cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပွႆးဝၢတ်ႈ၊ ပရိဝႃသ
လွင်ႈၶဝ်ႈပရိဝၢတ်ႈ
(႒) ဢၵ်ႉၶသမေႃးထႃႇၼ ပရိဝၢတ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၸမ် ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈထုၵ်ႇ ဢႃႇပၢတ်ႈသင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈ လၢႆဢၼ်သေ ဢဝ်ဢႃႇပၢတ်ႈ ဢၼ်ႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉ ႁိုင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယႂ်ႇသေလႄႈ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
(႓) မိတ်ႉသၵသမေႃးထႃႇၼ ပရိဝၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈ တင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ ဢၼ်လႂ်ႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉ ႁိုင်ဢမ်ႇႁိုင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသွၼ်ႇသေ သွၼ်ႇၶူၼ်းၶဝ်းၵၼ်မူတ်းသေလႄႈ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးလၢႆးၽႄ လၢႆဢၼ်ၼင်ႇၼႆလႄႈ ၵိုင်ႇလီၵမ်ဝၢတ်ႈ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ယူႇတီႈ ၸဝ်ႈဢၼ်လူဝ်ႇၵမ်မၼ်း လိူၵ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးတေၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼႆ တေလႆႈၶဝ်ႈယူႇ ၼႂ်းသိမ်ႇသေ ယွၼ်းၵမ်ပရိဝၢတ်ႈ တမ်ႈတီႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးသီႇတူၼ် ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ယဝ်ႉ။ တေဢမ်ႇလႆႈ ပၼ်ယွမ်းသီႇတူၼ်။ ၽွင်းယွၼ်း ပရိဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇသင်ႉဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈမဵဝ်းလႂ် လႆႈႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉ လၢႆၶိုၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမွၵ်ႇၼႄ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်ႈသေ ယွၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇတွင်းလွင်ႈ တွင်းဝၼ်းမၼ်းၵေႃႈ သွၼ်ဢႃႇပၢတ်ႈ ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း တင်းလူင် (သၿ်ၿႁုလႃ ၼႃၼႃဝတ်ထုၵႃ ဢႃပတ်တိယေႃ) သေ လဝ်ႈလၢတ်ႈလႆႈယူႇ။ ပေႃးယွၼ်းတိုဝ်းၵမ် ပရိဝၢတ်ႈၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈဢဝ် ၺၢတ်ႉတိၸတုတ်ႉထၵမ်ႇမဝႃႇၸႃႇသေ ပၼ်ပရိဝၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ပၼ်ပရိဝၢတ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇၵမ်ၸွမ်း ပိူင်ပရိဝၢတ်ႈ မီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၸိူဝ်းဢၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈသေ မီးသုၼ်ႇပၼ်ပရိဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈပၵတၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပႃႇလိလုလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ (တိုၼ်းၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ) ၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇၸဵမ် မိူဝ်ႈၶၢမ်ႇၸၢင်းမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထုၵ်ႇသင်ႉ ဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈသေ တိုၼ်းၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းပႃႇလိတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ပရိဝႃႇသိၵ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဢၼ်တိုဝ်းၵမ် ပရိဝၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢၼ်ထုၵ်ႇတၢမ်ႇၼႆႉ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ မီးၵၢၼ်လွင်ႈလဵၵ်ႉယႂ်ႇ မဵဝ်းသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ ႁွမ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ သင်သေ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ပၢၵ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈသင်ႇၶႃႇ ၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
လွင်ႈလူဝ်ႇၵမ် ၽွင်းၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၽွင်းၵမ်ပရိဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ
လွင်ႈလဝ်ႈလၢတ်ႈဝၢတ်ႈ
ၸဝ်ႈဢၼ်တိုဝ်းၵမ်ဝၢတ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ လွင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈလႄႈ တိုဝ်းၵမ်ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ လဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၼႂ်းသိမ်ႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၵႃႈပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်လႆႈႁူပ်ႉႁၼ်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈသိုပ်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼထႄႅင်ႈ တိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၵမ်ဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ လႆႈငိၼ်း သဵင်ဝႃႈလိၵ်ႈ၊ သဵင်တွႆႉႁွၵ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းသေတူၼ်တူၼ် ၼႆၵေႃႈ တေလႆႈၵႂႃႇၸူးသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈၼယႄဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းသေတူၼ်တူၼ် ၶီႇရူတ်ႉၵွႃႇၸွမ်းတၢင်းၼႆၵေႃႈ တေလႆႈႁႄႉ ရူတ်ႉၼၼ်ႉၵိုတ်းသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၼိူဝ်ရူတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇတၢမ်ႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၶဝ်ႈၵမ်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ၵၢတ်ႈၵႂႃႇ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈသေ ဢမ်ႇပဵၼ်လဝ်ႈလၢတ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶဝ်ႈၵမ်ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉၼႆ ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈတုၵ်ႈၵၢတ်ႈယဝ်ႉ။ သမ်ႉလႆႈတိုဝ်းၵမ်ဝၢတ်ႈ လိူဝ်ၼိုင်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်သွၵ်ႈတေႇဝႃၢတ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလိူၵ်ႈႁႃ တီႈဢၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢမ်ႇပေႃးသူႈၵႂႃႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈပူင်ဝၢင်းဝၢတ်ႈ
ဝၢတ်ႈၼႆႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇဝႃႈမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼၵ်းၼႃပႃးပၢၼ်ႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ လူင်လိုမ်းသေ ဢမ်ႇပဵၼ်လဝ်ႈလၢတ်ႈ ၸဝ်ႈပၵတၢတ်ႈၶဝ်ၼႆၵေႃႈ သမ်ႉလႆႈတိုဝ်းၵမ်ဝၢတ်ႈ လိူဝ်ၶိုၼ်းတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶႅၵ်ႇသေတူၼ်တူၼ် ၽႅဝ်မႃးလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈလဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄၵေႃႈ ပေႃးပူၼ်ႉၵႂႃႇၼိုင်ႈၶိုၼ်းၼႆ လႆႈတိုဝ်းၵမ်ဝၢတ်ႈ လိူဝ်ထႅင်ႈၼိုင်ႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီး တၢင်းယၢပ်ႇၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေ ယူႇငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၼၼ်ႉ ဝၢတ်ႈၼႆႉ ပေႃးတိုၵ်းၵမ်ၶဝ်ႈၵမ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ဝၢင်းဝႆႉ ပူင်ဝႆႉၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးယွၼ်းတိုဝ်းၵမ်ဝၢတ်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပၵတၢတ်ႈၶဝ် ဢဝ်ၵမ်ႇမဝႃႇၸႃႇ သေၽတ်းပၼ်ဝၢတ်ႈယဝ်ႉၼႆ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ယဝ်ႉသေ ယူႇၵမ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်းပူင်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဵတ်းၼၼ်ၸိုင် ဢဝ်ႈဢႃႇၵၢၼ်ႇတုၶဝ် မႃႈသေတ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တိုဝ်းၵမ်ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်သင်ယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ပူတ်းဝၢင်း ဝၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ပၵတၢတ်ႈၼႆၵူၺ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတိုဝ်းၵမ်သေ ဝၢင်းပူင်ဝႆႉ ၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် မိူဝ်ႈႁူဝ်မိူင်းပႆႇသႂ် ယၢၼ်မွၵ်ႈၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်းၼႆႉ သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈတိုဝ်းၵမ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးတိုဝ်းၵမ်ယဝ်ႉၼႆ ပေႃးႁူဝ်မိူင်းသႂ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းပူင်ၶိူၼ်ႈၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပၢင်ဝၢတ်ႈၼႆႉ ပေႃးလိုၵ်ႈမႃး ၽွင်းၸဝ်ႈၶႅၵ်ႇ ဢမ်ႇလႅပ်းၸၢင်ႈမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵမ်ဝၢတ်ႈ ၸဝ်ႈၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၶဝ် လႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ တိုဝ်းၵမ်ဝၢတ်ႈသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ပၵတၢတ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၼွၼ်း ပေႃးထိုင်ၵၢင်ၼႂ်မႃး သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ် ၶိုၼ်းပူင်ဝၢတ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵဝ်ႉငဝ်ႈ မိူဝ်ႈတႄႇယွၼ်းတိုဝ်းၵမ် ပရိဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမီး ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း သီႇတူၼ်သေတႃႉ မိူဝ်ႈပူင်ဝၢတ်ႈ မိူဝ်ႈပူတ်းဝၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မီးၸဝ်ႈရႁၢၼ်း တူၼ်လဵဝ်ၵေႃႈ လႆႈယူႇ။
လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်မႃႇၼၢတ်ႈ
ပေႃးတိုဝ်းၵမ်ဝၢတ်ႈ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ တဵမ်ဝၼ်းယဝ်ႉ သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈ သိုပ်ႇတိုဝ်းၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈ ႁူၵ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မႃႇၼၢတ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပႃႇလိလုၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တူဝ်မႅၼ်ႈမၼ်းပဵၼ် (မႃၼတ်တ) သေ ပွင်ႇဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူမ်ႇၸူမ်း ထုၵ်ႇၸႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ထမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း တၢင်ႇတူၼ် ႁူမ်ၸူမ်း ထုၵ်ႇၸႂ်သေ ယုမ်ႇယမ် ပွင်ႇဝႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ (မႃၼ = လွင်ႈထုၵ်ႇၸႂ်၊ တတ = ႁႂ်ႈပဵၼ်) လွင်ႈတိုဝ်းၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈၼႆႉတႄႉ လွင်ႈၼွၼ်းၵျွင်း ႁင်းၵူၺ်း၊ လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈၽၢတ်ႇ ၸဝ်ႈပၵတၢတ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း လၢႆးတိုဝ်းၵမ် ပရိဝၢတ်ႈသေတ ၶၢဝ်းတိုဝ်းၵမ်မၼ်းတႄႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵမ်ဝၢတ်ႈ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉ ဢႃႇပၢတ်ႈ လၢႆၶိုၼ်းၵေႃႈ လႆႈၵမ်ဝၢတ်ႈ လႆႈၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ လၢႆၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်တိုဝ်းၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈတႄႉ လူဝ်ႇလႆႈၵမ် ႁူၵ်းၶိုၼ်းၵူၺ်း။ လွင်ႈထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁူမ်ႇတူမ်ႈဝႆႉ သေၶိုၼ်းၼႆ ဢမ်ႇတၢၵ်ႈတိုဝ်းၵမ် ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈသေ တႄႇတိုဝ်းၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈႁူၵ်းၶိုၼ်းၼႆႉ ၵူၺ်းၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးႁူဝ်ၶမ်ႈ ၵမ်ႉၼမ် ၽွင်းၸမ်ဝႆႈၽြႃးၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီလဝ်ႈလၢတ်ႈ ဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလဝ်ႈလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် လႆႈဝႃႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႇတူမ်းဝႆႉ ဢႃႇပၢတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
လၢႆးတိုဝ်းၵမ်မႃႇၼၢတ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၼင်ႇ လၢႆးၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇလႄႈ တီႈတႅမ်ႇမၼ်း လူဝ်ႇလႆႈမီး သင်ႇၶႃႇ သီႇတူၼ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈယွၼ်းတိုဝ်းၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယွၼ်းႁပ်ႉၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶဝ်ႈၼႂ်းသိမ်ႇသေ ယွၼ်းတမ်ႈတီႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးသီႇတူၼ် ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးယွၼ်း ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉၸိုင် သင်ႇၶႃၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ် ၺၢတ်ႈတိၸတုတ်ႉထ ၵမ်ႇမဝႃႇၸႃႇသေ ပၼ်မႃႇၼၢတ်ႈယဝ်ႉ။
လၢႆးတိုဝ်းၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးတိုဝ်းၵမ် ပရိဝၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ ပေႃးၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶႅၵ်ႇ ၽႅဝ်မႃးၼႆ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈလႄႈ တိုဝ်းၵမ်ပရိဝၢတ်ႈမႃးယဝ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ်သမ်ႉ သိုပ်ႇတိုဝ်းၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၸွမ်းလၢတ်ႈၼယႄဝ်ႉ။ ၽဵဝ်မႃး လၢႆတူၼ်ၵေႃႈ လႆႈလၢတ်ႈလၢႆၵမ်းယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၶႅၵ်ႇၽႅဝ်မႃးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ် သီႇႁႃႈတူၼ်ၼႆၵေႃႈ သွၼ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်သေ လဝ်ႈလၢတ်ႈၵမ်းလဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ လႆႈယူႇ။ ယွၼ်ႉမီးတၢင်းယၢပ်ႇ ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈလၢတ်ႈၵေႃႈ တေလႆႈပူင်ဝႆႉ မႃႇၼၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ် လွင်ႈၵမ်ဝၢတ်ႈလႄႈ မႃႇၼၢတ်ႈၼႆႉ ႁၢမ်ႉၵမ်ၵၢင်ၶိုၼ်းသေ ပေႃးၵၢင်ၼႂ်မႃး သမ်ႉၶိုၼ်းပူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵူဝ်လႆႈ ၵမ်းၵမ်းလၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶႅၵ်ႇ ၸိူဝ်းၽႅဝ်မႃးမႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵမ်ဝၢတ်ႈတင်းမႃႇၼၢတ်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈၼႆသေတ တီႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၵေႃႈ မီးယူႇ။ မိူဝ်ႈၵမ်ဝၢတ်ႈ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၵမ်ဝၢတ်ႈ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ တီႈပၢၵ်ႇၼႃႈ သင်ႇၶႃႇသီႇတူၼ်ၼႆသေတ မိူဝ်ႈလဝ်ႈလၢတ်ႈလႄႈ မိူဝ်ႈပူင်ဝၢတ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးၼိုင်ႈတူၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈ လႆႈယူႇသေတၵေႃႈ လွင်ႈၵမ်မႃႇၼၢတ်ႈတႄႉ မိူဝ်ႈတႄႇ ဢိၵ်ႇမိူဝ်ႈပူင်မၼ်း တီႈဢႄႇသုတ်း လူဝ်ႇမီးၸဝ်ႈရႁၢၼ်း သီႇတူၼ်ၸင်ႇလႆႈယဝ်ႉ။
လွင်ႈထၢၵ်ႈ ၽွင်းၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ
ၽွင်းတိုၵ်ႉၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ ၵမ်မႃႇၼၢတ်ႈယူႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ ၵမ်မႃႇၼၢတ်ႈၼၼ်ႉ ထၢၵ်ႈၵႂႃႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈႁဵတ်းၸဝ်ႈသၢင်ႇၵႂႃႇၼႆၸိုင် ၵၢၼ်ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ ၵမ်မႃႇၼၢတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယဝ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇသိုပ်ႇ ႁဵတ်းသင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဝႃႈ မၼ်းၶိုၼ်းၼုင်ႈၸၢင်းမႃးၼႆ တၢင်းၽိတ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈပႆႇထၢၵ်ႈၼၼ်ႉသေ လူဝ်ႇၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵမ်ၶိုၼ်း ၵႃႈၼင်ႇ မၼ်းလူဝ်ႇၵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း မိူဝ်ႈဢၼ်မၼ်းတို်ၵ်ႉပဵၼ်ၸၢင်း ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ မၼ်းလူဝ်ႇလႆႈၵမ် ပရိဝၢတ်ႈ သၢဝ်းၶိုၼ်းလႄႈ မၼ်းလႆႈၵမ်ယဝ်ႉ 15 ၶိုၼ်းသေ ထၢၵ်ႈၵႂႃႇၸိုင် ပေႃးမၼ်းၶိုၼ်းမႃး ၶၢမ်ႇၸၢင်းၼႆ တေလႆႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵမ် ဢၼ်ၵိုတ်းတႃႇ ႁႃႈၶိုၼ်းလႄႈ ၵမ်မႃႇၼၢတ်ႈ ႁူၵ်းၶိုၼ်း တေႃႇပေႃးၶဝ်ႈၶႂၢင်ႇသင်ႇၶႃႇ (သႂၢင်းဢပ်ႉၽၢၼ်ႇ) ယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ပေႃးဢမ်ႇယူတ်းယႃ ဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယၢမ်ႈၽိတ်းပိူင်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ထၢၵ်ႈၵႂႃႇၼႆ တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်လႆႈၽိတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽုတ်းမႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ယူတ်းယႃယဝ်ႉ လီငၢမ်းသေ ၸင်ႇထၢၵ်ႈတႄႉ ပေႃးၼုင်ႈၸၢင်းၶိုၼ်းၵေႃႈ လႆႈဝၢႈ ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ လီငၢမ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
လွင်ႈသႂၢင်းဢပ်ႉၽၢၼ်ႇ
ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇသင်ႉ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈဝၢတ်ႈသေ ၵမ်မႃႇၼၢတ်ႈယဝ်ႉၼႆ သမ်ႉလူဝ်ၶိုၼ်း ယွၼ်းၶဝ်ႈၶိုၼ်း ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းသင်ႇၶႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း တိုဝ်းၵမ်ဝၢတ်ႈလႄႈ မႃႇၼၢတ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ ႁူမ်ႈသင်ႇၶႃၸဝ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ် ၵမ်ႇမႃႇၵမ်ႇမသင်လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ပၢၵ်ႈဝႆႉ ၼွၵ်ႈသင်ႇၶႃႇ ၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ပေႃးၵမ်ပရိဝၢတ်ႈ (ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ)လႄႈ မႃႇၼၢတ်ႈယဝ်ႉၼႆ လူဝ်ႇလႆႈယွၼ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်း တူင်ႇဝူင်း ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးယွၼ်းၶဝ်ႈယဝ်ႉ ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ သမ်ႉဢဝ် ၺၢတ်ႉတိၸတုတ်ႉထၵမ်ႇမဝႃႇၸႃႇသေ ႁွင်ႉဢဝ်ၶဝ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇဝိူင်းၶဝ်ၸဝ်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းပႃႇလိဝႃႈ ဢပ်ၽႃၼ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် (ဢ᧤ိ+ဢိၼေ+ယု) လႄႈ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈသေ ႁႂ်ႈႁွတ်ႈၶိုၼ်း မီးတီႈပွင်ႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ‘‘ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈသေ ႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း ၼႂ်းၵႄႈသင်ႇၶႃႇ၊ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶိုၼ်း ႁပ်ႉႁွင်းဢဝ် ၶိုၼ်းႁွင်ႉဢဝ်’’ ၼႆယဝ်ႉ။
ဢိင်ၼိူဝ်တီႈပွင်ႇ ၵႂၢမ်းပႃႇလိၶေႃႈၼၼ်ႉသေ တႆးသမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ‘‘သႂၢင်းဢၽၢၼ်ႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်ဝႃႈ ‘‘သႂၢင်း’’ လႄႈ တင်းၵႂၢမ်းပႃႇလိ ဢၼ်ဝႃႈ ‘‘ဢပ်ႉၽၢၼ်ႇ’’ ၼႆၼၼ်ႉ တီႈပွင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လႆႈတိုဝ်းၵမ် ပရိဝၢတ်ႈ မႃႇၼၢတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်ဢၼ်ယူတ်းယႃ ဢႃႇပၢတ်ႈသင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပၵတၢတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၶႃႈပႄႈႁဝ်းသေၵမ်း၊ ၶႅၼ်းတေႃႈ ၶိုၼ်းႁွင်ႉဢဝ် ၶႃႈပႄးၶဝ်ႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင်သင်ႇၶႃႇသေၵမ်း။ လႆႈလဝ်ႈယွၼ်း တမ်ႈတီႈ သင်ႇၶႃႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႆႈယွၼ်းၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၺၢတ်ႉတိ ၸတုတ်ႉထၵမ်ႇမဝႃႇၸႃႇ ၺၢပ်ႈသေ ၶိုၼ်းႁွင်ႉဢဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဢပ်ႉၽၢၼ်ႇၼႆႉ တီႈဢႄႇသုတ်းမၼ်း လူဝ်ႇၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇ သၢဝ်းတူၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇတဵမ်သၢဝ်းတူၼ်ၼႆ ၵၢၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈ။ ဢမ်ႇဢွင်ႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵၢၼ်သင်ႇၶႃႇတင်းလၢႆၼၼ်ႉ လွင်ႈသႂၢင်းဢပ်ႉၽၢၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်လူဝ်ႇႁႅင်း သင်ႇၶႃႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၵၢၼ်လူင်မဵဝ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
သင်ဝႃႈ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ဢႃႇပၢတ်ႈသင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈ သေပိူင်ပိူင်ၵေႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈမႃးၼၼ်ႉ တွၼ်ႈၼိုင်ႈ လူဝ်ႇလႆႈၵမ် ပရိဝၢတ်ႈ၊ တွၼ်ႈသွင် လူဝ်ႇလႆႈၵမ် မႃႇၼၢတ်ႈႁူၵ်းၶိုၼ်းသေ တွၼ်ႈသၢမ်သမ်ႉ လူဝ်ႇယွၼ်းၶဝ်ႈၶိုၼ်း ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်သင်ႇၶႃႇ ႁႂ်ႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းႁွင်ႉၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈဢၼ်ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ သင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၵမ်ပၼ်ႈ ၼင်ႇဝႃႈမႃးယဝ်ႉၼႆႉၵွၼ်ႇ တၢင်းၽိတ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမူတ်းသႂ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇ ၶိုၼ်းႁွင်ႉယဝ်ႉတႄႉ ၶိုၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ၵဝ်ႇသေ ၵၢၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇ မီးသင်ၵေႃႈ လႆႈႁူမ်ႈႁဵတ်းႁူမ်းသၢင်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထိမ်ႇဢမ်ႇဢမ်သင်သေ ၶၢမ်ႇလၢတ်ႈဢွၵ်ႇၼပႄိူၼ်ႈသေလႄႈ ၵမ်ပၼ်ႈၸွမ်း ၼင်ႇပိူင်မီႈ သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မီးၼင်ႇၼႆလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တူၼ်ႈၸႂ်ဢၼ်သိုဝ်ႈယူဝ်းတႄႉတႄႉ ဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လီဢဝ်ၵုင်ႇဢဝ်မုၼ် ဢဝ်ၽၼ်ဢဝ်ငဝ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ ၼပ်ႉယမ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၸဝ်ႈဢၼ်ၸွမ်းမၢႆမီႈ ပၵ်းပိူင်သႃႇသၼႃႇတႄႉလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၵၢၼ်ၵမ်ပၼ်ႈ ဢၼ်ထွတ်ႈဢၼ်မျၢတ်ႈၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ တၢင်းၽိတ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ယွၼ်ႉမၼ်း ၸၢင်ႈပႃးၵႂႃႇ ၸွမ်းၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇလႄႈ လီဢွၼ်ယူတ်းယႃ ႁႂ်ႈပေႃးၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ မူတ်းသႂ်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လီငိူင်ႉဝႄႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ဢႃႇပၢတ်ႈသင်ႇၶႃႇတိသဵတ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉဝႃႈမၼ်း ယူတ်းယႃယၢပ်ႇ ၼင်ႇဝႃႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ၼပ်ႉယမ် ဝိၼီးၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸမ်တေလွၼ်ႇၼႆႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈထၢၵ်ႈႁဵတ်း ၵူၼ်းႁိူၼ်းပႅတ်ႈလႂ်၊ ပူင်သိၵ်ႈၶႃႇသေ ႁဵတ်းၸဝ်ႈသၢင်ႇပႅတ်ႈလႂ်၊ ထၢၵ်ႈႁဵတ်းယသေႉလႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈပေႃးၵႂႃႇၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သမ်ႇသရႃႇၼႆ ၵူဝ်လႆႈပႃး ဢႃႇပၢတ်ႈ (တၢင်းၽိတ်း)ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈႁဵတ်းပွႆးဝၢတ်ႈ
လွင်ႈၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ် ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၶဝ်ႈၵမ်ၼႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆး မၢင်တီႈတီႈ လႆႈႁၼ်ဝႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လူင်ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁတေ်းယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ် ႁဵတ်းၸွမ်း ၵူႈပီပီယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၽွင်းၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁိူၼ်း လႆႈႁဵတ်း ဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် လိူၵ်ႈႁဵတ်း ၽွင်းၵၢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းတၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ် ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ် လိူၵ်ႈၽွင်းလိူၼ်ၵမ်ယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်လူၺ်ႈ လွင်ႈၼႆႉသေ မၢင်ၵေႃႉယင်းဝႃႈ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၶၢဝ်း ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈဝၢတ်ႈ ၶဝ်ႈၵမ်လႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ လိူၼ်ၵမ်ၼႆလႂ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၼင်ႇၼၼ်တႄႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တႆးၼႆႉ တိုၼ်းမီးမႃး ဢွၼ်တၢင်း သႃႇသၼႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွင်ႈလႆႈႁွင်ႉဝႃႈ လိူၼ်ၵမ်ၼၼ်ႉ တေပဵၼ်လူၺ်ႈ လွင်ႈၼိုင်ႈႁင်းၵူၺ်းမၼ်း ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵတ်း ပွႆးၶဝ်ႈဝၢတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမူတ်းသႂ် ဢႃႇပၢတ်ႈသေ ဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမူတ်းသႂ်ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်လီႁဵတ်းသၢင်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ပွႆးဝၢတ်ႈ တူင်ႇဝဵင်းၵဵင်းတုင်
ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ တီႈၼႂ်းတူင်ႇဝဵင်းၵဵင်းတုင် မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၵေႃႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၵူႈပွၵ်ႈပွၵ်ႈ ဢွၼ်ႁဵတ်းပၢင်ဝၢတ်ႈမႃး တေႃႇထိုင်ပီိတႆး 2094 ၼီႈၼၼ်ႉ တဵမ်ထူၼ်ႈ (50) ပီလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပီၵွၼ်းၶမ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼႆႉ ဢမ်ႇၵႃး ၽၢႆႇတၢင်းတၵႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ပွင်ႇၸႅင််ႈလႅင်းၸႂ် ၼိူဝ်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေလႄႈ ဝႆႉၸႂ် ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ် ၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ် ဢဝ်ၵၼ်ဝႃႈ ပႃးၵၼ်ပဵၼ်သေ ယုၵ်ႉယွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် သႃႇသၼႃႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ဢႃႇယုပွႆးဝၢတ်ႈ ၸင်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ႁႃႈသိပ်းပီယဝ်ႉ။
သိုပ်ႇတၢင်းၼႃႈၼႆႉၵေႃႈ လွင်ႈႁဵတ်းပွႆးဝၢတ်ႈၼႆႉ ၵႃႈဢႃႇယုသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ မီးၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေသိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇ တိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ တၢင်ႇထုင်ႉတၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ လွင်ႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ယူတ်းယႃတၢင်းၽိတ်းသေ ႁႂ်ႈသိၼ်ထမ်း ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ ႁႂ်ႈသႃႇသၼႃႇၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇၼႆႉ ႁႂ်ႈမေႃဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇ ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းသေၵမ်း။
လဵင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈလဵင်ႇၵူင်း  (လိန်ကုန်းရွာ, Leinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191089 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 999 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1345 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2344 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
တႃႇယႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇဢေး  (သာယာအေးရွာ, Tharyaraye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းသူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191044 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 829 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1706 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
လိၼ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈလိၼ်ႉၵူင်း (လင့်ကုန်းရွာ, Lintkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189911 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉၵူင်း (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4506 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 4754 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9260 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပၢင်ပွႆးတၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းထီႉႁူၵ်း
==ၽိုၼ်ဢိင်== ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႑႖၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
631
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:631
ၽယႃးၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၼီႇ  (ဘုရားနီရွာ, Hpayarni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193911 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4759 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5694 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 10453 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
171
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:171
တွင်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇဢူး  (တောင်ဦးရွာ, Taungu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄႇလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190671 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2202 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2598 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4800 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1630
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ ၼ
1630
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
မၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵူင်း  (မကျီးကုန်းရွာ, Magyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇပႂႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191668 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇပႂႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 518 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 606 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1124 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1630
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
မၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1630
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လျေႃႇၽျူႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈလျေႃႇၽျူႇ (ႁွင်ႇ)  (လျှော်ဖြူ (မြောက်)ရွာ, Hlyawhpyu(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꧤူးၵၢႆး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191675 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꧤူးၵၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2372 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2967 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5339 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1630
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လျေႃႇၽျူႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1630
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1630
ၵၢၼ်ႇတႃႇယႃႇ (ႁ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇယႃႇ (ႁ)  (ကန်သာယာ (မ)ရွာ, Kantharyar(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191533 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႃႇယႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 516 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 637 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1153 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1629
1629
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1629
ငႅတ်ႉမီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈငႅတ်ႉမီး  (ငှက်မီးရွာ၊ Hngetmee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192957 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းၵွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2177 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2292 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4469 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
170
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:170
တလၢႆးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးတွင်ႇ  (တလိုင်းတောင်ရွာ, Talaingtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလၢႆးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,036 ယဝ်ႉ။
ဢၢႆႉတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႉတၢႆႇ  (အိုင့်ဒိုင်ရွာ, Aintdaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉတၢႆႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190100 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႉတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 819 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1127 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1946 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တလၢႆးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢႆႉတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပူဝ်ႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵူင်း  (လက်ပံကုန်းရွာ၊ Letpankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192697 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1127 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1234 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2361 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸိၼ်ႉၵူႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၸိၼ်ႉၵူႇ (ႁွင်ႇ)  (စဉ့်ကူ (မြောက်)ရွာ၊ Sintku(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸိၼ်ႉၵူႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192340 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸိၼ်ႉၵူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3339 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3901 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7240 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
လွင်ႈမၢႆတၢင်ႇ ၵၢၼ်ၼဵၵ်းၼဵၼ်
ခလုတ်ရိုက်ချက် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း (keylogger)(ခလုတ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ဟုလည်း ခေါ်လေ့ ရှိ သည်) ခလုတ်ခုံ ပေါ်တွင် ခလုတ် ရိုက်ခြင်းကို ခြေရာခံခြင်း (သို့မဟုတ် မှတ်တမ်းမှတ်ခြင်း) အလုပ် ဖြစ်ပြီး ထိုခလုတ်ခုံကို အသုံးပြု နေ သော လူတစ်ဦး သည် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို စောင့်ကြည့် နေခြင်းအား သတိမပြုမိစေရန်အတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် တိတ်တခိုးပုံစံဖြင့် ဆောင် ရွက်ခြင်း ဖြစ် သည်။ ခလုတ်မှတ်တမ်းမှတ်ခြင်း နည်းလမ်းများစွာရှိပြီး ကွန်ပျူတာ စက်ပိုင်း ဆိုင်ရာ ပစ္စည်း ကိရိယာနှင့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း နှင့် အသံလှိုင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း အထိ ဖြစ်သည်။
လုပ်ငန်းသုံး ပရိုဂရမ်
ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) အခြေခံ ခလုတ် မှတ်တမ်း မှတ်သည့် အရာများ
ချိန်ရွယ် ထားသော ကွန်ပျူတာ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု စနစ် ပေါ်တွင် လုပ်ဆောင်ရန် ဒီဇိုင်း ပြုလုပ် ထားသော software အစီအစဉ်များရှိသည်။ နည်းပညာ အမြင် အား ဖြင့်ဆိုလျှင် အမျိုး အစား ငါးမျိုးရှိသည်-
ဝေးလံသော နေရာမှ ဆက်သွယ်ရရှိသည့် software ခလုတ်မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများ ချိန်ရွယ်ထားသော ကွန်ပျူတာရှိ မှတ်သားထားသော အချက်အလက်များကို အဝေးမှ စောင့် ကြည့်သည့် နေရာ သို့ ထုတ်လွှင့် ပေးပို့ရန် ပေါင်းထည့်ထားသော အင်္ဂါရပ်နှင့်အတူ အစီအစဉ် ပြုလုပ်ထားသည့် ခလုတ်မှတ်တမ်းမှတ်ထားသော ဒေသသုံး software များ ရှိသည်။ ဝေးလံသော နေရာများနှင့် ဆက်သွယ်ရေးကို အောက်ပါ နည်းလမ်း လေးခုအနက်မှ တစ်ခုဖြင့် ဖြစ်မြောက်အောင် ဆောင်ရွက်သည်-
ဆက်နွယ်သော အင်္ဂါရပ်များ
ခလုတ်ခုံမှ ခလုတ်နှိပ်ခြင်းများအား တစ်ခုတည်းသော ထည့်သွင်းသည့် အရာအဖြစ် မှီခိုခြင်း မရှိဘဲ အသုံးပြုသူ၏ သတင်းအချက်အလက်များကို ဖမ်းယူနိုင်သည့် အင်္ဂါရပ်များဖြင့် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် software များကို တွဲဆက်ဖန်တီးနိုင်သည်။ ထိုအင်္ဂါရပ်များ အနက် အချို့မှာ-
ကွန်ပျူတာ စက်ပစ္စည်း ခလုတ်မှတ်တမ်းမှတ်သည့်အရာ
ကွန်ပျူတာ စက်ပစ္စည်းအခြေခံ ခလုတ်မှတ်သည့် အရာများသည် တပ်ဆင်ထား သော မည်သည့် ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) ပေါ်တွင်မဆို မှီခိုခြင်းမရှိပါ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ကွန်ပျူတာ စနစ်အတွင်းရှိ ကွန်ပျူတာ စက်ပစ္စည်း အဆင့်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် တည်ရှိနေသော ကြောင့်ဖြစ်သည်။
ကွန်ပျူတာ စက်ပစ္စည်း ခလုတ်မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာတွင် software အဖြေ ထုတ်ခြင်းထက် ပို၍ အကျိုးရလဒ်ရှိသည်။ ထိုအရာသည် ချိန်ရွယ်ထားသော ကွန်ပျူတာ ၏ လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက် သောစနစ်ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ထားခြင်းအပေါ်မှီခိုခြင်း မရှိပါ။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ချိန်ရွယ်ထားသော စက်ပေါ်တွင် အလုပ်လုပ်နေသော မည်သည့် program  ကို မဆို နှောင့်ယှက်လိမ့်မည် မဟုတ်ပါ သို့မဟုတ် မည်သည့် software  နှင့်မဆို စုံစမ်း ထောက်လှမ်းခြင်းခံရလိမ့်မည် မဟုတ်ပါ၊ မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ ၎င်း၏ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တည် ရှိ မှုအား ဥပမာ- အကယ်၍ ၎င်းအား ကွန်ပျူတာနှင့် ခလုတ်ခုံကြားတွင် အတွင်း line  စက်အဖြစ် case  ၏ ပြင်ပတွင် တပ်ဆင်ထားပါက၊စုံစမ်းသိရှိနိုင်သည်။ ထို အကောင်အထည် ဖော်ဆောင်ရွက်ခြင်းအချို့တွင် ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး စံနှုန်း နည်း လမ်း ဖြင့် အဝေးမှ ထိန်းချုပ်ပြီးစောင့်ကြည့်ခြင်း ခံရနိုင်သည့်စွမ်းရည် ရှိ သည်။
ကြိုးမဲ့ခလုတ်ခုံ ရှာဖွေဖော်ထုတ်သည့် အရာများ (Wireless keyboard sniffers)
ထိုတဆင့်ခံ ရှာဖွေသည့် အရာများသည် ကြိုးမဲ့ခလုတ်ခုံနှင့် ၎င်း၏ လက်ခံရယူသည့်စက်မှ လွှဲ ပြောင်းပေးသော အချက်အလက် အစုံလိုက်ပက်ကက်ကို စုဆောင်းသည်။ ထို စက်နှစ်ခု အကြား ရှိ ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေးကို လုံခြုံမှုရှိစေရန် သတင်းအချက်အလက်များကို လျှို့ဝှက် ကုတ်လုပ်သောကြောင့် အကယ်၍ ထုတ်လွှင့်သောအရာများကို ဖတ်လိုပါက ကြိုကြိုတင်တင် ချိုးဖောက်ရန်ု လိုကောင်းလို ပေလိမ့်မည်။
ခလုတ်ခုံ အပေါ်ယံလွှာများ (Keyboard overlays)
လူများ၏ PINs နံပါတ်များကို ဖမ်းယူရန် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူများသည် ATMs (အေတီအမ် စက်များ)ပေါ်တွင် ခလုတ်ခုံ ထပ်ဆင့်လွှာမျာကို အသုံးပြုရန် သိရှိပြီးဖြစ်ကြသည်။ ခလုတ်ရိုက် နှိပ်ခြင်း တစ်ခုစီကို အေတီအမ်၏ ခလုတ်ခုံနှင့် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူ၏ ATM (အေတီအမ်) ပေါ်တွင်တင်ထားသော ခလုတ်နံပါတ်ပြားတို့ပေါ်တွင် စာရင်းသွင်းထားခြင်းခံရသည်။ ထိုစက် တည်ရှိခြင်းအား ဘဏ်အသုံးပြု သူများအနေဖြင့် သတိမမူမိစေရန် ၎င်းစက်ပစ္စည်းအား စက် ကြီး ၏ စုပေါင်းတည်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် အမြင်ရှိစေရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသည်။
အသံပိုင်းဆိုင်ရာ ခလုတ်မှတ်တမ်းမှတ်သည့်အရာများ(Acoustic keyloggers)
အသံလှိုင်းဖြင့် လျှို့ဝှက်မှု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း ကို ကွန်ပျူတာတွင် တစ်စုံတစ်ယောက်မှ ရိုက် နှိပ်ခြင်းဖြင့် ဖန်တီးခဲ့သော အသံကို စောင့်ကြည့် ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ခလုတ်ခုံပေါ်ရှိ စာလုံး တစ်လုံးစီကို ရိုက်နှိပ်သောအခါ ကွဲပြား ခြားနား သည့် နူးညံသိမ်မွေ့သော အသံပိုင်းဆိုင်ရာ သင်္ကေတ တစ်ခု ကို ပြုလုပ်သည်။ ၎င်းနောက် တွင် မည်သည့် ခလုတ်ရိုက်ချက် သင်္ကေတ သည် မည်သည့် ခလုတ် စာလုံးနှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိ ကြောင်းကို ကြိမ်နှုန်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း ကဲ့သို့သော စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ နည်းများ မှတဆင့် ခွဲခြားဖော်ထုတ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။
တူညီသော အသံပိုင်းဆိုင်ရာ ခလုတ် ရိုက်ချက် သင်္ကေတများ၏ ထပ်ခါ တလဲလဲဖြစ်ပေါ်သော ကြိမ်နှုန်း၊ မတူညီသော ခလုတ်ခုံ ရိုက်ချက်များ အကြားရှိ အချိန်များနှင့် အသုံးပြုသူရေးသား သော ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ဘာသာ စကားကဲ့သို့သော အခြား အကြောင်းအရာတွင် ပါဝင်သည့် သတင်းအချက်များကို ဤခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာခြင်းတွင် အသံနှင့် စာလုံးများကို ထပ်ကြည့်ရန် အသုံး ပြုသည်။ လုံလောက်သော နမူနာ ကြီးကြီးမားမားကို စုဆောင်းမိစေရန် အတွက် အတန် အသင့် ရှည်ကြာသော ဖမ်းယူခြင်း (၁၀၀၀ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော ခလုတ်ရိုက်ချက်များ) ကို လိုအပ်သည်။
အခြား
အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စောင့်ကြည့်မှု ရိုးရှင်းသော အဓိပ္ပာယ်တစ်ခုအနေဖြင့် ခလုတ်မှတ်တမ်းများ မှတ်သည့်အရာ တစ်ခု မဟုတ် သော်လည်း မည်သို့ပင်ဖြစ်စေကာမူ နည်းလမ်းတစ်ခုကို စကားဝှက်များ သို့မဟုတ် PIN များကို ဖမ်းယူရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ATM   တွင် တပ်ဆင်ထားသော စောင့် ကြည့် ကင်မရာကဲ့သို့ ဖုန်းကွယ်တပ်ဆင်ထားသည့် မဟာဗျူဟာ မြောက်သော နေရာတွင် ထားသည့် ကင်မရာ သည် ရိုက်ထည့်သော PIN  သို့မဟုတ် စကားဝှက်ကို ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူ တစ်ဦးအား ကြည့်ရှုရန် ခွင့်ပြုနိုင်သည်။
သမိုင်း
အစောပိုင်း ခလုတ်မှတ်တမ်း မှတ်သည့် အရာကို Perry Kivolowitz (ပယ်ရီ ကီဗိုလိုဝစ်(ဒ်)) မှ ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၈၃[9] ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်တွင် ကွန်ရက် အသုံးပြုခြင်း သတင်းအုပ်စု net.unix-wizards,net.sources တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထည့်သွင်းဖော်ပြခြင်းသည် Unix (ယူနစ် (စ်)) စနစ်များပေါ်တွင် to /dev/kmem ကို ဆက်သွယ်ခြင်းအား တားမြစ်ခြင်းကို အားပေးသော အချက်တစ်ခု အဖြစ်ထင်ရသည်။ အသုံးပြုသူနည်းလမ်း ပရိုဂရမ်ကို စာလုံးစာရင်းများ (စီ လစ်(စ်)) ကို နေရာချခြင်းနှင့် စွန့်ပစ်ခြင်းမှ ဆောင်ရွက်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့ ကို Unix kernel (ယူနစ်(စ်) ကာနယ်) တွင် တပ်ဆင်ထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
လျှို့ဝှက်ချက်၊ စကားဝှက် စသည်ကို ဖော်ထုတ်ခြင်း
ခလုတ်မှတ်ခြင်း သာမန် software တစ်ခုရေးသားရသည်မှာ သိပ်မခက်ခဲလှပေ။အခြား အဖျက်အဆီးပြုသည့် ကွန်ပျူတာ program များကဲ့သို့  virus  ၏ တစ်စိတ် တစ်ပိုင်းအနေ နှင့် သော်လည်းကောင်း ကွန်ပျူတာကို အနှောင့်အယှက်ပေးသော လျှိုဝင် လာ သောအဖျက်အမှောင့် များကဲ့သို့လည်းကောင်း ဖြန့်ဖြူးပေးနိုင်သည်။ သူတစ်ပါး၏ ကွန်ပျူတာ တစ်ခုကို တိုက်ခိုက်ရန် တကယ်တမ်းခက်ခဲသည်မှာ မိမိထည့်သွင်းမည်ဖြစ်သော ခလုတ်ရိုက် ချက် မှတ်တမ်းမှတ်သည့်အရာကို မဖမ်းမိနိုင်အောင် တိတ်တိတ် တပ်ဆင်နိုင်စေရန် နှင့် မိမိ သည် သူ၏ သတင်းအချက်အလက်များကို အသေးစိတ် တိတ်တဆိတ်ဖမ်းယူနေသည်ကို ခြေ ရာမခံမိစေရန် ပင်ဖြစ်သည်။
မိမိရည်မှန်းထားသော ပစ်မှတ် ကွန်ပျူတာသို့ သာမန်လုပ်စဉ် အ တိုင်း တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ပြီး သတင်းအချက်အလက်များကို တိတ်တဆိတ် ဖမ်းယူရန် ကြိုး စားခြင်းသည် မိမိကိုယ်ကို ခြေရာခံမိစေရန် အလားအလာပေးလိုက်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ပုံသေ သတ်မှတ်ထားသော Email လိပ်စာ သို့မဟုတ် အင်တာနက် ချိတ်ဆက်ရန် အသုံးပြု သည့် IP လိပ်စာ တစ်ခုစီသို့ ယင်းအချက်အလက်များ ကို လျှို့ဝှက် အဖျက်အမှောင့် (ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့်အရာ) မှ ပို့လွှတ်လိုက်ခြင်းသည် မိမိ ကိုယ် မိမိ ဖော်ထုတ်လိုက် ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။
လျှိုဝင်လာသော အဖျက်အမှောင့် (Trojan)
Young and Yung တို့သည် ယင်းပြသနာများကို အဖြေရှာနိုင်မည့်နည်း လမ်းများစွာကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီး သူတို့၏ ၁၉၉၇ IEEE  လျှပ်စစ်နှင့် အီလက်ထ ရွန်နစ် အင်ဂျင်နီယာများ တက္ကသိုလ်ဆိုင်ရာ လုံခြုံရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်အခွင့် အရေးများဆိုင်ရာ စာတမ်း တွင် တင်ပြခဲ့ပါသည်။ (၉၆ ခုနှစ်တွင် သူတို့တင်ပြခဲ့သော စာတမ်းတွင်လည်း ယင်းအကြောင်းအရာများ ပါဝင်ခဲ့သည်။) သူတို့ ဆွေးနွေးတင်ပြထားသည်မှာ virus  သို့မဟုတ် ကွန်ပျူတာကို ကသိကအောက်ဖြစ်အောင် နှောင့်ယှက်နိုင်သော ပိုး တစ်မျိုး မျိုးကို အသုံးပြုပြီး ခလုတ်များကို မှတ်သားထားနိုင်သည့် လျှိုဝင်လာသော အဖျက်အမှောင့်ကို ထည့်သွင်းလိုက်ပြီး ယင်းလျှိုဝင်လာသော အဖျက်အမှောင့်သည် စကားဝှက်များကို ပြောင်း လဲ ခိုးယူခြင်းနည်းနှင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ တိုက်ခိုက်သူတစ်ဦးသည် virus များ ပိုး များ နှင့်တကွ ဖမ်းမိနေသော်လည်း သူသည် တိုက်ခိုက်ခံရသူပါဟုလည်း အကြောင်းပြ ငြင်းဆို နိုင်ပါသည်။
တိုက်ခိုက်သည့် code သွင်းထားသော လျှိုဝင်လာသော အဖျက်အမှောင့် သည် သူ လျှို့ဝှက် ဖမ်းယူထားသော အကောင့်သို့ဝင်ရန် နာမည်များ/ စကားဝှက် အတွဲများကို လျှိုဝင် လာ သော အဖျက်အမှောင့် ရေးသားသူ၏ ဘုံသုံး ခလုတ် ကိုအသုံးပြုပြီး လျှို့ဝှက် code လုပ် ပါသည်။ ယင်းလျှို့ဝှက် code လုပ်ပြောင်းပြီးသားများကို စာဝှက်စာလုံး ဟု ခေါ်ပါသည်။ ယင်း စာဝှက်ရေးနည်းဖြင့် ရေးထားသော စာလုံးများကို လျှို့ဝှက်စွာ ပြန်လည် လွှင့်ထုတ်ပါ သည်။ သူတို့တင်ပြချက်များအရ နောက်ဆုံးထွက်လာသော စာဝှက်ရေးနည်းဖြင့် ရေးထား သော စာလုံး များသည် လျှို့ဝှက် သင်္ကေတ များ ကုဒ် သွင်းထားခြင်းဖြစ်ပြီး အများအသုံးပြုလေ့ ရှိသော သတင်းပေးသည့် သင်ပုန်းများ ဥပမာအားဖြင့် အသုံးပြု ကွန်ရက် ကဲ့သို့သော နေရာ များတွင် တင်ပို့ထားလေ့ရှိသည်။
စာဝှက်ရေးနည်းဖြင့် ရေးထားသော စာလုံး(Ciphertext)
Young and Yung တို့ထပ်မံပြီး ဆွေးနွေးတင်ပြထားသည်မှာ code ထည့်သွင်းထားသော လျှို ဝင်လာသော အဖျက်အမှောင့် ရှိနေချိန်တွင် စာဝှက် စာလုံးများ သည် မိမိစက်ထဲတွင် ရှိသမျှ အသုံးမပြုဖြစ်သော ဓာတ်ပြား၏ အစိတ်အပိုင်းများ သို့လည်း code များ ထည့်သွင်းရေးသား နေမည်ဖြစ်သည်။ယင်း အစိတ်အပိုင်းများ ကိုအသုံးမပြုသော အစိတ်အပိုင်းများ အဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြနေပေမည်။ ယင်းမှာ USB  တစ်ခု အသုံးပြု၍ပင် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လျှိုဝင်လာသော အဖျက် အမှောင့် ရေးသားသူ ဆိုသည်မှာ သတင်း အချက်အလက်များ ခိုးယူပေးပို့ ခံနေရသည့် ထောင် ပေါင်းများစွာသော သူများထဲမှ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ လျှိုဝင်လာသော အဖျက်အမှောင့် ရေးသားသူတစ်ဦးတည်းက သာလျှင် ယင်းပေးပို့ထားသော စာဝှက် စာလုံးများကို code ပြန်ဖြည်ခြင်း ပြုနိုင်မည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် သူတစ်ဦးတည်းသည်သာ code ပြန်ဖြည်ရာတွင် လိုအပ်သော လျှို့ဝှက် စာလုံးကို သိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ယင်းကဲ့သို့ တိုက်ခိုက်မှုသည် cryptovirology  ဟု ခေါ်သော code များသွင်း၍ virus  ပေးပို့ခြင်း နယ်ပယ်မှ ဖြစ်သည်။
ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းခြင်းမှ အသုံးပြုခြင်း
၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် FBI သည် ဂိုဏ်းခေါင်းဆောင် Nicodemo Scarfo  ၊၏သားဖြစ်သူ Nicodemo Scarfo, Jr. ၏ PGP  လျှို့ဝှက code စာတန်း ရယူနိုင်ရန်အတွက် ခလုတ်ရိုက်ချက် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာ ကို အသုံး ပြုခဲ့ပါသည်။ထို့အပြင် ၂၀၀၀ ခုနှစ် အတွင်းတွင်ပင် FBI  သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင်ပြစ်မှုများ ကျူးလွန်နေသည် ဟု သံသယရှိသော ရုရှားလူမျိုး cyber  ရာဇဝတ်သား ၂ ယောက်အား ယင်းတို့ ရုရှား တွင် အသုံးပြုနေသော ကွန်ပျူတာ များသို့ ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာ ထည့်သွင်း၍ ထို သူတို့ အသုံးပြုနေ သည့် အသုံးပြုသူ အမည်များနှင့် စကားဝှက်များကို ရယူဖမ်းမိနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့ကိုအသုံး ပြု ၍ ထိုသံသယဖြစ်ဖွယ် လူ၂ ဦး၏ ကွန်ပျူတာများကို ချိုးဖောက်ဝင်ယောက် ကာ သက်သေများ ရှာယူနိုင်ခဲ့ပြီး စီရင်ချက်များချမှတ်နိုင်ခဲ့သည်။
တန်ပြန်ရေး အစီအမံများ
ပြန်လည်တုန့်ပြန်နိုင်မှုများ၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကိုအမျိုးမျိုးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းမှာ ခလုတ် ရိုက်ချက် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများသည် အချက်အလက်မှတ်တမ်းများ ရရှိအောင် နည်း လမ်းပေါင်းများစွာကို အသုံးပြုကြပြီး ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုများအနေနှင့် ထိုနည်းလမ်းပေါင်း များစွာကို အကျိုးသက်ရောက်နေရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဥပမာ အနေနှင့် ဖန်သားပြင် တွင်ပေါ် သော ခလုတ်ခုံကို အသုံးပြုခြင်းသည် မိမိစက်အတွင်းဝင်ရောက်လာသည့် ခလုတ် မှတ်တမ်း မှတ်သည့်အရာများ ရန်ကို ရှောင်ရှားပေးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ကြည်လင်မှုကို အတိုးအလျှော့ ပြုလုပ်ခြင်းသည်လည်း အချို့ဖန်သားပြင်ကို မှတ်သားပေးပို့သည့် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများကို နှိမ်နင်းပေးနိုင်ပေလိမ့်မည်။ သို့သော် ချိတ်ဆက်- အခြေပြု ရေးသားထားသော ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများကို နှိမ်နင်းပေးနိုင်သည့် သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက် သည် kernel ပေါ်တွင် အခြေခံရေးသားထားသော ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများ အတွက်မူ အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာ ရေးသားသူများသည် သူတို့ကို ပြန်လည်တိုက် ခိုက်တုန့်ပြန်နိုင်မည့် နည်းလမ်းများနှင့် လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်အောင် သူတို့၏ code များကို အသစ်အသစ် ပြန်လည် ရေးသားပို့လွှတ်နေလေ့ ရှိသည်။
သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေသော CD/USB
မိမိ၏ ကွန်ပျူတာကို မူလအစအနေအထားသို့ရောက်အောင် သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေသော စီဒီ သို့မဟုတ် သက်ဝင်လှုပ်ရှားနေသော ယူအက်(စ်)ဘီ အသုံးပြု၍ ပြန်လည် ပြင်ဆင်ခြင်း သည် လည်း မိမိကွန်ပျူတာအတွင်းရောက်ရှိနေသော ခလုတ်ရိုက်ချက် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာ ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) များကိုဖြေရှင်းသည့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော နည်းလမ်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ စီဒီ မှာ အဖျက်တိုက်ခိုက်တတ်သော malware များကင်းရှင်း၍ လည်ပတ်မည့် လုပ် ငန်းလုပ်ဆောင်သည့် စနစ်မှာလည်း လုံခြုံ၍ စနစ်တကျရှိနေမှသာ စက်စတင် လည်ပတ်ခြင်း မတိုက်ခိုက်ခံရနိုင်ပါ။ မတူညီသော လုပ်ငန်း လုပ်ဆောင် သည့် စနစ်ကို သုံးစွဲလိုက်ခြင်းသည် စက်အတွင်း ကွန်ပျူတာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကိရိယာ အ တွင်း ရောက်ရှိနေသော ခလုတ် မှတ် တမ်း မှတ်သည့် အရာမျိုးကို အကျိုးသက်ရောက်ခြင်း မရှိနိုင်ပေ။
သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက် (Anti keyloggers)
သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက် အများစု အနေနှင့် ရောက်ရှိနေသော ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ် သည့် အရာ ဆော့(ဖ်)ဝဲ များကို သိရှိနိုင်၊ သီးသန့်ဖယ်ထုတ်ထားနိုင်၊ ရပ်တန့်စေနိုင်သည့် အပြင် ရှင်းလင်းပေးနိုင်စွမ်းလည်းရှိပါသည်။ ယင်း သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက် တို့မှာ ဆော့ (ဖ်)ဝဲ နှင့် ရေးသားထားသော ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့်အရာများ၏ အခြေခံ ထည့် သွင်း တည်ဆောက်ထားသော ကုဒ် ပုံစံ ၊ စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်များ နှင့် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ် သည့် အရာတစ်ခု၏ ပြုမူဆောင်ရွက်ပုံများ (ချိတ်ဆက်များ သုံးစွဲခြင်းနှင့် အချို့ APIs (အေပီအိုင်များ)) ကိုစုံစမ်းသိရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ၵျႃႇပႂႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇပႂႃး  (ကြာပွားရွာ, Kyarpwar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇပႂႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191667 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႃႇပႂႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 518 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 606 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1124 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈမၢႆတၢင်ႇ ၵၢၼ်ၼဵၵ်းၼဵၼ်
သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက် (Anti keyloggers)
မည်သည့် ဆော့(ဖ်)ဝဲအခြေပြုရေးသားထားသော သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက်များ အ နေနှင့်မျှ ၁၀၀ % ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာတိုင်းကို သိရှိ ဖမ်းမိနိုင်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ပါ။ [citation needed] ထို့ပြင် ဆော့(ဖ်)ဝဲ အခြေပြုရေးသားထားသော သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက် များသည် ဆော့(ဖ်)ဝဲ ပုံစံမျိုးမဟုတ်သည့် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများကို မနှိမ် နင်းနိုင်ပေ။ ( ဥပမာ - မိမိ၏ ခလုတ်ခုံတွင် တပ်ဆင်ခံထားရသော ကွန်ပျူတာ စက်ပိုင်း ဆိုင် ရာ ပစ္စည်းကိရိယာ အခြေပြု ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာမျိုးသည် ဆော့(ဖ်)ဝဲ အခြေပြု သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက်များ အသုံးပြုသော်လည်း သတင်းအချက်အလက်များ ကို ပေးပို့မြဲပေးပို့ နေပေမည်)။
ၵျႃႇပႂႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
လွင်ႈမၢႆတၢင်ႇ ၵၢၼ်ၼဵၵ်းၼဵၼ်
သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက် (Anti keyloggers)
သို့သော်လည်း သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက်များ အသုံးပြုနေခြင်းဖြင့် ဆော့(ဖ်)ဝဲ အခြေပြု ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများ၏ရန်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်သော အလားအလာရှိ နေမည် ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အရည်အသွေးမြင့် အထူးအခွင့်အရေး သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင် ဘက်များ အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အရေအသွေးနိမ့်သော ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်မည်တော့ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အနေဖြင့် တွယ်ချိတ် အခြေပြုရေးသားထားသော ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများကို နှိမ်နင်းပေးနိုင်သည့် သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက်များ သည် kernel ပေါ်တွင် အခြေခံ ရေးသားထားသော ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ် သည့် အရာများ ကိုတော့ မနှိမ်နင်းနိုင်ပေ။ (အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်း ခလုတ် မှတ်တမ်း မှတ်သည့် အရာသည် ခလုတ်ရိုက်ချက် အချက်အလက်များကို သူလျှိုထည် ဆန့်ကျင်ဘက် ရှိ နေသည့်တိုင်အောင် ပေးပို့မြဲပေးပို့နေမည်ဖြစ်သည်။) သို့သော် တွယ်ချိတ်- နှင့် API (အေပီ အိုင်) အခြေပြု ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများကိုမူ နှိမ်နင်းပေးနိုင်မည့် အလားအလာ ရှိပါသည်။
ကွန်ရက် စောင့်ကြည့်ခြင်းများ
ကွန်ရက်ကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးခြင်း (တန်ပြန် ဖိုင်ယားဝေါ(လ်) များဟုလည်းခေါ်ဆိုသည်) များကို အသုံးပြုသူများ၏ ကွန်ပျူတာများမှ ကွန်ရက်သို့ လုပ်ငန်းသုံးခြင်း တစ်ခုက ချိတ်ဆက် ရန် ကြိုးစားသည့် အခါတိုင်း အချက်ပြ သတိပေးရန် အသုံးပြုသည်။ ယင်းသည် ခလုတ် မှတ်တမ်း မှတ်သည့် အရာများမှ ရေးသားသူထံသို့ သူရိုက်ထားသောအချက်အလက်များကို " ပြန်လည်ဆက်သွယ်မှု ပြုခြင်း " ကို ကာကွယ်ပေးရာ ရောက်ပါသည်။
အလိုအလျောက် ပုံစံဖြည့်သော အစီအစဉ်များ
အလိုအလျောက် ပုံစံများကို ဖြည့်စွက်ပေးသည့် အစီအစဉ်များ အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း အ သုံးပြုသူ တစ်ဦးအနေဖြင့် သူ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အသေးစိတ် အချက်အလက်များ နှင့် စကားဝှက်တို့ကို ခလုတ်ခုံ အသုံးပြု၍ ရိုက်နှိပ်နေစရာ မလိုစေတော့သဖြင့် ခလုတ် မှတ်တမ်း မှတ်သည့် အရာများရန်မှ ကာကွယ်ရာရောက်ပါသည်။ ပုံစံဖြည့်ပေးသည့် အစီအစဉ်များ သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဝက်(ဘ်) ဘရောက်ဆာ အသုံးပြုနေသည့် အသုံးပြုသူများ အဆင်ပြေစေ ရန်၊ သတင်းအချက်အလက်များ လွယ်ကူစွာ ဖြည့်စွက်နိုင်စေရန် ရည်ရွယ် တည်ဆောက်ထား ခြင်းဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူတစ်ဦး၏ အကောင့်နှင့် အကြွေးဝယ် ကဒ် စသော သတင်းအချက် အလက်များသည် အစီအစဉ်ထဲသို့ တစ်ခါရိုက်သွင်းပြီးရုံမျှနှင့် ပုံစံများအတွင်းသို့ အလိုအ လျောက် ခလုတ်ခုံများ၊ အချိန်တို အချက်အလက် သိမ်းဆည်းခြင်း နှင့်/သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲ ပေးခြင်း များ သုံးစရာမလိုဘဲ ထည့်သွင်းပြီးဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မိမိကိုယ်ပိုင် အချက်အလက် များကို ကူးယူခံရခြင်း အခွင့်အရေးကို လျော့စေနိုင်ပါသည်။ သို့ရာတွင် ယင်းစက်ကို ကိုယ်တိုင် ကိုင်တွယ် အသုံးပြုရန် အခွင့်အရေး ရရှိနေသူတစ်ဦးအဖို့ ယင်း ကွန်ပျူတာ ကွန်ရက် ချိတ် ဆက်စဉ် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုစနစ်တွင် ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) ကို ထည့်သွင်း၍ မိမိ၏ သတင်းအချက်အလက်များကို ရယူသွားနိုင်ပါသည်။ (သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအလွှာ လုံခြုံရေး ကို အသုံးပြုထားပါက ထိုကဲ့သို့ ကွန်ရက်ဖော်ထုတ် ခြင်း နှင့် ပရောက်ဆီ ကိရိယာများ ကြား တွင် အချက်အလက် ကြားဖြတ်ယူခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။
တစ်ခါသုံး စကားဝှက်များ (OTP)
တစ်ကြိမ်သုံး စကားဝှက်များ အသုံးပြုခြင်းဖြင့်လည်း ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများရန် မှ ကင်းဝေးနိုင်သည်။ ထိုစကားဝှက် တစ်ခုစီသည် နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်သုံးချိန်တွင် မှန်ကန် နေတော့မည် မဟုတ်၍ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အများသုံး ကွန်ပျူတာကို အသုံးပြုနေသည့် သူ တစ်ဦးအတွက် ဖြေရှင်းချက်ကောင်းတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထိုအများသုံး ကွန် ပျူတာကို အဝေးမှထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရရှိထားသော တိုက်ခိုက်သူတစ်ဦးအနေနှင့် သူ၏ သား ကောင် ကို အလွယ်တကူ အကြောင်းအရာများရိုက်ထဲ့ချိန် စောင့်၍ ထိုသူ အသုံးပြုလှုပ်ရှား နေချိန် ကလေးတွင် သူတို့ကိုယ်စား သူတို့ အကောင့်များကို တိတ်တဆိတ်ယူငင်သုံးစွဲသွား နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
တစ်ကြိမ်သုံး စကားဝှက်သည် တိုက်ဖျက်သူ အနေနှင့် မိမိ၏ သတင်းအချက်ဟောင်းများကို အသုံးပြု၍ အယောင် ဆောင် ပြီးသုံးစွဲစေသည့် ထပ်မံ တိုက်ခိုက်မှုများကို ကာကွယ် ပေးပါ သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အွန်လိုင်း ဘဏ်လုပ်ငန်းများ တွင် တစ်ကြိမ်သုံး စကားဝှက်များကို သုံး ၍ ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာ များအပြင် ထပ်မံ တိုက်ခိုက်မှုများတို့၏ ရန်မှ ကာကွယ် ရန် သုံးထားပါသည်။
KYPS (ကေဝိုင်ပီ အက်(စ်)) သည် OTP (အိုတီပီ) အသုံးပြုခွင့် မပေးသည့် ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ် များ တွင် တစ်ကြိမ်သုံး စကားဝှက်များကို သုံးစွဲခွင့်ရရှိစေရန် ထုတ်ပေးသော ဝန်ဆောင်မှု လုပ် ငန်း ဖြစ်ပါသည်။
လုံခြုံရေး သင်္ကေတများ
စမတ်ကတ်များ အသုံးပြုခြင်း သို့မဟုတ် အခြားလုံခြုံရေး သင်္ကေတများ အသုံးပြုခြင်းသည် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများ အောင်မြင်စွာ ထည့်သွင်း၍ ထပ်မံ တိုက်ခိုက်မှုများ နှင့် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းများမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လျှို့ဝှက်ထား သော သတင်း အချက်အလက် များကို ရရှိရန်အတွက် (ကွန်ပျူတာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပစ္စည်း ကိရိယာ) လုံခြုံရေး အပြင် မှန်ကန် ယုံကြည်ဖွယ်ရာသော စကားဝှက်/လျှို့ဝှက် ကုဒ်စာတန်း ထည့်သွင်းသည့် အစီအစဉ်တို့ နှစ်မျိုးစလုံးကို လိုအပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ မည်သည့် ခလုတ် များ ရိုက်နှိပ်သည်၊ မောက်(စ်) မည်ကဲ့သို့ ရွှေ့လျားသည်၊ ဖန်သားပြင် တွင် မည်သည့် အရာ ပေါ်နေသည်၊ အချိန်တို အချက်အလက် သိမ်းဆည်းခြင်း တွင် မည်သည်ကို မှတ်သား ထား သည်တို့ကို သိရှိရုံမျှနှင့် တိုက်ဖျက်သူတစ်ဦး အနေနှင့် ထိုကွန်ပျူတာအသုံးပြုသူ၏ လုံခြုံစွာ လျှိုု့ဝှက်ထားသော သတင်းအချက်အလက်များကို ရယူ သုံးစွဲနိုင်ရန်မှာ မဖြစ်နိုင်ပါ။
အချို့လုံခြုံရေး ထိန်းချုပ်မှုများမှာ တစ်ကြိမ်သုံး စကားဝှက် စနစ်ကို ဖြည့်စွက်ဆောင်ရွက်ပေး သော ကွန်ပျူတာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပစ္စည်းကိရိယာ ကဲ့သို့ ပြုမူ ပြီး အချို့မှာ လာရောက် စိန်ခေါ် တိုက်ခိုက်သော ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာများကို တုန့်ပြန်ခြင်း ဖြင့် တစ်ကြိမ် သုံး စကားဝှက်သုံး၍ ဖြေရှင်းပုံနှင့် ဆင်တူ၍ လုံခြုံမှုကို တိုးမြှင့်စေပါသည်။ ပို့ပေးမှု အစဉ် အတန်း တိုက်ခိုက်ခြင်း အနေနှင့် တိုက်ခိုက်သူ တစ်ယောက်သည် ကဒ် ဖတ်သည့်စက်/ PIN (ပီအိုင်အန်) အဝင် တို့ကို အစားထိုး လဲလှယ်တပ်ဆင်၍ အသုံးပြုသူ၏ PIN (ပီအိုင်အန်) ကုဒ် များကို ဖမ်းယူနိုင်ခြင်းကြောင့် စမတ်ကတ်ဖတ်စက်များ နှင့် သူတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော PIN (ပီအိုင် အန်) ရိုက်ထည့်ရသည့် ခလုတ်နံပါတ်ပြားတို့သည် ခလုတ်ရိုက်ချက် မှတ်တမ်း မှတ်သည့်အရာ ပြုလုပ်ခြင်းများ မခံရအောင် ပြုလုပ်ထားသည်။
ဖန်သားပြင်ပေါ်ရှိ ခလုတ်ခုံများ
ဖန်သားပြင် တွင်ပေါ်အောင် ပြုလုပ်၍အသုံးပြုရသော ခလုတ်ခုံ အများစု (ဥပမာ မိုက်ခရို ဆော့(ဖ်) ဝင်းဒိုး(စ်) အိပ်(ဇ်)ပီ) တွင် ပါရှိလာသော ဖန်သားပြင် တွင် မြင်၍ အသုံးပြုရသည့် ခလုတ်ခုံ အမျိုးအစားမျိုး) သည် ပုံမှန် ခလုတ်ခုံ တစ်ခု အသုံးပြုသကဲ့သို့ပင် အချက်အလက် များကို ပြင်ပမှ စောင့်ကြည့်နေသော အစီအစဉ်ထံသို့ ရိုက်ပို့စေပါသည်။ ခလုတ် မှတ်တမ်း မှတ်သည့် အရာ ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) တိုင်းသည် စာရိုက်သော ပြုလုပ်သည့် အကြောင်းအရာ တိုင်းကို စောင့်ကြည့်၍ ပြန်လည်ပေးပို့နေမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ် သည့် အရာ ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) များသည် ဖန်သားပြင်တွင် ပေါ်နေသမျှကိုလည်း ရိုက်ကူး၍ ပေးပို့ နေမည်ဖြစ်သည်။ (မောက်(စ်) တစ်ကြိမ်နှိပ်လိုက်တိုင်း အချိန်နှင့်အမျှ စောင့်ကြည့် ပေးပို့ နေပေမည်။)
ခလုတ် ရိုက်ချက်ကို နှောင့်ယှက်သည့် ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) (Keystroke interference software)
ရိုက်နှိပ်သမျှ ခလုတ်များကို နှောင့်ယှက်ဟန့်တားသော ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်)လည်း ရရှိနိုင်ပါသည်။ ရိုက်နှိပ်သမျှ ခလုတ်များ အပြင်ကြုံရာကျရာ အခြားခလုတ်များကို ထည့်သွင်းရေးသား ၍ ပေးပို့ခြင်းဖြင့် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့်အရာများကို လှည့်စားနိုင်စွမ်းရှိပါသည်။ သို့သော် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့်အရာများသည် သူတို့လိုအပ်သော သတင်း အချက်အလက်များ ထက် ပိုမို၍ ဖမ်းယူမှတ်သားနိုင်သည့်အပြင် တိုက်ခိုက်သူတစ်ဦး အနေနှင့်လည်း စိတ်ဝင်စား သော အသုံးလိုသော ခလုတ်များ ကိုသာရွေးချယ် ဖယ်ထုတ်၍ အသုံးပြုနိုင်သည် ဖြစ်သဖြင့် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာ ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) ခလုတ်ရိုက်ချက် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သည့် ဆော့(ဖ်)ဝဲ(လ်) အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သော လုံခြုံမှု မှာ ရှင်းလင်းထင်ရှားစွာ မတွေ့ရနိုင်ပါ။
လက်ရေးကို မှတ်မိခြင်းနှင့် mouse အမူအရာများ
ထို့နည်းတူပင် PDAs (ပီဒီအေများ) နှင့် နောက်ပိုင်းထုတ်လုပ်လာသော Tablet PCs (အပြား အချပ် ပီစီများ) များသည် သူတို့၏ touchscreens မှကွန်ှပျူတာအဆုံး နားလည်နိုင်သော စာသားများအဖြစ်ပြောင်းလဲနိုင်ကြပြီ ဖြစ်သည်။ (မောက်(စ်)) ၏ လှုပ်ရှား မှုများ ကို လိုက်လံကူးယူမှတ်သားထားခြင်းဆိုသည်မှာ ဤ တပ်(ချ်) ဘောပင် နှင့် ထည့်သွင်း ရေးသားခြင်းကို အခြေခံပြီး (မောက်(စ်)) ၏ လှုပ်ရှားမှုများကို မှတ်သားခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူမှ ပြုလုပ်သမျှသော ရေးဆွဲသမျှသော မျဉ်းများ စာလုံးများကို မှတ်ယူ၍ ခလုတ် ရိုက်ချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲယူခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူစွာပင် ဂရပ်ဖစ် အပြား အချပ်များ နှင့် ပေါ့ပါးသော ဘောပင်များ သည် လည်း သူတို့၏လှုပ်ရှားမှုများကို ထည့်သွင်းသုံးနိုင် ကြ သည်။ ယင်းတို့မှာ ယနေ့ခေတ် တွင် အသုံးနည်းလာပြီဖြစ်သည်။ စကားသံမှတ်မိခြင်း၏ အားနည်းချက်မှာလည်း ဤနည်းလမ်းကို အသုံးချခြင်းကြောင့် ဖြစ် သည်။
အကြီးစား တိုးချဲ့သည့်အရာများ/ အသံ (သို့မဟုတ်) ရုပ်သံဖမ်းစက်များ
Freeware/ Shareware အစီအစဉ်များ၏ အကူအညီဖြင့် စကား အနက်မရှိဟု ထင်ရသော စကားလုံးများသည် အနက်ရှိသောစကားလုံးများအဖြစ်သို့ ပြောင်း လဲပေးနိုင်သည်။ ဥပမာ - "we" ဟူသောစကားလုံးတစ်ခုသည် browser တစ်ခု အတွင်း တွင် "en.Wikipedia.org" အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သွားနိုင်သည်။ ထိုနည်းလမ်း၏ အဓိ က အားနည်းချက်မှာ ခလုတ် ရိုက်ချက်များသည် တိုက်ရိုက် ဖမ်းယူနေသူထံသို့ ရောက်ရှိသွား ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယင်းနည်းလမ်းကိုအကျိုးရှိစွာအသုံးချနိုင်မည့်နည်းလမ်းတစ်ခုမှာအောက်တွင်ဖော်ပြထားသောပြောင်းပြန် လှန် နည်းလမ်း ပင်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မလို အပ်သောနေရာများ တွင် mouse  click များစွာ နှိပ်ခြင်း၊ အနက်မရှိသော စကားလုံး များစွာ ရိုက်နှိပ်ခြင်း၊ ထို့နောက် မှ လိုအပ်သောနေရာတွင် mouse click  ပြုလုပ်ခြင်း (ဥပမာ - စကားဝှက် ဖြည့်ရန် နေရာ) နှင့် အခြားနေရာ များတွင် ထပ်မံ၍ mouse click  များ ပြောင်းလဲ ပြုလုပ်ခြင်း တို့ဖြင့် ပြောင်းပြန်လှန် ပေးပို့နိုင်သည်။
နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ မဟုတ်သော နည်းလမ်းများ
အမှန်တကယ် သင် ဝင်ရောက်ရန်အကြောင်းအရာ စာရိုက်ခြင်း နှင့် စာလုံးများရိုက်ခြင်းများကို တစ်လှည့်စီ ပြောင်းလဲပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့်အရာတစ်ခုကိုလိုအပ် သော သတင်းအချက်အလက် ထက်ပိုအောင် မှတ်တမ်းယူစေခြင်း လည်းပြုလုပ်နိုင်ပါသည်။ သို့သော် ဤနည်းလမ်းမှာ တိုက်ခိုက်သူ အနေနှင့် အလွယ်တကူ ပြန်လည် စစ်ထုတ်ယူငင် နိုင်ပြန်ပါသည်။ အလွယ်ကူဆုံးအနေနှင့် အသုံးပြုသူ တစ်ယောက်သည် စာရိုက်ခြင်း ပြုလုပ် နေစဉ်အတွင်း မိမိ၏ cursor ကို ရွေ့လျားနေစေခြင်းသည် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ် သည့် အရာ တစ်ခုကို ခလုတ်ရိုက်ချက်များ မှားယွင်းစွာ မှတ်တမ်းတင်ယူ စေခြင်း အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ စေနိုင်ပါသည်။ ဥပမာ - မိမိ၏ စကားဝှက်ကို နောက်ဆုံးစာလုံးမှ စတင်ရိုက်၍ cursor ကို တစ်ခု ခြင်းစီ ရှေ့သို့ ရွှေ့စေခြင်းဖြင့် ခလုတ် မှတ်တမ်းမှတ်သည့် အရာကို မှားယွင်းစေ နိုင် သည်။
နောက်ဆုံး အလွယ်ကူဆုံးအနေနှင့် မိမိ စာရိုက်ထားသော စာလုံးများ၏ တစ်စိတ် တစ်ပိုင်း ကို ခလုတ်ခုံကို အသုံးမပြုဘဲ အကြောင်းအရာ menus ကိုသုံး၍ ဖယ်ရှားခြင်း ၊ ကူးခြင်း၊ ဖြတ်ခြင်းနှင့် ကပ်ခြင်း ပြုလုပ်၍ လည်းရပါသည်။ တိုက်ခိုက်သူ တစ်ယောက်သည် စကားဝှက် တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းကိုသာ ရရှိသည်ဆိုပါက ပိုသေးငယ် သော ခလုတ် နေရာရှိကာ အားကုန် ထုတ်သုံး ၍ တိုက်ခိုက်ရန် အခွင့်အလမ်း လည်း နည်းသွားပြီဖြစ်သည်။ အခြားလွယ်ကူသော နည်းလမ်းတစ်ခုမှာ မိမိ ရိုက်ထားသော စကားလုံး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကို mouse နှင့်ရွေးချယ်၍ ပြန်လည် စာရိုက်ပြုလုပ်ပြီး နေရာလဲခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- မိမိ၏ စကားဝှက်သည် "secret " ဆိုလျှင် "s " ကို အရင်ရိုက်ပါ၊ ထို့ နောက် အခြားလွယ်ကူသော စကားလုံးများ " asdfsd " ကိုရိုက်ပါ၊ ယင်း " asdfsd" ကို mouse နှင့် ရွေးချယ်ပြီးနောက် သင်အမှန် တကယ် ရိုက်လိုသော "e" နှင့် နေရာလဲလိုက်လျင် မိမိ၏ စကားဝှက်သည် ရိုက်ပြီးသား ဖြစ် သွားပေမည်။
အကယ်၍ အချိန်တို အချက်အလက် သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ရွေးချယ်ထားသောစာလုံးများ ကို စောင့်ကြည့်ဖမ်းယူ မနေခဲ့ပါလျင် သို့မဟုတ် ခလုတ် တစ်ခုရိုက်တိုင်း mouse တစ်ခါ ရွေ့တိုင်း မိမိ၏ ဖန်သားပြင်ကို ဖမ်းယူနေခြင်းလည်းမရှိခဲ့ပါလျင် အသုံးပြုနိုင်သော ခလုတ်ရိုက် မှတ်ခြင်း နည်းလမ်းများမှာ မမှန်ကန်နိုင် ဟု ယူဆရသည်။ သို့သော်လည်း ထို နည်းလမ်းများ မှာ အချို့သော စက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပစ္စည်းကိရိယာတွင် တပ်ဆင်ထားသော ခလုတ် မှတ်တမ်း မှတ်သည့် အရာ များ၏ ရန်ကိုပင် အကျိုးသက်ရောက်မှုပေးပါသည်။
ဝေႃးၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈဝေႃးၸု (ဝေါစုရွာ, Wawsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189910 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၸယိတ်ႉၵူင်း (ႁွင်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4506 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 4754 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9260 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
လႄႇယႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၶူၺ်းတွၵ်ႉၵူင်း
ဝၢၼ်ႈလႄႇယႃး  (လယ်ယား(မ)ရွာ၊ Lelyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶူၺ်းတွၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191857 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶူၺ်းတွၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1001 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1296 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2297 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
လွႆၶဵဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆၶဵဝ် (, Loi Hkio, လွိုင်ချို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းလူမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ထမူင်ႇၵၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (ညောင်ပင်သာရွာ, Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထမူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193880 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထမူင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3210 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3622 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6832 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1628
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1628
ပၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်ႇတႃႇ  (ဘဏ္ဍာရွာ, Bannar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပႄႇလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190672 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2202 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2598 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4800 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ ၼ
ဢူဝ်းပျုၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူဝ်းပျုၼ်ႇၵၢၼ်ႇ  (အိုးပြွန်ကန်ရွာ, Oepyunkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၵျၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194644 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၵျၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 424 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 559 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 983 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း