cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ႁေႃၶမ်းတႆး မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၽႃႉ
ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈပီႊ  1530   ၼၼ်ႉ  မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ  လႆႈၼွၼ်းၽေး ၵႂႃႇလႄႈ   လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း   တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး  ဢၼ်ဢႃႇယူႉ   တိုၵ်ႉလႆႈ  15  ၶူပ်ႇၵွၺ်း  ၶိုၼ်ႈပိၼ်ၶုၼ်ယူႇယဝ်ႉ ။  ၽွင်းၼၼ်ႉ   ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းပဵၼ်  သျိၼ်ႇယႄးထုတ်ႉ ယဝ်ႉ။  ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးၶိုၼ်းၵူပ်ႉၵူႈတင်ႈ တၶိၼ်ႇၵျီး  ဢၼ်ပဵၼ် ပီႈသၢဝ်  တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး သေၶိုၼ်ႈႁဵတ်းပီႈၶူၺ်  တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး လႄႈ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပယိတ်ႉၼွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ ။  ၽိူဝ်တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ၺႃးၶႃႈႁႅမ်ႇတၢႆ  တီႈတႂ်ႈမိုဝ်း ၽွင်းမိူင်း  ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မွၼ်း လႄႈ  လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ ။  ဝၢႆးသေၼၼ်ႉယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း  မိၼ်းယႄးသီႇႁႃႉတူႇ  မႃးပုတ်ႈ  တီႈဢွင်ႈ ပေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။  ၵူၺ်းၵႃႊ  ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်းလႄႈ   ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ  1550   ၼၼ်ႉ  ၽွင်းမိူင်းတင်းလၢႆ  ယုၵ်ႉယွင်ႈ ပယိတ်ႉၼွင်ႇ   ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်တွင်ႇငူႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။  ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ  1553  ၼၼ်ႉ  ပယိတ်ႉၼွင်ႇ  ၶၢႆႉႁေႃၵႂႃႇပူၵ်းတင်ႈတီႈ ႁင်းသႃႇဝတီႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉၸဝ်ႈ ပယိတ်ႉၼွင်ႇလႆႈ 66 ပီႊ 1581 ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၼွၼ်းၽေႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မိူင်းပျီႇ ဢမ်ႇၼၼ်တႆးႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ တႃႈပူင်ႈ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ တႃႈပူင်ႈ ၶၢမ်ႈၼမ်ႉၵဵဝ်  ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ   1242   ၸဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ  သီႇႁႃႉတူႇ  ဢၼ်ဢွၺ်ႇ ယႃႈၵွင်ႉ ပေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ    တၢႆၼၼ်ႉ  လူင်းႁဵတ်းၶုၼ်လႄႈ မိူင်းပျီႇလႆႈမီးၶုၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းငမ်းမိူင်း ပျီႇ ၼႆႉတေႉၵေႃႈပဵၼ်  သီႇႁႃႉတူႇ  (လုၵ်ႈ ၼႃႇရႃႉပတီႉ AD 1242-1284)  ၊ ၵျႃႉၸႂႃႇ ( ၼွင်ႉသီႇႁႃႉတူႇ AD 1284-1323)  ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ  1323  တေႃႇထိုင်  1445  ၼၼ်ႉတႄႉ  မိူင်းပျီႇ  ၼႆႉလႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇ တႂ်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉယူႇယဝ်ႉ။  ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပၢၼ်  မိၼ်းၵျီးၸႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၶူၺ်  ၼႃႇရႃႇပတီႉၼၼ်ႉ  လႆႈၽွင်းငမ်းမိူဝ်ႈပီႊ  AD 1445  တေႃႇထိုင်  1482 သေ မိူဝ်ႈ AD  1482 တေႃႇထိုင် 1526 ၼၼ်ႉတႄႉ သတူဝ်းမင်း   ၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်ႉ  မိၼ်းၵျီးၸႂႃႇ  ၵေႃႉပိူင်ႇငမ်းမိူင်းပျီႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ AD 1532-1538 ပဵၼ်  ၼႃႇရႃႉပတီႉ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈပယိၼ်ႇထူၺ်းၵေႃႉယႂ်ႇ၊  AD 1538-1542  ပဵၼ် မိၼ်းၶွင်လုၵ်ႈပယိၼ်ႇထူၺ်းၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၽွင်းငမ်းမိူင်းပျီႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းပျီႇၼႆႉ မိူဝ်ႈ AD 1542 ၼၼ်ႉလႆႈလူႉပင်းၵႂႃႇ ယွၼ်ႉ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး တွင်ႇငူႇၶဝ်ႈတိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆႉတင်း   ၶုၼ်မိူင်းပျီႇ    သတူဝ်းမင်းၸဝ်ႈ    သေၵႆႉတိုၵ်းၵၼ်တင်း    ၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉ  ၼႃႇရႃႉပတီႉ ႁေႃၵႅဝ်ႈ  သေ ၶုၼ်တွင်ႇငူႇ မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ သမ်ႉၵႆႉတိုၵ်းၵၼ်တင်း မိူင်းပျီႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းယၢင်း လႄႈ. မိူင်းပျီႇ    သမ်ႉပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆ့လႄႈ မိူင်းယင်းလႄႈ    တွင်ႇငူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၺႃးၵၼ်မႃး။     မိူင်းဢႃႇဝႃႉ    သမ်ႉပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆႉတင်း  သီႇပေႃႈ ၊ သႅၼ်ဝီ ၊ မိူင်းမိတ်ႈ ၊ မိူင်းၼၢႆး၊ ၺွင်ႁူၺ်ႈ လႄႈ ၵႆႉလႆႈၸွၺ်ႈ  ဢႃႇဝႃႉ တိုၵ်းသိုၵ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ  1522  ၼၼ်ႉ မိူင်းယၢင်း လႄႈ ဢႃႇဝႃႉ တိုၵ်းၵၼ်လႄႈ မိူင်းပျီႇၸွၺ်ႈ မိူင်းယၢင်းတိုၵ်း ဢႃႇဝႃႉ သေ   မိူင်းယၢင်း   ၶိုၼ်းလွမ်ႉဝႅတ်ႉတိုၵ်း  ၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ  သေ   မိူင်းပျီႇသမ်ႉ   လွမ်ႉဝႅတ်ႉတိုၵ်ၼႃႈဝၼ်းၸၢၼ်း  မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉ ယွၼ်းႁ်ႂႈၸွၺ်ႈလႄႈ   ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႈ   ၶိုၼ်းပွၺ်ႇ  လုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ  ၶုၼ်မိူင်းဢွၼ်ႇ  ဢွၼ်တပ်ႉၸၢင်ႉ 60 ၊ တပ်ႉမႃႉ 1000  လႄႈသိုၵ်း  4000 သေလူင်းၸွၺ်ႈ ဢႃႇဝႃႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ သိုၵ်းသီႇပေႃႈ ဢမ်ႇတိုၵ်းတပ်ႉမိူင်းယၢင်းသေ ပူၼ်ႉလူင်းတိုၵ်းတပ်ႉ မိူင်းပျီႇမႃးယဝ်ႉ။
ၾၢႆႇၼိူင်ႈၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႈ  တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး  ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း ဝႃႈ  " ယၢမ်းလဵဝ်ၸဝ်ႈပီႈ ႁဝ်းလႄႈ  ဢႃႇဝႃႉ တိုၵ်းဢၼ်ယူႇၼႆ့ ၵဝ်ၶႃႈပဵၼ် ဢူၺ်းလီဢႃႇဝႃႉဝႆႉလႄႈ လႆႈၸွၺ်ႈၶဝ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈပီႈလႄႈႁဝ်ႈၶႃႈသမ်ႉပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈတိုၵ်းၵၼ်ၶႃႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ႁဝ်းပီႈၼွင်ႉတေ ဢမ်ႇလႆႈတိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပီႈႁဝ်းဝူၼ်ႉပၼ်သေၵမ်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၸဝ်ႈလူင်ႁပ်ႉလႆႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈထွၺ်ႈမိူဝ်းၵမ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။ဝၢႆးလိုၼ်းၼၼ်ႉသွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ 1524 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ဢွၼ်သိုၵ်းၶိုၼ်ႈတိုၵ်း မိူင်းယၢင်းလႄႈ ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းတူဝ်တၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး  ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႈဝႃႈ  "မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသွင်ပီႊၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼွင်ႉ သူင်ႇလိၵ်ႈမႃးဝႃႈ  တႆးတေႃႇတႆး ဢမ်ႇၵိုင်ႇတိုၵ်းၵၼ် ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈပီႈ ထွၺ်မႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉ။  ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ဢႃႇဝႃႉ ထၢင်ႇလဵၵ်ႉ ႁဝ်းလႄႈ ထၢင်ႇဝႃႈႁဝ်းၵူဝ်မၼ်းလႄႈ  လမ်းမႃးတိုၵ်းႁဝ်းယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉၵိုင်ႇလီပဵၼ်ႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ၸဝ်ႈၼွင်ႉဝူၼ်ႉပၼ်သေၵမ်း" ၼႆလႄႈ ပွၺ်ႇၽွင်းၶဵဝ်မိူဝ်းသူင်ႇၸူးၸဝ်ႈၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႈ ႁပ်ႉလႆႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူႉ လွင်ႈတၢင်းမၼ်း ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်း ယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႉၶႂ်ႈႁမ်ႈသီးသင်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်ႁပ်ႉလႆႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းသေ လူင်းတိုၵ်းထိုင်မိူင်း ဢႃႇဝႃႉ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈမိူင်းပျီႇၵေႃႈ လွမ်ႉဝႅတ်ႉတိုၵ်းမိူင်း ဢႃႇဝႃႉဝႆႉ သေ ဢႃႇဝႃႉ ဢမ်ႇလႅပ်ႈပေႉယဝ်ႉလႄႈ ၶိုၼ်းယွၼ်းတၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ် သူင်ႇလိၵ်ႈၸူးထိုင် သီႇပေႃႉ ႁႂ်ႈမႃးၸွၺ်ႈၼႆယဝ်ႉ။  ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၵေႃႈ  ႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းသေ  လူင်းၵႂႃႇတၼ်းထိုင်ႁိမ်း  ပၢင်ဢူးလူင်  ၵွၺ်း လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ          ဢႃႇဝႃႉသုမ်းယဝ်ႉၼႆလႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈၸွၺ်ႈသင်။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၼႃႇရႃႉပတီႉၵေႃႈ လႆႈဢွၼ် လုၵ်ႈလၢင်း၊ ၸိူင်ႉၼၢင်းမၼ်းတင်းလၢႆသေ လႆႈပၢႆႊၵႂႃႇပိုင်ႈ သီႇပေႃႈယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၽွင်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ  ၼၼ်ႉ  တွင်ႉငူႇ  တိုၵ်ႉပဵၼ်မိူင်းဢၼ်တႄႇ  မူၼ်းမႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၵွၺ်း။  မိူင်းတႆးၵူႊမိူင်းမိူင်း  လွမ်ႉဝႅတ်ႉ တွင်ႇငူႇလႄႈ ပျီႇဝႆႉၵူႊၾၢႆႇသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမၢၵ်ႈလိူဝ်သေ မၢၼ်ႊမႃးတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။  မိူဝ်းၼႃႈမႃးၵူဝ်လႆႈပဵၼ်ၽေးမႃးလႄႈ  သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉတိုင်ႇပၢင်ႇ  မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇသေ   ဢၢၼ်းတိုၵ်းႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်  တွင်ႇငူႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။  ၵူၺ်းၵႃႊ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇသမ်ႉ ၵူဝ်တႆးႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးသေ  ၵူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၢၼ်ႊႁၢႆ ၵႂႃႇလႄႈ  ဢမ်ႇၽွမ်းၸွမ်း။  ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ  မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ  လၵ်ႉပွၺ်ႇၵူၼ်း လူင်းပွင်ႇၸူး တွင်ႇငူႇဝႃႈ ၽွင်း မိူင်းတႆး တိုၵ်ႉယိုင်ႈယႂ်ႇယူႇၼႆႉဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႊတိုၵ်းလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေႁႃႁၼ်   လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်တေဢမ်ႇပဵၼ်ၽေးသေ  ၸူႉတွမ်ႊဢဵၼ်ႁႅင်းလႆႈၼၼ်ႉ  ၵိုင်ႇလီသူင်ႇၵူၼ်းမႃးယွမ်းၼွမ်းၵေႃႈ  သူင်ႇမႃးလႄႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း တွင်ႇငူႇ ၵေႃႈလႆႈသူင်ႇၵူၼ်းမႃးယွမ်းၼွမ်း ဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆႉ သေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ တိူဝ်းယုမ်ႇၸႂ် မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီႊ 1531  တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး  ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းတွင်ႇငူႇသေ  ပယိတ်ႉၼွင်ႇ  ၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈ  ပဵၼ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမႃးယဝ်ႉ  မိူဝ်ႈပီႊ 1533 ၼၼ်ႉၶုၼ်ပျီႇပယိၼ်ႇထူၺ်း လူလၢႆ ၶိုၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃႈလႆႈဢွၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉသေ  တိုၵ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။  မိူဝ်းၼႃႈမႃးၵူဝ်  ပျီႇ လႄႈ  တွင်ႇငူႇ ႁွမ်းၵၼ်သေ  ႁဵတ်းၽေးသႂ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈလူင်ဝူၼ်ႉတိုၵ်းတွင်ႇငူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊပွၵ်ႈၼႆႉၵေႃႈ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇႁမ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တိုၵ်းမႃးထႅင်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။  ၸဝ်ႈလူင်ၵေႃႈ တီႉၺွပ်း  ပယိၼ်ႇထူၺ်း  မိူဝ်းၸွမ်းသေ  တၼ်းထိုင်  တီႇပႄးယိၼ်း  ၵွၺ်း သူၼ်းတုမ်လႆႈယဝ်ႉၼႆသေ  ၶိုၼ်းပွၺ်ႇမိူဝ်းၶိုၼ်း။  ၸဝ်ႈလူင်  ၵိုတ်းလိုဝ်ႈတီႈ ဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းမိူဝ်းၶိုၼ်း  မိူင်းယၢင်း  သေတၼ်းထိုင်  မျေႇတူး ၵွၺ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ  ဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ၼၼ်ႉပွင်ၵူတ်ႉလႄႈ  လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။  ၸဝ်ႈလူင်ၼႆႉ  ပဵၼ်ဢႅၼ်ႁႅင်းလူင်ၵူႊပိူင်ပိူင် ၵမ်သိူႉဝႆႉသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႇလႄႈၸင်ႇလႆႈၶၢမ်ႇပွင်ၵူတ်ႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1538  ၼၼ်ႉ တွင်ႇငူႇ မႃးတိုၵ်း ပျီႇ ဢၼ်ပဵၼ်တႂ်ႈဢေႃႈၸႃႇ ဢႃႇဝႃႉ ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လူင်းၸွၺ်ႈလႄႈ ပျီႇ ဢမ်ႇတၼ်းတူၵ်းသုမ်း။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1539 ၼၼ်ႉ တွင်ႇငူႇ ၶိုၼ်းမႃးတိုၵ်း ႁင်းသႃႇဝတီႇ ပႃၵိူဝ်သေ ၶုၼ်ႁင်းသႃႇဝတီႇ ၶိိုၼ်းသုမ်းၵၢၼ်ႉၵႂႃႇလႄႈ ပၢႆႊ ၸူး ပျီႇယူႇယဝ်ႉ။ သိုၵ်းတွင်ႇငူႇ ၶိုၼ်းလမ်းတိုၵ်းထႅင်ႈသေ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းမႃးႁေႉဝႆႉ ထႅင်ႈလႄႈ တွင်ႇငူႇဢမ်ႇတၼ်းပေႉ လႆႈထွၺ်မိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။  ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈ  1541  ၼၼ်ႉၵေႃႈ  တပိတ်ႇသူၺ်ႇထီး  လူင်းတိုၵ်း  ပျီႇ  ထႅင်ႈလႄႈ  ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ  လူင်းၸွၺ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ  ပယိတ်ႉၼွင်ႇ  ၶိုၼ်းၽႅၼ်သိုၵ်း  တတ်းပႅတ်ႈ   ၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်  ဢၼ်သူင်လူင်းၵမ်ႉထႅမ်သိုၵ်းဢႃႇဝႃႉ  ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉလႄႈလႆႈယွမ်းၵၢၼ်ႉသေ  ပျီႇ   ၵေႃႈလႆႈတူၵ်း တႂ်ႈမိူဝ်ႈ  တွင်ႇငူႇ ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။  မိိူဝ်ႈပီႊ  1542  တွင်ႇငူႇ တိုၵ်း  မေႃႇလမျႅင်ႇ (မော်လမြိုင်)၊ တႃႈဝၢႆ (ထားဝယ်) ၊ ဢမ်ႇၵႃးပူၼ်ႉတိုၵ်း  ဢယုတ်းထယႃႉ  သေ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ  ၵူၼ်းၶိူဝ်း  ပေႃႇတူႇၵီႇ  ဢၼ်ၵႃႇၶၢႆ  မၵ်ႉတႅၵ်ႇ၊ ၸိုမ်းယၢမ်းၼၼ်ႉလႄႈ မီးၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈထႅင်ႈသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသိုၵ်းၼႆႉ   ၶႅမ်ႉမႃးလိူဝ်သေၵဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   မိူင်းတႆးလႄႈ   ဢႃႇဝႃႉ  သမ်ႉတိုၵ်ႉလႆႈၸႂ်ႉ   လၢပ်ႇ ၊ လႅဝ်း ၊ ၵၢင်ႇ   သေတိုၵ်းယူႇ။  ၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ဢမ်ႇတဝ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉၵွၺ်း  ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇ  ဢၼ်တေဢမ်ႇၶေႉသဵင်ႇ လႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉဢꧣ်ၼိူင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
တွင်ႇငူႇလႄႈ ပျီႇ ဢၼ်ပဵၼ်မၢၼ်ႊၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းတိူဝ်းယႂ်ႇမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ်ယိုင်ႈယႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၢၼ်းသိမ်း ဢႃႇဝႃႉ မႃးၸဵမ်ႁိုင်ၼၼ်ႉသေ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ လႄႈ တွင်ႇငူႇၵေႃႈ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်သေ ဢဝ်သၢႆလပ်ႉဢၼ်ပဵၼ် မုၼ်ၸဝ်ႈပွမ်တင်းလၢႆ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်း ဢႃႇဝႃႉ ဝႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈမိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ် သႃႇသၼႃႇ  ၼႅၼ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈၵူၼ််းၶဝ်ႁဵတ်းႁၢင်ႊ  မုၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တေသၢင်ႇထုၵ်ႉလိူဝ်သေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1542 ၼၼ်ႉၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၵေႃႈ လႆႈငိၼ်းႁူႉၶၢဝ်ဝႃႈ ၽူႈၶဵၼ် လၵ်ႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းလႄႈ  လႆႈသွၵ်းႁႃတီႉၺွပ်းသေ ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆပႅတ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။   ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ  ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ  ယႃႉလူႉလႆႈ  ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶဝ်လႄႈ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ လႆႈၽိတ်းၸႂ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ  ၵူဝ်ၵၢၼ်သၢင်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ မၢၼ်ႊဢမ်ႇတၼ်းထိုင်တီႈလႄႈ ၵူဝ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ႁူႉလွင်ႈမၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇတူဝ်မၼ်းသေ  မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ႁႃလွၵ်ႈလၢႆးႁဵတ်းၶဵၼ်ၸူး ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉမႃးယဝ်ႉ။  ယွၼ်ႉၼၼ်မိူဝ်ႈ  1543  ၵွပ်ႈတူၵ်းၼႂ်းလွၵ်းမိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇလႄႈ   ၸဝ်ႈသိူဝ်ႇႁၢၼ်ၾႃႉ ၵေႃႈလႆႈသုတ်းမုၼ်ၵၢမ်ႇၵႂႃႇ တီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   ၽိူဝ်ႇၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉ မိၼ်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ မိူဝ်းပၢင်းၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႇ ၶိုၼ်းပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉယူႇယဝ်ႉ။
လိင်း
လိင်းၼႆႉ ပဵၼ် သတ်းတူဝ်သွမ်ၼူမ်းသေ ပႃးၼႂ်းၸုမ်း ပရၢႆးမဵၵ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိင်းမီလူင်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလိင်း။ လိင်းၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်မေႃႁူႉ ဢွၵ်းဢေႃလႅတ်းသေ ပဵၼ်သတ်းယဵၼ်ငႄႈလႄႈ ၶိုၼ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ၵႅပ်ႉၼႃႇသေ ၵူၼ်းၵေႃႈ ႁူႉၸၵ်းလိင်းယဝ်ႉ။ လိင်းၵူႈတူဝ်တူဝ် ၵူႈၸၢဝ်းၸၢဝ်း တိုၼ်းမီးႁၢင်၊ ဢမ်ႇၼၼ် တိုၼ်းမီးႁၢင်ပွတ်းပွတ်းဢွၼ်ႇယူႇ။
လိင်းၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်း မီးတင်းၼမ်။ လိင်းမၢင်မဵဝ်း ယူႇၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉသေ မၢင်မဵဝ်းတႄႉ ယူႇၼိူဝ်လိၼ်။ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ပရၢႆးမဵၵ်ႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သေ လိင်းၵေႃႈ မဵဝ်းမၼ်း ပႅၵ်ႇၵၼ်တင်းၼမ် တၢင်းၵိၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၵိၼ်ၵူႈပိူင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ တၢင်းၵိၼ်ၶဝ်တႄႉ ပဵၼ် မၢၵ်ႇမႆႉ၊ မႂ်မႆႉ၊ မူင်ႈမႅင်း၊ မွၵ်ႇ၊ တူဝ်သွမ်ၼူမ်းဢွၼ်ႇ၊ တူဝ်ၵၢၼ်း၊ တူဝ်ယူႇၼႂ်းၼမ်ႉ၊ တူဝ်ယူႇၼိူဝ်လိၼ်၊ ပူၸိူဝ်းၼႆႉသေၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး လိင်းမၢင်ၸိူဝ်း ယင်းၵွႆၵိၼ်လိင်း ဢၼ်ၶိူဝ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်လိင်း လဵင်ႉဝႆႉ တီႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ လိင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၺၢၼ်ႇၶဝ် လႅတ်းၽၢႆ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸႂ်ၶဝ်လႅတ်းလႅင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီလဵင်ႉဝႆႉ တီႈႁိူၼ်း။ လိင်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းၸွမ်း ထိူၼ်ႇမႆႉ။ ပႃႇယိူဝ်ႈသႃးဝႃးၼႃး၊ ႁၢတ်ႇသၢႆးသေဢမ်ႇၵႃး မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇၸွမ်းလွႆမူၺ်လူးၵွၼ်ႇ။
ပေႃးတူၺ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းႁဝ်း ဢၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ "လူၼ်းပေႃးတၢၼ်ႇလိင်း၊ ၸႂ်လိင်း၊ ၶႄႇပျလိင်း၊ လိင်းလႆႈမၢၵ်ႇပၢဝ်ႉ၊ ၵိၼ်ၼိူဝ်ႉလိင်း ယႃႇတူၺ်းၼႃႈလိင်း" ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် တေလႆႈဝႃး ၵူၼ်းႁဝ်း ယူႇသဝ်းၸမ်ၵၼ် တင်းလိင်းၼႆယူႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ သတ်းတူဝ်မီးၸႂ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ လိင်းၼႆႉ မိူၼ်ၵူၼ်းလိူဝ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၵူၼ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊ ၻႃႇဝိၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ လိင်းမႃးသေ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼႆယဝ်ႉ။ လိင်းၼႆႉ ပေႃးႁၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ၶဝ်မေႃယိူင်ႈၸွမ်း ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးၵူၼ်း မီႇၼႃႈတေႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈ မေႃႁဵတ်းၼၼ်ၸွမ်း။ ၵူၼ်းႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ၶဝ်မေႃႁဵတ်းၸွမ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈယူႇ လွင်ႈၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိင်းၼႆႉ မိူၼ်ၵူၼ်းတႄႉတႄႉ။
လိင်းၼႆႉ မီးၼိဝ်ႉမိုဝ်း မီးႁူဝ်မႄႈမိုဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူၼ်းႁဝ်းသေ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်မေႃယိပ်း မေႃၵမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သတ်းဢၼ်မီးတိၼ်သွင်ၶွၼ် လႄႈ မိုဝ်းသွင်ၶွၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူၼ်း။ လိင်းၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵႂႃႇၼိူဝ်လိၼ်ၼၼ်ႉ တေထၢင်ႇဝႃႈ ၶဝ်တဝ်ႉသီႇၶွၼ်သေ ၵႂႃႇလႄႈ တေထၢင်ႇဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် သတ်းတူဝ်သီႇတိၼ်ယူႇ။ တီႈတႄႉမၼ်း လိင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ သတ်းတူဝ်သီႇတိၼ်ႇ။ သတ်းဢၼ်မီး တိၼ်သွင်ၶွၼ်လႄႈ မီးမိုဝ်းသွင်ၶွၼ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢၼ်ႁဝ်းထၢင်ႇဝႃႈ တိၼ်ၶဝ် သွင်ၶွၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈယိပ်းၵမ်လႆႈ မၼ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းၵိုမ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇမိုဝ်းလႄႈ တိၼ်ၽၢႆႇလင် သွင်ၶွၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတိၼ်၊ မၼ်းၵူၺ်းပဵၼ် မိုဝ်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လိင်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်မီးမိုဝ်းသီႇၶွၼ်ႇၼႆယူႇ။ မိုဝ်းသွင်ၶွၼ် ၽၢႆႇၼႃႈၼၼ်ႉ ယၢဝ်းသေ မိုဝ်းသွင်ၶွၼ် ၽၢႆႇလင်။
လိင်းၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႈ ၶဝ်မီးမိုဝ်းသီႇၶွၼ်ၼႆၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶဝ်ၵႂႃႇၼိူဝ်လိၼ်ၼႆၸိုင် ၶဝ်ၶွတ်ႇမိုဝ်းၶဝ်သေ ဢဝ်သူၼ်ႈမိုဝ်းၶဝ် တဝ်ႉသေၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵႂႃႇၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉ၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵႂႃႇၸွမ်းႁၢဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၼွင်ႇသေ ၵႂႃႇလႆႈ ၽႂ်းၽၢႆတႄႉတႄႉ။ လိင်းၼႆႉ လႅတ်းလႅင်ႈ မဝ်တူဝ်မဝ်ၸႂ်ၼႃႇၼႃႇသေ မေႃလၵ်းလႅမ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် တၢင်းၵိၼ် ထိုမ်ႈပၼ် ဝိုတ်ႉပၼ်ၶဝ်ၸိုင် ပႆႇတၼ်းထိုင်လိၼ် ၶဝ်ႁပ်ႉဢဝ် ဝၵ်ႉဢဝ်လႆႈယဝ်ႉ။ လိင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသတ်း တူဝ်ဢၼ်မေႃယူႇၼိမ်ၼိမ်၊ တိုၼ်းယူႇလူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးလၢတ်ႈဝႃႈ လိင်းၼႆၸိုင် ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ၵူၼ်းႁဝ်းၵူၺ်းယၢမ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်သတ်းတူဝ်ဢၼ်မီးတၢၼ်ႇ မႃဢွၼ်ႇ၊ သီၶူၼ်ၶွၼ်ႇၶွၼ်ႇ၊ ႁၢင်ဢွၼ်ႇယၢဝ်းယၢဝ်း မိူၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႆၵူၺ်း။ တီႈတႄႉမၼ်း ၼိူဝ်ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလိင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ ဢၼ်လိင်းမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးမိုဝ်းသီႇၶွၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈၽၢင်ၶဝ် မီးၵူႈပိူင်ပိူင် သီၵူႈပိူင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ လိင်းမၢင်မဵဝ်းၼႆႉ ၵူၺ်းတူဝ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇ ၸွၼ်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ မၢင်မဵဝ်းၼႆႉ တူဝ်ယႂ်ႇသေ မႃလူင်လူးၵွၼ်ႇ။ လိင်းမၢင်မဵဝ်းၼႆႉ ႁၢင်ၶဝ် ပူင်းထူဝ်ႉယူဝ်ႉ၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ၵူၺ်းပဵၼ်ႁၢင်ယူဝ်းယူဝ်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ႁၢင်ယၢဝ်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ႁၢင်ပွတ်းယဝ်ႉ။
လိင်းမၢင်မဵဝ်းၼႆႉ တီႈၼႃႈၶဝ် ၶူၼ်ပေႃးတဵမ်လူင်ဝႆႉသေတႃႉ မၢင်မဵဝ်းသမ်ႉ တီႈၼႃႈၶဝ် ဢမ်ႇမီးၶူၼ်။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈၼႃႈၶဝ် မဵဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ မၢင်မဵဝ်း ၼႃႈမိူၼ်မႃ၊ မၢင်ၸိူဝ်း သမ်ႉမိူၼ်မူ၊ မၢင်ၸိူဝ်း သမ်ႉမိူၼ်ၼႃႈ ၼၢႆးထဝ်ႈ။ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈလႅင်ဝိုၼ်းဝိုၼ်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ၵႅမ်ႈလႅင်ၶွင်ႇ၊ မၢင်ၸိူဝ်း ၶူႈလင်ပိၼ်ႈ၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ မီးမွႆၵၢင်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ မိုဝ်းယၢဝ်းဝႃႈယၢဝ်းၼႆသေ မီးၵူႈမဵဝ်းၵူႈၽၼ်းယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽၢင်ၶဝ်ၵူၺ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ သီၶူၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ပႅၵ်ႈပိူင်ႈၵၼ် မီးသီၵူႈပိူင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်း သီလမ်၊ မၢင်ၸိူဝ်း သီမူၼ်ႇ၊ သီၵမ်ႇ၊ သီၽိူၵ်ႇ၊ ၶဵဝ်ၼဝ်ႈ၊ လိူင်မၢၵ်ႇၸွၵ်း မီးၵူႈပိူင်။
လိင်းၼႆႉ ၵႆႉလေႇမီးၸွမ်း ဢွင်ႈတီႈ ရႃႇသီႇဢုတု မႆႈသေ မိုၵ်းယမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထိူၼ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽုင်လိင်းတင်းၼမ်။ ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ၵႆႉလေႇ ယိုဝ်းၵိၼ်ၼိူဝ်ႉလိင်းယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ပွတ်းၵၢင် လွႆပုပ်ႉပႃးလႄႈ လွႆၽူဝ်းဝိၼ်းတွင်ႇ တီႈႁိမ်း မူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် လိင်းတင်းၼမ်သေ ယင်းမႃးဢဝ်ၵိၼ် တၢင်းၵိၼ် ၼႂ်းမိုဝ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်း မႃးဝႆႈၽြႃးလူးၵွၼ်ႇ။
တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်ဢႃႇၾရိၵ၊ ၵုၼ်ဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ဢမေႇရိၵပွတ်းၸၼ်း ဢွင်ႈတီႈမႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉ မီးလိင်း ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေတႃႉ ဢွင်ႈတီႈၵတ်းလိူဝ်ႁႅင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢမေႇရိၵပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၵုၼ်ယူးရူပ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီးလိင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈမႅၵ်ႉသီႇၵူဝ်ႇ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ လႄႈ ထိူၼ်ႇၵျီႇၿရေႃႇလ်တႃႇ တီႈယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁၼ်လိင်း မီးဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ လိင်းၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်မိုတ်ႈတီႈမႆႈလႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇယူႇသဝ်း တီႈၵတ်း။
လိင်း ဢၼ်မီး တီႈၵုၼ်ဢမေႇရိၵၸၢၼ်းလႄႈ လိင်ႈဢၼ်မီး တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃး ၵုၼ်ဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ႁႅင်းတႄႉတႄႉလႄႈ လိင်းမဵဝ်းလႂ် ပဵၼ်လိင်းတီႈလႂ်ၼႆ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈငၢႆႈတႄႉတႄႉယူႇ။ လိင်းဢၼ်မီးတီႈ ဢမေႇရိၵၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉႁၢင်ၶဝ် လႆႈလီသေ လိင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ဢႃႇၾရိၵလႄႈ ၵုၼ်ဢေးသျႃးယဝ်ႉ။ ၶဝ်မေႃဢဝ် ႁၢင်ၶဝ် ၵဵဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ၵိင်ႇမႆႉသေ ဢဝ်တူဝ်ၶဝ် ဝိုတ်းဝိုဝ်ႉလႆႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လိင်း ဢေးသျႃးလႄႈ ၸိူဝ်းဢႃႇၾရိၵၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇဢဝ်ႁၢင်ၶဝ် ၸႂ်ႉလႆႈၼင်ႇၼၼ်။
တီႈၼႂ်း ၽုင်လိင်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းမီး ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ် ၼိုင်ႈတူဝ်ယူႇ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် လိင်းၼၼ်ႉ ႁတ်းၵေႃႈႁတ်းႁၢၼ် ငၢၼ်ၵေႃႈငၢၼ်သေ မေႃၵႅတ်ႇၶႄ ၽေးၶဵၼ်ပၼ် လိင်းတင်းလၢႆယဝ်ႉ။ လိင်းတင်းလၢႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ဝႆႉယူႇ။ ပေႃးမီး ၽေးၶဵၼ်မႃးၸိုင် ႁူဝ်ၼႃးလိင်း မေႃႁွင်ႉပၼ်သဵင်လင်လင်သေ ပၼ်သတိလိင်းတင်းလၢႆ၊ လိင်းတင်းလၢႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် တဵတ်ႇယဵၼ် ပၢႆႈတဵတ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ် ၽူႈၶဵၼ် တေဢမ်ႇႁၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။
ၽုင်လိင်း ၽုင်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၶဝ်မီးဝႆႉ ၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်းသေ ၵူၺ်းဢွၼ်ၵၼ် ႁႃၵိၼ် ႁႃလဵၼ်ႈ ယူႇသဝ်း ဢွင်ႈၽႂ်ဢွင်ႈမၼ်းၵူၺ်း။ တီႈဢၼ်ၶဝ် ယၢမ်ႈယူႇသဝ်းမႃးႁိုင်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႈ မၢတ်ႈမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၼႃႈတီႈၶဝ်သေ ပေႃးဝႃး လိင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ပူၼ်ႉမႃးၼႆ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ လိုပ်ႇၵႂႃႇၶူပ်းယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၽုင်လိင်း ၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းၼိုင်ႈ ၽိတ်းၵၼ် ႁိမ်တီႈၵၼ် တႄႉတႄႉဝႃးဝႃႈသေ ၽုင်ဢၼ်သုမ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢွၵ်ႇပၢႆႈပၼ်၊ ၽုင်ဢၼ်ပႄႉၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၵွၼ်း ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈၵႂႃႇယူႇ။
မျေလိင်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁႃၵိၼ် မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇဝႃႈၼႆသေတႃႉ ပေႃးဝႃႈ တၢင်းၵိၼ်ႁႃၵိၼ်ယၢပ်ႇမႃးၸိုင် ၶဝ်ၵႆႉ မႃးဢဝ်ၵိၼ် မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းၽုၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႃးႁႃၵိၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶဝ် ၵႆႉဢွၼ်ၶဝ်မႃးသေ တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၶဝ်ဢဝ်လႆႈၼၼ်ႉ ဢဝ်သႂ်ႇၵႂႃႇ တီႈထူင်ၵွင်ႈၵၢင်းၶဝ်သေ ဢဝ်ၵႂႃႇၵိၼ် တီႈယူႇတီႈသဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။
လိင်းၼႆႉ တိုၼ်းၵႅပ်ႉမႆႉ ၵူႈတူဝ်တူဝ်ယဝ်ႉ။ လိင်းမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ယင်းၵွႆ ၸေးလုၵ်ႈ ပႃးလုၵ်ႈၶဝ်သေ ဝႅၼ်ၵွပ်ႈမႆႉ တူၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တူၼ်ႈၼိုင်ႈလႆႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လိင်း ဢၼ်မီးတီႈ ဢႃႇၾရိၵပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈၵျွၵ်းလဵတ်း ၵျွင်းႁွင်ၶဝ် ၵျၢင်ႇလိူဝ်သေ လိင်းတၢင်ႇတီႈယဝ်ႉ။ ႁၢင်ၶဝ်ၵေႃႈ မေႃၵဵဝ်ႈၶဵၼ်း ၵိင်ႇမႆႉမၼ်ႈၵိုမ်းလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မိုဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။
လိင်းဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်း ၼိူဝ်ပၢႆမႆႉ ဢၼ်သုင် 40 ထတ်းသေ ၵႂႃႇမႃးၼိူဝ်ပၢႆမႆႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလႃႈလီႈ လူင်းတူၼ်ႈမႆႉ။ ပေႃးလူဝ်ႇ ၵိၼ်ၼမ်ႉမႃး ၶဝ်ယင်းဢဝ် ပၢႆႁၢင်ၶဝ် ၵဵဝ်ႈၶဵၼ်း တူၼ်ႈမႆႉသေ ယွၼ်ႇလူင်း ၵိၼ်ၼမ်ႉယဝ်ႉ။ လိင်းဢႃႇၾရိၵၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇမႃးယႃႇၵဝ်း သူၼ်ႁႆႈ ဢၼ်ၵူၼ်း ၽုၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းသမ်ႉ ၵႆႉလႄႇ လမ်းတိၺွပ်း ပိုတ်းယိုဝ်းၶဝ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈလႆႈ ၼိူဝ်ႉၶဝ်လႄႈ ၼင်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ လိင်းၼႃႈႁူႇ ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးတီႈ ၵုၼ်ဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း လႄႈ ၸဵင်ႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇသေ မီးသွင်မဵဝ်း။ လိင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် တင်းၼမ်သေ လၵ်းလႅမ်လႅတ်းသႅဝ်း တႄႉတႄႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽူႈၶဵၼ် ထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ၶဝ်ယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် ၶဝ်ယူႇသဝ်း ပၢႆႈတဵတ်ႇဝႆႉ ၼိမ်ၼိမ်ယဵၼ်ယဵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇလႃႈလီႈႁၼ်ၶဝ်။ ၼႃႈၶဝ် မိုဝ်းၶဝ် လမ်ၽိုတ်းၽိုတ်း၊ ၶူၼ်တီႈတူဝ်ၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်သီမူၼ်ႇ ဢၼ်ငၢႆးမႂ်မႆႉၶဵဝ်ဝႆႉလႄႈ ပေႃးတူၺ်းၵႂႃႇၼႆ မိူၼ်မႂ်မႆႉဝႆႉယဝ်ႉ။ လိင်းမၢင်တူဝ်ၼႆႉ ၶူၼ်ၶဝ် ပဵၼ်သီၶဵဝ်ၼဝ်ႈဝႆႉ၊ လိင်းမၢင်တူဝ်သမ်ႉ ၵၢင်းၶဝ်လႄႈ ၶူၼ်ၵၢင်းၶဝ် ပဵၼ်သီၶၢဝ်ဝႆႉ။ ၸၢဝ်းလိင်းလႅင်ၼႃႈႁူႇ ဢၼ်တူဝ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁတ်းႁၢၼ် ႁၢႆႉသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မီးဝႆႉ တီႈဢႃႇၾရိၵ ဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်မေႃယူႇသဝ်း ၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်ၽုင်ပဵၼ်ၵႄ။ ပေႃးဝႃႈ ၽူႈၶဵၼ်ၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၼႃႈတီႈၶဝ်ၸိုင် ၶဝ်ဢမ်ႇၼိမ်သေ ပၢႆႈတဵတ်ႇဝႆႉ။ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်မႆႉ မၢၵ်ႇမႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝိုတ်ႉသႂ်ႇ သိုင်းသႂ်ႇယဝ်ႉ။ မၢင်ပွင်ႈမၢင်လႂ် ၵူၼ်းၶီႇႁိူဝ်းၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ လႆႈလတ်းၵႂႃႇ တီႈပႃႇလိင်းလႅင်ၼႃႈႁူႇၼၼ်ႉၸိုင် ၶဝ်ယင်း ၸွမ်းပိူၼ်ႈ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်လၵ်းမၼ်းသေ ဢဝ်မႆႉ၊ မၢၵ်ႇမႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ ဝိုတ်ႉသိုင်း ၵူၼ်းၶီႇႁိူဝ်းလူးၵွၼ်ႇ။ လိင်းၶွပ်ႇတႃၽိူၵ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဢႃႇၾရိၵၼၼ်ႉ ၶဝ်ၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇႁၢႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ လိင်းလႅင်ၼႃႈႁူႇ၊ ၶဝ်ယဵၼ်ႇငႄႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၵူၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၶဝ် မိူဝ်းလဵင်ႉၸွမ်းႁိူၼ်း ၸွမ်းႁူင်းသတ်းသေ သွၼ်သင်ၵေႃႈ ၶဝ်မေႃငၢႆႈဝႆႉယူႇ။
လိင်းၵႂၢင်းတႃၽိူၵ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶူၼ်ၶဝ်သမ်ႉယၢဝ်းသေ ပဵၼ်သီလမ် မိူၼ်ၼင်ႇ သီသပိတ်ႈယဝ်ႉ။ လိင်းၶူၼ်လမ် မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶူၼ်ၶေႃးၶဝ် သမ်ႉၶၢဝ်ၶၢဝ်ၽိူၵ်ႇၽိူၵ်ႇ၊ ႁၢင်ၶဝ်သမ်ႉ လၢႆးပွင်ႈလမ် ပွင်ႈၽိူၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼင်လိင်းၸိူင်ႉၼၼ် ပိူၼ်ႈသမ်ႉ ဢဝ်ႁဵတ်းၶူဝ်းၼုင်ႈၶူဝ်းမႆလႄႈ လိင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႆႉလႆႈၶၢမ်ႇ မူးသိူဝ်းၶဝ် တိၺွပ်းၶႃႈတၢႆယဝ်ႉ။ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် မိူင်းဢႅတ်ႉဝီႇသီးၼီးယႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢဝ်ၶူၼ်လိင်းၸိူဝ်းၼႆႉ သႂ်ႇၸွမ်းၽၢင်ၶႄတူဝ်ၶဝ် ၸွမ်းၼင်ႇ ၸၼ်ႉလႂ်ၸၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်း မိူင်းယူးရူပ်ႉလႄႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၶဝ် ၵႆႉလႄႇဢဝ် ၶူၼ်လိင်းၼင်လိင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၸၢမ်းသိူဝ်ႈ တၢႆႈသိူဝ်ႈၶဝ်သေ ဢဝ်ပဵၼ် တၢင်းႁၢင်ႈလီၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ လိင်းၶူၼ်ၽိူၵ်ႇဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇမီး ႁူဝ်မႄႈမိုဝ်း၊ ၶဝ်ၵူၺ်း မီး မိုဝ်းသီႇၼိဝ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိင်းၶူၼ်ၽိူၵ်ႇဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉၵျွၵ်းလႆႈ ၵႂႃႇလႆႈလီ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိင်းတၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ လိင်းတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ လိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇ တီႈဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉ ၵၢမ်ႇလီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ လိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိင်းထွတ်ႈမျၢတ်ႈလႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁႅမ်ႇ ဢမ်ႇႁဵတ်းတီႈ လိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇလႃးလႃး။ လိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇၼႆႉ တူဝ်ယႂ်ႇဝႆႉတႄႉတႄႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ တူဝ်ၶဝ် ပဵၼ်သီမူၼ်ႇသဝ်ႈသေတႃႉ ၼႃႈၶဝ်လႄႈ မိုဝ်းၶဝ်တႄႉ လမ်ၽိုတ်းၽိုတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ၶဝ်သေးလွတ်းလွတ်းသေ ယၢဝ်းဝႆႉ။ ၶဝ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉလူင်သေတႃႉ ၶဝ်ၵႆႉ ပဵၼ်ၽုင်ပဵၼ်ၵႄ ၶဝ်ႈမႃး တီႈဝၢၼ်ႈတီႈသူၼ်သေ မႃးယႃႉမႃးၵဝ်း မႃးမူဝ်ႉ မႃးဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈ ဢဝ်ၵိၼ်ဢဝ်ယႅမ်ႉ ပႅင်ႈၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။
ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လိင်ႈႁႃႇၼုမမ်ႇ မႃးႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်သေတႃႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇၶဝ် ၼပ်ႉထိုဝ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁႃႇၼုမမ်ႇလႄႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁတ်းႁႅမ် ဢမ်ႇႁတ်းႁဵတ်းတီႈ လိင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၵႃႈလႆႈ လွမ်တူၺ်း ႁဵတ်းၼၼ်ယူႇၵူၺ်း။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် လိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇ ယင်းမႃး ယႃႉမုင်းႁိူၼ်းၵူၼ်း လႅဝ်ၵွၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ဢမ်ႇႁဵတ်းသင် တီႈလိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇ။ လိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇ ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉလူင်ၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶဝ်လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းမႃးၼႆ ၶဝ်မၢတ်ႈဝႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢူၺ်းၵေႃႉၶဝ်မႃးၼႆသေ မႃးယူႇၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉသေ ႁပ်ႉတွၼ်ႈၵူၼ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁၼ် သိူဝ်၊ သိူဝ်ၸုမ်ႈ ၸိူဝ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းၶဵၼ်ၼၼ်ႉမႃးၸိုင် ၶဝ်ယင်း မေႃၸိၼႄ မေႃပၼ်သဵင် ႁွင်ႉပၢဝ်ႇၼႄၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ လိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီး ထူင်ၵႅမ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လိင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း။ လိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇၼႆႉ ဝႅၼ်ၵျွၵ်းလဵတ်းၵျွၵ်းႁွင် လႆႈတႄႉတႄႉသေ မိုတ်ႈယူႇၸွမ်း ထိူၼ်ႇပႃႇမႆႈ မိုၵ်းယမ်း မႆႈႁွၼ်ႉၼၼ်ႉသေတႃႉ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းၵွႆယူႇၸွမ်း ၼိူဝ်လွႆႁိမဝၼ်ႇတႃႇ တီႈပႃႇပႅၵ်ႇ တီႈမီးမူၺ်ႁႃၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ တီႈၼိူဝ်လွႆမူၺ်လွႆႁႃ မိူင်းၶႄႇ ဢၼ်သုင်ၸိူဝ်းၼၼ်ၵေႃႈ မီးလိင်းႁႃႇၼုမမ်ႇ ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တီႈၵုၼ်ဢႃႇၾရိၵၼႆႉ ယင်းၵွႆမီး လိင်းၶူၼ်ယၢဝ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်တေႃႉတႄႉ ယႂ်ႇသေ ၸွၼ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေယၢဝ်းမွၵ်ႈ 8 ထတ်းၵူၺ်း။ ႁၢင်ၶဝ်တႄႉ ယၢဝ်းမွၵ်ႈ ၼိုင်ႈထတ်းသေ ပဵၼ်ႁၢင်ပူင်းဝႆႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁူယၢဝ်းလႅမ်၊ ၼႃႈတႃ ငၢႆးမိူၼ်ၵူၼ်းသေ မိုဝ်းမိူၼ်ၵူၼ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇတေႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်လိင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၵိုင်ႉၵၢင်ႉတူၺ်းႁၼ်တႄႉ တေထၢင်ႇပဵၼ် ၸွၼ်ႈဢွၼ်ႇ ၼႆႇဢွၼ်ႇယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ မၢင်ၸိူဝ်း ႁွင်ႉဝႃး လိင်းၸွၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽူၼ်မႃးႁႅင်းၼႆ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇသေႃႉ တီႈတႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်မႂ်မၼ်းတၼ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈ တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢဝ်ႁၢင်ၶဝ် ၶဵၼ်းပၼ်ၶေႃးၵၼ်သေ ပၼ်လွင်ႈဢုၼ်ႇတူဝ် ဢုၼ်ႇၸႂ် တီႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇလူင် ဢမေႇရိၵၸၢၼ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးထႅင်ႈ လိင်းမဵဝ်းၼိုင်ႈ သဵင်ႁွင်ႉၶဝ် လင်ႁႅင်းတႄႉတႄႉ။ လဵင်းမဵဝ်းၼၼ်ႉ တီႈတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၶဝ် မီးဝႆႉ ထူင်လူမ်း 6 ဢၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သဵင်ၶဝ် လင်ႁႅင်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ တီႈဢမေႇရိၵၸၢၼ်းၼၼ်ႉ လိင်းဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးထႅင်ႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လိင်းၵူင်ႇၵၢဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵွင်းလင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇဝႆႉ ၶူၼ်ၼမ်ၶူၼ်ၼႃသေ ႁၢင်လႄႈ မိုဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉလဵၵ်ႉလႄႈ ပေႃးၵိုင်ႉၵၢင်ႉတူၺ်းၸိုင် မိူၼ်ၵူင်ႇၵၢဝ်ဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးထႅင်ႈ လိင်းဢၼ်ၶူၼ်ၵွင်းလင်ၶဝ် လႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိင်းၸႃႉၼၼ်ႉ ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ႉၼႆ ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းၶဝ် သွင်ၶွၼ် ၵွပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉသေ ၵိၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိင်းမဵဝ်းၼႆႉတႄႉ ႁႅင်ႉဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼႃႇလႄႈ ဢဝ်လဵင်ႉၼႂ်းၶွၵ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇလႆႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼႂ်းႁူင်းသတ်းၵေႃႈ တေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်။
တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၵုၼ်ဢိၼ်ႇတိယပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်. မီးလိင်းထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ ႁၢင်မၼ်း မိူၼ်ႁၢင်မူဝႆႉ။ လိင်းမဵဝ်းၼႆႉ ပေႃးယႂ်ႇမႃး ႁၢႆႉတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလႆႈသွၼ်ဝႆႉ ႁႂ်ႈငႄႈ ၸဵမ်လဵၵ်ႉၼႆတႄႉ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈ ပိတ်းမၢၵ်ႇဢုၼ်ၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်သီႇႁူဝ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁၼ်ထႅင်ႈ လိင်း ဢၼ်ႁၢင်ၶဝ် မိူၼ်ႁၢင် သၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ဢႃႇၾရိၵပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် လိင်းယႂ်ႇလူင် မဵဝ်းၼိုင်ႈသေ ဢၼ်ႁၢႆႉသေပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လိင်း မၼ်ႇတရီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈတႃၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇမႃသေ သမ်ႉမီးၶဵဝ်ႈငႃးလႅမ်ယၢဝ်းလႄႈ ႁၢင်ႈၸႃႉတႄႉတႄႉ။ ႁၢင်မၼ်းတႄႉ တေယၢဝ်းမွၵ်ႈ သွင်ၼိဝ်ႉမိုဝ်းသီႇၼိဝ်ႉၵူၺ်း။ ၶဝ်ၵိၼ် မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇသေ ဢမ်ႇၵႃး ၵိၼ်ပႃးမူင်ႈမႅင်း တူဝ်သတ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၸၢင်ႈမေႃမႃး ယႃႉတဝ် သူၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းၽုၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ လူးၵွၼ်ႇ။ တီႈမိူင်းဢႃႇရေႇဝိယ လႄႈ တိူၵ်ႈဢႃႇၾရိၵ ၸဵင်ႇႁွင်ႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးလိင်းလူင်ထႅင်ႈ မဵဝ်းၼိုင်ႈသေ မိူၼ်မႃဝႆႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢီႇၵျိပ်ႉၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ် ဢွၼ်ၵၼ် ၵိူဝ်းယမ် လိင်းၸႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိင်းမီ ဢၼ်မီးတီႈ ဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပိူၼ်ႈလဵင်ႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉၸွမ်းၵုမ်းထိင်း ၸဵၼ်ယဝ်ႉ။ လိင်းၸႃႉၼၼ်ႉ ႁတ်းႁၢၼ် မီးသတ်ႉၸႃႇတႄႉတႄႉ။ ပေႃးဝႃႈ ငူး၊ သိူဝ်၊ သိူဝ်ၸုမ်ႈ၊ သတ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းလႄႈ ၵူၼ်း တေမႃးႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇ ၸဵၼ် ဢၼ်မၼ်းၵွၼ်းလဵင်ႉဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် မၼ်းၵႅတ်ႇၶႄ ႁတ်းႁတ်းႁၢၼ်ႁၢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢႃႇယုၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈၶႂ်ႈယၢဝ်း တၢၼ်ႇၵူၼ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇလႄႈ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းတႄႉတႄႉ။ တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်ပေႃႇၼီႇယူဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၵုၼ်ဢေးသျႃး ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးလိင်းၶူႈလင်ယၢဝ်း မဵဝ်းၼိုင်ႈ၊ တူဝ်ပေႃႈၼၼ်ႉ ၶူႈလင်ၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ငူင်းၸၢင်ႉသေ ယၢဝ်းယူႇမွၵ်ႈ ၼိုင်ႈမိူၵ်ႈ၊ တူင်ႉၼိုင်လႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ငူင်းၸၢင်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဢဝ်ပွတ်းၵေႃႈလႆႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းႁႂ်းယၢဝ်းၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈယဝ်ႉ။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လိင်းၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းလႂ် ၶိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူင်းလႂ် မိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈမီးဢပုမ်ႇ သိုဝ်ႈၽႂ် တၼ်းမၼ်းယူႇ။
တႃႇတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽူဝ်းဢိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်းဢိၼ်ႇ  (ဖိုးအင်ရွာ, Hpoein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျီႇတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191027 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျီႇတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2215 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2173 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4388 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢေႇပရႄႇ 1858
(26) ဝၼ်း
5
ၽယႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵူင်း  (ဘုရားကုန်းရွာ, Hpayarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194382 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 622 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 632 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1254 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သျႃးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသျႃးတေႃး  (ရှားတောရွာ, Shartaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190401 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်းငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4166 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3993 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8159 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ  (ပေါက်ကန်ရွာ, Paukkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191441။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 527 ၊ ယိင်း 653 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1180 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
တဵင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတဵင်ႇ  (သိမ်ရွာ, Thein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃးတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191251 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃးတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1905 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2383 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4288 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢေႇပရႄႇ 1813
(26) ဝၼ်း
5
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (ညောင်ပင်သာရွာ, Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194216 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1253 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1400 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2653 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
သူၺ်ႇပျီႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပျီႇတေႃႇ  (ရွှေပြည်တော်ရွာ, Shwepyaytaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191440။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 527 ၊ ယိင်း 653 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1180 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
တွင်းပူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတွင်းပူင်း  (ဒေါင်းပုန်းရွာ, Daungpone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190400 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်းငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4166 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3993 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8159 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပူင်းလဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူင်းလဝ်း (Pong Law,, ပုန်းလော) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ꧤူႇတွင်းၶျွင်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈꧤူႇတွင်းၶျွင်း (ဢွၵ်ႇ)  (ဘူတောင်းချောင်း (အရှေ့)ရွာ, Butaungchaung(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194217 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1253 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1400 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2653 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵူင်း  (ညောင်ကုန်းရွာ, Nyaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193994 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1181 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1312 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2493 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တႂိၼ်းၿျႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႂိၼ်းၿျႃး  (တွင်းဗျားရွာ, Twinbyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191492။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1225 ၊ ယိင်း 1642 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2867 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵူႇၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵူႇၽျူႇ  (ကူဖြူရွာ, Kuhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူးယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194387 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူးယူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1071 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1185 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပေႃႇၵျုၼ်း  (ရွှေပေါ်ကျွန်းရွာ, Shwepawkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194214 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1253 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1400 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2653 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
မယူဝ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမယူဝ်းၵူင်း  (မရိုးကုန်းရွာ, Mayoekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃးတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191250 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃးတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1905 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2383 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4288 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
သူၺ်ႇပျိၼ်ႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပျီႇတိတ်ႉ  (ရွှေပြည်သစ်ရွာ, Shwepyithit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191491။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပျီႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1225 ၊ ယိင်း 1642 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2867 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
တႂိၼ်းငႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႂိၼ်းငႄႇ  (တွင်းငယ်ရွာ, Twinnge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်းငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190399 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႂိၼ်းငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4166 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3993 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8159 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ၵျွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၵူင်း  (ကျောက်ကုန်းရွာ, Kyaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃးတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191252 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃးတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1905 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2383 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4288 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ပျိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မၵျီးၸု
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇတႃႇ  (ပျဉ်သာရွာ, Pyinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193993 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1181 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1312 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2493 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ႁူၺ်ႈၼဵင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၼဵင်ႈ (Hwayt Nein,, ဟွေ့နိမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1951
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1950 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ယႂႃႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇဢေး  (ရွာသာအေးရွာ, Ywartharaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191552။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1383 ၊ ယိင်း 1752 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3135 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵျႃးတၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႃးတၢႆး  (ကျားတိုင်းရွာ, Kyartaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃးတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191249 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃးတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1905 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2383 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4288 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶျွၵ်ႉၶႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶႂႄး  (ချောက်ခွဲရွာ, Chaukkhwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူးယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194388 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူးယူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1071 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1185 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျႃးတၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၶျွၵ်ႉၶႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ရတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈရတိတ်ႉ  (ရသစ်ရွာ, Yathit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191551။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1383 ၊ ယိင်း 1752 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3135 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ပွၵ်ႉတပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတပိၼ်ႇ  (ပေါက်တပင်ရွာ, Pauktapin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190416 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉတပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2019 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2247 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4266 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
မျေႇၼီႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1951
(26) ဝၼ်း
5
ယေႇငၢၼ်ႇ (ယႂႃႇတိတ်ႉ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇ (ယႂႃႇတိတ်ႉ)  (ရေငံ (ရွာသစ်)ရွာ, Yaengan(Ywarthit)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194215 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1253 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1400 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2653 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
လွင်ႈထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉ တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵပူးလ် 2020
မိူဝ်ႈ 2020၊ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵမ်ၵွင်ႈ 3 ၵေႃႉ လႆႈၶဝ်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉတီႈၼႂ်း ဝၢင်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၵပူးလ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းၵပူးလ်၊ မိူင်းဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼီႇသတၢၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ယွၼ်ႉလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ မီး 32 လႄႈ ၵူၼ်းလႆႈတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇ မီးၵႂႃႇ 50 ပၢႆယဝ်ႉ။   လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၵႂႃႇ မွၵ်ႈ ပွတ်းၼႂ် 11 မူင်း ပဵၼ်ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် တေၽႅဝ်မႃးတီႈၼႂ်း ဝၢင်းၸၼ်ႉၸွမ် တွၼ်ႈတႃႇ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈပၢင်ၵႅဝ်ႈ ပွႆးၶၢႆပပ်ႉဢီးရၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၵမ်ၵွင်ႈ 3 ၵေႃႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၼၼ်ႉ လႆႈယိုဝ်းၵၼ်တင်း တပ်ႉၸုမ်းၽၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသေ လႆႈတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉဢိတ်ႇသလၢမ်းမိတ်ႉ (Islamic State of Iraq and the Levant – Khorasan Province (ISIL)) လႆႈယိုၼ်ႁပ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၵေႃႉမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် လိူၼ်ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းၵႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢႃႇၾၵၢၼ်ႇၼီႇသတၢၼ်ႇ၊ တႃႇလီႇပၢၼ်ႇ လႄႈ တပ်ႉဢိတ်ႇသလၢမ်းမိတ်ႉ ၶဝ်ၼႆႉ လႆႈမီး လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်မႃးသေ ၸင်ႇဝႃႈ လႆႈပဵၼ် လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၼင်ႇၼႆမႃးယဝ်ႉ။
တၢၼ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႉၸိၼ်ႇၵူင်း  (သန့်ဇင်ကုန်းရွာ, Thantzinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူဝ်ႇတႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189761 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူဝ်ႇတႅတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1302 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1456 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2758 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်လႅၼ်မိူင်း
တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ လႅၼ်မိူင်းၼႆသေ တီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်လႅၼ်မိူင်း ယဝ်ႉ။ ၽွင်းလူင်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းထုၼ်းထုၼ်းၼွင်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၶွင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မၵျီးၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၸု  (မကြီးစုရွာ, Magyisu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193992 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1181 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1312 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2493 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼိပ်ႉၿူႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼိပ်ႉၿူႇတႃႇ  (နိဗ္ဗူတာရွာ, Neikbutar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းၸီႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191434။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းၸီႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2697 ၊ ယိင်း 3273 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5970 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ꧤူႇတႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈꧤူႇတႃႇၵူင်း  (ဘူတာကုန်းရွာ, Butarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းၸီႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191432။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းၸီႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2697 ၊ ယိင်း 3273 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5970 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထၢၼ်းတေႃးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃးၵျီး  (ထန်းတောကြီးရွာ, Htantawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ ယေႇထႂႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194043 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ ယေႇထႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1035 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1328 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2363 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ
လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ၽၢင်ႁၢင်ႈ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈသေ ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈတႃႇသေႇ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်လဵဝ် ဢမ်ႇမီးသေတႃႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶေႃႈၽၢႆႇတႂ်ႈ တင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီ ငမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ ၼႆ ၵႆႉလႄႇမီးတၢင်းဝူၼ်ႉဝႃႈ တေငၢႆးမိူၼ် ၵူၼ်း၊ မႃ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းပဵၼ် တူဝ်မီးၸႂ် ၼႆ ၼၼ်ႉဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ရူဝ်ႇပွတ်ႉဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ် ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် မိုဝ်းပွမ် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵုမ်းသိမ်းၼႃႈၵၢၼ်ႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉသေ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ၵုၼ်ႇၶူဝ်းၶွင်ၼႆလႄႈ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ႁႂ်ႈမၼ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈၵူတ်ႇၸၢမ်း ပၢႆးႁၢင်ႈ၊ ပၢႆးထၢတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼႃႈၵၢၼ် ၼိဝ်ႇၵလီးယႃး ဢၼ်မီးၽေးၶဵၼ်ၼမ် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸႂ်ႉ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယူႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်ဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်မုင်ႈမွင်းမႃးဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၶူင်သၢင်ႈ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း (ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈၵူၼ်း၊ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈၸၢင်ႉ၊ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈမႃႉမိၼ်) ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢၢၼ်းႁႂ်ႈမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈၽၢင် မိူၼ်ၵၼ်တင်းၵူၼ်းတႄႉတႄႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတိူင်းၶေႃးမ၊ တီႈတိူင်းရေႃးမ (မႁႃႇပူႇတ) ၼၼ်ႉ မီးၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ဢၼ်လႅၼ်ႇမေႃ လွင်ႈၽၢႆႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ဢၼ်မေႃတူင်ႉၼိုင် ႁင်းၵူၺ်း ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးသေ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လပ်ႉတူဝ်သေ ယူႇဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။
ရူဝ်ႇပွတ်ႉ
ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် Robot ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Karel Capek, R.U.R ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶျႅၵ်ႇၵူဝ်ႇသလူဝ်ႇဝႅၵ်ႉၶီးယႃး မၼ်းတႄႇၸႂ်ႉတီႈၼႂ်း ၸၢတ်ႈၸိူင်း Rossum’s Universal Robots မၼ်း ဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1920 တဵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇၶျႅၵ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ Robota ပဵၼ် ၽူႈလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ပေႃးၶႂ်ႈလီၶၢၼ်ႉ (ဢမ်ႇၼၼ်) ၵၢၼ် ၶႃႈလိၼ်လႆႈႁဵတ်း ၼႆသေ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း သလူဝ်ႇဝႅၵ်ႉဝႃႈ မီးတီႈပွင်ႇ ၵၢၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈၸိူင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸၢတ်ႈၸိူင်းဝူၼ်ႉႁၼ်ပၢႆးသၢႆႊ ႁူဝ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ရူဝ်ႇပွတ်ႉၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉဝႃႈ ပဵၼ် ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်
လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈၼႆႉ တီႈ ၵုၼ်ဢေးသျႃး ၼႆႉ မီးၶိုင်ႈပုၼ်ႈ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈတင်းၵမ်ႇၽႃႇသေ၊ တီႈၵုၼ်ရူးရူပ်ႉၼႆႉ မီး ၃၂%၊ တီႈ ၵုၼ်ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ ၼႆႉ မီး ၁၆%၊ တီႈ ဢေႃးသတြေးယႃး ၁% လႄႈ တီႈ ဢႃႇၽရိၵ မီး ၁% ယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ တီႈ မိူင်းၵျပၼ်ႇ ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈတင်းၵမ်ႇၽႃႇဝႃႈ မီး ၃၀% ယဝ်ႉ။ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ပိူင်ႇႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈၼမ်သေပိူၼ်ႈ တင်းမိူင်းတၢင်ႇမိူင်း တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလႆႈလၢတ်ႈၵေႃႈ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇၼႆႉ ပေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈမႃး ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉသေ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ပေႃးလၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈဝဵင်းၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇလႄႈ မိူင်းၵူဝ်းရီးယႃးၸၢၼ်း ၼႆႉ ဝၢႆးမႃး ၶဝ်ဢၢၼ်းၶႂ်ႈယုၵ်ႉသုင် ပၢႆးဝူၼ်ႉႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၸၼ်ႉသုင်မႃး ၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပေႃးၸႃႇၵဝ် ဢမေႇရိၵ၊ ၵုၼ်ရူးရူပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸိုင် တိုၵ်ႉပဵၼ်ဢၼ်တူၵ်းလိုၼ်းသေတႃႉ လွင်ႈႁၼ်ထိုင် ဢၼ် မိူင်းၵျပၢၼ်ႇလႄႈ မိူင်းၵူဝ်းရီးယႃးၸၢၼ်းၶဝ် ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼိူဝ် လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈဝႆႉယူႇၼႆ လႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ဢေးသျႃးပွတ်းဢွၵ်ႇ (ၵျပၢၼ်ႇ၊ ၵူဝ်းရီးယႃးၸၢၼ်း၊ ၶႄႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ တေဢၢၼ်းႁဵတ်းလႆႈမႃး ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်တေၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ႈလႆႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ်လႄႈသင် ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ ဢၼ်တေၸၢင်ႈ သွၼ်ပၼ် ထိင်းပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇပေႃးတေမေႃလဵၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႄႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ် ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်တႄႉ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေၶဝ်ႈတႅၼ်းတၢင် ဢဝ်တီႈယူႇၵူၼ်းမႃးၼႆ ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ၼႆႉသေ ပိုတ်ႇဢွၵ်ႇၼႄၵႃႈတီႈ ငဝ်းတူင်ႉ၊ ပပ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈၸိူဝ်းပႂ်ႉလူလွမ်တူၺ်းၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈၵေႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းမိူဝ်းၼႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၶဝ်ၼႆ့ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈၼႆႉ တေၸၢင်ႈလွၵ်ႇငိူတ်ႈမႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
ၽိင်ႈပိူင်ႁၢင်ႈၸၢၵ်ႈ သၢမ်ယိူင်ႈ
ၽူင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၽူင်ႇၵူင်း  (ဖုန်ကုန်းရွာ, Hponekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190432 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽူင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3206 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3524 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6730 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
မၵြီးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမၵြီးၵၢၼ်ႇ  (မကြီးကန်ရွာ, Magyikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူးယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194386 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူးယူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1071 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1185 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ယေႇငၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇ  (ရေငံရွာ, Yaengan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194213 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇငၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1253 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1400 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2653 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ယႂႃႇမႃႉႁွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇမႃႉႁွင်ႇ  (ရွာမမြောက်ရွာ, Ywarma(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းၸီႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218287။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းၸီႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2697 ၊ ယိင်း 3273 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5970 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃး (Wan Nar,, ဝမ်နား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၽၢၼ်းၶႃးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽၢၼ်းၶႃးပိၼ်ႇ  (ဖန်းခါးပင်ရွာ, Hpankharpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ ယေႇထႂႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194041 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ ယေႇထႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1035 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1328 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2363 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1859
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1859 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ႁူဝ်သိပ်းပီ
တူဝ်ႇတႅတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတူဝ်ႇတႅတ်ႉၵူင်း  (တိုတက်ကုန်းရွာ, Totetkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူဝ်ႇတႅတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189760 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူဝ်ႇတႅတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1302 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1456 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2758 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ယေႇယိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇယိၼ်ႇ  (ရေယာဉ်ရွာ, Yaeyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190425 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3438 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3437 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6875 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ယႂႃႇမႃႉၵၢင်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇမႃႉၵၢင်  (ရွာမအလယ်ရွာ, Ywarma(Middle)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းၸီႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218286။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းၸီႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2697 ၊ ယိင်း 3273 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5970 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
Open front unrounded vowel
The open front unrounded vowel, or low front unrounded vowel, is a type of vowel sound, used in some spoken languages. It is one of the eight primary cardinal vowels, not directly intended to correspond to a vowel sound of a specific language but rather to serve as a fundamental reference point in a phonetic measuring system.
The symbol in the International Phonetic Alphabet (IPA) that represents this sound is, and in the IPA vowel chart it is positioned at the lower-left corner. However, the accuracy of the quadrilateral vowel chart is disputed, and the sound has been analyzed acoustically as extra-open at a position where the front/back distinction has lost its significance. There are also differing interpretations of the exact quality of the vowel: the classic sound recording of by Daniel Jones is slightly more front but not quite as open as that by John Wells.
In practice, it is considered normal by many phoneticians to use the symbol for an open central unrounded vowel and instead approximate the open front unrounded vowel with  (which officially signifies a near-open front unrounded vowel). This is the usual practice, for example, in the historical study of the English language. The loss of separate symbols for open and near-open front vowels is usually considered unproblematic, because the perceptual difference between the two is quite small, and very few languages contrast the two. If there is a need to specify the backness of the vowel as fully front one can use the symbol, which denotes a lowered near-open front unrounded vowel.
The Hamont-Achel dialect of Limburgish has been reported to contrast long open front, central and back unrounded vowels. This is extremely unusual.
Features
This subsumes central open (central low) vowels because the tongue does not have as much flexibility in positioning as it does in the mid and close (high) vowels; the difference between an open front vowel and an open back vowel is similar to the difference between a close front and a close central vowel, or a close central and a close back vowel.
ပူးယူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈပူးယူင်ႇ  (ဘူးရုံရွာ, Buyon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူးယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194385 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူးယူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1071 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1185 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ယႂႃႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵၢၼ်ႇလႄႇၶူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵၢၼ်ႇလႄႇၶူင်ႇ (ကံလည်ခုံရွာ, Kanlelkhon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီႇတၢႆးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190050ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီႇတၢႆးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 567 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 610 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1177 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1814
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1814 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1810 ႁူဝ်သိပ်းပီ