊ ႁိၼ်ႇတူႇ၊ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ လႄႈ ၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ်တၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ ဢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ႁုၼ်ႈမုၼ်းဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်တေႃးမၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၽႃႈတူင်ႇၶျဵၵ်ႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ငႃး၊ မွၵ်ႇဝၢႆႇဝၼ်း၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ၵုၺ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းငၢၼ်းၸၢၵ်ႈရူတ်ႉရဵၼ်းမျိတ်ႉငႄႇ လႄႈ ႁုင်းငၢၼ်းၸၢၵ်ႈမႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းငၢၼ်းၸၢၵ်ႈၸၵ်းမႆႉ မီးဝႆႉ ၂ လင်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ
ဝဵင်းဢမရပူႇရ ဢၼ်မီး တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းမိူင်းႁုမ်ႈတုမ် တႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ သဵၼ်ႈတၢင်း ၸႄႈၵႅင်း-ဝဵင်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈလတ်းၵႂႃႇ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢမရပူႇရၼႆႉ မီးဝႆႉ
ၸၼ်ႉသုင်
ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီးဝႆႉယူႇ ၆ ႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။
ႁူဝ်တဝ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းႁူဝ်တဝ်း, (ဟိုတောင်းမြို့), (Hotaung), ၼႆႉ မီႈတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်ႈဝႃႉ မၢႆ ႒ မိူင်းပွၵ်ႉ၊ တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး၊  မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
258
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:258
ငူၺ်ႇပလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈငူၺ်ႇပလႄး  (ငွေပုလဲရွာ၊ Ngwepale) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႁတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192913 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႁတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1741 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2008 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3749 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽႅတ်ႉယိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉယိၼ်း  (ဖက်ရင်းရွာ, Hpetyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရႃႉသႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191254 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရႃႉသႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1622 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1864 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3486 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၺဵင်းၶျၢၼ်းဢွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၺဵင်းၶျၢၼ်းဢွင်ႇ (ငြိမ်းချမ်းအောင်ရွာ, Nyeinchanaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218193 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8604 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 7897 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 17401 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
1332
1332
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1332
မၢတ်ႉၶျ် 0
မၢတ်ႉၶျ် 0 ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝၼ်းထိႁၢင်ႈငဝ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၵွၼ်းသေ မၼ်းၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝၼ်း ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇတီႈ လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ တီႈပီဝႃႇထၢပ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵႆႉၸႂ်ႉတီႈ ပၢႆးၼၢတ်ႈၶၢတ်ႈ လႄႈ ပၢႆးသွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ
တွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵူင်း  (တောင်ကုန်းရွာ၊ Taungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192305 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 933 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1163 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2096 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
929
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:929
ၸီးၵူင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၸီးၵူင်း (ဇီးကုန်းမြို့ ; Zigon) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇသေ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆ ၵႆယၢၼ် 116 လၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပျီႇၼႆႉ ၵႆယၢၼ် 45 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 15,233 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၸီးၵူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ်ႈသၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ၸီးၵူင်းၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃး တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1312 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ သတူဝ်းဢၼေႃႇယထႃႇ ဢၼ်တႄႇ ဝဵင်းသႃႇယႃႇဝတီႇ (ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႂိၼ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၵျူဝ်ႉပိၼ်ႇၵွၵ်ႉ) ၼၼ်ႉ ၽွင်းမၼ်း လဵပ်ႇပၼ်ႇဝဵင်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇတမ်းဢွင်ႈသဝ်းတီႈ ၽင်ႇႁိုၵ်း ဢၼ်တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၶေႃ ဢွၵ်ႇပဵၼ်ထႅဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ၸီးၵူင်း (ၵွင်းမၢၵ်ႇၶေႃ)ၼႆယဝ်ႉ။ ၸူးၵေႃႇသၢင်ႈ လိၼ်ဝၢၼ် လႄႈ ၵွင်းမူးမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈငႃႇၸီးၵူင်းၼႆႉ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ပွၵ်ႉယႂႃႇမ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1877 ၽွင်ပိုတ်ႇ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇယဝ်ႉ တီႈၸီးၵူင်းၼၼ်ႉ ဝႆႉ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈ ၶုၼ်ၵမ်ၵၢၼ် ၶွၼ်ႇသဵၼ်ႈမၢႆလိၼ် မၢႆလိၵ်ႈ 25 ဢၼ်ဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1878 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 7 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၸီးၵူင်းပဵၼ်ဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸီးၵူင်းၼႆႉ မီး 7652 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼွင်မူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၼွင်မူဝ် (, Naung Mo, နောင်မို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်ၼမ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဝတ်ထုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီလူႇၽႅၼ်သိူဝ်ႈၶူဝ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ထၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃး  (ထန်းတောရွာ, Htantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194048 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 887 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1161 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2048 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼိတ်ႇသတၢၼ်ႇ
ဢႃႇမၢတ်ႉသျႃႉတူႇရၢၼ်ႇၼီႇ(Ahmad Shah DURRANI) ႁုပ်ႈတုမ်ႊဢဝ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပၢသျ်ႉတုၼ်း(Pashtun)သေ ၵေႃႇတင်ႈမိူင်းဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼိတ်ႇသတၢၼ်ႇ မိူူဝ်ႈ 1747။ မိူင်းဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼိတ်ႇသတၢၼ်ႇ လႆႈပဵၼ်မိူင်းလႅၼ်ႊၶႅၼ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈၸိုင်ႈဝူင်ႉဢင်းၵိတ်ႉလႄႈၸိုင်ႈဝူင်ႉၾရင်ႇသဵတ်ႈမႃး တေႃႇထိုင်သမ်ႉပေႃးလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵႂၢၼ်းၶေႃတီႈ ဢင်းၵိတ်ႉ မိူဝ်ႈ 1919။ လႆႈမီးပၵ်းပိူင်မိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇမႃးသေ၊ ထိုင်မႃး 1973 ၼၼ်ႉ လႆႈမီးၵၢၼ်ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇလႄႈ ပၵ်းပိူင်မိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၵေႃႈလႆႈၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇ။ ၽိူဝ်ႇထိုင် 1978 မႃးၸင်ႇ ၸုမ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶဝ် မႃးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸုမ်းယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ။ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈသူဝ်းဝီးယႅတ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၸိင်းမိူင်းဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼိတ်ႇသတၢၼ်ႇမိူဝ်ႈ 1979 ပုၼ်ႈတႃႇတေၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉဢႃႇၾၵၢၼ်ႇ ဢၼ်ၶွၼ်းဝႆႉဝႆႉယူႇၼၼ်ႉသေ လႆႈၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး ပၢင်သိုၵ်းဢၼ်ႁိုင်းၼၢၼ်းလႄႈမီးလွင်ႈလူႉသုမ်းၼမ်ၼၼ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1989 ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၸုမ်းသၢၼ်ၶတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ ဢၼ်မီးၸုမ်းၵူႊမိူင်းမိူင်းၵမ်ႉထႅမ်ၼၼ်ႉ တဵၵ်းမိပ်ႇလႄႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈသူဝ်းဝီးယႅတ်ႉၵေႃႈ လႆႈထွၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈမိူင်းဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼိတ်ႇသတၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈမီးမႃးသိုၵ်းၵၢင်မိူင်း ဢၼ်ယၢဝ်းႁိုင်သေ ၶၿူလ်း(Kabul)ၵေႃႈ လိုၼ်းသုတ်း ထိုင် 1996 မႃး လႆႈတူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းမိုဝ်းၸုမ်းတႃႇလီႇၿၢၼ်ႇ။ ၸုမ်းတႃႇလီႇၿၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင် ဢၼ်ၸၢဝ်းပႃႇၵိတ်ႉသတၢၼ်ႇၶဝ်ၵမ်ႉထႅမ်သေ ၽုတ်းပေႃႇမီးမႃးမိူဝ်ႈ 1994 တႃႇတေမႃးၵိုတ်းယိုတ်းပႅတ်ႈ သိုၵ်းၵၢင်မိူင်းလႄႈပိူင်ၸဝ်ႈၾႃႉ။ သိုပ်ႇမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႈ 11 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႂ်ႇ 2001 ယွၼ်ႉလူၺ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉသေ ၸုမ်းဢူၺ်းလီတင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊဢမႄးရီးၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းသၢၼ်ၶတ်းတႃႇလီႇၿၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈတိုၵ်းတင်းၸုမ်းတႃႇလီႇၿၢၼ်ႇ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸုမ်းတႃႇလီႇၿၢၼ်ႇၶဝ် ႁူမ်ႇမုင်းပၼ် ဢူဝ်ႇသမႃႇၿိၼ်ႇလႃႇၻိၼ်ႇ။ ထိုင်မႃး 2001 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UN)ၵမ်ႉထႅမ် ႁႂ်ႈမီးမႃး ပၢင်တုမ်ႊလူင် ပုၼ်ႈတႃႇတေမူၼ်ႉမႄးပူၵ်းတင်ႈၶိုၼ်းၵၢၼ်မိူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးမႃးလၵ်းမိူင်းဢၼ်မႂ်ႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မီးမႃးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူဝ်ႈပီႊ 2004 သေယဝ်ႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၽွင်းတုမ်ႊ(Assembly election)မိူဝ်ႈပီႊ 2005။ မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႂ်ႇ 2004 ၼၼ်ႉ ႁႃမိတ်ႉၶႃႇၸၢႆး(Hamid KARZAI)ပဵၼ်မႃးၸွမ်ၸိုင်ႈလၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ ဝၢႆးလိူၼ်ၼၼ်ႉမႃးၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈမီးၽွင်းတုမ်ႊပႃႇလီႇမၢၼ်ႇမႃးၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်လိူၼ်ဢေႃးၵသ်ႉ 2009 မႃးၵေႃႈ ၶႃႇၸၢႆး လႆႈထုၵ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈထႅင်ႈပွၵ်ႈၵမ်းသွင်။ ပႅၵ်ႈသမ်ႉဝႃႈ မီးလွင်ႈယၢင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈၵႂႃႇၸူး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင်ဢၼ်ၼိမ်သဝ်းၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၸုမ်းဢူၼ်ၵဝ်းတႃႇလီႇၿၢၼ်လႄႈလွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႊ ပိူင်လူင်မၼ်းပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းလႄႈပွတ်းတၢင်းဢွၵ်ႇတႄႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပဵၼ်လွင်ႈသဵင်ႇတႃႉတေႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢႃႇၾၵၢၼ်ၼိတ်ႇသတၢၼ်ႇဝႆႉယူႇ။
တီႈတင်ႈ
ဢေးသီးယႂ်းပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းပႃႇၵိတ်ႉသတၢၼ်ႇ၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇမိူင်းဢီႇရၢၼ်ႇ
လွင်ႈၵွင်ႈၵၢႆႇတီႈတင်ႈလႅင်ႊမိူင်း
33 00 N, 65 00 E
ပိုၼ်ႉတီႈ
တၢင်းၵႂၢင်ႈတင်းမူတ်း = 652,230 လွၵ်းၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈၼင်လိၼ် = 652,230 လွၵ်းၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈတီႈၼမ်ႉ = 0 လွၵ်းၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း
ၶွပ်ႇလႅၼ်ႊၼင်လိၼ်
ၶွပ်ႇလႅၼ်ႊတင်းသဵင်ႈ = 5,987 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း မိူင်းၶွပ်ႇလႅၼ်ႊဢၼ်တိတ်းၸပ်း = မိူင်း​ႄၶႇ 91 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း၊ မိူင်းဢီႇရၢၼ်ႇ 921 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း၊ မိူင်းပႃႇၵိတ်ႇသတၢၼ်ႇ 2,670 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း၊ တႃႇၸီႇၵိတ်ႇသတၢၼ်ႇ 1,357 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း၊ တိူၵ်ႉမီးၼိတ်ႇသတၢၼ်ႇ 804 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း၊ ဢုသ်ႉပႅၵ်ႉၵိတ်ႇသတၢၼ်ႇ 144 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း။
လႅၼ်ႊဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ
0 ၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း (မိူင်းတၼ်)
ပိုၼ်ႉတီႈလႅၼ်ႊၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ
ဢမ်ႇမီး(မိူင်းတၼ်)
ၾိင်ႈၾႃႉ
မီးလွင်ႈၾူၼ်ႉလႅင်ႉဢိတ်းဢိတ်း၊ ၵတ်းၽွင်းၶၢဝ်းၵတ်းသေ မႆႈၽွင်းၶၢဝ်းႁႅင်ႈ။
ၼႃႈလိၼ်
ၵမ်ႈၼမ်တေမီးလွႆႈ၊ မီးပၢင်ႇပဵင်းပွတ်းတၢင်းႁွင်ႇလႄႈပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း။
တၢင်ႉၼႃႈလိၼ်
ၸုတ်းတီႈတႅမ်ႇသုတ်း - ဢမူး ၻႃႇယႃႉ 258 မီးတႂ်း၊ ၸုတ်းတီႈသုင်သုတ်း - ၼူဝ်းသျၢၵ်ႉ 7,485 မီးတႂ်း
ၶူဝ်းငဝ်ႈတိုၼ်းၾိင်ႈတိုၼ်းပဵ်
ၵႂၼ်းထၢတ်ႈတိုၼ်းပဵၼ်၊ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊ ထၢၼ်ႇႁိၼ်ငိူၵ်ႈ၊ တွင်းလႅင်၊ ၶရူဝ်းမၢႆႉတ်၊ တၢၵ်ႉ၊ ၿႃးရၢႆႉတ်၊ ၼုၼ်း(သလ်းၾႃး)၊ ၸိုၼ်း၊ ႁဵၵ်ႇ၊ ႁႄႊလဵၵ်း၊ ၵိူဝ်၊ ႁိၼ်ဢၼ်မီးၵႃႊမီးၶၼ်။
ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈလိၼ်
တီႈလိၼ်ဢၼ်ၽုၵ်ႈသွမ်ႈလႆႈ = 11.95% မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉဢၼ်ၵိုမ်း = 0.18% တၢင်ႇၸိူဝ်ႉ = 87.87% (ပီႊ 2011) တီႈလိၼ်ဢၼ်သႂၢင်းၼမ်ႉ= 32,080 လွၵ်းၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း (ပီႊ 2003) ၼမ်ႉတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်းမႄးမုၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ = 65.33 တုမ်ႊၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း(ပီႊ 2011)
ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ႉလႅတ်း (ၸႂ်ႉတိုဝ်ၼႂ်ႁိူၼ်း၊ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ)
တင်းသဵင်ႈ = 20.28 တုမ်ႊၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း တေႃႇယေႈပီႊ( 1% ၊ 1 % ၊ 98 %)
တင်းမိူင်း = 823.1 တုမ်ႊၵီးလူဝ်းမီးတႂ်း တေႃႇယေႈပီႊ (ပီႊ 2005)
ၽေးၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်
ဢိင်ႇသၼ်ႇလူႉလႅဝ်ယႂ်ႇလူင် ၵိူတ်ႇပဵၼ်တီႈ သၼ်လွႆႁိၼ်ႇတူႇၶုသ်ႉ၊ ၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ ၾႃႉလႅင်ႉ။
သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ (ငဝ်းလၢႆးၸင်ႇၼႆႉ)
ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵိၼ်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ၊ ၼမ်ႉတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းဢမ်ႇၵုမ်ႉထူၼ်ႈ၊ လိၼ်လူႉလႅဝ်၊ ပၢတ်ႇယိူဝ်ႈၽဵဝ်ႈထိူၼ်ႇလူၼ်ႉလိူဝ်၊(ပႃႇမႆႉၸိူဝ်းဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မႅၼ်ႈၽွင်းတိုၵ်ႉတႅပ်း တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းႁဵတ်းၽိုၼ်း လႄႈ ၵေႃႇသၢင်ႈ)၊ တီႈလိၼ်ယဵၼ်းပဵၼ်ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆးမႃး၊ လူမ်းလႄႈၼမ်ႉမီးလွင်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ။
သိင်ႇဝႅတ်ႉလွင်ႈ - ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းတင်းၵူႊမိူင်းမိူင်း
ပႂ်ႉပႃးလွင်ႈတူဝ်မီးၸႂ်လၢၵ်ႇလၢႆ၊ လွင်ႈၾိင်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႊ၊ လုမ်းလႃးလွင်ႈလိၼ်ယဵၼ်းပဵၼ်ပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆး၊ တူင်ႉၼိုင်ပႂ်ႉပႃးၸိူဝ်ႉၾၼ်းတူဝ်သတ်း၊ ႁေႉၵင်ႈလႅၼ်ႊတုမ်ႊႁႄႈၵုင်း(ဢူဝ်ႇၸူင်း)။ ၵူၺ်းပႆႇမီးလွင်ႈယိုၼ်ယၼ်မၼ်ႈၵႅၼ်ႇ။
မျိၼ်းၵျႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၵျႃႉၵၢၼ်ႇ  (မြင်းကျကန်ရွာ, Myinkyakan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194590 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူးပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3038 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3211 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6249 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
1723
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၸေးၵူင်း  (ဈေးကုန်းရွာ, Zaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလၢၼ်းၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190972 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလၢၼ်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2029 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2495 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4524 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1723
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1723
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1723
လႅင်ႇၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႅင်ႇၵျုၼ်း  (လှိုင်ကျွန်းရွာ, Hlaingkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅင်ႇၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190136 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅင်ႇၵျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 466 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 536 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1002 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်), (Assembly of the Union) ၼႆႉပဵၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ် ၽၢႆႇသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ဢိင်လူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းမၵ်းမၼ်ႈမႃးပၼ် တီႈပၢင်ႁပ်ႉဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ပီ 2008 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ သၽႃး (2) ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူထၢၼ်ႈ 2010 ယဝ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တႃႇ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ လႆႈၸတ်းႁဵတ်းႁွင်ႉဢဝ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2011 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 31 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈၽွင်းပိူင်လူင်တႃႇ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ့ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း (168 ၵေႃႉ) ဢၼ်မီးတီႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း (330 ၵေႃႉ) ဢၼ်မီးတီႈ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ (166 ၵေႃႉ) ဢၼ်မီးတီႈ သၽႃးသွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ မီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၵႅမ်ပွင်ၸိုင်ႈ (3) ၵေႃႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈသၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ ပီ 2011 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ဝၼ်းတီႈ 4 ၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၵေႃႉၵဝ်ႇ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ လိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ]] လဝ်ႈတၢင်ႇမႃး မေႃႇယႃ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး လႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈတၢင်တူဝ်ၽၢႆႇတပ်ႉၶဝ် လဝ်ႈတၢင်ႇၶိုၼ်ႈမႃး ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၵေႃႉၵဝ်ႇ တိၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႉဢူး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်လၵ်းမိူင်းသေ ၼႂ်းဢႃႇယုႇသၽႃး 30 လိူၼ် ၽၢႆႇၼႃႈ ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆႉ  ပဵၼ်ပႃး ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢႃႇယုႇဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်းၶဝ် လႆႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈလႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ့ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ တႃႇသိုပ်ႇႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၵႅမ်ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ တေလႆႈဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း (မိူင်းၶၢင်)
ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ (ရွာသစ်မြို့, Ywathit, Kachin State) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းယၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵဝ်းႁူဝ်ပၢင်ႇ လႄႈ ဢိၼ်းတေႃႇၵျီး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ၵၢမ်ႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵၢမ်ႇၼီႇ  (ကံနီရွာ၊ Kanni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192018 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 237 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 302 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 539 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
733
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:733
ဢတႃႇၵူင်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢတႃႇၵူင်းတႃႇ  (အတာကုန်းသာရွာ၊ Ahtarkonethar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192109 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1795 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2430 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4225 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
257
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:257
ၵူၺ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်ႉၵျီး  (ဂွေ့ကြီးရွာ၊ Gwaytgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190350 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1688 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1521 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3209 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
928
928
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၼွင်ငိူၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ (မႂ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼွင်ငိူၵ်ႈ (ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ) (, Nawng Ngaik (Wan Mai), နောင်ငိုက် (ဝမ်မယ်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
928
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:928
1331
1331
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1331
တွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ (တောင်ငူခရိုင်), (Daungoo District), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတွင်ႇငူႇ ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ ႒႐႑႔ ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ ႑႑႒႒႖႗႘ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇၼႆႉ မီးၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တၢၼ်ႇပူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇပူၺ်ႉ  (သံပွေ့ရွာ, Thanpwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႅတ်ႉၵျီးတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194372 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႅတ်ႉၵျီးတၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1526 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1614 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3140 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ရႃႉသႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈရႃႉသႃႇ  (ရသာရွာ, Yathar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရႃႉသႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191253 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရႃႉသႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1622 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1864 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3486 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
732
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:732
ယေႇတယွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယေႇတယွၵ်ႉၵူင်း  (ရေသယောက်ကုန်းရွာ, Yaethayaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထူင်းပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189842 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထူင်းပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1713 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1634 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3347 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢေႇပရႄႇ 1840
(26) ဝၼ်း
5
ၸီႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၸီႇပိၼ်ႇတႃႇ  (စည်ပင်သာရွာ၊ Sipinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႁတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192906 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႁတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1741 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2008 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3749 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၶုၼ်ထုၼ်းဢူး
ၶုၼ်ထုၼ်းဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းတႆး ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ သႂ်ႇၶွၵ်ႈဝႆႉ ပီႊယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်။ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး။
ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း
ၶုၼ်ထုၼ်းဢူးၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၵျႃႇၸုင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇယူင်ႇ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 11 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 1943။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼႅင်ႇၼႅင်ႇ ႁိုဝ် Noel။ ၸဝ်ႈၵျႃႇၸုင်ႇသမ်ႉပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၸဝ်ႈဢူဝ်ႇသေ ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တႃႊၶုၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်၊ ၽူႈၵႂၢၼ်းၸေႊတွၼ်ႊ။ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၾႅတ်ႇရလ်ႇ မိူဝ်ႈ 1960 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ၵေႃၶိတ်ႇတႅမ်ႈပိူင်ၾႅတ်ႇရလ်ႇမႃး။ ဢၢဝ်ၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ၵေႃႉပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇတႄႉ ႁၢႆလၢႆႊၵႂႃႇ မိူဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ မိူဝ်ႈ 1962။
ၼႃႈၵၢၼ်ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉမႃး
တႄႇမိူဝ်ႈ 1967 တေႃႇထိုင် 1974၊ လႆႈႁၢပ်ႇ ပဵၼ်ၽူႈမၢႆ တီႈၽွင်းတၢင်ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း မိူင်းမၢၼ်ႊ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျိူဝ်း။ တႄႇမိူဝ်ႈ 1984 တေႃႇထိုင် 2005 တူဝ်တႅၼ်း Overseas Courier Service ၶွင်မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊ။
ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း
မိူဝ်ႈ 1975 ၼၼ်ႉ လႆႈသွၼ်ႉမိင်ႈၵၼ်တင်း တေႃႇဝူၺ်ႇဝူၺ်ႇလုၼ်ႇ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တီႈလုမ်းၽွင်းတၢင် တီႈမိူင်းမလေးသျိူဝ်းသေ မီးလုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ဢူးလုၼ်ႇ လႄႈ ၼၢင်းဢႄႇၵီႇ သွင်ၵေႃႉ။
ၾၢႆႇတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်း
မိူဝ်ႈ 1989 ပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်းၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် (ႁိုဝ်) ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး (SNLD) မႃးသေ တီႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၵူႊၸေႊဝဵင်း ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် မိူဝ်ႈ 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇ။ မိူဝ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဵတ်ႇသဵင်မၢႆ(1) ၸေႊဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ တီႈပၢင်တုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 1993 ၼၼ်ႉဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းတူဝ်တႅၼ်း ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်သေ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူႊၸုမ်း တေလႆႈမီးသုၼ်ႇလႆႈ တႅပ်းတတ်းလႆႈႁင်းၶေႃ လႄႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈႁႂ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ တႄႇပီႊၼႆႉ ႁိၵ်ႈႁွင်ႉတုၵ်းယွၼ်း တႃႇသၢမ်ၶႃၵဵင်း (ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ၊ ၸုမ်းတီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇ၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်) ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉၵၼ်ၼၼ်ႉမႃးတႃႇသေႇ။ မိူဝ်ႈ 1996 ၼၼ်ႉတႄႉ မုင်ႈမွင်း တႃႇႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်လႆႈ တီႈၵၼ်တွၼ်ႊ လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ ၾိင်ႈငႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸုမ်းသိုၵ်းငမ်းယဵၼ်တႆး (တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး) ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃး ၵေႃႁူမ်ႈသၢင်ႈၸိုင်ႈတႆး။ မိူဝ်ႈ 2002 ၼၼ်ႉ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇ ႁႂ်ႈၵူႊမိူင်းမိူင်း ႁူႉထိုင် ၵၢင်ၸႂ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီၸၢဝ်းၶိူဝ်း (UNA) မႃး။ မိူဝ်ႈ 2004 ၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈဢုပ်ႇၵုမ်မႃး မိူဝ်ႈ 1993 တေႃႇ 1996 ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ် ပဵၼ်ၼမ်ႉပဵၼ်တူဝ်လႄႈၸင်ႇ ဢမ်ႇယွမ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ပႃးၸွမ်းၼႂ်းပၢင်တုမ်လူင်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၶိုၼ်းၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 2005 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈထုၵ်ႇၵုမ်းၵမ် ၵွပ်ႈၵၢၼ်တႃႇၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ဢမ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်ၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 3 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇပၼ်တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 93 ပီႊသေ သူင်ႇၵႂႃႇထိုင် ၶွၵ်ႈပူႇတႂ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး
ၼတ်ႉတလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်း (နတ်တလင်းမြို့နယ် ; Nattalin Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၼတ်ႉတလိၼ်းယဝ်ႉ။
ပျိၼ်ႇၸလူႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပျိၼ်ႇၸလူႇ (ပြင်စလူမြို့ ; Pyinsalu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1722
1722
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1722
ဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈဢူးယဵၼ်ႇ  (ဥယျာဉ်ရွာ, Uyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190710 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2466 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5190 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
မျေႇၼီႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျေႇၼီႇၵူင်း  (မြေနီကုန်းရွာ, Myaynikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194047 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 887 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1161 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2048 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ပုပ်ၽုတ်တမၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီလူႇမွၵ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၵူၺ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူင်း  (ဂွေးကုန်းရွာ၊ Gwaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပတ်ႉလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191950 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပတ်ႉလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2955 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3311 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6266 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁင်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ဢူးဝိၼ်းတဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
1330
1330
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1330
ပေႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပေႇတေႃး  (ပေတောရွာ, Paytaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလၢၼ်းၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190966 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလၢၼ်းၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2029 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2495 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4524 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢဵင်ႇဢူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈဢဵင်ႇဢူဝ်ႇ  (အိမ်အိုရွာ၊ Einoh) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192110 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1795 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2430 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4225 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်း (မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့နယ် ; Mawlamyinegyun Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၵျုၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
လူင်ႁူး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလူင်ႁူး (, Long Hu, လုံဟူး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးလွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပၢၼ်းတေႃႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃႇၵျိၼ်း  (ပန်းတော်ကျင်းရွာ၊ Pantawkyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192307 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 933 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1163 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2096 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
HTML
HTML ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်ယေႃႈ ႁင်း Hyper Text Mark-up Language ၶႃႈဢေႃႈ။ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ် Web Browser ၶဝ် ပွင်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်းပိူင်လူင် ၽွင်းမိူဝ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႉ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ HTML ၼႆႉ Tim Berners-Lee လႄႈ Rober Calliau ၶဝ် လႆႈတႄႇသွၵ်ႈႁၼ် လွၵ်းလၢႆးမႃး မိူဝ်ႈပီ 1989 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိုင်ထႅင်ႈမွၵ်ႈသွင်ပီ Tim Berners-Lee ၼႆႉ လႆႈၶူင်သၢင်ႈပၢႆးၸၢင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်တင်း Tag သေၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉသေ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Browser သေ တူၺ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးၸၢင်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ် Hyper-Link သေၵေႃႈ ၵွင်ႉဢဝ်ၼႃႈလိၵ်ႈတင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈၸူးဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇလႆႈၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ Hyper Text Markup Language ၼႆယဝ်ႉ။
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ  (သရက်ကန်ရွာ, Thayetkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194589 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူးပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3038 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3211 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6249 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ရေႃးႁိၼီႇ၊ ၸၢတ်ႈ
45 - ၸၢတ်ႈရေႃးႁိၼီႇ
(ရေႃႁိၼီ = ၶႃႈယိင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈ ရေႃးႁိၼီႇ) ၸေႇတၼႃႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈယူႇသေတႃႉ ပေႃးဝႃႈ တၢင်းႁဵတ်းဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၸိုင် ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်
ဝတ်ႉထု ပၸ်ၸုပ်ႉပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ႁဵတ်းလူႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၶႃႈယိင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရေႃးႁိၼီႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇ တေႁေႃးၼႄ ၸၢတ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်မႄႈ ၶႃႈယိင်းရေႃးႁိၼီႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃႉၶဝ်ႈယူႇတမ်ႈတီႈပိူၼ်ႈပေႃႉ ၶဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းႁိူၼ်း မႃးၼွၼ်းဝႆႉယူႇ။ မႅင်းမူၼ်း မႃးတွမ်မႄႈထဝ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃး တၢၼ်ႇ ပိူၼ်ႈဢဝ်ၶဵမ်မႃးၸီးတႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မႄႈထဝ်ႈၸင်ႇ ၸႂ်ႉရေႃးႁိၼီႇလိုပ်ႈပႅတ်ႈ မႅင်းမူၼ်း ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ရႃးႁိၼီႇၵေႃႈ ဢၢင်ႈတေႁႅမ်တၢႆ မႅင်းမူၼ်းဝႃႈၼႆ ၸင်ႇဢဝ်သၢၵ်ႇသေ ႁႅမ်မႄႈ ထဝ်ႈလႄႈ မႄႈထဝ်ႈၵေႃႈ တၢႆထင်တီႈၵႂႃႇ တီႈၼၼ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ သထေးလူင် လႆႈႁူႉထိုင် လွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေၵႂႃႇ လဝ်ႈလၢတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “သထေးလူင် ၶႃႈယိင်းၵေႃႉၼႆႉ ဢဝ်သၢၵ်ႇသေ ႁႅမ်တၢႆ မႄႈမၼ်းၼင်ႇၼႆၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႃး ၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်း၊ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ယူႇယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႈ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပြႁမၻတ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ဢုပ်ႉမိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁဝ်း ပဵၼ်သထေး တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိူၼ်းသထေးလူင်ၼၼ်ႉ မီးၶႃႈယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရေႃးႁိၼီႇ။ မႄႈၶႃႈယိင်းၵေႃႉၼႆႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၼွၼ်း တမ်ႈတီႈ ၶူၵ်ႉမွင်း ဢၼ်ၶႃႈယိင်းၶဝ် တမ်ၶဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ မႅင်းမူၼ်း တွမ်မႄႈမၼ်းယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉဝႃႈ “လုၵ်ႈယိင်း... လိုပ်ႈမႅင်းမူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလူး”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ၸင်ႇဢဝ်သၢၵ်ႇသေ ႁႅမ်ပၼ်မႅင်းမူၼ်းႁႅင်းႁႅင်း ၸင်ႇၵႂႃႇႁႅမ်ၺႃးမႄႈမၼ်းလႄႈ ၸူးဢဝ်မႄႈမၼ်း တၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႆႈႁူႉငိၼ်းလွင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈႁေႃး ၵႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပႃႇလိ
45 ။	သေယျေႃ ဢမိတ်တေႃ မေꩪႃဝီ ၊ ယၺ်ၸေ ၿႃလႃ’ၼုၵမ်ပၵေႃ။ ပသ်သ ရေႃႁိၼိၵံ ꩡမ်မိံ ၊ မႃတရံ ႁၼ်တွႃၼ သေႃၸတိ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၽူႈၶဵၼ်ဢၼ်မီးပႆႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ ယင်းမႅတ်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ ဢူၺ်းၵေႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တၢင်း ႁူႉပႆႇၺႃႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမႅတ်ႈ။ ဢွၼ်ၵၼ်တူၺ်း ရေႃးႁိၼီႇ ၽူႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈၼၼ်ႉတႃႉ။ (ႁေႃးႁိၼီႇ ၼႆႉ) ဢဝ်တၢႆမႄႈမၼ်းသေ လႆႈၼႅင်ၸႂ်ယူႇယဝ်ႉ။
သထေးလူင် ၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ၽြႃး။ ၶႃႈသထေးရေႃးႁိၼီႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်ၶႃႈယိင်းရေႃးႁိၼီႇ သထေးလူင်ဢၼႃႇ ထပိၼ်ႇ။ မႄႈရေႃးႁိၼီႇၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်မႄႈရေႃးႁိၼီႇၸၢတ်ႈၼႆႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႃႇတၵ
731
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢၼ်ႇပိၼ်ႇဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶၢၼ်ႇပိၼ်ႇဢၢႆႉ  (ခံပင်အိုင့်ရွာ, Khanpinaint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူင်ႇတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193748 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူင်ႇတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2252 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2554 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4806 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
731
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢၼ်ႇပိၼ်ႇဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
731
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပွႆးတၢႆးၵျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဝႅတ်ႉၶႄး
ဝၢၼ်ႈပွႆးတၢႆးၵျေႃႇ  (ပွဲတိုင်းကျော်ရွာ, Pwetaingkyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉၶႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190068 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉၶႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 675 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1230 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
731
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပွႆးတၢႆးၵျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဝႅတ်ႉၶႄး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
731
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:731
ႁူဝ်တီးလွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းၽႃႇဝၼႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်းၸဝ်ႈၸၢႆး
ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းလူင် ၶိူဝ်းသၵျသႃႇၵီႇၶဝ် ဢၼ်မီးယူႇတီႈတိၼ်လွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတႄႉတႄႉ။ လိၼ်ႁႆႈလိၼ်ၼႃးၵေႃႈ ၽုၼ်ႇငႂ်ႈၶႅမ်ႉလီ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တႄႉတႄႉ။ ၵၢၼ်ႁႆႈၵၢၼ်ၼႃးၵွႆး ဢၼ်ထႅမ်ပၼ်ၽၼ်ႇတႃႇၸဝ်ႈၸွမ်လႄႈ ၽၼ်ႇတႃႇၵူၼ်းမိူင်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ႁႆႈၵၢၼ်ၼႃးၼႆႉ ၸဵမ်ၶုၼ် ဢိၵ်ႇၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းတႄႉတႄႉ။ ၸူဝ်ႈပႆႇထႆပႆႇထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝႆႉပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ တူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵေႃႉႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်ႇမင်ႇၵလႃႇထႆႇၼႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၶႆႇသႅင်ၾၼ်းၶမ်း ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ပၢင်ပွႆးၵိုၼ်းၵႂၢင်ႈလူင်တႄႉတႄႉ။ တီႈပၢင်ပွႆးမင်ႇၵလႃႇထႆၼႃးၼၼ်ႉ ပႃးလွင်ႈႁႆႇလွင်ႈတိုင်ႈ၊ လွင်ႈၵႃႈလွင်ႈဝႅၼ်သေ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးမူၼ်ႈသိူဝ်းၶဝ်ႈပွႆးလႄႈ သမ်ႉပေႃးၵိုၼ်းဢိုၵ်ႉဢိုၵ်ႉယဝ်ႉ။ ပီၼိုင်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႁႃႇသုတ်ႉထေႃးထၼ ႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်မင်ႇၵလႃႇထႆၼႃးၼႆလႄႈ ႁွင်ႉဢဝ်ပႃးလုၵ်ႈၸၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထ တင်းၵူၼ်းပႂ်ႉလုမ်းလႃးမၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇၸွမ်း။ တီႈပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉ တေႁိုင်ဝႆႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ တေဢမ်ႇလႆႈႁိူဝ်ႉၸႂ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽႃႈဢဝ်မွၼ် သိူဝ်ႇပၢႆးဝႆႉပၼ်သေ ဢဝ်ၸဝ်ႈၸၢႆးတမ်းဝႆႉပၼ်တီႈၼၼ်ႈ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၼႆႉ ပေႃးလႆႈႁၼ်လွင်ႈပဵၼ်လွင်ႈလူႉယူႇႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ဢမ်ႇပေႃးပိုတ်ႇၵီႈလီ (had little interest) ဢၼ်ပဵၼ်ၶႂ်ႈငဝ်ၼွၼ်းမႃး။ ၵူၼ်းလုမ်းလႃးၸဝ်ႈၸၢႆးၵေႃႈ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးၼွၼ်းၼိူဝ်ၽႃႈၵွပ်းၼၼ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႈ ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။ ၵူၼ်းထိင်းလႄႈ ၸိူင်ႉၼၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ၸဝ်ႈၸၢႆးဝႆႉတီႈငဝ်ႈ ႁူမ်ႈမႆႉလူင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၶဝ်ႈပွႆးယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင် ၸဝ်ႈၸၢႆးလုၵ်ႉတိုၼ်ႇမႃး တူၺ်းသၢႆႉ၊ တူၺ်းၶႂႃ ဢမ်ႇႁၼ်ၽႂ်ႁိမ်းမၼ်းၸဝ်ႈသေၵေႃႉ၊ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးၼႆႉ မႃးၼင်ႈၶႂႆၵုတ်ႇသေ ဝူၼ်ႉသၢင်ႈၶိုၼ်းပၢၼ်ၽဝဝၼ်းၵွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ၾၢင်ႉႁၼ်မႅၼ်ႈမႃး လူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႄၽႈတိူၼ်းဢႃႇၼႃႇပႃႇၼၵမ်ႇမထၢၼ်းဢၼ်ပဵၼ် ၾိင်ႈသၽႃႇဝၼၼ်ႉသေ သမႃႇထိၵေႃႈ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးလႄႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵွႆး လႆႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၸၢၼ်ႇၸၼ်ႉၼိုင်ႈ (The First Jhana) ယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ၵူၼ်းထိင်း၊ ၵူၼ်းလုမ်းလႃးၸဝ်ႈၸၢႆး ဢွၼ်ၵၼ်ၽႅဝ်မႃးသေ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးၽႄႈတိူၼ်းၽႃႇဝၼႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်းယူႇလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ဢၢမ်းၵႂႃႇ။ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇလဝ်ႈလၢတ်ႈတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸင်ႇၸွမ်းမႃးတူၺ်းၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇသမႃႇထိၸၢၼ်ႇယူႇလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်မိုင်ၵႂႃႇ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸင်ႇၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈၶိုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ရသေး ဢႃႇသိတတေႇဝ (Asita Devala) ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသၵျသႃႇၵီႇ ႁေႃးၼိမိတ်ႈဝႆႉပၼ် ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼိမိတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉဝႃႈ "ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၼႆႉ တိုၼ်းတေပဵၼ် သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢမ်ႇႁၢင်ႉ" ႁေႃးလၢတ်ႈဝႆႉပၼ်ၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်သုတ်ႉထေႃးထၼၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁၼ်ပိူင်ပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ မီးၸႂ်ႁၵ်ႉသႃ သတ်ႉထႃႇတြႃးၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇၵုမ်ႈၵွမ်းတူဝ်းသေ ဢဝ်မိုဝ်းယုၵ်ႉဝႆႈၸဝ်ႈၸၢႆးယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႒၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၵူၺ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်ႉပိၼ်ႇ  (ဂွေ့ပင်ရွာ၊ Gwaytpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190346 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1688 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1521 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3209 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
လပုတ်ႉတႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ (လပွတ္တာမြို့ ; Labutta) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉယူၺ်း ဢၼ်ၽႄဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်ပဵၼ်သၢင်ႉပဵၼ်သၢင်ႉ၊ မီးတီႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႇႁွင်ႇ 16 တီႇၵရီႇ 8 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 94 တီႇၵရီႇ 59 မိတ်ႉၼိတ်ႉ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉ ၼႃႈယၢဝ်း တၢင်းဢွၵ်ႇတၢင်းတူၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တူၵ်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉယူၺ်းၼႆႉ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ ယၢဝ်းမွၵ်ႈ 20 လၵ်းၼၼ်ႉသေ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ်ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီးၵၢၼ်ႇပႄႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၼမ်ႉပျိၼ်ႇၸလူႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ပၢင်ႇလၢႆႇၵပ်ႉပလီႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၼမ်ႉတႅတ်ႉၵႄႇတွင်ႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႄႈ မီးဝႆႉ လုမ်းၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း၊ မီးဝႆႉ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ ပွတ်းႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတပ်ႉပလိၵ်ႈ၊ ဢွင်ႈတပ်ႉၽႄ မၢႆတပ်ႉ (93)၊ လုမ်းလိၵ်ႈသၢႆလူမ်း၊ တိူၵ်ႈလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးဝႆႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်လႆႈတင်ႈတႄႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးလုၵ်း ပွတ်းၼိူဝ် (ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ) သေ ဢၢၼ်ႉၶပ်ႉလူင်း တေႃႇ ပွတ်းတႂ်ႈ (ၽၢႆႇတူၵ်း)ၼႆၸိုင် မီးဝႆႉ ၵျွင်းၽေႃးထိ၊ ၵျွင်းမႆႉမွင် (ဝႃးၵျွင်း)၊ ၵျႅင်းသီႇၸၼ်ႉ (လေးထတ်ႉၵျွင်း) ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျွင်းတေႃးယ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း ၽြႃးသၢမ်သူ (ၽယႃးတူင်းသူႇ) ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်တၢင်းၵႂႃႇ လပုတ်ႉတလူၵ်ႉ ဢၼမီႈ ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵျွင်း ဢၼ်တႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈမွၵ်ႇ 40 ပီပၢႆပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပွတ်းၼိူၵ် တီႈၵျွင်းၽေႃးထိၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃး လႄႈ တေးပႆသႃႇဝတဵင်ႇသႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ပေႃးၶဝ်ႈဝႃႇ မီး ပွႆးၶိုၼ်ႈတႃႇဝတဵင်ႇသႃႇ၊ ပေႃးဢွၵ်ႇဝႃႇ မီးပွႆးလူင်းသႃႇဝတဵင်ႇသႃႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁၢမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပွႆးၽြႃးဢွင်ႇတေႃႇမူႇ တီႈၽၢႆႇၼိူဝ် လႄႈ ပွႆးၽြႃး သၵျမႃႇရၸဵင်ႇ တီႈၽၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ တိုၵ်ႉႁဵတ်းယူႇၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးပိူင်လူင် တီႈ ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ 35 ပီၼၼ်ႉ တီႈပွတ်းတႂ်ႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ တီႈၽၢႆႇပုၼ်ႉၽင်ႇၼမ်ႉ သႃးၶျိၼ်း (သႃးၵျိၼ်း-မေႃႇၵိူဝ်) ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈမႃး လင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တီႈပွတ်းၼိူဝ် ပွတ်းတႂ်ႈ ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ 6 လင်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် တီႈ ပီႇတုတ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႇပႄႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ မီးဝႆႉတင်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵႃးၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ်ႈသၢၼ်ၵူၺ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်၊ ပႃႁႅင်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵိူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လမ်းထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢဝ်ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇပႃၼဝ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉႁႅင်းၾႆးၾႃႉသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပႃၼဝ်ႈလႄႈ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵူၺ်း ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇပႃၼဝ်ႈမီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵိူဝ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပူႇၵႄႇၽူဝ်ႇၵိူဝ် ၵေႃႉၵုမ်းၵမ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈ သႃးၶျိၼ်း (သႃးၵျိၼ်း-မေႃႇၵိူဝ်)၊ ၵုၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်း (တိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း)၊ ပျိၼ်ႇၸလူႇ၊ ၸလူႇသဵၵ်ႉ၊ သႃးၶျႅတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁုင်ၵိူဝ်တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
တီႈ ၼမ်ႉယူၺ်း၊ ၼမ်ႉပျၢၼ်ႇမလေႃး၊ ၼမ်ႉပျိၼ်ႇၸလူႇ၊ ၼမ်ႉၵၵယၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈသူပ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉပႃႇထိူၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽိုၼ်းၵေႃႈ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်းၵၼၸူဝ်ႇ၊ ၽိုၼ်းမျိၼ်းၵ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶမ်ႇပၼီႇလိမိတႅတ်ႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးၾႆး ဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းၽၢႆႇၵၢၼ်တေႃ့သူင်ႇသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၶဝ်ႈ ၸႂ်ႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽိုၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇၶၢႆၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် တီႈႁုင်ႁိူဝ်ၶဝ် ၸႂ်ႉထၢၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တေးမၼ်း ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁုင်ၵိုဝ် ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈၵူၺ်း။ တင်းႁဵတ်းၵၢၼ် ႁုင်ၵိူဝ်သေ ႁဵတ်းပႃးၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈၵိုၵ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ႁွင်ႈသႃးၶျိၼ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပဵၼ်ႁွင်ႈ ဢၼ်ၵိူဝ်ၸမ်တႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ၶဝ်ႈတေႃႇထိုင် ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇယ ဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် ဢိင်းလူၺ်ႈ ႁွင်ႈသႃးၶျိၼ်းသေ ဢဝ်တင်းမေႃႈၵိူဝ်မၢၼ်ႈလူင်သေ ႁုင်ၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ဢဝ်ၼမ်ႉၵိူဝ် သႂ်ႇၼႂ်းလွၵ်းၼႃးသေ ႁဵတ်းၽီးၵိူဝ်သေ ႁုင်ၵိူဝ်ယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉယူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ၽွင်းၼမ်ႉႁႅင်းယႂ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ႁွင်ႈသႃးၶျိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈလီသေႃႉၽူၼ်လူမ်းယဝ်ႉ။ ၵူင်းတၢၼ်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ဝၢၼ်ႈလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် တီႈဢၼ်လႆႈ ၼမ်ႉဝၢၼ် ၼမ်ႉလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဢိင်လူၺ်ႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢွၼ်တိၺွပ်းပႃပၢင်ႇလၢႆႇ၊ ၵုင်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်တင်း ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵိူဝ်သေ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃၼဝ်လပုတ်ႉတႃႇၼႆႉၵေႃႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၵၢၼ်ပႃၼဝ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းတီႈၼိူဝ်ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၽိူဝ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼႆ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး တႃႈပႃၼဝ်ႈ ၽၢႆႇပုၼ်ႉၽင်ႇႁွင်ႈသႃးၶျိၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၸိူဝ်းတိၺွပ်းပႃးၵုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ သူပ်းၼမ်ႉယူၺ်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းလပုတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 1869 ၽိူဝ်ႇသဵၼ်ႈတၢင်း ႁွင်ႈၶုတ်းသူးဢႅတ်ႉ ပိုတ်ႇမႃး ဢၼ်ပဵၼ်ထုင်ႉလပုတ်ႉတႃႇ ဢၼ်ဢဝ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃၼဝ်ႈဝႆႉပိူင်လူင်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ၶႂၢင်ႈႁဵတ်း လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1914-18 ပီၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ် ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လိၼ်ဢုင်လိၼ်မႂ်ႇသေ ၽၢႆႇႁႄႉၼမ်ႉၵေႃႈ တၼ်လီလႄႈ ၽုၼ်လီတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လုၵ်ႉဢဝ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၽဵဝ်ႈၼႃႈလိၼ်မႂ်ႇသေ ႁဵတ်းၼႃးမႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။