cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပွၵ်ႉတေႃး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
1160
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1160
ပၢင်သေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပၢင်သေႃး (ပန်ဆောင်မြို့ ; Pangsau ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼၢၼ်းယုၼ်း၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2004 ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇထူဝ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 11
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (11) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (42) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (323) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (324) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ဢေႇတီႇ 64
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:64
ၸီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၸီးပိၼ်ႇၵူင်း  (ဇီးပင်ကုန်းရွာ, Zeepinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189717 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 591 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1135 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ယေႇလႄႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇလႄႇၵူၺ်ႉ  (ရေလည်ကွေ့ရွာ၊ Yaelelkwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193055 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1467 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3166 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
482
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:482
သိၼ်ႇယႂႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သိၼ်ႇယႂႃႇၵျီး (ဆင်ရွာကြီးရွာ, Sinywargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190113 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2441 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5086 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ထၼွင်းတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းတပ်ႉ  (ထနောင်းတပ်ရွာ, Htonebo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸူဝ်ႇမူဝ်းၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190615 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1919 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2089 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶၼ်ႇထႃႇ ႁႃႈပိူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီႇ - ငဝ်ႈပိုၼ်ႉဝိပတ်ႉသၼႃႇ - ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတိယ (ပၢင်လူင်)
တႄးၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးၵျီးၵူင်း  (တဲကြီးကုန်းရွာ၊ Tegyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိဝ်ႇတေႃးဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192772 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိဝ်ႇတေႃးဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1037 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1312 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵႂႃႉ၊ ဝဵင်း
{{Infobox settlement }}
ဝဵင်းၵႂႃႉ (ဂွမြို့ ; Gwa) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ဢၼ်မီး ပွတ်းတူၵ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးဝႆႉ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇ တီႈ ၼမ်ႉၵႂႃႉလႄႈ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵႂႃႉၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆႉ တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီးဝႆႉ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းၵႂႃႉသေ ပေႃးပၼ်ႇငွၵ်း ငႃးၵုၼ်မေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်းသေ ၶိုၼ်ႈၸွမ်း ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼႆႉ ၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းပတဵင်ႇယဝ်ႉ။
ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵႂႃႉ ၵႂႃႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ယၢၼ် မွၵ်ႈ 50 လၵ်းၼၼ်ႉၼႆႉ တီႈပၢင်သဝ်းၵျွၵ်ႉပူင်ႇ တီႈဝၢင်ႈသျွၵ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လၵ်းသဝ်ႁိၼ်ၶၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇတွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵႂႃႉ ၵႂႃႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မွၵ်ႈ 12 လၵ်းၼၼ်ႉၼႆ လႅၼ်လိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႇပွင်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆႉ တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီးဝႆႉ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးတီႈႁူပ်ႉ ႁွင်ႈၵႂႃႉ ၼမ်ႉၵႂႃႉလႄႈ ၸူးလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵႂႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်တင်း သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေၵေႃႈ ၵႂႃႇၸူးလႆႈ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ယဝ်ႉ။ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၵႂႃႇၼႆႉ မီးႁၢင်ႈ ၵ သေ တၢင်းယၢဝ်းမီးမွၵ်ႈ သွၵ်လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွႆမိၼ်း ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် 173 ထတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ လွႆၸီးၸွင်း ၼႆႉ ပဵၼ်လွႆဢၼ်သုင်သုတ်းသေ တၢင်းသုင်မီး (1868)ထတ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဢေႇရိယႃႇဝဵင်းၼႆႉ မီး (0.53) လွၵ်းလၵ်းသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် တင်းၸႄႈဝဵင်းပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ မီး (885.11) လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 7422 ၵေႃႉသေ တင်းၸႄႈဝဵင်းပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ မီး 37339 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵူၼ်းဢွၵ်ႇ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈၼမ်လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ ထိူင်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် တိူင်းရၶႅင်ႇသေ မၵ်းမၼ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆးၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင်ပီၶရိတ်ႉ 1852 ဝၢႆး ပၢင်သိုၵ်း မၢၼ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇသေ ၽွင်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်လႆႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်ထုင်ႉ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်ႇတလီႇ ၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈလေႃးၵၼ်တင်း ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃးဝႃႈ ထိုင် ပီၶရိတ်ႉ 1864 မႃး ၶိုၼ်းဢဝ် ထုင်ႉၼၼ်ႉ သႂ်ႇၶဝ်ႈၶိုၼ်းၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆးသေၵေႃႈ ဝဵင်းၵႂႃႉၼႆႉ ၶိုၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မိူၼ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင် တီႈၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်တမ်ႇငႃႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႉတႄႉလႆႈဝႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵူၺ်း။ ပႃၼဝ်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇဢွၵ်ႇၼမ် တွၼ်ႈတႃႇဢဝ်တၢင်ႇၶၢႆၸူး တၢင်ႇတီႈတၢင်ႇလႅၼ်။ ၶဝ်ႈၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ မႆႉ၊ မႆႉမွင်၊ မၢၵ်ႇဢုၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်လိူင်ႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵႃႉလွင်ႈၶၢႆၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းၵႂႃႉ လႄႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁိူဝ်းလူင်သေ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးပၼ်ႇငွၵ်း ငႃးၵုၼ်မေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်းသေ ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼႆ ၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇပႃး ၵျိၼ်ႇတလီႇသေ တီႈထိူၼ်ႇၾွင်းၼမ်ႉၼႆႉ မီး 12.13 လွၵ်ႈလၵ်း၊ ဢေႇရိယႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶမ်ႈ မီး 19.76 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ မူႇဝၢၼ်ႈ မီး 21 မူႇ၊ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇမီး 104 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁႆႈၼႃး၊ ၵၢၼ်တိၺွပ်းပႃ၊ ၵၢၼ်တူၼ်ႈဢုၼ် လႄႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမိၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼွင်ၵုင်ႈ မီး 4 ၼွင် လႄႈ ဢေႇရိယႃႇ လဵင်ႉတူဝ်သတ်းမီး 50 ဢေႇၵယဝ်ႉ။
သိူင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ
ၵွင်းမူးၵွင်းသိမ်ႇ၊ ၵွင်းမူးၵျိၼ်ႇတလီႇ၊ ၵၢၼ်းသႃႇယႃႇ၊ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇတီႈဝၢၼ်ႈတႅင်ႇၵျူဝ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးၼင်ႇၾိင်ႈတိုၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈတပိၼ်ႇတႅင်ႇ ဢၼ်ဢဝ် သဝ်မႆႉသဝ်လဵဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် 1853 တေႃႇ 1864 (ထုၵ်ႇမိတ်းဢဝ် ၼႂ်း ရၶႅင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပလႅတ်ႉဝ) ထုၵ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်း ထုင်ႉပတဵင်ႇ၊ ၼႃႈလိၼ်ဢေႇယႃႇဝတီႇမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ၵွင်းမူးမႁႃႇၼႃႇယၵ ပၢင်လူင်
ပေႃးႁွတ်ႈထိုင် ဝဵင်းပၢင်လူင် တီႈဝူင်ႈၵၢင် ၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈလႄႈ ၵျွင်းမူၺ်ႇတေႃႇၸိုင် တေလႆႈႁၼ် ထၢတ်ႈၵွင်းမူး သူႇၼိုင်ႈ ဢၼ်ပႃးႁၢင်ႈၵွင်ဢႅင်ႈယၢဝ်း ႁဵတ်းပဵၼ်သဝ် ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢဝ် ၶႅၵ်းႁဵတ်းပပ်ႉ ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင် ၶပ်ႉဝႆႉလၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ် တီႈလႂ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵသေ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈၽူႈပိုတ်ႇ ၼႃႈလိၵ်ႈ ပိုၼ်းပိတၵၢတ်ႈတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ (မိူင်းသူႈ) ၼၼ်ႉယဝ်။ မိူဝ်ႈ 1333 လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလပ်း (18.10.1971) ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းယႃလူင် မျရတၼႃႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ပၢင်းဢဝ် ၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈ တၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် မႃးလူင်းတီႈ ၼမ်ႉၸၢင်သေ လႆႈမႃးသၢင်းၵျုဝ်ႇၽႆး တီႈပၢင်လူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ သၢင်းၵျူဝ်ႇယဝ်ႉ တႃႇတေဝႆႉထၢတ်ႈလုပ်ႇၸဝ်ႈ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်း ၼႄပၼ် ႁၢင်ႈၽၢင် ပုၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉၼႆ ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၵၼ် ႁဵတ်းပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်း ၸင်ႇၵေႃႇပဵၼ် ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵၼႆႉယူႇ။ လွင်ႈၵေႃႇၵွင်းမူးလူင် မႁႃႇၼႃႇယၵၼႆ့ လီၶဝ်ႈၸႂ်သေ ဢမ်ႇၵႃး မၼ်းမီးတီႈပွင်ႇၼင်ႇႁိုဝ်ၼႆ ထုၵ်ႇလီႁူႉဝႆႉယူႇ။
မိူဝ်ႈ 1333 ၼီႈ လိူၼ်သီႇမူၼ်း (28.2.1972) ၵၢင်ၼႂ် 9:00 မွင်း ၽွင်းယၢမ်းမီးမင်ႇၵလႃႇလီၼၼ်ႉ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် ပၼ်ႇတိတ (မိူင်းၼွင်)၊ သြႃႇၸဝ်ႈၵေႃးဝိတ (ၽိဝ်း) ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ပူႇၵျွင်းဢေႃး၊ ပူႇၵျွင်းၸၼ်ႇတႃႇၶဝ် ၵေႃႇဝၢင်း မၢၵ်ႇဢုတ်ႇငိုၼ်း မၢၵ်ႇဢုတ်ႇၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၼင်ႇႁိုဝ် ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵ ပေႃးတေ မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉလဵၵ်း ၸဵတ်းတၢၼ်ႇပၢႆၶိုင်ႈ၊ တႄႇဢဝ်ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၽႃဢုတ်ႇ တေႃႇထိုင် ပၢႆၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉသၢႆးလႄႈ လိၼ်ပုၼ် (ၽိလၢတ်ႉ) လၢႆလၢႆၵူၺ်း။ ဢမ်ႇပႃးထုၼ်သေၽွင်။ ဢမ်ႇပႃးမၢၵ်ႇဢုတ်ႇ သေလုၵ်ႈသေ လေႃႇဢဝ် တေႃႇပေႃးယဝ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈလေႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆးလႄႈ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်း ပိူင်ၽၢင်မၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈဝႃႈ၊ ႁႂ်းပေႃးပဵၼ် ထမ်ႇမၸေႇတီႇၵေႃႈဝႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်း ၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်ၶၢဝ် ႁဵတ်းၼႃမိူၼ်ပပ်ႉပတၵၢတ်ႈ၊ ဢဝ်လိၵ်ႈတႆး တႅမ်ႈၸိုဝ်ႈပပ်ႉ ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်သေ ၸပ်းသႂ်ႇၵွင်းမူး ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပိူၼ်ႈဢဝ် ၵဝိူင်ႈ (ၶႅပ်းမေႈ) ၸပ်းသႂ်ႇၽႃႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယိူင်းထိုင် ၵုင်ႇၽြႃး ႁူၵ်းပိူင်သေ ပပ်ႉသုတ်ႈ၊ ဝိၼႆး၊ ဢၽိထမ်ႇမႃႇ ၼိုင်ႈၵွင် ၶပ်ႉႁူၵ်းၸၼ်ႉသေ ၵေႃႇပဵၼ် ၵွင်းမူးယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇတႂ်ႈၵွင်းမူးၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် ႁွင်ႈၼႄ တီႈမၢႆတွင်း ၸဝ်ႈမႁႃႇၼႃႇယၵလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵသေ တေလႆးႁၼ် ၶိူင်ႈယိပ်း တၢင်းတိုဝ်းမၼ်းၸဝ်ႈ၊ ၶႅပ်းႁၢင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈတွင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ထၢတ်ႈလုပ်ႇၵႅဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈယူႇ။ တႃႇတေႁဵတ်းပဵၼ် ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵ ဢွၵ်ႇမႃး ႁၢင်ႈၽၢင်ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၵေႃႉၽူႈ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်လူင်မၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၵေႃးဝိတ (ၽိဝ်း) မိူဝ်ႈၽွင်း ႁၢပ်ႇၼႃႈၵၢၼ် ၽူႈမၢႆလူင် ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးၼႆႉ သုင် 49 ပေႇပၢႆ 2 ပႅၵ်ႉ၊ တၢင်းၵႂၢင်ႈသီႇၼႃႈ ၼိုင်ႈၼႃႈ 20 ပေႇ။
ပေႃးဝႃႈ ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၶဝ် ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ပၢင်လူင်ၼႆၸိုင် ၶႅၼ်းတေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇဝႆႈသႃၼပ်ႉယမ် ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵသေၵမ်း။ ၵွင်းမူးဢၼ်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၵွင်းမူးၵိုၵ်းပိုၼ်း မီးတီႈပွင်ႇ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ ပိုၼ်းပိတၵၢတ်ႈတႆး၊ ပုၼ်ႈတႃႇတႆး တၢၼ်ႇလႂ်ၼႆ ႁႂ်ႈလႆႈပွင်ႇၸႂ် ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈထိုင် ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ် ၸိူဝ်းႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ပိုတ်ႇၼႃႈလိၵ်ႈ ပိတၵၢတ်ႈတႆးၼၼ်ႉသေၵမ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
သုၶမ်း (ၸဝ်ႈ) တၢင်ႉယၢၼ်း၊ ပပ်ႉမၢႆတွင်း ပီၵွၼ်းၶမ်း 50 ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 62,63 ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
1159
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1159
တိၼ်ႇဢွင်ႇၸၢၼ်း
ၸွမ်သိုၵ်းလူင် တိၼ်ႇဢွင်ႇၸၢၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ႁင်း တပ်ႉမတေႃႇ (ၼမ်ႉ) မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ ပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈၽွၼ်းတပ်ႉမတေႃႇ
ဝၢႆးသေ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် သူႇရတႅတ်ႉသူၺ်ႇ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း (ၼမ်ႉ) လႆႈလိုဝ်ႈၵၢၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉသေ လႆႈယုၵ်ႉတႃၶုၼ် ၸွမ်သိုၵ်းတိၼ်ႇဢွင်ႇၸၢၼ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၽူႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း(ၼမ်ႉ) ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း (ၼမ်ႉ)ယဝ်ႉ။
ၽူႈၶဝ်ႈၶွင်ႇၸီႇဝၢၼ်ႈမိူင်း
မိူဝ်ႈ ပီ 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ တပ်ႉမတေႃႇ လႆႈ သိမ်းဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉသေ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ လႆႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တီႈ ၶွင်ႇၸီႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း
ဢိၼ်းဝိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈယႂ်ႇ တီႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။
လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၼႂ်းဝၢၼ်း လုမ်းတတ်းသိၼ်ၸႄႈတိူင်း မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝၢင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ တီႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ၆၄ လႄႈ ၆၅၊ ၼႂ်းၵႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်း ၂၃ လႄႈ ၂၄ သေ တီႈၼႂ်းဝၢင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လုမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ လုမ်းၶုၼ်ၵွၼ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸႄႈတိူင်း၊ ႁိူၼ်းၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
63
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၵျဵၼ်ႇတလီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျဵၼ်ႇတလီႇ (ကျိန္တလီမြို့ ; Kyeintali) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီး ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဝဵင်းၼိုင် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ဢေႇတီႇ 91
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:91
1915
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပဵင်းၼႄးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပဵင်းၼႄးပိၼ်ႇ  (ပိန္နဲပင်ရွာ, Peinhnepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191024 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 744 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1460 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1915
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပဵင်းၼႄးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1915
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1910 ႁူဝ်သိပ်းပီ
899
‘’’899’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1158
1158
ၶႃႇ
ၶႃႇမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ၊ ၶႃႇဢၼ်ဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ် မုၵ်ႉၽႆး
ပွၵ်ႉတေႃး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉတေႃး (ဢွၵ်ႇ)  (ပေါက်တော (အရှေ့)ရွာ, Pauktaw(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194650 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1233 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1419 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2652 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1158
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပွၵ်ႉတေႃး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
1158
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 63
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1158
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1158
ဢေႇတီႇ 63
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:63
899
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:899
မူဝ်ႇပၢႆးလုတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမူဝ်ႇပၢႆးလုတ်ႉ (မိုပိုင်းလွတ်မြို့ ; Mopaailut ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၸႄႈဝဵင်းၽႄဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလႄႇသျီး၊ ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၼႃႈလိၼ် ၼႃႇၵ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ
ၵုင်းႁႅင်ႈ (ႁႅင်း)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းႁႅင်ႈ (, Kone Hing, ကုန်းဟိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၶၢဝ်းတၢင်းမႃႇၵထ
ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၼုင်ႈဝႆသၢင်ႇၵၢၼ်းသေ ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉမႄႈၼမ်ႉ ဢၼေႃႇမႃႇယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၽႅဝ်ႇမႃးတိူင်းမႃႇၵထယူႇယဝ်ႉ။ ၽႅဝ်သႂ်ႇတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ ဢၼ်မီးႁိမ်း ဢၼုပရီႇယၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လွၵ်းလၢႆးပၢႆးၽႃႇဝၼႃႇတြႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈၸူးဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈ ဝဵင်းတိူင်းမႃႇၵထ ဢၼ်သြႃႇလူင် ဢႃႇလႃႇရၵႃႇလႃႇမယူႇသဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁႃတုင်းသွမ်းၼႂ်းဝဵင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၸိူဝ်းလႆႈႁၼ် ၼႃႈတႃတူဝ်ၶိင်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈမႂ်ႇသႂ်ၶႅမ်ႉလႅၿ်ႈသပၢႆႇဝႆႉလႄႈ ဢွၼ်တၢင်းဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်လႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ဢၢမ်းဢေႃးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တိူင်းမႃႇၵထၵေႃႈ ဢၢမ်းၼႃႇလူင်လၢင်လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈႁူႉလွင်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉၶႃႈၸႂ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸွမ်းလင်ၸွပ်ႇထၢမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးတွင်းလႆႈသွမ်းတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈၵိၼ်သွမ်းၼႂ်းထမ်ႈပၼ်ႇတု ဢၼ်မီးတီႈႁၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆႉ ဢဝ်တူဝ်မၼ်းသုတ်ႉၸူးၸမ်တမ်ႈတီႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ "ဢေႃး... ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢိူၺ်း၊ ၸဝ်ႈၼႆႉ လႅပ်ႈပဵၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ်ဢေႃႈ၊ ၸဝ်ႈပဵၼ်ၽႂ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်ႈတေႃႈလၢတ်ႈပၼ်သေၵမ်းၶႃႈ" ထမ်ၼင်ႇၼႆႇ၊ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တိူင်းၵေႃးသလဢၼ်မီးတီႈတိၼ်လွႆ ႁိမဝၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသၵျ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ ၶိူဝ်းသိုပ်ႇၶုၼ်သူႇရိယဢိူဝ် - တွပ်ႇဝႃႈၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရႃၵေႃႈ လွင်ႈဝႃႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း သၵျသုတ်ႉထေႃးတၼ မိူင်းၵေႃးလိယၼႆ ႁူႉထိုင်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ထၢင်ႇဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၸွမ်ၼႆႉ ၽိတ်းမေႃးၵၼ်တင်းႁၢင်ႈႁေႃသေ ၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းၵႂႃႈ ဝူၼ်ႉထၢင်ႇၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးၸဝ်ႈၶႂ်ႈလႆႈတႄႉ တေပၼ်မိူင်းၶႃႈၶဝ်ၶိုင်ႈၼိုင်ႈ၊ ၸွမ်ႈမိူဝ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းသေၵမ်း - ၸင်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇၼင်ႇၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတႄႉ ပေႃးတႅပ်းတတ်းၸႂ်ဝႃႈ တေႁႃႁႂ်ႈႁၼ်သတ်ႉၸႃႇတြႃးဢၼ်ပူၼ်ႉလွတ်ႈပႅၼ် လႅၼ်မိူင်းတင်းသဵင်ႈဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းထိူၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈလွင်ႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်း- ၸင်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရႃႇ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် တေဢၢၼ်းပႆထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆတေႃႇပေႃးသုတ်းယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆၼႆၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈတီႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ "ပေႃးပဵၼ်ၽြႃးမႃးၼႆ ၶႅၼ်းတေႃႈယေႃးၶိင်းမႃးမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇသေ မႃးႁေႃးၼႄပၼ်တြႃးၼမ်ႉၸိုမ်းသႅင် သေၵမ်ႈတီႈၶႃႈ" ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႁပ်ႉဢဝ်သေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸဝ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႒႐၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
တတႃးဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈတတႃးဢူး (တံတားဦးရွာ, Tadaru) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190183 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1326 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1433 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2759 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ထၢၼ်းတေႃးဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃးဢူး  (ထန်းတောဦးရွာ၊ Htantawu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192041 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1616 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2032 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3648 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး
သၢႆပိုၼ်း
ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆး (Shan Community College)ၼႆႉ ၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီႊ 2017 ၼၼ်ႉသေ ယိူင်းၸူးတႃႇပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၵၢႆႇၶူဝ်ၸူး ၸၼ်ႉၸွမ်ၼွၵ်ႈ မိူင်း။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၽူႈမီးၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉသုင် ၼႂ်းတႆး လႄႈ ၽူႈဝႆႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပဵၼ်ၵႅၼ်ၸႂ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး။ မီးတႃႈမုင်ႈႁၼ်(vision)ၶၢဝ်းယၢဝ်းဢၼ်ဝႃႈ တူင်ႇၵူၼ်းတႆး ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယိုၼ်ႈယၢဝ်း တႃႇတႆးသိုပ်ႇပဵၼ်တႆး ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၸွမ်တူင်ႇၵူၼ်းတႆးၼႆႉ ယွၼ်ႉဢၢၼ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သႅၼ်းဢၼ်ၵၢႆႇၶူဝ်ၸူးလႆႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆလႄႈ ပၢႆးႁဵၼ်း၊ ပၢႆးသွၼ် လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၶိုတ်းလႆႈ ၸၼ်ႉပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇထၢၼ်ႈသုင်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ
မွင်ႇမွင်ႇၵျေႃႇ
ၸွမ်သိုၵ်းလူင် မွင်ႇမွင်ႇၵျေႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ႁင်း တပ်ႉမတေႃႇ (ၵၢင်ႁၢဝ်) မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း (ၵၢင်ႁၢဝ်) ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၶိၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႉ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ လုမ်းၸွမ်ပွင်ၵၢင်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈ ပီ 2018 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ၼၼ်ႉဝႃႈ လႆႈဢဝ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင် မွင်ႇမွင်ႇၵျေႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း (ၵၢင်ႁၢဝ်) ၼႆယဝ်ႉ။
ၸွမ်သိုၵ်းလူင် မွင်ႇမွင်ႇၵျေႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း လႆဢဝ်တႃၶုၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်သေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း (ၵၢင်ႁၢဝ်)မႃးယဝ်ႉ။ ပေႃႈ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် မွင်ႇမွင်ႇၵျေႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်သူႇရ ၵျေႃႇထိၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈဢဝ်ပုၼ်ၽွင်း ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ် မျၢၼ်မႃႉသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉလၢၼ်းၸိၼ်ႇပႃႇတီႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွင်ႇၸီႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း
ၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း) (ညောင်ကုန်း (တောင်)ရွာ, Nyaungkone(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190111 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2441 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5086 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢေႇတီႇ 62
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႇယႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း  (သာယာကုန်းရွာ၊ Tharyarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193056 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1467 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3166 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 62
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:62
တႃႇယႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
898
‘’’898’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:898
ဝေႃးတႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈဝေႃးတႅတ်ႉ  (ဝေါတက်ရွာ, Wawtet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189719 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 591 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1135 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
62
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၶၢႆးပႃႇဢေႃႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶၢႆးပႃႇဢေႃႈ (, Hkaing Par Aw, ခိုင်းပါအော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1157
1157
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1157
1156
1156
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမျွၵ်ႉဢူး (မြောက်ဦးခရိုင် ; Mrauk-U District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵႃႈတီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးယူ 668,634 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွၵ်ႉဢူးၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၽူင်းတေႃႇ (တွင်ႇၸိၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၽူင်းတေႃႇ (တွင်ႇၸိၼ်း)  (ဘုန်းတော် (တောင်ဇင်း)ရွာ၊ Bonetaw(Taungzin)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192319 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4480 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9774 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလၵ်းမိူင်းၸိုင်ႈမိူင်း
လုမ်းတတ်းသိၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလၵ်းမိူင်း ၸိုင်ႈမိူင်း (Constitutional Tribunal of the Union) ၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2011၊ မၢတ်ႉၶျ် 31 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ဢိၵ်ႇပႃးၽူႈၼၢမ်းတင်း ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း (9) ၵေႃႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ လိူၵ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ သၢမ်ၵေႃႉ၊ ၽူႈၼၢမ်းသၽႃးၵူၼ်းမိူင်းၸမ်ႉ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းသၢမ်ၵေႃႉ၊ ၽူႈၼၢမ်း သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸမ်ႉ လႆႈလိူၵ်ႈၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းသၢမ်ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉ ဢဝ်သဵၼ်ႈမၢႆ ၶဝ် (9) ၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈသင် ၼႂ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ၵေႃႉဢၼ်တေလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၼၢမ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် လႆႈတၢင်ႇလဝ်ႈတီႈ သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေ လႆႈဢဝ်ၶေႃႈၽွမ်ႉၸႂ်ယဝ်ႉ။ ဢႃႇယုလုမ်းတတ်းသိၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ႁႃႈပီယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလၵ်ႈမိူင်းၸိုင်ႈမိူင်း တီႈၵႂၢင်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉတီႈ လၵ်းမိူၼ်း တွၼ်ႈ 322 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း
ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတတ်းသိၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလၵ်းမိူင်းၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း (8) ၵေႃႉ ဢၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ လႆႈ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2016၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 ၼၼ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1514
1514
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
မျူဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝဵင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း
ဝဵင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ (မြို့သစ်မြို့ ; Myothit ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူပ်းမိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1514
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1514
ဢေႇပရႄႇ 1898
(26) ဝၼ်း
5
သူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)  (ရွှေဖလားကန် (တောင်)ရွာ, Shwehpalarkan(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194648 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၽလႃးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1233 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1419 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2652 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း
ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း ပဵၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉ ၾၢႆႇလွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်း လိၼ်မိူင်း တီႈၵူၼ်းႁဝ်းယူႇသဝ်းဝႆႉၼႆႉ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၵူၼ်းႁဝ်းယူႇၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်ၼိူဝ်လိၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ "မိူင်း" ၼႆႉသမ်ႉပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆးၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်လၢတ်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၼမ်ႉ၊ လိၼ်၊ ႁိၼ်၊ ၽႃ၊ ထိူၼ်ႇ၊ ႁူၺ်ႈ၊ လွႆ၊ ၼႃး တေႃႇထိုင် ၵၢၼ်ပွင်ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းဢၼ်လီႁူႉ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇဝႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်း လႄႈ တီႈဢိင်ၵူၼ်းႁဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းႁဝ်းပဵၼ်တူဝ်သတ်း တူဝ်မီးၸႂ်ၸိူဝ်ႉၼိူင်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၵမ်ႇၾႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ လူၵ်ႈၼႆ မၼ်းပဵၼ် "ၶူင်း" ဢမ်ႇၼၼ် "မိူင်း"ဢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၶၢႆႉလၢႆႊယူႇတႃႇသေႇ၊ ပွင်ႇဝႃႈပဵၼ် ဢၼ်မီးတၢင်းပဵၼ်ပဵၼ်လူႉလူႉ ယူႇတႃႇသေၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလူၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၼႂ်းတႂ်ႈတွင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵမ်ႇၾႃႇ ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ တီႈယူႇသဝ်း ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇႁိုင်ယၢဝ်းၼႃႇၼႃႇၼႆ မၼ်းမီးသင်လၢႆလၢႆ၊ ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ်သေ တူင်ႉၼိုင်ၶၢႆႉလၢႆႊယူႇ၊ ၶဝ်လႆႈ ဢိင်လင်ၽင်ၼွင်ႈ ၸိူဝ်ႉၼင်ႇႁိုဝ်သေ ပဵၼ်ဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇဝႆႉ တင်းပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း ၾၢႆႇလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉဝႆႉယူႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၵူၼ်းႁဝ်းပဵၼ်တူဝ်သွမ်ၼူမ်း ဢၼ်တႄႇလႆႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယူႇ ၵူႊမိူဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉတီႈလဵဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႁင်းၶေႃဢမ်ႇလႆႈ။ ႁူႉၵေႃႈလီ၊ ဢမ်ႇႁူႉၵေႃႈလီ ၵႃႊတေလႆႈတူင်ႉၼိုင် တႃႇတွင်ႉတႃႇၼဵင် တႃႇသိုပ်ႇယူႇသဝ်း ၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉယူႇ။
ၵျူဝ်ႇ (လူၵ်ႈ)
ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း ပေႃးဝႃႈ ၼႃႈမိူင်းသႂ်သေ သင်ဝႃႈ ႁဝ်းႁႅၼ်တူၺ်း ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၸိုင် ႁဝ်းတေလႆႈႁၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၸၢင်ႉ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လိူၼ်လၢဝ် ၼၵ်ႈၶၢတ်ႈ ၵိုၵ်းပႃး လၢဝ်မိၼ်ၸိူဝ်းဢၼ် မႅပ်ႈလႅင်းမႅပ်ႈလႅင်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ဢၼ်မႅပ်ႈလႅင်းမႅပ်ႈလႅင်းဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် Hola ၼႆသေ ပဵၼ်လႅင်ႊလၢဝ် ၵျူဝ်ႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢဝ်လႄႈ ၵျူဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇ၊ လၢဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မႅပ်ႈလႅပ်းမႅပ်ႈလႅင်းဝႆႉသေ မၼ်းမီးငဝ်းလႅင်းႁင်းၶေႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျူဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇမီး ငဝ်းလႅင်းႁင်းၶေႃ၊ မၼ်းၵူၺ်းလႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ငဝ်းလႅင်းလႅတ်ႇသေ လႅင်းမႃးၵူၺ်း။ ၵျူဝ်ႇၼႆႉ ပုၼ်ႈတႃႇ ၼၵ်ႉၶၢတ်ႈပေႇတၢင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉ။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်မၼ်းတႄႉ ၵျူဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်လၢဝ်ႁဵတ်း သုၼ်ၵၢင်သေ ပၼ်ႇႁွပ်ႈလၢဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးဝႆႉ ႁႅင်းၸၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၶဝ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ၽႂ်မၼ်းယူႇ၊ ပိူင်လိူင်းမၼ်း ၵျူဝ်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ သွင်ပိူင်။ ၵျူဝ်လူင်ဢၼ်မီး ႁႅင်းသတ်ႉယႂ်ႇလႄႈ ၵျူဝ်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီး ႁႅင်းသတ်ႉဢေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျူဝ်ႇလူင် ၸိူဝ်းဢၼ်ႁႅင်းသတ်ႉ ဢေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵျူဝ်ႇဢၼ်ဢဝ် ထၢတ်ႈၵွၼ်းၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၵျူဝ်ႇဢၼ် ႁႅင်းသတ်ႉယႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၵျႃႇဝလႃႇ လႅတ်ႇ လႄႈ ၵျူဝ်ႇတင်းၼမ် (လုၵ်ႈလႅတ်ႇ လႄႈ လူၵ်ႈ တင်းၼမ်)
လုၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ (လူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ) ဢၼ်ႁဝ်းယူႇသဝ်းဝႆႉၼႆႉ ပဵၼ် ၵျူဝ်ႇ (လူၵ်ႈ) ပိူင်ၼိုင်ႈသေ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ မၼ်းပၼ်ႇလဵပ်ႈ လႅတ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဝ်းလႆႈႁၼ် လႅတ်ႇႁိူဝ်ႈလႅင်းလူင်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လၢဝ်ဢၼ်မီးငဝ်းလႅင်း ႁင်းၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵမ်ႇၽႃႇႁဝ်း လဵပ်ႈပၼ်ႇ လႅတ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၵျူဝ်ႇဢၼ်လဵပ်ႈပၼ်ႇ လႅတ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵမ်ႇၽႃႇႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးယူႇ။ ၵျူဝ်ႇလူင် ပႅတ်ႇလုၵ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၸၵျႃႇဝလႃႇလႅတ်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ သွင်ထၢၼ်ႈ၊ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵꧣ်ၵျူဝ်ႇထၢၼ်ႈၼႂ်းလႄႈ ၵျူဝ်ႇ ထၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ။ ၵျူဝ်ႇဢွၼ်ႇထၢၼ်ႈၼႂ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵျူဝ်ႇဢၼ် ႁႅင်းသတ်ႉယႂ်ႇသေ ၵျူဝ်ႇလူင်ထၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵျူဝ်ႇ ႁႅင်းသတ်ႉဢေႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် -
ဢေႇတီႇ 90
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:90
ပူဝ်းတၢႆႇပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈပူဝ်းတၢႆႇပွၵ်ႉ  (ဘိုးတိုင်ပေါက်ရွာ, Botaingpauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸူဝ်ႇမူဝ်းၵွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190616 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1919 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2089 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
လူဝ်ႇၵူဝ်ႇ
လူဝ်ႇၵူဝ်ႇ (Logo) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ဢၼ်ၸၼ်ႁၢင်ႈတသၢႆးဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတွင်း မုၵ်ႉၸုမ်းႁဝ်းလႆႈငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လူဝ်ႇၵူဝ်ႇ
897
‘’’897’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:897
ၵိဝ်ႇတေႃးဝ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵိဝ်ႇတေႃးဝ  (ကျူတောဝရွာ၊ Kyutawwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိဝ်ႇတေႃးဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192771 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိဝ်ႇတေႃးဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1037 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1312 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
မျႃႉၵၼၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျႃႉၵၼၢႆႇ  (မြဂနိုင်ရွာ, Myaganaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191025 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 744 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1460 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢႃႇလွင်ႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢႃႇလွင်ႇလေး  (အာလောင်လေးရွာ, Ahrlaunglay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189718 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၵၢၼ်ႇတပ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 544 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 591 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1135 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
61
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၵူၼ်းၶိူဝ်း
ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း တိပႅတ်ႉမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျဵင်းၽေႃႉ၊ ဢၸီး(ၸၢႆႇဝႃး)၊ လသျီး(လႃၶျၢၼ်)၊ လိသေႃး၊ ရဝၢၼ်ႇ လႄႈ မရူႇ(လေႃႇပေႃႇ) ဢဝ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ႁူၵ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸူးႁွင်ႉ ၶၢင်ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ မီး တႆးၶမ်းတီႈ၊တႆးလူင်၊ တႆးမၢဝ်း၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးလႅင် ၵတူး ၊ တႆးသႃ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ႁူၵ်းဢၼ်ၼႆႉသေ ၶျၢင်း၊ ပလွင်ႈ၊ ၼႃႇၵ၊ ၵေႃႇလၶႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၶူဝ်းႁေႈၽိင်ႈတိုၼ်း
ၸႄႈမိူင်းၶၢင်း တီႈၽႃၵၢၼ်ႉ၊ လူင်ၶၢင်း၊ တေႃးမေႃႇ လႄႈ ႁွင်ပႃး ဢၼ်ႁွင့်ဝႃႈ ထုင့်သႅင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇ သဵင်ၶဵဝ် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၾိင်ႈၾႃႉ
ယွၼ်ႉပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆလႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၵတ်းလီယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၽၢႆႇၽွင်းငမ်း
တွၼ်ႈတႃႇၽူႈယႂ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶၢင်တူဝႃႇၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ တီႈႁူဝ်ႁိူၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႆႉသေ ႁဵတ်းၼင်ႇႁၢင်ႈၶဝ်ၵႂၢႆးသေၵေႃႈ သႂ်ႇၶဝ်ႁိူၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၽွင်းငမ်း ဢိူင်ႇလႄႈ ၼႃႈလိၼ်တူႇဝႃႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈမိူင်းသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ႁူဝ်ထိူၼ်ႇ၊ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵိုၵ်းဝႆႉပၼ်ပႃး ပၢႆးႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ၵေႃႇပွင်ၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈၽိင်ႈထုင်ႈသေ မီးၾိင်ႈမိူင်းၽိင်ႈထုင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႆႉ တေလႆႈသၢႆႈၼီႈဝူတ်ႈယဝ်ႉ။ 'ၽၵႃႇ' ႁွင်ႉ ၶူဝ်းတွၼ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်မီးၵႃႈၶၼ် သေဢၼ်ဢၼ်သေ လႆႈပၼ်ၵႃႈပူႉယဝ်ႉ။ 'ၽၵႃႇ' ၼႆႉ ဢဝ် ၵႂၢႆး၊ မွင်း၊ ငိုၼ်း၊ ၵဵင်း၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆ၊ ၽႃႉ၊ လၢပ်ႇ၊ မၢၵ်ႇၼမ်ႉႁိၼ်၊ ၵွင်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈ မီး (၄) ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း မီး (၁၈) ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်း (၃၀) သေ ဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ • ဝဵင်းၵမ်ႇပၢႆႇတီႇ
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းၵၢင်မိူင်း
• ဝဵင်းၶွင်ႇလၢၼ်ႇၽူး
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1155
1155
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းသၢင်ႇၽူဝ်ႇ
• ဝဵင်းသတူင်း
• ဝဵင်းသေႃႉလေႃႇ
• ဝဵင်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇ
• ဝဵင်းတႃႈၼၢႆး
ဢေႇတီႇ 61
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:61
1155
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းတူၼ်ႈႁုင်းယၢင်ႇ
• ဝဵင်းၼမ်ႉတီး
• ဝဵင်းၼွၵ်ႈမိူင်း
1155
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းပၢင်ၼၢၼ်းတိၼ်ႇ
• ဝဵင်းပၢင်ႇဝႃႇ
• ဝဵင်းပူႇတႂ်း
1155
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းၽႃၵၢၼ်ႉ
• ဝဵင်းမၢၼ်ႈမေႃႇ
1155
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းမၢၵ်ႇၸၢင်းပေႃး
1155
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းမိူင်းၵွင်း
• ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း
1155
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းမိူင်းမွၵ်ႇ
1155
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းမၢၼ်ႈၸေႊ
• ဝဵင်းၸေႊၼႃး
• ဝဵင်းမျူဝ်ႉလႃႉ
1155
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းယႂႃႇတိတ်ႉ
1155
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1155
ၶၢင်၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
• ဝဵင်းသျိၼ်ႇပူၺ်ႇယၢင်ႇ
• ဝဵင်းမႂ်ႇ (ဝႅင်းမေႃႇ)
• ဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ
• ဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ ပွၵ်ႉ မီး (၁၆၀) ပွၵ်ႉသေ ဢိူင်ႇမီး (၅၉၄) ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ မီး (၂၅၅၃) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆ
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင်ၶဝ်ၼႆ့ ၼုင်ႈသီလမ်သေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းရဝၢၼ်ႇၸမ်ႉ ၼုင်ႈသီၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လသျီႇ၊ လိသေႃး လႄႈ ဢၸီးၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်ႉ ၶဵၼ်းႁူဝ်ၼႃၼႃသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၵျဵင်းၽေႃႉလႄႈ မရူၶဝ်ၸမ်ႉ ၶဵၼ်မၢင်မၢင်ယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇ ပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇပွတ်းပွတ်းသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇ ယၢဝ်းယၢဝ်းယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်
မီးဝႆႉ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယႃႇ၊ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူဝ်းယမ် ၽီ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၽႂ်မၼ်းၼႆႉ မီးလွင်ႈၼပ်ႉယမ် ထိုင် ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ်ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၽီ လႄႈ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၽီၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၽီ ပေႃးတေႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ် တူဝ်သတ်းသေ သၢၵ်ႈၽီယဝ်ႉ။ တီႈတၢင်းၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ၶဵင်ႇၽီ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူႈပီပီၼႆႉ ပေႃးထိုင် ပွႆးပူႇၸေႃႇၽီမႃး ဢွၼ်ၵၼ်မႄးၵုမ်း ၶဵင်ႇၽီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဵင်ႇၽီ ဢၼ်မူၼ်ႉမႄးၸွမ်းတႃႇသေတႄႉ ပဵၼ် ၶဵင်ႇၽီလိၼ်ယဝ်ႉ။ ၶဵင်ႇၽီၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် လွမ်ႉဝႆႉသေ ၵႆႉႁဵတ်းႁူဝ်ႉႁႄႉၵင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸွမ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၶဵင်ႇၽီဝႆႉၼႃႈႁိူဝ်း တီႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉၶဵင်ႇၽီယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းတီႈမၢင်ဝၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်လုပ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်တူဝ်းသတ်း ဢၼ်သၢၵ်ႈၽီဝႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၵွင်ႉသွၼ်ႉၵၼ်ဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးသေ ၸုမ်းပွၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇ မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၽႅဝ်မႃးယဝ်ႉ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵိူဝ်းယမ် ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ တိူဝ်းၼမ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၽိင်ႈငႄႈ
ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၼ်တင်း ၽီ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇယူႇလီမႃးၼႆႉ ၵႂႃႇထၢမ်တီႈမေႃၽီသေ လႆႈပူႇၸေႃႇသၢၵ်ႈၽီ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၽၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၶၢမ်ႇဢဝ်ၼီႈသေ ၵၼ်တေႃးၽီယဝ်ႉ။ မေႃၽီၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလွင်ႈယႂ်ႇ ၸဵမ်လွင်ႈၵူၼ်း လွင်ႈၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်ယဝ်ႉ။ မေႃႁဵတ်း လၢၵ်ႈၽွႆး၊ ၵဵပ်းဢတိၵ်ႈၼမိၵ်ႈသေ ၽိူဝ်ႉၵေႃႈမီးသေ မီးပႃး တၢင်းမေႃႇဢတၢတ်ႈသေၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ ၽီမတႅင်ႇ ႁွင်ႉ ၽီၵၢင်ႁၢဝ်သေၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၸတ်းႁဵတ်း "ပွႆးမၼေႃး" ၼႆယဝ်ႉ။
ပွႆးမၼေႃး (PauiMaNaw)
ပွႆးမၼေႃး ဢၼ်ပဵၼ်ယႂ်ႇ မီး (၅) မဵဝ်းယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေပွႆးမၼေႃးဢမ်ႇၵႃး ပွႆးၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းမႂ်ႇ၊ ပွႆးပၢင်ၶႅၵ်ႇ၊ ပွႆးမႃႇသႃႇ၊ ပွႆးသၢၵ်ႈမီ လႄႈ ပွႆးပီမႂ်ႇ တင်း ပွႆးလၢမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ မီးဝႆႉထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၽိင်ႈတိုၼ်း
တီႈၽႃၵၢၼ်၊ လူင်ၶၢင်း၊ တေႃးမေႃႇ လႄႈ ႁွင်ပႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇသႅင်ၶဵဝ် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇယဝ်ႉ။
ၶျွင်းတွင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းတွင်း (ၸၢၼ်း)  (ချောင်းဒေါင်း (တောင်)ရွာ, Chaungdaung(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191314 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1362 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1613 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2975 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တွင်ၶႅမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတွင်ၶႅမ် (, Tawng Chaing, တောင်ချို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 12
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း  (ဧကရာဇ်ကုန်းရွာ၊ Ayekaritkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193050 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢေႇၵရိတ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1467 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3166 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉ  (ခြင်္သေ့လက်ရွာ၊ Chinthaytlet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192192 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်ႇတေႉလႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1617 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1951 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3568 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ထဵင်ႇလိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇလိၼ်း  (ထိန်လင်းရွာ၊ Hteinlin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192039 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1616 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2032 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3648 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
896
‘’’896’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:896
ဢၼေႃးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢၼေႃးပိၼ်ႇ  (အနှောပင်ရွာ, Ahhnawpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢပျၢဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194278 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢပျၢဝ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 490 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 619 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1109 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သူၺ်ႇပျီႇဢေး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇဢေး (ရွှေပြည်အေးမြို့ ; Shwepyiaye ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၶမ်းတီႈ
1154
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1154
တိၼ်းတီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းတီး  (သင်းတီးရွာ, Thintee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းတီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191786 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်းတီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 589 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 748 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1337 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဢေႇတီႇ 60
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
60
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဢေႇတီႇ 60
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:60
ၶႅၵ်ႇ၊ ပပ်ႉၸိူင်း
ပပ်ႉၸိူင်း ၶႅၵ်ႇ ၼႆ့ ပဵၼ် ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် (တၢင်ႉယၢၼ်း) တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1997။ ပဵၼ်ပပ်ႉၸိူင်း မၢႆ(5) ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်သေ ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၽႂ်တူၺ်းၵေႃႈ ၼမ်ႉတႃတူၵ်းၵမ်ႉပႃႈၼမ်။ ပဵၼ်ပပ်ႉမၢတ်ႇၸပ်းၸႂ် ၽူႈလူႁၼ်ၶဝ် ပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ၼႃႈလိၵ်ႈမီး 318 ၼႃႈ၊ တွၼ်ႈမၼ်းမီး 37 တွၼ်ႈ။ ၽၢႆႇလင်မၼ်း မီးလွင်ႈထၢမ်တွပ်ႇလႄႈ လိၵ်ႈဢၼ်ၽူႈလူလိၵ်ႈ ပၼ်ၸူး ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်။ ၽူႈၸၼ်ႁၢင်ႈ ၼႃႈသိူဝ်ႈပပ်ႉပဵၼ် တိၼ်ႇသူၺ်ႇၶျူဝ်ႇ တႃႈၵုင်ႈ။ ၾိမ်းဢွၵ်ႇတီႈ မွၵ်ႇၵူႈသွႆႈလႅင် ဝၢၼ်ႈတႆး 9 လၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။ ပွၵ်ႈၵမ်း (1) ၼိုင်ႈႁဵင်ပပ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် ၾိမ်းဢွၵ်ႇထႅင်ႈ 2000 ပပ်ႉ၊ တီႈ ၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇလိၵ်ႈ ဢေး သဵၼ်ႈတၢင်း 35 ၵျွၵ်ႉတတႃး၊ တႃႈၵုင်ႈ။
ႁွင်းလင်
တီႈဝၢၼ်ႈၼႃးၶေႃ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ပဵၼ်ပွႆးတိုၵ်းၵၼ် ၵၢင်ၶမ်ႈလႄႈ ၽႆးမႆႈဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပၢႆႈသေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးဢွၼ်ႇ သွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ ဢူႈမႄႈတၢႆသေ ၶႃလႆႈၽၢတ်ႇၵၼ်။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ မၢတ်ႇတိူဝ်ႉၵွင်ႈသေ ပၢႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူင်းလႅင်း ၵႃးမေႃယႃသွင်ၽူဝ်မေး လမ်းၼိုင်ႈ မႃးႁၼ်မၼ်းၸၢႆး ဢဝ်ၵႂႃႇယူတ်းယႃပၼ်သေ ဢဝ်ၵဵပ်းႁဵတ်းလုၵ်ႈ၊ မၼ်းပဵၼ် ၸၢႆးၸၢႆးၼႆသေ မိူဝ်းယႂ်ႇတႃႈၵုင်ႈ။
ၼွင်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးၼွင်ႉ ၼၼ်ႉ ၼၢႆးၶဝ် ဢဝ်မၼ်း ပၢႆႈမႃးယူႇတီႈ ဝၢၼ်ႈယေႇငႄႇ ၸႄႈဝဵင်းမေႇမဵဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆးယူႇႁူင်းႁဵၼ်း ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉပႅတ်ႇၵူၺ်း။ မၼ်းႁေႃႈလေႃႉမႃႉသေ ၵႂႃႇၺႃး ၽူၺ်း(တႃႈၵုင်ႈ)သေ ႁူႉၸၵ်းၵၼ်ၵႂႃႇ။ ဝၢႆးသေ ၼၢႆးမၼ်း လူႉႁၢႆတၢႆယဝ်ႉ ၸၢႆးၼွင်ႉ ဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇယၢၼ် တီႈဝၢၼ်ႈယေႇငႄႇသေ ၽႅဝ်ထိုင်မႃး တႃႈၵုင်ႈ။ ၶိုၼ်းမႃးၺႃး ၽူၺ်း။ ၸၢႆးၼွင်ႉ လႆႈၵၢၼ်ႁေႃႈၵႃး ထႅၵ်ႉသီႇ။ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၸင်ႇၵႂႃႇလႆႈၵၢၼ် တမ်ႈတီႈႁိူၼ်း ၸၢႆးၸၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇမၼ်း။ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း တႄႉ ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းမၼ်း။ မၼ်းတႄႉ ႁူႉၸၵ်းပီႈဢၢႆႈမၼ်းယူႇ။ ၽွင်းယူႇၸွမ်းၵၼ် ပီႈဢၢႆႈမၼ်း ပႄႉၵိၼ်မၼ်းလႂ်၊ လွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ၸၢႆးၸၢႆး၊ ၸၢႆးၼွင်ႉ ဢိၵ်ႇၽူၺ်း ၶဝ်သၢမ်ၵေႃႉၼၼ်ႉလႂ်၊ လွင်ႈၸၢႆးၼွင်ႉ ၶိုၼ်းၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈပီႈဢၢႆႈမၼ်း ႁူႉၸၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉလႂ်၊ လွင်ႈၸၢႆးၸၢႆး ၶိုၼ်းပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ် ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းၼၼ်ႉလႂ် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈတႅမ်ႈၵႂႃႇ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ်၊ လီၶေႃးၶူမ်ပပ်ႉၼိုင်ႈသေ ၽႂ်လႆႈလူၵေႃႈ ဢိုၵ်ႉၼိုၵ်ႉၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ
သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ (Christianity) မီးပိုၼ်ႉထၢၼ်မႃးတီႈ ၸူဝ်ႊပၢၼ်လႄႈၵၢၼ်သွၼ်ၶွင်ၸဝ်ႈယေႇသုၸွမ်ႇၼင်ႇဢၼ်ၼႂ်းပပ်ႉထမ်းပၢႆႇပႂ်ႇ (canonical gospel)။ ၽူႈၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈၸၢဝ်းၶရိတ်ႉဢမ်ႇၼၼ်ၶရိသျၢၼ်ႇ
ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈယေႇသု ပဵၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႄႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၽြႃး ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉပျႃတိတ်မႃးပဵၼ်ၵူၼ်းလႄႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၽြႃးၽူႈၾူတ်ႈဢဝ် ၵွပ်ႈလွင်ႈၼႆသေ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉယေႇသုဝႃႈ "ၸဝ်ႈၽြႃးၶရိတ်ႉ" ဢမ်ႇၼၼ် "ၸဝ်ႈမသၢႆႇယႃႇ" သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ယၢမ်းၸင်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇပဵၼ်ၵိူင်းလူင်သၢမ်ၸုမ်း - ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸမ်း ရူဝ်ႇမႅတ်ႉၶႅတ်ႉႀလိၵ်ႉ ဢိတ်ႉသထိူၼ်းဢေႃႇတူဝ်ႇတွၵ်ႉ လႄႈပြူဝ်ႇတႅတ်ႉသတႅၼ်ႉ သေယဝ်ႉ ယင်းၸႅၵ်ႇၽႄၵႂႃႇထႅင်ႈ လၢႆလၢႆၵိူင်းလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ၊ ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇၶႅတ်ႉႀလိၵ်ႉ လႄႈ ဢေႃႇတူဝ်ႇတွၵ်ႉ ၸႅၵ်ႇၽႄၵၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈၽွင်းယၢမ်း သႃႇသၼႃႇပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ-ပွတ်းဝၼ်းတူၵ်း (East–West Schism) မိူဝ်ႈၼႂ်းပီႊၶရိတ်ႉ 1054 လႄႈ ၵိူင်းပြူဝ်ႇတိတ်ႉသတႅၼ်ႉ တႄႇမီးမႃး ဝၢႆးသေၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄး ပူၵ်းတင်ႈသႃႇသၼႃႇ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇ 16 သေ ယႅၵ်ႈတူဝ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၵိူင်းရူဝ်ႇမႅၼ်ႇၶႅတ်ႉႀလိၵ်ႉ
မိူဝ်ႈယၢမ်းၸဝ်ႉၼၼ်ႉ သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၼႆႉ သွၼ်ႇဝႃႈပဵၼ်ၵိူင်ၼိုင်ႈၶွင်သႃႇသႃႇၼႃႇၵျိဝ်းမိူဝ်ႈၵၢင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊၶရိတ်ႉ 1 လႆႈပေႃးမီးမႃးတီႈပွတ်းၾင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇမႅတ်ႉတီႈတႂ်ႇရေးၼီးယၼ်း တၢင်းပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၶွင် တွၼ်ႊၵၢင်ပွတ်းဢွၵ်ႇ (ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ် ဢိတ်ႉၸရေးလႄႈပႃႇလႅတ်ႉသတၢႆးလ်) ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်းၵေႃႈ မႄႇၾႃႈၵႂႃႇပွတ်းတၢင်းသီးရီးယႂ်း မႄႇသူဝ်ႇပူဝ်ႇတေးမီးယႂ်း ဢေးသီးယႂ်းမၢႆႇၼိူဝ်ႇ လႄႈ ဢီႇၵျိပ်ႉ သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ မီးတၢင်းယႂ်ႇလႄႈႁႅင်ႁူမ်ႇငမ်းၸွတ်ႈတူဝ် ၼမ်လိူဝ်းမႃးတေႉတေႉ ၼႂ်းၸူဝ်ႊယၢမ်းဢွၼ်ႇလၢႆပၢၵ်ႇပီႊ လႄႈတေႃႇပေႃးထိုင်ၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊၶရိတ်ႉထီႈ 4 လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် သႃႇသၼႃႇၵိုၵ်းၸိုင်ႈမိူင်းၸိုင်ႈဝူင်ႉရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင် လိၼ်လႅၼ်ႊၼႂ်းယူးရူပ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် ႁပ်ႉသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ မၢင်ႊလႅၼ်ႊတွၼ်ႊ ၸိူင်ႉၼင်ႇတွၼ်ႊၵၢင်ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢႃႇၾရီးၵႂ်းႁွင်ႇ ဢီႇႀီႇယူဝ်းပီးယႃး လႄႈ မၢင်ႊပွတ်းမၢင်ႊတွၼ်ႊၶွင်ဢိၼ်းတီးယႂ်း တႄႉ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ၸုမ်းၵူၼ်းဢေႇဝႆႉယူႇ။  ဝၢႆးမႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမိတ်ႉသျိၼ်ႇၼရီႇလႄႈ ၵၢၼ်ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ(မိူင်းႁၢႆး)  သေ သႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉၵေႃႈ လႆႈၽႄႈၵႂႃႇပွတ်းတၢင်း လိုမ်လိၼ်ဢမႄးရီးၵႂ်း ဢေႃးသတေးရီးယႃး ဢႃႇၾရီးၵႂ်းသပ်ႉသႁႃႇရႃး လႄႈ လၢႆလၢႆတီႈၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။