cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019
လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸႂ်
ၵူၼ်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထုၵ်ႇႁႄႉတတ်းလွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ ထုၵ်ႇၶင်တိၼ်၊ ယွၼ်ႉလွင်ႈၵူဝ်ႁေတၢင်းပဵၼ် လႄႈ ၽွၼ်းႁၢႆႉလွင်ႈယူတ်းယႃၸိူဝ်းၼႆႉသေ တေၸၢင်ႈယိၼ်းဢိုပ်ႇဢၢပ်ႇၸႂ်ဝႆယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆ လုၵ်ႉတီႈၵေႃႇမသျိၼ်ႇပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶႄႇ ​ေး မိူဝ်ႈ ပီ 2020 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 27 ၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လွင်ႈၸီႉသင် တွၼ်ႈတႃႇၵႄႈလိတ်ႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ။
ပိုၼ်းတၢင်းပဵၼ်
တၢင်းဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ၸွမ်းလူၺ်ႈ သၽႃႇဝမၼ်းသေ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မႃးတီႈ တူဝ်သတ်းၼႆယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈပႆႇလႆႈႁူႉ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းလီလီသေတႃႉ ပီ 2019 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ၼၼ်ႉတႄႉ လွင်ႈၽႄႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်းၽႄႈၸပ်းၵၼ် သဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽႄႈၸပ်း ဢၼ်လႆႈႁူႉၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ပီ 2019၊ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 17 ၊ တီႈဝဵင်းဝူႇႁၢၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ
Tedros Adhanom Ghebreyesusu ၽူႈယႂ်ႇ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ ဝႃႈ CO ၼႆႉ တၢင်တူဝ် corona သေ VI ၼႆႉ တၢင်တူဝ် virus သေ D ၼႆႉ တၢင်တူဝ် disease သေ 19 ၼႆႉ ပဵၼ်ပီ 2019 ဢၼ်တႄႇၼႄႉၼွၼ်းတၢင်းပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆ လႆႈသၢင်းလၢင်းၼႄမႃးယဝ်ႉ။ ၽွင်းပၼ်ၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇယႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း လႆႈသလေႇလုၸွမ်းၼႆသေ လႆႈဝႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢွင်ႈတီႈ (ပိူင်ယၢင်ႇ-မိူင်းၶႄႇ)၊ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတူဝ်သတ်း လႄႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈလိူၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈၸိုဝ်ႈ တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019ယဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဝၢႆးရႅတ်ႉ ဢၼ်ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႇ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2 တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ် (SARS-CoV-2) ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပွတ်းၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝၢႆးရႅတ်ႉၼၼ်ႉဝႃႈ ၼူဝ်ႇဝႄႇ ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇဝၢႆးရႅတ်ႉ 2019 (2019-nCoV) ၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ သိုပ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ "COVID-19 virus" လႄႈ "ဝၢႆးရႅတ်ႉဢၼ်ႁႂ်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် COVID-19" ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ လႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈႁၼ် တီႈၼႂ်းၵႅဝ်ႈတူၺ်းၽွင်မုၼ်ႈ ဢီႇလႅတ်ႇထရုၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1968 ၼၼ်ႉသေ တီႈၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလႅတ်ႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝႅၼ်ႁူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။
ပီ 2020၊ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉသေ လႆႈတိုၵ်းသုၼ်းၵူၼ်းမိူင်း တွၼ်ႈတႃႈ ယႃႇပေႁႂ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "ဝၢႆးရႅတ်ႉၶႄႇ" ဢမ်ႇၼၼ် "ဝၢႆးရႅတ်ႉဝူႇႁၢၼ်ႇ" ။   ၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉ ဢၼ်တိူဝ်းလီထဵင်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ "ၼၢဝ်ၼူၵ်ဝူႇ" လႄႈ "ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၵုင်ႇ" ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇမႃးတီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶႂ်းမၢႆထိုင် ဝဵင်းဝူႇဢၼ်တႄႇႁၼ်ဝၢႆးရႅတ်ႉ သေ၊ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း လေႃးၵၼ်တင်း လၢႆးၶႄႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝူႇသျူး၊ ၵုင်ႇၽူး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶႂ်ႈမၢႆထိုင် မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်ႉသၢၼ်ၼႅတ်ႇၵူၼ်းၼၼ်ႉၼႆ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းတၢင်းပဵၼ် ယွၼ်ႇယွမ်းၵႂႃႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢႆထိုင်ၽိတ်း တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉမဵဝ်းၼိုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇၽိတ်းပိူင်ႈ
လုၵ်ႈတီႈ ၵုၼ်ႇဢၼ်မီး မိၵ်ႈမၢႆၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၸပ်းလႆႈတၢင်းပဵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး လုၵ်ႉတီႈ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းၶႄႇမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸပ်းတၢင်းပဵၼ်လႆႈ။
လႅင်းတႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈလႅင်းတႅတ်ႉ  (လှိုင်းတက်ရွာ, Hlaingtet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅင်းတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194314 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅင်းတႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5123 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 11256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၼွင်တွင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်တွင် (, Nawng Taung, နောင်တောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မႄႇၸလီႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမႄႇၸလီႇၵၢၼ်ႇ  (မယ်ဇလီကန်ရွာ, Meizalikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅင်းတႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194315 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅင်းတႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5123 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 11256 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ယေႇလႄႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇလႄႇၵူၺ်ႉ  (ရေလည်ကွေ့ရွာ, Yaelelkwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလူးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194467 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလူးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 294 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 686 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 58
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1867
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 58
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1867
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 57
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 58
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1867
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 58
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1867
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 58
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1867
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 58
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 58 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 50
1867
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1867 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1860 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပီႇၸီႇ 57
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 56
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 56 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 50
လူးၵႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈလူးၵႂႄး  (လူးကွဲရွာ, Lukwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလူးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194466 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလူးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 294 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 686 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 60
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 59
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 60
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 59
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 60
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 59
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 60
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 60 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ပီႇၸီႇ 59
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 59 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 50
1960
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1960 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၼွင်လႅင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်လႅင် (, Nawng Hlaing, နောင်လိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇပရႄႇ 1960
(26) ဝၼ်း
5
ၽၵ်းၵုမ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽၵ်းၵုမ်ႇ (, Hpaik Kun, ဖိုက်ကုန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1902
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 61
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 61 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ဢေႇပရႄႇ 1902
(26) ဝၼ်း
5
ငတႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈငတႅတ်ႉ  (ငသက်ရွာ, Ngathet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194349 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉတူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 955 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1904 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵွင်းမႆႉၵုတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵွင်းမႆႉၵုတ်ႇ (, Kauk Maik Kut, ကောက်မိုက်ကွတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လူးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈလူးၵူင်း  (လူးကုန်းရွာ, Lukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလူးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194465 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလူးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 294 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 686 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 63
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 63 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ပီႇၸီႇ 62
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 62 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ၼမ်ႉတႄႇ (တႅၵ်ႉ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတႄႇ (တႅၵ်ႇ) (, Nam Tae, နမ့်တယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
သူၺ်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇတွင်ႇ  (ရွှေတောင်ရွာ, Shwetaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218410 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉတူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 955 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1904 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဝႅတ်ႉတူဝ်း  (ဝက်တိုးရွာ, Wettoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉတူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194348 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႅတ်ႉတူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 955 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1904 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢေႇပရႄႇ 1822
(26) ဝၼ်း
5
ပီႇၸီႇ 65
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
မိူင်းၵရိတ်ႈ
ၵရိတ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁႄႇလႅၼ်ႇၼိၵ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ယူးရူပ်ႉ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း ပေႃးၵၼ်ႇသ် သေ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းၽႄ ယူးရူပ်ႉ၊ ဢေးသျႃး လႄႈ ဢႃႇၾရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵရိတ်ႈၼႆႉ တီႈၽၢႆႇ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မီးလႅၼ်လိၼ်ဢၼ်ဢိူမ်ႈၶၢင်းၵၼ်တင်း ဢႃႇပႃးၼီးယႃး၊ တီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး မႄႇၶေႇတူဝ်းၼီးယႃးႁွင်ႇ လႄႈ ပူႇၵႃႇရီႇယႃႇ၊ တီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ သမ်ႉ မီးလႅၼ်လိၼ် ၶၼ်ႈၵၼ်တင်း တိူဝ်ႇၵီႇယဝ်ႉ။ ပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၵျီးယႅၼ်ႉ ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မိူင်းလူင်သေ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းမီးဝႆႉ ပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၢႆႇဢူဝ်းၼီးယႅၼ်း လႄႈ တီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ပၢင်ႇလၢႆႇ ၶရိတ်ႉ လႄႈ ပၢင်ႇလၢႆႇ မႅတ်ႇတီႇထရေးၼီးယႅၼ်း ယဝ်ႉ။ ၵရိတ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇယၢဝ်းလူင် တီႈ လုမ်ႈၼမ်ႉ မႅတ်ႇတီႇထရေးၼီးယႅၼ် ဢၼ်မီးဝႆႉ မူႇၵုၼ် ႁူဝ်ႁဵင်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ပႅတ်ႇ တူင်ႇလိၼ် လႅင်လိၼ် ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်း သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မၼ်း မီးမွၵ်ႈ 10.4 လၢၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ဢႅတ်ႉတၼ်ႇသ် ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ဝဵင်းလူင် ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ] ၼၼ်ႉတႄႉ တသလူဝ်ႇၼီႇၵီႇ လႄႈ ပတ်ႉထရတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွမ်းလင်မၼ်းယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 65
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 65 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1822
'''1822’’’
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1822
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1822
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1822
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1822
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1822
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1822
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
1822
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ဢိူင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
1822
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1822
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ႁၢတ်ႇၼိူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇၼိူဝ် (, Hat Nay, {{Lang-my|ဟပ်နေ}) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1822
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1822
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1822 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1820 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပီႇၸီႇ 66
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 66 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ပီႇၸီႇ 64
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 64 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ဢေႇပရႄႇ 1868
(26) ဝၼ်း
5
ဝၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဝၼ်းတႃႇ  (ဝမ်းသာရွာ, Wanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194373 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 943 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1291 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2234 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
တႁတ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတႁတ်ႉတေႃး  (ဒဟတ္တောရွာ, Dahattaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194374 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 943 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1291 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2234 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
လႃႇယွႆႈ (ယွႆး)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလႃႇယွႆႈ (ယွႆး) (, Lel Ywe, {{Lang-my|လယ်ရွဲ}) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပီႇၸီႇ 67
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 67 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
မၢၵ်ႇၵႅင်းမူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်းမူၼ်း (, Ma Keng Mun, {{Lang-my|မကျိုင်းမွန်း}) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1868
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1868 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1860 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဝႃးယႂႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးယႂႅတ်ႉ  (ဝါးရွက်ရွာ, Warywet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယႂႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194487 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 171 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 170 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 341 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၽူဝ်းတၢၼ်ႇတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၽူဝ်းတၢၼ်ႇတၢႆႇ  (ဖိုးသံဒိုင်ရွာ, Hpoethandaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194405 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 867 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 857 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1724 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 69
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 69 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ပီႇၸီႇ 70
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မျႅတ်ႉၼီႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမျႅတ်ႉၼီႇၵျိၼ်း  (မြက်နီကျင်းရွာ, Myetnikyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194404 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 867 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 857 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1724 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 70
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မျႅတ်ႉၼီႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 70
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼမ်ႉမေႃႇမူၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇမူၼ်ႇ (, Nam Maw Mun, {{Lang-my|နမ့်မော်မွန်}) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပီႇၸီႇ 70
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 70 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
ၼႃးၵူင်း၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
တူၼ်ႈၵႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈၵႅင်း (, Ton Keng, {{Lang-my|တွန်းကျိုင်း}) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇပရႄႇ 1961
(26) ဝၼ်း
5
ၼႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၵူင်း (, Nar Kon, နားကုန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵွၼ်ႈထၢၼ်၊ ၼမ်ႉထၢၼ်ၶူမ်၊ ငွင်ႉထၢၼ်ငွင်ႉပေႇဢေႃႈ။
1961
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 71
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 71
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 71
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 71
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1903
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 71
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1903
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 71
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 71 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
1903
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇသၢႆးလူင် (, Hat Hseng Long, ဟတ်ဆိုင်လုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵွၼ်ႈထၢၼ်၊ ၼမ်ႉထၢၼ်ၶူမ်၊ ငွင်ႉထၢၼ်ငွင်ႉပေႇဢေႃႈ။
1903
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 74
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 73
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တၼတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 73
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 73
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 73
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 68
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 68 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 60
ပီႇၸီႇ 74
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 74 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
တႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉ  (သက္ကယ်ဒိတ်ရွာ, Thetkeideik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194403 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 867 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 857 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1724 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 73
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႅတ်ႉၵႄႇတဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 73
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 73 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
ဢေႇပရႄႇ 1903
(26) ဝၼ်း
5
မျူဝ်ႉၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉၵျီးၵူင်း  (မြို့ကြီးကုန်းရွာ, Myogyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194376 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1191 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1433 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2624 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 72
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 72 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
ပီႇၸီႇ 75
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼမ်ႉသၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသၢႆး (, Nam Hseng, နမ့်ဆိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵွၼ်ႈထၢၼ်၊ ၼမ်ႉထၢၼ်ၶူမ်၊ ငွင်ႉထၢၼ်ငွင်ႉပေႇဢေႃႈ။
ပီႇၸီႇ 75
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 75 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
1823
'''1823’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1823 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1820 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢေႇပရႄႇ 1823
(26) ဝၼ်း
5
ပီႇၸီႇ 76
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တပျေႇဝ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 76
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ပီႇၸီႇ 76
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
မႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ဢိူင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဢေႇပရႄႇ 1869
(26) ဝၼ်း
5
ပီႇၸီႇ 76
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 76 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
လူင်ၵႆႇထိူၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလူင်ၵႆႇထိူၼ်ႇ (, Long Kei Tin, လုံကယ်တင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵွၼ်ႈထၢၼ်၊ ၼမ်ႉထၢၼ်ၶူမ်၊ ငွင်ႉထၢၼ်ငွင်ႉပေႇဢေႃႈ။
1869
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1869 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1860 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၼႃးဝွၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးဝွၼ် (ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း) (Nar Wan,, နားဝမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼႃးမူတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးမူတ်ႉ (ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း) (Nar Mut,, နားမွတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပီႇၸီႇ 77
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလလုမ်ႈၾႃႉ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20 (2019–20 coronavirus pandemic) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်တိုၵ်ႉပဵၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019 ဢၼ်ပဵၼ် ယွၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းသၢႆတၢင်းထူၺ်ႈၸႂ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2 (SARS-CoV-2) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇပဵၼ်တီႈ မိူင်းၶႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁူပေႉ၊ ဝဵင်းဝူႁၢၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2019၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉသေ ထိုင် ပီ 2020 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 11 ဝၼ်းမႃး လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ၵႃႇလလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် ပီ 2020၊ သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 6 ၼႆႉ တီႈၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၼႃႈလိၼ် 188 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် မီးၵႂႃႇ 26 လၢၼ်ႉသေ ၵူၼ်းတၢႆယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် မီးၵႂႃႇ 880,000 ပၢႆသေ ၵူၼ်းႁၢႆလီၶိုၼ်း မီးယူႇ 18 လၢၼ်ႉပၢႆ ယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈပိူင်လူင် ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ယူႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး မိူင်းၶႄႇ၊ ရူးရူပ်ႉ၊ ဢီႇရၢၼ်ႇ၊ ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢႃႇမေႇရိၵ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 13 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လိုမ်ရူးရူပ်ႉၼႆႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈပဵၼ် တီႈၵၢင်ၵႅၼ် ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉ မိူဝ်ႈပီ 2020-လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 23 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇႁၼ် ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ (COVID-19) သွင်ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လႆႈႁၼ်လၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းမေႃၸပ်း ၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်းၼႆသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်ၸပ်းၵၼ် ၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢေးသျႃး-ပၸိၾိၵ်ႉ၊ ဢႃႇမေႇရိၵပွတ်းႁွင်ႇ၊ မိူင်းၵႃႈတီႈ ရူးရူပ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ထိုင်ၵၢၼ်လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇၼီႇ 2020 ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈသုင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းသွမ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် 2 ဝၼ်းတေႃႇ 14 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ လႆႁၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ႈဝႃႈ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈမေႃတိတ်းၸပ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇၼႄၽၢင်ႈႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇ ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ၼၢဝ်၊ ဢႆ၊ ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၼူၼိူဝ်ႉၸဵပ်းၶိုၼ်ႈ လႄႈ ၼူၼ်းႁိူဝ်ႉ သေ ဢၼ်ၸၢင်ႈသိုပ်ႇပဵၼ်ဝၢႆးလင်မၼ်းတႄႉ ပွတ်ႇၵႂ်ႈ(pneumonia)၊ လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ်(acute respiratory distress syndrome) လႄႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်တေႃႇပေႃးတၢႆယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 77
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
ၽွင်းပဵၼ်သၢႆငၢႆ တၢင်းပဵၼ်ဢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸွပ်ႇႁၼ်ႁႂ်ႈႁူႉၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပေႃးလႅပ်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်းသေ လုၵ်ႉတီႈပေႃႈ ၸပ်းၸူးလုၵ်ႈၸၢႆးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼႂ်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းသေ ဢၼ်တိတ်းၸပ်း ၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 22 တီႈၵျႃႇမၼီႇ လုၵ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈၵၢၼ်ၶႄႇ ဢၼ်မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇသေ ၸပ်းၸူး ၽူႈၸၢႆးၵျႃႇမၢၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈၸပ်းတိတ်းမႃးတီႈ ပၢင်ၵုမ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸမ် ဝဵင်းမျူးၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇတုမ်ႉတေႃႇၵႅတ်ႇၶႄသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈဢဝ် လူတ်ႉလဵၼ်ႈတီႈၵႆ၊ သၢႆႁိူဝ်းမိၼ်၊ လူတ်ႉလဵၼ်း သေ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇၼႂ်းဝဵင်း၊ ဝဵင်းဝူႁၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 57 လၢၼ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈၸမ် ၸႄႈတွၼ်ႈႁူပေႉ လႄႈ ဝဵင်း (15) ဝဵင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁပ်းဝႆႉ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈမႃးယဝ်ႉ။  ၸိူဝ်းပဵၼ်ပွႆးၾိင်ႈငႄႈ၊ ပွႆးပီမႂ်ႇ ဢိၵ်ႇပႃး ဝဵင်းပေႇပျိၼ်း ဝဵင်းဢၼ်ထုၵ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈ(Forbidden City)၊ ဢွင်ႈတီႈၸၼ်ၸႂ် ၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉလႆႈမႆႈၸႂ် ၵူဝ်တၢင်းပဵၼ်ၽေႈၸပ်းၼႆသေ လႆႈဢိုတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈ ႁွင်းၵွင်း ၵေႃႈလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွၵ်ႇၶိုၼ်း လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်တိတ်းၸပ်းၼႆသေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉသေ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈဢိုတ်းတေႃႇထိုင် ၵၢင်လိူၼ် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပွႆးပီမႂ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢိုတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 77
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
မိူင်းၵမ်ႉၼမ်ၼမ်ၵေႃႈ လႆႈတိုၼ်ႇပၼ်ၽၢင်ႉ တွၼ်ႈတႃႇဢမ်ႇဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸူး ၸႄႈတွၼ်ႈႁူပေႉ လႄႈ ဝဵင်းဝူႁၢၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၵႂႃႇမႃး မိူင်းလူင်ၶႄႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈၵူတ်ႇထတ်းပၢႆးယူႇလီ တီႈဢေႇသုတ်း သွင်ဝူင်ႈ သေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ လႆႈႁၼ်လၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸူး ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီၼႆ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵေႃႉတေႃႉမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၸႂ်ႉၵၢပ်ႇႁႄႉၼႃႈ လႄႈ ၽိူဝ်တေၵႂႃႇ ႁွင်ႈႁူင်းယႃ ႁႂ်ႈႁွင်ႉမေႃယႃဢဝ်ၼႆၵေႃႈ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းလႅမ်းမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယူႇတီႈ မိူင်းၶႄႇ လႄႈသင် ၸိူဝ်းဢဝ်ႁွင်ႈယူႇ လူင်ႈၼႃႈဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင် ဢမ်ႇဢဝ်ၵႃႈဢဝ်ႁူဝ်သေ ၶိုၼ်းယႃႉပၼ်၊ ၶိုၼ်းဢၢၼ်းပၼ်ငိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတႃႈႁိူဝ်းမိၼ်၊ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈထတ်းလူမ်းမႆႈတူဝ်ၶိင်းသေ တွၼ်ႈတႃႇၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းတေႃႉတၢင်းပဵၼ်ၼႆ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ၊ လႆႈႁဵတ်းပၢႆႉပၼ်သတိဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 30 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ (WHO) လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းလႆႈမႆႈၸႂ် (Public Health Emergency of International Concern) ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈတႅပ်းတတ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပေႃးမူင်ႉမႅင်း လႆႈၽႄႈၸပ်းထိုင် မိူင်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈပၢႆးယူႇလီဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၽွၼ်းမၼ်းၼႆႉ တေမီးၸွမ်းၼင်ႇ ဝၢႆးရႅတ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၸပ်းတိတ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်းၽၢႆႇလင်
ဝဵင်းဝူႁၢၼ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁူပေႉသေ တီႈ မိူင်းၶႄႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းထူၼ်ႈၸဵတ်းဢၼ်ၵူၼ်းသတ်ႉသေပိူၼ်ႈသေ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးယူႇ (11) လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ ၸဵမ်ၵူႈပၢၼ်ပၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၵႅၼ်ႈၵၢင် ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇ သေ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ႁူႉဝႃႈ ပဵၼ် သၢႆတၢင်းလမ်ႇလွင်ႈ("Nine Provinces' Thoroughfare") ႁင်း ၵဝ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။, ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း (4) တၢင်း ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈတီႈၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈၸမ်သုတ်း ၵႂႃႇၸူး ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းပေႇၵျိၼ်း 700 miles၊ ၵႂႃႇၸူး ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းသျင်ႇႁၢႆး500 milesလႄႈ မီးဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ၽၢႆႇႁွင်ႇ ႁွင်းၵွင်း600 miles ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။။ လုၵ်ႉတီႈ တႃႇႁိူဝ်းမိၼ်တီႇယႅၼ်ႇႁီႇ တီႈဝူႁၢၼ်ႇ(Wuhan Tianhe International Airport)သေ မီးသၢႆတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်မိၼ်ၸူး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းမီးတီႈ လိုမ်ရူးရူပ်ႉ၊လိုမ်ဢႃႇမေႇရိၵ ပွတ်းႁွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 77
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
လွင်ႈတၢင်းၽၢႆႇလင်
မိူဝ်ႈ 2019 တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ တီႈဝူႁၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၼႄလၵ်ႉၶၼႃႇ လွင်ႈပွတ်ႇၵႂ်ႈ ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈတင်း ၵၢတ်ႇလူင်ႁွၼ်းၼၼ်ႇ ဢၼ်ၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵၢတ်ႇလူင်ၼၼ်ႉ မီးဢွင်ႈၶၢႆတင်းၼမ်သေ ၶၢႆ ပႃ၊ ၵႆႇ၊ ၼူၵ်ႉ၊ မိင်ႇ၊ မႃးမွတ်ႉ(marmots)၊ ငူးမီးၵွင်ႉ၊ ၵႂၢင်ဢၼ်မီးလၢႆးတူဝ် လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်တူဝ်ထိူၼ်ႇတူဝ်သတ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈမီးလွင်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ (novel coronavirus) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ယွၼ်ႉတူဝ်သတ်း (zoonosis) ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ ၸၢင်ႈတိတ်းၸပ်းၼႂ်းၵႄႈ တူဝ်သတ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မူင်ႈမႅင်းဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် လၵ်ႉၶၼႃႇႁူမ်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း (severe acute respiratory syndrome - SARS) တၢင်းပဵၼ် သႃးၸ်၊ တၢင်းပဵၼ်ႁူမ်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇ ပွတ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ (Middle East respiratory syndrome - MERS) တၢင်းပဵၼ် မႃးၸ်၊ တၢင်းပဵၼ်ၵတ်းၶဝ်လိုၵ်ႉ(common cold) ဢၼ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇသီႇမဵဝ်း လႄႈ ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွတ်ႇထူၺ်ႈၸႂ်  ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉသေ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၸၢင်ႈတိတ်းၸပ်းၸူးၵူၼ်းၼႆယဝ်ႉ။  ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸၢင်ႈၸပ်းၵူၼ်းၼႆႉ မၼ်းမီးလၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေဝႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈၽႄႈလႆႈတီႈၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၽႄႈတိုၼ်း လႄႈ လွင်ႈၵႅတ်ႇၶေႁႄႉၵင်ႈ
ၼႂ်းၵႃႈ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် 2019-nCoV ဢၼ်ၼႄႉၼွၼ်းမႃး (41) ဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် မိူဝ်ႈ 2019 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းသေ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵပ်းၵၢႆႇတိူဝ်ႉၸမ်ႈတင်း ၵၢတ်ႇလူင်ၼၼ်ႉသေ တင်းၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ် 40 ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈထူပ်းၵၼ်ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ၼမ်မႃးလႄႈ လွင်ႈလမ်ႇလွင်ႈၵၢတ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွမ်းလူင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 77
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၽႄႈတိုၼ်း လႄႈ လွင်ႈၵႅတ်ႇၶေႁႄႉၵင်ႈ
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၶႄႇၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇမဵဝ်းဝၢႆးရႅတ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉၽႂ်းၽႂ်းသေ လႆႈဢဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းမူင်ႈမႅင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ (Nucleic acid sequence or genetic sequence) လၢတ်ႈပၼ်ႁႂ်ႈႁွင်ႈၽႃႇထၢတ်ႈၼႂ်းပိုတ်ႉပိုၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ပေႃးတေႁဵတ်းလႆႈ လွင်ႈၵူတ်ႇထတ်း Polymerase chain reaction ဢၼ်ၸွပ်ႇလႆႈ လွင်ႈၽႄႈတိုၼ်းမူင်ႈမႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်း WHO လႆႈယွင်ႈဢၢမ်းၼိူဝ် ယွၼ်ႉမိူင်းၶႄႇ ႁဵတ်းလႆႈၸိူင်ႉၼၼ် ၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်းၼႆယဝ်ႉ။  Genome sequence ႁင်း 2019-nCoV ၼႆႉ မၼ်းငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း မူင်ႈမႅင်းသႃးၸ်(SARS-CoV) 75-80% သေ တင်း ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇမိင်ႇ(bat coronaviruses)ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ မိူၼ်ၵၼ်ထိုင် 85% ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် (41) ဢၼ် ဢၼ်လႆႈၼႄႉၼွၼ်းမႃး ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈၼႆႉ မီးလွင်ႈၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၵၢတ်ႇလူင်းႁွမ်းၼၼ်ႇ ဢၼ်ၶၢႆတူဝ်သတ်းဢၼ်ၶီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   လွင်ႈဝႃႈ ၸွင်တေမီး တၢင်းတၢႆ ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းပဵၼ်သႃးၸ် ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇႁူႉလႆႈ။
ပီႇၸီႇ 77
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
လွင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၽႄႈတိုၼ်း လႄႈ လွင်ႈၵႅတ်ႇၶေႁႄႉၵင်ႈ
မိူဝ်ႈၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ၶေႃးလိၵ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်လၼ်ႇတၼ်ႇ (Imperial College London) မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႁေႃၶမ်း ပရိတ်ႈတဵၼ်ႇ ၼႆႉ ၶဝ်လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 12 ၼၼ်ႉ လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ငၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ လၵ်ႉၶၼႃႇတႄႇပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 1,723 (95% confidence interval, 427–4,471) ယဝ်ႉဝႃႈၼႆႉ။ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇဝႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၽႄႈတိုၼ်းၸူးထိုင် ထႆး၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈလွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈသွၼ်ႇဝႆႉဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီဢဝ်ပႅတ်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇတိူဝ်ႉၸမ်ႈၽႂ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်းၸပ်းၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈသွၼ်ႇဝႆႉဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လႆႈၼႄႉၼွၼ်းမႃ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းဢၼ်ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ တၢင်းပဵၼ်ၽႄႈတိုၼ်းၼမ်မႃး တီႈဝဵင်းဝူႁၢၼ်ႇ ၼႆႉ ယွၼ်ႉမူင်ႈ 2019-nCoV သေ လႆႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် မီးမႃး 4000 မွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းၼပ်ႉသွၼ်ႇ လွင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်ပေႃႇပဵၼ်မႃး ၼႆယဝ်ႉ။  ၸုမ်းဢၼ်ၼိုင်ႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ႁွင်းၵွင်းၵေႃႈ  ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ႁူဝ်ယွႆႈ တီႈမိူင်းၶႄႇ လႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႇဝူၼ်ႉသွၼ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းမႃးမိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉသေ ၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈသွၼ်ႇၼပ်ႉဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူဝ်ႈၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 20 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တီႈ သႅၼ်ႇၸႅၼ်း (Shenzhen) ၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ တီႈ ပေႇၵျိၼ်း သွင်ၵေႃႇသေ ၵူၼ်းပဵၼ်မႂ်ႇ မီးမႃႈ 140 လႄႈ မိူင်းၶႄႇ လႆႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉၼမ်မႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင် ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 25 ဝၼ်းမႃး ၵူၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ၶွင်ႉၽႃႇထၢတ်ႈ ၼႄႉၼွၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မီးမႃး ႁူမ်ႈ 2062 ၵေႃႉသေ တီႈမိူင်းလူင် မီး 2016၊ တီႈ ထႆး မီး 7၊ တီႈႁွင်းၵွင်း မီး 6၊ တီႈမၵႃႇဢူဝ်ႇ မီး 5၊ တီႈ ဢေႃႉသထေးရီးယႃး မီႈ 5၊ မလေးသျႃး 4၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ 4၊ ၾႃင်ႇသဵတ်ႈ 3၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ 3၊ ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း 3၊ ထၢႆႇဝၼ်း 3၊ တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမေႇရိၵ 3၊ ဝႅတ်ႉၼမ်း 2၊ ၼီႇပေႃး 1၊ သုၺ်းတိၼ်ႇ 1 ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တမိၼ်ႇၸႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတမိၼ်ႇၸႃႇၵူင်း  (သမင်ဇာကုန်းရွာ, Thaminzarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမိၼ်ႇၸႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194304 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမိၼ်ႇၸႃႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 168 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 413 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းမီးၽွၼ်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၵႂႃႇမႃး ၽွင်းပီမႂ်ႇၶႄႇလႄႈ မွၵ်ႈမိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇလႄႈ ၵၢင်လိူၼ်ၼၼ်ႉ ဝၢႆးရႅတ်ႉၼႆႉ လႆႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း တီႈၼႂ်းမိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ လႆႈၸွပ်ႇႁူႉဝႃႈ ယွၼ်ႉၵူၼ်းထွင်ႈတဵဝ်းၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းတေႃႉၵႂႃႇသေလႄႈ လႆႈမီးလွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸပ်ႇႁၼ်မူင်ႈမႅင်းၼႆႉ ထႆး (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 13)၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 15)၊ ၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 20)၊ ထၢႆႇဝၼ်း လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 21)၊ ႁွင်းၵွင်း လႄႈ မၵႃႇဢူဝ်ႇ (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 22)၊ သိင်ႇၵႃႇပူဝ်ႇ (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 23)၊ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ၊ ၼီႇပေႃး လႄႈ ဝႅတ်ႉၼမ်း (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 24)၊ ဢေႃးသထေးရီးယႃး လႄႈ မလေးသျႃး (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 25)၊ ၶၼေႇတႃႇ (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 26)၊ ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 27)၊ ၵျႃႇမၼီႇ (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 28)၊ ၾိၼ်ႇလႅၼ်ႇ၊ သီႇရီလၢင်းၵႃ လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢႃႇရၢပ်ႈ (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 29)၊ ဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၾီႇလိပ်ႈပိၼ်း (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 30)၊ ယူႇၼၢႆႉတႅၵ်ႉၶိင်းတမ်း၊ ရတ်ႈသျႃး၊ သုၼ်ႇတိၼ်ႇ၊ သပဵၼ်ႇ (ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 31)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်နေ့၌ ကမ္ဘာတစ်လွှား 12,000ထက်ပိုများသော ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများကို တရားဝင်စုံစမ်းသိရှိနိုင်ခဲ့ကာ ၉၈%မှာ တရုတ်ပြည်တွင်ဖြစ်သည်။ ယွၼ်ႉဝၢႆးရႅတ်ႉသေ ၵူၼ်းလႆႈတၢႆၵႂႃႇ 1,355 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉတၢႆဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ၾီႇလိပ်ႈပိၼ်းသေ တၢႆမိူဝ်ႈ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်လွၵ်းသဵၼ်ႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇဢၼ်လၢမ်းဝႆႉၼႆႉ မၼ်းတေၼမ်လိူဝ်သေ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇတႄႉတႄႉမၼ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵူၼ်းယူႇတီႈပိုၼ်ႉတီႈၼင်ႇၵၼ် ၸပ်းၵၼ်ၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီး ဝႅတ်ႉၼမ်း၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ၵျႃႇမၼီႇ လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (ၸႄႈမိူင်းသျီႇၵႃႇၵူဝ်ႇ) ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၼႄႉၼွၼ်းပၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လွင်ႈဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ႁႂ်ႈၽႄႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် (active centers of propagation) ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶႄႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ပႆႇလႆႈၼႄႉၼွၼ်းၵွၼ်ႇ။ တႄႇဢဝ် ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 23 ၼၼ်ႉသေ ၸုမ်း WHO လႄႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်သေ လႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈပၼ်ၶၢဝ်ႇတိုၼ်ႇသၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ယႃႇႁႂ်ႈမူင်ႈမႅင်း သိုပ်ႇၽႄႈထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 30 ၼၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၼႂ်း မိူင်းၶႄႇၼႆႉ မီး 7,711 သေ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 29 ၼၼ်ႉ တီႈ မိူင်း 18 မိူင်းၼၼ်ႉ မီး 83 ဢၼ်ဝႃးၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ သေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ(2019-nCoV) ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သၢႆငၢႆၶိုၵ်ႉၶၢၵ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းလႆႈမႆႈၸႂ်(Public Health Emergency of International Concern) ၼႆယဝ်ႉ။
တမိၼ်ႇၸႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇလၢမ်းဝႆႉ
လွင်ႈဝူၼ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈႁူႉၸွမ်းၼႆႉ တူၵ်းလိုၼ်း 10 ဝၼ်း၊ ဢိင်ၼိူဝ်သၢႆငၢႆလွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၵႃႈတီႈ Northeastern University လႄႈ Imperial College London ၶဝ် လၢမ်းသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉဝႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ တေၼမ်လိူဝ် 10 ပုၼ်ႈ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၽွင်းယၢမ်းဢၼ် ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 21 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ Imperial College လႆႈလၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၼႄႉၼွၼ်း 4000 ၼႆသေ မိူဝ်ႈ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 26 ၼၼ်ႉ Northeastern University ဝႃႈ လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် 21,300၊ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 27 ၼႆႉ တေၸၢင်ႈသုင်ၶိုၼ်ႈထိုင် 26,200 (with a confidence of 95% within the interval 19,200–34,800) ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇလၢမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။  2020၊ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 30၊ တီႈပွင်ႈၵႂၢမ်း  Lancet ဢၼ်ၼိုင်ႈဝႃႈတႄႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 2020 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 25 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈလၢမ်းၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၵေႃႉတေႃႇၵေႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ 75,815 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 77
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 77 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
ပီႇၸီႇ 78
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တမိၼ်ႇၸႃႇၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွင်း  (ကျောင်းရွာ, Kyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမိၼ်ႇၸႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194305 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမိၼ်ႇၸႃႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 168 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 245 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 413 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
ႁၢင်ႈမၢႆ လႄႈ ၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်
လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈလၢမ်းသေၼပ်ႉဝႆႉတႄႉ တႄႇဢဝ် လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် တေႃႉ ပေႃးထိုင် ဢွၵ်ႇၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ် ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းတႄႇပဵၼ်(incubation period) ၼႆႉ ႁိုင် (2) ဝၼ်းတေႃႇ (10) ဝၼ်းၼႆသေ ဢၼ်ပဵၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ လႄႈ ပၢႆႇၵုမ်းထိင်းတၢင်းပဵၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (Centers for Disease Control and Prevention -CDC) လႆႈလၢမ်းသေ ၼပ်ႉသွၼ်တႄႉ ႁိုင် (2) ဝၼ်းတေႃႇ (14) ဝၼ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ် (41) ဢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်ထိုင် ႁူင်းယႃတီႈဝူႁၢၼ်ႇသေ ၼႂ်းၵႃႈ (13ၵေႃႉ -32%) ၼႆႉပဵၼ်ၸိူဝ်းမီးတၢင်းပဵၼ်ၶၢဝ်းႁိုင်၊ ပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်၊ ပဵၼ်လူမ်းႁူဝ်ၸႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်းၼႆႉ (13 ၵေႃႉ - 32%)ၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈပႂ်ႉတူၺ်းလီလီသေ (6ၵေႃႉ-15%) ၼႆႉတႄႉ လႆႈတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတၢႆၵႂႃႇ ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်သၢႆငၢႆ လွင်ႈဢႃႇယုယႂ်ႇ(advanced age)၊ လူတ်ႈလိူဝ်(hypertension)၊ လူမ်းႁူဝ်ၸႂ်(cardiovascular disease) ၸိူဝ်းဢၼ်ၸၢင်ႈပၼ် ၶဵၼ် လွင်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 78
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
လွင်ႈၽႄႈၸပ်း
လုၵ်ႉတီႈၵူၼ်းၸပ်းဝႆႉတၢင်းပဵၼ် ပေႃးမၼ်းဢႆ၊ ၶီၸၢမ် ၼႂ်းၵႃႈ 3 ft တေႃႇ 6 ft ၼႆ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇၼႆႉ ပႃးၵႂႃႇၸွမ်း မဵတ်ႉၼမ်ႉဢွၼ်ႇ တီႈၼႂ်းလူမ်းသေ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ လႆႈၽႄႈတိုၼ်းၵႂႃႇၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။. လွၵ်းလၢႆးၸပ်း လုၵ်ႉတီႈၽၢႆႈလူင် သေ ၸပ်းၸူးသူပ်း(fecal-oral transmission)ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈယူႇ။။
ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းတႄႇၸၸပ်း (41) ၵေႃႉၼၼ်ႉ သၢမ်ႈပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈၼႆႉ လႆႈမီးသၢႆမၢႆလွင်ႈဝႃႈ မီးလွင်ႈတိူဝ်ႉၸမ်ႈၵၼ်တင်း ၵၢတ်ႇလူင်ႁွမ်းၼၼ်ႇ ဢၼ်ၶၢႆတၢင်းၵိၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 78
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 78 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 70
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019-20
လွင်ႈၽႄႈၸပ်း
ၵေႃႉဢၼ်ႁႂ်ႈၸပ်းၽႄႈၽႂ်းၽႂ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ(super-spreader) ၼႆႉ မၼ်းႁႂ်ႈ ၸပ်းၸူး ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီ 14 ၵေႃႉ ၼႆႈ လႆႈမီးလွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸိူင်ႉၼၼ်မႃးယဝ်ႉ။ 2020 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 25၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈယႂ်ႇ ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈ လႄႈ ၵုမ်းထိင်းတၢင်းပဵၼ် မိူင်းၶႄႇ (Chinese Center for Disease Control and Prevention) ၵၢဝ်းၾူႈ (Gao Fu) လႆႈထဵင် လွင်လၢတ်ႈတီႈ ႁွင်ႈၶၢဝ်ႇသျိၼ်းႁႂႃႇ (Xinhua News Agency) ၼၼ်ႉ "ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လၢတ်ႈယူႇၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်းလႆႈၶၢႆႉၸူး ႁွင်ႈဝႆႉၵူၼ်းပဵၼ်တင်းၼမ်သေ တေလႆႈဝူၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းႁႂ်ႈၸပ်းၽႄႈၽႂ်းၽႂ်း(super-spreader)ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ မိူဝ်ႈပၢႆးၸဝ်ႉဝၼ်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ (ဢၼ်ပဵၼ်ႁွင်ႈၶၢဝ်ႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၼႂ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၶႄႇ) China Newsweek ၼၼ်ႉ လႆႈဢိင်ဢၢင်ႈၼိူဝ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပီၵိၼ်း (Peking University) သေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ "ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇပဵၼ် Super-spreader၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽၢႆႇႁူင်းယႃၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႅတ်ႇၵင်ႈပၼ်ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်မၼ်း ၸိူဝ်းတိူတ်ႉၸမ်ႈမႅၼ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈတၢင်ႇတၢင်းၽိတ်းမႃးယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉပိုၼ်ႉထၢၼ်လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်
လွင်ႈဝၢႆးရႅတ်ႉ ၽႄႈၸွတ်ႈတီႈၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၼႆႉ "ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈဢဝ်တၢင်းပဵၼ် ၸပ်းသႂ်ႇၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉသေတႃႉ ၵူၼ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉ ဢဝ်တၢင်းပဵၼ်တေႃႉသူင်ႇပၼ် ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ" ၼႆ မၼ်းမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉ တႄႇဢဝ် တႄႇဢဝ် 2.13 တေႃႇထိုင် 3.11 ၼႂ်းဢၢင်ႇၶႂၢင်ႇၼႆႉ လႆႈလၢမ်းသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်(basic reproduction number)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ၼပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၼႄပၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမႂ်ႇဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် ၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းတေၸၢင်ႈဢဝ်မူင်ႈမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ၽႄႈၸပ်းထိုင်ၵူၼ်းလၢႆၵေႃႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ တူင်ႇၶႂၢင်ႇဢၼ်မၼ်းၸၢင်ႈသိုပ်ႇၸပ်းၽႄႈလႆႈၼႆႉ မီးထိုင်သီႇၵေႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ မၼ်းငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း မူင်ႈပႅင်းရေႃးၵႃႇသႃးၸ် (SARSCoV) ယဝ်ႉ။
ပၢႆးမူင်ႈပႅင်းတၢင်းပဵၼ်
ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ဝၢႆႈရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ (2019-nCoV) ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈမူင်ႈမႅင်းတၢင်းပဵၼ်သၽႃႇဝတူဝ်သတ်း (natural wildlife reservoir of the 2019‐nCoV) ဢၼ်တေႃႉသူင်ႇၸူးတီႈၵူၼ်း လႄႈ ၵေႃႉဢၼ်သူင်ႇပၼ်တီႈၼႂ်းၵႄႈ(intermediate host) မၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ငဝ်ႈငႃႇဝၢႆးရႅတ်ႉၼႆႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈသေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ် မိင်ႇ ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်းပိူင်ယၢင်ႇၼႆသေ ဢဝ်တူဝ်သတ်းတီႈၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ မႃး 585 မဵတ်းသေ ၵူတ်းထတ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်လၵ်းထၢၼ် ဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ 33 မဵဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ 2019-nCoV ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႈၼႃႈ(preprint) ဢၼ်ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2020 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 23 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမေႃဝၢႆးရႅတ်ႉ ဝူႁၢၼ်ႇ၊ ႁူင်းယႃဝူႁၢၼ်ႇၵျိၼ်းျိၼ်တၼ်ႇ၊ ၸွမ်ႉၸွမ်ႇဢၵႄႇတမီႇပၢႆးသၢႆႊၶႄႇ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵုမ်းထိင်းတၢင်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈႁူပေႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးသေ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ဝႆႉတႄႉ ငဝ်ႈငႃႇ ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ 2019 ၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ မိင်ႇ ၊ nCoV-2019 လႄႈ ၸၼ်ႉ genome ၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇဝၢႆးရႅတ်ႉ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၼႄမႃး မိူဝ်ႈပီ 2013 ၼၼ်ႉ မၼ်းမႃးမိူၼ်ၵၼ် တေႃႇထိုင် 96% ဝႃႈၼႆဝႆႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ၵႂၼ်းသျီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးယႃႈၽိင်ႈထုင်းၶႄႇ(Guangxi Traditional Chinese Medical University)၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပီႇၵိၼ်း(Peking University)၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼိင်းပူဝ်ႇ (Ningbo University)၊ ၶေႃးလဵၵ်ႉဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၽၢႆႇတူဝ်ၸႂ် ဝူႁၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းလွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးသေ ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် codon usage bias ၸိူဝ်းမီးတီႈ မူင်ႈမႅင်း 2019-nCoV ၸိူဝ်းမီးတီႈ ငူးသွင်မဵဝ်း၊ ၵႆႇ၊ မဵၼ်ႈ၊ မိင်ႇ၊ လိၼ်ႈ  ၼၼ်ႉၼိူင်းၵၼ်တူၺ်းသေး တူဝ်သတ်းဢၼ်မီး မူင်ႈမႅင်း 2019-nCoV ဢၼ်ၸၢင်ႈၸပ်းၸူးၵူၼ်းသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ငူး ၼႆ လႆႈသွၼ်ႇဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။  ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈဢၼ်ၼႆႉသေ လႆႈမီးလွင်ႈထဵင်ၵၼ်ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်သေ မၢင်ၸိူဝ်းဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်မီးမူင်ႈမႅင်းၼႆႉ တေလႆႈပဵၼ် မိင်ႇ ၼႆၵေႃႈဝႃႈ။ တူဝ်ဢၼ်ယူႇၼႂ်းၵႄႈသေ တေႃႉသူင်ႇပၼ်ၸမ်ႉ တေပဵၼ် ၼူၵ်ႉ (ဢမ်ႇၼၼ်) တေပဵၼ် တူဝ်သတ်းလိူတ်ႈဢုၼ်ႇ သေမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ငူးတႄႉဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ၊ ငူးၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တူဝ်သတ်း ဢၼ်လူမ်းမႆႈၼႂ်းတူဝ် ၶိုၼ်ႈၽႂ်းလူင်းၽႂ်း (poikilotherm)ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵူၼ်း ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်း codon usage biasနှင့် recombination (ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်း Genetic term လႄႈ ပေႃးပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇပၢႆးၼႆႉ ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇပၼ် တေတိူဝ်းတုၵ်းထုၵ်ႇယဝ်ႉ။)ႁင်း တၢင်းပဵၼ်သႃးၸ်၊ မႃးၸ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေၵေႃႈ လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈငူး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၼႆ ထဵင်ိၶုၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ recombination event ဢၼ်ၼႄမႃးၼၼ်ႉ မိင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈသေ ငူးယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ 2019-nCoV သေ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၸၼ်ႉတူဝ်းသတ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်၊ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း (ဢမ်ႇၼၼ်) ၸုမ်းမၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်မႃး (Phylogenetic) သေ လႆႈၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း လွင်ႈပိုၼ်းဝၢႆးရႅတ်ႉၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးပဵၼ်ၸၼ်ႉပဵၼ်ၸၼ်ႉ၊ လွင်ႈၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တင်း တူဝ်မီးၸႂ်တၢင်ႇၸိူဝ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးရႅတ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းထူၼ်ႈၸဵတ်းႁင်း မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈၸပ်းၵူၼ်း ၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ၵၼ်တင်း SARS-CoV တေႃႇထိုင် 75%-80% သေ ၶႅၼ်းငၢႆးမိူၼ်ၵၼ် တင်းဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇမိင်ႇမၢင်ႇၸိူဝ်း (bat coronaviruses) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ genomes ႁင်း ဝၢႆးရႅတ်ႉၶူဝ်ႇရူဝ်ႇၼႃႇ ပဵၼ် 5 ဢၼ်ႁင်းၶေႃသေ လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇပၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။  ဢၼ်လွင်ႈၼႆႉ လႆႈၼႄဝႆႉတႄႉ ပေႃးဢဝ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဝႃႈ တင်း SARS-CoV၊MERS-CoV သေ လႆႈၵႆယၢၼ်ၵၼ်ဝႆႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၸိူဝ်းၶိူဝ်း (Betacoronavirus Beta-CoV) lineage B  မိူၼ်ၼင်ႇ SARS-CoV ၼင်ႇၵဝ်ႇ ယဝ်ႉ။