cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1989
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1980 ႁူဝ်သိပ်းပီ
1484
1484
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1484
ဢၢႆႇၵျီးလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႇၵျီးလႄႇ  (အိုင်ကြီးလည်ရွာ, Ainggyilel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 1939999 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1158 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1415 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2573 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယေႇၼီႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (ႁွင်ႇ)  (ရေနီ (မြောက်)ရွာ၊ Yaeni(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193056 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1082
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1082
ၼႂႃးၵျူဝ်းဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၼႂႃးၵျူဝ်းဢၢႆႇ  (နွားကြိုးအိုင်ရွာ၊ Nwarkyoeaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵျူဝ်းဢၢႆႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192461 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵျူဝ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 405 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 418 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 823 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပျေႃႇပွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တမႃႇပိၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပျေႃႇပွႆႇ  (ပျော်ဘွယ်ရွာ၊ Pyawbwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇပိၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192176 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1216 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1547 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2763 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး
သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး (ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ Tai Sangha University Students’ Association Bangkok, Thailand) ပဵၼ်ၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ဢၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၸုလႃးမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၸုမ်းလႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ 2005 သေ ထိုင်မႃး ပီ 2010 ၸၼ်ႉၸွမ်လႆႈမၵ်းမၼ်းပၼ်သေ၊ သင်ႇၶတႆးၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈပဵၼ်ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်သေ ႁူမ်ႈသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇ ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၵႂႃႇတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၽူႈပၼ်ႁႅင်း
သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၼႆႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈတၢင်းၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ (DPhil, Oxford)၊ ၸဝ်ႈၶူးသုꩪမ်မ သုၶမ်းတႆး B.A., M.A. (MCU) M.A. (TU) လုၵ်ႈႁဵၼ်း Ph.D. ၸၼ်ႉၸွမ်ၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ ၸဝ်ႈၶူးသုၸိၼ်တႃ (မိူင်းၼၢႆး)၊ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးပၺ်ၺႃၽေႃၷ B.A. (ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ) ၶဝ်ႈၸဝ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ ႁႃသူၼ်းတုမ်သင်ႇၶတႆး၊ ဢၼ်လုၵ်ႉၼႂ်းမိူင်းတႆး မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ဢိၵ်ႇပႃးတင်ႈၸဝ်ႈသင်ႇၶတႆး ၸိူဝ်းမီးယႇဝႆႉၼႂ်းမိူင်းထႆးၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ၊ ၵေႃႇတင်ႈပဵၼ်မႃးၸုမ်းဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ꧦမုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶတႆးမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ ၼႆႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 2005 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယိူင်းဢၢၼ်းလွင်ႈတင်ႈၸုမ်း
ၸဝ်ႈၶူးၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းမႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းႁႂ်ႈသင်ႇၶတႆး လႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၢႆးယိင်းတႆး ၸိူဝ်းမႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးမီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈယူႇပဵၼ်ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်၊ ယၢမ်းမိူဝ်ႈယူႇဢမ်ႇလီၵိၼ်ဢမ်ႇဝၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်တူၵ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ သေလွင်ႈꧦ မႃးၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်တူၺ်းထိုင်ၵၼ်လႆႈ၊ ၸွင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈ ꧦ မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶတႆးမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ ၼႆႉမႃးယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးသေၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းမႃးယဝ်ႉ၊ သင်ႇၶတႆးၵေႃႈလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လိူဝ်ၵဝ်ႇမႃးတႄႉꧦ ဝႃႈꧦ ယူႇယဝ်ႉ၊ ပေႃးမႃးတူၺ်းၶိုၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇၽၢႆႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်လႄႈသင်၊ ၽၢႆႇလွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ် ၼႂ်းမူႇၼႂ်းၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ လႆႈဝႃႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉꧦ ဝႃႈꧦ ယဝ်ႉ။
တႅမ်ႈပၵ်းပိူင်ၸုမ်း
ထိုင်မႃးပီ 2009 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးၵိတ်တိသႃရႃၽိပႃလ (ꩪမ်မႃၸရိယ) M.A., Ph.D. (Candidate), Thailand ၸဝ်ႈၶူးၼႃၵိၼ်တ (B.A.) လႄႈ တင်းၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်ႈလၢႆꧦ ၸဝ်ႈ တင်ႇလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် လွင်ႈတႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉပၵ်းပိူင်ၸုမ်း ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး သမ်ႉပေႃးတေလႆႈမေႃယူႇသဝ်းၸွမ်းပၵ်းပိူင် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေမီးတၢင်းၼပ်ႉယမ်ၼိူဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေမေႃယူႇၸွမ်းပၵ်းပိူင်ၸၼ်ႉၸွမ် လႄႈပၵ်းပိူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶဝ်ႈၸဝ်ႈလႆႈဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင်ၸႃႇၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၸိူဝ်းမႃးလိုၼ်းလင် ဢၼ်တေမႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇလႆႈမီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ꧦ တင်ႈတႄႇဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇလူဝ်ႇလႆႈမီးပၵ်းပိူင်ယဝ်ႉꧦ ၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးပၵ်းပိူင် တႃႇသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး မိူဝ်ႈပီ 2009 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၸွမ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉတင်ႈၸုမ်း
ထိုင်မႃးပီ 2010 ၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း လႆႈပိုတ်ႇပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၵူႈမိူင်းꧦ တင်ႈၸုမ်းႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်သေ တၢင်ႇၶိုၼ်ႈၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်တူၺ်းထိုင်လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈငၢႆႈၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ တႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် လႆႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇတေၸွႆႈထႅမ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၼၼ်သေ ၸဝ်ႈၶူးသုမၼ သႅင်လၢဝ် (ၵေႇသီႇ) ၸင်ႇလႆႈႁႃဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တင်း ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၸုမ်း လႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵူႈၸဝ်ႈꧦ လွင်ႈတႃႇတေတင်ႈၸုမ်းသေ တၢင်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ လႆႈတၢင်ႇၸုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းတၼ်ႉၸွမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼ်လႆႈတၢင်ႇၸုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ႁူႉၸၵ်းသင်ႇၶတႆးၼမ်တိူဝ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈမီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်ႁဝ်းၶႃႈ၊ ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်းၸၼ်ႉမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃႈတေလႆႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ပဵၼ် တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၼႃႈၵၢၼ်ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ႈတင်းၽၢႆႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ၽၢႆႇၸၼ်ႉၸွမ်တင်းသွင်ၽၢႆႇၼႆႉ သမ်ႉပေႃးတေမီးၽွၼ်းလီတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸင်ႇလႆႈတၢင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၶဝ်ႈၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်း ၸွမ်းၼင်ႇယိူင်းဢၢၼ်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိၼ်ႇပႅင်လႅၵ်ႈလၢႆႈ
ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းမီးဝႃႈ ꧦထုင်းၵဝ်ႇယႃႇႁႂ်ႈႁၢႆ လၢႆးမႂ်ႇႁႂ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈꧦ ၼႆလႄႈ ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ  2011 ၼႆႉ ၸဝ်ႈၶူးသုမၼ သႅင်လၢဝ် (ၵေႇသီႇ) လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးꩪမ်ႇမိၵ (လၢႆးၶႃႈ) ၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး တင်းသဵင်ႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမူၼ်ႉမေးပၵ်ႈပိူင်ၵမ်ႉၽွင်ႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈၸုမ်း မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၸႂ်ႉ ꧦ မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်းၸွမ်သင်ႇၶတႆး မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ လႆႈလၢႆႈမႃးပဵၼ် ꧦ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ သေ သိုပ်ႇမၵ်ႈမၼ်းၶိူင်ႈမၢႆ လႄႈၸုမ်ႈၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉမႃးယူႇယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၶႂ်ႈႁိုဝ်ႈၸုမ်းလီသေဢွၼ် တွၼ်းသေၵဝ်ႇ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လွင်ႈယူႇသဝ်းႁဝ်းႁႂ်ႈမိူၼ်ပိူၼ်ႈ လႄႈၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း သမ်ႉပေႃးတေ ၶိုၼ်ႈသၢင်ႉၶိုၼ်ႈသုင်လိူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပၵ်းပိူင်ႁဝ်းၶႃႈ ပေႃးတေထုၵ်ႇမီၼ်ႈၸွမ်းပိူင်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈပၵ်ႈပိူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၼႆႉလႄႈသင် ၸင်ႇၶိုၼ်းမူၼ်ႉမေးပၵ်းပိူင် သင်ႇၶတႆးလုၵ်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးမႃးယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေလႆႈဢဝ်တၢင်ႇလၢတ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တီႈဝတ်ႉမႂ်ႇတႆး သႃထုပရႃႇတိတ်ႇ မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ယဝ်ႉတူဝ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ၊ ထိုင်ႈမႃး ဝၼ်းထိ 22 မၢတ်သျ် ပီ 2021 ၸင်ႇလႆႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်သေ တႅပ်းတတ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိုဝ်ႈၸုမ်ႈမႂ်ႇ ꧦသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸွၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ ၼႆႉမႃးတေႃႇတေႃႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်း
ပိူင်ၶွတ်ႈၽွတ်ႈ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး မီးတင်းမူတ်းသွင်တွၼ်ႈ–
1.ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် 1.1. ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ꩪမ်မသႃမိ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ (D.Phil., Oxford) ဢၷ်ၷမႁႃသၻ်ꩪမ်မၸေႃတိၵꩪၸ၊ ဢၷ်ၷမႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨတ၊ မႁႃꩪမ်မၵထိၵပႁုၸၼႁိတꩪရ၊ ပႃႇၵွၵ်ႉၶလူင် လႄႈၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ 1.2. ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မႁႃၺႃႇꧣိၼ်ၻ ဝတ်ႉမႂ်ႇတႆး မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး။ 1.3. ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် သူဝ်ၽူၼ်းဝသျိရပူၼ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း။ 1.4. ၸဝ်ႈၶူး Dr. သႅင်ႁိူင်း ၼႃႇရိၼ်ႇၻႃၽိပႃလ (ꩪမ်မႃၸရိယ) M.A., Ph.D (Sri Lanka)၊ သၻ်ꩪမ်မၸေႃတိၵꩪၸ၊ မႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ၊ ၽူႈၵုမ်ႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵပ်းသၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၶူးသွၼ်ၵထိၵၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸိူလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ ၶူးပွင်သွၼ်ၵထိၵၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီႈ။ 1.5. ၸဝ်ႈၶူး Dr. သႅင်ႁိူင်း ပၺ်ၺႃၽေႃၷၽိပႃလ (ꩪမ်မႃၸရိယ M.A.(Sri Lanka), Ph.D (Mahidol) ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း၊ ၶူးပွင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ 1.6. ၸဝ်ႈၶူး Dr. ၵိတ်တိသႃရႃၽိပႃလ (ꩪမ်မႃၸရိယ) M.A., Ph.D (Mahamakut, Thailand) ၽူႈမၢႆလူင် ၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သရ်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး။  1.7. ၸဝ်ႈၶူး Dr. ၼေႃႇသႅင် ဢၷ်သေၼ B.A. (Philosophy), M.A. (English), Ph.D. (Linguistics) MCU, Thailand. 1.8. ၸဝ်ႈၶူးမႁႃႇၵေႃးလိၼ်ႇတ B.A. (MCU) M.A. (Human Resource Management - NIDA Institute. 1.9. ၸဝ်ႈၶူးတိုၼ်းႁၢၼ် တေၸဝံသ B.A. (English), M.A. (English), Ph.D. (Linguistics) (Candidate), MCU, Thailand.
2.ၽူႈပွင်ၵၢၼ် 2.1. ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် 1 ၸဝ်ႈ 2.2. ၵႅမ်ႈႁူဝ်ပဝ်ႈ 2 ၸဝ်ႈ 2.3. ၽူႈမၢႆလူင် 1 ၸဝ်ႈ 2.4. ၵႅမ်ႈၽူႈမၢႆ 2 ၸဝ်ႈ 2.5. ၽၢႆႇၵၢၼ်ငိုၼ်း 3 ၸဝ်ႈ 2.6. ၽၢႆႇၵပ်ႈသိုပ်ႇ 4 ၸဝ်ႈ 2.7. ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ 5 ၸဝ်ႈ 2.8. ၽၢႆႇၶၢဝ်ႇ 5 ၸဝ်ႈ 2.9. ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ 3 ၸဝ်ႈ 2.10. ၽၢႆႇထိင်းသိမ်းၶူဝ်းၶွင် 3 ၸဝ်ႈ
ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်
ၵူႈပီꧦ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပိၵ်ႉလိၵ်ႈဢမ်ႇၼၼ် ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၸတ်းႁဵၼ်းပၢင်သွၼ် တႃႇထႅမ်ပၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ လိၵ်ႈထႆး လႄႈ ဢုမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈယဝ်ႉၵႂႃႇသီႇပီ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈလႆႈႁူႉလိၵ်ႈထႆး လူလိၵ်ႈထႆး ဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈၽၢႆႇ IT ၵေႃႈၶႅၼ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ ၶဝ်ႈၸဝ်ႈလႆႈဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းမႃးၸိူဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ် လႄႈ ၸွႆႈလိူဝ်ၼႂ်းၸုမ်း၊ မၢင်ၸဝ်ႈလႆႈ ပိၼ်ႇလိၵ်ႈထႆး လိၵ်ႈဢိင်း ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၽၢႆႇ IT ၵေႃႈလႆႈၸွႆႈႁဵၼ်းပၢႆႉ ႁဵတ်း Poster ပၢင်တၢၼ်းၶႆး ႁဵတ်းဝီႇၼၢႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၶႅမ်ႉလႅပ်းလီတႄႉꧦ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယေႃးၵႃႇ ၶူဝ်ဝိတ်ႇ 19 ၼႆႉ ၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး လႆႈပိုၼ်ႇပၢင်သွၼ်ဢွၼ်ႇလၢႆး မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢွၼ်ႇယိင်းၸၢႆးယိင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းထႆး လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်းၼမ်တႄႉꧦ ဝႃႈꧦ ယဝ်ႉ။
ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ
လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် တႃႇယုၵ်ႉမုၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်း ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ပေႃးၸႁဵၼ်းလိၵ်ႈယဝ်ႉ၊ ၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ လႆႈပိုတ်ႇပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၸဝ်ႈၵူႈပႃး ၵူႈၵေႃႉ ပၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈမႃးသေ မႃးတၢၼ်ႈၶႆႈၸႅၵ်ႇၽေပၼ်တၢင်းႁူႉ လႄႈတူဝ်ထူပ်းတီႈတႆးၵေႃႉလွင်ႈဢၼ်လႆႈႁူႉလႆႈႁဵၼ်းမႃး ပၼ်တႆးၵေႃႉ ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ် ႁူမ်ႈလူၺ်ႈတၵႃႇပီႈၼွင်ႉတႆး ဢၼ်ပႂ်ႉထွမ်ႇတၢင်း ၽဵတ်ႉပုၵ်ႉ သင်ႇၶတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ တေၸတ်းႁဵတ်းၵူႈဝၼ်ႈၸၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်း 04:00 - 04:45 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းၶႃႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေလႆႈၽိတ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးမႃးတၢၼ်ႈၶႆႈယဝ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈလႆႈၽိတ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းမႃး တၢၼ်ႈၶႆႈပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ ၸႅၵ်ႇၽေပၼ်တၢင်းႁူႉ ၵေႃႈမီးယဝ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ၸွႆႈၼွင်ႉမႂ်ႇ
ၸွမ်းၼင်ႇယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်လႆႈတင်ႈၸုမ်းမီးဝႃႈ ၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးတွၼ်ႈတႃႇ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ် ၵွပ်ႈၼၼ်၊ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႂ်ႇၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇ လၢႆႈၸွႆႈထႅမ်မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼေ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈလွင်ႈၶဝ်ႈမႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်း ပၢႆးၵၢၼ်ႁဵၼ်းဢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၸူးလႃး မီးဝႆႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႅပ်းတတ်းၸႂ်လိူၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၸွႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ လွင်ႈႁဵတ်းဝီႇသႃႇ၊ ပေႃးမႃးထိုင်မိူင်းထႆးၵေႃႈ ၸွႆႈႁပ်ႉ ၸွႆႈၶပ်းၶိုင် လွင်ႈယွၼ်းဝီႇသႃႇ တႃႇယူႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸွႆႈႁႃပၼ်ၵျွင်းၼႂ်းမိူင်းထႆး တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈယူႇ လႆႈၽိုၵ်းႁဵၼ်းႁူႉလိၵ်ႈထႆးၵႂၢမ်းထႆးထႅမ်ထႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ လႆႈဝႃႈၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး မီးၽွၼ်းလီၼိူဝ် သင်ႇၶတႆးႁဝ်းၶႃႈ ဢၼ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆးတႄႉꧦ ၶႃႈယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼွင်ႉမႂ်ႇၶဝ်ႈၸဝ်ႈလႆႈမႃးထိုင်မိူင်းထႆး လႆႈဝီႇသႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႃႇယူႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႂ်း မိူင်းထႆးယဝ်ႉ၊ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး လႆႈႁူမ်ႈသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽၢႆႇၽူႈမၢႆ၊ ၽၢႆႇၵၢၼ်ငိုၼ်း၊ ၽၢႆႇၶၢဝ်ႇမီႇတီႇယႃႇ၊ ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ လႄႈၽၢႆႇသိပ်းၶူးၶွင် ၶဝ်ႈၸဝ်ႈၵေႃႈလႆႈၸွႆႈၵၼ် မိူၼ်ႈၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇတႆးမီးဝႆႉဝႃႈ ꧦႁူမ်ႈၵၼ်ၵိၼ်ၸင်ႇဝၢၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ႁၢမ်ၸင်ႇမဝ်ꧦ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ (စေတုတ္တရာမြို့နယ် ; Sidoktaya Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး
ၼႃးၽၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်း, (နားဖန်းမြို့နယ်), (Narphan Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်းယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈဢေႃႈ။ မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် ပီ ႑႙႙႕ ၼႆႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႃးၽၢၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်း မီး ႔႘,႔႖႖ ၵေႃႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဝႃႉ မီးၵႂႃႇ ႓႗,႐႒႔ ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႇယႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း  (သာယာကုန်းရွာ, Tharyarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194401 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3577 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7487 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢေးၸဵင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢေးၸဵင်ႉ  (အေးစိန့်ရွာ, Ayeseint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190823 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 567 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 617 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1184 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တႆး
[[MY တႆး]]
တႆး ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃး ၸုမ်းၼိုင်ႈ။ ၵမ်ႈၼမ် ယူႇသဝ်းတီႈ ၸိုင်ႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇ။ ၼွၵ်ႈသေၸိုင်ႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈတိူင်းမၢၼ်းတလေး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇလႄႈ မိူင်းထႆး ဢၼ်တိတ်းၸပ်းဝႆႉတင်း ၸိုင်ႈတႆးၼႆၵေႃႈ မီးတႆး ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်။ တီႈၼႂ်းမိူင်း ဢိၼ်တိယ ၸႄႈမိူင်းဢႃႇသမ်ႇ၊ ဢရုၼၶျၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မီးတႆး ယူႇသဝ်းဝႆႉ မွၵ်ႈႁူၵ်းလၢၼ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
တီႈပွင်ႇတႆး
တီႈပွင်ႇတႆးၼၼ်ႉ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် သပ်းလႅင်းၼႄမႃးဝႃႈ
တႆးၼႆႉ ပေႃးလႆႈယူႇသဝ်း ထၢင်ႇႁၢင်ႈ ပဵၼ်မုၵ်ႉပဵၼ်ၸုမ်းယူႇၸိုင် ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈသုၵ်ႉဢူၼ် ပႄႉပုၼ်ႈၽႂ်၊ တိုၼ်းမေႃဝႆႉ ပုၼ်ႈပိူၼ်ႈပုၼ်ႈႁဝ်းသေ ပၼ်မီးၶေႃႈထၢင်ႇႁၢင်ႊ ၽႂ်မၼ်းမႃး တႃႇသေႇ။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉဢဝ် ၵုင်ႇမုၼ်ငိုၼ်းၶမ်း ပဵၼ်ယႂ်ႇ။ မေႃမီး ၼမ်ႉၸႂ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်၊ ယူႇသဝ်းၸုၵ်းမၼ်ႈမႃး လႆႈယူႇ။ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵေႃႈ တႄႇဢဝ်ပေႃႈမႄႈ တေႃႇထဝ်ႈမွၼ်ႇ တိုၼ်းမီးဝႆႉ ၶေႃႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၽႂ်မၼ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး သုၼ်ႇႁိူၼ်းတေႃႇႁိူၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈတေႃႇဝၢၼ်ႈ၊ မိူင်းတေႃႇမိူင်းသုၼ်ႇၶိူဝ်းတေႃႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းမီး ၶေႃႈထၢင်ႇႁၢင်ႊၽႂ်မၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်မႃးယူႇ။ မီးသုၼ်ႇ ဢၼ်ၵိုၵ်းမၢႆမီႈဝႆႉ တႃႇသေႇ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း တူၼ်ႈမၢၵ်ႇမႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်ၽႂ် ႁူမ်ႈၵၼ် ဢဝ်ၵိၼ်လႆႈၵေႃႈယႃႇ တိုၼ်းမေႃဝႆႉ ပုၼ်ႈၵူၼ်းၽၢႆႇလင်ထႅင်ႈ။ ဢမ်ႇတေႃႉဢဝ်ၵႂႃႇ ႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇမူတ်း။ တႃႈၼမ်ႉဢၢပ်ႇၵေႃႈ မီးတႃႈမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ၶုၼ်၊ ၽူႈၸၢႆး၊ ၽူႈယိင်းၼႆ ႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ ၼၢင်းယိင်း ၽူႈၸၢႆး ဢွၼ်ၵၼ် လွၼ်ႈၶူဝ်း ဢၢပ်ႇၼမ်ႉမႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီး လွင်ႈၵၼ်ႉၸၼ်ၵၼ်မႃးသေပွၵ်ႈ။ တွၼ်ႈၽွင်းငမ်းမိူင်းၵေႃႈ ပိၵ်ႉဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် ၸင်ႇတေလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ၶိုၼ်း ၼႆၵေႃႈယႃႇ ၼႂ်းၵႃႈ လုၵ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်ၼၼ်ႉ (မီးလၢႆၵူၼ်းၵေႃႈလီ) ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ႁပ်ႉၶၢမ်ႇႁၼ်ထိုင်ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႈ ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်လႆႈ။ ပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇသေတႃႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸွမ်းမၢႆမီႈၶုၼ်လႄႈ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၽွမ်ႉႁပ်ႉယဝ်ႉ ၼႆၸိုင် တိုၼ်းလႆႈလူင်းပၼ်သေ မဝ်ႇၵႃး လႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇၵေႃႈ မီးမႃးတင်းၼမ်။ ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇတႆးၼႆႉ ဢဝ်ၸွမ်း ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ၵိုင်ႇလႅပ်ႈ တင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈသေ ၽွင်းငမ်းမႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈဝႃႈ လႆႈဢဝ်လုၵ်ႈၶုၼ် ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၵၢပ်ႈလႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် ၼပ်ႉထိုဝ်ၵိူဝ်းလီ ထွမ်ႇၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ် ပိူင်လိူၵ်ႈၶုၼ် ၼင်ႇၼၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတႆး မေႃၽွင်းငမ်း မီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႊၽႂ်မၼ်း မေႃပၼ်ပုၼ်ႈ သုၼ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်း မႃးၸဵမ်ၵွၼ်ႇလႄႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး တိုၼ်းမီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼမ်လၢႆမႃးတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ မိူဝ်ႈယင်းပႆႇမီး ၽူႈသႄႇယႃႉၵဝ်း ႁႂ်ႈႁဝ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈ ႁၼ်ပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ ယၢမ်ႈမီးမႃး ၶေႃႈထၢင်ႇထိူမ် ႁၼ်ပိူင်ႈၵၼ်သေ မေႃဢွၼ်ၵၼ် ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း သိူဝ်းသႃႇမႃးလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးၽေးၶဵၼ်သင် သေၸိူဝ်ႉသေပိူင်၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်တိုၼ်းယူႇၵိုၵ်း မိူင်းတႆးမႃး ၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမိူင်းတႆးယူႇယဝ်ႉ။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇ  (လက်ပန်ရွာ, Letpan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190474 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3979 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4345 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8324 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵျွၵ်ႉၽူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽူး  (ကျောက်ဖူးရွာ၊ Kyaukhpu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192545 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉၽူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1705 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1983 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3688 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
1483
1483
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽႃၸၢၼ်လွႆႁူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းလွႆႁူဝ် (, Phaa Zaan Laui Ho, ဖါစန်းလွိုင်ဟို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1483
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ  (ကန်သာရွာ၊ Kanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192809 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 815 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 894 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1081
1081
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1081
1482
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1482
425
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:425
871
‘’’871’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၼွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵူင်း  (ထနောင်းကုန်းရွာ, Htanaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191571 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2335 ၊ ယိင်း 2825 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
871
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၼွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
871
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:871
ဝႃးယူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးယူင်ႇ  (ဝါးရုံရွာ, Waryon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 1939997 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1158 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1415 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2573 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မၼေႃးမယ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈမၼေႃႈမယ  (မနောမယရွာ, Manawmaya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၼေႃးမယ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189681 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၼေႃးမယၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1779 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3652 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢလႄႇၶျွင်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၶျွင်ႇ (ၸၢၼ်း)  (အလယ်ချောင် (တောင်)ရွာ, Ahlelchaung(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194122 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1214 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1378 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2592 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ယေႇသူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇသူင်း  (ရေဆုံးရွာ, Yaesone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇသူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194511 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇသူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1076 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1345 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2421 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
တမႃႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတမႃႇပိၼ်ႇ  (တမာပင်ရွာ, Tamarpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190821 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 567 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 617 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1184 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵျုၼ်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းဢူး (ကျွန်းဦးရွာ, Kyunu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190220 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1482 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1760 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3242 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵူၺ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်ႉၵျီး  (ဂွေ့ကြီးရွာ, Gwaytgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႃႇၼၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191208 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႃႇၼၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2008 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2401 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4409 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
424
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:424
1080
1080
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1080
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ  (လက်ပံပင်ရွာ၊ Letpanpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇပိၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192178 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1216 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1547 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2763 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢိၼ်ႇပိၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၶၢၼ်မူၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶၢၼ်မူၼ်ႇ (, Hwai Khan Mon, ဟွေခံမွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႄႈဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵူၺ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သျၢၼ်းတႄး
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းၵူင်း  (ဂွေးကုန်းရွာ, Gwaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194008 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယေႇၼီႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (ၸၢၼ်း)  (ရေနီ (တောင်)ရွာ၊ Yaeni(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193055 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1481
1481
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1481
870
‘’’870’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:870
ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ
မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး မွၵ်ႈႁဵင်ပီၼၼ်ႉ “ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း” ၽွင်းငမ်း “မိူင်းမၢဝ်းလူင်” ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈယိင်းထမူင် ၸႄႈလၢၼ်ႉ “ၼၢင်းယေႈၶွင်ႇ” ပဵၼ်ၼၢင်းတိုဝ်းၸုမ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1029 ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၶိူင်ႈသိုၵ်း ၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃ တင်းလၢႆ မၢပ်ႈႁိူဝ်ႈ၊ တူင်ႉၶွၼ်းၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလၢၵ်ႇလၢႆးလူင်လၢင်ၼၼ်ႉ “ၼၢင်းယေႈၶွင်ႇ” ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၽႃၽႄ ယိင်းလႄႈၸၢႆး မႃးယဝ်ႉ။ ယိင်းပဵၼ်ပီႈ။ ၵိူတ်ႇဝၼ်းလၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉလႄႈ တင်ႈၸိုဝ်ႈ “ၸဝ်ႈမိူင်းလၢၵ်ႇ” ၼႆသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ပဵၼ် “ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ၊ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃႉ” ၼႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸၢႆးပဵၼ် ၼွင်ႉ။ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈ “ၶုၼ်ၵေႃႇလၢင်း” သေ ပဵၼ် ၼေႃႇသႅင်တိုၼ်းၶမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ  “ၸဝ်ႈၼေႃႇမိူင်း” ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1057 ၼၼ်ႉ “ဢၼေႃႇရထႃႇ” ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း “မိူင်းပူးၵမ်ႇ” ဢၢၼ်းမိူဝ်းဝႆႈ ငႃးသႅင်ၶမ်းၽြႃး တီႈဝဵင်း“တႃႇလီ”(Tail) ဢၼ်ပဵၼ် ငဝ်ႈငုၼ်း မိူင်း“လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ” (ၵၼ်ႇထႃႇရရိတ်ႉ)လႄႈ ဢွၼ်လုမ်း လၢင်းသေ မိူဝ်းထိုင် မိူင်းမၢဝ်းလူင် ယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈဝႃႈ “ပၵၢၼ်ႇပျီႇ”(ပုဂံပြည်)ၼႆသေ မီးဝႆႉ ၼႃႈၽၢၵ်ႇတႂ်ႈ မိူင်းမၢဝ်းယဝ်ႉ။ တႃႇလီ သမ်ႉမီး ၽၢၵ်ႇၼိူဝ်မိူင်းမၢဝ်းလႄႈ မိူင်းမၢဝ်းမီးဝႆႉ ၵႄႈၵၢင် သွင်မိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်တီႈပူးၵမ်ႇ
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈမွၼ်းလႃထိုင် ၵႂႃႇပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇ ၵိူင်း“ဢရီးၵျီး” ဝႆႉ ယဝ်ႉ။ “ဢရီးၵျီး”ၼႆၼၼ်ႉ ၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း သီသွမ်ႇမိုတ်း။ ဝႆႉၶူၼ်ႁူဝ်ယၢဝ်း သီႇၼိဝ်ႉ။ ဢွမ်ႇၾႆး။ ၵျွၵ်းၶၢမ်ႈတုမ်။  ႁႂ်ႈမီးမၢင်ႇၵလႃႇလီ ႁႂ်မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် ႁႂ်ႈမီးလုၵ်ႈလၢၼ်လၵ်းလႅမ်လႄႈ တိုဝ်းၵမ်ထုင်း “သူင်ႇမွၵ်ႇသူၺ်ႇၽီႇ”။ ၽႂ်ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းထုင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထူပ်းတၢမ်ႇၶုၼ် ၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃၼႆယဝ်ႉ။ ထုင်း “သူင်ႇမွၵ်ႇသူၺ်ႇၽီႇ” ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၵူပ်ႉၵူႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼႆၸိုင် တင်ႈဢဝ် ၶမ်ႈၵူပ်ႉၵူႈ ထိုင်ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်း တေလႆႈဢဝ် ၼၢင်းယိင်းၵူပ်ႉၵူႈမႂ်ႇၼၼ်ႉ သူင်ႇပၼ်ဢရီးၵျီး ယူႇၵိၼ်ၼွၼ်း ၸွမ်း ယဝ်ႉၸင်ႇ ၸဝ်ႈၽူဝ် တေလႆႈၵႂႃႇႁပ်ႉမႃးၶိုၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ လိုပ်ႈႁေႃႈ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ။ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထလႄႈ ၽႅဝ်မိူဝ်းပူးၵမ်ႇယဝ်ႉ ႁူမ်ႈဢၼေႃႇရထႃႇလူႇ တၢၼ်း။ ပၢင်းသင်ႇၶုႇ ၶဝ်ႈႁေႃးတြုးၼႂ်းႁၢင်ႈႁေု။ ပီ 1059 ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ် တႄႇၵွင်းမူး “သူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ” ဢၼ်တႆးႁွင်ႉဝႃႈ “ၵွင်းမူးသၢႆးၶမ်း” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼေႃႇရထႃႇ ႁၵ်ႉပႅင်း ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃတႄႉတႄႉ။ ၵိူဝ်းယမ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ဢၼေႃႇရထႃႇၸွမ်းၸႂ်ၼႆသေ ၵူၼ်းတင်းႁေႃ ဢမ်ႇၽွမ်ႉႁပ်ႉႁၼ်လီ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ။ တႄႇၵွင်းမူး ယင်းပႆႇတၼ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်း တင်းႁေႃ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႄး ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ “ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း... မီးမဵဝ်းဢမ်ႇလီ... ဢွၵ်ႇ လႄႇႁႃၵိၼ် ၵူႈၶိုၼ်း... မီးၽိူဝ်ႉမီးၾီ ဢမ်ႇလီ လႄႈ... မူင်ႈ... မႅင်း... တေႃႇ... တႅၼ်... ဢီႇ ၵုၵ်ႈ... ၸၵ်းၸႃႈ... ဢမ်ႇၵိုတ်း... ၵိၼ်ၵူႈမဵဝ်း... ၵိၼ်မဵဝ်းလီၵူဝ်လီ ၽၢၼ်ႈလွၼ်ႉလွၼ်ႉ... ႁဵတ်း ၵႅင်ႈ ၼပ်ႉထိုဝ်ၽြုး တြုးသေ... ဢၢၼ်းမႃးယႃႉ မူၺ်ႉ တင်းႁေႃယဝ်ႉ...” သေႃႇသူၼ်း ဢၼေႃႇ ရထႃႇ ၸင်းမၼ်းၼၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇ တႄႉ ဢၼေႃႇရထႃႇဢမ်ႇယုမ်ႇ။ ဢမ်ႇႁိုင် ဢမ်ႇၼၢၼ်း လႆႈၶၢဝ်ႇဝႃႈ “ၶၢဝ်းၶမ်ႈ မိုတ်း... တူဝ်လႅင်းမၢပ်ႈ... ဢွၵ်ႇတီႈႁေႃၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ သေ... လႄႇႁႃၵိၼ်ယူႇ ၵူႈၶိုၼ်း” ၼႆထႅင်ႈ။ ၶိုၼ်းၼိုင်ႈ ဢၼေႃႇရထႃႇ လႆႈႁၼ်သၢႆ လႅင်း ဢွၵ်ႇမႃး တီႈၸွမ်ႇႁေႃၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ သေ ႁိူဝ်ႈပိူင်းတူဝ်ႈၵႂႃႇ တင်းႁေႃလႄႈ မၼ်း ၸဝ်ႈယုမ်ႇ ယမ်ဝႃႈ ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယၢမ်ႈလၢတ်ႈ မႃး တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ ၼႆသေ လမ်းလူၺ်း ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ ဢွၵ်ႇႁၢင်ႈႁေႃ မိူဝ်ႈပီ 1063 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူး “သူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ”
ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃၵေႃႈ ၸူဝ်းဢွၼ်ၸိူင်ႉၼၢင်းမၼ်း “ၼၢင်းၶမ်းသႃႇ”သေ လူင်းႁၢင်ႈႁေႃၵႂႃႇ ယူႇ ယဝ်ႉ။ လုမ်းလၢင်းမၼ်းၼၢင်း ဢၼ်ယူႇမိူင်းမၢဝ်း၊ ၽၢႆႁိၼ် ၼႂ်းမိူင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လၵ်ႉပွႆႇၵူၼ်း မိူဝ်း တၢင်ႇထိုင် ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃလႄႈ ၼၢင်းၶမ်းသႃႇၵေႃႈ ၽႅဝ်ဝၢၼ်ႈလႂ် လိုဝ်ႈသဝ်း ယွၼ်းၵိၼ်ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းမိူဝ်းၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်ယူႇ လွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉႁေႃပူးၵမ်ႇ လတ်းပူၼ်ႉ သိပ်းဝၢၼ်ႈ ယဝ်ႉသေ ထိုင်ၼမ်ႉႁွင်ႈ တီႈၼိုင်ႈလႄႈ ၵိုတ်းလိုဝ်ႈၼွၼ်း။ တိုၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ လူင်းသုၵ်ႈၼႃႈ တီႈၼမ်ႉႁွင်ႈလႄႈ ႁၼ်သၢႆလႅင်း မၢပ်ႇႁိူဝ်ႈ ဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်းၼမ်ႉလႄႈ ၵူမ်ႈတူၺ်း။ လႆႈႁၼ် ပီႇႁူမၼ်းၼၢင်း ၶွၼ်ၼိုင်ႈ တူၵ်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၼမ်ႉသေ သၢႆလႅင်းႁိူဝ်ႈမၢပ်ႈဢွၵ်ႇမႃး တီႈပီႇႁူႇၼၼ်ႉယူႇလႄႈ ၸင်ႇႁူႉဝႃႈ ထၢတ်ႈတေႃႇၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မီးဝႆႉ ၼႂ်းၵူင်ပီႇႁူမၼ်းၼၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼၼ်ႈ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ ၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးၸဵတ်းသွၵ်ႇသူႇၼိုင်ႈ။ ဢဝ်ပီႇႁူမၼ်းၼၢင်း ၶွၼ်ၼိုင်ႈ ႁဵတ်းၸႂ်ၵွင်းမူးဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁိုင် 45 ဝၼ်း ၵွင်းမူး ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း မိူဝ်းထႅင်ႈ။ ၼမ်ႉႁွင်ႈပီႇႁူမၼ်းၼၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ “ၼတွင်းၵျူႉၶျွင်း”။ ၵွင်းမူးမၼ်းၼၢင်း တႄႇဝႆႉၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈသႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ “သူၺ်ႇၸုႇယၢၼ်ႇ” ၼႆသေ မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မၢၼ်းတလေး တီႈၵႆယၢၼ် 13 လၵ်းၼၼ်ႉ ယူႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ။
ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃၼွၼ်းၽႄး။
တႄႇၵွင်းမူး “သူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ”ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းလတ်းဝၢၼ်ႈ ပၢင်ႇသႃႇ၊ ၵွင်းလိၼ်း၊ ၼႃးၵူး၊ ၼႃးလိၼ်း၊ ၼႃးၶႆႉ၊ ၼႃးသေႃႉ၊ သေးတူးသေ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်း။ တႄႇၵွင်းမူး သုင်ၸဵတ်း သွၵ်ႇဝႆႉၵူႈဝၢၼ်ႈ။ ထိုင်ဝၢၼ်ႈ “မေႃႇၵိူဝ်” ႁိမ်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တႄႇၵွင်းမူးသုင်ၸဵတ်းသွၵ်ႇသေ ဢဝ်ပီႇႁူႇမၼ်း ၼၢင်း ဢၼ်ၵိုတ်းယူႇ ၶွၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၸႂ်လူႇတၢၼ်းၸွမ်းထႅင်ႈ။ ပဵၼ် “ၵွင်းမူးမေႃႇၵိူဝ်” ဢၼ် မၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ “ပေႃႇၵျူဝ်ႇၽယႃး” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးမေႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈတႄႇမၼ်း သုင်ၸဵတ်းသွၵ်ႇ ၵူၺ်း။ ၸဝ်ႈတႃႇၼ ဝၢႆးလိုၼ်း ၶိုၼ်းၵေႃႇဢူမ်သွၼ်ႉသႂ်ႇထႅင်ႈလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ် တေလႆႈႁၼ် သုင်ယႂ်ႇ လိူဝ်ဝႆႉယူႇ။ တင်ႈဢဝ်လူင်းႁေႃပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈလတ်းႁူၺ်ႈလတ်းလွႆ ပႆတၢင်း။ တႄႇၵွင်းမူးယဝ်ႉ ၵဝ်ႈသူႇ။ ႁိူဝ်ႉမွႆႈ ဢူၼ်တူဝ်ဢူၼ်ႈၸႂ်ၼႅၼ်ႇလႄႈ ဝၢႆးတႄႇၵွင်းမူးမေႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃ ၸပ်းၶႆႈ ၸပ်းၼၢဝ်။ ယူတ်းယႃဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉသေ ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇ တီႈမေႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1065 ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ႁူႉၶၢဝ်ႇလုၵ်ႈယိင်း လႆႈၶၢမ်ႇလိုပ်ႈလူင်းႁၢင်ႈႁေႃ ၼႆယဝ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉၵႂႃႇလဝ်ႈ ၸဝ်ႈလူင်သႅၼ်ၸႄႈၵမ်းလဵဝ်။ ၸဝ်ႈလူင်သႅၼ်ၸႄႈ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း “ၶုၼ်ၵေႃႇလၢင်း” ဢွၼ်ၶုၼ်ၶမ်း ဢွတ်ႇ၊ ၶုၼ်ၶမ်းယွတ်ႈ၊ ၶုၼ်ၶမ်းၶွတ်ႇ၊ ၶုၼ်မိူင်းလီၶဝ် ၵွၼ်းဢဝ်ထမူင်၊ ႁဵင်၊ ပၢၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ၶွၼ်ႈ 413 မိူင်းမၢဝ်းလူင် ၸိုင်ႈတႆႈ 99 ဝဵင်း ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တပ်ႉၸၢင်ႉ၊ တပ်ႉမႃႉလူင်းၸူး ပူးၵမ်ႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မိူင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ၼုႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း မီးမွၵ်ႈ 200 လၵ်း။ ၼႃႈတူၵ်းၼႃႈဢွၵ်ႇ မီးမွၵ်ႈ 80 လၵ်း ၵူၺ်း။ ဢမ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႃႈႁိုဝ်။ တေႃႇထိုင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ပၢၼ်လိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈ တင်းၵႂၢင်ႈၼင် လိၼ်မိူင်း ဢၼ်မၢၼ်ႈၽွင်းငမ်းလႆႈၼၼ်ႉ မီးမွၵ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းၵႅပ်ႈလႄႈ ႁႅင်းသိုၵ်းပူးၵမ်ႇ ဢေႇလိူဝ်ႁႅင်း မိူင်းတႆးတႄႉတႄႉ။ တႃႇတေႁၢင်ႈသိုၵ်းတိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ လႅပ်ႈဢမ်ႇပႄႉလႆႈလႄႈ ဢၼေႃႇရထႃႇ ပၢင်း “ၸဝ်ႈဢရ ႁမ်ႇ” ဢွၵ်ႇတွင်းပၢၼ်ႇ သိုၵ်းမိူင်းတႆး။ ၶုၼ်ၵေႃႇလၢင်းဢမ်ႇၽွမ်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈတွပ်ႇတႅၼ်း ဢမ်ႇၸူး။ တၢဝ်ႉသိုင်ႇၽွင်းမိူင်း ဢႃးၼႃႇ ရႁၢၼ်း “ၸဝ်ႈဢရႁမ်ႇ” ၼႅၼ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢ တ်ႈလွင်ႈလီ ပၼ်တိၵ်း တိၵ်းလႄႈ ၶုၼ်ၵေႃႇလၢင်း ၸင်ႇၽွမ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွမ်ႉၵိုတ်းသိုၵ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ် တႄႇၵွင်းမူးငမ်းယဵၼ် “ၽြုးယေႇဝုၼ်ႇတွင်ႇ” ႁိမ်းပၢင်ဢူလူင် (မေမြို့)ၼၼ်ႉသေ မီးယူႇ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ တူၵ်းလူင်းၵိုတ်းသိုၵ်းယဝ်ႉ ၶုၼ်ၵေႃႇလၢင်း ႁူၼ်လင်မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်။ ထိုင်မေႃႇၵိူဝ် လႆႈႁူပ်ႉ ပၢင်ၸႃႉ ပီႈၼၢင်း ပႂ်ႉဝႆႉယူႇလႄႈ ထိုင်ၸႂ်တႄႉတႄႉ။ ႁိူဝ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ၽိတ်းၸႂ်ၼႅၼ်ႇ ဢႃးလႃးလႄႈ ၶုၼ်ၵေႃႇလၢင်း ၵိၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ၼွၼ်းဢမ်ႇလပ်း။ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ၽႃၽႄၵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၼွၼ်းၽႄးၸွမ်း ပီႈၼၢင်းမၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇ တီႈဝၢၼ်ႈမေႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးလႄႈၶုမ်ၶႃသွင်ပီႈၼွင်ႉၼၼ်ႉ ၶုၼ်ပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းသီႇပေႃႉၵူႈပၢၼ်ပၢၼ် သိုပ်ႇလုမ်းလႃး ၵုမ်းထိင်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်လႄႈ မီးဝႆႉယူႇ တီႈမေႃႇၵိူဝ် ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။ ၵွင်းမူးမေႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူး တႄႇဝႆႉ တီႈဢူႈမၼ်းၼၢင်းမႃးႁပ်ႉလႄႈ ပဵၼ် “ပေႃႇၵျူဝ်ႇၽယႃး” ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ “ၽြႃးတီႈပေႃႈမႃးႁပ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် ပေႃႈမၼ်းၼၢင်း မႃးႁပ်ႉလႄႈ “ပေႃႇၵျူဝ်ႇ” ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ “ပေႃႈႁပ်ႉ” ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈလႆႈ။ ဝၢၼ်ႈမေႃႇၵိူဝ် ၼႆၼၼ်ႉသမ်ႉ မီးဝႆႉတႄႉယူႇ။ ဢမ်ႇႁူႉပိုၼ်း လႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈႁွင်ႉၸွမ်းမၢၼ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ပိုၼ်းႁဝ်း တေၸၢင်ႈႁၢႆ လၢႆ ယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼေႃႇရထႃႇၼွၼ်းၽႄး
ဝၢႆးသေ သိုၵ်းမိူင်းမၢဝ်းမိူဝ်းယဝ်ႉ ဢၼေႃႇရထႃႇ ၵူဝ်တႆး လူင်းတွပ်ႇတႅၼ်းၶိုၼ်းလႄႈ ၶႂၢၵ်ႈႁႅင်း သိုၵ်း ပႂ်ႉၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၶွပ်ႇမိူင်းပူးၵမ်ႇသေ မီးမႃး ယၢမ်းမူၵ်း(43)တပ်ႉၶွၼ်ႈ(ၵိၼ်းထုး)ယဝ်ႉ။ (43) ယၢမ်းမူၵ်းၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝႆႉ ဝၢၼ်ႈ(33)ဝၢၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 1077 ၼၼ်ႉ ဢၼေႃႇရထႃႇ ဢွၵ်ႇၸွပ်ႇသွၵ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းပူးၵမ်ႇ။ မိူဝ်ႈလိုဝ်ႈသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇ တီႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပုင်ႇၼႃး၊ ႁူးရႃး သွၼ်ႇၵႃႇလႃး ဝႃႈ “ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁဝ်း... ဢမ်ႇတၼ်းထိုင် ဝဵင်းသေ... တေၸၢင်ႈၼွၼ်းၽႄး...” ၼႆလႄႈ ဢၼေႃႇရထႃႇ ၸႂ်လမ်။ ၸႂ်ႉဢဝ်တုမ်ၶတ်းၶၢတ်ႈ ၵိုၵ်း တိၼ် ပုင်ႇၼႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ပႅတ်ႈၶဝ်ဝႆႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇသေ မၼ်းၸဝ်ႈ မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ တၼ်းထိုင် ၽၵ်းတူဝဵင်းၵူၺ်း လႆႈၶၢဝ်ႇ ၵႂၢႆးႁႄႁၢႆႉလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ လမ်းတေႃးယႃႉၵဝ်း မိူင်း ယူႇၼႆလႄႈ ငႅၵ်းပိၼ်ႇႁူဝ်ၸၢင်ႉမၼ်း ဢွၵ်ႇလမ်းႁႃၵႂၢႆး ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵႂႃႇႁူပ်ႉ ၵႂၢႆးႁၢႆႉလူင်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉ၊ လုမ်းလၢင်းမၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇပၢႆႈပႅတ်ႈမူတ်း။ ၵႂၢႆးႁၢႆႉပတ်ႉထွင်းပႅတ်ႈလႄႈ ဢၼေႃႇရထႃႇ ဝူင်ၽၢတ်ႇၸၢင်ႉသေ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ။ ဢမ်ႇထူပ်းႁၼ်ၶိုၼ်း တူဝ်တၢႆမၼ်း သေပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးသၢႆးၶမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ။ ၶုၼ်ဢၼ်မၢၼ်ႈဝႃႈ ၽုင်းမုၼ်ယႂ်ႇၼႅၼ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉ ၵႂၢႆးထွင်းပတ်ႉႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼေႃႇရထႃႇ ၶိုၼ်ႈမႃးပၢင်း ၶဵဝ်ႈငႃးသႅင်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ
ၼႂ်းပီႊ 1058 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢၼေႃႇရထႃႇမိူင်းပူးၵမ်ႇ ၶိုၼ်ႈမႃးတၢင်းမိူင်းတႆးသေ လတ်းၵႂႃႇၸူးမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ၊ တွတ်ႈတႃႇတေၵႂႃႇပၢင်းဢဝ် "ၶဵဝ်ႈငႃးသႅင်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ" တီႈၸဝ်ႈႁေႃသႅင်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ (ဢူႈတေႇၾႃႉ)။
ဢိင်ၼိူဝ် ၸဝ်ႈဢၼေႃႇရထႃႇ မႃးၼွပ်ႇတွတ်ႈပၼ် ႁႆငိုၼ်းႁႆၶမ်းသေ ၸဝ်ႈႁေႃသႅင် ဢူတႆႇၾႃႉ ပဵၼ်ဢၼ်မႅၼ်ႈၸႂ်ႁူမ်ၸူမ်းၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈယုၵ်ႉယေႃးဢဝ်ငႃးသႅင်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ယိုၼ်ႈဝၢင်းပၼ် ၸဝ်ႈဢၼေႃႇရထႃႇ ႁပ်ႉမိူဝ်းၵိူဝ်းလီၼပ်ႉဝႆႈၵႃႈတီႈ မိူင်းပူးၵမ်ႇ။
ႁူပ်ႉၺႃးတင်း ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃႈ
ဝၢႆးၼၼ်ႉၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းဢၼေႃႇရထႃႇၵေႃႈပွၵ်ႈဝၢႆႇၶိုၼ်းမိူဝ်းမိူင်းပူးၵမ်ႇ။ သမ်ႉမႃးၵိုတ်းယင်ႉၶၢဝ်းတၢင်းတီႈတွၼ်ႈလိၼ် ထုင်ႉမၢဝ်းထႅင်ႈလႄႈ လႆႈႁႅၼ်းဢဝ်ၶွင်ၾၢၵ်ႇၶူဝ်းတွၼ်ႈ မွၵ်ႇယႃႈငိုၼ်းမွၵ်ႇယႃႈၶမ်းႁမ်းပူႁမ်းၽႄးၶဝ်ႈထိုင်ၸူးတမ်ႈတီႈၸဝ်ႈႁူမ်ႇမိူင်းသေ ထၢမ်ယွၼ်းဢဝ် ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ။ ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈႁူမ်ႇမိူင်းၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတူၺ်းႁၼ်ၽွၼ်းပၢင်ႈသွင်ပႃႈသွင်ၾၢႆႇ ၶၢဝ်းပွတ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းသေ ၸင်ႇၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်းဢဝ် ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃႈႁူမ်ႈမိင်ႈၵူပ်ႉၵူႈပၼ်တင်းၸဝ်ႈဢၼေႃႇရထႃႇ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ပၢၼ်းၵူင်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းၵူင်းပိၼ်ႇ  (ပန်းကုန်းပင်ရွာ၊ Pankonepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၵူင်းပိၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192431 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၵူင်းပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 192 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 221 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 413 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢိၼ်ႇတၢႆးတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇတၢႆးတႃႇ  (အင်တိုင်းသာရွာ, Intaingthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194400 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3577 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7487 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1079
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1079
ၸဝ်ႈရၢႁၢၼ်းတႃႇၶဝ် ယေႃးၶိင်းတေႇသၸႃႇရီႇ တႃႇပိုၼ်ၽႄႈတြႃးထမ်းၸဝ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႓႔၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၸီးပိၼ်ႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၸီးပိၼ်ႇဝုၼ်း  (ဇီးပင်ဝန်းရွာ, Zeepinwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190515 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1455 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1614 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3069 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၼေႇပူႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၼေႇပူႇၵူင်း  (နေပူကုန်းရွာ၊ Naypukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192808 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 815 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 894 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
423
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:423
ၵိူတ်ႇတူဢွၼ်၊ ဝၢၼ်ႈႇ
ဝၢၼ်ႈၵိူၼ်ႇတူဢွၼ်ႇ (, Ka Du Lay, ဂဒူးလေး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1480
1480
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1480
1078
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1078
ၼႃႇရႃႇၵီႇရိ
တေႇဝတၢတ်ႈ (တေဝဝတ်ႉတ)ၼႆႉ ၽႄႈတိူၼ်းလွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ်သမထ (တြႃးၸၢၼ်ႇ)ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈတၼ်းၶူဝ်းဢၼ်လီဢၢမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မႃႇၼမၼ်းၵေႃႈ ယိုင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်မႃးတိၵ်းတိၵ်းသေ မီးၵၢင်ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈၼၢမ်းၼႃႈမူႇၸုမ်းသင်ႇၶႃႇၼၼ်ႉ ႁၢဝ်ႉႁႅင်းၼႃႇ။ ပေႃႈဝႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃးၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၼႆ မၼ်းၸင်ႇတႅပ်းတတ်းၸတ်းၵၢၼ်တႃႇၶႃႈႁႅမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸတ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းတေႃႇသွင်ပွၵ်ႈသွင်ၵမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ဢၼ်ထိုင်တီႈလႄႈ ၸင်ႇၸတ်းၵၢၼ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈယၢမ်းၼၼ်ႉ မီးၸၢင်ႉႁႅင်းလူင် ၼႃႇရႃႇၵီႇရိ ဢၼ်မူင်တူၵ်းဢွၵ်ႇသေ ၸႂ်ႁၢႆႉလိူင်းယူႇၼၼ်ႉတူဝ်ၼိုင်ႈ။ မီးၽေးတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈမတ်ႉမၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ လွမ်လွမ်ၵႂႃႇႁူၺ်းၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပွႆႇပၼ်ၼိူဝ်သၢႆတၢင်း ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေမႃးတုင်းသွမ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းႁႂ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဵပ်ႇသႂ်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းထိင်းၸၢင်ႉၶဝ်ၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ တေႇဝတၢတ်ႈၸီႉသင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇၸၢင်ႉလူင်ၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်း ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတေမႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၼႃႇရႃႇၵီႇရိၵေႃႈ လေႃႈပုင်ႈလူင်မႃးၸူးၽၢႆႇၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းၶဝ်လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈငိူင်ႉဝႄႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ သိုပ်ႇယေႃးၶိင်းၵႂႃႇႁဵတ်းၼၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ ပူၵ်းငူင်းမၼ်း၊ ဢဝ်ဝႂ်ႁူမၼ်း ၽတ်ႉၽၢပ်ႈၽၢပ်ႈသေ ႁွင်ႉသႅၼ်ႇသဵင်လင်ယဝ်ႉ ၶဝ်ႈမႃးၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉၼၼ်ႉ ၸႂ်လမ်ဝႆႉလႄႈ ၸႂ်တူင်ႉတဵၼ်ႈတွတ်ႇဝႅၼ်သေ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶယူႇႁင်းမၼ်း။ ၵရုၼႃႇမႅတ်ႉတႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇသူင်ႇၼၢႆပိုၼ်ႈၽႄႈၸူးၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈႁွၼ်ၼမ်ႉမႅၼတ်ႉတႃႇၽၢင်ႇၽၢပ်ႈထိုင်ၸၢင်ႉၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႉလူင်ၸင်ႇဢဝ်တေႃးသမၼ်းယေႃႈယွမ်းလူင်းသေ တဵတ်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မႃးမူးၸႃးၸမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ဢဝ်ငူင်းမၼ်းဝၢင်းသိူဝ်ႇယဝ်ႉ ၶုပ်ႉၶဝ်ႇၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇႁဵတ်းၼၼ်။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်းလုပ်ႈပၼ်ၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်း၊ ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ ဢဝ်ငူင်းမၼ်းတၢဝ်းဢဝ် လိၼ်ႁိမ်းတိၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸုၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ၽူႇပိုၼ်သႂ်ႇၼိူဝ်ၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်းမၼ်းၶိုၼ်း။ ယၵ်ႉလူတူၺ်းၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ သုတ်ႉထွႆလင်ၵႂႃႇ တေႃႇပေႃးဢမ်ႇမုင်ႈႁၼ်ၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼမ်ႉၵတ်ႉမႅတ်ႉတႃႇသေ ဢွင်ႇပႄႉတေႃးသၼႆႉ ၸင်ႇၸႅတ်ႈၸၢင်ႇပဵၼ်ဢၼ်လီထီႉသုတ်းယဝ်ႉ။ "မိတ်တမ်ၿုသေၵ ဝꩡိၼႃ ꩡိတွႃ မုၼိတ်ၻေႃ" (ꩡယ မင်ၵလ ဢꩦ်ꩧၷႃထႃ) ဢဝ်ၵရုၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်တႅၵ်ႈလႆႈၼၼ်ႉသေ ဢွင်ႇပႄႉၸၢင်ႉလူင်ၼႃႇရႃႇၵီရိယဝ်ႉ။ "သၿ်ၿေၻသၿလူပေတႃ ဝေသႃရꩡ်ၸေႁု ပႃၷတေႃ" (ꩪမ်မဝၼ်ၻႃၼႃ ဢႃတႃၼႃတိယသုတ်တ) ၵရုၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသင်တႅၵ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽူၼ်မႅတ်ႉတႃႇတူၵ်းႁူတ်းပၼ်ၼိူဝ်ၸၢင်ႉလူင်ၼႃႇရႃႇၵီႇရိယူယဝ်ႉ။
869
‘’’869’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:869
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ငႃႇၼၢၼ်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (ညောင်ပင်သာရွာ, Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႃႇၼၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191207 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႃႇၼၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2008 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2401 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4409 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢလႄႇၶျွင်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
တလၢႆးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတလၢႆးၵူင်း  (တလိုင်းကုန်းရွာ, Talaingkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလၢႆးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190893 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလၢႆးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 373 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 413 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 786 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တၢၼ်ႇၸပ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇၸပ်ႉတေႃး  (သံဇပ်တောရွာ၊ Thanzattaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းၶျွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218311 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းၶျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 390 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 457 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 847 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵၢၼ်းပႃးတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်းပႃးတႄး  (ကမ်းပါးတဲရွာ, Kanbarte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193716 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1996 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵျွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယေႇတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၵူင်း  (ကျောင်းကုန်းရွာ, Kyaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194641 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 960 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1108 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵႂၢမ်းတႆး
ၵႂၢမ်းတႆး ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းထႆးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးShan peopleသေ ၵႂၢမ်းတႆးၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး Shan State, ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ Burma. လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းမိူင်းၶၢင်Kachin Stateၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းတႆးယူႇ။ တီႈၼႂ်း မိူင်းထႆးပွတ်းႁွင်ႇnorthern Thailand, လႄႈ တီႈမိူင်းဢႃႇသမ်ႇAssamၵေႃႈ လၢတ်ႈၵၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇ။ ၵႂၢမ်းတႆးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ တႆးၵတၢႆး Tai–Kadai language family, သေ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ် တင်းၵႂၢမ်းထႆး Thai.ယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းတႆးၼႆႉ မီးတူၼ်းသဵင် 5 တူၼ်း ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် တင်းသဵင်ငဝ်ႈထႆး ဢၼ်ပဵၼ် သဵင် 6 (သဵင်ယၵ်းၶိုၼ်ႈ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵႂၢမ်းတႆး လိၵ်ႈတႆး ၵေႃႈ မီးတူၼ်းသဵင် 6 တူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း (သဵင်ယၵ်းၶိုၼ်ႈ) ၼႆႉမီးၵမ်ႉဢေႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တႆး(သျၢၼ်း)ၼႆႉ "တႆးယႂ်ႇ" ၼႆၵေႃႈဝႃႈ "တႆးလူင်" ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ တၢင်းၼမ် ၵူၼ်းတႆး မီးၵႃႈႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူႉတႅတ်ႈတေႃးလႄႈ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး မီးၵႃႈႁိုဝ်ၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈ။ ဢၼ်လၢမ်းဝႆႉတႄႉ ၶိူဝ်းၵူၼ်းတႆးၼႆႉ မီးယူႇၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် 4 လၢၼ်ႉ တေႃႇထိုင် 30 လၢၼ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆတႅတ်ႈတေႃးဝႃႈတႄႉ တေမီးမွၵ်ႈ 6 လၢၼ်ႉသေ ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး တေမီးၶိုင်ႈၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈပီ 2001 ၼၼ်ႉ ပၢတ်ႉရိၵ်ႉ ၵျုၼ်ႇသတူင်းPatrick Johnstone လႄႈ ၵျုၼ်ႇသျိၼ်ႇ မၼ်ႇတရၢႆႉၶ် Jason Mandryk လၢမ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးယူႇ 3.2 လၢၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2006 ၸၼ်ႉၸွၼ်မႁီႇတုၼ်ႇ Mahidol University ၽၢႆႇသၢႆလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ပၼ်သဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းထႆး မီး 95.000 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၼႆႉ ၶဝ်လၢတ်ႈၸွမ်း ထုင်ႉတီႈၶဝ်ယူႇသဝ်းသေ လၢတ်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၵႃႉတၢင်းၶၢႆ ၸွမ်းဢူၺ်းၵေႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်း မေႃလူ မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးcivil war in Burma ဢၼ်ငၢႆးမိူၼ် တူဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊBurmese script။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉတၢင်းၶတ်းၸႂ် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ် ၸုမ်းႁၵ်ႉလိၵ်ႈတႆးၶဝ် ၶတ်းၸႂ် ပူင်သွၼ်ပၼ် ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးလႄႈ ၵူၼ်းတႆး ဢၼ်မေႃလူ မေႃဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈတႆး ၼမ်မႃး လိူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉတႄႉယူႇ။
ၵႂၢမ်းပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉ
ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၼမ်ႉတီႈၵိၼ် လိၼ်တီႈယူႇသေ ၵႂၢမ်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆး Shan State ၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇပဵၼ် သၢမ်တွၼ်ႈယူႇ။ ပိူင်လိူင်းမၼ်း ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်တတ်းတွၼ်ႈဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်သေ ပဵၼ်ဝႆ့ ပွတ်းႁွင်ႇ၊ ပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၼင်ႇၼႆ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ထုင်ႉတီႈယူႇသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းလႄႈ သဵင်ဢွၵ်ႇ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ဢိတ်းဢွတ်းဝႆႉယူႇ။ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း (ၽၢႆႇတူၵ်းၶူင်း)ၸမ်း ပွမ်ဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈBurmese မႃးၸိမ်လၢတ်ႈယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇၸမ်း ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယူႇသဝ်းၸမ် မိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းလႄႈ သဵင်ဢွၵ်ႇ ၵႂၢမ်းမိူင်း ၵႂၢမ်းယူၼ်း ဢိၵ်ႇ ၵႂၢမ်းလၢဝ်း မႃးၸိမ်သေလၢတ်ႈ။ မိူင်းတႆး တွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸမ်ယူႇၼၢၼ်ႇ မိူင်းၶႄႇလႄႈ သဵင်တႆးၼိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈ ဢွင်ႈတီႈသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ "ၵႂၢမ်းၶိုၼ် ၵႂၢမ်းလိုဝ်ႉ" ၼႆ့ လၢတ်ႈတမ်ႈတီႈ ထုင်ႉၵဵင်းတုင် ပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း လႄႈ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး၊ မိူင်းထႆးပွတ်းႁွင်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈလႄႈ မိူင်းလၢဝ်း။ ၵႂၢမ်းတႆးၼိူဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈၶိုဝ်ႇၵၼ် တင်းသဵင်တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလႃႈသေ လၢတ်ႈတမ်ႈတီႈ ထုင်ႉမၢဝ်း၊ ယူႇၼၢၼ်ႇတႂ်ႈၶူင်း၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် ၸိူဝ်းထုင်ႉမၢၼ်ႈမေႃႇ၊ ထုင်ႉမိူင်းၵွင်းမိူင်းယၢင်း၊ ထုင်ႉမျိတ်ႉၵျီးၼႃးလႄႈ ၽႃၵၢၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းတႆးလူင်တႄႉ လၢတ်ႈတမ်ႈတီႈ မိူင်းတႆး ပွတ်းၵၢင် မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၽၢႆႇတူၵ်းၶူင်း တေႃႇထိုင် ၼႂ်းမိူင်းၵယႃး ၶဝ်ႈပႃး မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ တႄႇဢဝ် သႅၼ်ဝီ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ မိူင်းယႆ၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ သီႇပေႃႉ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ ပၢင်ႇဢူး၊ မိူင်းမိတ်ႈ ၵုၼ်လူင် ႁူဝ်ပၢင်ႇ မိူင်းတိင် (ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ) လႄႈ တိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းယၢင်းတူင်ႈ (ၵယိၼ်ႇ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ့်။ ၵႂၢမ်းၶမ်းတီႈလႄႈ ၵႂၢမ်းတႆးလႅင်တႄႉ လႆႈႁၼ် လၢတ်ႈတမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းၶၢင်၊ တိူင်းၸၵႅင်း ပွတ်းၼိူဝ်လႄႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ထုင်ႉဢႃႇသမ်ႇ ဢရုၼၶျၢၼ်ႇပရႃႇတဵတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵင်ၸုမ်းၶမ်းတီႈၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်မီး တူၼ်းသဵင် (6) သဵင်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ (ပေႃးသႂ်ႇပႃး သဵင်တူၵ်းၸႂ် သဵင်ၸမ်ႉတႂ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ ၶမ်းတီႈမီးသဵင် (7) သဵင်ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း သမ်ႉလႆႈႁဵၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆး ၸိူဝ်းယူႇ သၢပ်ႇထုင်ႉပူင်း ၼွင်မွၼ် တမ်ႇၽၢၵ်ႇ ၽၢႆၶုၼ်ႇ ပၢင်လွင်း မိူင်းပၢႆး ဢိၵ်ႇ မိူင်းပွၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သဵင်လၢတ်ႈၶဝ် ပဵၼ်တူၼ်းလဵဝ်ၵၼ်သေ ပဵၼ်ၵႂႃႇသဵင်မဵဝ်းၼိုင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝႆႉဝၢင်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႄႉ မိူၼ်ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းဢွၵ်ႇယူႇ။