cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပိုၼ်းၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ
ပိုၼ်းၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈမိူင်းသႅၼ်ႈဝီ တူၼ်ၼိူင်ႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းပၢႆးသေ လႆႈၵႂႃႇ ဢုပ်ႉမိူင်းဢႃဝ။ ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ႈဝီၼႆႉမီးလုၵ်ႈၸၢႆးသီႇၵေႃႉ။ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႉၾႃႉ(ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းပၢႆး)၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇၾၢႉ(ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းၼၢႆး) ၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၸွမ်ၾႃႉ(ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈ) လႄႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၼေႃႇ ၾႃႉ(ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းသႅၼ်ႈဝီ)။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈယၼွင်ႇဢဝ်မိူင်းဢႃႇဝ ၵႂႃႇမွပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ႈဝီၼၼ်ႉ လုၵ်ႈ ၸၢႆးၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ႈဝီသမ်ႉ မီးမိူင်းဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁႂ်ႈၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ မိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းဢႃႇဝ။ ၸဝ်ႈယၼွင်ႇတႄႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇၼုင်လိူင်။ 1544 မိူဝ်ႈၶုၼ်မိူင်းၽွင်းငၢမ်း ဢႃႇဝ ၼၼ်ႉ တိူင်ႇဢူႇၶဝ်တိုၵ်းသိမ်းဢဝ် မိင်းပူး၊မိၼ်းၶျၢၼ်ႇ။ သိမ်းၶိုၼ်ႈမႃးၸမ်ဢႃႇဝ၊ ၵူၺ်းၵႃႊပႆႇတိုၵ်းမိူင်း ဢႃႇဝ။ ထိုင်မႃး1545 ၸဝ်ႈၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၼွၼ်းၽေးလႄႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ပုၼ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း။ယွၼ်ႉၼၼ် ၸင်ႇ ၵႂႃႇပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပၢႆးမႃးဢုပ်ႉမိူင်းဢႃႇဝ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉၵေႃႈ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼရႃႉပတေႉသေ မိူင်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽေႇ၊ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမႃး ၶိုၼ်းမီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈ သိူဝ် ၵေႃႇၾႃႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇမိူင်းဢုပ်ႉမိူင်း ဢႃႇဝ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းပၢႆးဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼရႃႉပတေႉ မိူင်း ပၢႆး(မူဝ်းပျႄးၼရႃႈပတေႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈယၼွင်ႇ(ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ) ၽွင်းမိူင်းဢႃႇဝပွင်ၵူတ်ႉၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းတႆး လႆႈတၢႆၵႂႃႇတၢင်းၼမ်လႄႈ ဢႃႇၼႃႇဢႃႇဝၵေႃႇတူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းၽွင်းမိုဝ်းမၢၼ်ႊတင်းမူတ်း။ မိူဝ်ႈ ၽွင်းမိူင်းတႆး ၽႄၵႂႃႇၸွမ်းၸဝ်ႈၶုၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ၽွင်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်သုၼ်ၽွင်းမိူင်းတႆး ၶဝ်ႈႁဵတ်းသင်ၸွမ်း။ ဝႆႉၽွင်းမိူင်းတႆး မိူၼ်ၶႅၵ်ႇၵွၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇမီး သုၼ်တႅပ်းတတ်ႉၸွမ်းသင်။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈမိၼ်းၵျီးယၼွင်ႇတႄႉ တမ်းၸႂ်တမ်းၶေႃး ၽွင်းမိူင်းမၢၼ်ႊ မၼ်းသေ ၵႂႃႇၼုင် လိူဝ်။ ဝၢႆးသေ သိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉမိူင်းဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းဢႃႇဝၼၼ်ႉ ၼႂ်းႁေႃၶမ်းဢႃႇဝၵေႃႈ ၶိုၼ်း မီးမႃးၽွင်းမိူင်းတႆး တင်းၼမ်။ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉတႆးလႆႈမိူင်းပဵၼ် ၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝလႄႈ တေၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆးတင်းၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝႁူမ်ၵၼ်သေ တဵၵ်းဢဵၼ်ႁႅင်းမၢၼ်ႊၶဝ်။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶုၼ်မၢၼ်ႊ ၶဝ်ၸင်ႇသေႃႇသူၼ်းၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ ႁႂ်ႈႁၼ်ၸႃႉတေႃႇတႆးႁဝ်းမႃး။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း သိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ ၵေႃႈ ယုမ်ႇၽွင်းမိူင်းမၢၼ်ႊသေ လိုပ်ႈတိုၵ်းၶိုၼ်းၽွင်းမိူင်းတႆးလႄႈ လုၵ်ႈမေးမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်တႆးၼၼ်ႉၼႆ ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ၼႂ်းႁေႃဢႃႇဝၵေႃႈ မီးသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ ၵေႃႉလဵဝ်ၵွၺ်း ဢၼ်ပဵၼ်တႆး။ ၽွင်းၼၼ်ႉမိူင်းပီႈမိူင်း ၼွင်ႉမၼ်းလၢတ်ႈၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇထွမ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉဝူၼ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵွၺ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၸွမ်းႁူၺ်ႈၸွမ်းလွၺ်ၵွၺ်း ဢမ်ႇႁူႉပဵင်းမၼ်း၊ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉသင်ၼႆလႄႈ ၵိုတ်း ပႅတ်ႈလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၼ်ၸွမ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ယွၼ်ႉဢဵင်ႁႅင်းတႆးဢမ်ႇၵမ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ဢႃႇၼႃႇ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းႁူမ်ႇငၢမ်းတေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃးယွၼ်ႉၶုၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ၵေႃႈ မီး လွင်ႈႁိမ် ဢႃႇၼႃႇၵၼ်မႃးလႄႈ ၼႂ်းႁေႃၶမ်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်တင်းၼမ်။ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈတုၵ်ႉယၢပ်ႇ ၶၢၼ်ၸႂ်။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ သီႇတူႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်သေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း။ ၽိူဝ်ႇမိူင်းဢႃႇဝ မီး တၢင်းယၢပ်ႇၽိူတ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၸႂ်ယႂ်ႇသင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ၸဝ်ႈ သိူဝ် ၵေႃႇၾႃႇ ၸင်ႇလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၸဝ်ႈ ၾႃႉမိူင်းတႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇတၵ်း သဵင်သင် တေႃႇမၼ်းၶိုၼ်း။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ပေႃႇၾႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသီႇပေႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၵၼ် လႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇလိၵ်ႈၶိုၼ်း။
ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၽႂ်ၸွၺ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉၵေႃႈ လႆႈသုမ်းမိူင်းဢႃႇဝပၼ် သီႇတူႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ။ ဝၢႆး သေသီႇတူႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ ၶိုၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းဢႃႇဝယဝ်ႉ ၶိုၼ်းမီးလွင်ႈ ၶဝ်ႈႁႃၵပ်းသိုပ်ႇၸွမ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆး။ ဝၢႆး သေၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ တူၵ်းသုမ်းမိူင်းဢႃႇဝယဝ်ႉ ၶိုၼ်းပၢႆႈၵႂႃႇပိုင်ႈသီႇပေႃႉ ။ ယွၼ်ႉသီႇပေႃႉဢမ်ႇႁပ်ႉလႄႈ ၽွင်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ပၺ်ႇၺႃႇပလႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉမိူင်းပိုင်ႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ။ မၼ်းၵေႃႈ ႁွင်ႉဢဝ်မေးမၼ်းသေ မိူင်း ယူႇၸွမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ တိုၵ်ႉသေႃႇသူၼ်းႁႂ်ႈ ပယိၼ်ႇၼွင်ႇတိုၵ်းဢဝ်ပၼ်ၶိုၼ်းမိူင်းဢႃႇဝ ယူႇ တိၵ်းတိၵ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထိုင်မႃး. 1553 ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ဢွၼ်ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈသေ မိူင်းတိုၵ်း မိူင်းဢႃႇဝ။ ၸဝ်ႈသီႇတူႇၵျေႃႇထိၼ်ႇၵေႃႈ ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်ၵေႃႈ မႃးၸွႆႈ သေ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသုမ်းသင် ။ သိုၵ်း ႁၢင်းသႃႇဝတီႇၵေႃႈ ၶိုၼ်းလႆႈထွႆမိူင်းၶိုၼ်း။ ထိုင်မႃး 1554 ယွၼ်ႉ ရၶႅင်ႇၶဝ် မႃးႁူမ်ႈသိုၵ်းႁၢင်းသႃႇဝတီႇ လႄႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၵေႃႈ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းယႂ်ႇမႃးတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉလၢတ်ႈႁႂ်ႈပယိၼ်ႉၼွင်ႇ တိုၵ်းဢဝ်ပၼ်တိၵ်းတိၵ်းယူႇလႄႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၸင်ႇ ဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းသေ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝထႅင်ႈ ပွၵ်ႈၼိူင်ႈ မိူဝ်ပီႊ 1555ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသီႇတူႇၵျေႃႇ ထိၼ်ႇ ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးသေတႃႉ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ် ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသင် လႄႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇၸင်ႇသိပ်းလႆႈမိူင်းမၢဝ်း။ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉသေ မိူင်းတွၼ်ႊၵၢင်ၵေႃႈလႆႈတူၵ်းၵႂႃႇတႂ်ႈ မိုဝ်းမၢၼ်ႊ။ ပၢၼ်တႆးႁဝ်းၵေႃႈ ၶွတ်ႇယွတ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1555 ပယိၼ်ႉၼွင်ႇသိမ်းလႆႈမိူင်းဢႃႇဝၵေႃႈ ၶိုၼ်းယိုၼ်ႈပၼ် သထူဝ်းမိၼ်းၽျႃး ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းၼၼ်ႉ။ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ ဢမ်ႇမီးလၢႆးတၢင်း တေပဵၼ်ၶုၼ်မႃးလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈၵႂႃႇပိုင်ႈမိူင်း သီႇပေႃႉထႅင်။ သီႇပေႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၢပ်ႉသေ သူင်ႇၵႂႃႇတီႈ ဢႃႇဝ။ ဢမ်ႇႁတ်းယူႇတီႈမိူင်းဢႃႇဝသေ ပၢႆႈၵႂႃႇတၢင်းမိူင်းၼၢႆးသေ တေႃႇထိုင်တေႃႈလဵဝ် ယင်းဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၵႂႃႇ မီးတီႈလႂ် လႄႈ ႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်တၢႆၵႂႃႇ။ ပၢၼ်တႆးဢဝ်ႁဝ်း ဢုပ်ႇမိူင်းဢႃႇဝမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၵေႃႈ သုတ်းၵႂႃႇ တီႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵေႃႇၾႃႉ ၼႆႉယဝ်ႉ။(Tai Canal,June 15,2020)
ဢိၼ်းၵၼႅတ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵၼႅတ်ႉ (ၸၢၼ်း)  (အင်းဂနက် (တောင်)ရွာ, Innganet(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194471 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1191 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1443 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2634 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1953
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼမ်ႉတိုၼ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတိုၼ်ႈ (Nam Tin,, နမ့်တင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1953
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1950 ႁူဝ်သိပ်းပီ
တၼပ်ႉဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတၼပ်ႉဢၢႆႉ  (သနပ်အိုင့်ရွာ, Thanataint(Thayetaing)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193868 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1432 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1722 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3154 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
2016
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2010 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပုင်းထုၼ်ၼိူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပုင်းထုၼ်ၼိူဝ် (Pong Htun Nay,, ပုံးထွန်နေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မၵျီးၶႂႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၶႂႃႉ  (မကျီးခွရွာ, Makyeekwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၶႂႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194469 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၶႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1191 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1443 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2634 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႉ  (အိုင့်ရွာ, Aint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193870 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1432 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1722 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3154 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မၵျီးယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးယူဝ်း  (မကျီးရိုးရွာ, Magyiyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194458 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 588 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 717 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1305 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢိၼ်းၵၼႅတ်ႉ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ရေႇၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈရေႇၶႃး  (ရေခါးရွာ, Yaekhar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရေႇၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191442 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရေႇၶႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 964 ၊ ယိင်း 1112 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2076 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ပၼွႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပၼွႆး  (ဗနွဲရွာ, Banwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၺႃႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190405 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၺႃႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 472 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 925 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ၺွင်ႇၶျေႇထွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၶျေႇထွၵ်ႉ  (ညောင်ချေထောက်ရွာ, Nyaungchayhtauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရေႇၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191443 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရေႇၶႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 964 ၊ ယိင်း 1112 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2076 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1953
(26) ဝၼ်း
5
မႃႉၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈမႃႉၵျီးၵူင်း  (မကြီးကုန်းရွာ, Magyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191439 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 537 ၊ ယိင်း 734 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1271 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 2016
(26) ဝၼ်း
5
ၼွင်ဢွႆႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ဢွႆႈ (Naung Awaik,, နောင်အွိုက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1861
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇပရႄႇ 1861
(26) ဝၼ်း
5
1861
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1861 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1860 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢူတ်ႉၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢူတ်ႉၵျိၼ်း  (အုတ်ကျင်းရွာ, Okekyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194285 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 527 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 607 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1134 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
မျိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တိုဝ်ႉၵႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၵႅင်း (Ti Keng,, တီကျိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တႄးၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးၵျီးၵူင်း  (တဲကြီးကုန်းရွာ, Tegyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193954 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2111 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2248 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မၢၵ်ႇၵႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်း (Mat Keng,, မတ်ကျိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မိၼ်းလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းလႃႉ  (မင်းလှရွာ, Minhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194284 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 527 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 607 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1134 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
လႅတ်ႉပတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပတေႃး  (လက်ပတောရွာ, Letpataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191438 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 537 ၊ ယိင်း 734 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1271 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၼမ်ႉၼေႃႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၼေႃႇ (Nam Naw,, နမ့်နော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မယူၺ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမယူၺ်း  (မရွေးရွာ, Mayway) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမယူၺ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194341 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမယူၺ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 325 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 356 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 681 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵယူဝ်း  (ကရိုးရွာ, Kayoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၵႂႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194323 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၵႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 281 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 397 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 678 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1816
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1816 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1810 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ထၢၼ်းတေႃးလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃးလေး  (ထန်းတောလေးရွာ, Htantawlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193956 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2111 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2248 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယေႇၺႃႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇၺႃႇဢူး  (ရေညာဦးရွာ, Yaenyaru) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၺႃႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190404 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၺႃႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 472 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 925 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ၽႃႇသိူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ဢွႆႈ (Hpar Hsay,, ဖာဆေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လိုမ်ဢေႃႉသထရေးလီးယႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လိုမ်လူင်
တိုင်းမူင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတိုင်းမူင်ႈ (Tein Mon,, တိမ်းမုန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တုင်း
တုင်း（ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၶႄႇ: 旗）တုင်းၽႅၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၸေႈ သီႇၸဵင်ႇယၢဝ်း ဢၼ်မီးသီ မီးသႅၼ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်သေ မတ်ႉၸပ်းပၢႆလၵ်း သမ်ႉပဵၼ် ၶိူင်ႈမၢႆ တၢင် တူဝ်ၸုမ်း၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း။ ၸွမ်ပိဝ်။
ၼတ်ႉၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၵျီးၵူင်း  (နတ်ကြီးကုန်းရွာ, Natgyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193955 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2111 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2248 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1816
(26) ဝၼ်း
5
သျၢၼ်းတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မျႃႇ
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းတႄး  (ရှမ်းတဲရွာ, Shante) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193953 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2111 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2248 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မျိၼ်းၵႂႅတ်ႉ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
မႄႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႄႈ (Wan Mae,, ဝမ်မယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မျိၼ်းၵႂႅတ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၵႂႅတ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)  (မြင်းကွက် (အရှေ့)ရွာ, Myinkwet(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၵႂႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194321 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၵႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 281 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 397 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 678 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ယေႇဝေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မျႃႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇဝေႇ  (ရေဝေရွာ, Yaewai) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193952 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2111 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2248 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼွင်တွင်ႈလေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်တွင်ႈလေႃး (Naung Taung Law,, နောင်တောင်လော) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လေႇတႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈလေႇတႃႇၵူင်း  (လေသာကုန်းရွာ, Laytharkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194393 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 899 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 975 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1874 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၽၢႆႇၼိူဝ်ၵျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽၢႆႇၼိူဝ်ၵျွင်း (Hpai Nay Kyaung,, ဖိုင်နေကျောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1954
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇပရႄႇ 1954
(26) ဝၼ်း
5
1954
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1950 ႁူဝ်သိပ်းပီ
မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ  (မြင်းခြံရွာ, Myinchan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194392 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 899 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 975 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1874 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
မျႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမျႃႇ  (မြာရွာ, Myar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193951 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2111 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2248 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4659 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
2017
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
မိူင်းယမႄးတိၼ်း
မိူင်းယမႄးတိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၽေးတႃႇ မိူင်းဢႃႇဝႃႉတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမိူင်း       ယမႄး တိၼ်းၼႆႉ ၵႆႉပဵၼ်ၼႂ်း ၶိူဝ်းၶုၼ်ဢၼ်ၸမ်ၸႂ် ၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉယူႇ ယဝ်ႉ။  မိၼ်းၵျီးၸႂႃႇၸေႃးၵႄး (မင်းကြီး စွာ စောကဲ) ၼႆႉ မိူဝ်ႈမၼ်းပႆႇၶိုၼ်ႈၼင်ႈ မိူင်းဢႃႇဝႃႉ မိူဝ်ႈ၊ ႑႓႖႗ ၼၼ်ႉ မၼ်းယၢမ်ႈယိုတ်း ဢဝ်မိူင်းယမႄးတိၼ်း ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူင်းယမႄးတိၼ်းၼႆႉ ယၢမ်ႈၽွင်းငမ်းပႃး မိူင်းၶဝ်ႈမိူင်းၼမ်ႉႁႃႈၶႂႅင်ႈ ၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ  ယဝ်ႉ ။   မိူင်းၶဝ်ႈမိူင်းၼမ်ႉႁႃႈၶႂႅင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဝႃႈ မီးၼႂ်းလႅၼ်ႊမိူင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ တင်းမူတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၺ်း ၵႃႈ  လႅၼ်ႊမၼ်း သုတ်းၵႂႃႇတီႈၶူးဝဵင်း မျေတူး ဢၼ်ပဵၼ်တီႈတႆး ၵႆႉၵႆႉၶဝ်ႈမႃးၸိင်းတိုၵ်းၼၼ်ႉသေ၊ သိုပ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈတီႈၶႂႅင်ႇမိူင်းၶဝ်ႈမိူင်းၼမ်ႉ တင်ႈတႄႇ ဢဝ်ၵျွၵ်ႉသႄႇ ထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းယမႄးတိၼ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လွင်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉတင်းၵိၼ် မိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉ လီမႆႈ ၸႂ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူင်းယမႄးတိၼ်း ဢမ်ႇပေႃးလႆႈပိုင်ႈဢိင် မိူင်းဢႃႇဝႃႉမႃး။ တီႈတေႉမၼ်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်သၢၵ်ႈၶႂၢၼ်ႇတေႃႇ မိူင်းဢႃႇဝႃႉ။ မိူင်းယမႄးတိၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇ ပေႃးထွမ်ႇၵႂၢမ်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉလႄႈ ထိုင်တီႈဢႃႇဝႃႉ ပေႃးလႆႈသူင်ႇသိုၵ်းၵႂႃႇတိုၵ်း ယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ မိူင်းဢႃႇ ဝႃႉၼႆႉ ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ မိူင်းယမႄးတိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈ(၁၄၃၉-၁၄၄၉)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇယွၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းၶႄႇဝႃႈ ပေႃးမႃးတိုၵ်းပၼ် မိူင်းယမႄးတိၼ်းၸိုင် တေဢဝ်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမၢဝ်းမွပ်ႈပၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်မိူင်းယမႄးတိၼ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉၵေႃႈမၼ်းၵိုင်ႇတင်း ထၢၼ်ႈႁႅင်းမၼ်းယူႇ ယွၼ်ႉဝႃႈပဵၼ် ပီႈပဵၼ်ၼွင်ႉတင်း ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉ။
2017
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1862
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
2017
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မိူင်းယမႄးတိၼ်း
မိူင်းယမႄးတိၼ်းၼႆႉ တႄႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမိူဝ်ႈပီႊ ၁၄၈၂။ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇသူင်ႇၶူဝ်းသၢၵ်ႈၸူးမိူင်းဢႃႇ ဝႃႉ၊ ပေႃးၶႂၢၵ်ႈၶူးဝဵင်း၊ ပေႃးလွမ်ႁူမ်ႈတင်း တၢင်ႇမိူင်း၊ ပေႃးၵႂႃႇ ႁႃတိုၵ်း မိူင်းဝၢင်ႇၵွမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ပေႃးၶၢႆႉ ၵူၼ်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၼမ်လၢႆ ၵႂႃႇၸူး ၸေႊလူင်မိူင်းဝၢင်ႇၵွမ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႂ်ၼႆႉ သွၼ်ႇဝႃႈပဵၼ်တၢင်းႁဵတ်း ဢၼ် ၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵႃးမိူင်းဢႃႇဝႃႉၵွၺ်းၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း မိူင်းဢႃႇ ဝႃႉ သွင်ပီႈၼွင်ႉဢၼ်ငမ်းမိူင်းသလိၼ်း(စလင်း)လႄႈ မိူင်းသီႇဝႆႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈသမ်ႉၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း ၼႃႈတၢင်း တူၵ်း။ ၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းဢႃႇဝႃႉၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈၸဝ်ႈမိူင်းတူင်ႇဢူႇ သီႇတူႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ(စည်သူကျော်ထင်) ၵႂႃႇတိုၵ်း တေႃးပႅတ်ႈ လွင်ႈမိူင်းယမႄးတိၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ။ သီႇတူႇၵျေႃႇထိၼ်ႇ ၵေႃႈလႆႈတႆၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း။ ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢႃႇဝႃႉသူင်ႇသိုၵ်းမႃးၸွၺ်ႈ ယူႇသေတႃႉ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းယမႄးတိၼ်းၵေႃႈ ထႅမ် ႁႅင်းၶူးဝဵင်းသေယဝ်ႉ ယူႇၼႂ်းမိူင်းသေ ပႂ်ႉတိုၵ်း။
1862
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
မိူင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
From Min Gyi Nyo and Luchun
2017
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1862
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢင်မၢၵ်ႇပိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽၢႆႇၼိူဝ်ၵျွင်း (Kan Ma Pyin,, ကန်းမပျင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
2017
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1862
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
2017
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1862
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
2017
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2010 ႁူဝ်သိပ်းပီ
1862
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1862 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1860 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ႁူၺ်ႈပေႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈပေႃႉ (Hwayt Pawt,, ဟွေ့ပေါ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵၢၼ်ႇပႃးၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပႃးၼီႇ  (ကန်ဘားနီရွာ, Kanbarni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194499 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 553 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၶုၼ်လိၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ၸလႄႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၸလႄႇဢိၼ်း  (စလယ်အင်းရွာ, Salelinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194501 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 553 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢေႇပရႄႇ 2017
(26) ဝၼ်း
5
ၸီႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
တွင်ႇပႂႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပႂႃး  (တောင်ပွားရွာ, Taungpwar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194502 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 553 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပီႇၸီႇ 1
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇပရႄႇ 1862
(26) ဝၼ်း
5
ပီႇၸီႇ 1
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 1 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 0
ၵုင်းပဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းပဝ်း (Kone Paw,, ကုန်းပေါ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပိုၼ်းမိူင်းဢႃႇဝ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢႃႇဝ
Viber
Viber ၼႆႉ ပဵၼ် သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် ဢႅပ်ႇပလီႇၵေးသျိၼ်း ဢၼ်သူင်ႇမႅၵ်ႉသဵၵ်ႉၶျ် လႄႈ cross-platform voice over IP (VoIP) ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ Viber ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ ရၶုထႅၼ်း (Rakuten) သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၾရီးဝႄးရ် ဢၼ်ၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈတီႈ ဢႅၼ်းတရၢႆႉ၊ iOS, Linux, macOS လႄႈ ဝိၼ်းတူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉလႆႈ Viber ၼႆႉ လႆႈဢဝ် မၢႆၾူင်းမူဝ်ႇပၢႆးသေၵေႃႈ တၢင်ႇမၢႆၽၢင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈ ပလႅတ်ႉၾွင်း Desktop ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇ လွင်ႈၵွင်ႉသိုပ်ႇမူဝ်ႇပၢႆးသေၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး Viber ၼႆႉ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ Viber Out ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈႁွင်ႉ ၾူင်းမူဝ်ႇပၢႆး လႄႈ ၾူင်းသၢႆ ဢၼ်လႆႈပၼ်ၵႃႈပၼ်ႁူဝ်သေ ဢၼ်ၸၢင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2018 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်တၢင်ႇမၢႆၽၢင်တီႈ သၢႆၼႅတ်ႇ Viber ၼႆႉ မီးၵႂႃႇ ႁဵင်လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။
သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ Viber Media ဢၼ်ပၵ်းတီႈ ဢိတ်ႇသရေး ၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2010 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 2014 လုၵ်ႉတီႈ Rakuten လႆႈသိုဝ်ႉဢွဝ်ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2017 သေ ၸိုဝ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး Rakuten Viber ၼႆယဝ်ႉ။ Viber ၼႆႉ ပၵ်းဝႆႉတီႈ လၢၵ်ႈၸိမ်ႇပၢၵ်ႈယဝ်ႉ။ လုမ်း Viber ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ လၼ်ႇတၼ်ႇ၊ မၼီႇလႃႇ၊ မွတ်ႉသၵူဝ်ႇ၊ ပႄးရိတ်ႉသ်၊ သၼ်ၾရၼ်ႇသိတ်ႇသ်ၵူဝ်ႇ, သူဝ်ႇၾီႇယႃႇ, တႄးလ် ဢဝိပ်ႇ လႄႈ တူဝ်ႇၵျူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း ၶွမ်ႇပၼီႇ
Viber Media ၼႆႉ ၵေႃႉပဵၼ် Talmon Marco, Igor Magazinnik ၶဝ် လႆႈတႄႇတင်ႈ တီႈ တႄးလ် ဢဝိပ်ႇ၊ တီႈ မိူင်းဢိတ်ႇသရေး မိူဝ်ႈပီ 2010 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ လႆႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ်မႃးတီႈ တပ်ႉသိုၵ်းၵႅတ်ႇၵင်ႈဢိတ်ႇသရေးသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၽၢႆႇၵဵဝ်ႇၵပ်းၶေႃႈမုၼ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းတႄႇတင်ႈ P2P Media လႄႈ iMesh ဢၼ်ပဵၼ် Client ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄၾၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇပၼီႇၼႆႉ တီႈ မိူင်းဢိတ်ႇသရေးၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵႃႈၸၢင်ႈၶၼ်ထုၵ်ႇလႄႈ လႆႈပၵ်းဝႆႉပႃး တီႈ မိူင်းပႄႇလႃႇရုတ်ႈ ၼၼ်ႉယူႇ။ တၢင်ႇမၢႆၽၢင်ဝႆႉတီႈ သၢႆႉပရႅတ်ႈ ယဝ်ႉ။ Marco ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် Viber တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁွင်ႉၾူင်း၊ လွင်ႈၶူၼ်းၽဵင်ႇ (Synchronization) ပၼ် သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ (Contacts) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။    ၽူႈတေၸႂ်ႉ Viber ၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈဢဝ် မၢႆၾူင်းသႄးလ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် ဢၢႆႇတီႇ (ID) ယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈငိုၼ်းတွင်း
မိူဝ်ႈပီထူၼ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ Viber ၼႆႉ ပႆႇၸၢင်ႈဢဝ်လႆႈ ငိုၼ်းၼမ်ႉမျၢတ်ႉၼမ်ႉတွၼ်းသင်။ ပီ 2013 မႃး ၶဝ်ႈလႆႈတႄႇ Viber Out ဢၼ်ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် လႆႈပၼ်ၵႃႈမၼ်းၼၼ်ႉ လႄႈ တင်း သတူဝ်းသတိၵ်ႉၵႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈတႄႇၶွမ်ႇပၼီႇၼႆႉ လႆႈတႄႇတင်ႈတင်း ၵူၼ်းၽင်တိုၼ်းလၢင်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ Marco လၢတ်ႈဝႃႈတႄႉ ၽူႈၸိူဝ်းၽင်တိုၼ်းလၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် "ၵူၼ်းမူင်ႉႁေႃႁိူၼ်း လႄႈ ဢူၺ်းၵေႃႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၽင်တိုၼ်းလၢင်းတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ တေႃႇလႃႇ 20 မီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2013၊ လိူၼ်မေႇ ၼၼ်ႉ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇၼႆႉ မီး 120 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2013၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်းၾႆးၾႃႉသီးရီးယႃး (Syrian Electronic Army) ၼၼ်ႉ လႆႈယႃႉပိူင် Viber မႃးယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇ Viber ၶဝ်လၢတ်ႈတႄႉ ၶဝ် ဢမ်ႇဢဝ်လႆႈ ၶေႃႈမုၼ်း ၸိူဝ်းၸၢင်ႈတိူဝ်ႉၶိူၵ်ႈငၢႆႈ ႁင်း ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
လွင်ႈလႆႈငိုၼ်းၶဝ်ႈ
ပီ 2014 ၊ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ Viber Media ၼႆ ငိုၼ်းၶဝ်ႈ မီး တေႃႇလႃႇ 900 မီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပီ 2017 ၼၼ်ႉ လႆႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈ Viber လုၵ်ႉဢဝ် Viber Media ၸူး Rakuten Viber ၼႆသေ လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈ လူဝ်ႇၵူဝ်ႇဢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ပႃးမိၵ်ႈမၢႆတူဝ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2017 ၼၼ်ႉ Viber ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် တင်း ၸုမ်းၵလၢပ်ႉမၢၵ်ႇၼင် ပႃႇၸီႇလူဝ်းၼႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈၽႄလွၵ်းၵၢတ်ႇ
ပီ 2016 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇမၢႆၽၢင်ၸႂ်ႉ Viber ၼႆႉ မီးမႃး 800 မီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈသၢႆမၢႆသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၶဝ်ႈၸႂ်ႉ Viber ၼႆႉ ၼႂ်း ပီ 2019၊ ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 260 မီႇလီႇယႅၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ Viber ၼႆႉ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၼမ် လိုဝ်းလင်တီႈ ယူးရူပ်ႉပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ရတ်ႈသျႃး၊ ပွတ်းၵၢင်ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ တီႈဢႃႇသီႇယႅၼ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ လွၵ်းၵၢတ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2014၊ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇမၢႆၽၢင် ၸႂ်ႉ Viber ၼႆႉ မီးယူႇ 33 မီႇလီႇယႅၼ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် ဢၼ်သူင်ႇလိၵ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ် ထူၼ်ႈႁႃႈ တီႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးမႃး 30 မီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈရတ်ႈသျႃးၼႆႉ မီး 28 မီႇလီႇယႅၼ်ႇ၊ တီႈပရႃႇၸီးၼႆႉ မီး 18 မီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ Viber ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇယူးရူပ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2016 ၼၼ်ႉ တီႈ Belarus, Moldovaand Ukraine ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် ဢၼ်လူတ်ႇလူင်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ တႃႇဢႅၼ်းတရၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ဢီႇရၢၵ်ႈ၊ လိပ်ႉပျႃး၊ ၼီႇပေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 2018 ၼၼ်ႉ Viber ၼႆႉ ၶဝ်ႈၸူးလႆႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ CIS လႄႈ CIEE ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 70 ပၢႆသေ တီႈ ဢႃႇမႄႇရိၵႁွင်ႇတႄႉ မီး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 15 ၵူၺ်း။
လွၵ်းၵၢတ်ႇ တီး မိူင်းရတ်ႈသျႃး
ၼႂ်းၵႃႈ ဢႅပ်ႇပလီႇၵေးသျိၼ်းတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ႁႃႈဢၼ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈမိူင်းရတ်ႈသျႃးၼၼ်ႉ Viber ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2016 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉ Viber တီႈ ရတ်ႈသျႃးၼႆႉ မီးမႃး 50 မီႇလီႇယႅၼ်ႇသေ လႆႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ Whatsapp မႃးယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇတီႈ ဝဵင်းလူင် မွတ်ႉသၵူဝ်ႇ လႄႈ သဵင်ႇပီႇတႃႇပၢတ်ႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း Viber ၼႆႉ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း Viber ၼႂ်းပီ 2016 ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးသွင်ပုၼ် သေ ပီ 2015 ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸႂ်ႉၼႆႉ ၶိုၼ်ႈမႃးထိုင် 66 မီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပီ 2018 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း Viber တီႈမိူင်းရတ်ႈသျႃးၼႆႉ မီးမႃးထိုင် 100 မီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶေႃႈသပ်းလႅင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2017 ၼၼ်ႉ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်သူင်လိၵ်ႈ တီႈရတ်ႈသျႃးၼႆႉ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း Viber ဢမ်ႇၼၼ် Whatsapp ၼၼ်ႉ ၶဝ်တိူဝ်းလႆႈၸႂ်လိူဝ်သေ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈတၢင်ႇဢၼ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းရတ်ႈသျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉၶပ်ႉမၢႆ တႃႇဢဝ် Viber သေ ၸၢႆႇငိုၼ်း ၽွင်းသိုဝ်ႉ ၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ၽွင်းသိုဝ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ယူႇၶရဵၼ်း
ၼႂ်းပီ 2020 ၼၼ်ႉ Viber Messenger ၼႆႉ ပဵၼ် IM ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေပိူၼ်ႈ တီႈ ယူႇၶရဵၼ်း၊ မၼ်းလႆႈထုၵ်ႇ ဢူၼ်းသႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၽူင်းသမၢတ်ႉ ၵူၼ်းယူႇၶရဵၼ်း တႃႇ 97 % ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 2021 ၼၼ်ႉ Viber ၼႆႉ လႆႈပဵၼ် ဢႅပ်ႉမႅတ်ႉသဵတ်ႉသေ ဢၼ်ၽႄလွၵ်းၵၢတ်ႇၼႆႉ မီး 97.7%။ ၼၼ်ႉပဵၼ် 20% ဢၼ်ပဵၼ် ၶွင် ၶွမ်ႇပၼီႇတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ယူႇၶရဵၼ်းသေ သူင်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်း ပီ 2021 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း သူင်ႇ မႅတ်ႉသဵတ်ႉ ၼႆႉ မီးၵႂႃႇ 97.5 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပူႇၵႃႇရီႇယႃႇ
လွၵ်ႇၵၢတ်ႇ ဝၢႆႇပႃႇ တီႈ ပူႇၵႃႇရီႇယႃႇ ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးယူႇ ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း။ မိူဝ်ႈပီ 2021 ၼႆႉ ႁွတ်ႈၽႅဝ် မႃး 90%။ ၼႂ်းပီ 2021 ႁူဝ်ၼပ်ႉ လွင်ႈၵပ်းၽူင်း လႄႈ လွင်ႈသူင် မႅတ်ႉသ်သဵတ်ႉ တီႈ ပူႇၵႃႇရီႇယႃႇၼႆႉ မီး 11% သေ လွင်ႈၵပ်းၽူင်း 530 မီႇလီႇယႅၼ်ႇၵမ်း လႄႈ ၼႂ်းၼိုင်ႈၸႅၵ်ႉၵၢၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းႁွတ်ႈၸမ်ထိုင် မႅတ်ႉသ်သဵတ်ႉ 500 ၵမ်း၊ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ် ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇၶဝ် ၼႄဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵရိတ်ႈ
ၸွမ်းၼင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2021 သုတ်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 90% တီႈၵရိတ်ႈၼႆႉ မီး ဝၢႆႇပႃႇ တီႈၼႂ်း ၽူင်းၶဝ်၊ လႆႈပဵၼ် ဢႅပ်ႉသူင်ႇ မႅတ်ႉသ်သဵတ်ႉ ယွတ်ႈၸွမ် တီႈၼႂ်း မိူင်း လွင်ႈႁွင်ႉၽူင်းၵေႃႈ ႁွတ်ႈထိုင် 1 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ ၵမ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်
တပျေႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၵျိၼ်း  (သပြေကျင်းရွာ, Thapyaykyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189808 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 679 ၵေႃႉ ၊ 692 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1371 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ယေႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵုင်းၸုင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸုင် (Kone Long,, ကုန်းလောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1817
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1817 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1810 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ႁၢင်
တွၼ်ႈတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇသတ်း ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈ ပဵၼ်သၢႆ ပႅၼ်ဢွၵ်ႇ တီႈၽၢႆႇၼိူဝ်ၵူၼ်ႈ ဢၼ်သိုပ်ႇၵၼ် တင်း သၼ်လင်။
ၽႆး
ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်မႆႈသေ ဢွၵ်ႇမႃးငဝ်းလႅင်း ဢွၵ်ႇမႃး ၵွၼ်း ဢွၵ်ႇမႃး ႁႅင်းမႆႈလိူတ်ႇ။
ဢိၼ်းၵွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၵွင်း  (အင်းဂေါင်းရွာ, Inngaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194500 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 553 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ပၢင်ပဝ်း (ဢိူင်ႇလွႆလူင်)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ပဝ်း (Pang Poe,, ပန်းပိုး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မႃႉတိၼ်လူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႃႉတိၼ်လူင်း (Ma Tin Lone,, မတင်လုံး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပီႇၸီႇ 2
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢုၼ်ႇႁွၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢုၼ်ႇႁွၼ် (Aun Hun,, အွန်ဟွန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပီႇၸီႇ 2
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 2 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 0
ဢေႇပရႄႇ 1817
(26) ဝၼ်း
5
ပီႇၸီႇ 3
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 3 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 0
မျိၼ်းတၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းတၢႆႉ  (မြင်းဒိုက်ရွာ, Myindaik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194498 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းတၢႆႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 553 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၼမ်ႉၼဵင်ႈ
ၼမ်ႉၼဵင်ႈ (ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းၶႄႇ: 茶) ၼမ်ႉလိူတ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်တူဝ်ၼဵင်ႈသႂ်ႇလေႃး။
လုၵ်းၽီ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းၽီ (Loke Pi,, လုပ်ပီ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1955
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1950 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ၊ ဢိူင်ႇတွင်သေးလိၵ်ႉ(တွင်လႅၼ်းယႃႈ)၊ ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ မီးတၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး ၸမ်တင်းၵူတ်ႉလူင် ႁိမ်းၶူဝ်ၵိုတ်ႈ သင်ပဵၼ်ၵၢင်ၶမ်ႈ ယူႇတီႈဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇသေ ယင်းလႆႈငိၼ်းသဵင်လူတ်ႉ/ၵႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇၶိုၼ်ႈလူင်းတီႈၵူတ်ႉလူင် ၵူတ်ႉၼွင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။
ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ လႆႈဝႃႈတူၵ်းၸွၵ်ႉဝႆႉဢိတ်းၼိုင်ႈ၊ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူဝ်ႈပီ 2016 မီး 130 ပၢႆ၊ ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇၼႆႉ မီးတၢင်းလတ်း ဢၼ်ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလၢၼ်ႇတီႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်လႆႈ၊ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇသေၶၢမ်ႈၼမ်ႉတၢင်ႈၵႂႃႇတင်းတိုင်းတႃႈ ၵႂႃႇတင်းလွႆသွမ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် တေၵႂႃႇဢွၵ်ႇတီႈ ဢူင်းမတီး/ဢူင်းမၶႃး(ဢုမ်ႇမႆႉတီး/ဢုမ်ႇပႃႇၶႃး)၊ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးမႃးၸူးဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ တၢင်းၵႆတေမီးမွၵ်ႈသၢဝ်းလၵ်းပၢႆ၊ တၢင်းၶဝ်ႈၸူးတီႈဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ မီးလၢႆၽၢႆႇလၢႆတၢင်း၊ 1. ၶဝ်ႈတီႈတၢင်းလူင် ႁိမ်းမၢၼ်ႈတၢင်း မႃးပွင်ႇတင်းဝၢၼ်ႈၵွင်းမူးလႅင် ပူၼ်ႉဝၢၼ်ႈတွင်သေးလိၵ်ႉ လတ်းဝၢၼ်ႈပၢင်ႇၼမ်ႉၸေႃႉ၊ မႃးတင်းၵျွင်းၶၢႆးလူင်၊ လတ်းၶဝ်ႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈပႃႇပူၵ်ႇ ၸင်ႇမႃးၽႅဝ်ပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ။ 2. သဵၼ်ႈမၢႆသွင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈမႃးတင်း ပၢင်မၢၵ်ႇၶေႃ၊ မႃးတင်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵိဝ်ႇၵွင်းတိုင်း လတ်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းဝၢၼ်ႈပႃႇပူၵ်ႇသေ ၸင်ႇမႃးထိုင် ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ။ 3. သဵၼ်ႈတၢင်းမၢႆသၢမ် ၶဝ်ႈမႃးတင်းပၢင်ၵြႃး ၽၢႆႇတႂ်ႈဝၢၼ်ႈၵျွင်း ႁိမ်းဝၢၼ်ႈလူင်ၵဵင် ၶႂ်ႈၶဝ်ႈမႃးတင်းဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်းၵေႃႈလႆႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႂ်ႈမႃးၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်းၵေႃႈလႆႈ လတ်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်းသေ ၸင်ႇမႃးၽႅဝ် ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇလႆႈ။ 4. ၶဝ်ႈတင်းဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်း ၸမ်ၵူတ်ႉလူင်ယဝ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းထႆဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႂၢင်ႈလီ တေလႆႈလတ်းၶဝ်ႈၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်း (ဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်း လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းမီး 200 ပၢႆ) ပူၼ်ႉဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်းယဝ်ႉမႃးထိုင်ၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်း ၸင်ႇမႃးထိုင်ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ။
ႁိမ်းႁွမ်းဝၢၼ်ႈ
ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီးမူႇဝၢၼ်ႈ 1. ဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်း (ဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်း ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလင်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ)၊ 2. ဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်း တေႃႇထိုင်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် လူင်းၵႂႃႇထိုင်ၵူတ်ႉလူင်။
ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ တေမီးမူႇဝၢၼ်ႈ 1. ဝၢၼ်ႈပႃႇပူၵ်ႇ (ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလင်လဵဝ်ၵၼ်းတင်းဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ)၊ 2. ဝၢၼ်ႈၶၢႆးလူင် (ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလင်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ)။ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈၵျွင်းလဵဝ်ၵၼ် မီး(5)မူႇဝၢၼ်ႈ၊ 1. ဝၢၼ်ႈပႃႇပူၵ်ႇ (လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းမီး 20 ပၢႆ။ 2. ဝၢၼ်ႈၶၢႆးလူင် (လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 40 ပၢႆ)၊ 3. ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ(ၼမ်ႉၸေႃႉ) မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၸေႃႉမီးႁင်းမၼ်း ယၢမ်ႈမီးၵြႃးၵေႃႇလၶ မႃးယူႇတီႈဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၸေႃႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၸေႃႉႁၢမ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းၶၢႆႉမႃးယူႇတီႈဝၢၼ်ႈပၢင်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇႁွင်ႉၵိုၵ်းၵၼ်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇၼမ်ႉၸေႃႉ ။ 4. ဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်း (လင်ႁိူၼ်းမီးမွၵ်ႈ 40 ပၢႆ)၊ 5. ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ (လင်ႁိူၼ်းမီး 130 ပၢႆ) ၼႂ်း(5)ဝၢၼ်ႈၼႆႉ ပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ ပဵၼ်မူႇဝၢၼ်ႈဢၼ်မီးလင်ႁိူၼ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ၊
ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇလႄႈဝၢၼ်ႈပႃႇပူၵ်ႇၼႆႉ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ၼမ်ႉႁွင်ႈႁွင်ႈၼိုင်ႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼမ်ႉႁွင်ႈၶိုၼ်ႈၵႂႃႇပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပႃႇပူၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼမ်ႉႁွင်ႈလူင်းမႃး ပဵၼ်လိၼ်ပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼမ်ႉႁွင်ႈ ပဵၼ်လိၼ်လႅင်၊ ၽၢႆႇတူၵ်းၼမ်ႉႁွင်ႈပဵၼ်လိၼ်လမ်(လိၼ်ၶၢၼ်) ၼႃႈလိၼ်ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈပဵင်း ၵမ်ႈၼမ်တေပဵၼ်လိၼ်လမ်၊ ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ မီးႁူင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈတေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉသီႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးတၢင်းႁူဝ်ဝၢၼ်ႈ ၸမ်ႁိမ်းတႃႈၼမ်ႉတီႈၶႅၼ်ႈၵၼ်တင်းဝၢၼ်ႈပႃႇပူၵ်ႇ၊ ဢၼ်တိတ်းၸပ်းတၢင်းႁူဝ်ဝၢၼ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ မီးတူင်ႈၼႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွင်ပဵတ်း၊ ၼမ်ႉလဵင်ႉမူႇဝၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉၼမ်ႉႁွင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတၢင်း ဝၢၼ်ႈပၢင်ႇ ၼမ်ႉႁွင်ႈၼႆႉ ၽေၵႂႃႇပၼ်ဝၢၼ်ႈၵွင်းလၢင်းႁွင်ႈၼိုင်ႈ၊ ၽေမႃးၸႂ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇႁွင်ႈၼိုင်ႈ၊ တၢင်းတူၵ်းဝၢၼ်ႈ တေမီးၵွင်းလွႆၽြႃး(ၽႃးၼႆႉပေႃႇမိူဝ်ႈၽွင်း 2011 ၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပေႃႇၼိူဝ်ၵွင်းတၢင်းတူၵ်းဝၢၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵွင်းလွႆၽြႃး (မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းယၢမ်ႈႁွင်ႉၵွင်းဢွၼ်ႇၼႆႉဝႃႈ ၵွင်းဢၢႆႈတၢႆ)။ တၢင်းၸၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸိုဝ်ႈပႃႇလဝ်း မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပဵၼ်ပႃႇပုင်းလဝ်း ပဵၼ်တီႈပဵင်း ယၢမ်ႈငိၼ်းဝႃႈ တီႈပႃႇလဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ယၢမ်ႈမီးၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈယူႇ ယွၼ်ႉတႅပ်းႁွႆၼိူဝ်ၵျွင်းလႄႈ ၸင်ႇၺႃး လိၼ်ဢိုၼ်ပႅတ်ႈတင်းၵျွင်း တူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈဝၢင်းၵျွင်းၼၼ်ႉတိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉယူႇတေႃႇတီႈလဵဝ်၊ တီႈပႃႇလဝ်းၼႆႉ လုၵ်းလဝ် ဢၼ်လိၼ်လူမ်ႇလူင်းၼၼ်ႉမီးတၢင်းၼမ် လုၵ်းလဝ်ဢၼ်လိုၵ်ႉသေပိူၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်လုၵ်းလဝ်မွင်ႇလေး တၢင်းလိုၵ်ႉမၼ်းၼႆႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်တွတ်ႈတူၵ်းၵႂႃႇၵေႃႈ တင်းဢမ်ႇငိၼ်းသဵင်မၼ်းၵွၼ်ႇ၊ တီႈႁိမ်းလုၵ်းလဝ်မွင်ႇလေးၼႆႉ မီးတူၼ်ႈမႆႉၼိဝ်ႉလူင်တူၼ်ႈၼိုင်ႈ။
ၸွမ်းၼင်ႇတႅမ်ႈၼႄမႃး ၸိုဝ်ႈမူႇဝၢၼ်ႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၽၢႆႇတူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မူႇဝၢၼ်ႈဢၼ်ယူႇၽၢႆႇႁွင်ႇသဵၼ်ႈတၢင်းၵႃးၵူၺ်း၊ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ ၶႂ်ႈၵႂႃႇပွၵ်ႈတီႈပီႈၼွင်ႉလွႆၶဝ်ယူႇၵေႃႈလႆႈ တေလႆႈပႆၵႂႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်း (2)ၸူဝ်ႈမွင်းပၢႆ မီးၵူၼ်းတၢင်းလႄႈတၢင်းမႃႉၵူၺ်း တေၵႂႃႇထိုင်လႆႈ ဝၢၼ်ႈၵွင်းၶႃး၊ မၢၼ်ႈၸၢၵ်ႈ၊ ၶုမ်ငိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တႃႇတေၵႂႃႇထိုင် တီႈဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈၶင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၶၢမ်ႈၼမ်ႉတၢင်ႈ ဢၼ်ငဝ်ႈမၼ်းလုၵ်ႉမႃးတီႈမိူင်းတၢင်ႈ ၸေႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးၼၼ်ႉ၊ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉတၢင်ႈၼႆႉ တေမီးႁွႆလႅမ် ပႃၵူႈသႅၼ်း(ပႃငႄႉ)ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီး၊ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉတၢင်ႈၼႆႉ မီးမေႃႇတွင်း ဢၼ်မီးႁွႆးၶုတ်းဝႆႉမိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉမႃးဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ ပေႃးၶၢဝ်းႁႅင်ႈၼႆ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ်ၵႆႉမႃးဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်တီႈမေႃႇတွင်းၼႆႉမိူဝ်းၸၢမ်းယူႇ၊ လွႆမေႃႇတွင်းၼႆႉ ပဵၼ်လွႆႁိၼ်ဢၼ်သုင်ယၢဝ်းၶိုၼ်ႈသေ ပေႃးယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈမၼ်းတူၺ်း တေႁၼ်ငၢၼ်ႇတွင်းမၼ်းယွႆႉဢွၵ်ႇၸွမ်းၼႃႈၽႃႁိၼ် ပေႃးၶဵဝ်ၵႂႃႇသဵင်ႈ၊ ၼႂ်းမေႃႇတွင်းၼႆႉၵေႃႈ ႁူးမၼ်းပေႃးလဵၼ်းလၢႆးၵႂႃႇသဵင်ႈ မၢင်ႁူးပေႃးၵၢၼ်းၶဝ်ႈ မၢင်ႁူးၵေႃႈပေႃးၸုၵ်းၶဝ်ႈ၊ ငိၼ်းၵူၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းမၼ်းသေၶိုၼ်းမႃးသမ်ႉတႄႉ ၼႂ်းမေႃႇတွင်းၼႆႉ ၼမ်ႉတၢင်ႈၶိုၼ်ႈတီႈႁူးၶုတ်းမၼ်း ယွၼ်ႉၶဝ်ၶုတ်းလူင်းတၢင်းတႂ်ႈ ၼမ်ႉသမ်ႉၶိုၼ်းယိုင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး သင်ဢဝ်မႆႉသၢင်းႁဵတ်းသၢမ်သိုပ်ႇသေ ပွႆႇတူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းဢၼ်ၼမ်ႉဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မႆႉၼၼ်ႉတင်းၸူမ်ၸိၵ်းသမ်ႉပေႃးဢမ်ႇႁၼ်ႁူဝ်မၼ်းလႆႈၼႆၵွၼ်ႇ။ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ၼႂ်းမေႃႇတွင်း မီးၸၢၵ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ယၢမ်ႈဢွင်ႇတွင်း ၵူၺ်းၵႃႈၶဝ်ပိၵ်ႉဝႆႉ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ဝႆႉတီႈလႂ်။
ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇ ပေႃးဢဝ်ၵူၼ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈတႄႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၵျၢမ်း ယွၼ်ႉတူၵ်းၸွၵ်ႉလႄႈ ၸူၼ်ဢမ်ႇၼၼ် သိုၵ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႈၵျိူၵ်ႈၼႃႇ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပူၼ်ႉမႃးမွၵ်ႈ သၢမ်သိပ်းပီၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးၸူၼ်ယူႇ၊ ႁူဝ်ၸူၼ်တႄႉၸိုဝ်ႈ ၶိင်းဢူး၊ ဝၢႆးသေၶိင်းတၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸူၼ်ၸင်ႇႁၢႆၵႂႃႇ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ႁၢႆႉမၼ်းယူႇသႃႇ ၽႂ်ၼႃႇမၼ်းႁၢမ်းၵၼ်ၼႆလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၸွၵ်ႉထိူၼ်ႇ ၸင်ႇၵႆႉမီးၸူၼ်ယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ
ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႆႈတီႈဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်လုပ်ႇၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၵႆႉ ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၼႃး ၶဝ်ႈႁႆႈ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ထူဝ်ႇလိၼ် ထူဝ်ႇႁေႉ မၢၵ်ႇၶိူဝ်သူမ်ႈ ၶဝ်ႈမွႆ(ၵျုင်ႇ) မၢၵ်ႇၵုင်ႈ ငႃးလမ်(ငႃးၵျပၢၼ်ႇ)ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးတၢင်းၼမ် ၼမ်ႉလဵင်ႉၼႃးၵေႃႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈလီ ဢမ်ႇပေႃးလႆႈမႆႈၸႂ်သင်၊ တီႈႁဵတ်းႁႆႈၵေႃႈထိူၼ်ႇတိုၵ်ႉၼမ် ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပေႃးမီးတီႈပဵင်း ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ႁူၺ်ႈယႂ်ႇလွႆလူင်။
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းယူႇသဝ်း
ဝၢၼ်ႈပၢင်မၢၵ်ႇလုပ်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း တႃႇ 90% ၼႆႉပဵၼ်တႆး လိူဝ်ၼၼ်ႉ တေမီးပီႈၼွင်ႉလွႆ(တဢၢင်း)ၶဝ်ဢိတ်းဢီႈ မိူဝ်ႈ 2016 ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပီႈၼွင်ႉလွႆ မီးမွၵ်ႈ (5)လင်ႁိူၼ်း၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလွႆမႃးတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းတႆးၵေႃႈမီးယူႇၽွင်ႈ၊ မၢၼ်ႈ/ၵြး/ဢႃးၶႃႇ/လိသေႃး/ၶၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉဢမ်ႇမီး၊ ၶႄႇတႄႉမီးယူႇ မီးၶႄႇပီႈၼွင်ႉ (ပိူၼ်ႈတႄႉဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈၶႄႇတူၵ်းႁၢႆ) ၵူၺ်းၵႃႈမိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၸိူဝ်းၶဝ်ယဵၼ်းမူတ်းယဝ်ႉ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်တႆးမူတ်းသေ ဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းၶႄႇသေၵႃႉယဝ်ႉ။
ၸုမ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးတီႈမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼိူဝ်
ၸုမ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆး တီႈမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼိူဝ်
ဝၢႆးသေမိူင်းဢႃႇဝႃႉ တူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇမိူဝ်ႈပီႊ ၁၅၂၇ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးမႃးပၢၼ်တႆးပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႊ ၼိူင်ႈ ဢၼ်လႆႈမႄႇၶႂၢၵ်ႈႁႅင်းပွင်ႊငမ်းမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼိူဝ် ၼႂ်းၵႄႈပီႊ ၁၅၂၇-၁၅၅၅ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ပိူဝ်ႈ လွင်ႈၵၢၼ်မႄႇၶႂၢၵ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းပွၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးမႃး လွင်ႈဢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႊ မႄႇၶႂၢၵ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းလႅၼ်ႊလိၼ်မိူင်းတႆး ပွတ်းတၢင်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈပီႊ1551-1581ၼၼ်ႉ ယႂ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈယူႇ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆး ဢၼ်တႆးၽွမ်ႉၵၼ်သေ ၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၵွၼ်ႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉသေ တေ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈယူင်ႉသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလူင်ၸၼ်ႉလႅၼ်ႊတွၼ်ႊ ပွတ်းတၢင်းတူၵ်း ဢေးသီးယႂ်ႇ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၽႅၼ်ႇလိၼ်ယႂ်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ၽွင်း ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ(သိုဟန်ဘွား) ၵေႃႉ လႆႈၶိုၼ်ႈၼင်ႈႁေႃၶမ်းဢႃႇဝႃႉဝႆႉ ယူႇၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊတႄႉလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ဢုပ်ႇပိူင်ႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼၼ်ႉ မၼ်းပေႉၵိၼ် လူလၢႆၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ၊ ႁဵတ်းၵဵင်ႈၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းၶဝ်မႃးၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃသေ ႁႅမ်တၢႆၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်လႄႈ ယႃႉလႅဝ်ၵွင်းမူးၶူဝ်းပူၺ်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၶွင်မၢၼ်ႊၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆယူႇ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၵူဝ်လွင်ႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႊၵႂႃႇၸူးတၢင်းမိူင်းတူင်ႇ ဢူႇ(တောင်ငူ) ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ မိူင်းတူင်ႇဢူႇၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် တီႈဢၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ၶွၼ်ႈ တုမ်ႊၵၼ်မႃးၵမ်းလွၺ်းလွၺ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတႆးၼပ်ႉထိုဝ်တေႃႇ ၶိူဝ်းၶုၼ်မိၼ်းၵျီးၺူဝ်ႇ မိူင်းတူင်ႇဢူႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁႂ်ႈၶဝ်သိုပ်ႇမီးႁႅင်း ပွင်ႊဝႆႉႁင်းၶဝ်သေယဝ်ႉ ဢမ်ႇၵႂႃႇႁႃတိုၵ်းလိၼ်မိူင်းၶဝ်ၼႆယူႇ။ လွင်ႈဢၼ်မီးမႃးဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၸုမ်းၽွမ်ႉ ႁူမ်ႈတႆးၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊပႅတ်ႈ သၢႆပိုၼ်းမၢၼ်ႊၶဝ်တေႉတေႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၅၄၁ ၼၼ်ႉ  တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ႁၢင်ႈသိုၵ်းၶိုၼ်းမႃးတိုၵ်းမိူင်းပြူင်ႈ။ မိူင်းၽွင်းၼင်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်း ပြူင်ႈၵေႃႈ လႆႈယွၼ်းတၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ်တီႈၸဝ်ႈၾႃႉတႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉ(ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ် ၾႃႉ)၊ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈမႃးတိုၵ်းယႃႉၸွၺ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းတပိၼ်ႇ သူၺ်ႇထီး ဢၼ်ဝႅတ်ႉလွမ်ႉမိူင်းပြူင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမၢၼ်ႈမေႃႇလႄႈ မိူင်းမိတ်ႈ တႄႉ မႃးၸွၺ်ႈတူၵ်းလိုၼ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊတေႉလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်ဢၢၼ်းလူင်းမႃးၸွၺ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်း ပြူင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၺႃးတပ်ႉသိုၵ်းၸျေႃႇထိၼ်ႇဢၼေႃႇရထႃႇၶဝ် မႃးတိုၵ်ႉၸွမ်းတၢင်း ဢွၼ်တၢင်းလႄႈ တပ်ႉ သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်ၵေႃႈ တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်သေ လႆႈႁူၼ်ပၢႆႊၵႂႃႇၸူးမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ် ၶိုင်ဢၢင်ႈသိုပ်ႇတိုၵ်းမိူင်းတူင်ႇဢူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢင်ႇသေ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီးၶဝ်ၵေႃႈ သိမ်းဢဝ်လႆႈမိူင်းပြူင်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသီႇပေႃႉ ၽူႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵဝ်ႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်း(ခုံမိူင်း) လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ တင်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ဝၢႆးသေၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လႆႈၺႃးလွမ်ၶႃႈတၢႆယဝ်ႉၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်းႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်သင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇႁၢင်ႈသိုၵ်း လူင်းတိုၵ်း ဢဝ်မိူင်းပြူင်းတီႈတပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီႈၶိုၼ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။  ယၢမ်းၼၼ် မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆးလၢႆလၢႆမိူင်းၵေႃႈ ၶဝ်မႃး ႁူမ်ႈၸွမ်းဝႆႉယူႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဵမ်ဢဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၼၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊတႄႉလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဝၢႆးသေ ၶုၼ်မိူင်း(ခုံမိူင်း)ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၅၄၃ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ တိူင်ႇပၢင်ႇၸွမ်း ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးလၢႆလၢႆၸဝ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၼၢႆး၊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈလႄႈ မိူင်းယၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶိုၼ်းလူင်း တိုၵ်းမိူင်းပြူင်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းပြူင်ႈၶဝ်ဢမ်ႇႁတ်းဢွၵ်ႇတိုၵ်း ယွၼ်ႉဝႃႈႁႅင်းသိုၵ်းၶဝ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်လႄႈ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီႈၵေႃႈ ဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်းမၼ်းသေ ၶိုၼ်းမႃးတၢင်းမိူင်းပြူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီႈ တႄႇၶဝ်ႈတိုၵ်းတပ်ႉၼမ်ႉၶွင်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးဢွၼ်တၢင်းလႄႈ တပ်ႉၼမ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ် ၵေႃႈလႆႈလူႉသုမ်းသေ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇပဵင်းပေႃးပႅတ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီးလႆႈ ငိၼ်းဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်ထွၺ်လင်ယဝ်ႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇသိုပ်ႇလိုပ်ႈတိုၵ်းထႅင်ႈသေ တပ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်သေ ပၢႆႊၶဝ်ႈၸူးမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီးၵေႃႈ သိမ်းလႆႈလိၼ်မိူင်းဢႃႇ ဝႃႉၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ဢေႇပရႄႇ 1955
(26) ဝၼ်း
5
ၸုမ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးတီႈမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼိူဝ်
ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၸႅင်ႈလႅင်ႈဝႆႉဝႃႈ တႄႇမႃးမိူဝ်ႈလႂ်လႄႈ ႁဵတ်းႁိုဝ် တႄႇမႃး။ ၼႂ်းၾၢႆႇမၢၼ်ႊတႄႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ မိူဝ်ႈပီႊ၁၅၄၃ ၼၼ်ႉ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆး တေပႃးဝႆႉၸဵတ်းမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းယၢင်း၊ မၢၼ်ႈမေႃႇ၊ သီႇပေႃႉ၊ မိူင်းၼၢႆး၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ လႄႈ ဢႃႇလိုဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ ယဝ်ႉ။ ဢၼ်လီၾၢင်ႉႁၼ်တႄႉ ပဵၼ်ဝႃႈ ယၢမ်းၼင်ႇၼၼ် မိူင်းသႅၼ်ဝီသမ်ႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်းမိူင်းၽွမ်ႉ ႁူမ်ႈတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၸုမ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးၼႆႉသေ ပႃးမိူင်းလၢႆလၢႆတေႉတေႉလႄႈ မိူင်းလႂ် သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶေႃႈထၢမ်ဝႆႉယူႇ လႄႈ ယင်းတိုၵ်ႉလူဝ်ႇလမ်းတိုၼ်းထႅင်ႈ လွင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼိူဝ် ၼႂ်းၸူဝ်ႊယၢမ်း ၁၅၂၇-၁၅၄၂ၼၼ်ႉထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ တႃႇတေတွပ်ႇလႆႈၶေႃႈထၢမ် ၼႆႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်တႆးလႆႈလူင်းၵႂႃႇတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်တေႉတေႉ လႄႈ ပဵၼ်သင်လႄႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉလူင်းၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼိူဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေၸၢင်ႊႁၼ်လႆႈ ၶေႃႈသပ်းလႅင်းဢၼ်လႅပ်ႈ တေပဵၼ်လႆႈမၼ်းယူႇသၢမ်ၶေႃႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ (1) ၵၢၼ်ၵုမ်းၵႂၢၼ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ (2) လွင်ႈၶႂ်ႈလႆႈၶူဝ်း ငဝ်ႈတိုၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၸိင်းတိုၵ်းယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်၊ လႄႈ (3) လွင်ႈႁႅင်းဢီးၾၢႆႇႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယႂ်ႇၼမ်မႃးတီႈ ၼႂ်းလိၼ်မိူင်းတႆးသေလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး ၼႃႈသိုၵ်းႁိမ်တီႈလိၼ်ၵၼ်လႄႈ တႃႇသၢင်ႈလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸွမ်းၸိူဝ်းလႅၼ်ႊလိၼ်ပၼ်မိူင်းၶႄႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မၢႆၼိူင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ၵုမ်းၵႂၢၼ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၼႆၼၼ်ႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းၾၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမုၼ်းတႃႇၾၢႆႇတႆး တေလူင်းတိုၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႊယူႇ။ ၶေႃႈထီႈသွင် လွင်ႈၶႂ်ႈလႆႈၶူဝ်းငဝ်းတိုၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ၸိင်းတိုၵ်းယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းလူင် ဢၼ်လႅပ်ႈပဵၼ်လႆႈယူႇဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်တႆးလႆႈလူင်းၵႂႃႇတိုၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼိူဝ်။ ၶေႃႈတီႈသၢမ် ယွၼ်ႉ ပိူဝ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၼမ်မႃးလႄႈ တႆးလႆႈမႄႇၵႂၢၵ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်လႅပ်ႈၸႂ်ႈ ဢၼ်ၼိူင်ႈယူႇ။ ပေႃးတူၺ်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးတင်းမူတ်းၼႆႉ ယိုင်ႊၶႅၼ်းတိူဝ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးမႃးၶေႃႈထၢမ် ၵဵဝ်ႇ လူၺ်ႈလွင်ႈတႆးၽွမ်ႉႁူမ်းၵၼ်သေ တိုၵ်းတေႃးမိူင်းမၢၼ်ႊ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၅၂၄-၁၅၂၇ ၼၼ်ႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ သီႇတူႇၸျေႃႇထိၼ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉ လႆႈတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇ ပႃႈတႂ်ႈၶွင်ၶုၼ်မိူင်း ပူႇယိၼ်ႉ ၼွင်ႇ(ဘုရင့်နောင်) မိူဝ်ႈပီႊ၁၅၅၅ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းတႆး တီႈမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၼိူဝ် ၵေႃႈ လႆႈသုတ်းႁၢႆၵႂႃႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃး တေလႆႈဝႃႈၶိူဝ်းၶုၼ်ပူႇယိၼ်ႉၼွင်ႇ(ဘုရင့်နောင်) ဢၼ်ပဵၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးသေ မႄႇၶႂၢၵ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းလႅၼ်ႊလိၼ်တႆးတေႉတေႉ ဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။
ပၢင်သလွပ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်သလွပ်ႈ (Pang Sa Lauk,, ပန်စလောက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇလွႆလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵျုၼ်ႇ 1955
\