cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပွၵ်ႉဢၢႆႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉဢၢႆႇၵူင်း  (ပေါက်အိုင်ကုန်းရွာ၊ Paukaingkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192182 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ပျိၼ်းမတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်းမတေႃး  (ပျဉ်းမတောရွာ၊ Pyinmataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192602 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2203 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4690 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
1799
1799
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1799
သႃႇယႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႃႇယႃႇဢေး   (သာယာအေးရွာ, Tharyaraye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191624 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 941 ၊ ယိင်း 1219 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
သႂႃႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႂႃႇတေႃး  (ဆွာတောရွာ, Swartaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193800 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5639 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1798
1798
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
သိၼ်ႇယႂႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇယႂႃႇၵျီး  (ဆင်ရွာကြီးရွာ, Sinywargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇယႂႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189651 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇယႂႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2648 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5634 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1798
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
သိၼ်ႇယႂႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1798
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1798
တွင်ႇၽႅတ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၽႅတ်ႉတၢၼ်း  (တောင်ဖက်တန်းရွာ၊ Taunghpettan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192310 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3506 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4305 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7811 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပီႇၸီႇ 247
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
11
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ပီႇၸီႇ 247
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 247 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 240
ထၢၼ်းတေႃး (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတေႃး (ႁွင်ႇ)  (ထန်းတော (မြောက်)ရွာ, Htantaw(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189675 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3427 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢေႇတီႇ 11
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:11
ၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)  (ဇဂျမ်း (တောင်)ရွာ၊ Zagyan(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192848 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1736 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1029
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ပၢင်ၵႅင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်)
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႅင်း (, Paang Keng, ပန်ကျိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1029
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
811
811
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:811
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 10
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (10) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (253) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (254))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (112) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
344
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:344
ပီႇၸီႇ 248
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 248 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 240
ဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ (အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်, Injangyang Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်ႇၸၢင်းယၢင်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
သႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵူင်း  (ဆည်ကုန်းရွာ, Sekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇၵရၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218250 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 670 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 751 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1421 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1409
1409
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽယႃးထူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးထူး  (ဘုရားထူးရွာ၊ Hpayarhtu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192183 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1409
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽယႃးထူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1409
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1409
မျႃႉဝတီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျႃႉဝတီႇ  (မြဝတီရွာ, Myawaddy) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 220155 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3091 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တၢၼ်းသွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်းသွင်း  (တန်းဆောင်းရွာ, Tansaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191370 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႉတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2027 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2584 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4611 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1028
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1028
လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ
ၸိုဝ်ႈၵျွင်း
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၸိုဝ်ႈသဵင် ၵျွင်းဢၼ်ၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းဢႃႇသေႃးၵၼႆသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူႈၼၼ်ႉ သမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းတၢဝ်ႇသၢင်းၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉဝႄႈလႄႈ ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းဝူႈယဵဝ်ႈဝၢင်ႉ၊ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ၊ ၵျွင်းၸုင်ႇၸိုၼ်ႈ၊ ၵျွင်းသူင်ႇၸိုၼ်ႊ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ လင်ၼႆႉ မီးသိူၵ်ႈပိုၼ်းႁိုင်ႁီးတႄႉတႄႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢသေႃးၵ (B.C 269-232) ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ထၢတ်ႈၽြႃးၸဝ်ႈ ႁႂ်းၽႄႈၸွတ်ႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းလႄႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၽႅဝ်မႃး 19 တီႈသေ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ထိႁႃႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းဢႃႇသေႃးၵ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်
ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ တႄႇတင်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉတူင်ႊၶၢၼ်ႇသေ ၸိုဝ်ႈသဵင် လိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉပိူဝ်ႈဝေႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉၼၼ်. ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင် ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉတႄႉ။ ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ (ထၢင်ယိုၼ်ႊ)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်း ဢဝ်မႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵျွင်းသီႇၸၼ်ႉသေ ၵိူဝ်းလီဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ တီႈၵျွင်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈသႃႇယႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ် တႄႉတႄႉသေ ဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ် ၵျွင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်း ၵႂၼ်းၸူင်းသၢၼ်းသျီး ပဵၼ်တီႈဢွင်ႈလိၼ် တီႈမျၢတ်ႈတီႈၼိုင်ႈၼႆ ၼႂ်းပိုၼ်း မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ (472) ၼၼ်ႉ မၢႆတွင်းဝႆႉ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ပီၶရိတ်ႉ 494 ၼၼ်ႉ သႅဝ်းသုင်ႇတူဝ်ႇပႃးယူႈ ၸင်ႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇတူၺ်း ဢုပ်းထႃႇပၼႃႇသေ ဝႆႈသႃလုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပီၶရိတ်ႉ 602 ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူႈၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉၽၢႆႇပိုၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ လိမိၼ်ႉ ၸင်ႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇတူၺ်းသေ ဝႆႈသႃ ပွၵ်ႈထိသွင်ယဝ်ႉ။ ပီၶရိတ်ႉ 619 ပၢၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉဝၢင်ႉလီးသီႇမိၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းဢွင်ႇပႄႉသိုၵ်းမၼ်း မႃးလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈဢွင်ႈၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉသေ ၵူၼ်းသိုၵ်းမၼ်း 80 ၵေႃႉ ၶၢမ်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်း တီႈၵျွင်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 631 ပၢၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢႆၸုင်ႊၼၼ်ႉ မၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် တႃႇၶိုၼ်းမႄးၵုမ်း ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈသေ ႁူဝ်သိုၵ်းႁၢၼ် ၸၢင်လႅင်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃး ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ဝႆႈသႃပွၵ်ႈထိသၢမ်ယဝ်ႉ။ ပီ 660 ပၢၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉၵၢဝ်းၸုင် ဢွၼ်ႁူဝ် ၼမ်းၼႃႈ ပၢင်းဢဝ် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵႂႃႇတီႈ မိူင်းလူဝ်ႈယၢင်ႉသေ ပၢင်းၵႂႃႇဝႆႉ တီႈသၢင်ႉဢၢၼ် သီႇပီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 704 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းဝွင်ႉၵျီႇတဵင်း သမ်ႉပၢင်းဢဝ် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႉတီႈႁေႃမႂ်ႇ မိၼ်ႉထၢင်ႉ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝွင်ႉသိုဝ်ႈၸူင်း ၶိုၼ်းႁပ်ႉပၢင်းၵႂႃႇဝႆႉ တီႈဝဵင်းတၢဝ်ႇသၢင်ႉသေ ၸဝ်ႈဝွင်ႉတေႈၸူင်း ၶိုၼ်းႁပ်ႉပၢင်းၵႂႃႇ ဝႆႉတီႈ ဢၼ်ဢမ်ပၼ်ၽႂ်ႁၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝွင်ႉသဵင်းၸူင်း ၸင်ႇၵႂႃႇတီႈၽၵ်းတူ ဢၢၼ်ၽူႈသေ ႁပ်ႉပၢင်းဢဝ် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး မိူဝ်ႈဝႆႉတီႈႁေႃၶမ်းမၼ်းယဝ်ႉ။
ပီ 873 ၽွင်းႁဵတ်း ပွႆးလူင် ပၢင်းႁပ်ႉၶေႃႈလုပ်ႇ ၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ပဵၼ်ၸိုၵ်ႉပဵၼ်သၢႆ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်မိုၼ်ႇမၼ်း ယိပ်းၸဵမ်လၢမ်ႇ ၸဵမ်ၶိူင်ႈလူႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်သေ ႁပ်ႉတွၼ်ႈလူႇတၢၼ်း ဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ၽိၵ်ႉၶူႇၼီႇ) လႄႈ ၼၢႆးၶၢဝ်ၶဝ် မႃးဝႆႈသႃ ၸိုၵ်ႉၸိုၵ်ႉသၢႆသၢႆသေ သဵင်ဝႆႈၽြႃး သဵင်ႁေႃးထမ်းၶဝ် သမ်ႉပေႃး လင်ၶိုၼ်ႈၾႃႉၶိုၼ်းမွၵ်ႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ တင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်းလီ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်ႈမိူင်းၸုမ်ႈလူင်ထၢင် လႄႈ ၸိူင်ႉၸႅင်ႈၽုင်ၼၢင်းမၼ်း ဢဝ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၶဝ် ၶူဝ်းၼုင်ႈၶူဝ်းမႆၶဝ် လူႇတၢၼ်းၽြႃး တီႈၾႃႈမုၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢင်ႁူၺ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵၢင်ႁူၺ်ႈ (, Kaanghoi, ကန်ဟွေ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ
ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်
ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉၸွင်ႉၸုင်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢွၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလႄႈ ၸိူင်ႉၼၢင်းမၼ်း ၵႂႃႇဝႆႈ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇၸဵမ် မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 380 ၼၼ်ႉ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇ လူႇတၢၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ ပၢင်ပွႆးၶုၼ်သေ ၶုၼ်မိူင်းၶဝ် သၢင်ႈပဵၼ်ပွႆးၶုၼ် သိပ်းပွၵ်ႈသေၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ် တီႈထွတ်ႈမျၢတ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်းလီယဝ်ႉ။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 11
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (11) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (254) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (255))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (111) ဝၼ်း။
လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ
ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်
1472 မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉမိၼ်ႉၼၼ်ႉ သွၼ်းလေႃႇႁိင်ႇလဵၵ်းလူင် ႁူၺ်ႇၼိုင်ႈ ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်း မီး 3600 ၵီးလူဝ်းသေ သဵင်မၼ်း ဝၢၼ်ႁူလင်ၵႆတႄႉတႄႉ။ ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူႈဝူၼ်ႉတီႈ သမ်ႉၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈမႃး ႁၢင်ႈသိူဝ်ႁိၼ်လူင် တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မူပ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသေ လၢႆးမိုဝ်းမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ သိူဝ်တႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ တႄႉၸဵမ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇမႃး မၼ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လီယဵမ်ႈလီတူၺ်း လီၶဝ်ႈၸႂ်လႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၵႆႉမႃးယဵမ်ႈတူၺ်း ယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 1569 ပၢၼ်ၶိူဝ်း ၸဝ်ႈဝွင်ႉမိၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵျွင်းမႆႉၼႆႉ ၵူၼ်ႇပင်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပီ 1579 ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉမိၼ်ႉယၢင်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီး ယၢင်ႉယူႈၶျဵင်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇတိုၵ်းသူၼ်းသေ ဢၼ်ႁိၼ်ထုၼ်သၢႆး ၵုမ်းၵေႃႇ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵျွင်းပႅတ်ႇၸဵင်ႇ၊ သိပ်းသၢမ်ၸၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းဢၼ်ၼႆႉ တၢင်းသုင်မၼ်းမီး 47 မီႇတိူဝ်ႇ (141) ပေႇ၊ တၢင်းၵႂၢင်းမၼ်း မီး 50 မီႇတိူဝ်ႇ (150) ပေႇသေ ပဵၼ်ဢၼ်သပ်ႉပၢႆႇ ႁၢင်ႈလီၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတႄႉတႄႉ။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 11
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ
ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်
ပီ 1654 ၼၼ်ႉ ဢိင်ႇသၼ်ႇလူင်သေ ၵျွင်းလူင်ၼႆႉ ႁေႈၵိူင်းတႅၵ်ႇဢႃႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1939 ၵူၼ်းသထႃႇ ၸေႇတၼႃႇလီ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူးၸိူဝ်ႈသိဝ် ၸင်ႇလူႇတၢၼ်း ငိုၼ်းၼမ်လၢႆသေ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းၵျွင်း ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ။ 1981 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉသ် 24 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵျွင်းၼႆႉ ၶိုၼ်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ သဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ပိုတ်ႇတူၺ်း ၶူဝ်းထႃႇပၼႃႇ
ထႃႇပၼႃႇ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ လႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ ပီပွင်း 1100 ပီလိူဝ်လိူဝ်သေ ၶိုၼ်းမႃး ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ မိူဝ်ႈ 1987 လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇလ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၶုတ်းႁၼ်ၺႃး ၶႅပ်းလိၵ်ႈမွၵ်ႇၼႄဝႆႉ တီႈၼႂ်းထႃႇပၼႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ လုပ်ႇပွင်ႈမိုဝ်းၽြႃး ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇသေႃးၵ ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈမႃးၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ လုပ်ႇပွင်ႈ ၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး သီႇဢၼ် တီႈၼႂ်းဢုပ်းၸိူဝ်းဢၼ် ထႃႇပၼႃႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢုပ်းဢွၼ်ႇ သွၼ်ႉသႂ်ႇ ၼႂ်းဢုပ်းယႂ်ႇ မီးပႅတ်ႇဢုပ်း၊ သွၼ်ႉသႂ်ႇ ပဵၼ်ဢုပ်းလဵဝ်သေ ဢုပ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်းဢဝ်ၶမ်း ႁဵတ်းဝႆႉ တွင်ႈလၢႆးမွၵ်ႇ လၢႆးမႂ် ႁၢင်ႈၽြႃးဝႆႉ ပဵၼ်ႁွႆးမိုဝ်း ၶႅမ်ႉတႄႉတႄႉ။ လုပ်ႇပွင်ႈၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ လႆႈႁၼ် မီးၼႂ်းဢုပ်းသႅင်ၶဵဝ် ဢၼ်ဢဝ် သႅင်ပလႄး (သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈ) သႅင်လႅင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶပ်ႉၸီႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁၢင်ႈၽၢင် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး
လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သီမၼ်းၶၢဝ်သွတ်ႇလွတ်ႇ ပွတ်ႇၸွၼ်းငွၼ်းသေ တၢင်းသုင်မၼ်း မီး 4.3 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတိူဝ်ႇ (1.7) ထတ်း၊ တၢင်းၵႂၢင်ႈ တီႈပၢႆလုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး မီး 2.01 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတိူဝ်ႇ (0.8) ထတ်းသေ ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်း မီး 16.2 ၵရမ်ႇယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လုပ်ႇထၢတ်ႈၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉသေ ၶူဝ်းၶွင်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ႁႃယၢပ်ႇ၊ ဢၼ်ႁၼ်ယၢပ်ႇ၊ ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းတင်းၼမ်ယူႇ၊ တီႈၼႂ်းၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး မေႃႈဝၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၶိူင်ႈၶူဝ်းလူႇတၢၼ်းလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းငိုၼ်းၶမ်း ဢၼ်ႁွႆႈတိုဝ်းလႄႈသင်၊ ၶိူင်ႈၶူဝ်းဢၼ်ယွမ်ႉၼမ်ႉယႃႈဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းယိပ်းတိုဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်မေႈ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းႁွႆႈတိုဝ်း သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈ သႅင်ၶဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းပူႈၶူဝ်းၽႄးလႄႈ ၽႅၼ်ႇယႅင်ႉ ဢၼ်ဢဝ်ၶမ်းတေႃးႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင် မီးဝႆႉ ၶူဝ်းၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၵျွင်းလူင်ၾႃႈမုၼ်ႈ
ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ပႅၼ်ႇၸဵင်ႇ သိပ်းသွင်ၸၼ်ႉၼႆႉ တီႈၼိူဝ်မၼ်း မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးတွင်းဢွၼ်ႇ သူၼိုင်ႈ၊ ၼႂ်းၵွင်းမူးတွင်းၼၼ်ႉ မီးၽြႃး တွင်း ႁၢင်ႈၽၢင်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း (104) သူႇသေ ပပ်ႉလိၵ်ႈထမ်း ပၢၵ်ႇပၢႆၵေႃႈ ဢဝ်ထႃႇပၼႃႇဝႆႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈထမ်းၽိုၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၽိုၼ်သေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူင်းလႄႈ ယႂၢၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁၢင်ႈမွၵ်ႇမူဝ် ဢဝ်မိုဝ်းတႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉသျိင်ႈလႄႈသင်၊ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် လၢႆးမိုဝ်းၽူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၸူးၸိုဝ်ႇသႅဝ်၊ ၶၢၼ်ႇၵျီးယၢဝ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၵဝ်ႇဢၼ်မွၼ် ဢၼ်ႁႃယၢပ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ ၼႂ်းၵွင်းၼူးၼႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶႅပ်းလိၵ်ႈႁိၼ်ၼမ်တႄႉတႄႉ။ တီႈၼႂ်းၶႅပ်းလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆးမိုဝ်း ၽူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်ပဵꧣ် ၸူးသိုဝ်ႉလၢႆႉ၊ ၵျၢင်းယူႇ၊ ပဵင်းၶျၢင် ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လၢႆးမိုဝ်း ၽူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸုမ်းၵေႃႇသၢင်ႈၶဝ် လုမ်းလႃးၵျွင်းၽႃႈမုၼ်ႈ ၶဝ်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇတူၺ်း ထႃႇပၼႃႇ ဢုပ်းငိုၼ်းဢုပ်းၶမ်း သွၼ်ႉၵၼ်ပဵၼ်ဢုပ်း လႆႈႁၼ်လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမၼၼ်ႉ ၶဝ်ထႆႇၶႅင်းႁၢင်ႈသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇ သုၵ်ႈၾိမ်းထုတ်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉ ၸၢၵ်ႈလၢင်ႉၶႅပ်းႁၢင်ႈၶဝ် ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ႁိူဝ်ႈလႅင်းၵႂႃႇသဵင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢၵ်ႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈႁၼ် ယၢမ်ႈထူပ်းသေပွၵ်ႈလႄႈ မၼ်းဢၢမ်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢၵ်ႈလၢင်ႉၶႅပ်းႁၢင်ႈမၼ်း ဢမ်ႇလူႉလႅဝ်သင်။ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ဢၼ်မီးထၢတ်ႈလုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးၼႆႉ တိုၼ်းမီးၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇႇ ၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႆႉ ၸဵမ်ၵွၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတီႈၵႆ တီႈၸမ် မႃးလူႇမႃးဝႆႈ တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပီ 1994 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢင်းဢဝ်ၶႅဝ်ႈၵႅဝ်ႈၽြႃး မႃးမိူင်းမၢၼ်ႈ 45 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆးၵေႃႈ ထႆးၶဝ် မႃးပၢင်းဢဝ် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး မိူဝ်းဝႆႉတီႈမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ထေႃးၼမုၼ်းထူဝ်း 80 ဝၼ်းသေ ၵူၼ်းမိူင်း 21 လၢၼ်ႉပၢႆ မႃးပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃ လူႇယႂ်ႇတၢၼ်းလူင်ယဝ်ႉ။
1797
1797
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1797
ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်) (ၸိုဝ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်း သူၼ်ပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်) ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 177 ႁႅတ်ႇထႃႇသေ တင်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် 44 လၵ်း (69) ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 3605 ထတ်း (1000 မီႇတႃႇ) မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးလူင် (မေႇမျဵဝ်ႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ု
ပိုၼ်း
ထိုင် ပီ 2917 မႃး ဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶူဝ်ႇလူဝ်းၼီႇ ဢင်းၵိတ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ ထိုင်မႃး ပီ 1924 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ် သူၼ်မွၵ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တူၺ်းထိုင်ထိင်းသိမ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင် 1942 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇပႃႇထိူၼ်ႇသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် "ထိူၼ်ႇလွတ်ႈၽေး မႃးယဝ်ႉ။ ပီ 2000 တဵမ် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ပျူဝ်ႇၶျူၵ်ႉမူးၵျီး တၢၼ်းသူၺ်ႇ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉပဵၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး သူၼ်ႇပၢႆးမွၵ်ႇတူၼ်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်) မႃးယဝ်ႉ။
810
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
343
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
810
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
343
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
810
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
343
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
810
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:810
343
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:343
တႃႇယႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇဢေး  (သာယာအေးရွာ၊ Tharyaraye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192604 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2203 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4690 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဢေႇတီႇ 10
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:10
ပီႇၸီႇ 249
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 249 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 240
လုၵ်းသွမ်ႇ (ဝၢၼ်ႈပူင်း)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလုၵ်းသွမ်ႇ (, Luk Saum, လုပ်ဆွမ် (ဝမ်ပုံ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢေႇတီႇ 72
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:72
ၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ  (ကန်သာရွာ၊ Kanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192867 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3106 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3578 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1408
1408
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1027
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
1408
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
[[File:World-map.png|right|thumb|
1027
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
2005 Department of State (လုမ်းဝုၼ်ႇလူင်ၵပ်းၵၢႆႇၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ) လိၵ်ၽိုၼ်တၢင်ႇ ဢၼ်ႁၼ်မႅၼ်ႈ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
1408
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
<B>အဆင့် 1<B> (Trafficking and Violence Protection Act (TVPA) လူကုန်ကူးခြင်းနှင့် အကြမ်းဖက်မှုကာကွယ်သည့် အက်ဥပဒေ၏ အနိမ့်ဆုံး စံနှုန်းများကို အပြည့်အဝလေးစားလိုက်နာခြင်း)
<B>အဆင့် 2<B> ((TVPA) ကို လိုက်နာရန် အရာရောက်သောကြိုးစားအားထုတ်မှု)
<B>အဆင့် 3<B> ((TVPA) ကိုလိုက်နာရန် ကြိုးစားအားထုတ်မှုမရှိပါ) အချက်အလက်မရှိပါ ]]
ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
လူကုန်ကူးခြင်းဆိုသည်မှာ လူအများအား လှည့်စားခြင်း၊ သွေးဆောင်ဖြားယောင်းခြင်း၊ အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခြင်း သို့မဟုတ်ပါက ၎င်းတို့၏ နေအိမ် သို့မဟုတ် တိုင်းပြည်မှ ဖယ်ရှားခြင်းခံရပြီး ထို့နောက်တွင် နိမ့်ကျသော အခကြေးငွေပေးခြင်း သို့မဟုတ် အခကြေးငွေ လုံးဝမပေးခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ခေါင်းပုံဖြတ်သော သတ်မှတ်ချက်များဖြင့် အတင်းအကျပ်အလုပ်ခိုင်းစေသည့် အလေ့အထဖြစ်သည်။ ထိုအလေ့အထသည် လူအများကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်း သို့မဟုတ် ကုန်သွယ်မှု အဖြစ်သဘောထားပြီး ၎င်းတွင် ကျွန်စနစ်၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ များစွာရှိသည့်အပြင် တိုင်းပြည်အများစုတွင် ၎င်းသည် တရားဝင်မှုမရှိပါ။ လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် သားကောင်များသည် အခြေအနေမျိုးစုံတွင် အသုံးချခံရပြီး ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်း ၊ အတင်းအကျပ်စေခိုင်းခြင်း (စာချုပ်ဖြင့် ချည်နှောင်ခြင်းခံရသည့် အလုပ်သမား သို့မဟုတ် အကြွေးတင်နေသောကျေးကျွန်) နှင့် အတင်းအဓမ္မလုပ်သော ကျွန်ဘဝ အခြားပုံစံများတို့ ပါဝင်သည်။ မွေးစားခြင်းနှင့် အခြားသောရည်ရွယ်ချက်များအတွက် မွေးကင်းစအရွယ်များနှင့် ကလေးများကို ရောင်းစားခြင်းသည် ထိုကလေးများကို လူကုန်ကူးခြင်းဟုလည်း စဉ်းစားကြသည်။ လူသားများကို ကုန်ကူးခြင်း အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများကို ကုန်ကူးခြင်းအား တားဆီးရန်၊ နှိမ်နင်းရန်နှင့် အပြစ်ပေးရန် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်ကျင့်ဝတ် (ပါလာမို လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်ကျင့်ဝတ် ဟူ၍လည်း ရည်ညွှန်းသည်) သည် နိုင်ငံတစ်ရပ်ရပ်တွင် ရုံးချုပ်အတည်တကျစိုက်မထားသော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းမှ စီစဉ်သည့် ပြစ်မှုများကိုဆန့်ကျင်သောညီလာခံဖြစ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂမှချမှတ်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်ကျင့်ဝတ် ဖြင့်လူကုန်ကူးခြင်းအား "ခေါင်းပုံဖြတ်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနည်းလမ်းများ သို့မဟုတ် အင်အားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခြင်း၊ ဖြားယောင်းခေါ်ဆောင်ခြင်း၊ လိမ်လည်ခြင်း၊ လှည့်စား ခြင်း၊ အာဏာအလွဲသုံးစားပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားချိနဲ့သည့် အခြားပုံစံများ သို့မဟုတ် အခြားလူတစ်ဦး ပေါ်တွင် ထိန်းချုပ်မှုရှိသော လူတစ်ဦး၏ သဘောတူညီချက်ကိုရရှိရန် ငွေပေးချေခြင်း သို့မဟုတ် အကျိုးခံစား ခွင့်များကိုပေးခြင်း သို့မဟုတ် လက်ခံရယူခြင်း စသည့်နည်းလမ်းတို့ဖြင့် လူသစ်စုဆောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း၊ ပြောင်းရွှေ ့ခြင်း၊ ပုန်းအောင်းခွင့်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် လူများကို လက်ခံထားခြင်း" ဟုအဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုသည်။
ပၵ်းပိူင်လႄႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်
2008 စက်တင်ဘာလအထိ၊ ထိုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်ကျင့်ဝတ်အား နိုင်ငံပေါင်း 117 နိုင်ငံမှ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး အဖွဲ့ဝင် 124 ဖွဲ့ ရှိသည်။ လူကုန်ကူးခြင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလျင်မြန်ဆုံးကြီးထွားလာသော ရာဇဝတ်မှုလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး၊ နှစ်စဉ် လူသားများအား လူကုန်ကူးရာမှငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ 5 ဘီလီယံ နှင့် 9 ဘီလီယံအတွင်း ရရှိသည်ဟု ခန့်မှန်း ကြသည်။ဥရောပကောင်စီ သည်"လူကုန်ကူးခြင်းသည် ကမ္ဘာအနှံ့ နှစ်စဉ်ဈေးကွက်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ 42.5 ဘီလီယံဖြင့် ပြီးခဲ့သောဆယ်စုနှစ်အတွင်း ပြန့်ပွားလွယ်သောပမာဏသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်" ဟုဖော်ပြ သည်။ကမ္ဘာတစ်လွှားတွင် နိုင်ငံပေါင်း 127 နိုင်ငံမှ လူဦးရေ 2.5 သန်းနီးပါး လူကုန်ကူးခံရသည်ဟု ကုလသမဂ္ဂမှ ခန့်မှန်းသည်။လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် သားကောင်များသည် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခြင်း၊ လှည့်ဖြားခြင်း၊ လိမ်လည်ခြင်း၊ အာဏာအလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် လုံးလုံးလျားလျား အဓမ္မခေါ်ဆောင် ခြင်း စသည်ဖြင့် လူသူစုဆောင်းခြင်းခံရသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်များကကျော်ဖြတ်၍ လူကုန်ကူးခြင်းအား ထိရောက်စွာဖြေရှင်းနိုင်ရန်အတွက် နိုင်ငံအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်းအရ၊ သီးခြားဖွဲ့စည်းထား သော အစိုးရအချင်းချင်းပါဝင်သည့်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် OSCE (Organization for Security and Co-operation in Europe) (ဥရောပအတွင်း လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့အစည်း) သည် မြောက် အမေရိက၊ ဥရောပ၊ ရုရှားနှင့် အရှေ ့အလယ်ပိုင်းတို့တွင် စစ်ဆင်ရေးတစ်ရပ် အနေဖြင့် လူကုန်ကူးခြင်း ပြဿနာကို တိုက်ဖျက်မည့် ဦးဆောင်အေဂျင်စီများမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်းလႄႈ လၵ်ႉၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
လူကုန်ကူးခြင်းသည် လူမှောင်ခိုကူးခြင်းနှင့် ခြားနားသည်။ လူမှောင်ခိုကူးခြင်းတွင် လူအများသည် လူမှောင်ခို ကူးသူ၏ ဝန်ဆောင်မှုကို လုပ်ခတစ်ရပ်အတွက် မိမိတို့သဘောဆန္ဒအလျောက် တောင်းခံခြင်းဖြစ်ပြီး (တရားမ ဝင်သော) သဘောတူညီချက်တွင် လိမ်လည်လှည့်ဖြားခြင်း မပါရှိနို်င်ပေ။ သွားမည့်နေရာသို့ ရောက်သောအခါ လူမှောင်ခိုပြုခြင်းခံရသည့်လူသည် သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လမ်းကြောင်းကိုရှာရန် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော်၊ လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် သားကောင်များသည် ထွက်သွားရန် ခွင့်ပြုခြင်းမခံရဘဲ အလုပ်လုပ်ရန် သို့မဟုတ် ခေါင်းပုံဖြတ်သော အခြေခံပေါ်မူတည်၍ လူကုန်ကူးသူ သို့မဟုတ် အခြားသူများကို ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းတစ်မျိုးမျိုးပေးရန် လိုအပ်သည်။အစီအစဉ်သည် အလုပ်ကန်ထရိုက်တစ်ခုကဲ့သို့ ဖွဲ့စည်းပုံရှိ သော်လည်း လုပ်ခအနည်းငယ် သို့မဟုတ် လုံးဝမပေးခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ ခေါင်းပုံဖြတ်သည့် သတ်မှတ်ချက်များဖြင့်ဖြစ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အစီအစဉ်သည် အကြွေးဖြင့်သိမ်းထားသောကျေးကျွန် ကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး သားကောင်သည် အကြွေးကို ပြန်လည်ပေးဆပ်ရန် ခွင့်ပြုခြင်းမခံရခြင်း သို့မဟုတ် မပေးဆပ် နိုင်ခြင်းဖြစ်ရသည်။ သားကောင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံလှည့်စားခံရခြင်းနှင့် ကတိကဝတ်အမှားများဖြင့် သွေးဆောင်ခြင်း ခံရသည် သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့် အကြမ်းဖက်ခြင်းခံရသည်။ အချို ့သော လူကုန်ကူးသူများသည် သားကောင်များအား အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခြင်း သို့မဟုတ် ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်ကြပြီး လိမ်ညာခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ ချစ်ဟန်ဆောင်ခြင်း၊ သီးခြားထားရှိခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်ခြင်းနှင့် အကြွေးဖြင့်သိမ်းထားသော ကျေးကျွန်စံနစ်တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။
ၼမ်ႉတွၼ်း ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်းၼႆႉ မၼ်းလႆႈၼမ်
လူကုန်ကူးခြင်းသည် အကျိုးအမြတ်များသောလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော နယ်မြေဒေသများဖြစ်သည့် ရုရှ၊ ဥရောပအရှေ့ပိုင်း၊ ဟောင်ကောင်၊ ဂျပန်နှင့် ကိုလံဘီယာတို့တွင် လူကုန်ကူးခြင်းကို ကြီးမားသော ဒုစရိုက် အဖွဲ့အစည်းများက ထိန်းချုပ်ကြသည်။မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ လူကုန်ကူးခြင်း အများစုကို အုပ်စုအသေးစားများ ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော ကွန်ရက်များက လုပ်ဆောင်ကြပြီး အုပ်စုတစ်ခုစီသည် လူစုဆောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ ဆောင်ခြင်း၊ ကြော်ငြာခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းတို့ကဲ့သို့ ကဏ္ဍတစ်ခုစီတွင် အထူးပြုလုပ်ကြသည်။ ၎င်းလုပ်ငန်းသည် နည်းပါးသော ကနဦး ငွေအရင်းအနှီးလိုအပ်ပြီး တရားစွဲဆိုခြင်းမှာ အတော်အတန် ရှားပါးသောကြောင့် အလွန်အကျိုးအမြတ်များသည်။ ကုန်ကူးခြင်းခံရသည့်လူများသည် များသောအားဖြင့် ဒေသအတွင်းရှိ အားနည်းချက်အရှိဆုံးနှင့် အင်အားမရှိဆုံး လူနည်းစုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အခွင့်အလမ်းကန့်သတ်မှုရှိသော ဆင်းရဲချို ့တဲ့သည့် နေရာများမှ လာကြသူများဖြစ်ပြီး လူမျိုးစု လူနည်းစုများဖြစ်သည်။ ထိုလူတို့သည် မည်သည့်လူမှုရေးနောက်ခံ၊ အဆင့်အတန်း သို့မဟုတ် မည်သည့်လူမျိုးတို့မှမဆို ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အိမ်ပြေးများ သို့မဟုတ် ဒုက္ခသည်များ ကဲ့သို့သော အိမ်ပစ်ရာပစ်ပြေးရသည့်လူများ ဖြစ်သည်။ ဒေသအတွင်းမှ အားနည်းချက်ရှိပြီး အင်အားမရှိသည့် လူနည်းစုမှ လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် သားကောင်များစွာ ရှိသော်လည်း သားကောင်များမှာ မည်သည့်နေရာဒေသမှမဆိုဖြစ်နိုင်သည်။ လူကုန်ကူးခြင်းအတွက် သီးသန့် သားကောင် အမျိုးအစားမရှိပါ။ ယေဘုယျအားဖြင့်၊ လူအများသည် လူကုန်ကူးခြင်းခံရသူများမှာ ဆင်းရဲသော တိုင်းပြည်များမှဟူ၍ ထင်လေ့ရှိသော်လည်း အမှန်မှာ ၎င်းတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အလွန်ကြွယ်ဝ ချမ်းသာသောမိသားစုမှ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုပြစ်မှုမျိုးသည် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ လူအများ ဂရုပြုမိခြင်းမရှိဘဲ ဤနည်းအတိုင်း ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး ထိုအကြောင်းကိစ္စ၏ လေးနက်မှုကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းမှာ အနည်း ငယ်သာရှိသည်။
ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇပဵၼ်တူဝ်ယိူင်း ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
သေရေးရှင်ရေးတမျှ အကျဉ်းအကျပ် အခြေအနေများတွင် ရှိနေသော အမျိုးသမီးများသည် အထူးသဖြင့် လိင်လုပ်ငန်းအတွက် လူကုန်ကူးသူများ၏ ထူးထူးခြားခြား ပစ်မှတ်ထားခြင်းခံရသည်။ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများသည် အခွင့်အလမ်းမရှိခြင်း၊ အလုပ်ကောင်းရမည်ဆိုသောကတိများ သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်ရန် သို့မဟုတ် စာသင်ကြားရန်အတွက် အခွင့်အလမ်းများကို ကိုယ်ကျိုးရှာအမြတ်ထုတ်ပြီး နောက်တွင် သားကောင်များကို ပြည့်တန်ဆာများဖြစ်စေရန် အတင်းအကျပ် ပြုလုပ်ကြသည်။ ခရီးသွားလာခြင်းနှင့် အလုပ်နေရာထားခြင်းတို့ကို စီစဉ်သည့် ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ပွဲစားများမှတဆင့် အမျိုးသမီးများသည် သူတို့၏ သွားမည့်နေရာများသို့ လိုက်ပို့ခြင်းခံရပြီး အလုပ်ရှင်များထံသို့ ပေးပို့ခြင်းခံရသည်။ ၎င်းတို့၏ သွားရမည့်နေရာများသို့ ရောက်ရှိသည်နှင့် အချို ့အမျိုးသမီးများသည် သူတို့လုပ်ရမည့် အလုပ်နှင့်ပတ်သက်၍ သူတို့သည် လိမ်ညာခြင်းခံလိုက်ရပြီဖြစ်ကြောင်းကို သိကြရသည်- အများစုသည် ငွေကြေးဆိုင်ရာအစီအစဉ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ အလုပ်အခြေအနေများနှင့် ပတ်သက်၍ လိမ်လည်ခြင်းခံရပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် အတင်းအကျပ်စေခိုင်းခြင်း သို့မဟုတ် မတရားဖိနှိပ်ခြင်းခံရသည့် အနေအထားများတွင် ကျရောက်နေပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ၎င်းအခြေအနေများမှ ထွက်ပြေးခြင်းသည် ခက်ခဲပြီး အန္တရာယ်ရှိကြောင်းကို တွေ့ရှိကြသည်။အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တရားစီရင်ရေးဋ္ဌာနမှ 2007 ဇန်နဝါရီလမှ 2008 စက်တင်ဘာလအထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူကုန်ကူးသည့်ဖြစ်ရပ် 1,229 ကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ၎င်းတို့အနက် 83 ရာခိုင်နှုန်းမှာ လိင်မှုဆိုင်ရာကုန်ကူးခြင်း ကိစ္စရပ်များဖြစ်သည်။
1408
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းထုၵ်ႇ ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
ကလေးသူငယ်များကို ကုန်ကူးခြင်းတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် မိဘများ၏ အလွန်အမင်းဆင်းရဲခြင်းအား ကိုယ်ကျိုးရှာအမြတ်ထုတ်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ မိဘများသည် သူတို့၏အကြွေးများကို ပြန်ဆပ်ရန် သို့မဟုတ် ဝင်ငွေရရှိရန် ကလေးများကို လူကုန်ကူးသူများထံသို့ ရောင်းချကောင်းရောင်းချနိုင်မည် သို့မဟုတ် သူတို့၏ ကလေးများအတွက် ပို၍ကောင်းမွန်သောဘဝနှင့် ပတ်သက်ပြီး မိဘများသည် လိမ်လည်လှည့်ဖြားခြင်း ခံရနိုင်သည်။ အာဖရိကအနောက်ပိုင်းတွင် ကုန်ကူးခံရသည့် ကလေးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အာဖရိက အေအိုင်ဒီအက် (စ်) ကပ်ဆိုးကြောင့် မိဘတစ်ဦး သို့မဟုတ် နှစ်ဦးစလုံးကို ဆုံးရှုံးရသည်။ထောင်ပေါင်းများစွာသော အမျိုး သား (တစ်ခါတစ်ရံ အမျိုးသမီး) ကလေးများသည် ကလေးစစ်သားအဖြစ်သို့ အတင်းအကျပ်သွတ်သွင်းခြင်း ခံရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တရားစီရင်ရေးဋ္ဌာန၏ 07-08 လေ့လာချက်တွင်၊ ထိုနှစ်အတွက် လူကုန်ကူးသည့်အမှု စုစုပေါင်းအရေအတွက်၏ 30 ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ကလေးများအား လိင်လုပ်ငန်း အတွင်း၌ အတင်းအကျပ်စေခိုင်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။
1408
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
ၵၢၼ်ၵဵပ်းလဵင်ႉ
မွေးစားခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် တရားဝင်သည်ဖြစ်စေ၊ တရားမဝင်သည်ဖြစ်စေ၊ အလွဲသုံးစားပြုခြင်းခံရပါက တစ်ခါတစ်ရံတွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတို့အကြားတွင် မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ကိုယ်ဝန် ဆောင်မိခင်များအား ကုန်ကူးခြင်းဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ David M. Smolin (ဒေးဗစ် အမ် အက်(စ်) မိုလင်) ၏အိန္ဒိယနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအကြားရှိ ကလေးသူငယ် ကုန်ကူးခြင်းနှင့် မွေးစားခြင်း ဆိုင်ရာ မကောင်းသတင်းစာတမ်းများတွင် တိုင်းပြည်အချင်းချင်း၌ မွေးစားသည့် စံနစ်အတွင်းရှိ စံနစ်တကျ ဖြစ်သော အင်အားချိနဲ့မှုသည် မွေးစားခြင်းဆိုင်ရာ မကောင်းသတင်းများကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းနို်င်စေရန် ပြုလုပ် ကြောင်း သူသည် ကိုးကားဖော်ပြထားသည်။ အာရှ၊ အာဖရိကနှင့် တောင်အမေရိကရှိ ထောင်ပေါင်းများစွာသော ကလေးတို့သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လိင်အသက်မွေးမှုလုပ်ငန်းသို့ နှစ်စဉ်ရောင်းချခြင်းခံရသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့်၊ ၎င်းတို့သည် ပြန်ပေးဆွဲခံရခြင်း သို့မဟုတ် မိဘမဲ့ကလေးများဖြစ်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၎င်းတို့သည် သူတို့၏မိသားစုမှ အမှန်တကယ် ရောင်းချ ခြင်းကို ခံရသည်။ International Labor Organization (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့) ၏အဆိုအရ၊ ကမ္ဘာအနှ့ံ အမေရိကန်ဒေါ်လာ 31 ဘီလီယံ ဖြစ်ပေါ်စေသော အဓိကအားဖြင့် အတင်းအကျပ်စေခိုင်းမှု ပါဝင်ပတ်သက် သည့် ကျွမ်းကျင်ရန်မလိုအပ်သော အလုပ်များတွင် အမျိုးသားများသည် လူကုန်ကူးခြင်းခံရမည့် အန္တရာယ် ရှိကြောင်းသိရသည်။လူကုန်ကူးခြင်း၏ အခြားသောပုံစံများတွင် အတင်းအကျပ်လက်ထပ်စေခြင်းနှင့် အိမ်တွင်းမှုကိစ္စများတွင် ခိုင်းဖတ်ဘဝတို့်ပါဝင်သည်။ University of Toronto Law School (တိုရွန်တိုတက္ကသိုလ်၊ ဥပဒေကျောင်း) မှ ကျန်းမာရေးဥပဒေနှင့် မူဝါဒ ဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ Bernard Dickens (ဘားနပ် ဒစ်ကင်(စ်))က ဤသို့ရှင်းပြခဲ့သည်- "နီပေါနှင့် ဘူတန်ကဲ့သို့သော ဆင်းရဲသည့်နိုင်ငံများမှ ဟိန္ဒူအမျိုးသမီးများသည် အိန္ဒိယအမျိုးသားများအတွက် သတို့သမီးအဖြစ် မှောင်ခိုကူးခြင်းနှင့် ဝယ်ယူခြင်းခံကြရသည်။"
1408
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1027
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1408
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1027
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1408
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1408
1027
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႃႉၶၢႆၵူၼ်း
တၢင်းၼမ်
လူကုန်ကူးခြင်း၏ တရားမဝင်ဖြစ်သော သဘာဝနှင့် ကွဲပြားခြားနားသော နည်းလမ်းများကြောင့် တိကျသော အတိုင်းအတာပမာဏကို မသိရှိရပေ။ United States State Department (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးရာဝန်ကြီးဋ္ဌာန) ၏အချက်အလက်များအရ " နှစ်စဉ် ခန့်မှန်းခြေ 600,000 မှ 820,000 အထိ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများ [တို့သည်] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်တို့ကို ကျော်ဖြတ်၍ လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 70 ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသမီးကြီးများနှင့် မိန်းကလေးငယ်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ 50 ရာခိုင်နှုန်းအထိမှာ ဥပဒေအရ အရွယ်မရောက်သေးသူများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတစ်ရပ်ရပ်တွင် ရုံးချုပ်အတည်တကျမရှိသည့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်း၏ သားကောင်များ၏ အများစုသည် စီးပွားရေးဆန်သော လိင်မှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ကျိုးရှာအမြတ်ထုတ်ခြင်းဆီသို့ လူကုန်ကူးခြင်းခံရကြောင်း အချက်အလက်များက ဖော်ညွှန်းပြသသည်။မည်သို့ပင်ဆိုစေ "အလုပ်ခေါင်းပုံဖြတ်ရန်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံများအတွင်းမှာပင် လူအများအား စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ကောင်းလောက်အောင် ကျွန်ပြုခြင်းသည် လူကုန်ကူးခြင်း ပုံစံတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် အဝေးမှနေ၍ ခြေရာခံမိစေရန် ခက်ခဲကြောင်း" ကိုသူတို့သည် ပြောဆိုနေဆဲဖြစ်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဘော်စနီးယားနှင့် ကိုဆိုဗို တို့တွင် UN (ကုလသမဂ္ဂ) ဝင်ရောက်ပြီးနောက်နှင့် နောက်ပိုင်း နှစ်နိုင်ငံတို့ တွင် NATO peacekeeping (နေတိုး ငြိမ်းချမ်းမှုထိန်းသိမ်းရေး) တပ်များ ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းသည် လျင်မြန်စွာ တိုးမြင့်လာကြောင်းကို သတင်းထောက်များက မျက်မြင်ကြုံတွေ့ခဲ့ ကြသည်။ ငြိမ်းချမ်းမှုထိန်းသိမ်းရေးတပ်များသည် လူကုန်ကူးခြင်းနှင့် အတင်းအကျပ် ပြည့်တန်ဆာအဖြစ် စေခိုင်းခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ ငြိမ်းချမ်းမှု ထိန်းသိမ်းရေးတပ်များကို ထောက်ခံအားပေးသူများသည် လူအနည်းစု၏ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုများသည် မစ်ရှင်တွင် ပါဝင်သူအများအပြားကို အပြစ်ကျူးလွန်သူ ဖြစ်ကြောင်းထွက်ဆိုရန် မသင့်ကြောင်းကို အငြင်းအခုံပြုကြသည်။ သို့သော်၊ ငြိမ်းချမ်းမှုထိန်းသိမ်းရေး မစ်ရှင်များနှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသော ပြည့်တန်ဆာအဖြစ် အတင်းအကျပ်ခို်င်းစေသညု့် အမှုကိစ္စများကို အလေးအနက်ထား၍ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းမရှိသည့်အတွက် NATO (နေတိုး)နှင့် UN (ကုလသမဂ္ဂ) အဖွဲ့အစည်းများသည် ဝေဖန်ပြောဆိုုခြင်းခံရသည်။လူကုန်ကူးခြင်းကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် မြှုပ်နှံထားသော ကနေဒီယန် လူသားချင်းစာနာထောက်ထား သည့်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော Future Group (အနာဂတ် အုပ်စု)၏ 2006 အစီအရင်ခံစာတစ်ခုတွင် စက်မှုနိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံအား အဆင့်သတ်မှတ်ထားပြီး ကနေဒါနိုင်ငံအား ၎င်း၏ "အလွန်ဆိုးရွားသော" သားကောင်များကို ဆက်ဆံပုံ မှတ်တမ်းအရ F အဆင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ "စံသတ်မှတ်ချက်အောက်ကျဆင်းခြင်း - လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် သားကောင်များအပေါ် ပြုမူဆက်ဆံပုံနှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆို်င်ရာ လေ့လာချက်တစ်ရပ်" ဟုခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော အစီရင်ခံစာတွင် ကနေဒါ နိုင်ငံသည် ဤပုံစံဖြစ်သော ကျွန်စံနစ်ကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် "နိုင်ငံတကာအလယ်၌ အရှက်ရဖွယ်ရာတစ်ရပ်" ဖြစ်သည်ဟု သုံးသပ်ထားသည်။
တီႈသဵၼ်ႈတၢင်းသုတ်း၊ တီႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ၊ မိူင်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉ
တူညီသော မှားယွင်းသည့် အယူအဆတစ်ရပ်မှာ လူကုန်ကူးခြင်းသည် ဆင်းရဲသောနိုင်ငံများတွင်သာ ဖြစ်ပွား သည်ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။ သို့သော်၊ ကမ္ဘာပေါ်ရှိနိုင်ငံတိုင်းသည် ထိုမြေအောက်၊ အကျိုးအမြတ် များသောစံနစ်တွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုရှိကြသည်။ “အရင်းအမြစ်နိုင်ငံ” တစ်ခုဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတစ်ခုမှ လူအများ လူကုန်ကူးခြင်း ခံရခြင်းဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့်၊ ထိုတိုင်းပြည်များသည် ခိုကိုးရာမဲ့ဖြစ်နေကြပြီး စစ်ပွဲ၊ လာဘ်စားမှု၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ သို့မဟုတ် ရာသီဥတုများကြောင့် နောက်ထပ် အင်အားချိနဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြရနိုင်သည်။ အချို ့သော အရင်းအမြစ်နိုင်ငံများမှာ နီပေါ၊ ဂွာတီမာလာ၊ ယခင် ဆိုဗီယက်နယ်မြေ ဒေသများနှင့် နိုင်ဂျီးရီးယားတို့ ဖြစ်သော်လည်း နောက်ထပ်နိုင်ငံများစွာ ကျန်ရှိသေးသည်။ မက္ကဆီကို သို့မဟုတ် အစ္စရေးကဲ့သို့သော “အကူးအပြောင်းနိုင်ငံ” တစ်ခုဆိုသည်မှာ လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် သားကောင်များသည် ၎င်းတို့ကျွန်ပြုခံရမည့် နိုင်ငံဆီသို့မရောက်မီ လမ်းခရီးတွင် ယာယီရပ်နားသည့် အနားအထောက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ “ခရီးလမ်းဆုံးနိုင်ငံ” တစ်ခုဆိုသည်မှာ ကုန်ကူးခံရသည့် လူများအဆုံးသတ်သည့် နေရာဖြစ်သည်။ ထိုတိုင်းပြည်များရှိ နိုင်ငံသားများတွင် လူကုန်ကူးသူများ၏ "ထုတ်ကုန်ပစ္စည်းများ"ကို "ဝယ်ယူရန်" သုံးစွဲနိုင်သော လုံလောက်သည့် ဝင်ငွေရှိကြသောကြောင့် ၎င်းတိုင်းပြည်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာကြသည်။ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ ဥရောပအနောက်ပိုင်းရှိ နေရာဒေသ အများအပြားနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့သည် ခရီးလမ်းဆုံးနိုင်ငံများဖြစ်သည်။ UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime) (မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂရုံး) ၏အစီရင်ခံစာတစ်စောင်တွင် လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် သားကောင်များကို အများဆုံးပို့ခြင်းခံရသည့် ဘုံခရီး လမ်းဆုံးနိုင်ငံများမှာ ထိုင်း၊ ဂျပန်၊ အစ္စရေး၊ ဘယ်(လ်)ဂျီယန်၊ နယ်သာလန်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ၊ တူရဂီနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တို့ဖြစ်ကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် လူအများ၏ အဓိကအရင်းအမြစ်များတွင် ထိုင်း၊ တရုတ်၊ နိုင်ဂျီးယား၊ အယ်(လ်)ဘေး နီယား၊ ဘူဂေးရီးယား၊ ဘဲလာရပ်(စ်)၊ မော်ဒိုဗာ နှင့် ယူကရိန်း တို့ပါဝင်သည်။ လူကုန်ကူးခြင်းနှင့် ကလေးသူငယ် လိင်ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်းကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် မြှုပ်နှံထားသော ကနေဒီယန် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် Future Group (အနာဂတ် အုပ်စု)၏ 2006 အစီအရင်ခံစာတစ်စောင်တွင် စက်မှုနိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံအား အဆင့်သတ်မှတ်ထားသည်။ " စံသတ်မှတ်ချက် အောက်ကျဆင်းခြင်း - လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည့် သားကောင်များအပေါ် ပြုမူဆက်ဆံပုံနှင့်ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆို်င်ရာ လေ့လာချက်တစ်ရပ်" ဟုခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော အစီရင်ခံစာတွင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် Fအဆင့် ရရှိခဲ့သည်၊ ဗြိတိသျှနိုင်ငံသည် D အဆင့်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် B+ နှင့် ဩစတြေးလျ၊ နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ဂျာမနီနှင့် အီတလီနိုင်ငံအားလုံးတို့သည် အဆင့် B သို့မဟုတ် B- များရရှိကြသည်။
မျႅတ်ႉတီးၵျိၼ်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျႅတ်ႉတီးၵျိၼ်း (ၸၢၼ်း)  (မျက်သီးကျင်း (တောင်)ရွာ, Myettheekyin(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194133 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1037 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1321 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2358 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1027
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1027
တီႇပိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတီႇပိၼ်ႇၵူင်း  (တည်ပင်ကုန်းရွာ, Tipinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193794 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5639 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မျွၵ်ႉၽႅတ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉၽႅတ်ႉတၢၼ်း  (မြောက်ဖက်တန်းရွာ၊ Myaukhpettan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192312 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3506 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4305 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7811 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
72
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
10
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
မျၢႆႇသႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမျၢႆႇသႃႇယႃႇ  (မြိုင်သာယာရွာ, Myaingtharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇၵရၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218249 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 670 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 751 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1421 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ယႂႃႇလႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇလႃႉၵူင်း  (ရွာလှကုန်းရွာ၊ Ywarhlakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192181 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇ  (အင်ဂျင်ရွာ, Ingyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189673 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3427 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မႁႃႇမုၼိ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
ပိုၼ်းၽြႃးမႁႃႇမုၼိ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႈ 97 တမ်ႈတီႈ မိူင်းရၶႅင်ႇ (မိူင်းမွၵ်ႉ) ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းထၺ်ႇၺဝတီႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸၼ်ႇတသူႇရိယ ၼင်ႈဝၢၼ်ႈၵိၼ်မိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇၽိင်ႈထုင်းၶဝ်သေ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ယုမ်ႇယမ်သေ သွၼ်းႁဵတ်း ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃး ၵိူဝ်းလီၼပ်ႉယမ်ဝႆႉယူႇ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၸၼ်ႇတသူႇရိယၵေႃႈ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ၽြႃးႁေႃးတြႃးသေ မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈၼပ်ႉယမ်ၵိူဝ်းလီ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးဝႆႉယူႇ။
ၽြႃးယေႃးၶိင်း မိူင်းထၺ်ႇၺဝတီႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸၼ်ႇတသူႇရိယ ၼင်ႈႁေႃလႆႈမႃး 26 ပီၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇပၢင်းၽြႃးလႄႈ ၽြႃးၸဝ်ႈဢိၵ်ႇ ရႁၢၼ်းတႃႇ 500 ႁွတ်းထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ မိူင်းထၺ်ၺဝတီႇသေ မိၼ်သၢၼ်ႇ မႃးလူင်းတမ်ႈတီႈ လွႆမေႃးရပပ်ႉပတ (လွႆၼူၵ်ႉယုင်း) ဢၼ်မီးၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ယၢမ်ႈပဵၼ် တီႈဢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈမႃးလႄႈ လိုၼ်းလၢႆးဝၢႆးၼႆႉ ၶဝ်တေဢဝ်ထၢတ်ႈၵႅဝ်ႈ (ထၢတ်ႈတေႃႇ) ၵဝ်ၽြႃးထႃႇပၼႃႇသေ တေႁဵတ်းထၢတ်ႈၵွင်းမူး ၵိူဝ်းယမ်တင်းၼမ်ၼႆသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၼ်ၵႂၢမ်းယမ်မၼ်ႈၵႂႃႇယူႇ။ ပေႃးဝႃး ၽြႃးပၼ်ပျႃႇတိၵ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ် ဢိင်ႇသၼ်ႇႁႅင်းႁႅင်း ၼမ်ႉသမုတ်ႉတရႃႇၵေႃႈ ၽင်ႇၽၢပ်ႈၽူတ်ႉၽၢတ်ႉလူင်ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။ ၶုၼ်ၸၼ်ႇတသူႇရိယ လႆႈႁၼ်ၼိမိတ်ႈၼင်ႇၼႆ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် သြႃႇပေႇတၢင်ႇ ၵႃႇလႃး မႃးတၵ်ႉမႃးႁေႃးသေ လႆႈႁူႉဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၼ်းၼႆယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၶုၼ်မၢတ်ႈၽွင်းမိူင်း ၸိူင်ႉၸႅင်ႈၽုင်ၼၢင်း ဢလုမ်းဢလၢင်းတင်းၼမ်သေ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယူႇသဝ်း ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ၸင်ႇၵႂႃႇၼပ်ႉယမ်ၽြႃးသေ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁေႃးပၼ် တြႃးပတိတ်ႉၸသမုပ်ႉပၢတ်ႈပၼ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇၽွမ်ႉဝႃႈ တေယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းထၺ်ႇၺဝတီႇ 7 ဝၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၽွမ်ႉၸွမ်းထႅင်ႈ လွင်ႈတေဝႆႉပၼ် ၽူမ်ၸဝ်ႈ (ၶူၼ်ႁူဝ်ၸဝ်ႈ) လႄႈႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၸဝ်ႈ ဢူင်းၼိုင်ႈ တႃႇတေပိုင်ႈဢိင်ဝႆႈသႃၵႂႃႇ တေႃႇပေႃးႁွတ်ႈထိုင် သႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈ 5000 ပီတဵမ်ၼႆယဝ်ႉ။
သွၼ်းႁဵတ်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ
ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸၼ်ႇတသူႇရိယႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၸင်ႇဢွင်ႇငိုၼ်းၶမ်းသေ သွၼ်းႁဵတ်း ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃး ဢၼ်တၢင်းသုင်မီး 7 သွၵ်ႇပၢႆ 2 မိူၵ်ႈပၢႆ 2 ႁၵ်းမိုဝ်းယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈၼိူဝ်လွႆ သီႇရိၵုတ်ႉတ ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ႁေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ဢဝ်ထၢတ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈ သႂ်ႇပၼ် 7 ပွၵ်ႈသေ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈသွၼ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ မီးၸႂ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽြႃးၵေႃးတမယူႇ။ လၵ်ႉၶၼႃႇဢွၼ်ႇလူင်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးထၢင်ႇၸႅင်ႈလီ ၼင်လိၼ်မိူင်းၵေႃႈ သၼ်ႇႁွၼ်ႈၶွၼ်းဝႆၵႂႃႇသေ ဢမ်ႇၵႃး ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉ ယင်းၵွႆ လုၵ်ႉၸုၵ်းသေ ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးၵေႃးတမၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ သၢၼ်ႇမိၼ်မိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸၼ်ႇတသူႇရိယၵေႃႈ ၸင်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် တင်းၶုၼ်မၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ်သေ ၸင်ႇႁဵတ်းပွႆး ပူႇၸေႃႇႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၽြႃးသွၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉတႄႉ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၼႄပၼ် ဢူဢၢႆသၢႆငဝ်း တၼ်းၶူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ၼပ်ႉယမ်ၼၼ်ႉ မႃးသဝ်းၸမ်သေ ဝႆႈသႃၸိုင် ငဝ်းပဵဝ်ႁူၵ်းသိူင်း ၵုၼ်းႁိူင်းႁိူဝ်ႈဢွၵ်ႇမႃး၊ သင်ဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၼၼ်ႉ မႃးဝႆႈၵေႃႈ ငဝ်းလႅင်းၼၼ်ႉ ဝွတ်ႈၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းသီႇၼႃႈသီႇၽၢႆႇ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းဝႆႉ ႁၢင်ႈႁိၼ်တႃႇတေ ပႂ်ႉပႃးၽြႃးသေ ပေႃးဝႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလီမႃးၼႆ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈလိုပ်ႈပႅတ်ႈလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ပထမဝေႇသႃႇလီၼၼ်ႉတႄႉ လိူဝ်သေဝႃႈ လႆႈႁၼ် ႁဵတ်းပၼ်တႅၼ်ႈၵႅဝ်ႈ (ပလၢင်ႇ) ၽြႃးဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းသိမ်ႇၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်လွင်ႈမၢႆတွင်းသင်။ ၶုၼ်ၵေႃႉဢၼ်သိုပ်ႇပုတ်ႈ ၶုၼ်ဝေႇသႃႇလီႇ ၵေႃႉမၢႆၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး သိမ်ႇမႁႃႇမုၼိယဝ်ႉ။ မုၼ်ၸဝ်ႈ သီႇရိလင်ႇၵႃႇလႄႈ ပူးၵမ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးဝႆႈသႃ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁိမ်ဢဝ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃး ဢၼ်မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ သိမ်ႇၼႆႉလႄႈ ၶုၼ်ပိဝ်ႇမၢၼ်ႈလႄႈ ၶုၼ်မွၼ်းၶဝ် ၶီႇသိုၵ်းသေ မႃးတိုၵ်းမိူင်းရၶႅင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်ၸဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႄႉလႆႈ။ ၶုၼ်မၢင်ၸိူဝ်း လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ တေၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းပၼ် သိမ်ႇၼႆယူႇ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 12 ၼၼ်ႉ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးၼႆႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃးပၢၼ် လေးမဵဝ်ႉၼၼ်ႉတႄ့ ၶုၼ်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼမ်ယႂ်ႇလႄႈ ၶိုၼ်းႁႃႁၼ် သိမ်ႇလႄႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးသေ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းၶိုၼ်း သိမ်ႇယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၸေႃးမုၼ်ႇ ဢၼ်တႄႇတင်ႈ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ် မျွၵ်ႉဢူးၼၼ်ႉ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈဝဵင်းမၼ်းၸဝ်ႈသေ ႁဵတ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၵႂႃႇၸူးထိုင် တမ်ႈတီႈ မႁႃႇမုၼိယဝ်ႉ။ ၸင်ႇတမ်းဝၢင်းဝႆ့ပၼ် ၾိင်ႈထုင်း ၶိူဝ်းၶုၼ် တႃႇတေဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 ၸဝ်ႈၶုၼ်မင်းပႃႇ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁဵတ်း ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ မႁႃႇမုၼိ တင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးၸဵမ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၽြႃးသျိတ်ႉတွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၢၼ်ႈၶဝ် ပၢင်းဢဝ်မႃး ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
ၶုၼ်ရၶႅင်ႇၶဝ် ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၼပ်ႉယမ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉသေ ႁွင်ႉႁိၵ်ႈဝႃႈ ၽြႃးမႁႃႇမုၼိၼႆယဝ်ႉ။ ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၢၼ်ႈၶဝ် ၶႂ်ႈဢိင်ပိုင်ႈၵိူဝ်းလီ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈမႁႃႇမုၼိၼႆႉလႄႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ဢၼေႃႇရထႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ပၢၼ်ၶုၼ်ဢလွင်းၸီႇတူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ မႃးတိုၵ်းမိူင်းရၶႅင်ႇသေ ပၢင်းၵႂႃႇၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇလႆႈ။ 1784 ၼီႈ ပၢၼ်ၶုၼ်ၽူဝ်းတေႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇတိုၵ်းပႄႉလႆႈ မိူင်းရၶႅင်ႇ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး ၵေႃးၸႃႇ 1146 လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 4 ၶမ်ႈ (16.10.1784) ၶုၼ်ၽူဝ်းတေႃႇ ၸင်ႇၸႂ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း မႁႃႇဢုပရႃႇၸႃႇသီႇရိ မႁႃႇထမ်ႇမႃႇၽိထၸသီႁသူရ လႄႈ ၸဝ်ႈလုၵ်ႈၶုၼ်ၸၵု၊ ၶုၼ်ၵႃႇမ ဢွၵ်ႇဝဵင်းလူင် ဢမရပူႇရသေ ၸႂ်ႉၵႂႃႇပၢင်း ၽြႃးမႁႃႇမုၼိယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1146 လိူၼ်ၵမ်လွင်ႈ 10 ၶမ်ႈ ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း (4.1.1785) ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ထၺ်ၺဝတီႇသေ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း သီႇရိမႁႃႇၽိထၸ သီႇႁသူရ ၸင်ႇတႄႇပၢင်းဢဝ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးမႁႃႇမုၼိယဝ်ႉ။