cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ယတေႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈ
• တႃႇၸေႇထွင်ႉ
• ၽျူႇၶျွင်း
• ယေႇပႅၵ်ႉသူင်ႇ
• ၵျႅတ်ႉယူဝ်းသဵၵ်ႉ
• ၵၢၼ်ႇပျိၼ်ႇ
• ၵတ်ႉၶျွင်း
• ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီး
• ၵျုၼ်းၵျီး
• ၺွင်ႇပိၼ်ႇလႄႇ
• သႃးပျိၼ်ႇၵျီး
• လႅတ်ႉပၼ်ႇပိၼ်ႇယိၼ်း
• ၸီးၵႅင်း
• မျူဝ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
သႄႇပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈသႄႇပွၵ်ႉ  (ဆည်ပေါက်ရွာ၊ Sepauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇပွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191905 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇပွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1566 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1959 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3525 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
528
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွင်လူင်၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢွၵ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼွင်လူင် (, Nawng Long, နောင်လုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
528
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:528
1566
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1566
ၼၼ်ႇတႃႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၼၼ်ႇတႃႇ (ၸၢၼ်း)  (နန္ဒာ (တောင်)ရွာ, Nandar(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189694 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2307 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2570 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4877 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼႃးၶေႃ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၶေႃ (, Nar Khaaw, နားခေါ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝၼ်ႇၼုပထ၊ ၸၢတ်ႈ
(ဝၼ်ၼုပထ = ၶၢဝ်းတၢင်းႁၢတ်ႇသၢႆး) ယွၼ်ႉဝီႇရိယသေ လႆႈသိူဝ်းသႃႇ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ၊ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်း တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ႁၼ်တၢင်းၽိတ်းၵႃႇမၷုၼ်ႇသေ ၸင်ႇမႃးႁဵတ်းရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ လႆႈမႃးႁႃႈဝႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇယွၼ်းဢဝ် ၵမ်ႇမထၢၼ်း ဢၼ်မၼ်းထုၵ်ႇၸႂ် တမ်ႈတီႈၽြႃးသေ ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇ တီႈၼိုင်ႈယူႇ။ ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ် ၶတ်းၸႂ် ၵၢၼ်တြႃးမၼ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေတႃႉ တေႃႈၵႃႈၼိမိတ်ႈသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်သင်လႄႈ “ၵဝ်ၼႆႉ ယူဝ်ၶႄးတေပဵၼ် ပုၵ်ႈၵူဝ်ႇ ပၻပရမ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈတြႃးၸၢတ်ႈၼႆႉ ယူဝ်ႉ”ၼႆ ယွမ်းၵၢၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယဝ်ႉ။
တီႈဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ႁူႉႁၼ်ဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ “ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ် ၶတ်းၸႂ်ၵၢၼ်တြႃးသေတႃႉ ၼိမိတ်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇႁၼ်သင်၊ သမ်ႉထၢင်ႇဝႃႈ ၸၢတ်ႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ပုၵ်ႈၵူဝ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈတြႃးၼႆ ယွၼ်ႇၸႂ်သေ ပွၵ်ႈမႃး”ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇၸူး တမ်ႈတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် ဝီႇရိယမႃးယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇႁေႃးလၢတ်ႈၼႄသႃႇꩪၵ ꩡၢတ်ႈဝၼ်ႇၼုပထၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထု ဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ တီႈတိူင်းၵႃႇသိ၊ မိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁမၻတ်ႈ ၼင်ႈၵိၼ်မိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးသမ်ႉပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃးၼႆ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် လေႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇသေ ၵႃႉၵႃႉၶၢႆၶၢႆယူႇ။ ထိုင်မႃးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇမီးမႃး လွင်ႈတၢင်း တႃႇတေၵႃႉၶၢႆလတ်းၶၢမ်ႈ ႁၢတ်ႇသၢႆးလူင် ဢၼ်ၵႂၢင်ႈ ႁူၵ်းသိပ်းယူႇꩡၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်သၢႆး ႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၽွင်သေးတႄႉတႄႉသေ ဢဝ်မိုဝ်းၵမ်ဝႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းႁူင်ႈတူၵ်း၊ ၽွင်းလႅတ်ႇမႆႈမႃးၼႆၵေႃႈ တေႃႈမႆႈမိူၼ်ၼင်ႇၽႆးသေ ၽႂ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇယဵပ်ႇလႆႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပေႃးဝႃႈ တေလတ်းၶၢမ်ႈ ႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်ၼႆႉၸိုင် လႆႈၶပ်းၶိုင်ဢဝ်ၵႂႃႇ ၼမ်ႉမၼ်း၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၼမ်ႉ၊ ၽိုၼ်းတဵမ်တဵမ် ထူၼ်ႈထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းလႆႈသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵင်ၶမ်ႈၵူၺ်းသေ ပေႃးဝႃႈ မိူင်းလႅင်းမႃးၸိုင် လႆႈၵိုတ်းလေႃႉ ၸွမ်းၵၼ်သေ လႆႈႁဵတ်းမုင်းယူႇသဝ်း တႂ်ႈႁူမ်ႈလေႃႉတင်းဝၼ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးၵၢင်ဝၼ်းတူၵ်းၼႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈသေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵၢင်ၶမ်ႈၵူၺ်းလႄႈ လႆႈတူၺ်း ၼၵ်ႈၶတ်ႈတႃႇရႃႇလိူၼ်လၢဝ်သေ ၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပိူၼ်ႈၵႂႃႇၶၢဝ်းတင်း ၼမ်ႉသမုၻ်ႉၻရႃႇၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈပႃး ၵူၼ်းၼႄတၢင်းၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၽုင်လေႃႉလူင် ဢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ဢွၼ်ႁူဝ်မႃးၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 59 ယူႇꩡၼႃႇယဝ်ႉလႄႈ “ပေႃးသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းထႅင်ႈ ၶမ်ႈၼိုင်ႈၸိုင် တၵ်းတေဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ ႁၢတ်ႇသၢႆးလူင်ဢမ်ႇႁၢင်ႉ” ဝူၼ်ႉႁၼ် ထိုင်ၼင်ႇၼႆ ဝၢႆးသေၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇၸႂ်ႉႁႂ်ႈဢဝ်ၼမ်ႉ၊ ၽိုၼ်းဢၼ်တၢင်ႇၼၵ်းမႃးၼိူဝ်လေႃႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ၼင်ႈၼိူဝ်လေႃႉၼၢမ်း တူၺ်းၼၵ်ႈၶတ်ႈ လိူၼ်လၢဝ်သေ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းမႃးယူႇ။ ၽွင်းတိုၵ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်ၼႄတၢင်းမႃးယူႇ တီႈႁူဝ်လေႃႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁိူဝ်ႉၶၢဝ်းတၢင်းမႃးၵေႃႈ ႁိုင်ၼၢၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဝူဝ်းလေႃႉၶဝ် ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း တၢင်းၵဝ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇတၼ်းႁူႉထိုင်။ ထိုင်မႃး ၼႃႈမိူင်းၸမ်လႅင်း ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇတိုၼ်ႇမႃး ၸင်ႇမႃးတူၺ်း ၼၵ်ႈၶတ်ႈလိူၼ်လၢဝ်သေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈဝူဝ်းလေႃႉ ၶိုၼ်းလဵဝ်လင်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႃႈမိူင်းလႅင်းပၢင်ႇမႃးယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ၶိုၼ်းၽႅဝ်ထိုင် တီႈၵဝ်ႇၶဝ် မိူဝ်ႈဝၼ်းဢွၼ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်မႆႈၸႂ်လူႉသေ ၼွၼ်းယူႇတႂ်ႈလေႃႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “သင်ဝႃႈ ၵဝ်ဢမ်ႇၶတ်းၸႂ်ၼႆၸိုင် ႁဝ်း တေလႆႈလူႉႁၢႆသုမ်းတၢႆ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉၸဝ်ႉ ၽွင်းလႅတ်ႇပႆႇတၼ်းမႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇလဵပ်ႈတူၺ်းၸွမ်း ႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ယိူဝ်ႈယႃႈၶဵဝ်ဢွၼ်ႇ ဢွၵ်ႇဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႈဢဝ်သဵမ်သေ ၶုတ်းတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၶုတ်းၵႂႃႇ မွၵ်ႈႁူၵ်းသိပ်းသွၵ်ႇၼႆ ၵႂႃႇတိူၵ်ႈသႂ်ႇ ပိုၼ်ႉၽႃမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်တူၵ်းၵႂႃႇ တင်းသဵင်ႈ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇလူင်းၵႂႃႇတူၺ်း တီႈပိုၼ်ႉၽႃမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ႁူ ဢိူမ်ႈထွမ်ႇတူၺ်း တီႈပိုၼ်ႉၽႃမၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉၼႆ လႆႈငိၼ်းသဵင်ၼမ်ႉလႆဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈမႃး တီႈၼိူဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းၸႂ်ႉမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢဝ်ၶွၼ်ႉၸွၵ်းလဵၵ်းသေ ၵႂႃႇထုပ်ႉတႅၼ်ႇ ႁႂ်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်ၼၼ်ႉလႅဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းမူတ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶတ်းၸႂ်သေ ထၢတ်ႈၸႂ်တူၵ်းသေတႃႉ ၸၢႆးဢွၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ထၢတ်ႈၸႂ်ဢမ်ႇတူၵ်း၊ မၼ်းၸင်ႇဢဝ် ၶွၼ်ႉၸွၵ်းလဵၵ်းမၼ်း ထုပ်ႉတႅၼ်ႇ ပိုၼ်ႉၽႃမၢၵ်ႇႁိၼ်လူင်ၼၼ်ႉ တႅၵ်ႇလႅဝ်ၵႂႃႇလႄႈ ၼမ်ႉၸင်ႇမုတ်းဢွၵ်ႇမႃး မွၵ်ႈတူၼ်ႈထၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇလႆႈလူႉႁၢႆတၢႆသုမ်းသင် လႆႈသိူဝ်းသႃႇသေ သိုပ်ႇၵႂႃႇၵႃႉၶၢႆ တီႈဢၼ်ၶဝ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်လႆႈ ၼမ်ႉတွၼ်းတင်းၼမ် လႆႈသိူဝ်းသႃႇၵႂႃႇသေ ၶိုၼ်းၽႅဝ်ထိုင် တီႈယူႇမိူင်းလင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးၼႄ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇသိုပ်ႇႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉ ယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
ဢုၻင်ၷၼေ တတ်ထ ပပံ ဢဝိၼ်ၻုံ။
ဢေဝံ မုၼီ ဝီရိယၿလူပပၼ်ၼေႃ၊
ဢၵိလႃသု ဝၼ်ၻေ ႁၻယသ်သ သၼ်တိံ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၵူၼ်းၵႃႉလေႃႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၶၢၼ်ႉဢမ်ႇဢိူၼ် မီးဝီႇရိယၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၶုတ်းႁၢတ်ႇသၢႆးၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁၢတ်ႇသၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈၺႃးၼမ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ရႁၢၼ်းၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်မီးဝီႇရိယ ဢၼ်ဢမ်ႇၶၢၼ်ႉဢမ်ႇဢိူၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈလႆႈ လွင်ႈၸႂ်ၵတ်းယဵၼ် ꧢၢၼ်ႇတြႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
(2) လူဝ်ႇလႆႈမီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် တႃႇသေႇ။
ၼွင်ႁၢၼ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ႁၢၼ်ႈ (, Nawng Han, နောင်ဟန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1564
1564
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1564
ဝတ့်ထရူးၸီးသႅသ့်
[[MY ဝတ့်ထရူးၸီးသႅသ့် ၼႆ့ ပဵၼ်ဝတ့်ၸုၵ်းၸင်ႈႁင်းၶေႃ ဢၼ်ၵေႃႇတင်ႈဝႆ့တီႈ ဝဵင်းပိူၺ့်ၸိင်ႊ မိူင်းၶႄႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1917။ မိူဝ်ႈလဵဝ် မီးလုၵ်ႈၸုမ်း မွၵ်ႈ 2.5 လၢၼ့်ပၢႆသေ ၸွတ်ႇၽႄႈထိုင် ႁႃႈသိပ်းသၢမ်မိူင်း လႄႈ လိုမ်လူင် ႁူၵ်းဢၼ်ယူႇယဝ့်။ ဝတ့်ၼႆ့ ၵွင့်ၵၼ်ဝႆ့တင်း ၸုမ်းၽႅၼ်ႊတႄႊၶွသ်ႈတႅလ်ႊ ၸၢဝ်းၶရိတ့် ဢၼ်ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇသၢဝ်ပီႊၼၼ့်။ ဝတ့်ၼႆ့ လႆႈၵေႃႇတင်ႈဝႆ့ တီႈမိူင်းထႆး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1953၊ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1992 ၼၼ့်ယဝ့်။ တၢင်းယုမ်ႇယမ်တႄ့ ၵူၼ်းၵူႊၸၢဝ်းၶိူဝ်း တေဢွၼ်ၵၼ်ပႂ့်မွင်း ၸဝ်ႈယေႇသူ့ တေၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး ၵမ်းထူၼ်ႈသွင်ၼၼ့်ယဝ့်။ ၶေႃႈယုမ်ယမ်ဝတ့်ၼႆ့ သိပ်းဢၼ်ၸမ်း -
1563
1563
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1563
1565
1565
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1565
ၼႃးသဵၼ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးသဵၼ်ႈ (, Nar Hsint, နားဆင့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ႁီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မၢတ်ႉၶျ် 24
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် (24) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (83) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (84))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (282) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢတ်ႉၶျ်
သႄႇဢွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝတ်ႈတပႄး ႁႃႈပိူင်
ၵႆႉလႅတ်းမဝ်ယႃႇလိုဝ်ႈ ၊ ထွမ်ႇၶေႃႈသိုဝ်ႈၵႂၢမ်းသွၼ် ဢွၵ်ႇႁပ်ႉတၵ်ႉႁူဝ်တၢင်း ၊ ယူႇဢိင်ႇၶၢင်းလဵင်ႉလူမ်ႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းပၺႃႇ ၊ ၵၢၼ်ဝတ်ႈတႃႇ​တပႄး ႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႒႐႘) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
သိူဝ်
သိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်သတ်းဢၼ်ဢဝ်ၼူမ်းလဵင်ႉလုၵ်ႈ၊ ယူႇသဝ်းၼႂ်းပႃႇ။
ၵူၼ်းႁဝ်း ၵူၺ်းဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇဝႃႈ သၢင်ႇသီႈၼႆႉ ႁတ်းႁၢၼ်ၼႃႇၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ သၢင်ႇသီႈႁတ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉ သိူဝ်ၵေႃႈ တေႃႈႁတ်းႁၢၼ်တႄႉတႄႉ။
ပိူင်ၽၢင်
သိူဝ်ၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ယၢဝ်းယူႇမွၵ်ႈ 11 ထတ်း(ပေႇ)သေ ၼမ်ႉၼၵ်းမီးမွၵ်ႈ 330 ၵီႇလူဝ်ႇၵရမ်ႇ (660 ပွၼ်း)။ ငႃးသိူဝ်ၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ယၢဝ်းယူႇမွၵ်ႈ 4 သိၵ်ႈ(inchs) ။ သိူဝ်မၢင်တူဝ် ၸၢင်ႈယၢဝ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ တမ်ႈတီႈ သၽႃႇဝၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ သိူဝ်ၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် ယူႇသဝ်းလႆႈ မွၵ်ႈ 10 ပီ တေႃႇ 15 ပီ။ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်ၶဝ်မႃးၶင်သေ လဵင်ႉဝႆႉၸိုင် ဢႃႇယုၶဝ် ယူႇထိုင်လႆႈ 20 ပီ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼႆ။ သၢင်ႇသီႈၼႆႉ ဢုပ်ႉငမ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ဢႃႇၽရၵၼင်ႇၼၼ် သိူဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်တူဝ်ဢၼ် ၵွၼ်းဢုပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇဢေးသျႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ "မႅဝ်းပဵၼ်သြႃႇသိူဝ်"ၼႆလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ သိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းမႅဝ်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးဢဝ် မႅဝ်းလႄႈသိူဝ် မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တူၺ်းၸိုင် ၶႂ်ႈလႆႈဝႃႈ မိူၼ်ၵၼ်ၵူႈတီႈ။ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ် ၵူၺ်းမီး တူဝ်လဵၵ်ႉလႄႈ တူဝ်ယႂ်ႇၵူၺ်း။
သိူဝ်ၼႆႉ ၶူၼ်မၼ်း လိူမ်ႈလီသေဢမ်ႇၵႃး တူဝ်ၶိင်းမၼ်းၵေႃႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႉၶိုၵ်ႉတွၼ်းဝႆႉ၊ သမ်ႉပဵၼ်တူဝ်ဢၼ်လႅတ်းၽၢႆလႄႈ ၼႂ်းၸၢဝ်းမႅဝ်းၼၼ်ႉ သိူဝ်ၼႆႉ ႁၢင်ႈၶိုၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵုၼ်ဢေးသျႃး မီးဝႆႉသိူဝ်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေတႃႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းၼမ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉ ပဵၼ်သိူဝ်ပိင်းၵလႃးယဝ်ႉ။ သိူဝ်ဢၼ်ပိူၼ်ႈ ႁူႉၸၵ်းၼမ်ထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈ သမ်ႉပဵၼ် သိူဝ်မၢၼ်ႇၶျိဝ်းရီးယႃး၊ သိူဝ်ၵေႃႇၵေးသျႃးလႄႈ သိူဝ်ပသျူးၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶူၼ်သိူဝ်ပိင်းၵလႃးၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်သိူဝ်တၢင်ႇၸိူဝ်း။ သီၶူၼ်မၼ်း လႅင်လိူင်ဝႆႉသေ ႁူတ်ႈလမ်မၼ်းၵေႃႈ မီးတင်းတူဝ်လႄႈ ႁၢင်ႈလီတႄႉတႄႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ သၽႃႇဝၽၢၼ်ႇပဵၼ်မႃးလႄႈ သိူဝ်လၢႆးၼႆႉ သီမၼ်း မိူၼ်လိၼ် လၢႆးမၼ်း သမ်ႉမိူၼ် တူၼ်ႈယိူဝ်ႈတူၼ်ႈယုမ်းလႄႈ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းယူႇဝႆႉၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႂ်းယုမ်းၸိုင် ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႈႁူႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်သိူဝ်။ သတ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၸၢဝ်းမႅဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ၶဝ်ဢမ်ႇမိုတ်ႈၼမ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သိူဝ်တႄႉ လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်။ သိူဝ်ၼႆႉ လုၺ်းၼမ်ႉ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပေႃႈၵပ်ႉၵိၼ်းၶိၼ်ၸႂ်မႃးၼႃႇၸိုင် သိူဝ်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈတူၼ်ႈမႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈလႆႈ။ ၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈ ၵၢင်ၶိုၼ်း သၢႆတႃၶဝ် မီးႁႅင်းႁၼ်လႆႈ ၼႂ်းလပ်းသိင်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇ မႅဝ်းလႄႈ ၶဝ်လမ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၵေႃႈ ၵႆႉလိုပ်ႇလမ်း ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ႁႃၵိၼ်တူဝ်ထိူၼ်ႇၸိုင် ၶဝ်မေႃ ယူႇပႂ်ႉဝႆႉ သေႃႉဝႆႉသေ ၶူမ်ႇဝႅၼ်ႇၺွပ်းဢဝ် တူဝ်ထိူၼ်ႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ လမ်းၺွပ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႁတ်းႁၢၼ်တႄႉတႄႉသေ ၺႃးသတ်းမဵဝ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၶဝ်တိုၼ်းၺွပ်းၶူပ်းၵိၼ်ယဝ်ႉ။ သိူဝ်ၼႆႉ ယူႇလွၵ်ႇလွၵ်ႇလၢႆလၢႆသေ ဢမ်ႇလႃႈလီႈ ႁဵတ်းတီႈၵူၼ်း။ လွင်ႈဢၼ် တင်ႈၸႂ်တင်ႈၶေႃး ၺွပ်းၵိၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇလႃႈလီႈႁဵတ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ သိူဝ်ဢၼ်ယၢမ်ႈၵိၼ်ၼိူဝ်ႉၵူၼ်းယဝ်ႉ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်တႄႉ ၵူၺ်းၶႂ်ႈႁႃၺွပ်းၵိၼ်ၵူၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ သိူဝ်ဢၼ် ပိုၼ်ႉပႅတ်ႈ ၼိူဝ်ႉတူဝ်သတ်း တၢင်ႇမဵဝ်းသေ ၸပ်းယိၼ်ႉ ၶႂ်ႈၵိၼ် ၼိူဝ်ႉၵူၼ်းမဵဝ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ လီၵူဝ်တႄႉတႄႉ။ တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယလႄႈ ထိူၼ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ၵူဝ်သိူဝ်တႄႉတႄႉ။ ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်း ဢိၼ်ႇတိယၶဝ် ၶႅၼ်းၵူဝ်သိူဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈတၢႆယွၼ်ႉ သိူဝ်ၶူပ်းၼၼ်ႉ မီးယူႇမွၵ်ႈ ႁဵင်ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ သိူဝ်ၼုမ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉႁႅင်းၶိုၼ်ႈ ႁႅင်းယႂ်ႇလႄႈ လီၵူဝ်လိူဝ်သေ သိူဝ်ထဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ လႃႈထိူၼ်ႇၶဝ် ၵႂႃႇႁႃယိုဝ်းသိူဝ်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ၶဝ်ၸုၼ်ႉတၢႆၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းယိုဝ်းသိူဝ်မၢင်ၸိူဝ်း ၶဝ်ၶီႇၼိူဝ်လင်ၸၢင်ႉသေ ယိုဝ်းသိူဝ် ႁႃလွင်ႈ တေလွတ်ႈၽေး တႃႇတူဝ်ၶဝ်ယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ယူႇၼိူဝ်ၶႄႉလၢင်း သုင်သုင်သေ ပႂ်ႉယိုဝ်းသိူဝ်။ တႃႇတေလႆႈယူႇၼိူဝ်လၢင်းသေ ယိုဝ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈဢဝ် ၼိူဝ်ႉဝၢင်းဝႆႉပၼ် တီႈႁိမ်းၶႄႉလၢင်းၶဝ် တီႈၶဝ်တေယိုဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေယိုဝ်းသိူဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆ သိူဝ်ၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉၶဝ်တူဝ်ယႂ်ႇသေတႃႉ ၶဝ်ဝႅၼ်မဝ်တႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သိူဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်း ႁႃဢဝ်တူဝ်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ မိူဝ်ႈၽွင်းတိုၵ်ႉႁႃ တၢင်းၵိၼ်ယူႇသေ ၵႂႃႇထူပ်းၺႃး ၶဵၼ်လႄႈသင် မၼ်းမေႃ ငိူင်ႉဝႄႈ လႅတ်းၽၢႆတႄႉတႄႉသေ ႁတ်းႁၢၼ်တႄႉတႄ။ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်တီႈယူႇၼႃႈလိၼ်မၼ်းၸိုင် သိူဝ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် မဵဝ်းမၵ်ႉၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈ လိူဝ်သေပိူၼ်ႈယူႇ။ သိူဝ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ပိူၼ်ႈတိၺွပ်းၶင်ဝႆႉသေ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈယူႇသဝ်း လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၸိုင် မၼ်းတိုၼ်းငွႆးပႂ်ႉႁႃ သုၼ်ႇလီ တႃႇတေဢွၵ်ႇလွတ်ႈယူႇတႃႇသေႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇမၼ်းတေလွတ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢၼ်လဵင်ႉမၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈၶိုၼ်းၶူပ်းတၢႆပႅတ်ႈယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈၽွင်းၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ ၼႂ်းသူၼ်သတ်း မိူဝ်ႈၵႂႃႇတူၺ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီ ၵႂႃႇယဝ်ႉယွၵ်ႇသိူဝ်ၼႆ တေလႆႈပၼ်သတိၵၼ်ဝႆႉယူႇ။
1562
1562
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်
ၽႄႈၸိူဝ်ႉ ၽႄႈလုၵ်ႈ
သိူဝ်မႄႈၼႆႉ ပေႃးၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ ၼိုင်ႈမုင်ႉ ၸၢင်ႈမီးလႆႈ 2 တူဝ် တေႃႇထိုင် 5 တူဝ်။ သိူဝ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ယူႇသဝ်းၸွမ်းမႄႈမၼ်း တင်းႁိုင်ယူႇ။ မိူဝ်ႈလႆႈ 3 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မႄႈမၼ်း သွၼ်ပၼ်မၼ်း လၢႆးၺွပ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇ လီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇႁႃ တီႉၺွပ်း တူဝ်ထိူၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် တမ်ႈတီႈ သူၼ်သတ်းၼၼ်ႉ ၵႆႉလေႇဢဝ် သိူဝ်လႄႈ သၢင်ႇသီႈ ၸၢပ်ႈၵၼ်ယူႇ။ သင်ဝႃႈ ပေႃးမၼ်းပဵၼ်သိူဝ် မႄႈမၼ်းသမ်ႉပဵၼ် သၢင်ႇသီႈပေႃးၼႆၸိုင် လုၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "သိူဝ်သီႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ပေႃႈမၼ်း ပဵၼ်သၢင်ႇသီႈ မႄႈမၼ်းသမ်ႉပဵၼ် သိူဝ်ၼႆၸိုင် လုၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "သီႈသိူဝ်" ၼႆယဝ်ႉ။
1562
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်
ၵႅတ်ႇၶႄၽေးၶဵၼ်သိူဝ်တေႁၢႆ
ပီ 2010 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၶႄႇဝႃႈ ပဵၼ်ပီသိူဝ်လႄႈ ၸုမ်းၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵႅတ်ႇၶႄ တူဝ်သတ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉၵၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ သိူဝ်ၵူၺ်းၵိုတ်း မွၵ်ႈ3600 တူဝ်ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းဢၼ်သိူဝ်တိုၵ်ႉမီး ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ပူႇတၢၼ်ႇ၊ ၶႄႇ၊ ဢိၼ်ႇတိယ၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ ၵမ်ႇေပႃးတီးယႃး၊ လၢဝ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ထႆး၊မေလးသျႃး၊ ၼီႇပေႃး၊ ဝႅတ်ႉၼၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ယဝ်ႉ။ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈမၢႆတွင်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် မၢႆတွင်းဝႆႉၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး100 ပီၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ သိူဝ်မီးဝႆႉ မွၵ်ႈၼိုင်ႈသႅၼ်ယူႇသေတ ၼႂ်းပၢၵ်ႇပီၼႆႉ ယွမ်းၵႂႃႇတင်းၼမ်။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ သိူဝ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၵႅတ်ႇၶႄ ထိင်းသိမ်းသေ ဝႆႉပႅတ်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၸိုင် ပီၼႃႈပီလိုၼ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈလူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇထႅင်ႈ မွၵ်ႈ 2022 တူဝ်ၼႆယူႇ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းရသျႃးတႄႉ သိူဝ်သၢႆႇပေးရီးယႃး တေၵိုတ်းယူႇ မွၵ်ႈ 400 တူဝ်။ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉတႄႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ သိူဝ်တေၵိုတ်းယူႇမွၵ်ႈ 150 တူဝ်။ ၸုမ်းၵႅတ်ႇၶႄတူဝ်ထိူၼ်ႇ ( World Wildlife Fund - WWF) ၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွပ်ႇတူၺ်းတႄႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၵူႈသိပ်းပီ သိူဝ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇၶႃႈႁႅမ်တၢႆ ယိုဝ်းတၢႆ မွၵ်ႈ 1000 တူဝ်။ ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပီၼႆႉ သိူဝ်ႁၢႆၵႂႃႇ မွၵ်ႈ 104 တူဝ် တေႃႇထိုင် 119 တူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။သိူဝ်ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၶိုင်ႈလိူဝ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးတီႈ ဢိၼ်ႇတိယ​သေ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ဢဝ်သိူဝ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ်ယႃႈယႃ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်းၵဝ်ႇၵႄႇလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈ ၵုမ်းထိင်းယၢပ်ႇယူႇ။
1562
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်
သိူဝ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ
ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ သိူဝ်တေၵိုတ်းယူႇမွၵ်ႈ 150 တူဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေၵဵပ်းဢဝ် သဵၼ်ႈမၢႆသိူဝ်ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၽၢႆႇပႃႇမႆႉၶဝ် တေသိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇယူႇ။ ဢွင်ႈတီႈ ၵႅတ်ႇၶႄသိူဝ် ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် တမ်ႈတီႈ ထုင်ႉႁူဝ်ၵွင်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ သိူဝ်တေၵိုတ်းယူႇမွၵ်ႈ 50 လိူဝ်ၵူၺ်းၼႆယူႇ။ လွင်ႈဢၼ်တူဝ်သိူဝ် ယူပ်ႈယွမ်းလဵၵ်ႉၵေႇဢေႇမၢင်ၵႂႃႇၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႃႇထိူၼ်ႇဢမ်ႇမီး၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ရႃႇသီႇဢုတုဢမ်ႇၽဵင်ႇလႄႈ ယွၼ်ႉလမ်းယိုဝ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1562
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1562
ၽႃရုသၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု (7)၊ ၼၢင်းၽီ လူႇတရေႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၶိၼ်ႇဢူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး (ခင်ဦးမြို့ ; Khin-U ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵၵ်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈရူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း ၸႄႈၵႅင်း-ၸႄႈၼႃး ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ယၢၼ် 14 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်ႈၼိူဝ်ယဝ်ႉ မိူဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်း ပီ 1891 ၼၼ်ႉ ဢဝ် ဝၢၼ်ႈၶျွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၸိၼ်ႇ ၼႃႈလိၼ်သၢမ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်ႈၶျွၵ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸႄႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼႆယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ငၶျိတ်ႉၺူဝ်ႇၵိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇၶၢမ်ႇသႅတ်ႉၸႃႇ တီႈဢလွင်းၽယႃးသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေတႃႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉၶၢၼ်ၸႂ်လႄႈ ဢမ်ႇပေႃးၵိုၼ်းၵႃႈႁိုဝ်။
မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇၵျိၼ်း မွၵ်ႈသွင်လၵ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႈ ၸဝ်ႈသြႃႇဝေႇပူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၶိၼ်ႇဢူးၼႆႉ ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈဢၼ်ယႂ်ႇလူင် မီးဝႆႉမွၵ်ႈ (7) လုၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ဝႃႈ (ငႃးပူင်ႇၸႅတ်ႉ - ငါးပုံစက်) ဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉတႄႉ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ
ၵျွႆးတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးတပ်ႉ  (ကျွဲတပ်ရွာ, Kywetat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194561 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1106 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1171 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2277 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
1561
1561
ဝတ်ႈတၵႃႇ ႁႃႈပိူင်
ၸႂ်ႁၵ်ႉမီးမဵတ်ႉတႃႇ ၊ တူဝ်ႁၵ်ႉၵႂႃႇၸူမ်းႁဵတ်း သူပ်းပၢၵ်ႇႁၵ်ႉၸူမ်းယေႃး ၊ ၼင်ႇၸႂ်ၸေႃးမွၵ်ႇၽိတ်ႈ ၵႃႈမီးႁႅင်းလူႇၵႂႃႇ ၊ ဝတ်ႈတၵႃႇႁဵတ်း မီးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
1561
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝတ်ႈတၵႃႇ ႁႃႈပိူင်
(ၽိင်ႈငႄႈ ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)
1561
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဝတ်ႈတၵႃႇ ႁႃႈပိူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႒႑႒) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
1561
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1561
1892
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1892 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1890 ႁူဝ်သိပ်းပီ
တီႇပႄးယိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း (ဒီပဲယင်းမြို့နယ် ; Tabayin Township ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းယဝ်ႉ။
ၶုၼ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇထုလၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်းမႃႈယဝ်ႉ။ ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈငပယိၼ်း တီးႁိမ်း တီႇပႄးယိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈဢၵ်ႉၵသမႃႇထိဢၵျေႃႇၼၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၽျႃး တီႈႁိၼ်း တီႇပႄးယိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလႄႇတီႇၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈ ဝၢၼ်ႈၸၢႆးပျိၼ်ႇ တီႈႁိမ်းတီႇပႄးယိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇ ၽူႈၵွၼ်းသႃႇသၼႃႇသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇထူၼ်ႈသွင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈသြႃႇတီႇပႄးယိၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈ ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၽျႃး တီႈႁိမ်းတီႇပႄးယိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈသြႃႇပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇသၼ်လွႆ ၸဝ်ႈသြႃႇ ဢူးဢူၵ်ႉတမသႃႇရၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈထုင်ႉတီႇပႄးယိၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႃႇတိတီႈၵိူတ်ႈ ၵလူင်ႇသြႃႇၸၢမ်ႇၵေႃး ပဵၼ်တီႈ ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈႁိမ်း တီႇပႄးယိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ
{short description|Prominent lay disciple and patron of the Buddha}}
ၼႂ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၵေႃႉၸိုဝ်ႈသဵင် လိုဝ်းလင်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် သထေးလူင်ၶဝ် တင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ‘‘သုတတ်သ’’ ၼႆသေ ၼၢင်းမေးမၼ်းၸမ်ႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ‘‘ပုၺ်ႇၺလၵ်ႉၶၼၻေႇဝီႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ၵႃႉၶၢႆၸူးၵၼ် တင်းသထေးလူင် မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇဢမ်ႇၶၢတ်ႇဝၢႆး ႁဵတ်းၼၼ်။ ၸွမ်းၼင်ႇ တၢင်းၵႃႉၶၢႆၼၼ်ႉသေ လႆႈႁူႉငိၼ်းဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးတၼ မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈ ၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မိူဝ်ႈပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႈ (97) လိူၼ်ပႅတ်ႇမူၼ်းၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇသေ ၵႂႃႇတိုဝ်းၵမ်ထမ်းတြႃးယူႇ လႆႈႁူႉငိၼ်းၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ လႆႈတိုဝ်းၵမ်တြႃး ႁိုင်ႁူၵ်းပီသေယဝ်ႉ ထိုင်မႃး ပီမိူင်း မႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ (103) ၼီႈ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လႆႈပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ လႆႈသွင်ဝႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈမႃးဢဝ်ဝႃႇ တီႈၵျွင်းထိူၼ်ႇဝေႇလုဝၼ်ႇ မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ သထေးလူင် မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇတုင်းထွမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းထမ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
သထေးလူင် မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁုင်ၶဝ်ႈသွမ်းၽၵ်းသွမ်းသေ တေလူႇတၢၼ်း ၵၢပ်ႈၽြႃးၼႆလႄႈ ဢၼႃႇထိပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈတွင်ႈထၢမ်သေ ႁူႉလွင်ႈတၢင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈ ‘‘ၽြႆး ၽြႃး’’ ၼႆလႄႈ ငိၼ်းပဵၼ် ႁူမ်ၸူမ်း ပီႇတိႁႃႈယိူင်ႈ တင်ႈဢဝ် ၸိၵ်းႁူဝ်တေႃႇပၢႆတိၼ်ယဝ်ႉ။ ၸင်ႇတွင်ႈထၢမ် ၵူၼ်းလူင် မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇၶဝ်ဝႃႈ ‘‘ၽြႃး ၽြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လႆႈႁၼ်ယၢပ်ႇ ငိၼ်းယၢပ်ႇ ထူပ်းယၢပ်ႇၼႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၶႃႈႁဝ်း ၶႂ်ႈၵႂႃႇထူပ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇတေလႆႈၶႃႈႁိုဝ်’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင် ရႃႇၸၵျူဝ်ႇၶဝ် ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ‘‘ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈယူႇသဝ်းဝႆႉ ၼႂ်းပႃႇႁဵဝ်ႈ တီႈလႅၼ်ထိူၼ်ႇ ဝေႇလုဝၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ယၢမ်းလဵဝ် ၵၢင်ဝၼ်းၸမ်တေတူၵ်းယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉမႃး ၸင်ႇမိူဝ်းထူပ်ႈမၼ်းတႃႉ’’ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးမိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၸဝ်ႉၸဝ်ႉမႃး ၵဝ်ၸင်ႇမိူဝ်းဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ၼႆသေ ဢမ်ႇဝူၼ်ႉသင် ဢဝ်ၸႂ်ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မဵဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်းသေ ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းတဵင်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင်ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇတိုၼ်ႇမႃးသေ ဢဝ်ၸႂ်ၸပ်း ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႆႉယူႇ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပီႇတိသေ ပဵၼ်မႃး သၢႆလႅင်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၼၼ်ႉ ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈဢဝ်ၽၢင်ၾႆးၼမ်ႉမၼ်း ႁဵင်ၽၢင် တႆႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢင်ဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ ၵၢင်ဝၼ်းသမ်ႉပေႃးဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ ၵဝ်ပႄႉလိုမ်းလူင်လိုမ်းလၢင်လႃႇ ဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇလုၵ်ႉမႃး ႁႅၼ်တူၺ်း ၼိူဝ်ၾႃႉၵၢင်ႁၢဝ် သမ်ႉႁၼ်လိူၼ်လၢဝ်လႅင်းဝႆႉယူႇလႄႈ ‘‘ဢေႃး ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ် ၵၢင်ၶိုၼ်းလူင်ယူႇ မိူင်းယင်းပႆႇလႅင်းလူင်’’ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၼင်ႇၼႆသေလႄႈ ၶိုၼ်းၼွၼ်းၵႂႃႇၶိုၼ်းယူႇ။
ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ယၢမ်းၼၼ် သမ်ႉၶိုၼ်းတိုၼ်ႇမႃးထႅင်ႈ။ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ မိူင်းလႅင်းယဝ်ႉႁိုဝ်ၼႆ ၸင်ႇလူင်းႁိူၼ်းမၼ်းမႃးသေ ပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် ၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉမႃးယူႇ။ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ ၽၵ်းတူဝဵင်းၸီႇဝၵၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၽီပႂ်ႉၽၵ်းတူၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဝႃႈ ‘‘သထေးလူင်ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၼႆႉ တေၵႂႃႇဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ဢွၵ်ႇမႃး တၢင်းၽၵ်းတူဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမၼ်း လႆႈၵႂႃႇဝႆႈသႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းၼႆၸိုင် မၼ်းတေပဵၼ် သေႃးတႃႇပၼ်ႇသေယဝ်ႉ တေပဵၼ် ၵေႃႉဢၼ်ယုမ်ႇယမ် ၼပ်ႉထိုဝ်တွၼ်းၵႄးၼႃႇ တမ်ႈတီႈ ရတၼႃႇၸဝ်ႈမျၢတ်ႈ တင်းသၢမ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီ ဢိုတ်းဝႆႉ ၽၵ်းတူဝဵင်း’’ ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၼင်ႇၼႆသေ ၽုၺ်ႇၽၵ်းတူဝဵင်းဝႆႉပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၽၵ်းတူဝဵင်း ၵႂႃႇသေ လႆႈႁၼ် သၢႆလႅင်းလပ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ ပဵၼ်ဝႆႉၵၢင်ၶိုၼ်းလပ်းသိင်ႇဝႆႉလႄႈ သထေးလူင် ငိၼ်းပဵၼ်ၸႂ်ၵူဝ် တုမ်ႇၶူၼ်ၼိူဝ်ႉၼင် ပိုဝ်းတင်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈပွၵ်ႈၶိုၼ်း တၢင်းလင်ၶိုၼ်းဝႆႉ။ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်း ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸႂ်ပီႇတိႁူမ်ၸူမ်းလႄႈ ႁိူဝ်ႈဢွၵ်ႇသၢႆလႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်မွတ်ႇႁၢႆၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၽီၸီႇဝၵ ၸင်ႇမႃးပၼ်ႁႅင်းမၼ်းဝႃႈ ‘‘သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇဢိူၺ်း သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇထႅင်ႈလႄႈ ပေႃးဝႃႈ သထေးလူင် သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇထႅင်ႈၸိုင် တေထူပ်းဢၼ်လီ ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘‘မီးၵဝ် ၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵူၼ်းမႃးၸွမ်း တၢင်းလင်ၵဝ်ၵေႃႈ မီးယူႇလူင်၊ လူဝ်ႇလႆႈၵူဝ်သင်ၼေႃႈ’’ ၼင်ႇၼႆသေ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ တီႈတူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸႂ်သတ်ႉထႃႇပသႃႇတ ထမ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၵ်ႇမႃႈသေ သၢႆလပ်းသိင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မွတ်ႇႁၢႆလၢႆၵႂႃႇသေယဝ်ႉ သၢႆလႅင်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းႁိူဝ်ႈဢွၵ်ႇမႃး တီႈတူဝ်မၼ်းၶိုၼ်းယူႇ။ ၸႂ်ၵူဝ် ဢ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းၵျွင်းလႅၼ်ထိူၼ်ႇဝေႇလုဝၼသေ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁူဝ်မိူင်းသႂ် ၵၢင်ၼႂ်ၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ပႆတၢင်းယူႇ ၼႂ်းဝၢင်းၵျွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘‘ပေႃးမၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ြၽႃးတႄႉၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ တၵ်ႉလၢတ်ႈ ၸိုဝ်ႈၵဝ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ဢၼ်ပေႃႈမႄႈတၢင်ႇပၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေၵမ်း’’ ၼင်ႇၼႆသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူး ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ‘‘ဢေႁိ သုတ်ႉတတ်ႉတ’’ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ သထေးလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇႁူမ်ႁူမ်ၸူမ်းၸူမ်း ယုၵ်ႉမိုဝ်းဝႆႈသႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ သထေးလူင် ၸင်ႇတွင်ႈထၢမ် တၵ်ႉၸႃႉတၵ်ႉလီတေႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေယဝ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁေႃးတြႃး တႃႇႁွတ်ႈထိုင် ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ
ၵမ်းၼၼ်ႉ ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ၸင်ႇတၵ်ႉလၢတ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ‘‘မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၵၢင်ၼႂ်ၼၼ်ႉ ၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ႁႃႈပၢၵ်ႇတင်းသဵင်ႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ယေႃးၶိင်း မိူဝ်းသုင်းသွမ်း ဢၼ်ၶႃတၵ်ႉၵႃႇ တေလူႇၼၼ်ႉသေၵမ်းတီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇယူႇတဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ်သေ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၽိတ်ႈပၢင်း သထေးလူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သထေးလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇမိူဝ်းႁၢင်ႈႁႅၼ်း တူမ်ႈႁုင်ၶဝ်ႈသွမ်း ၽၵ်းသွမ်း တီႈႁိူၼ်းဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း သထေးရႃႇၸၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင်ၵၢင်ၼႂ်မႃး ၸင်ႇမိူဝ်းပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းၶဝ် မႃးသုင်းသွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၵၢပ်ႈသွမ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ‘‘ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ ၶႃႈတၵ်ႉၵႃႇ ယွၼ်းၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းလႄႈ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ယေႃးၶိင်း မိူဝ်းဢဝ်ဝႃႇ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိပုၼ်ႉ သေၵမ်းတီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ ‘‘တၵ်ႉၵႃႇလူင်ဢိူၺ်း ႁဝ်းၸဝ်ႈၼႆႉ မိုတ်ႈတီႈဢၼ်တဵတ်ႇတဵတ်ႇ ယဵၼ်ယဵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇပၢင်း ႁႂ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် မႃးဢဝ်ဝႃႇ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ တေႃႇႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ တၢင်းၵႆမၼ်း မီး 45 ယူႇၸၼႃႇၼႆလႄႈ ၼိုင်ႈယူႇၸၼႃႇလႂ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းၵျွင်းသၢင်ႇၶၢမ်းဝႆႉ ၼိုင်ႈလင် တေႃထိုင် မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယဝ်ႉ။ ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ၸင်ႇပွၵ်ႈမႃးၽႅဝ်ၶိုၼ်း မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိသေ ႁႃလိူၵ်ႈတူၺ်း ၼႃႈတီႈ တႃႇတေႁဵတ်းၵျွင်း ဢၼ်ႁႂ်ႈပေႃးၵိုင်ႇဢၢပ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇႁၼ်မႅၼ်ႈ တီႈသူၼ်သိူဝ်း ၶုၼ်ၵႅမ်မိူင်းတေႇၸၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇမႃးယွၼ်းသိုဝ်ႉဢဝ် သူၼ်သိူဝ်းၵႅမ်မိူင်းတေႇတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ်မၼ်း လႆႈပၼ် 18 ၵုတေႇ (ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိပ်းလၢၼ်ႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇမႃး ၵေႃႇသၢင်ႈပဵၼ်ၵျွင်း ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်၊ ၵျွင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်း၊ ႁူဝ်ႉဢုတ်ႇၽႃသင်ႉ၊ ၵျွင်းတၢင်းၶဝ်ႈ၊ ၵျွင်းၸွမ်ၶွမ်၊ ၵျွင်းတႃႇရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်း၊ ႁူင်းထမ်းလူင် တီႈၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ် မႃးဝႆႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ၵျွင်းၾႆး၊ ၵျွင်းသုင်းသွမ်း၊ ထၢင်ၽၢႆႈၵုတိ လႄႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉ၊ သၢင်ႇဝၢင်ႇ၊ တၢင်းလဵပ်ႈဝၢင်းၵျွင်း၊ ၼမ်ႉမေႃႇ၊ ၼမ်ႉၼွင်၊ ၸလွပ်ႈသႃလႃး၊ တီႈယင်ႉတီႈသဝ်း မၢၼ်ႇတၢပ်ႈ ၵၢႆႇၼႃးတႄႇၵႂႃႇ တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ ၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းဝႆႉ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈ လီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လႆႈသိုဝ်ႈဢဝ် သူၼ်သိူဝ်း ၶုၼ်ၵႅမ်မိူင်းၸေႇတၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းပဵၼ်ၵျွင်းမႃးလႄႈ ၸင်ႇတၢင်ႇပၼ် ၸိုဝ်ႈၵျွင်းဝႃႈ ‘‘တေႇတဝၼ၊  ၸေႇတဝၼ်ႇ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ႁဵတ်းၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵႃႈၶၼ်မၼ်း သဵင်ႈယူႇ (18) ၵုတေႇ (ပၢၵ်ႇပႅတ်ႇသိပ်းလၢၼ်ႉ)ယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းၵျွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉၸွတ််ႇတူဝ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ၸင်ႇၸႂ်ႉၵူၼ်းမၼ်း မိူဝ်းၽိတ်ႈပၢင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ယေႃးၶိင်းမႃးယူႇသဝ်း တီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် ရႁၢၼ်းၶဝ် ႁႃႈပၢၵ်ႇတူၼ်သေ ယေႃးၶိင်း မိူဝ်းၸူး မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း လုၵ်ႉမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇသေ မိူဝ်းၸူး မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈယူႇၸၼႃႇ ၼိုင်ႈယူႇၸၼႃႇလႂ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ယင်ႉလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈၵျွင်းသၢင်ႇၶၢမ်းၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈၶိုၼ်း ၼိုင်ႈၶိုၼ်း ယူႇယဝ်ႉ။
တႃႇတေပႂ်ႉႁပ်ႉ ၽြႆးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇၶပ်ႉၶိုင် ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ပႃႈတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႈ။
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် တပႄးရႁၢၼ်း ႁႃႈပၢၵ်ႇသေ ယေႃးၶိင်းၶဝ်ႈဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိသေ သိုပ်ႇမိူဝ်းၸူး ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ လီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈမႃး သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ၸင်ႇၽိတ်ႈပၢင်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် မိူဝ်းသုင်းသွမ်း တီႈႁိူၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် သုင်းသွမ်း တဵမ်ထူၼ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇ တွင်ႈထၢမ်ြၽႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ‘ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ ၶႃႈတၵ်ႉၵႃႇၶဝ် တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် လူႇတၼ်း ယၢတ်ႇၼမ်ႉ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼႆႉ တီႈၶႃႈ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ‘‘သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇဢိူၺ်ႉ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼႆႉ ဢဝ်လူႇတၢၼ်း တမ်ႈတီႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢၼ်ယေႃးၶိင်းမႃးလႄႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉတေယေႃးၶိင်းမႃး သီႇၼႃႈမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႃႉ’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လၢတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ သိုပ်ႇႁေႃးတြႃး ဢၼုမေႃးတၼႃႇ (႕) ၵႃႇထႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
သီတံ ဢုꧣ်ႁံ ပꩦိႁၼ်တိ၊ တတေႃ ဝႃၮမိၷႃၼိ ၸ သရီသၿေ ၸ မၷသေ၊ သိသိရေ ၸႃပိ ဝုꩦ်ꩧိယေႃ။ (ဝိႁႃႁေႃ - ၵျွင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်ႉ) သီတၺ်ၸ - ဢၼ်ၵတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ၊ ပꩦိႁၼ်တိ - ႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တတေႃ - ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ၊ ဢုꧣ်ႁၺ်ၸ - ဢၼ်မႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ၊ ပꩦိႁၼ်တိ - ႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဝႃၮမိၵႃၼိၸ - ၶဵၼ်လူင် သိူဝ်ႁၢႆႉ မီႁၢႆႉ တႄႇၵႂႃႇ တူဝ်ထိူၼ်ႇႁၢႆႉတင်းသဵင်ႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ၊ ပꩦိႁၼ်တိ - ႁႄႉၵင်ႈလႆႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ မၵသေၸ - လိူၵ်ႇ၊ ယုင်း၊ မႅင်းမူၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ၊ ပꩦိႁၼ်တိ - ႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ သိသိရေၸႃပိ - ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၵတ်းၼႃႇ (ဢုတုသိရ) လိူၼ်ၵမ်လႄႈ လိူၼ်သၢမ် ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ် ၶဵၼ်ၵတ်းလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ၊ ပꩦိႁၼ်တိ - ႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဝုတ်ᥪိယေႃၸႃပိ - ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းသေ ၸၢင်ႈထူပ်းၺႃးၽူၼ်လူင် လူမ်းလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ၊ ပꩦိႁၼ်တိ - ႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တတေႃ ဝႃတႃတပေႃ ေ᧠ႃရေႃ၊ သၺ်ၸႃတေႃ ပꩦိႁၺ်ၺတိ။ လေ᧣တ်ထၺ်ၸ သုၶတ်ထၺ်ၸ၊ ᧢ႃယိတုၺ်ၸ ဝိပသ်သိတုံ။ ဝိႁႃရၻႃၼံ သံ᧠သ်သ၊ ဢၷ်ၷံ ၿုၻ်ေᥪၼ ဝ᧣်᧣ိတံ။ တတေႃ - ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ၊ ဝိႁႃရေၼ - ၵျွင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၸမ်ႉ၊ သၺ်ၸႃတေႃ - ၸွမ်းၼင်ႇ ၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်းသေ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးလႄႈ၊ ေ᧠ႃရေႃ - ႁၢႆႉၵျၢမ်းလႄႈ၊ ဝႃတႃတဝေႃ - လူမ်းႁႅင်း လႅတ်ႇမႆႈႁႅင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ပꩦိႁၺ်ၺတိ - ႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈယူႇယဝ်ႉ။ လေ᧣တ်ထၺ်ၸ - ႁႂ်ႈပေႃးယူႇလႆႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ သုၶတ်ထၺ်ၸ - ႁႂ်ႈယူမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ᧢ႃယိတုၺ်ၸ - ႁႂ်ႈပေႃးၼင်ႈသမႃႇထိလႆႈ လီလီၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဝိပသ်သိတုၺ်ၸ - ႁႂ်ႈပေႃးတိုဝ်းၵမ် ၼင်ႈၽႃႇဝၼႃႇ ဝိပတ်ႉသၼႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်းလႆႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ သံ᧠သ်သ - တီႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ၊ ဝိႁႃရၻႃၼံ - လူႇတၢၼ်းၵျွင်းၼၼ်ႉ၊ ဢၷ်ၷံ - မျၢတ်ႈတွၼ်းၼႃႇယဝ်ႉ။ ၿုၻ်ေᥪၼ - ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵူႈတူၼ်တူၼ်ၶဝ်၊ ဝ᧣်᧣ိတံ - ယွင်ႈယေႃး ဢၢမ်းဢေႃးတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
တသ်မႃႁိ ပ᧣်ꩦိတေႃ ပေႃသေႃ၊ သမ်ပသ်သံ ဢတ်ထမတ်ထၼေႃ။ ဝိႁႃရေ ၵႃရယေ ရမ်မေ၊ ဝႃသယေတ်ထ ၿႁုသ်သုတေ။ တသ်မႃႁိ - ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ၊ ဢတ်ထမတ်ထၼေႃ - ပုၼ်ႈပၢင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ပေႃးတေလႆႈ ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၽွၼ်းလီ မိူင်းၽီ မိူင်းၵူၼ်း မိူင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ၊ သမ်ပသ်သံ သမ်ပသ်သၼ်တေႃ - မေႃဝူၼ်ႉဝႆႉ တႃႇတၢင်းၼႃႈလႄႈ၊ ပ᧣်ꩦိတေႃ ပေႃသေႃ - ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ႁၼ်ၼႃႈ ႁၼ်လင်ၶဝ်ၸမ်ႉ၊ ရမ်မေ - ပဵၼ်တီႈယူႇ သႃႇသိူဝ်းၸႂ်လႄႈ၊ ဝိႁႃရေ - ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ႇၵျွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ၵႃရေယေ ၵရယျေ - ႁဵတ်းသၢင်ႈလူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ၊ ဢတေ်ထ - တီႈဢၼ်ႁဝ်းလူႇတၢၼ်းဝႆႉ ၵၢၼ်ၵျွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ၿႁုသ်သုတေ - ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇ တၢင်းႁၼ်ၼမ် ၸဝ်ႈတူၼ်ၵွၼ်းၵျွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ဝႃသယေ ဝႃသယျေ - လီပၢင်းယူႇသဝ်း ၼင်ႈၵျွင်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
တေသံ ဢၼ်ၼၺ်ၸ ပႃၼၺ်ၸ၊ သတ်ထ သေၼႃသၼႃၼိၸ။ ၻၻယျေ ဢုတုၽူတေသု၊ ဝိပ်ပသၼ်ၼေၼ ၸတေသ။ ဢုတု᧤ူတေသု - မီးၸႂ်သိူဝ်းသႂ်လီလႄႈ၊ တေသံ - ၸဝ်ႈၵွၼ်းၵျွင်းတူၼ်ဢၼ် တၢင်းႁူႉယႂ်ႇ တၢင်းႁၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ဢၼ်ၼၺ်ၸ - ၶဝ်ႈသွမ်းလႄႈသင်၊ ပႃၼၺ်ၸ - ၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉယဵၼ် လႄႈသင်၊ ဝတ်ထ သေၼႃသၼႃၼိ ၸ - ၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်း ၶူဝ်းၼုင်ႈ တီႈယူႇတၼ်းသဝ်းလႄႈသင်၊ ဝိပ်ပသၼ်ၼေၼ ၸတေသႃ - မီးၸႂ်ယုမ်ႇယမ် ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ ၵၢမ်ႇလႄႈ ၽွၼ်းလီၵၢမ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ၊ ၻၻယျေ - လူႇတၢၼ်း ယိုၼ်ႈပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ တေ တသ်သ ᥪမ်မံ ၻေသေၼ်တိ၊ သၿ်ၿၻုၵ်ၶ ပၼူၻၼံ။ ယံသေႃ ᥪမ်မံ ဢိၻၺ်ၺႃယ၊ ပရိၼိၿ်ၿႃတိ ၼႃသဝေႃ။ တေ - ၸဝ်ႈၵွၼ်ၵျွင်း တူၼ်ဢၼ်တၢင်းႁူႉႁၼ် တဵမ်ထူၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ တသ်သ - တမ်ႈတီႈၼိူဝ် တၵ်ႉၵႃႇ ဢၼ်လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈၼမ်ႉသွမ်းပၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ သၿ်ၿၻုၵ်ၶ ပၼူၻၼံ - လွင်ႈဢၼ် ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ဝူတ်ႈၶၢၼ်ၸႂ် တင်းသဵင်ႈသေလႄႈ၊ ᥪမ်မံ - တြႃးလီမျၢတ်ႈ ၽူႈၵူၼ်းလီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ၻေသေၼ်တိ - ႁေႃးသင်ႇလၢတ်ႈပၼ်ယူႇယဝ်ႉ၊ သေႃ - တမ်ႈတီႈ တၵ်ႉၵႃႇလူႇတၢၼ်း ၵျွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ၊ ဢိᥪ - ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ၊ ယံ ᥪမ်မံ - ဢၼ်ပဵၼ်တြႃး ၽူႈၵူၼ်းလီၶဝ်ၼၼ်ႉ၊ ဢၺ်ၺႃယ - ႁူႉႁၼ်သေ တိုဝ်းၵမ်ဢဝ် ၸွမ်းသေလႄႈ၊ ဢၼႃသဝေႃ - တူၵ်းပဵၼ် ရႁၢၼ်းတႃႇၵၼ်သေယဝ်ႉ၊ ပရိၼိၿ်ၿႃတိ - ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ တီႈမိူင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်တင်းတြႃး ဢၼုမေႃးတၼႃႇ ၵႃႇထႃႇသေ ႁေႃးပၼ် သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပွႆးယၢတ်ႇၼမ်ႉ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁိုင်ၵႂႃႇ ၵဝ်ႈလိူၼ်သေ လႆႈၸႂ်ႉၸၢႆႇသဵင်ႈငိုၼ်း သိပ်းၵဝ်ႈ ၵုတေႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢၼ်သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ လႆႈလူႇတၢၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵျွင်း ၸေႇတဝၼ်ႇၼႆႉ (႑) သိုဝ်ႉဢဝ် ၼႃႈလိၼ်ၵျွင်း - သိပ်းပႅတ်ႇၵုတေႇ (႒) ၵေႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵျွင်း - သိပ်းပႅတ်ႇၵုတေႇ (႓) ႁဵတ်းပွႆးယၢတ်ႇၼမ်ႉၵျွင်း - သိပ်းၵဝ်ႈ ၵုတေႇ။ ႁူမ်ႈလေႃးၵၼ်တင်းသဵင်ႈ လႆႈလူႇတၢၼ်းငိုၼ်း 54 ၵုတေႇ (ႁႃႈပၢၵ်ႇသီႇသိပ်းလၢၼ်ႉ) သေ ၵမ်ႉထႅမ်ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၵႂႃႇလီလီငၢမ်းငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပၼ်ၸုမ်ႈ ဢေႇတတၵ်ႈမၼ်းဝႃႈ ‘‘ဢတေ ၻၵ်ၵံ ᧤ိၵ်ၶဝေ မမ သႃဝၵႃၼံ ၻႃယၵႃၼံ ယၻိတံ သုၻတ်ထေႃ ၵႁပတိ ဢ᧣ႃထပိ᧣်ꩦိၵေႃ - ၼႂ်းၵႃႈ လုၵ်ႈႁၵ်ႉတပႄးလႄႈ ဢုပႃႇသၵႃႇၵဝ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လူႇ ၵၢၼ်တၢၼ်းတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သုတတ်ႉတၼႆႉ လူႇတၢၼ်း ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လီတႄႉယဝ်ႉ၊ မျၢတ်ႈတႄႉယဝ်ႉ’’ ၼႆယူႇ။
ၸၢႆႇၶွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၸၢႆႇၶွင်း  (စိုင်ခေါင်းရွာ၊ Saingkhaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218293 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉတဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2116 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2733 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4849 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ဝၼ်းၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ဝၼ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ဝႃႈၼၼ်ၸိုင်
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ၵႂၢမ်းပႃႇလိဝႃႈ ဝေသႃၶ ၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ပႃႇလိ ဝေသႃၶ ၼႆသေ ႁွင်ႉပွတ်းလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ဝေႇသၵ်ႉ ၼႆယူႇ။ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ တင်းမိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ (သီရိလင်ႇၵႃႇ) ၶဝ် ဢွၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝေႇသၵ်ႉ ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉဝႃႈ ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ Vesak Day ၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းထႆးသမ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၼ်းဝိသႃႇၶပူးၶျႃး ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပႃႇလိယဝ်ႉ။ တူဝ်မႅၼ်ႈမၼ်း ပဵၼ် ဝိသႃၶပူꩡႃယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉ ႁွင်ႉၸွမ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ ကဆုန်လပြည့်ဗုဒ္ဓနေ့ ၼႆသေ တႆးႁဝ်းတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၼႆယူႇ။
ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပဵၼ် ဝၼ်းဢၼ်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ လႆႈၺၢၼ်,သပ်ႉပၺ်ႇၺု တီႈၼိူဝ်ပလၢင်ႇၶမ်း တႂ်ႈလမ်းမႆႉၺွင်ႇလႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵိူဝ်းလီ ပုတ်ထၶဝ် ၸင်ႇဢဝ် ၼမ်ႉႁူတ်းသွၼ်း တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၵုသူဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁူတ်းၼမ်ႉ မႆႉၺွင်ႇၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈၼင်ႇၼႆ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ၵႂၢမ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၸႂ်ႉ Vesak (ပႃႇလိ: Vesākha) (သၼ်းသၶရိတ်ႉ:Vaiśākha)သေ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Buddha Purnima ဢမ်ႇၼၼ် ဝၼ်းပုတ်ႉၸဝ်ႈၸဝ်ႈယူႇ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃး ဝၼ်းႁဵတ်းပွႆးမၼ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သေတ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ၊ မိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းတိပႅတ်ႉ၊ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉသျ်၊ မိူင်းပူႇတၢၼ်ႇ၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ မိူင်းသိင်ႇၵႃႇပူႇ၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းမလေးသျႃး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မိူင်းမုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယႃး၊ မိူင်းၾိလိပ်ႉပိၼ်း၊ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ၊ မိူင်းၵူဝ်းရီးယႃးၸၢၼ်း၊ မိူင်းၵူဝ်းရီးယႃးႁွင်ႇ၊ မိူင်းထၢႆဝၢၼ်း၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉပဵၼ် ဝၼ်းၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပုၼ်ႉတႃႇ ၸၢဝ်းပုတ်ႉသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ဝၼ်းမၢႆတွင်းယူႇ၊ မိူင်းထေႇရဝႃႇတတႄႉ ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈ၊ ဝၼ်းပဵၼ်ၽြႃး လႄႈ ဝၼ်းဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ
ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် သွၼ်းၼမ်ႉတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇသေ ပွႆႇၼူၵ်ႉ၊ ပွႆႇပႃ၊ ပွႆႇသတ်း ႁႂ်ႈလွတ်ႈတၢင်းတၢႆယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ် လူႇတၢၼ်း လွင်းသွမ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်၊ ဢွၼ်ၵၼ် ႁပ်ႉသိၼ်ႁႃႈ သိၼ်ပႅတ်ႇ၊ ထွမ်ႇထမ်း၊ ၶုၵ်းၶွပ်ႈၵုင်ႇမုၼ်ငဝ်းၽြႃး၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽႃႇဝၼႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်သွၼ်းၼမ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈဝႆႉ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ပဵꧣ်ပိူင်လူင်မၼ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ‘’’ကဆုန်လ ညောင်ရေသွန်းပွဲ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ် ဝၼ်းဢိုတ်းလုမ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ဝၼ်းၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဝုၼ်း  (ညောင်ဝန်းရွာ, Nyaungwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးတေႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191120 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 767 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1436 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း မိူင်းထႆး
မိူင်းထႆးတႄႉ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ‘’’ဝိသႃႇၶပူးၶျႃး’’’ ၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ် ဝၼ်းဢိုတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ၼႂ်းမိူင်းသေ တႄႇဢဝ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၸိူဝ်းၶိူဝ်းႁေႃၶမ်း၊ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၼႃႈၵၢၼ်ၵူႈၸၼ်ႉၸၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ပွႆးဝိသႃႇၶပူးၶျႃး ၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းယူႇ။ တုင်းသႃႇသၼႃႇၵေႃႈ ပူၵ်းတင်ႈ ၽႅတ်းပိဝ် ၼိူဝ်လူမ်းဝႆႉ တင်းမိူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၽၵ်းသွမ်း သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၽဵဝ်ႈပတ်း တီႈဝတ်ႉတီႈၵျွင်းယဝ်ႉ။ ၵၢင်ဝၼ်းမႃး ၵႂႃႇထွမ်ႇထမ်း တီႈဝတ်ႉ၊ တီႈသႃလႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ တၢမ်းၶမ်ႈမႃး ၵႂႃႇမိူဝ်းတမ်ႈတီႈဝတ်ႉ တီႈၵျွင်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်တႆႈတဵၼ်း ၼိုင်ႈလႅမ်ႈ၊ တႆႈတဵၼ်းႁွမ် သၢမ်လႅမ်ႈ၊ ယိပ်းမွၵ်ႇၼိုင်ႈလူင်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ် ပၼ်ႇလဵပ်ႈဝတ်ႉ၊ ၵွင်းမူး သၢမ်ႁွပ်ႈ၊ ဢွၼ်ၵၼ် လွတ်ႈႁေႃး ၵုင်ႇၽြႃးၵဝ်ႈပိူင်၊ ၵုင်ႇတြႃးႁူၵ်းပိူင်၊ ၵုင်,သင်ႇၶႃႇၵဝ်ႈပိူင် ၽၢႆႇပႃႇလိသေ ၼပ်ႉယမ် ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈမျၢတ်ႈယူႇ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈထွမ်ႇထမ်းတြႃးယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝိသႃႇၶပူးၶျႃးၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၵမ်ႇမထၢၼ်းသေ ႁႃတၢင်း တႃႇတေပူၼ်ႉတုၵ်ႉၼၼ်ႉယူႇ။
ၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း မိူင်းထႆး
မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ပၼ် တူဝ်သတ်းသေ ပွႆႇပႃ၊ တဝ်ႇ၊ ၼူၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ တမ်ႈတီႈ ပုၼ်ႉထမူၼ်းထူၼ်း (ၼၶွၼ်းပထူမ်) တႄႉ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ တူဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း၊ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၶဝ် တိုၼ်းၵႂႃႇဢွၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ လူႇတၢၼ်း မွၵ်ႇၼမ်ႉၾႆးတဵၼ်း လဵပ်ႈၽြႃးယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈတႄႉ မၢင်ဝၢၼ်ႈၵေႃႈ မီးၸၢတ်ႈမီးသႅင်း၊ မၢင်ဝၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၸၢတ်ႈသႅင်းသင်၊ ၼႂ်းႁူင်းပွႆႇသဵင်ထႆးၵေႃႈ တေႃႈလၢတ်ႈလွင်ႈ သႃႇသၼႃႇသေ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး ၼႄပၼ် လွင်ႈထၢမ်တွပ်ႇ လိူင်ႈသႃႇသၼႃႇ၊ လွင်ႈသင်ႇၶၸဝ်ႈ ႁေႃၶမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈငႄႈ မိူင်းထႆးတင်းမိူင်းလၢဝ်း ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်း ဝိသႃႇၶပူးၶျႃး ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်သင်။
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း မိူင်းတႆး
မိူင်းတႆးႁဝ်းတႄႉ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွႆးႁၢင်ၼမ်ႉ၊ ပွႆးၼူၾႆးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လိူၼ်လိၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼႂ်းပပ်ႉပေႇတၢင်ႇတႆးၼၼ်ႉ ၼပ်ႉဝႆႉဝႃႈ လိူၼ်ႁူၵ်းတဵင်ႈၶိုၼ်းၸၢႆႉ 4:00 မွင်းၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယၢမ်းၶုၼ်ဢိၼ်း (ၶုၼ်သၵ်ႉၵျႃး)။ 4:00 မွင်းၸဝ်ႉ တေႃႇထိုင် ဝၢႆးဝၼ်းၸၢႆႉ 1:00 မွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယၢမ်းသထေး။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယၢမ်း ထမ်ႇမတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈထုင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လွင်ႈဢၼ်သွၼ်းၼမ်ႉ မႆႉၺွင်ႇၼၼ်ႉ မၢင်တီႈၵေႃႈ တႆးႁဵတ်းယူႇ။ ဝဵင်းမိူင်းတႆး ႁႂ်ႈပေႃးႁဵတ်း ပွႆးဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉၶၢႆးၶၢႆးတႄႉ ဢမ်ႇသူႈႁၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇတႄႉ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းပွႆးဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ လႆႈႁူႉဝႃႈ တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႈႁူၺ်ႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇ ဢွၼ်ႁဵတ်းဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၽိတ်ႈလႄႈ ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ် ၼၢင်းယိင်းတင်းသဵင်ႈ သၢမ်ပၢၼ်ၸဵတ်းသႅၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းမႂ်ႇသေ ယိပ်းၶူဝ်းလူႇ လဵပ်ႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ဢႃႇယု 7 ၶူပ်ႇ တေႃႇထိုင် 20၊ တေႃႇမႄႈၶၢဝ်ႉ မႄႈထဝ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ယိပ်းၶူဝ်းလူႇ၊ တဵင်ႇၶူဝ်းလူႇသေ လဵပ်ႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးလဵပ်ႈယဝ်ႉ ၵႂႃႇသွၼ်းၼမ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိ၊ ၵႂႃႇဝႆႈသႃထၢတ်ႈ ၵွင်းမူး ၵႂႃႇလူႇ တီႈဝတ်ႉမုၼ်ၸဝ်ႈလႂ် ႁဵတ်းၼၼ် ၵူႈပီယဝ်ႉ။
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ
မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇတႄႉ ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉဝၼ်းၼိုင်ႈ။ ဢၼ်ၵိုၵ်းသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထသေ ပဵၼ်ဝၼ်းဢိုတ်းလုမ်း မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉၼႆႉ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် ဝႆႉပဵၼ် ဝၼ်းယႂ်ႇဝၼ်းလူင်တႄႉတႄႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁိူၼ်းပုတ်ႉထ ပူၵ်းၸွမ်ပိဝ်သႃႇသၼႃႇ ၵူႈႁိူၼ်းသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈတႆႈၾႆး ၵူႈႁိူၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇ မိူင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႇဝႃႇ မိူင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၾႆးတဵၼ်းသေတႃႉ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇတႄႉ ၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉသေ တႆႈပုင်းၾႆး ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း တီႈႁိူၼ်းၽႂ်ႇႁိူၼ်းမၼ်းယူ၊ မၢင်ႁိူၼ်းၵေႃႈ ဢဝ်ၸၢၵ်ႈၶႂၢၵ်ႈသေ ၽုၺ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်း တီႈၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ မီး၊ တီႈတၢင်းၽႄလူင် ၵူႈတီႈတီႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈဢၼ်မီးဝတ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄးသင် တီႈတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိၼၼ်ႉလႄႈသင် ၶၢမ်ႇသဵင်ငိုၼ်း ႁူဝ်သႅၼ်မၼ်းသေ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈတႆးၾႆးၾႃႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၶဵင်ႇတႆႈၾႆးၾႃႉလူင်သေ ၸႂ်ႉမၢၵ်ႇသႅင်ၾႆး ၸႂ်ႉမၢၵ်ႇၾႆးမၢပ်ႈႁိူဝ်ႈ၊ ၸႂ်ႉမၢၵ်ႇၾႆးလႅင်းပၼ်ႇ ၵူႈပိူင်ပိူင် လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ ႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ တႆႈတင်းၶိုၼ်း တေႃႇမိူင်းပေႃးလႅင်းယဝ်ႉ။ ၶဵင်ႇတႆႈၾႆးၶဝ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈႁၢင်ႈၽြႃးဝႆႉ ၼႂ်းၵၢင်မၼ်းသေ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း ပၼ်ႇႁွပ်ႈ ႁၢင်ႈၽြႃးၼၼ်ႉ တႅမ်ႈႁၢင်ႈၸၢတ်ႈ ၸႃႇတၵသေဢၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ပွႆးဝေႇသၵ်ႉ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇႁဵတ်း လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းလဵဝ်ၵူၺ်း။ ၶဝ်ႁဵတ်း ၼိုင်ႈၶွပ်ႈ (ၸဵတ်းဝၼ်း)ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝၼ်းဢိုတ်းလုမ်း၊ ဢိုတ်းၵၢတ်ႇသေ ဢမ်ႇၶၢႆၼိူဝ်ႉပႃႇ၊ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းတႆႈၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇတူၺ်း တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈ သမ်ႉပေႃးၵိုၼ်းဝႆႉယူႇ တင်းဝဵင်း။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၶီႇလူတ်ႉၶီႇၵႃးဢႅဝ်ႇ၊ ၸိူဝ်းၶီႇၵႃးၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁႆၵွင်ၵလႃးသေ ဢႅဝ်ႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၶီႇလႅင် ၶီႇလူတ်ႉၶိူင်ႈသေ ဢႅဝ်ႇ၊ မၢင်ၸိူဝ်းတႄႉ ပႆတိၼ်ဢဝ်ၵူၺ်း။ ၵူၼ်းပႆတိၼ်ဢႅဝ်ႇၼႆႉ ၼမ်လိူ်ဝသေ ၵူၼ်းဢၼ်ၶီႇလူတ်ႉၶီႇၵႃးတႄႉတႄႉ။ ဝၼ်းပွႆးဝေႇသၵ်ႉၼႆႉ လူတ်ႉၵႃးၵေႃး တိတ်းၵၼ်ၼႃႇသေ တႃႇတေၵႂႃႇထိုင်လႆႈ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈသဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း တင်းႁိုင်ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပႆတိၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ်ၼမ် ၸဵမ်မၢဝ်ႇၸဵမ်သၢဝ်၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢမ်ႇတိုဝ်းၶႅပ်းတိၼ်။ ဢွၼ်ၵၼ်ပႆသေ ၵႂႃႇတူၺ်း ၾႆးဢၼ်တႆႈလူႇၽြႃး မိူဝ်ႈၶၢဝ်းဝၼ်းပွႆးဝေႇသၵ်ႉ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈယူႇ။ ဢမ်ႇမီးပွႆးၵႃႈ ပွႆးႁွင်ႉၵႂၢမ်းသင်သေတ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တႆႈၾႆး တီႈႁိူၼ်းၶဝ်သေၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လဵင်ႉၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉဝၢၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းသုမ်ႉ ႁႅၼ်းၽိူၼ်သေ လဵင်ႉလူၸႃႇၵ တင်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ် ဢႅဝ်ႇလႄႇပွႆးသေ တွင်ႉမႆႈသႆႈလိူတ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁႃၵိၼ် ၶဝ်ႈၸႃႇၵႃႉ တီႈပိူၼ်ႈၸႃႇၵၼၼ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈသဵင်ႈငိုၼ်းတွင်းသင်သေ လႄႇပွႆးၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်မႃး ပႂ်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈၵေႃႈ ၸုပ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၸုပ်ႈၼိုင်ႈ သိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉယူႇ။
ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပႆႇထိုင် ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းပုတ်ႉ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ႁၢင်ၽြႃး၊ ႁၢင်ႈၵွင်းမူး၊ ႁၢင်ႈမႆႉၺွင်ႇ ႁဵတ်းၶႅပ်းတွၼ်ႈ (Postcard) သေ တွၼ်ႈထိုင် ၵေႃႉဢၼ်ၶဝ်ႁူႉၸၵ်း မိုတ်ႈၵိုဝ်း ၸဵမ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၼႆႉ ၼိုင်ႈလိူၼ် မီးဝၼ်းသိၼ် ဝၼ်းလဵဝ်ၵူၺ်းသေ ပဵၼ်ဝၼ်းလိူၼ်မူၼ်းၵူၺ်း။ ဝၼ်းလိူၼ်မူၼ်းၼၼ်ႉ (ၸဵမ်ၼွၵ်ႈဝႃႇ ၼႂ်းဝႃႇ) ၸဵမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းလူင် ၼုင်ႈၶူဝ်းၽိူၵ်ႇသေ ၵႂႃႇဝႆႈသႃ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိ၊ ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး၊ ၵႂႃႇဝႆႈထၢတ်ႈၵွင်းမူးသေ ႁပ်ႉသိၼ်ၾင်းထမ်း ႁဵတ်းၽႃႇဝၼႃႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႆႈသႃ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိ လွင်ႈသွၼ်းၼမ်ႉ ႁူတ်းၼမ်ႉ တူၼ်ႈၽေႃးထိၼႆႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈၸၢဝ်းပုတ်ႉထ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇၶဝ် တိုၼ်းႁဵတ်းယူႇ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉ လွင်ႈႁူတ်းၼမ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်း လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၵူၺ်း။ သီႇႁူဝ်ႇၼႆႉတႄႉ ၶဝ်တိုၼ်း ၵႂႃႇႁူတ်းၼမ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိ ၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ တိုၼ်းႁဵတ်းႁႂ်းမီး တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိလႄႈ ယွင်ၼမ်ႉ တႃႇႁူတ်း တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ ၵူႈၵျွင်းယဝ်ႉ။
လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ပဵၼ်ဝၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းလူၵ်ႈ
လုၵ်ႉဢဝ် တီႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၵူႈမိူင်းမူၼိင်းၼၼ်ႉသေ ထိုင်မႃး 1999 လိူၼ်သႅပ်ႉတိမ်ႇပိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်း မိူင်းသီႇရိလင်ႇၵႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ လၵ်ႉၶျ်မၼ်းၵတိရ်ၵမ်ႇမႃး (Lakshaman Kadirgamar) ၸင်ႇဢဝ် လွင်ႈဝေႇသၵ်ႉၼႆႉ ၵႂႃႇတၢင်ႇထိုင် တမ်ႈတီႈ UN ယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၼႆႉ ၸွႆႈထႅမ် ႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် လွင်ႈၵတ်းယဵၼ် လွဝ်ႈသိူဝ်းၸႂ်ၵူၼ်း ၼႂ်းလူၵ်ႈ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်လၢၼ်ႉ တင်းၼမ်သေ ပဵၼ်သႃႇသၼႃႇ ၵဝ်ႇၵႄႇ ဢၼ်ႁိုင်မႃး ပီပွင်း 2500 လိူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဝၼ်းၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ထွတ်ႈမျၢတ်ႈ ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ (လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း) ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ဢၼ်တူၵ်းမႅၼ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်မေႇၼၼ်ႉ ၸုမ်း UN ထုၵ်ႇလီ မၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် ဝၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းလူၵ်ႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် UN ပွၵ်ႈၵမ်း 45 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်း မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ တၢင်ႇထိုင်မႃး လွင်ႈဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ဝၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းလူၵ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ပူႇတၢၼ်ႇ၊ ၵမ်ႇပေႃးတီးယႃး၊ ၶႄႇ၊ ၶျီႇလီႇ၊ သၢႆးပလၢတ်ႉ၊ ၵရိၵ်ႉ၊ ၶၼေႇတႃႇ၊ ဢၢႆးသလႅၼ်း၊ ဢိၼ်ႇတိယ၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး၊ ဢၢႆႇယႃႇလၢၼ်ႇ၊ လၢဝ်း၊ လီႇသူဝ်ႇတူဝ်း၊ မေႃႇလတၢႆႉ၊ မုၼ်ႇၵူဝ်းလီးယႃး၊ မၢၼ်ႈ၊ ၼီႇပေႃး၊ ၼီႇၵႃႇရႃးၵွႃး၊ ၼေႃႇဝူၺ်း၊ ပႃႇၵိတ်ႉသတၢၼ်ႇ၊ ၽိလိပ်ႉပိၼ်း၊ ပေႃႇတူႇၵိူဝ်ႇ၊ ၵူဝ်းရီးယႃး ၸၢၼ်း၊ ရသျႃး၊ သျီးသျႄး၊ သလူဝ်ႇဝႃးၼီးယႃး၊ သပဵၼ်ႇ၊ သႃႇရိၼမ်ႈ၊ ထႆး၊ ထူႇရၵီႇ၊ ယူႇၵရဵင်း လႄႈ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၵမ်ႉထႅမ်ၵႂႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ 13 ဝၼ်း ပီ 1999 ၼၼ်ႉ ၸုမ်း UN ၵေႃႈ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ (လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း) ၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ် ဝၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း ပၢင်ၵုမ် UN ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ႁႂ်ႈႁပ်းၵၢၼ်လုမ်း ဝၼ်းလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ မၢႆၶပ်ႉမၼ်းပဵၼ် 174 ယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၼၼ်ႉဝႃႈ
ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ထိုင်မႃး ၵၢပ်ႈပၢၼ် Internet ယဝ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ မိူင်းဢၼ်မီး ဢိၼ်ႇထိူဝ်ႇၼႅတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တူၺ်းၶၢဝ်ႇ ဢိၼ်ႇထိူဝ်ႇၼႅတ်ႉသေ ႁူႉႁၼ်ၶဝ်ႈၸႂ် လွင်ႈသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼမ်မႃႈၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းယူႇ။ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ငၢႆႈငႅမ်ႈမႃးလိူဝ်သေ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄတႄႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ႁူႉၶၢဝ်ႇၵၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈၽႂ်းၽႂ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵမ်ႇၽႃႇလူင်ၼႆႉ ပိူၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ တြႃးမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ၶိုတ်းၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် မီးၼႂ်းဢိၼ်ႇထိူဝ်ႇၼႅတ်ႉသေ ၸႅင်ႈၼႄ ၵူၼ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင် ၵူႈတီႈယူႇ။ ၶၢဝ်ႇဝေႇသၵ်ႉ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၼႂ်းလူၵ်ႈၵႂႃႇသေ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၸႂ်တူင်ႉၼိုင် ႁဵတ်းသၢင်ႈ ဝၼ်းဝေႇသၵ်ႉ (ဝၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ) မႃးယူႇ။
ဝတ်ႈပေႃႈမႄႈ ႁႃႈပိူင်
ႁႄႉၵင်ႈလွင်ႈတၢင်းၶီ ၊ ၶိူင်ႈၵၢၼ်လီၸႂ်သၢင်ႈ ၸႂ်ႉတိုၵ်းႁဵၼ်းပၺႃႇ ၊ ၽႄဢုၸ်ႉၸႃႇပၼ်တိုၼ်း ပွင်ႇမႅင်ႇၼႃႈႁိူၼ်းယေး ၊ ဝတ်ႈလႃၽေးႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
(ၽိင်ႈငႄႈပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ)
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႒႐႗) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
သေႇရိဝဝႃႇၼိၸ၊ ၸၢတ်ႈ
(သေရိဝဝႃၼိꩡ=ၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သေႇရိဝ) ပေႃးလေႃးꧤယႂ်ႇၸိုင် ၸၢင်ႈထိုင်တီႈလူႉသုမ်း
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ဝီႇရိယယွမ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃး ꩡၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈတီႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉရႁၢၼ်း... မႂ်းၼႆႉ လႆႈမႃးပဵၼ်ရႁၢၼ်း တမ်ႈတီႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၸၢင်ႈလႆႈ မၵ်ႈၽူလ်ႇၼၼ်ႉသေတႃႉ သမ်ႉယူပ်ႈယွမ်း ဝီႇရိယဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဝီႇရိယယူပ်ႈယွမ်းၼႆၸိုင် မႂ်းတေလႆႈမႆႈၸႂ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၵႃႉသႅင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သေႇရိဝ လႆႈသုမ်းၵွၵ်းၶမ်း ဢၼ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈ သႅၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ ႁေႃးလၢတ်ႈၼႄ ꩡၢတ်ႈသေႇရိဝၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးပဵၼ် ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီး ဢၼ်ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ မိူင်းသေႇရိဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီး ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ သေႇရိဝ ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီး သေႇရိဝၼႆႉ ၸႂ်လမ်ႇမၢၵ်ႈလေႃးꧤမၼ်း ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ၵႂႃႇၵႃႉၶၢႆၸွမ်းၵၼ် တမ်ႈတီႈဝဵင်းဢရိꩦ်ႉꩧယဝ်ႉ။ တီႈတေၶဝ်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸႅၵ်ႇၽႄ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၼ် တႃႇတေၶၢႆမၢၵ်ႇပွႆးတီးယဝ်ႉ။ တၢင်းသဵၼ်ႈဢၼ် ၵေႃႉၼိုင်ႈလဵပ်ႈၶၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉၽၢႆႇလင် မီးသုၼ်ႇလႆႈၵႂႃႇၶၢႆ ဝၢႆးလင်မၼ်းယူႇ။ ၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီးသေႇရိဝၼႆႉ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၶၢႆမၢၵ်ႇပွႆးတီႈမၼ်းၼၼ်ႉသေ ႁွင်ႉဝႃႈ “ၸွင်ႇတေဢဝ်မၢၵ်ႇပွႆးတီးၶႃႈ၊ ၸွင်ႇတေဢဝ်မၢၵ်ႇပွႆးတီးၶႃႈ”ၼႆလႄႈ ၸင်ႇၽႅဝ်ၵႂႃႇတမ်ႈတီႈၼႃႈႁိူၼ်း ၵူၼ်းၽၢၼ်သွင်ၼၢႆးလၢၼ်ယဝ်ႉ။ သွင်ၼၢႆးလၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသထေးသေ ၵွတ်းၽၢၼ်ၵႂႃႇလႄႈ တီႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မေႃႈၵဝ်ႇၵွၵ်းၵဝ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ မီးၵွၵ်းၶမ်း ဢၼ်ၶီႈၶႆးၶေႃႇၵဝ်ႇ သဝ်ႈဝဝ်းမွင်ဝႆႉ ၵွၵ်းၼိုင်ႈ။
ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်းသဵင် ၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီးၼႆၸိုင် လၢၼ်ယိင်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈ ၼၢႆးၶဝ် သိုဝ်ႉပၼ်မၼ်း မၢၵ်ႇပွႆးတီးယဝ်ႉ။ ၼၢႆးမၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီးမႃးသေ ႁႂ်ႈၵႂႃႇဢဝ် ၵွၵ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်းၵႄႈမေႃႈ ၵႄႈၵွၵ်းယွၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢႆးထဝ်ႈ ၸင်ႇဢဝ်ၵွၵ်းၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီး ဢဝ်မၢၵ်ႇပွႆးတီးဢွၼ်ႇဢိတ်းၼိုင်ႈ ပၼ်လၢၼ်မၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉ သေႇရိဝၵေႃႈ ဢဝ်ၶဵမ်ဢွၼ်ႇ ၶိတ်ႇတူၺ်းၵွၵ်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၵွၵ်းၶမ်းလႄႈ ၸႂ်လေႃးꧤမၼ်း ၶဝ်ႈမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းၸႂ်ၵူတ်ႉ ဢမ်ႇဢၢၼ်းပၼ်သင်သေ ဢၢၼ်းၶႂ်ႈလႆႈၵွၵ်းၶမ်းလၢႆလၢႆ လႄႈ ၸင်ႇဢဝ်ၵွၵ်းၶမ်းၼၼ်ႉ ထိုမ်ႈပႅတ်ႈၼိူဝ်လိၼ် လၢတ်ႈဝႃႈ “ၵွၵ်းၼႆႉ ၶိုင်ႈပႅၵ်ႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး ၵႃႈၶၼ်သင်”ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၵၢင်ၼမ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၵႃႉမၢၵ်ႇပွႆးတီး သေႇရိဝၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမၼ်းလႆႈသုမ်း ၵွၵ်းၶမ်းလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းမႆႈၸႂ် လိူဝ်ႁႅင်းၼႃႇၼႃႇ၊ ယိပ်းတင်းယႃႇၸူႇသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းႁွင်ႉႁႂ်ႈၸဝ်ႈတႃႈ ပွၵ်ႈမႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ၸင်ႇဝႆႉၸႂ်ၼႂ်းတေႃႇ ၼေႃႇၶမ်း ၽြႃးသေ တၢႆၵိုၵ်းတၢင်းမႆႈၸႂ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးလၢတ်ႈ ၶိူဝ်းꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ပၼ် ၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇတေလွတ်ႈႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပိၼ်ႇတႆး
(2) ပေႃးၸႂ်သိုဝ်ႈၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈ၊ လႆႈမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။
ပွၵ်ႉတေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပွၵ်ႉတေႃး (ပေါက်တောမြို့ ; Pauktaw) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ယၢၼ်ႇ 15 လၵ်းသေ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 496 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သၢႆတၢင်းၵုင်း သၢႆတၢင်းလိၼ် ဢၼ်လုၵ်ႉၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမိၼ်းပျႃးၼၼ်ႉလႄႈ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈပတ်ႉပိုၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1953 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးမႃး မွၵ်ႈ 2956 ၵေႃႉယဝ်ႉ။