cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ရႅတ်ႉၵျိဝ်ႇလၢတ်ႉ(ၸ်)၊ ၸွမ်သိုၵ်း
ရႅတ်ႉၵျိဝ်ႇလၢတ်ႉ(ၸ်)၊ ၸွမ်သိုၵ်း
တႅၼ်းၽွင်းၶဝ် ယွၼ်းပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်း “ထုၵ်ႇလီလိုဝ်ႈသိုၵ်း၊ ဢမ်ႇလိုဝ်ႈ” ၼႆလႄႈ ရႅတ်ႉၵျိဝ်ႇလၢတ်ႉ(ၸ်) တွပ်ႇဝႃႈ ‘‘သင်ၸိူဝ်ႉတေသိုပ်ႇတိုၵ်းၵၼ်ၸိုင် ရေႃးမ တေမီးၽွၼ်းလီယူႇ။ ၵႃႇတေႉ(ၶျ်)ၶဝ် မွႆႈသိုၵ်းၼႅၼ်ႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ တူဝ်ၵဝ်ၶႃႈ လႆႈႁူႉႁၼ်မႃး လီလီယူႇ။ သင်ဝႃႈ တေလႅၵ်ႈၶႃႈသိုၵ်းၵၼ် ၼႆၵေႃႈ ၸွမ်သိုၵ်းၵႃႇတေႉ(ၶျ်) ဢၼ်မီးယူႇ တီႈၼႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးႁႅင်း ၶိူင်ႇၶမ်ႉလိူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉတႄႉ။ တူဝ်ၵဝ်ၶႃႈတႄႉ လႆႈၶၢမ်ႇၵႃႇတေႉ(ၶျ်)ၶဝ် လဵင်ႉငူၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း တေတၢႆယဝ်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉ လႅၵ်ႈၶႃႈသိုၵ်းၵၼ်ၸိုင် ရေႃးမတေပဵၼ်သုမ်းထႅင်ႈၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵဝ်ၶႃႈ ၶႂ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလႅၵ်ႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၵိုတ်းသိုၵ်း” မိူဝ်ႈငိၼ်း ရႅတ်ႉၵျိဝ်ႇလၢတ်ႉ(ၸ်) ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလိူဝ်သၢႆၸႂ်တူဝ် ၵဝ်ႇ လၢတ်ႈၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် တႅၼ်းၽွင်းၶဝ်ၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈ တုမ်ႇၶူၼ်ၼိူဝ်ႉ ပေႃးပိုဝ်းယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃး ၵမ်းလဵဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉသြႃႇၸဝ်ႈလူင် သႃႇသၼႃႇရေႃးမၵေႃႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇ ၸမ်ၸမ်ရႅတ်ႉၵျိဝ်ႇလၢတ်ႉ(ၸ်)ယဝ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “ရႅတ်ႉၵျိဝ်ႇလၢတ်ႉ(ၸ်)ဢိူဝ်ႉ ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းသေ ယူႇတီႈၼႆႈၵေႃႈလႆႈယူႇ။ ၵတိ ဢၼ်ၸဝ်ႈ ပၼ်ၶဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈသေ လႆႈပၼ်မႃး။ ၶဝ်တဵၵ်း ၸႂ်ႉႁႂ်ႈပၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈလႆႈပၼ်မႃးၵူၺ်း။ ၸဝ်ႈဢမ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းသင်” ၼႆလႄႈ ရႅတ်ႉၵျိဝ်ႇလၢတ်ႉ(ၸ်)တွပ်ႇဝႃႈ “သြႃႇၸဝ်ႈ လူင်တီႈၶႃႈ ၸဝ်ႈတႅပ်းတတ်းဝႆႉဝႃႈ တေဢၢၼ်း ၼူတ်ႈၽၼ်ႉယႃႉလူႉပႅတ်ႈ ၵုင်ႇသရေႇၶႃႈပႄး ၸွပ်ႈႁဵဝ်ႇပႅတ်ႈႁႃႉ? သင်ၸိူဝ်ႉ ၶႃႈပႄးထိုင်ၶိုၼ်း ၵႃႇတေႉ(ၶျ်)ၸိုင် တေလႆႈမိူဝ်း ၶၢမ်ႇတၢမ်ႇၶႃႈငႅၼ်း ထုပ်ႉႁႅမ်လႄႈ တေထူပ်းတၢင်းတၢႆ ႁုၵ်းႁၢႆႉလူင်ၼႆၼၼ်ႉ ၶႃႈပႄးႁူႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတေတႅၵ်ႈၼိူင်း တင်းဢၼ်ယႃႉလူႉ သရေႇၵုင်ႇမုၼ် တူဝ်ၵဝ်ႇပႅတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ တၢႆႁုၵ်းတၢႆႁၢႆႉၵႂႃႇၼၼ်ႉဢမ်ႇၶြႃႇသင်။ ၶႃႈၸဝ်ႈ ၵူႉသူဝ်ႇမုၼ်ငဝ်းဢမ်ႇလီလႄႈ ၸၢတ်ႈၼႆႉ လႆႈတူၵ်း ပဵၼ်ၶီႈၶႃႈၵႃႇတေႉ(ၶျ်)သေတႃႉ လိူတ်ႈရေႃးမတႄႉ တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉယူႇတင်းၼမ်။ ၶႃႈၸဝ်ႈ လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇဝႆႉဝႃႈ တေမိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇ ၼႆယဝ်ႉလႄႈ တႃႇမိူဝ်းၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵဝ်ၶႃႈ။ ဢၼ်ၵိုတ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁႂ်ႈၾီလီၾီမျၢတ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ တူၺ်းထိုင်ဢဝ်ၶႃႈ” ၼႆသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းၵႃႇတေႉ(ၶျ်)။ လႆႈမိူဝ်းၶၢမ်ႇတင်းၶႃငႅၼ်းသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇရႅတ်ႉၵျိဝ်ႇလၢတ်ႉ(ၸ်) လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇတိုၵ်းၵၼ်ၶိုၼ်းထႅင်ႈလႄႈ ရေႃးမလႆႈတိုၵ်းပႄႉ ၵႃႇတေႉ(ၶျ်)ၵႂႃႇ ပုတ်းပုတ်းၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
သဵၵ်ႉၽျူႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇ (ဆိပ်ဖြူမြို့ ; Seikphyu) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆ့ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၽျူႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၽင်ႇ ၼမ်ႉၵဵဝ် ၽၢႆႇတူၵ်းသေ တေႃႇၼႃႈၵၼ်တင်း ဝဵင်းၶျွၵ်ႉ ဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈတင်း ဝဵင်းသေႃး ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်း ယၢၼ် 70 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 559 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸုၼ်ႇ 9
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (9) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (160) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (161))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (205) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
မူၵ်ႉတမ၊ ဝဵင်း
မူၵ်ႉတမ ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၶႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ လႄႈ ၼမ်ႉၶူင်းယဝ်ႉ။ မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ မီးတီႈၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉၼမ်ႉၶူင်း ယၢၼ်မွၵ်ႈ သွင်လၵ်းသေ ဝဵင်းမူၵ်ႉတမၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ ပဵၼ်မႃး ဝဵင်းပၵ်းႁေႃၶမ်း မွၼ်း မိူဝ်ႈပၢၼ် ႁၢၼ်ႇသႃႇဝတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈၼမ်ႉမူၵ်ႉတမၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉ တီးဢၼ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလတ်းပၢင်ႇလၢႆႇၶဝ် မႃးသိူၵ်ႈလႄႈ ပဵၼ်တီႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် မႃးသိုဝ်ႉမႃးၶၢႆယဝ်ႉ။ ဢုမ်လူင်မူၵ်ႉတမႃႉၼႆႉ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းထႆး၊ မိူင်းၾီႇလိပ်ႈပိၼ်း၊ ၵုၼ်ၵျႃႇဝႃး လႄႈ ၵုၼ်သူႇမတ်ႉတြႂႃး တီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁွင်ႈၼႄပိုၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တီႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ဢုမ်မူၵ်ႉတမ ၼႆႉ ၼႄဝႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
398
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ယၢင်း
တီႈပွင်ႈ ယၢင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ -
398
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:398
ပွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပွၵ်ႉ (ပေါက်မြို့ ; Pauk) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ သေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ႁင်း ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈပွတ်းၵၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး (910) လွၵ်းလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းပွၵ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 7286 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၶၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးၵွင်းလွႆသၼ်လွႆသေ ၼႃႈလိၼ် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႃႈလိၼ်ပဵင်း။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈယေႃး လႄႈ ႁွင်ႈၵျေႃးၼႆႉ လႆလတ်းလူင်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်း ႁွင်ႈယေႃး လႄႈ ႁွင်ႈၵျေႃး ႁူမ်ႈၵၼ် တီႈ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၸမ် ဢမ်ႇပေႃးၵႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ မီး ၽၢႆတူၵ်းသေ ယၢၼ်ၵႆ (47) လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႈပွၵ်ႉဢွၼ်ႇ လႆႇလတ်းလူင်းသေ ၶိုၼ်းလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ႁွင်ႈၵျေႃး ဢၼ်မီးၽၢႆႇႁွင်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီး လွႆယၢၼ်ႇၵိၼ်းယဝ်ႉ။ လွႆဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ဝဵင်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉလင်မၼ်းသေ ဝၢႆႇၼႃႈၸူး ၽၢႆႇတူၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၼၼ်ႉ မီး ႁွင်ႈသိၼ်ႇၸႃႇသေ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵႂႃႇ ပၶူၵ်ႉၵူႇၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႈ ႁွင်ႈသိၼ်ႇၸႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁွင်ႈၵျႃးတႅၵ်ႉဢွၼ်ႇသေ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ပၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉပွၵ်ႉ ၵႂႃႇၸူး ပၶူၵ်ႉၵူႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လွႆလေႇတႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပွၵ်ႉၼႆႉ လွၵ်းဝဵင်းၶႅမ်ႉသေ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လီယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းယူႇ မီးယူႇ မွၵ်ႈႁဵင်ပၢႆသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 1055 ၵေႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈဝဵင်း ၵမ်ႉၼမ်ၼႆပဵၼ် ၵူၼ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ၊ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၼိူဝ်ဝဵင်း
ဝဵင်းပွၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းယုင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လုမ်းၸႄႈဝဵင်း၊ လုမ်းတတ်းသိၼ်၊ လုမ်းၵၢၼ်ပႃႇမႆႉ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉသေ လုမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ပွတ်းတူၵ်းဝဵင်းယဝ်ႉ။ ပွတ်းၸၢၼ်းဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆ ဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်းၵၢႆႇၸူး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ႁူဝ်ႉဝဵင်းၼၼ်ႉသေ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃ ယႃႈယႃၼႂ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆ့ယူႇယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
ဝဵင်းပွၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵိူၼ်ႇတူ တွၼ်ႈတႃႇ ၵႂႃႇၸူး ထုင်ႉယေႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇၸူး ထုင်ႉယေႃး ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၼိူဝ် ထီးလိၼ်း၊ ၵၢၼ်ႉၵေႃး ၼၼ်ႉ လႆႈလုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းပွၵ်ႉသေ ၵႂႃႇၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တႃးၵုင်ႈ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ် တီႈ ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ဝဵင်းပွၵ်ႉသေၵေႃႈ လႆႈၵႃႉၶၢႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇသေ မီးသၢႆႁိူဝ်းမိၼ် တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ် ၼမ်ႉဢမ်ႇပေႃးလိူင်ႇလႄႈ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ် ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ(ထုင်ႉယေႃး)၊ မၢၵ်ႇၽိတ်ႉ၊ မၢၵ်ႇၵႅင်း၊ ငႃး လႄႈ မၢၵ်ႇၶေႃ ၸၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢွၵ်ႇတီႈပွတ်းမႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းၵဝ်ႇ ဝဵင်းတွင်းထုတ်ႉ ဢၼ်လိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆ့ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝၢၼ်ႈလူင်ၵျွၵ်ႉၵႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပွၵ်ႉ ယၢၼ် (6) လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
ၸိူဝ်းပဵၼ် ယူင်ႉသၢင်ႈသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူး ၽြႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးသူၺ်ႇပွၵ်ႉပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်း တီႈလွႆလေႇတႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၽြႃးလွႆလေႇတႃႇယဝ်ႉ။ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ႁွင်ႈပွၵ်ႉ ၼၼ်ႉ မၼ်းသၼ်လွႆဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တီႈငႃးလွႆ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇသၼ်လွႆၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးလေႃးၵတီႇပယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ၵွင်းမူးယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၽြႃးလေႃးၵတီႇပၼၼ်ႉ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉ ပွၵ်ႉ ထိုင် ၵၢၼ်ႉၵေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူး ၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ တီႈ ဝၢၼ်ႈလွႆၽြႃး လႄႈ ဝၢၼ်ႈၵဵဝ်ႇတေႃး ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ဝဵင်းပွၵ်ႉ မွၵ်ႈ (8) လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇပွၵ်ႉလွင်ႇ လႄႈ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇမုၼေႃး သွင်သူႇယဝ်ႉ။ ပွႆးဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆ့ ပဵၼ် ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင် လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈၼိုင်ႈၶမ်ၼႆႉ ၸိဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်း လႄႈ ရႁၢၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈတီႈထုင်ႉၼႆႉ မႃးဝႆႈ မႃးၵၼ်တေႃး ၸဝ်ႈသြႃႆလူင် ၸိူဝ်းဝႃႇယႂ်ႇၼၼ်ႉသေ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ႁဵတ်းႁၢင်ႈၵူၼ်း ႁၢင်ႈတူဝ်း ႁၢင်ႈၼူၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆ့သေ ၶႄႉၶဵင်ႇ ၵႃႈၼႄလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ၸီးၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၸီးၶႃး  (ဇီးခါးရွာ, Zeekhar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189789 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2754 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5703 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ
<templatestyles src="ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ/style.css" />
<font size=+2> '''ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇဢေႃႈ။ ၼႆႉပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၶဝ်ႈတူၺ်းလႆႈ၊ တႅမ်ႈလႆႈ၊ ထတ်းလႆႈ။ ယၢမ်းၼႆႉ ပွင်ႈၵႂၢမ်း လိၵ်ႈတႆး မီး Special:Statistics ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
<h2 id="mp-other" class="mp-h2">လမ်းၼႂ်း <h2 id="mp-sister" class="mp-h2">ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ တၢင်ႇၸိူဝ်း <h2 id="mp-lang" class="mp-h2">ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
သူၺ်ႇတွင်ႇယၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇတွင်ႇယၢၼ်ႇ (ရွှေသောင်ယံမြို့ ; Shwetaungyan) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၶျွင်းတႃႇသေ ၵႆယၢၼ် မွၵ်ႈ ပႅတ်ႈလၵ်းၼၼ်ႉသေ တီႈမၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မွၼ်း
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင် မွၼ်း -
ပုၼ်ႇၼႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပုၼ်ႇၼႃးၵူင်း  (ပုဏ္ဏားကုန်းရွာ, Ponnarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႇၵိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189769 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႇၵိၼ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4411 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4280 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8691 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ပလဵၵ်ႉယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပလဵၵ်ႉယႂႃႇတိတ်ႉ (ပုလိပ်ရွာသစ်ရွာ, Puleikywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189978 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3332 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3516 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1821 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပၢၼ်းတေႃး (ၵေႃႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
တၶုတ်ႉမျိၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတၶုတ်ႉမျိၼ်ႉ  (သခွတ်မြင့်ရွာ, Thakhutmyint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၶုတ်ႉမျိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194554 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၶုတ်ႉမျိၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1283 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1333 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2616 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၸုၼ်ႇ 10
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (10) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (161) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (162))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (204) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ
ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ (တီႈႁူဝ်မႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁူႉဝႃႈ ပဵၼ် ႁွင်ႈငမူဝ်းယဵၵ်ႉ) ၼႆႉ ပဵၼ်ႁွင်ႈ ဢၼ်လႆၶဝ်ႈၸူးတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ တႄႇဝႆႉတီႈ ၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း တင်း ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ႁူပ်ႉၺႃးၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢေႇရိယႃႇႁိမ်းႁွမ်း ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ႁိင်ႇလူင်ထမ်ႇမၸေႇတီႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ႁိင်ႇယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႂ်းလူၵ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1608 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇ ငၸိၼ်ႇၵႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ပူတ်းဢဝ်တီႈ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတၵူင်ႇသေ ဢၢၼ်းတေႃႉဢဝ်ၵႂႃႇလႄႈ ဢၼ်ၸူမ်းတူၵ်းၵႂႃႇတီႈၼႂ်း ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ၵျႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တပျေႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇၵၢၼ်ႇ  (ကြာကန်ရွာ, Kyarkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193732 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
843
843
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပႆၢးမွၼ်း
ပႆၢးမွၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မဵဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းၶူင်သၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉပႆၢးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ႁၼ်ၼႂ်းတႃ ၸႂ်ႉတၢင်းလူင်ႉလႅၼ်ႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉ။
ပႆၢးမွၼ်းပဵၼ်လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ၵူႈလွင်ႈꧦ ဢၼ်လႆႈၸၼ်ႁၢင်ႈ ၵႃႈဝႅၼ် လႄႈဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တႅမ်ႈဝွၵ်း တႅမ်ႈၸိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းလူ ၵူၼ်းတူၺ်းမၼ်းလႆႈမီးလွင်ႈၶုၼ်ႉႁၼ် (feeling) တၢင်းတႃ ႁူ လိၼ်ႉ တူဝ် လႄႈၸႂ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမွၼ်းမၢင်ဢၼ်ၵေႃႈပဵၼ်တီႈယူႇတီႈသဝ်း ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်းၸႂ်ႉၵူႈဝၼ်းꧦ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဝၢၼ်ႇလိၼ် ၼမ်ႉတဝ်ႈလိၼ် ၵွၵ်ႉၼမ်ႉဢၼ်ဢဝ်မႆႉသၢင်းသေႁဵတ်း ပၢႆးမွၼ်းမဵဝ်းၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ပႆၢးမွၼ်းလွင်ႈၶႅၵ်းၸၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းဢၼ်ၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးပၢႆးမွၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေႁွင်ႉဝႃႈၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းၼႆယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈပၢႆးမၼ်းၶဝ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းဢၼ်လႆႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးမွၼ်းၶဝ်ဢမ်ႇဝႃႈတၢင်းတႃ ႁူ ၶူးၼင် လိၼ်ႉ တူဝ် လႄႈၸႂ် ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၶုၼ်ႉႁၼ် မၢင်ၵေႃႉၵေႃႈတေဝႃႈပၢႆးမွၼ်း မၼ်းႁဵတ်းႁိုဝ်ႈ တၢင်းမႆႈၸႂ်ႁဝ်းႁၢႆယွမ်းလူင်း၊ မၢင်ၵေႃႉသမ်ႉဝႃႈမၼ်းႁဵတ်းႁိုဝ်ႈႁဝ်း မီးလွင်ႈတိုၼ်ႇတဵၼ်ႈ၊ မၢင်ၵေႃႉသမ်ႉဝႃႈမၼ်းပၼ်တၢင်းႁူႉ ဢမ်ႇၼၼ်မၼ်းသူၼ်းႁိုဝ်ႈၵူၼ်းႁဝ်းၸႂ်ႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶူင်သၢင်ႈ ဢၼ်ႁဝ်းမီးယူႇ တၢင်းၼႂ်းၸႂ်ႁဝ်းဢွၵ်ႇမႃးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
မဵဝ်းၶွင်ပၢႆးမွၼ်း
႑ႉ ပၢႆးမွၼ်းၸၼ်ႁၢင်ႈ ၶႅၵ်းႁၢင်ႈ ပၼ်ႈႁၢင်ႈ (Plastic art)
႓ႉပၢႆးမွၼ်းလွင်ႈထူပ်းမိုဝ်း (Practical art)
843
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:843
သၼ်လွႆမိူင်းတႆး
သၼ်လွႆမိူင်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်းလွႆ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈယၢဝ်းထိုင် မိူင်းယူႇၼၢၼ်ႇ တေႃႇထိုင်မိူင်းမၢၼ်ႊလႄႈ မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈသၢႆတူၼ်းလွႆယၢဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႈတီႈၸိုင်ႈတႆးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းသေ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် မီးပိုၼ်ႉတီႈလႅၼ်ႊလိၼ်ၵွင်းလွႆတႆးယဝ်ႉ။ လႅၼ်ႊတီႈ လွႆႊမိူင်းတႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵႄးၼမ်ႉလႄႈ ထုင်ႉဝူဝ်ႇတင်းၼမ်လၢႆ။ သၼ်လွႆမိူင်းတႆးၼႆႉ မီးၸွမ်း တွၼ်ႊၵၢင်ပွတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႊလႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းထႆးယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆၼိူင်ႈသၢႆၼိူင်ႈတူၼ်းၼႆႉ တၢင်းသုင်မၼ်းမီးတေႃႇ 2,500 မီးတိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆ ဢၼ်သုင်သုတ်းတီႈမိူင်းထႆး ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 2,565 မီးတိူဝ်ႇ(8,415 ထတ်း)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႊသၼ်လွႆ ဢၼ်ၶၼ်ႈပၼ် ၼႂ်းၵႄႈမိူင်းထႆးလႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႊယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈသၼ်လွႆၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သၼ်လွႆလႃၼႆယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆမိူင်းတႆး ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁိၼ်ထုၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈတွၼ်ႊလိၼ်သုင်ၶွင် သၼ်လွႆမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ယင်းမီးပႃး ၼွင်တင်းၼမ်လၢႆ ၼင်ႇၼွင်ႁၢႆးယႃႈ ဢၼ်မီးႁိမ်းယွင်ႁူၺ်ႈ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆမိူင်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ်လႅၼ်ႊတီႈၶွင်မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်း ၵွပ်ႈႁူဝ်ဢႃႇလူးတႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မႄႈလွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႄႈလွၼ်ႇ (, Mye Lun, မြဲလွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ငႅတ်ႉတၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈငႅတ်ႉတၢႆႉ  (ငှက်သိုက်ရွာ၊ Hngetthaik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႅတ်ႉတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192579 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႅတ်ႉတၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 520 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 584 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1104 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
397
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:397
ႁူၺ်ႈၽႃ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၽႃ (, Hoi Phaa, ဟွေဖာ (ဟမ်ဘာ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1991
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1990 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပီႇၸီႇ 226
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 226 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 220
ၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး
ထႅတ်ႉယႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈထႅတ်ႉယႃႇၵူင်း  (ထက်ယာကုန်းရွာ၊ Htetyarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192488 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2187 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2738 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4925 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၸုၼ်ႇ 11
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (11) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (162) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (163))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (203) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၽႃႇသႃႇမွၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ
မဵၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမဵၵ်ႉၵူင်း  (မိတ်ကုန်းရွာ, Meikkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194065 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2429 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2892 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5321 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ (မော်လမြိုင်မြို့နယ်), (Mawlamyine Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၼၼ်ႉၶႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
မဵၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
မေႃႇလမႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼတ်ႉၽဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
မျႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မျႃႉၵူင်း (မြကုန်းရွာ, Myakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189977 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3332 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3516 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1821 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပေႃးထိပႅၵ်ႉၶိယ(37)ပႃး
ပေႃးတႆးတေႃႇတႆးတဵၵ်းတဵင်တႆးတိၵ်းတိၵ်းတႄႉ တႆးတိုၼ်းတေတူၵ်းတႅမ်ႇတိၵ်းတိၵ်း၊
ပေႃးတႆးတေႃးတႆးတိုတ်ႉတၢႆးတႆးတိၵ်းတိၵ်းတႄႉ တႆးတိုၼ်းတေတိူဝ်းတွၼ်းတိၵ်းတိၵ်းတႄႉယဝိႉၼေႃး။
တဝႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတဝႃး  (ဒဝါးရွာ၊ Dawar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတဝႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192927 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတဝႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 464 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 636 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1100 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢေးလႃႉယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢေးလႃႉယူဝ်း  (အေးလှရိုးရွာ၊ Ayehlayoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192167 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢူၵ်ႉပလိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉပလိၼ်ႇ  (အုပ်ပလင်ရွာ, Okepalin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194450 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1017 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1176 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2193 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ငူၺ်ႇသွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းငူၺ်ႇသွင်ႇ (ငွေဆောင်မြို့ ; Ngwesaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီး ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇငူၺ်ႇသွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယေႇၸၵျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်ႉဝႆႉ
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်း တီႈၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇၼႆ့ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ
ၵလူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵလူင်ႇ  (ကလုံရွာ, Kalon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၶိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190939 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၶိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1136 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1251 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
လႄႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီး  (လယ်ကြီးရွာ, Lelgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194078 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႄႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 663 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 807 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၸုၼ်ႇ 12
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (12) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (163) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (164))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (202) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (လွႆတင်ႈ)
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (လွႆတင်ႈ) (, Wan Mai (Loi Tan), ဝမ်မိုင် (လွိုင်တန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇတေႃး  (ကုက္ကိုတောရွာ, Kokekotaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193731 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
396
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
396
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
842
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
396
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
842
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
396
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
842
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
396
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
842
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
396
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
842
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
396
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:396
မျူဝ်ႉတႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႃႇၵူင်း  (မြို့သာကုန်းရွာ, Myotharkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႇၵိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189768 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႇၵိၼ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4411 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4280 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8691 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
842
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျူဝ်ႉတႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
842
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:842
တၢၼ်ႇ (ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇ (ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ)  (သံ (အရှေ့)ရွာ, Than(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190620 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3806 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4035 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7841 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
တီႇယေးၵူဝ်း မႃရႃတူဝ်ၼႃႇ
တီႇယေးၵူဝ်း မႃရႃတူဝ်ၼႃႇ (1960 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 302020 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 25) ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်၊ ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပုၼ်ၽွၼ်း ၶူးလၢႆး မႃးတီႈ ၵလၢပ်ႉမၢၵ်ႇၼင် လႄႈ ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႉ ၽၢႆႇမၢၵ်ႇၼင်၊ ၽူႈထတ်းသၢင်ၶဝ်၊ ၽူႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်မႃး မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း၊ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉလဵၼ်ႈယူႇယၢမ်းလဵဝ် လႄႈ ၽူႈပၼ်ႁႅင်းမၢၵ်ႇၼင်ၶဝ် မၵ်းမၢႆမၼ်းဝႃႈ ၼႂ်း တူင်ႇဝိူင်းမၢၵ်ႇၼင် မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင် ၵတ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။   Other opinions about Maradona as the greatest player can be found at:  - "Camacho: Maradona was, is and always will be the best in the world". marca.com, 12 March 2014. – "Ruud Gullit: Diego Maradona is the best ever in my opinion". goal.com, 29 July 2012. – "Lionel Messi: Diego Maradona is the greatest of all-time". SoccerAnchor, 7 September 2011. – "Rummenigge: Maradona better than Pele". The Times of India, 12 November 2008 – "Paolo Maldini: Maradona best ever, Ronaldo close second" Paolo Maldini fan page, 21 July 2008. – "Gary Lineker: Diego has been the best player without a doubt, better than Pele". givemesport - "Hector Enrique: Messi will never surpass Maradona" goal.com, 3 March 2014. - "Wayne Rooney: Diego Maradona is the greatest player ever" SoccerBlog, 25 March 2006. – "Glenn Hoddle: Diego Maradona is the greatest player of all time". SoccerBible, 22 July 2010. – "Ryan Giggs: Maradona is the best of all time". tribalfootball, 11 October 2011. – "Rio Ferdinand: In my eyes Maradona is the best footballer ever". fifa.com, 7 November 2008. – "Mario Kempes: Maradona is absolutely the best". ESPN soccernet, 18 April 2005. [http://timesofindia.indiatimes.com/interviews/Maradona-greatest-footballer-destroyed-opposition-alone-Luca-Caioli/articleshow/34390277.cms? - "Luca Caioli: Maradona greatest footballer"]. Times of India, 30 April 2014. – "Aguero: It is disrespectful to compare me to Maradona". Mirro Football, 20 November 2011. – "Frank McGarvey: Diego Maradona was world's best player". Daily Record, 30 October 2008. – "Gordon Smith: Maradona was the best player I ever saw play the game". Daily Record, 30 October 2008. – "Trevor Edwards: Maradona is best" Central Telegraph, 11 April 2012. – "Maradona’s still number one". The Sun, 29 April 2011. – "Considered by many as the greatest football player to have ever walked the face of the earth". FIFA.com – Sir Alf Ramsey: "Pele had nearly everything. Maradona has everything. He works harder, does more and is more skillful". Hindustan Times, 5 May 2004. မၼ်းလႄႈ ပီႇလီႇ ၵေႃႉပဵၼ် ၶုၼ်မၢၵ်ႇၼင်ပရႃႇၸီး ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇမၼ်းမၢႆပဵၼ် ၵူၼ်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်ၶႅမ်ႉသုတ်း တႃႇ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ႁင်း ငဝ်ႈငုၼ်း မၢၵ်ႇၼင်ၵမ်ႇၽႃႇ ၾီႇၾႃႇယဝ်ႉ။
မႃရႃတူဝ်ၼႃႇၼႆ့ လွင်ႈမုင်ႈႁၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမၢၵ်ႇၼင်၊ လူင်လတ်းသူင်ႇ၊ လွင်ႈၵုမ်းၵမ်မၢၵ်ႇၼင် လႄႈ လွင်ႈလႅတ်းလႅၼ်ႇၽၢႆႇလိင်ႉလိမ်ႇမၼ်းလႄႈ တင်းတူဝ်ၶိင်းဢွၼ်ႇမၼ်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁႂ်ႈၵႅၼ်ၵၢင်ႁႅင်းၸၼ်လိၼ်တႅမ်ႇ (centre of gravity) သေ မၼ်းတိူဝ်းၵုမ်းၵၼ်လဵၼ်ႈလီလႆႈသေ ၵူၼ်းလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်တၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းမၼ်းတႄႉ ၽွင်းမၼ်းၸၼ်မၢၵ်ႇၼင်သေလႅၼ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈ လိင်ႉလိမ်ႇ ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၶႄႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမီးယူႇၼႂ်းပၢင် လႄႈ လွင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်မၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းမီးၽွၼ်းလူင်လၢင်ၼိူဝ် လွင်ႈလဵၼ်ႈလႆႈၵူႈထၢၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၸုမ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸုမ်းထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၼႆႉ မေႃၽင်ၸႂ်ဝႆႉ ၼိူဝ်မၼ်းၵေႃႉလဵဝ်သေ လဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေမီး လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈလႆႈသေဢမ်ႇၵႃး မီးပႃးလွင်ႈမုင်ႈႁၼ် တႃႇသႂၢင်းၵူဝ်းလႄႈ မၼ်းၵတ်ႉလႅၼ်ႇပႃး ၽၢႆႇပိတ်ႇမၢၵ်ႇၼင်လူတ်ႈယဝ်ႉ။ မႃရႃတူဝ်ၼႃႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်းၸိူင်ႉၼင်ႇၼၼ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈပႅင်းမၼ်းဝႃႈ "El Pibe de Oro" (ၸၢႆးသီၶမ်း) ၼႆသေ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽွင်းဢႃႇယုမၼ်းလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼင်ႇၼၼ်ႉ ၵိုၵ်းတင်းမၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၸွမ်း ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃးသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉပွႆးလဵၼ်း မီးမႃး (91) ပွႆးသေ သႂၢင်းလႆႈၵူဝ်း (34) ၵူဝ်းျဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1986 တီႈ ပွႆးမၢၵ်ႇၼင်ၵွၵ်းသူးၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမႃး တီႈ မႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်းသေၵေႃႈ လႆႈလဵၼ်ႈမႃးသေ တီႈပွႆးႁိမ်တီႈၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ ၸုမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်းသေၵေႃႈ လႆႈသူးမၢၵ်ႇၼင်ၶမ်းၾီႇၾႃႇမႃးယဝ်ႉ။ တီးပွႆးၵွၵ်းသူးၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ပွႆးဢၼ်လႆႈထူပ်းၵၼ်တင်း ဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢွင်ႇပႄႉတင်း 2-1 သေ တင်းသွင်ၵူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႉသႂၢင်းပၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵူဝ်းသွင်ၵူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေ ပေႃးၵိုၵ်းပိုၼ်းမၢၵ်ႇၼင်မႃးယဝ်ႉ။ ၵူဝ်းထိၼိုင်ႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵူဝ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႃႈ မိုဝ်းၶမ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ဢဝ်မိုဝ်းသေပၢႆယဝ်ႉ သႂၢင်းၵူဝ်းမႃးသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇပၼ် တၢင်းၽိတ်းသေ တႃႇထႅင်ႈၵူဝ်းၼိုင်ႈတႄႉ လုၵ်ႉတီႈတၢင်းၵႆႇ 60 m သေ ၸၼ်မႃးယဝ်ႉ လႆႈလိင်ႉလိမ် ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၶႄႉမၼ်း ႁႃႈၵေႃႉသေၵေႃႈ သႂၢင်းၵူဝ်းဢဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် တီႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၾီႇၾႃႇ မိူဝ်ႈပီ 2002 ၼၼ်ႉသေ ၵူဝ်းထိသွင်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် "ၵူဝ်းၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ" မႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2008 ၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶူးလၢႆး တီႈ ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃးယဝ်ႉ။ ပီ 2010 ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၵွၵ်းသူးၵမ်ႇၽႃႇ ဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း မႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈယိပ်းၵမ် ဢလၢပ်ႉယူႇဢေႇဢီးမႃးသေ မေႇ 2018 ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ တၢႆႇၼမူဝ်ႇပရႅတ်ႉသ် တီႈ ၵလၢပ်ႉပႄႇလႃႇရုတ်ႈ မႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ႁဵၼ်းၶူးလၢႆးမႃးတီႈ ၵလၢပ်ႉမႅၵ်ႇသီႇၵူဝ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈသေ တႄႇဢဝ် 2019 တေႃႇပေႃးသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ၼႆႉ ႁဵတ်းၶူးလၢႆး Gimnasia de La Plata တီႈ ၵလၢပ်ႉ ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃး မႃးယဝ်ႉ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇ
မိူဝ်ႈ ပီ 2020၊ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2 ၼၼ်ႉ မႃရႃတူဝ်ၼႃႇ ၼႆႉ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းပၢႆးယူႇလီၸႂ်သေၵေႃႈ လႆႈဢဝ်တၢင်ႇႁူင်းယႃ "လႃ ပလႃတႃ" မႃးယဝ်ႉ။ ဝၼ်းထိ 3 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ် လွင်ႈၽႃႇတတ်း တွၼ်ႈတႃႇ ယူတ်းယႃ subdural hematoma ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈႁူဝ်ႈ တီႈၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမေႃယႃၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈမၵ်းမၢႆပဵၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ၽၢႆႇၼႂ်းၼႆလႄႈ လႆႈလူင်းႁူင်းယႃမႃး မိူဝ်ႈ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 12 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2020၊ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 25ၼၼ်ႉ မႃရႃတူဝ်ၼႃႇၼႆႉ ၽွင်းဢႃႇယု လႆႈ (60) ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်သေၵေႃႈ လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇတီႈ ႁိူၼ်းမၼ်း ဢၼ်မီးတီး ဝဵင်းတီးၵရႄႇ၊ ထုင်ႉပူၺ်းၼူဝ်ႉသ်သေးရႄႉသ် (Tigre, Buenos Aires) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃး လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝၼ်းမွင်ၸႂ်ၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇသၢမ်ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၸုၼ်ႇ 13
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (13) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (164) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (165))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (201) ဝၼ်း။
ꩡေႇၻဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၼႂႃးတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၼႂႃးတပ်ႉ  (နွားတပ်ရွာ၊ Nwartat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192586 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 176 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 342 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၼမ်ႉသပေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသပေႇ (, Nam Sa Pae, နမ့်စပေ (ထိတဖြေ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
395
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:395
ၺွင်ႇမျိၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇမျိၼ်ႉ  (ညောင်မြင့်ရွာ, Nyaungmyint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194067 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2429 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2892 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5321 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ယေႇၸၵျူဝ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇ (ရေစကြိုမြို့ ; Yesagyo) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း (ၼမ်ႉၶျိတ်းတႂိၼ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းယေႇၵျူဝ်ႇၼႆႉ မီး 384 လွၵ်းလၵ်းသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇ ၶဝ်ႈပႃး 98 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းယေႇၸၵျူဝ်ႇၼႆႉ ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵပ်းသိုပ်ႇဝႆႉတင်း ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ယၢၼ် 26 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းသၢႆၼမ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းသေ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉထၢၼ်ယေႇၸၵျူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵုၼ်ႇသိၼ်လိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
841
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ယေႇၸၵျူဝ်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
841
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:841
ၼွင်ပီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ပီႇ (, Nawng Pi, နောင်ပီ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၶျွင်းၶျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၶျႃး  (ချောင်းချားရွာ၊ Chaungchar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191845 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2320 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3137 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
သၶႁ
ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၸိုဝ်ႈမၼ်း မိူဝ်လဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးၸၢမ်ႇၺူဝ်ႇ၊ ဢူႈမၼ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ လုင်းမူးလိင်ႇ မႄႈၸ​ိုဝ်ႈ ပႃႈလွႆၽွင်၊ မၼ်းၸၢႆးၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈမၢင်းသႅင်၊ ဢိူင်ႇမၢင်းသႅင် မိူင်းလိူၼ်း (ဝၼ်းဢွၵ်ႇၶူင်း) မိူဝ်ႈ 7.11.1952။ မၼ်းၸၢႆးလႆႈမႃႈၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင်တီႈ ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းသေ ယူႇၽႅဝ်ၸၼ်ႉသိပ်း။ မၼ်းၸၢႆး ပဵၼ်ၵူၼ်း ၸႂ်သိုဝ်ႈ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇ။ မီးၼမ်ႇၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပဵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်း၊ မၼ်းဢမ်ႇၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇသေပွၵ်ႈ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် လႆႈၼုင်ႈ ၽႃႈတူင်ႇၶဵဝ် သိၼ်ႈၶဵဝ် ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၵူႈၵေႃႉသေတႃႉ မၼ်းၸၢႆးတႄႉ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၶဵဝ် ယဵပ်ႉႁဵတ်း ၵူၼ်တႆးသေ ၼုင်ႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။
သၶႁ ဝႃႈပွင်ႇသင်
မွၵ်ႈ 1971 မၼ်းၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆး လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းလႄႈ ၸင်ႇသႂ်ႇၸိုဝ်ႈပၢႆၵမ်ဝႃႈ သႅင်ၶဝ်ႈႁႅင်ႈ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်မႃးသေ ၸင်မီးမႃး ၸိုဝ်ႈပၢႆၵမ်လပ်ႉလပ်ႉတင်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၊ သိူဝ်လႅင်ၶိူဝ်း၊ သူမ်ႈၶူမ်ႁိုၼ်း၊ သၶႁ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၼမ်တႄႉပဵၼ် သၶႁ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း။
သၶႁ လႄႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
တႄႇ 1972-2011 သၶႁ ႁဵတ်းၵၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼမ်လိူဝ်သေၵၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်လႄႈ ၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း တႄႉတႄႉ။ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွမ်း လၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း တင်းၼမ်။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁဵတ်းၵၢၼ် တႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA ပႃႈတႂ်ႈ ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ ယွင်ႈႁူၺ်ႇသေ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ။ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉ (1) လိူတ်ႈႁၢၼ်ၼွင်းၶူင်း (2) ပိုတ်ႇပၢင်ႇ ပဵၼ်ပပ်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း တင်းသွင်ပပ်ႉသေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈမိူင်းထႆး။
1982-2007 ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း SURA, MTA လႆႈၸွႆႈထ​ႅမ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပပ်ႉလိၵ်ႈ-
သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
သၶႁ ႁွင်ႉ ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းပဵၼ် မၢၵ်ႇႁႅင်းတပ်း "တပ်းၶႅၼ်ႇသႃႇ" သေ သဵင်ႈၸူဝ်ႈ သုတ်းပၢၼ် တမ်ႈတီႈ ႁူင်းယႃသူၼ်တွၵ်ႇ ဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး မိူဝ်ႈ 15.9.2011 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်းႁၼ်ထိုင် သၶႁ
တႄႇႁၢၵ်ႈငဝ်ႈ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ႁဵတ်းလင်ၶႃးမုင်းႁိူၼ်း ဢဝ်ၼင်လိၼ်ႁဵတ်းၽႃႈသိူဝ်ႇ ၼုၵ်းၵိူဝ်ႇ ၵူဝ်ႈ ဢၢႆႁိုၼ်ႇၵၢၼ်ႉယၢမ်းမဵၼ် မူၵ်းထိူၼ်ႇယုမ်းၶိူဝ်းၵႄႈၵၢင်ၽူႈၶဵၼ်မႃး ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးသေ ၵိုၵ်းယူႇၼႂ်းတပ်ႉ သိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA ၊ လိုၼ်းသုတ်းတေႃႇထိုင်ၶုၼ်သႃႇဢွၼ်ၸုမ်းၸိူဝ်းၵႂႃႇဝၢင်းၶိူင်ႈပၼ်မၢၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢႆးသႅင် ၸိုၼ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းၵူမ်ႈႁူဝ်သုၵ်ႉၼွမ်းႁွမ်းပႆၸွမ်းၶုၼ်သႃႇ ၵႂႃႇမူၵ်းသွၼ်ႉၸၢမ်ႇပူၺ်ႈတႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းၽႃႇတိၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ယုၵ်ႉတိၼ်ယၢင်ႈသွင်ႉၸွမ်း ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၶဝ်ႈမိူင်းထႆး၊ ပၵ်းလၵ်းသိုပ်ႇသၢၼ်ၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇ ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈမိုဝ်းၽႂ်ၵုမ်းၵမ်သေ သိုပ်ႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၵွၼ်းၶေႃ“တႅမ်ႈၾၢၵ်ႇတၢင်တူဝ်-ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း”။
တႆးလူင်ႁဝ်းလူး ၵႂၢမ်းပီႈၵႂၢမ်းၼွင်ႉ လၢႆပွတ်းလၢႆတွၼ်ႈ လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆမိူင်း ဢၼ်ႁဝ်းဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼႆၼၼ်ႉ ၸိုင်ႁဝ်းဢမ်ႇပွင်ႇၵႂၢမ်းၵၼ် (ၵွပ်ႈၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထွႆႈၵႂၢမ်းမႂ်ႇတိၵ်းတိၵ်း) တႆးဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈတေႃႇၵၼ်၊ ဢၼ်မီးယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း တေႃႈၼင်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆးၵူၺ်းၵေႃႈ လႆႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်းတေႃႇ ထႆး (ၵႅၼ်ႇပေႉလီဢၢႆယွၼ်ႉတႆး)။
ဢိင်ဢဝ်ၶေႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်းသေ ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ ဝူၼ်ႉၶူၼ်ႉသွၵ်ႈႁႃ ၵွၵ်းငၢၵ်ႈဢဝ်ဢွၵ်ႇ ထွႆႈၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ လိၵ်ႈလူင် တႆးၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႂ်းတူင်ႇလိုမ်ၸိုင်ႈ လၢၼ်ႉၼႃး လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၶူၼ်းၶဝ်း လိူၵ်ႈသႆႉ ဝႆႉၼၵ်းဝႆႉလိုၵ်ႉ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးသေ ၸိုၼ်ႇလၢတ်ႈ ၸိုၼ်ႇတႅမ်ႈ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၵွၼ်းၶေႃ (ဢၼ်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈၵႂႃႇ) ၼႂ်းၶၢဝ်ႇ ဝႅပ်ႉသႆႉမိူင်းလွႆ လႄႈလၢႆလၢႆတီႈမႃး၊ ၺႃးထူပ်းတၢင်းပွင်ႉ လၢႆၸဝ်ႈလၢႆၽူႈၸီႉၼႄးၵမ်ႈၼမ် တူၼ်းသဵင်(ႊ) ။
တူၼ်းသဵင်ယၵ်းၶိုၼ်ႈ (ႊ) ၼႆႉၵွပ်ႈတႆးတႂ်ႈတင်းၼမ် ဢမ်ႇမေႃဢွၵ်ႇသဵင်လႆႈလႄႈ ဝႆႉပဵၼ်သဵင်တၢင်ႇၶိူဝ်းၵူၺ်း။ ယၵ်းၶိုၼ်ႈ(ႊ) ၼႆႉဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်း (မီးၵႂၢမ်းမၢႆ) ၵွပ်ႈဢမ်ႇမေႃဢွၵ်ႇသဵင်မၼ်းလႄႈ ယူႇတီႈၵူၼ်းဢၢၼ်ႇ ၶႂ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ “တႃႉလၢႆး လႃးမႃႉ” ၼႆၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ်ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈ -“တႃႉလၢႆး ၵၼ် တင်း လႃး မႃႉ”။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တေတႅမ်ႈဝႃႈ-ၻႃႊလႆႊလႃႊမႃႊ”ၼႆၵူၺ်း။ ဢၼ်သဵင်မၢၼ်ႈဢွၵ်ႇ ပဵၼ်သဵင်ယၵ်း(ႇ) ၸိူင်ႉ ၼင်ႇ “ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ” ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ တေတႅမ်ႈဝႃႈ - ၶွမ်ႊပိဝ်းတိူဝ်ႊ ၼႆၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် သဵင်ယၵ်းၶိုၼ်ႈ ၸိူဝ်းၸႂ်ႉ ယူႇၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼၼ်ႉ သဵင်ယၢၵ်းၶိုၼ်ႈ(ႊ) ၼႆႉတိုၼ်းဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇ ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆး။
ၸဵမ်ဢဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ မၼ်းၸၢႆးလႆႈၶတ်းၸႂ် ၸႅၵ်ႇငၢၵ်ႇလၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၼႄ လွၼ်ႉပွင်ႇသဵင်လႄႈ ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးႁူမ်ႈတင်း လၢႆးတႅမ်ႈႁႂ်ႈၸႅင်းလႅင်းသေတႃႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ထၢင်ႇဝႃႈ ၸႂ်ႉထွႆႈၵႂၢမ်း (ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆး) ။ ထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းမိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆး(ၵူၺ်းၵႃႈမိူဝ်ႈလဵဝ် ၽႃႇလေႃးပႃးၵႂၢမ်းထႆးၼမ်) မိူင်းထႆးပွတ်းႁွင်ႇ (လၢၼ်ႉၼႃး) ၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ်မိူင်းႁင်းၶေႃ ဝၢႆးၼၼ်ႉၸင်ႇၶိုၼ်ႈၵပ်းမိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး။ ၵႂၢမ်းထႆးၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းထႆးပွတ်းၵၢင်ၵူၺ်း။ မိူင်းၵဵင်းမႆႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ယၢမ်ႈတူၵ်းပဵၼ် တႂ်ႈမိူင်းၶီႈၶႃႈမၢၼ်ႈ 200 ပၢၵ်ႇပီၵေႃႈ ၽွင်းၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈပေႉသိုၵ်းသေ ၵိၼ်မိူင်းၵူၺ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢူမ်ဢိုၼ် ၵိၼ်ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း။
ထိုင်မႃး ပၢၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈသွင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈတူၵ်းပဵၼ်ၶီႈၶႃႈၽႂ်လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈ ဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႆးလူင်သမ်ႉ ဢွၼ်တၢင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈပဵၼ်မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃၵေႃႈ လႆႈတိုၵ်းလႆႈၾၼ်းၵၼ် တင်း မၢၼ်ႈ ၵဝ်ပေႉမႂ်း မႂ်းပေႉၵဝ်၊ မိူဝ်ႈလီၵၼ်ၵေႃႈ တိတ်းတေႃႇၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်ၵေႃႈ တႆးၵႂႃႇႁဵၼ်းမိူင်း မၢၼ်ႈ။ ဝၢႆးဢင်းၵိတ်း ႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ်လႆႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းတႆးၵေႃႈ တူၵ်းပဵၼ်မိူင်းတႂ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈဢင်းၵိတ်း၊ ဝၢႆးဢင်းၵိတ်း ပၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃမိူင်းမၢၼ်ႈ တႆးၵေႃႈထၢင်ႇဝႃႈ မၢၼ်ႈလႆႈၼိုင်ႈပျႃး တႆးတေလႆႈၼိုင်ႈပျႃးၼႆသေ ႁူမ်ႈဢဝ် လွတ်ႈလႅဝ်း ၵွၼ်းၶေႃၸွမ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ထုၵ်ႇလွၵ်ႇလႅၼ် ၸႂ်ႉဢမ်းၼၢၸ်ႈ ႁုပ်ႈယိုတ်းဢဝ် မိူင်းတႆးပဵၼ်မိူင်းၶီႈၶႃႈၵႂႃႇသေ ဢူမ်ႇဢိုၼ်ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးႁၢႆၵႂႃႇ။ ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼိုင်ႈၶေႃႈၵေႃႈ ပႃးထွႆႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၸွမ်း။
ဢၼ်ႁဝ်းယွင်းယေႃးလႄႈသေလၢႆ ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင် ပေႃးယွင်ႈယေႃး လၢႆးႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပႅတ်ႈဝၢင်း လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ ထုၵ်ႇလီႈယၢင်ႈႁဵတ်းၸွမ်း ၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢၼ် ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်မၼ်းၸၢႆး ႁဵတ်းပႆႇယဝ်ႉပႆႇတူဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ၼႃႈလိၵ်ႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉပၢင်လူင်
ပူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပူဝ်ႇၵူင်း  (ဗိုလ်ကုန်းရွာ၊ Bokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192485 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2187 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2738 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4925 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း  (အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ, Okeshitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194447 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1017 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1176 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2193 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝႄးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝႄးၵျီး (ဝဲကြီးရွာ, Weagyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189976 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းယႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3332 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3516 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1821 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၸုၼ်ႇ 14
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (14) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (165) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (166))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (200) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ပၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်း  (ပန်းရွာ၊ Pan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192158 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
တလိၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸပႄႇၵူင်း
ဝၢၼ်ႈတလိၼ်းၵူင်း  (တလင်းကုန်းရွာ၊ Talinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸပႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192825 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸပႄႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1357 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1554 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2911 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇငူၺ်ႇသွင်ႇ
ငူၺ်ႇသွင်ႇ (ငွေဆောင် ; Ngwesaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇဢွင်ႈတီႈလိုဝ်ႈသဝ်း ဢၼ်မီးဝႆႉၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ ၵႆယၢၼ် 48 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ တီႈ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ၸွမ်းၶၢဝ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ႁိုင် 5 ၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈလိုဝ်ႈသဝ်းငူၺ်ႇသွင်ႇၼႆႉ ပိုတ်ႇမိူဝ်ႈ ပီ 2000 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၸႃႇဢဝ် ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၶျွင်းတႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၼၼ်ႉတႄႉ တိုၵ်ႉမႂ်ႇသႂ်လီယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶွင်းတေႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶွင်းတေႃးၵူင်း  (ခေါင်းတောကုန်းရွာ, Khaungtawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၿျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194268 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႄႇၿျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 838 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1855 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ/sandbox
'''ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး ႁပ်ႉတွၼ်ႈယူႇဢေႃႈ။ ၼႆႉပဵၼ် ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၶဝ်ႈတူၺ်းလႆႈ၊ တႅမ်ႈလႆႈ၊ ထတ်းလႆႈ။ ယၢမ်းၼႆႉ ပွင်ႈၵႂၢမ်း လိၵ်ႈတႆး မီး Special:Statistics ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
ၶွင်းတေႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ/sandbox
<ul id="mp-portals"> <li>ပၢႆးမွၼ်း</li> <li class="portal-vmid">ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်</li> <li class="portal-vbot">ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း</li> <li class="portal-hmid">ပၢႆးပိုၼ်း</li> <li class="portal-hmid portal-vmid">ပၢႆးၼပ့်</li> <li class="portal-hmid portal-vbot">ပၢႆးသၢႆႊ</li> <li class="portal-hright">တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း</li> <li class="portal-hright portal-vmid">ပၢႆးၸၢင်ႈ</li> <li class="portal-hright portal-vbot">ၵူႈၽၢႆႇၵူႈပၢႆး</li> </ul>
<h2 id="mp-other" class="mp-h2">လမ်းၼႂ်း <h2 id="mp-sister" class="mp-h2">ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ တၢင်ႇၸိူဝ်း <h2 id="mp-lang" class="mp-h2">ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး
မျူဝ်ႉတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႂိၼ်း  (မြို့တွင်းရွာ, Myotwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၶိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190938 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၶိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1136 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1251 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တမႃႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတမႃႇပိၼ်ႇ  (တမာပင်ရွာ, Tamarpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193728 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
394
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:394
မၢႆႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈမၢႆႇၵူင်း  (မိုင်ကုန်းရွာ, Maingkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႇၵိၼ်းတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189767 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႇၵိၼ်းတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4411 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4280 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8691 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မၢၵ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇ (ဢွၵ်ႇ) (, Waan Maak (East), ဝမ်မတ် (ဗန်းမတ်)(အရှေ့)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၸုၼ်ႇ 15
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (15) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (166) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (167))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (199) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ (, Nam Maw Sum, နမ့်မော်ဆွမ့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လုၵ်းမၢၵ်ႇဢူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းမၢၵ်ႇဢူဝ်း (, Loke Me Oe, လုပ်မဲအိုး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မျေႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမျေႇၼီႇ  (မြေနီရွာ၊ Myayni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192484 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၼီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2187 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2738 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4925 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
840
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:840
393
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:393
ပႂႅတ်ႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပႂႅတ်ႉတွင်ႇ  (ဘွက်တောင်ရွာ၊ Bwettaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192584 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတႂိၼ်းၵျွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 176 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 342 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း