cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ
မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ
ပထမကျော် စာမေးပွဲဖြေဆိုရန် ရက်နီးကပ်လာမှ မယ်တော် ခွန်နန်းအိမ် အသဲအသန် မကျန်းမာ၍ ရှင်လိင်ပြန်ပြီး အခေါ်လာသူများနှင့်မိုးနဲသို့ ပြန်လိုက်သွားရသည်။ မိုးနဲ့ပြန်ရောက်သောနေ့မှာပင် မယ်တော် အနိစ္စရောက်သွားသည်။ ဒါန ၊ သီလ ၊ ဘာဝနာများကို မှီငြမ်းပြုသော "ဆုတ်တနိပါန" ခေါ် "သုတ္တနိဗ္ဗာန" ကျမ်းကို ၅-ရက်နှင့်အပြီး ရေးပြီး၇-ရက်မြောက်ရက်လည် ဆွမ်းကျွေး၊ ရှမ်းဘာသာ "ဆွမ်းယဉ်"သောနေ့ "ပူစရေး"ခေါ် စာဖတ်သူက ဖတ်ကြားလေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ၎င်းကျမ်းကို လူကြိုက်များပြီး ကျော်ကြားသွားသည်။ ယနေ့တိုင်အောင်ပင် ရှမ်းအမျိုးသားများ အသုဘဆွမ်းယဉ်သောနေ့တွင် "ဆုတ်နိပါန" ကျမ်းကို ကန်တော့ပွဲတွင်ထည့်၍ ဆရာတော် သံဃာတော်များကို လှူဒါန်းကြသည်။ ဆွမ်းယဉ်သောနေ့ ၎င်းကျမ်းမပါလျှင် ကွယ်လွန်သူမှာ ဖြစ်လေရာဘဝ၌ ချို့ငဲ့သောဘဝတွင် ဖြစ်ရပြီးကျန်ရစ်သူများ ဝတ္တရားမကျေပွန်ရာ ရောက်သည်ဟု အယူရှိကြသည်။ ဆရာကောလီ၏အယူအဆမှာ ဘုရားဟော မဟုတ်သော ဆေးထိုးအပ်မြှုပ်ဗေဒင်ယာယီယတြာအစရှိသော လောကီအလုပ်မှန်သမျှ အလွန်မုန်းတီး၍ ပစ်ပယ်ပြီး ဘုရားဟောဒေသနာတော်များကိုသာ ပြုစုရေးသားလေ့ရှိသည်။ မိုးနဲစော်ဘွား "စဝ်ကျင်မိန်း" သည် ယွန်းဂိုဏ်းဆရာတော်များ ပြုစုရေးသားသော လော ကီကျမ်းများကိုသာ ယုံကြည်လေ့လာအားပေးနေသောကြောင့် ဆရာကောလီပြုစုသော လောကုတ္တရာကျမ်းများ မပေါ်လွင် မထင်ရှား ဖြစ်နေသည်။ သု ဓမ္မ ာဂု ိ ဏ် းနှ င် ့ ယွ န် းဂု ိ ဏ် းသာသနာရေးနှ င် ့ ပတ် သက် ၍ ပဋိ ပက္ခ မသိ မသာ ဖြစ် လာသောကြောင့် ဆရာကောလီ မိုးနဲမြို့မှမိုင်းကိုင်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ပြီး မိုးနဲစော်ဘွားအသိဉာဏ်တိုး၍ သတိတရားရပါစေတော့ဟု ရည်ရွယ်ကာ...
ကျမ်းသုံးကျမ်း ရေး၍ သုံးကြိမ်ပေးပို့သည်။ ၎င်းကျမ်းကို ရှမ်းဘာသာ "ဆန်ကွမ်မိန်းပန်"ခေါ်သည်။ မိုးနဲစော်ဘွားသည် ဆရာကောလီ ပထမပေးပို့သော ဝိနည်းငါးကျမ်းကောက်နုတ်ချက်ကို ကြည့်ရှုပြီးနောက် ယွန်းဂိုဏ်းဆရာတော်များဘက်သို့ မလိုက်ဘဲ လောကီကျမ်းများကိုလည်း ယုံကြည်မှု မရှိတော့ဘဲ ဆရာကောလီကို သတိရလာသည်။ ထပ်မံပေးပို့သော ကျမ်း၂-ကျမ်းကိုပါ လေ့လာကြည့်ရှုပြီး ပညာဉာဏ်ထက်မြက်ပုံနှင့် ပါရမီ ထူ းချွန် ပု ံ များကိ ု ပါ သိ သောကြောင် ့ ဉာဏ် ပူ ဇော် ခငွေ (၁၀ဝ၀)တထောင် ချီ းမြှ င် ့ ပြီ း ဆရာကောလီမိုးနဲမြို့၌ ပြန်လည်နေထိုင်ပါရန် မေတ္တာရပ်ခံသည်။ စော်ဘွားကြီး မေတ္တာရပ်ခံသည်ကို ဝမ်းသာလှပါသည်။ သို့သော် မိုင်းကိုင်မြို့သူနှင့်အကြောင်းပါနေသောကြောင့် မိုးနဲသို့ မပြန်နိုင်ပါတော့ကြောင်း၊ စော်ဘွားကြီးသာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကု ိ သန် ့ ရှ င် းအောင် ဆောင် ရွ က် တော် မူ ပါရန် ပြန် ကြားစာ ဆက် လု ိ က် သည် ။ ဆရာကောလီ ပြုစုရေးသားသော ကျမ်းပေါင်း မြောက်မြားစွာအနက် အထူးထင်ရှားသောကျမ်းများမှာ...
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၂-ခု၊ ဆရာကောလီ အသက်(၆၃)နှစ်၊ မိုင်းကိုင်မြို့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်။
ပီႇၸီႇ 245
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 245 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 240
ဢေႇပရႄႇ 1993
(26) ဝၼ်း
5
ၶႄးလၢၼ်းၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵူင်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတႃႇ  (ကုန်းသာရွာ, Konethar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193799 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5639 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
သႃႇၵရၽၢႆႇတူၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသႃႇၵရၽၢႆႇတူၵ်း  (အနောက်သာဂရရွာ, Ahnaukthargaya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇၵရၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190537 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1457 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1628 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3085 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵမ်ႇမ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵမ်ႇမ (ကမ္မမြို့ ; Kamma) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ထမ်ႇမပႃႇလ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထမ်ႇမပႃႇလ  (ဓမ္မပါလရွာ၊ Dhammaparla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218325 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2203 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4690 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽြႃးၵူႉတူဝ်ႇတေႃႇ (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)
ၽြႃႈၵူႉတူဝ်ႇတေႃႇ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လွႆမၢၼ်းတလေးသေ ပဵၼ်ၼႃးမုၼ် ၶုၼ်မင်းတုင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၂၂၄ လိူၼ်ပႅတ်ႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်မင်းတုင်း လႆႈတႄႇၽြႃးၼႆႉမႃးသေ ၵိူဝ်းယမ်မႃး ၸိုဝ်ႉမၼ်းဝႃႈ မႁႃႇလေႃးၵမႃႇရၸဵင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မီးႁူဝ်ႉ သၢမ်ၸၼ်ႉသေ တီႈသိူဝ်ႇၽႃႇတိၼ် မီး ၆၅ သွၵ်ႇသေ၊ တၢင်းသုင် မီး ၅၀ သွၵ်ႇ ၁ ၶိုပ်ႈ ၄ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။
ယေႇၶျူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၶျူဝ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ရေချို (အရှေ့)ရွာ, Yaecho(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193647 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1211 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1263 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2474 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽြႃးၵူႉတူဝ်ႇတေႃႇ (ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ)
ဢွင်ႈတီႈ
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ႁဵတ်းမႆႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး တေးမုင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ တိၼ်လွႆမၢၼ်းတလေး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး လိၼ်တပ်ႉ ပူင်းတေႃႇတူဝ်းယႅတ်ႉ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးတေႃးၼပႂႃးယႅတ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီမိူင်းမၢၼ်ႈ ၁၂၃၀ လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ ၁ ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇၶႅပ်း -
ဢေႇပရႄႇ 1834
(26) ဝၼ်း
5
ထမိၼ်းသၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထမိၼ်းသၢႆႇ  (ထမင်းဆိုင်ရွာ၊ Htaminsaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192184 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1800
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1800
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 8
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (8) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (251) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (252))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (114) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 246
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 8
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
ပီႇၸီႇ 246
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1031
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 246
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1031
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 246
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1031
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 246
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1031
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 246
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 246 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 240
1031
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1031
ၵႅင်းဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ၼႃးလိၼ်း)
ဝၢၼ်ႈၵႅင်းဢွၼ်ႇ (ၼႃးလိၼ်း) (Keng-aun (Naalin),, ဝမ်ကျိုင်းအွန် (နားလင်း)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉႁႆး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
12
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
346
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:346
ဢေႇတီႇ 12
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:12
1410
1410
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1410
ၵႅဝ်ႈ၊ ပပ်ႉၸိူင်း
ပပ်ႉၸိူဝ်း ၵႅဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉၸိူင်း ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် မၢႆ(8)။ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 2002၊ တမ်ႈတီႈ ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇလိၵ်ႈ ဢေး သဵၼ်ႈတၢင်း 35၊ ၵျွၵ်ႉတတႃး၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။ တၢင်းၼမ်ပပ်ႉ 2000 ပပ်ႉ။ တွၼ်ႈမၼ်းမီးၵႂႃႇ 47 တွၼ်ႈ၊ ၼႃႈလိၵ်ႈမီး 412 ၼႃႈ။ ၽၢႆႇလင် မီးဝႆႉပႃႈ ၶေႃႈထၢမ်တွပ်ႇ။ ၸိူင်းႁူဝ်ၼႆႉ ၵေႃႉတႅမ်ႈ ၵေႃႉပေႃႉလိၵ်ႈ ၵေႃႉႁၢင်ႈၶိူင်ႈပပ်ႉ ပဵၼ်ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်တင်းသဵင်ႈ။
ႁွင်းလင်
ၼႂ်းၸိူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸၢႆးၸွမ်၊ ၸၢႆးတိုၼ်းလီ၊ ၸၢႆးၵႅမ်၊ ၸၢႆးဝၼ်းလႅင်း၊ ၸၢႆးလိူၼ်လႅင်း၊ ၸၢႆးလၢဝ်လႅင်း၊ ၼၢင်းၽိဝ်ၽွင်း၊ ၼၢင်းယုင်းၶမ်း၊ ၼၢင်းသႅင်ၼွင်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ယိူင်းဢၢၼ်းၼႄပၼ်ၵႂႃႇ လွင်ႈၸွႆႈထႅမ် တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵၼ် ႁႂ်ႈလႆႈမီး ၵႅဝ်ႈ ရတၼႃႇ လုၵ်ႈလၢင်းတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၵုင်းလူမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်)
ဝၢၼ်ႈၵုင်းလူမ်း (, Kung Lom, ကုန်းလုံး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
812
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢလႃႇတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢလႃႇတပ်ႉ  (အလာတပ်ရွာ၊ Ahlartat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192849 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1736 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
သႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢလႄႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵူင်း  (ဆည်ကုန်းရွာ, Sekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193792 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5639 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
လုင်းၸၢႆးၾႃႈ
ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း
ၶူးပူင်သွၼ်လူင်ၸၢႆးၾႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် လုင်းပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်းဢိင်ႊ (ၼမ်ႉတူႈပၢင်ႁႆး) လႄႈ ပႃႈသွႆႈၶမ်းသိုဝ်ႉ (မူႇၸေႊ)။ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈလၵ်ႈၼီႈပီႊမိူင်း ၶူတ်းယီး (ပီႊသိူဝ်)၊ ပီႊတႆး ႒႐႔႔ ၼီႈ လိူၼ်ၸဵင် မႂ်ႇ ႗ ၶမ်ႈ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1950 လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းသွင်( တီႇသႅမ်ႇပႂ်ႇ) လႆႈ 1 ဝၼ်း၊ ပဵၼ်ဝၼ်းသဝ်။ ဢွင်ႈတီႈၵိူတ်ႇပဵၼ် မၢၼ်ႈၶုမ်ႇၼမ်ႉလႃႉ၊ ၸင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႉမၢႆ (2) ဝဵင်းပၢင်ႁႆး၊ လိၼ်မိူင်းသႅၼ်ဝီ။ ဝၢႆးမႃး သမ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇၾၢၵ်ႇ ၽၢႆႇတူၵ်းၼမ်ႉလႃႉ တီႈပွၵ်ႉဢီႇႁင်းတႆး လိၼ်မိူင်းလွႆလူင်။ ၵိူတ်ႇတီႈပၢင်ႁႆးသေ လၢႆႈယူႇမႃးတီႈ မၢၼ်ႈဢီႇႁင်း။
လုင်းပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်းဢိင်ႊၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းထမ်းဢိင်ႊဢၢႆႈသိုဝ်ႇလႄႈယႃႊထမ်းဢိင်ႊ (ၸေႊလူင် မိူင်းလႃႈ)သေ ပႃႈသွႆႈၶမ်းသိုဝ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ပူႇထမ်းပၢၼ်ႈလႄႈယႃႊထမ်းပၢၼ်ႈ(ႁူဝ်မုၼ်ႇမိူင်းမၢဝ်း)။ ၾၢႆႇပေႃႈပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း လူမ်း၊ ၾၢႆႇမႄႈသမ်ႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶမ်း။
ၶူင်းပူင်သွၼ်လူင် ၸၢႆးၾႃႈ မီးပီႈၼွင်ႉဢွၵ်ႇ 7 ၵေႃႉ။
လွင်ႈလႆႈတူင်ႉသၢင်ႈ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးမႃး
မိူဝ်ႈ 1967 - 68 ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးတီႈ လုင်းသြႃႇသူၺ်ႇထုၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၼမ်ႉတူႈ။ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ဝၢႆးပိူၼ်ႈလူင်းႁဵၼ်း တႃႇယေႈဝၼ်း မွၵ်ႈသွင်ၸူဝ်ႊမူင်းလႄႈ လႆႈၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးမၢး။ လႆႈၶေႃးၶူမ်ၵွပ်ႈၶိူဝ်းတႆးလိၵ်ႈတႆးမႃး။ လႆႈမေႃႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႆးပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်တူၼ်းသဵင်လမ်ႇသဵင်ႇၵျႃႇပၢၼ်သေ ႁဵတ်းႁွင်ႉမႃး။ တႆးၼင်ႇၵၼ် မေႃႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်သေ ဢဝ်ႁႅင်းၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်မႃး။ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈတႆး လႆႈမိူၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉမႃး။
1978 - 69 - 70 ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ၵူၼ်းႁဵၼ်းတႆး တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၼမ်ႉတူႈ မေႃႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တင်ႈမႃး ၸုမ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "ၼုမ်ႇၸၢႆးတႆး" ၼၼ်ႉသေ တူင်ႉသၢင်ႈၸွမ်းၵၼ်မႃး။ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်သႂ်ႇပၢႆႉလိၵ်ႈတႆးယႂ်ႇယႂ်ႇလူင် တီႈၵၢင်ဝဵင်း တေႃႇၼႃႈႁူင်းငဝ်းတူင်ႉ သူၺ်ႇသီႇတႃႇ(ယူင်ႇၼိူဝ်) ၼၼ်ႉသေ ႁပ်ႉပီႈၼွင်ႉၵႂႃႇတၢင်းၶဝ် လဵင်ႉလူၸႃႇၵ ၶဝ်ႈတူမ်ႈႁုင်ၼိူဝ်ႉၵႆႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၵူႊပီႊပီႊ။ သမ်ႉၸွႆႈထႅင်ႈ ၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်း။ ၸုမ်းၼုမ်ႇၸၢႆးတႆးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၽိူၵ်ႇ၊ သိူဝ်ႈတေႃႇၼႃႈတင်းၵူၼ်းတႆးသီၶွၼ်ႇ သုပ်းသွၵ်းၼင်ၵႂၢႆး သၢပ်ႇမၢတ်ႇလဵၵ်းသေ ၼႄပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊတႆး ႁႂ်ႈမိူၼ်ၵၼ်။ ပေႃးမီးပွႆးမီးလၢမ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ၵႃႈတႆး၊ ၵႃႈပၼ်ႇၵွင်ႊတႆး၊ ဢဝ်ၵွင်ႊဢႅင်ႈယၢဝ်းဝႆႉၵၢင်သေၵႃႈ။ ဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်ၶႅၼ်ႉသွၼ်လၢႆး ႁႂ်ႈမေႃဝႆႉၵူႊၵေႃႉၵေႃႉ။ ပေႃးၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်း ပဵၼ်ႁိူၼ်းၵႂႃႇ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးၸုမ်းႁႆႇတိုင်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ၸုမ်းၶဝ်သေ ၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ်မူၼ်ႊၸႂ်ပၼ်၊ ယႃႇႁႂ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇယိမ်ၸၢၵ်ႈတီႈပိူၼ်ႈ။ ပၼ်ႁႅင်းၵၼ် ဢဝ်ထၢတ်ႈၸႂ်ၵၼ်ၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။
ပီႊ 1969- 70 - 71 ၼၼ်ႉ လၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆး တီႈမေႃႇပၢင်ယုင်း ပဵၼ်ႁဵတ်းဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ၸၢႆးယိင်းတင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ႈပႃး ၸၢႆးၾႃႈ ၵူႊပွၵ်ႉၵူႊၽၢႆႇ၊ ၵူႊႁူင်းႁဵၼ်း လႆႈၶဝ်ႈပႃးၸွႆႈထႅမ်။ ၸွႆႈပႃး ႁႅင်းတူဝ်၊ ႁႅင်းၸွႆႈသၢင်ႈ၊ ႁပ်ႉတွၼ်ႈသူင်ႇၶႅၵ်ႇ၊ လႆႈမူၼ်ႊၸႂ်ပၼ်တင်းၵႂၢမ်းလႂ်၊ တၢင်းၵႃႈလႂ်၊ ၶႆႈၶႄႉသဵင်ႇ ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆးလႂ်၊ ၸၢတ်ႈၸိူင်းလႂ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈ လႆႈတႅမ်ႈပဵၼ်ၸၢတ်ႈၸိူင်းပွတ်းဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "တႆးႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်" ၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼႄၵႃႈၼႄမႃးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸူမ်းတူၺ်းတေႉတေႉ။ တီႈပၢင်ၶႄႉသဵင်ႇလမ်ႉၵႂၢမ်း လွင်ႈ "ၸၢႆးတင်းယိင်း ၽႂ်ပႂ်ႉပႃး ယဵၼ်ႇငႄႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလႆႈသေၽႂ်" ၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈပဵၼ်ၵေႃႉႁုပ်ႈလၢတ်ႈၵမ်းလိုၼ်းသေ ၶွတ်ႇယွတ်ႈ ဢဝ်တၢင်းဢွင်ႇပေႉၵႂႃႇလႆႈ တင်းဝၢၵ်ႈမၼ်းယၢၼ်ၵၼ်ၼႃႇလူင်လၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃးတႃႇၸၢႆးၾႃႈ ႁတ်းဢုပ်ႇႁတ်းလၢတ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1969 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၸိူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ၽႅဝ်မႃးတီႈပၢင်ႁႆးၼမ်ႉတူႈသေ မႃးၸွႆႈထႅမ်တီႈ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆသေ သွၼ်ပၼ်ၵႂၢမ်းတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်ၶဝ်မေႃမႃးတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၸၢႆးၾႃႈၶဝ်ၼႆႉ တိူဝ်းမူၼ်ႊသိူဝ်းသေ ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈၵေႃႈ တိူဝ်းၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တီႈပၢင်သွၼ်တၢၼ်းသုင် ၸိူဝ်းဢၼ်သြႃႇလုင်းထုၼ်းလႃႉသွၼ်ပၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈထီႉသွင်လႄႈ၊ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇသိုပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွႆႈသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး။ ႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ တႄႇဢဝ်ပီႊ 1969- 70 ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး ၸၢႆးၾႃႈ လႆႈတႄႇၸွႆႈသွၼ်လိၵ်ႈတႆးမႃး တီႈပၢင်ႁႆးဢီႈႁင်းယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးမႃး ၸၢႆးၾႃႈလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်တီႈတႃႈၵုင်ႈလႄႈ ယိၼ်ႉၼႆႉ လႆႈပႃးၵႂႃႇၽႅဝ်ၸၼ်ႉၸွမ်။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆၵေႃႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸိုဝ်ႈမၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆလၢႆၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ႁႃတူၺ်းၵူၼ်းႁဵၼ်းတႆး ဢၼ်မေႃလိၵ်ႈတႆလီလီ၊ မီးၸႂ်ၶဝ်ႈၸႂ်တႆး ႁမ်ႉဢေႇဝႆႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ လႆႈႁူၺ်းဢဝ်ၵၼ်လၢႆလၢႆပွၵ်ႈသေ ၸင်ႇတႄႇပဵၼ်ၵၢၼ်မႃးလႆႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶႂ်ႈႁၢင်ႊလီသေ သူင်သၢႆႇသွႆႈ ဢုပ်ႇလူမ်းၵွၺ်း ၵမ်ႈၼမ်။ ပီႊၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ပီႊၵွၼ်းၶမ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈလႄႈ ႁူမ်ႊဝႃႈၸၢႆးၾႃႈ ၵွၺ်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ပီႊၼိူင်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈတူဝ်ထူပ်းၼမ်တေႉတေႉ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် မီးပွႆးယႂ်ႇပွႆးလူင်၊ သမ်ႉမီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်း၊ ပိုၼ်ႊလိၵ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းဢိုတ်းၵႂႃႇ၊ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်မိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈတႄႇႁူပ်ႉထူပ်းမႃး။ ႁႅင်းၵူၼ်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁိုဝ်၊ ပဵၼ်သင်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉမႃး။ ၼင်ႇပိူၼ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်ပိူၼ်ႈ ၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ မေႃတူင်ႉၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးမိူဝ်းၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈ ၶိုၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈတႆး တီႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1972 - 74 ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး ၵူႊဝူင်ႈဝူင်ႈမႃး။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸၢႆးၾႃ လႆႈပဵၼ်တႄႇတင်ႈၸုမ်းမေႃသွၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမေႃသွၼ်ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ပႃး ၸၢႆးသၢႆၶိူဝ်းဝၼ်း(ၸၢႆးၸၢၼ်ႇတဵင်း)၊ ၸၢႆးတိပ်ႉသႅင်၊ ၸၢႆးၼုမ်ႇၵႅဝ်ႈ၊ ၸၢႆးလိူၼ်လႅင်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၵွၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး လႆႈသွၼ်ပႃးပၼ် လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးလႂ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈတၢင်းတူဝ်ထူပ်းၸၢႆးၾႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈႁူႉမႃး တၢင်းၸုတ်ႈယွမ်းတႆး၊ တၢင်းၸုတ်ႈယွမ်းဢူႈမႄႈတႆးၶဝ်ၼၼ်ႉ တဵမ်ဢူၵ်းတဵမ်ၸႂ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ်
1973 ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး လုမ်း လ.ဢ.ၵ (လုံခြုံမှုနှင့် အုပ်ချုပ်မှု ကော်မတီ) မိူင်းတႆး ယွမ်းႁပ်ႉ လွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင်ၶဝ် ယွၼ်းႁူပ်ႉထူပ်းတိူင်ႇပၢင်ႇ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်လိၵ်ႈတႆးလႄႈ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈတၢင်တူဝ်ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈသေ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ။ ၽၢႆႇဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသမ်ႉ ၸၢႆးပႃႉတဵင်း(ၼွင်ပိင်)၊ ၸၢႆးဢွင်ႇဝိၼ်း(တၢင်ႉယၢၼ်း)ၶဝ်ၶိုၼ်ႈ။ ၽၢႆႇၸၼ်ႉၸွမ်တူၼ်ႈတီးသမ်ႉ ၸၢႆးၶိူဝ်းၶမ်း(ပၢင်ႁႆး)၊ ၸၢႆးလူင်ယီး(ၵဵင်းတုင်) ၶဝ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ၼႂ်းလိူၼ်ထူၼ်ႈၼိူင်ႈ လႆႈ 21 ဝၼ်း လုမ်း လ. ဢ. ၵ မိူင်းတႆး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ် လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼိူင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ သွၼ်လႆႈယူႇ၊ ၶဝ်ဢမ်ႇၶတ်းသၢၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ယင်းတေပၼ်ႁႅင်းၸွႆႈထႅမ်ၵွၼ်ႇ။ ၶႂ်ႈၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်ဝဵင်းလႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇၵွၺ်း၊ ၶဝ်တေႁဵတ်းလိၵ်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈၸေႊဝဵင်းၶသ် လႆႈႁူႉလႆႈၸွႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ပီႊၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပီႊဢၼ်ႁူတ်းၼမ်ႉပၼ် ထၢတ်ႈၸႂ်ၸၢႆးၾႃႈ တႃႇႁုပ်ႈသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး၊ ႁႂ်ႈသၢင်းလၢင်းလႆႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်လိၵ်ႈတႆးလႄႈ ပီႊသႂ်ႇၽုၼ်ႇထၢတ်ႈၸႂ်ပၼ်ၸၢႆးၾႃႈ ႁႂ်ႈတိူဝ်းလူင်ႉလႅင်း ၼိူဝ်လိၵ်ႈတႆမႃးၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။
1973 ၊ ပီႊၼႆႉၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ပႆႇၸႂ်ႉလိၵ်ႈ "ပပ်ႉႁူႉႁၼ်လိၵ်ႈတႆး" သေ ၸၢမ်းတႅမ်ဢဝ်ႁၢင်းၶေႃ။ ဝဵင်းလိူဝ်ႇၵေႃႈ တႅမ်ႈမႃးလႄႈ၊ တူၼ်ႈတီးၵေႃႈတႅမ်ႈ၊ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် တႃႈၵုင်ႈၵေႃႈတေတႅမ်ႈၼႆသေ ၸၢမ်းၶပ်ႉတူၺ်း ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆ တႃႇၵႂႃႇသွၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး။ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ဢဝ်ၸွမ်း ၵ၊ ၶ၊ င ၶပ်ႉၵႂႃႇတေႃႇ ဢ။ ၸၢႆးၶမ်းၸႅတ်ႈ၊ ၸၢႆးသႆႇပူး၊ ၸၢႆးသၢႆၶိူဝ်းဝၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶပ်ႉတႅမ်ႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းလုၵ်းၼွၼ်းၸၢႆးၾႃႈ ၵူႊၶမ်ႈၶမ်ႈ။ ပေႃးတႅမ်ႈဢွၵ်ႇယဝ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈဢဝ်ၵႂႃႇတီႈၸေႊဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းၼၢႆး။ မၢင်ႊၸိူဝ်းၵေႃႈ ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်ၼႂ်းပူင်း ၸေႊဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ၊ ၼွင်မွၼ်၊ ဝၢၼ်ႈယဵၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၼႂ်းၵႄႈၸူဝ်ႊၶၢဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉ တႃႇလႆႈလူ လႆႈတူၺ်း ၼင်ႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းမႂ်ႇ၊ မွၵ်ႇမႂ်ႇ၊ ယွတ်ႇၼုမ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပိုၼ်ႊၽႄ တႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵူၼ်းႁဵၼ်းၶဝ် လႆႈလူၸွမ်းၵႂႃႇ။ ဝၢႆးလင်ၼႆႉသမ်ႉ ၸၢႆးသႅင်ၵႅဝ်ႈ၊ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်းသွႆႈၶဝ် သိုပ်ႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈတိူဝ်းၼမ်မႃး။ တၢင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇၵေႃႈ ၸၢႆးဢွၵ်ႇသၢၼ်း၊ ၸၢႆးသေးၼေႃႇ၊ ၸၢႆးၼေႃႇၶိူဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ သၢႆၸႂ်ၶူင်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵွၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆၵေႃႈ တိူဝ်းမီးႁႅင်းမႃး။
ဢွင်ႈတီႈလႅၼ်ၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ်
1973 လူင်းသွၼ် ၸေႊဝဵင်း လၢႇးၶႃႈ၊ မိူင်းၼၢႆး၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ ထုင်ႉပူင်း​ေ 1974 သိုပ်ႇမႄႇၶႂၢၵ်ႈသွၼ်ၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈ တၢင်းၵေးသီးမၢၼ်ႈၸၢမ်၊ မိူင်းၼွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ 1975 - 76 သမ်ႉ သိုပ်ႇသွၼ်ပၼ်တီႈ ၸေႊဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်၊ ပၢင်ႇဢူး၊ ႁၢႆးလူင်(တႅၵ်ႉၵျီး)၊ မေႃႇပီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႆႈထႅင်ႈ။ 1977 ပဵၼ်ႁဵၼ်းပၢင်သွၼ်လူင် ၸွတ်ႇတူဝ်ႈ ၸေႊဝဵင်းၽိဝ်း (ၵႃႊဢၼ်မီးမၢၼ်ႈတႆးၼၼ်ႉ) တင်းသဵင်ႈ၊ ႁူမ်ႈ ၵျႂၵ်ႉတၵႃး။ တေႃးၸွႆးဢိၼ်း၊ တူင်ႈဢူ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီႈႁၢႆးလူင် ႁူမ်ႈပႃး တုၼ်ႇတေးၵေႃႈ ပဵၼ်သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆးလႆႈမႃး။ ပပ်ႉမၵ်းမၢႆပၢင်သွၼ် ဢၼ်တူဝ်မေႃသွၼ် ၵူႊပၢင်လိၵ်ႈၶဝ် တႅမ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢွၵ်ႇၸွမ်း ပပ်ႉငဝ်းၶဝ်၊ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇၶဝ်မႃး။ ပီႊၼႆႉ ပဵၼ်တႄႇတင်ႈလႆႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် "မ" ႁႃႈတူဝ် ဢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၵူႊတီႈတီႈၶဝ် ၶဝ်ႈပႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်မျိတ်ႉၵျီးၼႃး(ၸေႊၼႃး) တင်း ယေႇသိၼ်း(ပျိၼ်းမၼႃး) ၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃး။ မေႃသွၼ် ၵေႃႈႁူင်းမုၼ်းလႅင်းၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဵၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ယုၵ်ႉတၢင်ႇ ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် "မ" ႁႃႈတူဝ် ၸၼ်ႉၸွမ်းတင်းလူင်ယူႇ။
1978 - 79 ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ဢဝ်ဢဵၼ်ဢဝ်ႁႅင်း ပဵၼ်မႄႇၶႂၢၵ်ႈ ၽုၺ်ႇပၢင်သွၼ်လႆႈ တီႈထုင်ႉပူင်း(မၢၼ်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ)သေ လူင်းသွၼ်ၽႅဝ်လႆႈ ဢိူင်ႇတမ်ႇၽၢၵ်ႈ၊ ၵုင်းသုတ်း ၸေႊဝဵင်းသီႇသႅင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပီႊလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈလႆႈၵႂၢင်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီတႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်း၊ မေႃသွၼ်ၵေႃႈ ၸွတ်ႇၸေး၊ ၵေႃၸေႊဝဵင်းၵူႊတီႈတီႈၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်ၶဝ်ႈပႃးမႃ။ ပီႊမႂ်ႇတႆးယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင် ဢွၼ်ႁဵတ်းၵိုၵ်း ပွႆးလိုဝ်ႈပၢင်သွၼ် ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈထုင်ႉပူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁဵတ်းတီႈ မၢၼ်ႈၵုၼ်ၼႃး၊ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈယဵၼ်ႇ၊ ထုင်ႉပူင်း တႃႇသၢမ်ၶိုၼ်းသၢမ်ဝၼ်း တင်းပွႆးလဵၼ်ႈၸဵင်လီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။
1979 - 80 ပဵၼ်မႄႇၶႂၢၵ်ႈသွၼ်ပၼ်တီႈၸေႊဝဵင်းၵျႂၵ်းမႄး ပတ်းပိုၼ်ႉလႄႈ ၸေႊဝဵင်းပၢင်ႇဢူး။ ပဵၼ်ပီႊဢၼ်မေႃသွၼ်မီး 400 ပၢႆ။ ပီႊဢၼ်လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ် ပဵၼ်မိုၼ်ပပ်ႉ။ ပဵၼ်ပီႊလၢၵ်ႇလၢႆး၊ ပီႊယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢၼ်ပႃးမႃးလွင်ႈလူႉသုမ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႈၵေႃႉၵေႃႈၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၸၢႆးသူူၺ်ႇယၼ်ႇ လူင်ၵဵင် လႆႈတၢႆထင်ဢွင်ႈ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈၵႂႃႇ ၵွပ်ႈၵွင်ႈလုၵ်ႈသိုၵ်း တပ်ႉ 23 လၼ်ႇလုတ်ႈ။
1982 ပဵၼ်ပၢင်လိၵ်ႈတႆး လႅၼ်ႊမၼ်းယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၼႃႇ။ တီႈထုင်ႉပဵင်း ႁဵတ်းတီႈၸေႊဝဵင်း တူင်ႈဢူ၊ တၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ (ၸယၢတ်ႈၵျီး၊ ၵိၼ်ႇမုၼ်းၶျူင်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈ ပၢင်လူင် ႁၢဝ်းလွႆႈလႄႈ ထုင်ႉသၼဵၼ်း။ ပဵၼ်ပီႊမေႃသွၼ် 47 ၵေႃႉ လႆႈၶၢမ်ႇတီႉဢဝ်မႃးဝႆႉတီႈလွႆလႅမ် လႄႈ တူၼ်ႈတီး တႃႇလိူၼ်ၼိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမူးမၼ်း ႁိုင်ၵႂႃႇ 10 လိူၼ်ပၢႆ။ ဝၢႆးၼႆႉ ပၢင်သွၼ်ၵွၺ်းပဵၼ်ဢဝ်ယွတ်းယွၼ်းယႅတ်းယႅတ်း။
1986- 87 - 88 ၸၢႆးၾႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁဵတ်းပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉသေ ပဵၼ်သိုပ်ႇသွၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈ တီႈၸေႊဝဵင်း မေႃႇပီႇ၊ ႁၢႆးလူင်၊ ဢုၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ႀူင်းသႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ တႃႇသၢမ်ပီႊထတ်းၵၼ်။ ၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းယုင်ႈ 1988 ၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈတိုၵ်ႉသိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် သွၼ်လိၵ်ႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈဝႆႉယူႇ။
ဝၢႆးၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1990 ယဝ်ႉၵႂႃႇ ၸၢႆးၾႃႈဢမ်ႇပေႃးၸၢင်ႊဢွၼ်တူင်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ၼၢင်းၶမ်းၽွင်မူဝ်ၶိၼ်ႇမိၼ်ႉ(ၵူၼ်းယိင်း ၸၢႆးၾႃႈ) လႄႈ ၸၢႆးဝုၼ်ႇၼႃႉၽႃၶမ်းၶဝ် ဢဝ်လၢႆးတီႈၸၢႆးၾႃႈသေ ႁွင်ႉမေႃသွၼ်မိူင်းတႆးလႂ်၊ ၸၼ်ႉၸွမ်လႂ်သေ သိုပ်ႇသွၼ်မႃးသၢမ်ပီႊထတ်းၵၼ်ထႅင်ႈ။ ၸၢႆးၾႃႈသမ်ႉ ၽၢႆႇၼိူင်ႈ ပၼ်ႁႅင်းတႃႇၶိုၼ်းပဵၼ်တႄႇတင်ႈလႆႈ ၵေႃၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင်လႄႈ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸ.ၸ. မ. မ (ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် မိူင်းမၢၼ်ႊ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1997 - 98 ၸင်ႇပဵၼ်ႁဵတ်း ပၢင်သွၼ်တီႈ ၸေႊဝဵင်း မိူင်းၵုတ်ႈ၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းလူင်။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်းလႆႈမီးမႃး ဢဵၼ်ႁႅင်းမေႃသွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈၵေႃၸေႊဝဵင်း ၵူႊတီႈတီႈထႅင်သေ ပၢင်သွၼ်ၵေႃႈ လႆႈသိုပ်ႇၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇထိုင် ၵူႊတီႈတီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးထႅင်ႈ။
1999 ပဵၼ်ႁွင်ႉဢဝ် ႁႅင်းမေႃသွၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူႊတီႈတီႈသေ မႃးၶွၼ်ႈၵၼ် ပူင်သွၼ်ပၼ်မႃးတီႈ မိူင်းတႆးၵွၼ်ႈၵၢင်၊ ဢဝ်မၢၼ်ႈၸၢင်ႉ မိူင်းယႆပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်သေ ၶိုင်ႈသၢင်ႈမႃးထႅင်ႈ။ တႄႇဢဝ်ပီႊၼၼ်ႉသေ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉမေႃသွၼ်ၵေႃႈ မီးမႃး ၶိုၼ်ႈသၢင်ႉမႃးၸွမ်းသေ ပၢင်လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၸွတ်ႇၽႅဝ် မိူင်းတႆးၵူႊတီႈတီႈၵူႊယူႇယဝ်ႉ။ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉပိူင်လူင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႃႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႊ တီႈမိူင်းၶၢင်ၵေႃႈ မီးမႃးၵူႊပီႊပီႊ။ ၼင်ႇၸေႊတွၼ်ႊမၢၼ်ႈမူဝ်ႇ၊ မိူင်းမွၵ်ႇ၊ မၢၼ်ႈ​ေၸႊ၊ သူၺ်ႇၵူႇၼႆ ႁိုင်လႆႈမႃး တေႃႇထိုင် 14 ပီႊ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ။ တေႃႈတီႈမိူင်းၵုတ်ႈ၊ မိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်သိုပ်ႇသွၼ်မႃး သီႇပီႊထတ်းၵၼ်။ တီႈထုင်ႉသႅၼ်ဝီၵေႃႈ ပဵၼ်သွၼ်လႆႈ ႁႃႈပီႊထတ်းၵၼ်မႃးသေ ပီႊ 2010 ၼၼ်ႉ မိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းၵွင်း၊ ၼွင်လူင်ၸေႊၶမ်း (ဢိၼ်းတေႃႇၵျီး) ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် လႄႈ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ဢၢင်းလေး) ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးပၢင်သွၼ်ယူႇၵူႊပီႊပီႊသေ တီႈထုင်ႉမၢဝ်း၊ တီႈပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ၵဝ်ႈၸေႊဝဵင်း(ၵဵင်းတုင်)၊ တီႈပွတ်းၸၢၼ်း (တူၼ်ႈတီး)၊ တီႈပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃလီႉ၊ ၵုၼ်ႁိင်း၊ မၢၼ်ႈႁႆး၊ မိူင်းသူ၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ မၢၼ်ႈၸၢင်ႉ မိူင်းယႆ၊ မိူင်းယေႃ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵျႂၵ်းမႄး၊ ပၢင်ႇဢူး၊ သီႇပေႃႉ၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ ၼမ်ႉလၼ်ႈ၊ မိူင်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉပၢင်သွၼ်ၵူႊပီႊၸွမ်းဝႆႉယူႇ။
လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆး
ၸၢႆးၾႃႈၼႆႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းမေႃလိၵ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇမီးယိူင်းဢၢၼ်းပဵၼ်ၵေႃႉတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းဝႃႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၸူဝ်ႊပၢၼ် လႄႈ တၢင်းလူဝ်ႇၶႂ်ႈတႆးႁဝ်း တုၵ်းယွၼ်းမႃး၊ လႆႈဝႃႈ ပိုၼ်းပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႆၵေႃႈၸႂ်ႈ၊ တၢင်းႁပ်ႉႁၼ်တူဝ်ၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ တိုၼ်းႁၼ်ဝႆႉဝႃႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွၵ်းပဝ်ဢွၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးဢၼ်ၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ထုၵ်ႇလႆႈမီးၼၼ်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈသရေႇလူႉသေ ႁၢမ်းပဝ်ႇဝႆႉသူင်ႁူင်ၼၼ်ႉၵွၺ်း။ တၢင်းႁၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊပႅၵ်ႇပိူင်ၵၼ်လႆႈ ႁၼ်လႆႈပဵၼ်လႆႈလၢႆမဵဝ်းယူႇၵေႃႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၼႆႉ ပေႃးတႅၵ်ႈတင်းသရေႇၶိူဝ်းလူင်တႆးမႃးၼႆ ၵွပ်ႈၵေႃႉႁၢပ်ႇမၼ်းဢေႇၼႃႇလႄႈ ၸၢႆးၾႃႈၸင်ႇၶတ်းၸႂ်ၽိူမ်ႉထႅမ်တူၺ်းယဝ်ႉ။ ယိုင်ႊႁဵတ်း ယိုင်ႊယႂ်ႇ ယိုင်ႊၵႂၢင်ႈမႃးတိၵ်းတိၵ်း တေႃႇၸင်ႇၼႆႉ ၸၢႆးၾႃႈ ပေႃးပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ပူႇပိူၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်တႅမ်ႈမႃး ၸိူင်းဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼိူင်ႈဢၼ်ဝႃႈ "တႆးႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်" ၼၼ်ႉ တႃႇၵႃႈၼႄႇတီႈဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး။ ဝၢႆးမႃး ၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇဢွၼ်ႇမႃး(ပိတ်းပိတ်းပွတ်းပွတ်း)၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈသိုပ်ႇယိုၼ်ႈလႂ်မႃး၊ ၽိုၵ်းတႅမ်ႈတူၺ်း လိၵ်ႈပွင်ဢွၼ်လႂ်မႃး။ ဢၼ်ပဵၼ်တႅမ်ႈတေႉတေႉတႄႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ 1972 တင်းႁူဝ်ၶေႃႈဝႃႈ "ၸပ်းတႆႈတဵၼ်း" ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႂ်ႇပႃးၼႂ်းပပ်ႉ "ဢဵၼ်ႁႅင်းမႂ်ႇ" ဢွၵ်ႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်းတင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ။ ဝၢႆးၼႆႉသမ်ႉ မိူဝ်ႈ 1973 ပဵၼ်တႅမ်ႈႁဵတ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီႈ ၽိဝ်း၊ တူင်ႈဢူ၊ တၼ်းဢွၵ်ႇလႆႈသွင်သၢမ်ပပ်ႉယူႇ။ သိုပ်ႇပဵၼ်တႅမ်ႈ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ပိုၼ်ႊဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1974 - 75 - 77 ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းပပ်ႉ 1978 - 79 - 80 - 81 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽိုၼ်လိၵ်ႈငဝ်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ တင်း သၢႆၸႂ်ၶိူဝ်း ပဵၼ်ပိုင်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂႃႇၵႆဝႆႉယဝ်ႉ။ သၢႆၸႂ်ၶူင်း၊ သၼ်လွႆသွမ်ႇ၊ မွၵ်ႇမႂ်ႇ၊ မွၵ်ႇၵွၼ်ၼုမ်ႇ ၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၸွမ်းၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆး 1981 တႄႉ ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈပိတ်းပွတ်းမႃတင်းၼမ်ယူႇ။ မၢင်ႊၸိူဝ်​းၵေႃႈ ဝၢႆးၼႆႉ ၸၢႆးလႃႉ ဢဝ်ၵဵပ်းသႂ်ႇပၼ်ၼႂ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၼင်ႇ "ၶႃးမီးၶႃးသီး"၊ "ၸူးလီးယသ်ႉသီးသႂ်း" လႂ်၊ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈသႅၼ်ပၢႆသမ်ႉ ၼင်ႇ "ၶၢဝ်းတၢင်းလွႆၽႃယေး"၊ "ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး" ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပပ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ
ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸၢႆးၾႃႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႈမႃးၼၼ်ႉတႄႉ…
ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉတႅမ်ႈ၊ တႅမ်ႈယဝ်ႉသေ ဢမ်ႇပႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၸမ်း ပိုၼ်းၵဵင်းႁုင်ႈၵဵင်းမၢဝ်း၊ ပိုၼ်းမိူင်းၼွင်သႄ(လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ) သွင်ၽိုၼ်၊ ပိုၼ်းတႆးမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႉ၊ ၶုၼ်လီၼႂ်းပိုၼ်းတႆး၊ ပိုၼ်းတႆးသၢၼ်ၶတ်း၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼၢင်းယိင်း၊ ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ပပ်ႉပိုတ်ႇတႅတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း လႂ်ၵေႃႈမီးဝႆႉတင်းၼမ်ယူႇ။
ၼွၵ်ႈသေၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၾၢႆႇသွၵ်ႈႁႃပိုၼ်းၶိူဝ်း သေႃႉႁႃႁၼ်ပၼ်ထမ်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ၾႃႉ တီႈထုင်ႉမၢဝ်း လႄႈ ပိုၼ်းၵႅပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ။ သေႃႉႁႃႁၼ် ဝဵင်းတီႈတင်ႈႁၢင်ႈႁေႃၸဝ်ႈၶုၼ်တႆး ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆး တႃႇၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်းမၢဝ်း လႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်သႅၼ်ဝီ။ ၸွပ်ႇႁႃလမ်းပိုၼ်းဝႆႉ လွင်ႈပိုၼ်းမိူင်းၵဵင်းလိူၼ်။ သိုပ်ႇလမ်းပိုၼ်း လွင်ႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ၊ ၵဵင်းႁုင်ႈ၊ ၵဵင်းမၢဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉဝႆႉယူႇ။
ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း
ၸၢႆးၾႃႈၼႆႉ ဢေးလူၵူၼ်း၊ ဢမ်ႇသိူဝ်းတူၺ်းလႆႈ လွင်ႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၵူၼ်း၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆလႆႈလီၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈလမ်းၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးႁၼ်ဢမ်ႇလီဢမ်ႇလၵ်း ပႅတ်ႉပႅတ်ႈလႅၼ်လႅၼ်ၼႆ မၼ်းၸဝ်ႈမိူဝ်ႈၼႃႇၼႃႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈႁူးလႃးၶဝ်၊ မႄႈမူတ်ႉၶဝ်၊ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႄႈၽီၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႊဝႃႈ ၸၢႆးၾႃႈဢမ်ႇၵႂႃႇတွင်ႈထၢမ်သေတႃႉ ၶဝ်ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ မိင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈမုၼ်ၵူၼ်းၵျႂင်းဢိူဝ်ႈၼႆႉဝႃႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸၢႆးၾႃႈ ၶဝ်ႈၸႂ် ၵၢၼ်ၵူၼ်းၵၢၼ်ၶိူဝ်း၊ ၵၢၼ်ၶိူဝ်းတႆး လိူဝ်သေ ၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ပွင်ႇႁၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ "ၵၢၼ်ၶိူဝ်းႁၼ်ၵႅပ်ႈ ၼႆၵေႃႈ တင်းတေၸၢင်ႊဝႃႈလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႊ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈ ၵၢၼ်ၶိူဝ်းႁဝ်း ၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းတႄႉ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၵွၼ်ႇ ပေႃးမေႃတူၺ်းႁၼ်" ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၵွပ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၼႆႉသေ မိူဝ်ႈပီႊ 1988 ၼီႈ ဢိင်လူၺ်ႈ ၸၢႆးဢွင်ႇမၢတ်ႈ မႃးႁွင်ႉတုၵ်းသူၼ်း ၽႅဝ်တီႈႁိူၼ်း တီႈဢွင်ႈၼွၼ်း မႅၼ်ႈၽွင်းၸၢႆးၾႃႈ ၼၢဝ်ဢမ်ႇလုၵ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ၊ တင်းပေႃႈလဵင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ လုင်းၶမ်းလႅင်သူၺ်ႇမူဝ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ မီးၵႂၢမ်းသင်ႇမႃး ႁႂ်ႈႁွင်ႉပႃးၸၢႆးၾႃႈၵေႃႉၼိူင်ႈၼႆလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း ၸုမ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၸၢႆးလိူၼ်ၶမ်း (ၸၢႆးတႅတ်ႉဝိၼ်း) ဢွၼ်ႁူဝ်။ ဝၢႆးမႃးသမ်ႉ လၢႆႊပဵၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး။ ၸၢႆးၾႃႈသမ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵေႃႉတႄႇငဝ်ႈ တင်ႈပဵၼ်ၸုမ်းၵေႃႉၼိူင်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်တမ်းမၼ်ႈပၼ် ၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇႁူၺ်းထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇမႃးၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလွင်ႈလွင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။
ပီႊ 1990 သမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်တမ်းမၼ်ႈမၵ်းမၢႆပၼ်ႁႂ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း တႃႇၸေႊဝဵင်းၵျႂၵ်းမႄး တီႈၼႃႈလိၼ်မၢႆ (1) လႄႈ မိူဝ်ႈ 1990 လိူၼ် May လႆႈ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မႃးၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႈ လႆႈပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁွၼ်ႇတွၼ်ႉမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပွင်မိူင်း တႃႇၶိုၼ်ႈဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈပုၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမႃး။ မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၵွၺ်းလႆႈၵုမ်ႇ ၽူႈၸွပ်ႇၵူၼ်းထၢမ်ၶဝ် ပၼ်ႇႁူဝ်ႁိူၼ်းႁၢင်ယေးသေ၊ မၢင်ႊၽဝ်ၵေႃႈ မႃးႁွင်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းလူင်းၶႂ်ႈထူပ်းၵမ်းၼိူင်ႈၼႆသေ ႁွင်ႉၵႂႃႇဢဝ်မိူဝ်ႈဢဝ်ဝၼ်း၊ ဢဝ်ပဵၼ်သီႇႁႃႈဝၼ်း၊ ဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉၼႂ်းတပ်ႉၶဝ်လႂ်ၵေႃႈ မီးမႃးလၢႆပိၼ်ႉလၢႆပွၵ်ႈၼႃႇလႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႆၵွၺ်းႁႃႉၼႆ တႅပ်းတတ်းႁူႉဢဝ်မႃးတင်းတူဝ်ထူပ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈပႆၶႂ်ႈႁဵတ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉလူင်ၼႆ မၵ်းၸႂ်ဢဝ်သေ ၵွၺ်းသိုပ်ႇပႆႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၶိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၽိူမ်ႉထႅမ် လွၵ်းပဝ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸၢႆးၾႃႈဝႃႈတႄႉ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇလႆႈၵိၼ်လီၼုင်ႈလီ၊ ၶီႇၵႃးရူတ်ႉၽႃမၢၼ်ႇႁူမ်ႈ၊ လႆႈဢွင်ႈတင်ႈၼင်ႈတႃႊၶုၼ်လီ။ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွၵ်းပဝ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လူဝ်ႇဝႆႉ ႁၢမ်းဝႆႉ လၢပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵွၺ်း။ သင်ပဵၼ်လႆႈ လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁႂ်ႈလႆႈမီးႁူင်းႁဵၼ်း၊ ပၢင်သွၼ်၊ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။ မိူဝ်းၼႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈမီးၸုမ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၸုမ်းပိၼ်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၸုမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸၢဝ်းၽိင်ႈၽႃႇသႃႇ တႆးၵူႊၶိူဝ်းၶိူဝ်း တႆးၵူႊမိူင်းမိူင်း၊ ႁႂ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၽၢႇသႃႇ ႁႂ်ႈၸၢင်ႊမီးသုၼ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈတႆ၊ ၵႂၢမ်းတႆး၊ ၽိင်ႈတႆး ၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လူင်ၼႆႉ မၼ်းယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၼႃႇၼႃႇ ၸူဝ်ႊပၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တင်းတေယဝ်ႉလႆႈ ဢမ်ႇယဝ်ႉလႆႈလႄႈ ၶႂ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၶိူဝ်းၼႆၵေႃႈလႆႈ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆၵေႃႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼႆႉတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶပ်ႉႁႅၼ်းဝႆႉ ပပ်ႉပိုတ်ႇတႅတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးၶဝ်လႄႈ ၽႂ်ၶႂ်ႈႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလႆႈ၊ ၵူၺ်း မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉဝႃႈ ၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၢၼ်ၶိူဝ်းလူင် ဢၼ်တူၵ်းငဝ်ႈသေ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသုင်သေပိူၼ်ႈသုတ်းၼႂ်းၵၢၼ်တႆးၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇၸၢဝ်းၼပ်ႉထိုဝ် ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ
ၸဵမ်မိူဝ်ႈၸဵတ်းၶူပ်ႇ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၼၢႆးၶၢဝ်ႇဢိတ်ႇတလီႇၶဝ်၊ ဢၼ်ၸၢဝ်း ဢၢရ်ႇသီႇဢႅမ်ႇၶဝ် မႃးၽုၺ်ႇဝႆႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈမေႃဝႆႉၽြႃး၊ ၵၢဝ်ႇယွၼ်းတီႈၾႃႉၸဝ်ႈ တင်းၵႂၢမ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၵႂၢမ်းဝႆႉၽြႃးၽၢႆႇတႆးတႄႉ တႄႇဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇတီႈ ၵျႂင်းဢီႇႁင်း တေႃႇပူႇၶဝ်ၼၢႆးၶဝ် ဢမ်ႇတွၼ်ႉသွၼ်ပၼ်မႃး တေႃႇၸင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်ၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇလႆႈငိၼ်း ပေႃႈမႄႈဝႆႈၽြႃးၽၢႆႇတႆး။ ယႂ်ႇမႃဢိတ်းၼိူင်ႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသမ်ႉတႄႇလႄႈ ယၢမ်ႈလႆႈငိၼ်း သဵင်ႈၵွင်ႈတႅၵ်ႇမႃး။ မၼ်းၸဝ်ႈၵႆႉထၢမ် ၵွပ်ႈသင် ႁဝ်းၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇဢုပ်ႇၵၼ် တႃႇႁဵၼ်းတႃႇသွၼ် ႁႂ်ႈႁဝ်းလႆႈႁူႉလႆႈမေႃသေ၊ ၵွပ်ႈသင် ႁဝ်းသမ်ႉၵွၺ်းၵုမ်ႇ မၢင်ႉတႃႇတွင်ႉတႃႇၼဵင်သေ ဢုပ်ႇၵုမ်တႃႇလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းၵွၺ်း။ ၵွပ်ႈသင် ဢူႈဢၢဝ်၊ မႄႈပႃ ၶဝ်သမ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊဝႆႈၽြႃးသေ ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဝႃႈလၢတ်ႈဝႆႈသႃ။ ၼႆႉပဵၼ် တၢင်းၶွင်ႈၶမ် ၸၢႆးၾႃႈ ဢၼ်မီးၼိူဝ်သႃႇသၼႃႇၵူၼ်းတႆးႁဝ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈမႃး သၢမ်သီႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇဝူတ်ႇၾႃႉၼုင်ႇသၢင်ႇ တီႈမၢၼ်ႈဢီႇႁင်း၊ ပေႃႈမႄႈလဵင်ႉၶဝ် ဢဝ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ ပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈမႃးဢူမ်လွတ်ႈ။ ၶၢဝ်းမႆႈၸူဝ်ႊၶၢဝ်းႁူင်းႁဵၼ်းဢိုတ်း ၸၢႆးၾႃႈ ၼုင်ႈသၢင်ႇလႆႈ 49 ဝၼ်း ဢမ်ႇလႆႈမေႃသင်မႃးတီႈၵျႂင်းမၢၼ်ႊၶဝ်။ ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ ဢွၼ်ၸူမ်းဝႃႈ လႆႈၵူႉသူဝ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၾႃႈ ထၢၵ်ႇလူင်းၵျႂင်းမႃး မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇမေႃသင် ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးၵူၼ်းသွၼ်ပၼ်၊ ၵွပ်ႈသင်ၽႂ်ဢမ်ႇသွၼ်ပၼ်၊ ၽႂ်ဢမ်ႇသူင်သွၼ်။ မၼ်းမေႃမႃး လၢႆးတေႃႇၽၢႆႉပူဝ်ႇၵႃႇ၊ ၻူးရုပ်ႉတႅႂၼ်ႇတီးဝၢၼ်းၶဝ်ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထႅင်ႈဢိတ်းၼိူင်ႈ ၸင်ႇလႆႈမေႃလိၵ်ႈတႆးမႃးတီႈ လုင်းသြႃႇသူၺ်ႇထုၼ်းလႄႈ တိူဝ်းပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇမႃး။ ၵူၺ်း ပႆႇႁူႉၸၵ်းၽြႃးၵွၼ်ႇသႄႈ။
ပီႊ 1980 ၼီႈ လုင်းၶမ်းလႅင်သူၺ်ႇမူဝ်း ပႃႈဢီႇၶမ်းၶဝ် တိုၵ်းသူၼ်းၸၢႆးၾႃႈ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵၢၼ်တြႃး တီႈႁူမ်ႈယဵၼ် မႁႃႇၸီႇ ရတၼႃႇပူင်ႇၸဵင်ႇပၢၼ်လႄႈ မၼ်းႁပ်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉသေ လႆႈမႃးယူႇတီႈ ၵျႂင်းၵမ်ႇမထၢၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇႁႃႈလိူၼ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸင်ႇ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈႁူႉမႃး လွင်ႈၽြႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇ ႁူမ်ႈပႃး သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပႆႇႁၢၼ်ႉၸႂ်လႄႈ ၸၢႆးၾႃႈ ၶၢႆႉမိူဝ်းတီႈဝဵင်း ပၢင်ႇဢူး(မေမြို့)တီႈၵျႂင်းမႅင်ႇၵျီး၊ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇ ရေဝတသေ သိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လိၵ်ႈၽြႃးထႅင်ႈ 13 လိူၼ် ထႅင်ႈၼိူင်ႈဝႃႇလႄႈ ပဵၼ်တႅမ်ႈပပ်ႉဢၼ်ဝႃႈ မၢႆတမ်းၸဝ်ႈပုတ်ႉထၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼႆႉ ၼႂ်းၸူဝ်ႊၶၢဝ်း 1985 ၊ 1986 ၊ 1987 ၊ 1988 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈတိတ်းတေႃႇတင်း ၸဝ်ႈသေႃး၊ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတေႃး၊ ၸဝ်ႈၵၢင်ႉၵၢင်၊ ၸဝ်ႈဝူၺ်ႇပုင်ႇ၊ ၸဝ်ႈတေႇဝိင်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်တႅမ်ႈပဵၼ်ႁဵတ်းလိၵ်ႈမႃးၼမ်ယူႇ။ ဢိင်ဢဝ်ၽြႃးလူင်ၶႆၵႃၶမ်း(သူၺ်ႇတီႉၵုင်ႇ)သေ တႆးလႆႈၽႅဝ်မႃး ထုင်ႉပဵင်းမိူင်းတႂ်ႈၼႆၵေႃႈ လႆႈႁူႉသေ ပဵၼ်တႅမ်ႈလွင်ႈတႆး ႁွတ်ႈၽႅဝ်မိူင်းမၢၼ်ႊတင်းလၵ်းထၢတ်မၼ်းသေ ၵိုတ်းၵၢႆႇၼႄတင်းသႃႇသၼႃႇမႃး။ ဝၢႆးမႃးသမ်ႉ လႆႈသွၼ်ႈယူႇၸွမ်းႁိူၼ်း လုင်းပႃႉၶိၼ်ႇ ပႃႈသူၺ်ႇတိၼ်ႇ (ဢူႈထဝ်ႈတီႈ ၸၢႆးၼုတ်း ၼၢင်းၶိၼ်ႇဢူင်းတိၼ်ႉ) ၶဝ်လႄႈ လႆႈတိူဝ်းႁူႉလွင်ႈ သႃႇသၼႃႇၸေႃးတီႉမႃး။ ဝၢႆးမႃးသမ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇႁဵတ်းၵေႃႉဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တင်း လုင်းၵၢၼ်ၶမ်းသၢင်ႇသၢမ်မႃးလႄႈ လူဝ်ႇသင်ဝႆႉၼႆၵေႃႈ လႆႈၸႅင်ႈႁၼ်မႃး။ ငဝ်ႈငုၼ်းၸေႃးတီႉလွႆလဵၵ်း ဢၼ်ၽႂ်ဢမ်ႇသူႈတွၼ်ႉႁွတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈၽႅဝ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၸူဝ်ႊၶၢဝ်း ပီႊ 1999 တေႃႇ 2002 ၼႆႉ ၸၢႆးၾႃႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းဝုၼ်းၸုမ်း(မိူင်းၽူင်း) သေ လႆႈၵႂႃႇမႃးပႃးပႆၸွမ်းမၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈႁၼ်လၢႆမၢၼ်ႈလၢႆမိူင်း ပိူၼ်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈသႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ တူဝ်ၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ လႆႈႁူႉပွင်ႇဢၼ်ၵႄႇလိူဝ်သေမိူဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးသေ ၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈ မၼ်းၶဝ်ႈၸွႆႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ။ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈႁေႃးၼေပၼ် ၵူၼ်းမၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမႃး။ ၾၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈမႄးထတ်း လုမ်းလႃးၵွင်းမူးလႂ်ၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းတူဝ်ထူပ်းမႃး။ လႆႈၸွႆႈသွၼ်းသူႇမႃး ၽြႃးတင်းၼမ်လၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ၼင်ႇ ၵွင်းမူးႁေႃၼၢင်း၊ ၵွင်းမူးလွႆငွမ်ႉ၊ ၵွင်းမူးၵိဝ်ႇသွင်ၼူမ်း၊ ၵွင်းမူးၸေႊၵႅဝ်ႈ၊ ၵွင်းမူးႁဵင်ႁိူၼ်း၊ ၵွင်းမူးၸဝ်ႈၼွင်ႉသႅၼ်ဝီ၊ ၵွင်းမူးဝဵင်းသဵင်မိူင်းမိတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးပၢင်ႇသၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢႆးၾႃႈ ၵေႃႉလႆႈပၢင်းၵႂႃႇပၼ်သႅင်ၸွမ်မၼ်းသေ တၢင်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈသႂ်ႇဢဵၼ်သႂ်ႇႁႅင်း ပႂ်ႉမိူသ်ႈၶၢမ်းဝၼ်းသေၸွႆႈတႄႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးထၢတ်ႈသႅၼ်ဝီ လႄႈ ၵွင်ႉမူးလၢၼ်ႉတွင်း မိူင်းၽူင်း၊ ၵွင်းမူးဝတ်ႉသၢႆလႅင်းထမ်းမိူင်းၵုတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးထၢတ်ႈသႅၼ်ဝီတႄႉ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈပၼ်ယၢမ်း တႃႇ 365 ဝၼ်းတဵမ်တဵမ်သေ ပဵၼ်ၼုင်ႈ ၸၢင်း မိူဝ်ႈတၢင်ႇထီးၼၼ်ႉမႃး တႃႇ 60 ဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႊၶၢဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈပဵၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆသႃႇသၼႃႇပၢႆးတႆးၵႂႃႇ လိူဝ်တိူဝ်းသေၵဝ်ႇသေ ဝၼ်းၼိူင်ႈဢၢင်ႈဢၢၼ်းဝႆႉ တႃႇၼႄၵမ်ႇမထၢတ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းႁဝ်းၵွၼ်ႇ။ ၸင်ႇၼႆႉတႄႉ ႁွတ်ႈတီႈလႂ် ၽႅဝ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈ ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈမီး ၸုမ်းဝႆႈၽြႃးၾၢႆႇတႆးသေ ဢဝ်ၵႂၢမ်းဝႆႈၽြႃးတင်းလိၵႈ်လၢႆးတႆး ၾႃႁွမ်းၵၼ်သေ ယိုၼ်ႈပၼ်ၶူဝ်းပူၺ်ႈယဵၼ်ႈငႄႈသႃႇသၼႃႇ တေႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉဝႆႉယူႇ။ တီႈဝဵင်းႁၢႆးလူင် ၸၢႆးၾႃႈယူႇသဝ်းဝႆႉၼႆၵေႃႈ မီးမႃးၸုမ်းဝႆႈၽြႃးၾၢႆႇတႆး သၢမ်ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၸေႊတွၼ်ႊၵျႂၵ်းမႄးၼႆၵေႃႈ မီးၸုမ်းဝႆႈၽြႃးၾၢႆႇတႆး ဢၢၼ်တူဝ်ၼပ်ႉမၼ်း ႁူဝ်မိုၼ်ႇမႃး။ လူဝ်ႇသိုပ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈ ႁႂ်ႈထၢတ်ႈထမ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မီးပဵၼ်ၼင်ႇၵွင်းမူးဝႆႉမၼ်ႈၶိူင်ႇ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်းထႅင်ႈၵွၺ်းယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇသေ ဢၼ်ၸၢႆးၾႃႈလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၶိုင်ပွင်မႃးထႅင်ႈၸမ်း ပၵ်းတမ်းဝႆႉ ၶႅပ်းႁိၼ် မၢႆးတွင်းပိုၼ်း မိူင်းသႅၼ်ၸေႊ လူင်ႊႁွမ်ႈ တီႈၵွင်းမူးထၢတ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းလူင် မိူင်းသႅၼ်ၸေႊ မၢၼ်ႈၸေႊ သႅၼ်ဝီၸၢၼ်း။ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းၸိူဝ်းဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁပ်ႉပၢင်းၽြႃးလူင် လၢၼ်ႉတွင်း မိူင်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၶဝ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းသေ တမ်းဝၢင်းတႄးသဝ်းဝႆႉတီႈ ဝိႁၢရ်ႇၾင်ႇၼမ်ႉၶွင်မိူင်းၽူင်း။
ႁပ်ႉပၢင်းၸွႆႈသူင်ႇ ၽြႃးလူင် ၽြႃးဢွၼ်ႇၼမ်လၢႆ ႁႂ်ႈၽႅဝ်ထိုင်ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူႊတီႈတီႈ ဝိႁၢရ်ႇၸိူဝ်းတုၵ်းယွၼ်းဝႆႉ လၢႆလၢႆတီႈ လၢႆလၢႆၵျႂင်း။ ၸွႆႈသွၼ်းသူႇ ႁုၼ်ႈႁၢင်ႊၽြႃးမွၵ်ႇႁဵင်လူင် ၵွင်းမူးထၢတ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးၵူႊတီႈတီႈ လႆႈပၢင်းမိူဝ်း ဝႆႈသႃၵိူဝ်းလီထိုင် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ လူတၢၼ်းဝႆႉ ၽြႃးလူင်ႁုၼ်ႈႁၢင်ႊၸဝ်ႈႁေႃးထမ်းမၸၢၵ်ႈ တီႈၵျႂင်းတႆး ဝဵင်းႁၢႆးလူင်။ လူႇတၢၼ်းဝႆႉ ၽြႃးတွင်းလူင် တၢင်းသုင်မီးပႅတ်ႇထတ်း ဢၼ်ပၢင်းမႃးတီႈဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ မိူင်းၵဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတႄးသဝ်း တီႈဝိႁၢရ်ႇၼွင်လူမ် မၢၼ်ႈႁႆး ၸေႊဝဵင်းၵေးသီး။ ၸွႆႈသၢင်ႈပိုၼ်ႊၼေ ၵၢၼ်ဝႆႈသႃၽြႃးၾၢႆႇတႆး လႄႈ ပၼ်ႁႅင်းတႄႇတင်ႈ ၸုမ်းဝႆႈၽြႃးၾၢႆႇတႆးဝႆႉယူႇ။ တွၵ်ႇမၢႆဝႆႉ ပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈတႇး ၼိူဝ်ၶႅပ်းႁိၼ်လူင်သေ တမ်းဝၢင်းပၵ်းမၼ်ႈဝႆႉတီႈ လွႆႁႃႈယွတ်ႈ ႁၢဝ်းလွႆသၢမ်သိပ်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။
ၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေး
ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ် ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလူမ်း။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလူႇတၢၼ်းပဵၼ်ထမ်းမုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိင်းၸၢႆးၾႃႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈ ထမ်းဢိင်ႊဢၢႆႈသိုဝ်ႇ၊ ၸိုဝ်ႈဢူႈ ပဵၼ်လုင်းပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်းဢိင်ႊဢၢႆႈသိုဝ်ႇ၊ ၸိုဝ်ႈၸၢႆးၾႃႈသမ်ႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၶိူဝ်းႁိူၼ်းဝႃႈ "ၸၢႆးသုၼ်ႇၾႃႈပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်းဢိင်ႊဢၢႆႈသိုဝ်ႇ" ။ ၵွပ်ႈလူင်လဵၼ် ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃမိုဝ်း ၶိူသ်းၸၢင်ႊၶမ်း တီႈၼႂ်းၸေႊလႄႈ ၵႆႉသႂ်ႇၵိုၵ်းပႃးဝႃႈ ၸေႊလူင်ၼႆၸွမ်းယဝ်ႉ။
ပီႊ 1983 တႄႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း တင်းၼၢင်းၶမ်းၽွင်မူဝ်ၶိၼ်ႇမိၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇတီႈပွၵ်ႉတႆး ဝဵင်းႁၢႆးလူင် ၸေႊတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ။ မၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ လုင်းၵျေႃႇၸိင်ႇ၊ ပႃႈၼေႃႇ ၶဝ် မၢၼ်ႈၵၢင်ပၢင်မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ ၸေႊဝဵင်းႁၢႆးလူင်။ ၶိူဝ်းဢူႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းတၢင်းမိူင်းသႅၼ်ဝီသေ ၶိင်းၶဝ်ၼႆႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶိင်းပၺ်ႇၺႃႇ။ ၽၢႆႇပေႃႈ မႄႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်တၢင်းမိူင်းလၢင်း သီႇပေႃႉသေ ၸိုဝ်ႈပူႇလႄႈၼၢႆးၶဝ်ဝႃႈ ပူႇပူႉ(ဢူးၵုၼ်း) လႄႈ ၼၢႆးသွႆး ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉ ၸၢႆးၾႃႈ ႁဵတ်းသူၼ်မၢၵ်ႇၽၢင်(မယၢၼ်းတီး) ဢၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈပၼ်ဝႆႉ။ ၵူၼ်းယိင်း ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် တီႈလုမ်းၾၢႆႇႁူမ်ႈသၢင်ႈ ၸၼ်ႉၸရေးမၢႆထၢၼ်ႈသုင်ၵေႃႉၼိူင်ႈ။ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵုပ်း လႄႈ ၵၢပ်ႇ ဢိၵ်ႇ ၶွပ်ႇမႆႉၸိူဝ်းၼႆံ တေႃႇဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇ  (ညောင်ပင်ရွာ, Nyaungpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191366 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႉတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2027 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2584 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4611 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽြႃးတွင်းလူင် မိူင်းပွၼ်
သၵျမုၼိၼ်ႇတ ၽြႃးတွင်းလူင် မိူင်းပွၼ်ၼႆႉ သွၼ်းလေႃႇမိူဝ်ႈ ပီၵေႃးၸႃႇ 1264 ၼႂ်းလိူၼ်ၵမ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်း မီးယူႇ 4180 ၸွႆႉ။ ပဵၼ်ၽြႃးပၺ်ႇၸလေႃးႁႃႇ ဢၼ်ဢဝ် လဵၵ်း၊ တွင်း၊ သွတ်ႈ၊ ၸိုၼ်း လႄႈၶမ်း လေႃးၵၼ်သေ ႁဵတ်းဝႆႉ။ ၸဝ်ႈတႃႇၼလူင်မၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထီး ဢၼ်လႆႈၸုမ်ႈ ၵမ်ႇပေႃးၸရတ်ႉထ မႁႃႇဝံသ သီႇရိပဝရသုထမ်ႇမရႃႇၸႃႇ သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ၊ ၸုမ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မင်းတုင်း ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ထီးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ထိုင်မႃးပၢၼ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ၶဝ်သမ်ႉပၼ် သၢႆလေႃးပေးၶမ်း K.S.M ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ဝႆႉပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉလုမ်းလၢင်းယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ထီး ႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈတႃႇၼၽြႃးလူင်သေ ဢမ်ႇၵႃး ၵျွင်းၽြႃးလူင်သၵျမုၼိၼ်ႇတ (မိူင်းပွၼ်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈႁဵတ်းလူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽၵ်းတူလူင်သီႇၼႃႈ၊ ၵျွင်းဢူးယဵၼ်ႇ၊ သိမ်ႇ၊ ယွင်ၼမ်ႉ၊ ၶူဝ်ဢုတ်ႇ၊ လိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈ(ၽၢႆႇမၢၼ်ႈ)၊ ႁိင်ႇတွင်းမူၼ်းလူင် သွင်လုၵ်ႈ၊ ၽြႃးလူင်ႁိၼ်ၵပ်းႁႃႈတွၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပဵၼ် တႃႇၼမၼ်းၸဝ်ႈ။
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၸလုၼ်ႇ (ဇလွန်မြို့ ; Zalun) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈသေ မီးဝႆႉ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ ယၢၼ် မွၵ်ႈ 16 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ မႃး မိူဝ်ႈပီ 1886 ၼၼ်ႉသေ ဝၢၼ်းမႃး ၶိုၼ်းသႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽြႃးတွင်းလူင် မိူင်းပွၼ်
ယၢတ်ႇၼမ်ႉလူႇတၢၼ်း
ၵျွင်းၽြႃးလူင် သၵျမုၼိၼ်ႇတ (မိူင်းပွၼ်) ၼႆ့ ယၢတ်ႇၼမ်ႉလူႇတၢၼ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1273 ၼီႈ လိူၼ်သီႇမူၼ်းၼၼ်ႉသေ ၽၵ်းတူသီႇၼႃႈ၊ ၵျွင်းဢူးယဵၼ်ႇ၊ သိမ်ႇ၊ ယွင်ၼမ်ႉ၊ ၶူဝ်ဢုတ်ႇ၊ လိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈယၢတ်ႇၼမ်ႉၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်ပွႆးၵိုၼ်းလူင်တႄႉတႄႉ။ တၢင်းလူႇ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်ထီးၼႆႉ မႅၼ်ႈၵႂႃႇငိုၼ်းတႅင်းၵႃး 87540 ၼႆယဝ်ႉ။
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇ၊ လၢၵ်ႈထၢၵ်ႈၶုၼ်သႃႇယႃႇဝတီႇၼၼ်ႉ ဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆၸႄႈဝဵင်း (32) ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉဝႃႈ ၵျႅၵ်ႉတေႃႇ သမ်ႇမၢၼ်ႇတပူႇရ ၸရုၼ်ႇ၊ ၸလုၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇမႃး ယွၼ်ႉၼမ်ႉၵဵဝ် သေးၵိၼ်လႄႈ ၶိုင်ႈဝဵင်းၼႆႉ လႆႈပႃးၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၽၢႆၼမ်ႉသေ လႆႈၶၢႆႉဢဝ်ဝဵင်းယူႇၽၢႆႇၼႂ်း ၽၢႆႇၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉလႆလူင်ၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းလႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉသွင်ၽၢၵ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ၼႃးပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃး ၵၢၼ်သူၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးၼွင်သေလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၼွင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းပႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၵမ်ႉၼမ်သေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်းၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယူႇ။
ၽြႃးတွင်းလူင် မိူင်းပွၼ်
ယၢတ်ႇၼမ်ႉလူႇတၢၼ်း
ၸဝ်ႈၶုၼ်ထီးၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸွမ်လီ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်း တေမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁဵတ်းပၼ်ၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉ- ဝဵင်းမိူင်းပွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇၸဝ်ႉၾႃႉဝဵင်းၼိုင်ႈသေသတ။ ဝဵင်းမိူင်းပွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇၸဝ်ႉၾႃႉဝဵင်းၼိုင်ႈသေသတ။
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
တီႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆ့ ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးမၢၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽြႃးလူင်ပွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1838 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢူးသူၺ်ႇပႂိၼ်ႉသေ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်း ပေႃးတေလႆႈ ဝႆႈသႃၵိူဝ်းယမ်ၼႆသေ လႆႈလေႃႇလွင်း ၽြႃးတွင်းသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1852 ၽွင်းသိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ တပ်ႉၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ တၢင်ႇဢဝ် ၽြႃးတွင်းလူင်ၼၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင် 1893 မႃး ၶိုၼ်းဢဝ် ၽြႃးတွင်းလူင်ၼၼ်ႉ သူင်ႇၶိုၼ်းထိုင် ဝဵင်းၸလုၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉမႃးသေ ၸူးလိုဝ်းလင် ဝႃႈ ၽြႃးလူင်ပွၵ်ႈမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းထႅင်ႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇယိၼ်ႇဢေးယဝ်ႉ။
ၽြႃးတွင်းလူင် မိူင်းပွၼ်
တီႈလီယဵမ်ႈ
ဝဵင်းမိူင်းပွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇၸဝ်ႉၾႃႉဝဵင်းၼိုင်ႈသေ ဢွင်ႈတီႈ လီယဵမ်ႈလီတူၺ်းမၼ်းၸမ်း ၽြႃးလူင်လႄႈ ၵျွင်းၽြႃးလူင် မိူင်းပွၼ်၊ ၽြႃးႁိၼ်လူင်ႁႃႈတွၼ်ႈ၊ ၵွင်းမူးမူၺ်ႇတေႃႇ၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ ၼမ်ႉပုင်ႇ၊ ႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ်၊ ဝတ်ႉဢူးယဵၼ်ႇ၊ ၵျွင်းတူၵ်း၊ ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈ ၼမ်ႉပွၼ် ဢၼ်လႆလတ်း ႁိမ်းဝဵင်း ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ႁိူဝ်း ၸိူဝ်းလုၵ်ႉ ႁိၼ်းတတႃႉမႃး လႄႈ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉတီႈ တႃႈၵုင်ႈမႃးၼၼ်ႉ မႃးၵိုတ်းယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။
ၽြႃးတွင်းလူင် မိူင်းပွၼ်
ပွႆးၽြႃး
ပွႆးၽြႃးမိူင်းပွၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် လိူၼ်သီႇမူၼ်း ၵူႈပီပီ။ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉၽြႃး ဢိၵ်ႇ သွၼ်းႁူတ်းတူၼ်ႈၽေႃးထိ။ ၽြႃးသၵျမုၼိၼ်ႇတ မိူင်းပွၼ်ၼႆႉ တဵမ်ပၢၵ်ႇပီၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1364 လိူၼ် ၵမ်ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ပွႆးတီႈမၢႆတွင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈၶၢမ်ႇၺႃးတၢမ်ႇ ၼမ်ႉထွင်း ၽင်ႇႁိုၵ်းၵူၼ်ႇသေ ဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉၶဝ်ႈၼႂ်း ၽၢႆႇၵွင်း လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၶႃႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 276 လွၵ်းလၵ်းသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 ၼၼ်ႉ မီး 898 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽြႃးတွင်းလူင် မိူင်းပွၼ်
လွင်ႈၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းၵေႃႇ
တႄႇမိူဝ်ႈ 1358 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ႁႃးပီ ၸဝ်ႈသြႃႇၵျွင်းဢူးယဵၼ် (ၸဝ်ႈဝေပုလ်လ) မႄးၵုမ်းပလၢင်ႇတႅၼ်ႈၵႅဝ်ႈၽြႃးလူင်၊ မႄးပႃး ၽၵ်းတူလဵၵ်းလူင် ၽၢႆႇၼိုင်ႈ၊ ၽၵ်းတူလဵၵ်းဢွၼ်ႇ သီႇၽၢႆႇ၊ သိူဝ်ႇၶႅပ်းမေႈ ၼႂ်းၵျွင်းၽြႃးၵဝ်ႈႁွင်ႈ၊ သိူဝ်ႇပႅၼ်ႈၼႂ်းၵျွင်းၽြႃး သွင်ႁွင်ႈပၼ်ႇမူၼ်းသီႇၽၢၵ်ႇ၊ တီႈတူၼ်ႈၽေႃးထိ သွင်တူၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းလူႇ ၵျူဝ်ႇပႅတ်ႇလုၵ်ႈ၊ မႄးႁဵတ်းၽြႃးႁိၼ်၊ ပၺ်ႇၸဝၵ်ႉၵီႇလႄႈ ၸဝ်ႈသီႇဝလိ၊ ၸဝ်ႈဢုပၵုတ်ႈ၊ မႄးယွမ်ႉၼမ်ႉ ယႃႈသီလႅင် တီႈမုင်းၵျွင်း၊ တႃးသီၶမ်းတီႈထီး၊ မႄးဢဝ်ၶမ်းသိူင်း တဵၵ်းလူႇတီႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉ တေမႅၼ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႈယူႇ (90) သႅၼ်လိူဝ်လိူဝ်။
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸႄႈဝဵင်း
မီးဝႆ့ ပွၵ်ႉ (5) ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ
ၽြႃးတွင်းလူင် မိူင်းပွၼ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဢွင်ႈတီႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
တီႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ဢၼ်လီလႄႇလၢဝ်းသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ငႄႇတူဝ်းပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈငႄႇတူဝ်းပွတ်းဢွၵ်ႇ  (အရှေ့ငယ်တိုးရွာ, Ahsheyngetoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႄႇတူဝ်းပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190495 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1437 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1522 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2959 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ
တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီးၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ -
ငႄႇတူဝ်းပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၸလုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 9
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (9) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (252) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (253))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (113) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
1030
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႆႉတၵႃႉၵႆႉ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
1030
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1030
ပျီႇလူင်းဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပျီႇလူင်းဢေး  (ပြည်လုံးအေးရွာ, Pyiloneaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191014 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3091 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
345
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႃႇၵျီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႃႇၵျီးတေႃး  (ယာကြီးတောရွာ, Yargyitaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194132 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1037 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1321 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2358 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝႃးပူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈဝႃးပူဝ်း (ဝါးဘိုးရွာ, Warboe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221104 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6702 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 5954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
လေးမျႅတ်ႉၼႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ (လေးမျက်နှာမြို့နယ် ; Lemyethna Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇယဝ်ႉ။
တီးမေႃႉသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ (ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်), (Demawso Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ တႄႇႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1962 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ 1952 ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် ၼွင်ပလႄးလၢၼ်းၼႆသေ ဢမ်ႇပႆႇမီးႁိူၼ်းၵူၼ်းၼမ်ၵႃႈႁိုဝ်။ ဝၢႆးလင် ပီ 1952 မႃး ၵေႃႉပဵၼ်ၽွင်းလူင်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် ဢူးဢေႇမျႃႉလေး ၸင်ႇမႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်လွင်ႈလဵင်ႉတူဝ်သတ်းသေ မႃးႁဵတ်းႁိူၼ်း ႁဵတ်းသူၼ်လဵင်ႉတူဝ်သတ်း တီႈ ဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ဝၢႆးလင် ပီ 1955 မႃး ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သူၼ်လေးဢဵင်ႇၸု ၼႆသေ ၶိုၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းသူၼ်မွၵ်ႇတီႇမေႃးသူဝ်း လႄႈ ႁိူၼ်းဢွၼ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင် ပီ 1972 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆ 27 ဝၼ်းမႃး ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈပူင် ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းသေ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 19 တီႇၵရီႇ 15 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 19 တီႇၵရီႇ 45 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႇဢွၵ်ႇ 90 တီႇၵရီႇ 15 မိတ်ႉၼိတ်ႉလႄႈ 97 တီႇၵရီႇ 25 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မၼ်းမီး 459.63 sqmi ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတၢင်းဢွၵ်ႇတေႃႇတၢင်းတူၵ်း မီး 31 လၵ်းသေ လုၵ်ႉတၢင်းၸၢၼ်းတေႃႇ တၢင်းႁွင်ႇ ယၢဝ်းမွၵ်ႈ 35 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆၶုၼ်ႇ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၽရူးသူဝ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးလၶႄႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ်
တီႈၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ လွႆၵုင်းၼမ်လိူင်ႇသေ ပႃႇထိူၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ သုမ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းလႄႈ ၶူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ မီးဢိတ်းဢီႈၵူၺ်း။ လွႆဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွႆၼၢင်းၾႃႉသေ တၢင်းသုင်မၼ်း မီးၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆ 5010 ထတ်းယဝ်ႉ။
သၢႆၵေးၼမ်ႉ
တီႈၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ မီး ႁွင်ႈၼမ်ႉၼၢင်းၸၢမ်ၽူး ဢၼ်လုၵ်ႉ ၽၢႆႇတူၵ်းလႆၸူးၽၢႆႇၸၢၼ်း၊ ႁွင်ႈၼၢင်းမႄႈၶုမ် လႄႈ ႁွင်ႈလွႆၸၢင်ႉ (သိၼ်ႇတွင်ႇ) ဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်းလႆၸူးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ ႁွင်ႈလွႆငိုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉ ၽၢႆႇတူၵ်းလႆၸူးၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ လူမ်းယဵၼ်ယိုၵ်းယမ်းသေ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်း မီး ႓႔ တီႇၵရီႇ သႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉသေ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းမီး ႖ တီႇၵရီႇ သႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆ့ မီး ႓႐.႖႕ ယဝ်ႉ။
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ တေႃႇထိုင် ပီ 2017 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးဝႆႉ ႘႕,႗႙႖ ၵေႃ့သေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းယၢင်းလႅင် ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼွၵ်ႈမိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတႄႉ မီးဝႆႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႇလၶႃး ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်တႄႉ မီးဝႆႉ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ၊ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ၊ ၸၢဝ်ႈႁိၼ်ႇတူႇ လႄႈ ၸၢဝ်းဢိတ်ႇသလၢမ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇလိၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်မွၵ်ႇမၢၵ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင် ဢမ်ႇလႆႈမီးဝႆႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းပႆႇၺႃႇပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ႕ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄၸၼ်ႉသုင် ႙ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ႑ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းပုၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ ႑႙ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ႗႙ ဢၼ်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၽႄၸၼ်ႉငဝ်ႈ ႖ ဢၼ် လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈၸၼ်ႉငဝ်ႈ မၼ်း ႕႓ ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းယႃႇၸႄႈဝဵင်း ႑ ဢင်၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇ (တႅၵ်ႉၼႄႇ) 3 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈယႃပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ႗ ဢၼ်၊ ႁွင်ႈယႃၽႄပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ႒႙ ဢၼ်။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မၢၵ်ႇႁိၼ်ႁႄႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်ႁႄႈ (, Maakhinhe, မဟိန်ဟယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။