cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈၼႆႉပွင်ႇဝႃႈသင်?
ၵွပ်ႈၼၼ် ယၢမ်းလိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်တႅမ်ႈၸွမ်ႈပၢႆႉ ၸွမ်းဝဵင်း ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းတင်းၼမ် ၵူႊတီႈၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် ပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵင်ဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵႂၢမ်းတႆးၼႆႉ တီႈပွင်ႇလႄႈသဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်လႄႈ ပေႃးဝႃႈ မၢၼ်ႊဢဝ်ၸိုဝ်ႈသဵင်တႆးၼႆႉ ၵႂႃႇပိၼ်ႇပဵၼ် သဵင်ဢွၵ်ႇမၢၼ်ႈၼႆၸိုင် တီႈပွင်ႇမၼ်း ၸၢင်ႈပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ ပဵၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်ပႅတ်ႈ။
ယွင်ႁူၺ်ႈ
ၸိုဝ်ႈဝဵင်းတႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “ယွင်ႁူၺ်ႈ” ၼႆႉ ၵႂၢမ်းတႆးပွင်ႇဝႃႈ “ႁူၺ်ႈဢၼ်မီး မၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈပူင်းလီ” ၼႆၼၼ်ႉ မၢၼ်ႊၶဝ်သမ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ “ ညောင်ရွှေ” ၼႆသေ တီႈပွင်မၼ်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် “တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၶမ်း” ၼႆယူႇ။ လွင်ႈၶဝ်ပိၼ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈၶေႃႈၵႂၢမ်း ႁႂ်ႈပေႃးမီးသဵင်ဢွၵ်ႇ မၢၼ်ႊၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလီထွမ်ႇ ၶဝ်ႈႁူၵူႊၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇၸိုဝ်ႈဢၼ်ပႃး “မိူင်း” ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈ ထုၵ်ႇပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ် “ မိုင်း” ၼႆသေ ပွင်ႇဝႃႈ “ မၢၵ်ႇပွမ်း(မၢၵ်ႇမႅင်း)” ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းလႄႈ ဝဵင်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး မၢင်ႇၵလႃႇလီ။
မူင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမူင်ႇပိၼ်ႇ  (မုံပင်ရွာ, Pyinyaung(Monpin)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျီႇၺွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218480 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျီႇၺွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4757 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3624 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8381 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ  (ညောင်ကန်ရွာ, Nyaungkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191563။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2850 ၊ ယိင်း 3471 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6321 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ  (ရွာတန်းရှည်ရွာ, Ywartanshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193700 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1594 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1940 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3534 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တေႃးၼႃးတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈတေႃးၼႃးတၢၼ်း  (တောနားတန်းရွာ, Tawnartan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,081 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ၽႅတ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉတေႃး  (ဖက်တောရွာ, Hpettaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191562။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႅတ်ႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2850 ၊ ယိင်း 3471 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6321 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
တေႃးတႂိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတေႃးတႂိၼ်ႇ  (တောတွင်ရွာ, Tawtwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးတႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190571 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 989 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1057 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2046 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ပျူႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈပျူႇၵၢၼ်ႇ  (ပြူကန်ရွာ, Pyukan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194135 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 706 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 889 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1595 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
သႅဝ်းၵျၼ်ႉ
သႅဝ်းၵျၢၼ်ႉ (pinyin: Xiāo Zhàn, ၵိူတ်ႇ 1991၊ ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 5) ဢၼ်ႁူႉဝႃႈပဵၼ် Sean Xiao ၼႆႉ ပဵၼ် ၸၢႆးငဝ်း လႄႈ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်မၼ်းဢွၵ်ႇၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႈမၼ်းမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၸွမ်း ၸုမ်းၸၢႆးၼုမ်ႇၶႄႇ X Nineသေ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ် ၸၢႆးငဝ်းမၢးတီႈၼႂ်း တရႃႇမႃႇ Douluo Continent (2021), The Untamed (2019), The Wolf (2020) လႄႈ Joy of Life (2019) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႄႉ မၼ်းလႆႈတႄႇ ပိုၼ်ဢွၵ်ႇၶႅပ်းၵေႃႉလဵဝ် "Made to Love" (Spot Light) မိူဝ်ႈ 2020 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ သုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၼမ် ဢၼ်လႆႈၶၢႆမၼ်း မီးၵႂႃႇ 25.48 လၢၼ်ႉသေ ၼႂ်းၵႃႈ ၶႅပ်းၵႂၢမ်းတီႇၵျိတ်ႉတႄႇ ဢၼ်ၶၢႆ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 24 မူင်းသေ လႆႈၶၢႆၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်း မၢႆတွင်း ၵမ်ႇၽႃႇ ၵိၼ်းၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ် မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
သႅဝ်းၵျၢၼ်ႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1001 ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 5 ဝၼ်း တီႈ ၶျူင်ၶျိင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ မၼ်းလႆႈတႄႇ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၸၼ်ႁၢင်ႈပၢၼ်းသီ လႄႈ လွင်ႈတွႆႇတြေႃး။ မၼ်းလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းမႃး တီႈ International Art Design Academy တီႈ Chongqing Technology and Business Universityၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈႁပ်ႉၶူးယဝ်ႉ ၼႂ်းပီ 2014 သေ မိူဝ်ႈမၼ်းပႆႇ ဢွၵ်ႇၼႃႈႁူဝ်ႁႅၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးၼင်ႇ ၽူႈထႆႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ လႄႈ ၽူႈၸၼ်ႁၢင်ႈတီႇသၢႆးမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းၶႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၢႆးငဝ်းၶႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၢႆးငဝ်း တႄႇလီဝေးသျိၼ်းၶႄႇ
ထၢႆႇဝၢၼ်း
ထၢႆႇဝၢၼ်း, ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်တႄႉ မိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈၶႄႇ(Republic of China - ROC) ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ ဢေးသျႃး ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။   တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ  မီးလႅၼ်ၼမ်ႉ ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်တင်း မိူင်းၶႄႇ (People's Republic of China - PRC)၊ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ လႄႈ တီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး မိူင်းၾီလိပ်ႈပိင်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၵုၼ်ပိူင်လူင် ၶွင် ထၢႆႇဝၢၼ်းၼႆႉ မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 35808 km2 ၼႂ်းၵႃႈ သၢမ်ပုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွႆသေ ထႅင်ႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ပၢင်ႇပဵင်း၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း သတ်ႉတဵမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ထၢႆႇပေႈ ဢၼ်မီးၸွမ်းၵၼ်တင်း ထၢႆႇပေႈမႂ်ႇ လႄႈ ၶီးလုင် ဢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ်ဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းယႂ်ႇသုတ်း ၶွင် ထၢႆႇဝၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းလူင် ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၶၢဝ်သီဢုင်ႇ၊ ထၢႆႇၶျွင်ႇ၊ ထၢႆႇၼၼ် လႄႈ ထၢဝ်းယွၼ်။ ၵူၼ်းယူႇသဝ်း မီးယူႇ 23.45 လၢၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ထၢႆႇဝၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်းသတ်ႉတဵမ် သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
သူးလေႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈသူးလေႇၵူင်း  (ဆူးလေကုန်းရွာ, Sulaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218275 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1251 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2706 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193702 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1594 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1940 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3534 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပီးလိၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပီးလိၼ်း (ၜဳက္လေၚ် ; ဘီးလင်းမြို့ ; Bilin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇသေ ယၢၼ်ၵႆႇမွၵ်ႈ 22 လၵ်းၼၼ်ႉသေ မီးဝႆႉတီႈၽင်ႇၶၢင်ႈတၢင်းတီႈၵႆႈ တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမႅင်ႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လႅၼ်လိၼ်သီလမ်သေ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းထိူၼ်ႇၶဝ် ထင်သဝ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႄႉ ႁၢမ်ႉလဵၵ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ တီႈမႄႈၼမ်ႉပီးလိၼ်း ဢၼ်မီးမွၵ်ႉၼႂ်းၵၢင် ၵႄႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ လႄႈ ဝဵင်းသထူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ ၵႂၢင်ႈ 727 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၼ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး မီးဝႆႉ 58 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 18,392 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင်၊ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းလႄႈသင် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈသေတႃႉ တီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း လႄႈ တွင်ႇသူႇၶဝ် ယူႇသဝ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်းၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
မႄႈၼမ်ႉပီးလိၼ်း ဢၼ်လတ်းၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်းသေ လႆလူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ တႃႇၵႂႃႇမႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႄႈၼမ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ တႄႇႁူဝ်မႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းသေ လတ်းၶၢမ်ႈ သၼ်လွႆမူၵ်ႉတမ လႄႈ သၼ်လွႆပီးလိၼ်းယဝ်ႉ လႆၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်လွႆႁိၼ်ထုၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် သၼ်လွႆပီးလိၼ်း လႄႈ သၼ်လွႆၵေႇလႃႇသ ယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉ ဢၼ်ၽူၼ်ၼမ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းၽူၼ်ၼႆႉ ဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ ၼမ်ႉၵႆႉထူမ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မ်ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမလႄႈ လွင်ႈမႆႈ လွင်ႈၵတ်း ဢမ်ႇပေႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်းၵႃႈႁိုဝ်။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ-မူၵ်ႉတမ (83 လၵ်း) ၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈ ဝဵင်းပီးလိၼ်း လႄႈ ဝဵင်းသထူင်ႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ တင်း ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆႇ 19 လၵ်းသေ သထူင်ႇ လႄႈ ပီးလိၼ်းၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆ မွၵ်ႈ 23 လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လဵပ်ႈပၼ်ဝဵင်းပီးလိၼ်းသေ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းၵႃး ဢၼ်ၵႂႃႇဝဵင်းၽႃပွၼ်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်းမီး 73 လၵ်းယဝ်ႉ။ တၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ပႃႇၵိူဝ်-မူၵ်ႉတမ (မေႃႇလမႅင်ႇ) ၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈ တႃႈရူတ်ႉရဵၼ်းၼိၼ်းပလႄး ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ပီးလိၼ်း မွၵ်ႈ 4 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
တီႈဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းၽူႈၵွၼ်းဝဵင်း၊ လုမ်းတတ်းသိၼ်ၸႄႈဝဵင်း၊ လုမ်းၽူႈတတ်းသိၼ်ၵၢင်ႈၽိတ်းၽိင်ႈ၊ လုမ်းသမဝႃႇယမၸႄႈဝဵင်း၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵႃႉၶၢႆဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇသိုၵ်းလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းထိူၼ်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈသင် သၢႆငၢႆဝဵင်းၼႆႉ လႆႈလူႉလႅဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ၽြႃးၵွင်းမူး ၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်တီႈ ဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးၵုသိၸႃႇရူင်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်တင်း ဝဵင်းပီးလိၼ်း မွၵ်ႈ 3 လၵ်းၼၼ်ႉ လႄႈ ၽြႃးတွင်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်းလိူၼ်သီႇယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်လွႆ သူၺ်ႇယွင်ႇပျႃႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵွင်းမူး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၶဝ်ယူႇသဝ်းလႄႈ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ 20 ပၢႆယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပီးလိၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းမွၼ်း ဝီလှီ ( ပီးလမ်း ) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉလူင်းပဵၼ်မႃးသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းဢၼ်မႄႈၼမ်ႉယႃႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းပီးလိၼ်း ဢၼ်မၢင်ႈၵိုတ်းဝႆႉတီႈ ၽၢင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈပီးလိၼ်းၵျူဝ်း (ပီးလိၼ်းႁၢၵ်း) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈမီးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမႃးဝႆႉ ဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသေႃၼ လႄႈ ၸဝ်ႈဢူၵ်ႉတရၶဝ် ၽႅဝ်မႃးတီးတိူင်းရႃႇမၺ တွၼ်ႈတႃႇပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၶဝ် ၽႅဝ်ႁွတ်ႈမႃး ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းၵေႃးမတ်ႉတိၵၼၵရ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၵွင်းမူး ၸိၵ်းလွႆၵေလႃႇသ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်းၼၼ်ႉသေ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇပွတ်းၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၸိၵ်းလွႆ ၽၢႆႇတူၵ်းပွတ်းၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လိၼ်ပဵင်းၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆႉ ႁိူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁုင် ၼမ်ႉဢွႆႈတိၼ်ႇလႄးၼမ်လႄႈၸင်ႇဝႃႈ ႁွင်ႉ ၵေႃမတ်ႉတိၵ ၼႆသေ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းတႅၵ်ႉၵလႃး ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ဢွင်ႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇတႅၵ်ႉၵလႃး ဢမ်ႇၼၼ် တီႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တွင်ႇၸုၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တီႈဝဵင်းၵဝ်ႇ ဢၼ်လူႉႁၢမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၸူၵ်ႉတူၵ်ႉ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶုတ်းႁၼ်ၺႃး ယူင်ႉသၢင်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇသေ တီႈၵွင်းမူးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁိၼ်ၶႅပ်းလိၵ်ႈႁိၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽြႃးၵုသိၸႃႇရူင်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်လူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသေႃးၼ လႄႈ ၸဝ်ႈဢူၵ်ႉတရၶဝ်သေ ပဵၼ်ၽြႃးၸိုဝ်ႈလင်းလင် ဢၼ်ဢဝ် ထၢတ်ႈၶုၼ်ႁူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ထႃႇပၼႃႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈဝဵင်းပီးလိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုငၼ် 2 ႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈတႄႉ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸဝ်ႈမုၼ်သွၼ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း
တီႈၼႃႈလိၼ်တဵမ်ႇထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉ ၽုၼ်ႇလိၼ်လီသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်လီယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၵွင်းလွႆၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း[၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတွင်ႇသူႇၶဝ် ယူႇသဝ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပီးလိၼ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢွႆႈ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်းၶဝ် ယူႇသဝ်းၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝႃႉ၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းပဢူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်သူၼ်သေ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယၢင်ရႃႇပႃႇၵေႃႈ ပဵၼ်လီယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ႁူင်းၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈတႃႇယႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိူင်လူင်တႄႉ ပဵၼ် ရႃႇပႃႇ၊ ထၢၼ်လွႆ၊ မႆႉ၊ မၼ်းမၢၵ်ႇဢုၼ်၊ တႃႇယႃႇ၊ ဢွႆႈ၊ ၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၶူဝ်းၸႂ်ႉသွႆၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼမ်ႉႁူး၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁူး (, Nam Hu, နမ့်ဟူး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လႄႇၸႃးပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၸႃးပိၼ်ႇ  (လယ်စားပင်ရွာ, Lelsarpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျီႇၺွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218419 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျီႇၺွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4757 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3624 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8381 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢေႇပရႄႇ 1948
(26) ဝၼ်း
5
ထၢၼ်းၸိၼ်ႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၸိၼ်ႇတေႃႇ  (ထန်းဇင်တော်ရွာ, Htanzintaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၸိၼ်ႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190492 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 598 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 659 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽယႃးလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးလႃႉ  (ဘုရားလှရွာ, Hpayarhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191393။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1282 ၊ ယိင်း 1441 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2723 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵူၺ်းဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းဢၢႆႇ  (ဂွေးအိုင်ရွာာ, Gwayaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193699 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1594 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1940 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3534 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၶိူဝ်းသႅၼ်
ၶိူဝ်းသႅၼ် (ၵိူတ်ႇဝၼ်းထီႉ 19 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ၊ 1954) ၼႆႉပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးပိုၼ်း၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၽူႈတၢၼ်ႈၶႆ လႄႈ ပဵၼ်မေႃသွၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၵေႃႉဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း လိၵ်ႈလၢႆး လႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး။ ပပ်ႉပိုၼ်း "ပိုၼ်ႉၶိူဝ်းတႆး လႄႈ ပိုၼ်းမိူင်းတႆး"၊ ပပ်ႉၸိူင်းယၢဝ်းပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ "ယၢၼ်" လႄႈ ပပ်ႉပိုၼ်း "ဝတ်ႉၵူႇမူၸွႆႈ" ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉၽီမိုဝ်းၶိုၵ်ႉလူင် ဢၼ်မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶိူဝ်းသႅၼ် တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸိုဝ်ႈပၢႆၵမ် တီႈၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆး ၸိူဝ်းပဵၼ်- ၶမ်းၸင်ႈ၊ ငဝ်းၸႅင်ႈ၊ သႅပ်ႉ (မိူင်းယၢႆး)၊ မွၼ်း (မႂ်ႇလူင်)၊ ၶိူဝ်းသႅၼ် လႄႈ မီးထႅင်ႈတၢင်းၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း
မႄႈၶူး ၶိူဝ်းသႅၼ် ၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 19၊ လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1954 (ပီႊတႆး ႒႐႔႘ ၼီႈ၊ လိူၼ်ၸဵတ်းလွင်ႈ ႓ ၶမ်၊ႈ၊ ဝၼ်းသဝ်) တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ၸိုဝ်ႈတေႉၶဝ်ပဵၼ် ၼၢင်းယွတ်ႈၼူႉ၊ ၼၢင်းဢွၼ်ႇ၊ သႅပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃႈမႄႈၶဝ်ပဵၼ် လုင်းၵျွင်းလူႇ (မိူင်းယၢႆး) ပဵၼ်ၶိူဝ်းၶိင်းႁဵင် လႄႈ ၵူၼ်းၵႃႉ လႄႈ ဢွၵ်ႇလွႆၸၼ် ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ပူႇမူင် တႃႈၵႃး၊ မိူင်းလိူၼ်း။ ၶဝ်မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉသၢမ်ၵေႃႉ - ပီႈဢၢႆႈ ၸၢႆးၶမ်းၸိုၼ်ႈ ယူႇတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး (သဵင်ႈၵၢမ်ႇယဝ်ႉ) လႄႈ ပီႈၼၢင်း ၼၢင်းမွၼ်းၸိင်ႇ ယူႇတီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။
ၶဝ်ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈၵဵင်သိူင်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၼွင် ၵေႃႉထူၼ်ႈ 5 မိူဝ်ႈပီႊ 1980 သေ မီးလုၵ်ႈလၢင်းႁူမ်ႈၵၼ် 3 ၵေႃႉ - (1) ၸၢႆးယိုၼ်ႈလႅင်း၊ (2) ၸၢႆးႁိူဝ်ႈလႅင်း လႄႈ (3) ၼၢင်းၽူၺ်းလႅင်း (လုၵ်ႉၵဵပ်း၊ လဵင်ႉမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 2 ဝၼ်း)။
1856
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇငူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1856
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1856 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1850 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၽၵ်းတူမိူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽၵ်းတူမိူင်း (, Hpet Tu Mein, ဖက်တူမိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုင်းၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ယူင်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယူင်းတေႃး  (ရုံးတောရွာ, Yonetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယူင်းတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194134 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယူင်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 706 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 889 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1595 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵူဝ်းပိၼ်ႇၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူဝ်းပိၼ်ႇၸိၼ်ႇ  (ကိုးပင်စင်ရွာ, Koepinsin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191467။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1518 ၊ ယိင်း 1849 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3367 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ပလူၺ်ႇသျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈပလူၺ်ႇသျွင်ႇ  (ပုလွေရှောင်ရွာ, Pulwayshaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,080 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
တူၺ်းလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတူၺ်းလႃႉ  (ဒွေးလှရွာ, Dwayhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူၺ်းလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190440 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 349 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 451 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 800 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ (ၽိတ်းၵၼ်)
5။ ၸိူင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇၶဝ်
တြႃး ဢၼ်ဢဝ် ပရေ ၸ ၼ ဝိꩡႃၼၼ်တိ တႄႇၵႂႃႇတႄႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇၶဝ်သေ ႁေႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်းဝိၼႆးလႄႈ ရႁၢၼ်းထမ်ႇမၵထိၵ ၽိတ်းၵၼ်
တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ တီႈၵျွင်းဢၼ်သထေးလူင် ၶေႃးသၵ ႁဵတ်း လူႇတၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဝိၼႆးလႄႈ တပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ႁႃႈပၢၵ်ႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းထမ်ႇမၵထိၵ လႄႈ တပႄးမၼ်းၸဝ်ႈ ႁႃႈပၢၵ်ႇ ယူႇသဝ်း ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈထမ်ႇမၵထိၵ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈထၢင်သေ သမ်ႉဝႆႉၼမ်ႉၵိုတ်းဝႆႉ ၼႂ်းၵွၵ်း ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝိၼႆး သမ်ႉမႃးၶိုၼ်ႈထၢင်လႄႈ လႆႈမႃးႁၼ် ၼမ်ႉၵိုတ်းဝႆႉ ၼႂ်းၵွၵ်းသေ “ၸဝ်ႈ... ၸဝ်ႈဝႆႉၼမ်ႉၵိုတ်းၼႂ်းၵွၵ်းၶႃႈႁႃႉ?”
“ၸႂ်ႈၶႃႈဢေႃႈ...”
“ပေႃးဝႆႉႁဵတ်းၼၼ် ၽိတ်းဢႃႇပၢတ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈဢမ်ႇႁူႉၶႃႈႁႃႉ?”
“ဢေႃႈ... ၶႃႈတပႄး ဢမ်ႇႁူႉၶႃႈ...”
“ဢိူဝ်ႈ... ၼၼ်ႉၽိတ်းဢႃႇပၢတ်ႈဢေႃႈ”
“ပေႃးၽိတ်းၵေႃႈ ၶႃႈတပႄး တေသုၵ်ႈသီဢႃႇပၢတ်ႈၶႃႈဢေႃႈ”
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၽိတ်းလႄႈသင်၊ ပေႃးလိုမ်း သေ ႁဵတ်းၺႃးၵႂႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၽိတ်းဢႃႇပၢတ်ႈသင်ၼင်ႇၵဝ်ႇၶႃႈ”
“ပေႃးၼႆတႄႉ ၶႃႈတပႄး ဢမ်ႇတင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းလႄႈ ၶႃႈတပႄး ဢမ်ႇမီး တၢင်းၽိတ်းၶႃႈ”ၼႆသေ ၸဝ်ႈထမ်ႇမၵထိၵ ယုမ်ႇဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝိၼႆး သမ်ႉၶိုၼ်းၵႂႃႇလၢတ်ႈ တပႄးမၼ်းဝႃႈ
“ၸဝ်ႈဝိၼႆးၼႆႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ သမ်ႉဝႃႈ ၵဝ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းၼႆသေ ၵမ်းၼႆႉ သမ်ႉဝႃႈ ၵဝ်မီးတၢင်းၽိတ်းဢႃႇပၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ မေႃလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်း လိင်ႉၵႂႃႇလိင်ႉၶိုၼ်းဢိူဝ်ႈၼၼ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ တပႄးထမ်ႇမၵထိၵ ၶိုၼ်းၵႂႃႇဝႃႈတီႈ တပႄးၸဝ်ႈဝိၼႆးယဝ်ႉ။ “သြႃႇသူၸဝ်ႈၼႆႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢမ်ႇမၢၼ်ႇဢမ်ႇမႅၼ်ႈ” ၼႆသေ ရႁၢၼ်းၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ၽိတ်းၽႅၵ်ႇထဵင်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ရႁၢၼ်းၶဝ် ၵၢင် ၸႂ်တႅၵ်ႇၵၼ်သေ ပေႃးဢမ်ႇၶဝ်ႈသိမ်ႇၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။
တႅၵ်ႇၵၼ် ႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းသၢင်
တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ ၸိူဝ်းတၵႃႇ ၶဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်သွင်ၸုမ်းၵႂႃႇ၊ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ဢေႃးဝႃႇတၶဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၽီပႂ်ႉတူဝ် ၶဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တႄႇဢဝ် ၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸိူဝ်းပဵၼ်ပုထုၸၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်တႅၵ်ႇၵၼ် တေႃႇပေႃး ႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းသၢင်ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းဢၼ်ၼႆႉ တႄႇဢဝ်မိူင်းၽီၸတုမႁႃႇ ရၢတ်ႉ တူဝ်ႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ တေႃႇထိုင်မိူင်းဢၵၼိတ်ႉထပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇမီး ၸဝ်ႈရ ႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ ဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉသေ မိူဝ်းလဝ်ႈလၢတ်ႈထိုင် တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယဝ်ႉ။
ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းၽြႃး
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... ယႃပေၽိတ်းၽႅၵ်ႇ တႅၵ်ႇငၢၵ်ႈထဵင်ၵၼ်ယူႇလႃႈ၊ လွင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇငၢၵ်ႈၵၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီသင်၊ ယွၼ်ႉ ပိူဝ်ႈ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်လႄႈ ၼူၵ်ႉမၢၵ်ႇႁႅင်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ ယင်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸၢင်ႉ ပၢႆးလူင် တၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉၼႆသေ ႁေႃးၼႄ လွင်ႈပိုၼ်း ၼူၵ်ႉမၢၵ်ႇၶိူဝ်မၢၵ်ႇႁႅင်ႈ ပႄႉ ၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်... ၸိူဝ်းသူၶိုၼ်းၽွမ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်တႃႉ။ ယႃႇပေ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇငၢၵ်ႈၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇယၢႆႈ ၵၼ်သေ ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈတင်းၼမ် လႆႈလူႉလႆႈတၢႆမႃးယဝ်ႉ ၼႆသေ ႁေႃႈၼႄပိုၼ်း ၼေႃႇၶမ်း ၼူၵ်ႉၶုမ်ႈယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆၵေႃႈ ၸိူဝ်းၶဝ် ဢမ်ႇထွမ်ႇဢဝ်လႄႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢွၼ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၵူဝ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁိူဝ်ႉတူဝ်ၸႂ်ၸွမ်းလႄႈ ၸင်ႇဝႆႈ လဝ်ႈဝႃႈ
“မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတီႈၶႃႈ... ၸဝ်ႈႁဝ်းယႃႇပေလၢတ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉၶႃႈ၊ လွင်ႈၼႆႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဝႆႉဢုပဵၵ်ႉၶႃႇပႅတ်ႈသေ ယူႇသဝ်းၵတ်းယဵၼ်လူၺ်ႈ ၽလသမႃႇပၢတ်ႈ ၵူၺ်းၶႃႈလႃႈ၊ လွင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇငၢၵ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈ တေၵႄႈလိတ်ႈ ၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁေႃးလၢတ်ႈ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ၻီႇꧠီႇတိၵေႃးသလ
လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇၼႆႉ မီး ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၵႃႇသိၵရၢတ်ႉပဵၼ်ၶုၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူဝ်းၶွင် ဢုတ်ႉၸႃႇ ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း တင်းၼမ်၊ မီးဝႆႉ ၸၢင်ႉ မႃႉ ရထႃး ၵူၼ်း သိုၵ်းႁူဝ်ႁၢၼ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတိူင်းၵႃးမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လီလႄႈ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈတိူင်းၵေႃးသလၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈ ႁေႃၶမ်းတီႇၶီိႇတိၵေႃးသလ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸွမ်ဝႆႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇ ရတၼႃႇၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်းၵေႃႈ မီးဢႄႇ၊ ၸၢင်ႉ မႃႉ ရထႃး ၵူၼ်းသိုၵ်း ႁူဝ်ႁၢၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးၼမ်၊ မိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၵႂၢင်ႈလႄႈ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢမ်ႇပေႃး တဵမ်ထူၼ်ႈမၢၵ်ႈမီး။
“ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် တိူင်းၵႃႇသိၵၼႆႉ ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇရတၼႃႇ ၸၢင်ႉ မႃႉ လႄႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းၵေႃႈၼမ်၊ ၵဝ်ၼႆႉတႄႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵဝ် တေဢမ်ႇတဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈ” ၼႆသေ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းမၼ်းၸဝ်ႈသေ ဢွၵ်ႇဝဵင်း ပၢႆႈ ၵႂႃႇၸဝ်ႉၸဝ်ႉယဝ်ႉ”
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵႃႇသိၵ ၸင်ႇသိမ်းဢဝ် ၶူဝ်းၶွင် ဢုတ်ႉၸႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတိူင်းၵႃး ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီႇတိၵေႃးသလ တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီႇတိၵေႃးသလၵေႃႈ ဢွၼ်ဢဝ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းမၼ်း ပၢႆႈမႃးၼႂ်းမိူင်း ပႃႇရႃႇၼသီႇ မႃးၼုင်ႈၽႃႈၽိူၵ်ႇၶူဝ်းၶၢဝ်သေ ယူႇသဝ်းဝႆႉ ႁိူၼ်းၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈယဝ်ႉ။
ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင် ပႃးသၼ်ႇထေႇ
ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင် သမ်ႉပႃးသၼ်ႇထေႇမႃးသေ ၵၢင် ၸႂ်မႄႈမၢၼ်း သမ်ႉဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ “ပေႃးၵၢင်ၼႂ်မိူင်းလႅင်း လႅတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် ၵၢင်ၸႂ် မၼ်းၼၢင်း သမ်ႉၶႂ်ႈတူၺ်းႁၼ် ၽၢင်ႁင်ႈသိုၵ်းသီႇပိူင် ဢၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ် ၼုင်ႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းယိပ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉလႂ်၊ သမ်ႉၶႂ်ႈၵိၼ် ၼမ်ႉဢၼ်သုၵ်ႈ လၢပ်ႇလႅဝ်းၼၼ်ႉ”ယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်မၼ်း ၼၢင်း လၢတ်ႈၼႄၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ
ၵုတေႃ ၻေဝိ ဢမ်ႁႃၵံ ၻုၷ်ၷတႃၼံ ၸတုရင်ၷိၼိ သေၼႃ
သၼ်ၼၻ်ꩪႃ ဝမ်မိၵႃ သုꧤူမေ ꩧိတႃ ၶၷ်ၷႃၼၺ်ၸ ꩪေႃဝၼံ ပႃတုံ-
“ၼၢင်းဢိူၺ်... ၽွင်းမိူဝ်ႈႁဝ်းလႆႈပၢႆႈၶဵၼ် လႆႈမႃးႁဵတ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယွၼ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈႁၼ်သိုၵ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်းလၢၵ်ႇ ၼႂ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉသုၵ်ႈလၢပ်ႇၼၼ်ႉ တေႁဵတ်း ႁိုဝ် ပဵၼ်လႆႈလႃႇ” ၼႆလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၶိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇ လႆႈၼင်ႇၼၼ် မၼ်းၼၢင်း တေတၢႆယဝ်ႉ”ၼႆယူႇ။
ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈႁၼ် ပုၼ်ႇၼႃးၶပ်ႉၶိုင်ပၼ်
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပုၼ်ႇၼႃးပြႁမတၢတ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵႃႇသိၵၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ် ဝႆႉ ဢူၺ်းလီၵၼ် တင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီႇတိၵေႃးသလယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း တီႇၶီႇတိၵေႃးသလ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈ ဢူၺ်းလီမၼ်း ပုၼ်ႇၼႃးပြႁမတၢတ်ႈသေ ၵႂႃႇယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် လွင်ႈဢၼ်မေးၼၢင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁၼ်ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးလူင်ၶႂ်ႈလွမ်တူၺ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၸင်ႇ ႁွင်ႉပၼ်သေ ပုၼ်ႇၼႃးလူင်လႆႈႁၼ်ယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၼပ်ႉယမ်ၵူမ်ႈၵွမ်းၼွမ်းဝႆႈ သေ “လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵေႃႉဢၼ်မီးဝႆႉ ၼႂ်းတွင်ႉၼႆႉ တေမႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း လူင် တိူင်းၵေႃးသလယဝ်ႉ” မၼ်းႁွင်ႉတၵ်ႉလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆသၢမ်ၵမ်းယဝ်ႉ။
“ၸဝ်ႈၼၢင်းႁဝ်း ယႃႇပေမႆႈၸႂ်... ၶႃႈႁဝ်း တေၶပ်းၶိုင်ပၼ် ႁႂ်ႈၵၢင်ၸႂ် ၸဝ်ႈၼၢင်းႁဝ်း တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၶႃႈဢေႃႈ”ၼႆသေ ပုရေႃႈႁိတ်ႈပုၼ်ႇၼႃး ၸင်ႇၵွႃႇ ၸူးၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵႃႇသိၵယဝ်ႉ။
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ၶႃႈႁဝ်း လႆႈမီးၼိမိတ်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၼင်ႇၼႆတီႈၶႃႈလႄႈ ပေႃးဝႃႈ မိူင်းလႅင်း လႅတ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ၽၢင်ႁင်ႈသိုၵ်းသီႇပိူင် ဢၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ် ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းယိပ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈသေ ၼႄ ၽၢင်ႁၢင်ႈသိုၵ်းၶႃႈဢေႃႈ၊ သမ်ႉလူဝ်ႇလႆႈ သုၵ်ႈလၢပ်ႇလႅဝ်းၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈဢေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၸႂ်ႉပိူၼ်ႈႁဵတ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပုရေႃးႁိတ်ႈပုၼ်ႇၼႃး လၢတ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၵေႃႈ လႆႈႁၼ် ပႅင်ႈၼင်ႇ မၼ်းၼၢင်း ၶႂ်ႈႁၼ် လႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉသုၵ်ႈလၢပ်ႇလႅဝ်း ပႅင်ႈၼင်ႇမၼ်းၼၢင်း ၶႂ်ႈၵိၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူင်းၶုၼ်ၸၢႆး တီႇၶႃႇဝု
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၸင်ႇၵိူတ်ႇမႃး လုၵ်ႈ ၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈပၼ်ဝႃႈ တီႇၶႃႇဝုၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု ယႂ်ႇမႃး တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီႇတိၵေႃးသလ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၵႃႇသိၵရၢတ်ႉၼႆႉ ႁိမ်ဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း သိမ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်းသေယဝ်ႉ ၸိူဝ်းႁဝ်း သၢမ်ၵေႃႉပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ လႆႈပၢႆႈမႃးမူၵ်းယူႇဝႆႉ တီႈၼႆႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁူႉထိုင် ႁဝ်းမႃးမီးဝႆႉ တီႈၼႆႈၸိုင် တေဢဝ်တၢႆႁဝ်း တင်းသၢမ်ၵေႃႉဢမ်ႇႁၢင်ႉ၊ ၵဝ်ၵိုင်ႇလီဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးၵဝ် တီႇၶႃႇဝု ၵႂႃႇယူႇဝႆႉ တီႈၼွၵ်ႈဝဵင်းသေတီႈတီႈၼၼ်ႉ တေသၢင်ႇထုၵ်ႇယူႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇၶၢႆႉဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇယူႇဝႆႉတီႈ ၼွၵ်ႈ ဝဵင်းသေ ၽိုၵ်းသွၼ်ပၼ်ဝႆႉ တၢင်းမေႃၵူႈပိူင်ပိူင်ယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၵူၼ်းသၵ်ႉၶူဝ်းလႄႈ ႁူႉၵႂႃႇ
ၵူၼ်းၵိၼ်ၸၢင်ႈသၵ်ႉၶူဝ်း ၶုၼ်တီႇၶီႇတိၵေႃးသလၼၼ်ႉ သမ်ႉယူႇ သဝ်း တမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင်ၵႃႇသိၵရၢတ်ႉ (ၶုၼ်ပြႁမတၢတ်ႈ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈၵွၼ်ႇ တွၼ်းဢၼ် မၼ်းသမ်ႉယၢမ်ႈႁၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတီႇၶီႇတိၵေႃးသလႄႈ ၼၢင်းႁေႃ ၶမ်းဝႆႉသေ မၼ်းတွင်းလီလီလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇမိူဝ်းတမ်ႈတီႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵႃႇသိ ၵရၢတ်ႉသေ
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... တီႈၼႂ်းမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း တီႇၶီႇတိၵေႃးသလလႄႈ မေးၼၢင်းမၼ်း ၼုင်ႈၽႃႈၽိူၵ်ႇၶူဝ်းၶၢဝ် ႁဵတ်းပရပိူၵ်ႈသေ မႃးယူႇသဝ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းမေႃႈၶဝ်ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ” ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃ ၶမ်းပြႁမတၢတ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉပိူၼ်ႈၵႂႃႇ တီႉၺွပ်းမႃးယဝ်ႉ။ မႃးမတ်ႉမိုဝ်းပႄႈပိၵ်ႇ ထႃပၼ်ႁူဝ်လွမ်ႈတင်းသွင်ၵေႃႉ ႁႆႇၵွင်ပႅင်ႈလဵပ်ႈ ဝဵင်း ၼႄၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ ဢဝ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၽၵ်းတူဝဵင်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၽၼ်း ႁဵတ်း သီႇပွတ်းသေ ၸႂ်ႉပိူၼ်ႈၵႂႃႇၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ သီႇၼႃႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းပူင်လၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ပေႃႈ ထိုင်လုၵ်ႈႁူႉၶေႃႈ
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝုၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ပေႃႈမႄႈႁိုင်ၼၢၼ်းယဝ်ႉ ၼႆလႄႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇသေ တေၵႂႃႇၸႂ်းပေႃႈမႄႈသွင်ၸဝ်ႈၼႆ ယူႇ။ ၸွမ်းတၢင်း သမ်ႉမႃးၺႃးႁၼ် သိုၵ်းႁၢၼ်ၶဝ် မတ်ႉပေႃႈမႄႈပႄႈပိၵ်ႇ သိၵ်ႇ ပႅတ်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်း ထႃပၼ်ႁူဝ်လွမ်ႈ ဢဝ်ဢႅဝ်ႇလႄႇလဵပ်ႈ ၵိဝ်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၵိဝ်ႇၼိုင်ႈ လႄႈ မၼ်းၸၢႆးၶေႃးၶူမ်ၵႂႃႇတႄႉတႄႉ။ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇယိူၼ်ႉၸႂ်သေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်း ၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းၼမ်သေ ၵႂႃႇလွမ်တူၺ်း ၼႃႈတႃဢူႈမၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃႈမၼ်း လႆႈႁၼ်လုၵ်ႈမၼ်းသေ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈတေႃႇယူႇသေတႃႉ သမ်ႉၵူဝ်ပိူၼ်ႈ ႁူႉၸၵ်းလုၵ်ႈ ၸၢႆးမၼ်း၊ ၵူဝ်ပိူၼ်ႈတီႉၺွပ်းပႃး လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ
ထွမ်ႇၵႂၢမ်းပေႃႈတင်းမႄႈ လႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸႄႈမိူင်း
ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ၸင်ႇဝႃႈ “ၸိူဝ်းသူ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁွင်ႉဢဝ် ၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်မေႃလဵတ်းတိင်ႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ မႃးတမ်ႈတီႈၵဝ်လူး” ၼႆလႄႈ ပိူၼ်ႈၵေႃႈၵႂႃႇ ႁွင်ႉမၼ်းၸၢႆး ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁေႃယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၸင်ႇထၢမ်
“ၸွင်ႇမႂ်းၸႂ်ႈ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ ဢၼ်လဵတ်းတိင်ႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း မိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႉ ၼၼ်ႉႁိုဝ်”
“ၸႂ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ”
“ပေႃးပဵၼ်ၼၼ်ၸိုင် မႂ်းၸၢႆးမႃးယူႇသဝ်းၸမ် ႁိမ်းၵဝ်ၸဝ်ႈတႃႉ”
“တၢင်ႇႁူဝ်တီႈၶႃႈၼေႃႈ” ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝုၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလီလီ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ထုၵ်ႇၸႂ်မႅၼ်ႈၸႂ်လႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း မၼ်းၸၢႆး လႆႈပဵၼ် ၽူႈၵႅမ်တူဝ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸင်ႇႁွင်ႉၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝုသေ
“ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... ၵႂႃႇႁၢင်ႈလေႃႉမႃႉတႃႉ ႁဝ်းတေၵႂႃႇလိုပ်ႈထိူၼ်ႇဢိူဝ်ႈ” ၼႆလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ ၵႂႃႇႁၢင်ႈႁႅၼ်း မႃႉလေႃႉယဝ်ႉသေ ၵႂႃႇဝႆႈလဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈၶီႇလေႃႉသေ ႁႂ်ႈမၼ်းၸၢႆး ၵေႃႉႁေႃႈလေႃႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇႁေႃႈလေႃႉမႃႉ ၵႂႃႇပႅတ်ႈၽႂ်းၽႂ်းလႄႈ ၵူၼ်းသိုၵ်း ႁူဝ်ႁၢၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇ လမ်းၶိုတ်းသေၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ လႆႈၶီႇလေႃႉၽႂ်းၽၢႆ သၢႆတၢင်းၵေႃႈ ၵႆလႄႈ ၸင်ႇႁိူဝ်ႉၼႃႇသေ
“ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု ၵိုတ်းလေႃႉမႃႉၵွၼ်ႇလႄႈ ၵဝ်ၸဝ်ႈႁိူဝ်ႉၼႃႇယဝ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁိူဝ်ႉတေႁၢႆၼၼ်ႉ ၵဝ်ၸဝ်ႈတေၼွၼ်းၵႅပ်ႉၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ” ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝုၵေႃႈ ၵိုတ်းလေႃႉ ပူတ်းလေႃႉယဝ်ႉသေ မႃးၼင်ႈၶႂၢႆႇၶုတ်ႇ ဝႆႉသေ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵႃသိၵၵေႃႈ ဢဝ်ႁူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ဢိင်သႂ်ႇၼႂ်းဢူၵ်း ၸၢႆးတီႇၶႃႇ ဝုသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁိူဝ်ႉၼႃႇလႄႈ ၼွၼ်းလပ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃ ၶမ်း ၼွၼ်းလပ်းယူႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု ဝူၼ်ႉဝႃႈ
“ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၼႆႉ မႃးသိမ်းဢဝ်မိူင်းႁဝ်း မႃးၵဝ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇ မႃႉလႃးဝူဝ်းၵႂၢႆး ႁိမ်ၸိင်းဢဝ် ၶူဝ်းသူၼ်ၶူဝ်းႁိူၵ်ႈ မိူၵ်ႈၼႃႇလိူဝ်သေမိူၵ်ႈလႄႈ ဢဝ်တၢႆ ပႃး ပေႃႈၵဝ် မႄႈၵဝ်လူးၵွၼ်ႇ၊ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ၵဝ်တေၶိုၼ်းတွပ်ႇတႅၼ်း ၽူႈၶဵၼ် ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၵွႆၸႂ်မၼ်းၵွၼ်ႇ”ၼႆသေ ထွတ်ႇလၢပ်ႇလႅဝ်းမၼ်း ဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မၼ်းသမ်ႉ ၶိုၼ်းၵႂႃႇဝူၼ်ႉၺႃး ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ပေႃႈမၼ်း သင်ႇဝႆႉဝႃႈ
“လုၵ်ႈၸၢႆး တီႇၶႃႇဝု လွင်ႈပဵၼ်ၶဵၼ်ၵၼ် ယႃႇပေပၼ်ယၢဝ်း၊ လွင်ႈပဵၼ် ဢူၺ်းလီ ၵၼ်ၼၼ်ႉ ယႃႇပေပၼ်လူႉ၊ လုၵ်ႈႁၵ်ႉ တီႇၶႃႇဝု... ၶိုၼ်းတွပ်ႇတႅၼ်း ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၶဵၼ်ဢမ်ႇယဵၼ်လႆႈ၊ လုၵ်ႉႁၵ်ႉ တီႇၶႃႇဝု... ဢမ်ႇတွပ်ႇတႅၼ်းၵၼ် ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၶဵၼ်ၸင်ႇတေယဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ”ၼႆသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလိူဝ်ၵႂၢမ်း ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဢဝ် လၢပ်ႇမၼ်းသႂ်ႇၶဝ်ႈၵပ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်း ၶႂ်ႈဢဝ်တၢႆ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသေ ထွၼ်လၢပ်ႇသႂ်ႇလၢပ်ႇမၼ်း တၼ်းသၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ တူၵ်းၸႂ်လႂ်တိုၼ်ႇမႃးၵမ်းလဵဝ်လႄႈ
“ၸဝ်ႈႁဝ်းသမ်ႉ ႁဵတ်းသင် ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ တူၵ်းၸႂ်လႂ်တိုၼ်ႇၶႃႈလႃႇ?”
“ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု... ၵဝ်ၼွၼ်းၽၼ်ႁၼ်ဢိူဝ်ႈမႂ်းႁူႉ၊ တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇတီႈၼႆႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း တီႇၶီႇတိၵေႃးသလ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝုၼၼ်ႉ ဢဝ်လၢပ်ႇသေ ပၢတ်ႇၶေႃးၵဝ်ပႅတ်ႈဢိူဝ်ႈ မႂ်းႁူႉ... ၵွပ်ႈၼၼ် ၵဝ်ၸင်ႇၽႅတ်းတိုၼ်ႇ မႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ” ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု ဢဝ်မိုဝ်းမၼ်းၶွၼ်သၢႆႉ ယိပ်းဝႆႉ ၵွၵ်းႁူဝ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မိုဝ်းမၼ်းၶွၼ်ၶႂႃ သမ်ႉယိပ်းထွတ်ႇလၢပ်ႇမၼ်းသေ
“ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇ ဢၼ်မႂ်းၸဝ်ႈၼွၼ်းၽၼ်ႁၼ်ဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵဝ်ၼႆႉၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ၊ မႂ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ႁိမ်ၸိင်း ဢဝ်ဝၢၼ်ႈႁဝ်းမိူင်းႁဝ်း ၵဝ်းလႅဝ်ၶူဝ်းႁႆႈၶူဝ်းသူၼ် ၸူၼ်ဢဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း သေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉပၢႆဢဝ်တၢႆပႃး ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၵဝ်တင်း မႄႈၵဝ်လႄႈ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ထိုင်မႃး ၵမ်းၵဝ် လူဝ်ႇလႆႈဢဝ်တၢႆမႂ်းယဝ်ႉ” ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းပြႁမတၢတ်ႈၵေႃႈ ၵူဝ်တၢႆ ၼႃႇ ၸင်ႇၵွႆႈၵူမ်ႈၵွမ်းၼွမ်းတမ် တႂ်ႈတိၼ်ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝုသေ
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ တီႇၶႃႇဝု... ယႃႇပေဢဝ်ၵဝ်တၢႆသေၵမ်း” ၼႆသၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
“ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင်... ပေႃးမႂ်းဢမ်ႇဢဝ်ၵဝ်တၢႆၵေႃႈ ၵဝ်ၵေႃႈတေႃႈတေ ဢမ်ဢဝ်မႂ်းၸဝ်ႈတၢႆ”
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ တီႇၶႃႇဝု... ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ ၵဝ်တေဢမ်ႇဢဝ်မႂ်းတၢႆ၊ မႂ်းၵေႃႈ ယႃႇပေဢဝ်ၵဝ်တၢႆတႃႉ” ႁဵတ်းၼၼ် ၶႃတင်းသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႇပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈပၼ်ႈ ၵႅၼ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ် ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၽႂ်တၢႆၼႆသေ ၵိၼ်ႇၵတိသတ်ႉၸႃႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု ၸင်ႇမႄးႁၢင်ႈ လေႃႉမႃႉ ပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၶိုၼ်ႈၶီႇလေႃႉ၊ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁေႃႈဢွၵ်ႇထိူၼ်ႇမႃး မႃးၺႃး ႁူဝ်ႁၢၼ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း ၼႂ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ မိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈ ႁေႃၶမ်းလူင်ၸင်ႇ ႁွင်ႉၶုၼ်ၽွင်းမိူင်း တင်းသဵင်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်သေ
“ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၶဝ်တင်းလၢႆ... သင်ဝႃႈ ႁဝ်းႁၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း တီႇၶီႇတိၵေႃးသလၸိုင် ၸိူဝ်းႁဝ်း ၵိုင်ႇလီႁဵတ်းႁိုဝ်ပႅတ်ႈ” ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ လူဝ်ႇၽၼ်းပႅတ်ႈ မိုဝ်း မၼ်း၊ လူဝ်ႇတႅပ်းပႅတ်ႈတိၼ်မၼ်း၊ လူဝ်ႇၽၼ်းပႅတ်ႈၶေႃးမၼ်း၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ လူဝ်ႇထိူဝ်ပႅတ်ႈ ႁူမၼ်း ၶူႈလင်မၼ်းၼႆသေ ၼိုင်ႈၵေႃႉ လၢတ်ႈၵႂႃႇၼိုင်ႈမဵဝ်းယဝ်ႉ။
“ဢူဝ်း... သူၶဝ်တင်းလၢႆဢိူၺ်း... လီဢၢမ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇ ယၢမ်ႈပဵၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ၊ ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝုၼႆႉ မီးၺၢၼ်ႇတၢင်းႁူႉတႄႉတႄႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပေႃႈမၼ်းလၢတ်ႈမႃး ၵႅပ်ႈၵႅပ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းမေႃႁူႉထိုင် တီႈပွင်ႇၵႂၢငၢ်ႈ မၼ်းယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေဢဝ် လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၸဝ်ႈ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၵူပ်ႉၵူႈပၼ် ၶုၼ်ၸၢႆးတီႇၶႃႇဝု၊ ၶိုၼ်းဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းပေႃႈမၼ်း ဢၢပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်းတီႈ မၼ်းၸၢႆး ယဝ်ႉ။
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵႂႃႇဢဝ်ဝႃႇတီႈထိူၼ်ႇပႃႇလိလေႇယျၵ
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... တေႃႈၵႃႈ ၶုၼ်သွင်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယိပ်းလၢၵ်ႈ ၼၢၵ်ႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈယင်းထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းလီ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းတီႇၶီတိ ၵေႃးသလႁေ ယိူၼ်ႉသီးတေႃႇၵၼ်မႃးသေ သွင်မိိူင်းလႆႈပဵၼ်မိူင်းလဵဝ်ၵႂႃႇယူႇ၊ ၸိူဝ်း သူၸိူဝ်းၼႆႉ ထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၵဝ်ၽြႃးသေ ပဵၼ်ရႁၢၼ်း ဢဝ်ၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ၼုင််ႈမႆသၢင်ႇၵၢၼ်းမႃးလႄႈ ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉဢမ်ႇပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸႂ်လမ်တေႃးသ၊ ၵွပ်ႈ သင် သမ်ႉဢမ်ႇယိူၼ်ႉသီးတေႃႇၵၼ်” မုၼ်ၶမ်းၽြႃး သင်ႇသွၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇထွမ်ႇလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ
ပေႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈပေႇတွင်ႇ  (ပေသောင်ရွာ, Paysaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇမေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218215 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇမေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1131 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 929 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2060 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ (ၽိတ်းၵၼ်)
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵႂႃႇဢဝ်ဝႃႇတီႈထိူၼ်ႇပႃႇလိလေႇယျၵ
“ၵဝ်ၽြႃးတေမႃးယူႇၸွမ်း ရႁၢၼ်းတင်းၼမ်ၼင်ႇၼႆ တေလႆႈတၢင်းသုၵ်ႉ ၸႂ်ၶမ်ၸႂ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ၊ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈတေဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းၵဝ်ၽြႃး၊ ၵဝ်ၸဝ်ႈ ၵိုင်ႇလီပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈၶဝ်သေ ၵႂႃႇယူႇသဝ်းပႃးလဵဝ်ၼၼ်ႉ တေလီယူႇ” ၼႆသေ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတုင်းသွမ်း တီႈၼႂ်းမိူင်းၵေႃးသမ်ႇ ပီႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈပႃးလဵဝ် ၸင်ႇဢဝ်သပိတ်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတၢင်းဝၢၼ်ႈပႃႇလိ လေယျၵ၊ လႆႈၵႂႃႇႁၼ် ၸဝ်ႈၽၵုမထေ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈပႃႇလိလေယျၵ ပႃးလဵဝ်သေ ႁေႃးတြႃးလွင်ႈၵျၢင်ႉၵမ် ဢၼ်ယူႇသဝ်းပႃးလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵႂႃႇထူပ်းၺႃး ၸဝ်ႈထဵၼ်သၢမ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ယူႇသဝ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇပီႈၼွင်ႉ ၵၼ် တီႈပႃႇၸီႇၼဝံသ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလူင်တိုင်ၼၼ်ႉလႄႈ ႁေႃးလၢတ်ႈပၼ် ၽွၼ်းလီ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇယေႃးၶိင်း ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇ ပႃႇလိလေယျၵ ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉပဝ်းယဝ်ႉ။
ပေႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ (ၽိတ်းၵၼ်)
ပိုၼ်းၸၢင်ႉလူင် ပႃႇလိလေယျၵ
တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉမီးၸၢင်ႉတူဝ်ၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပႃႇလိလေယျၵ။ ၸၢင်ႉတူဝ်ၼႆႉ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ႇ ယူႇသဝ်းၸွမ်း ၽုင်ၸၢင်ႉတင်းၼမ်။ ပေႃးဝႃႈ ၵႂႃႇႁႃၵိၼ်ၼႆၸိုင် ၵႃႈပဵၼ်ၸၢင်ႉဢွၼ်ႇ ၸၢင်ႉႁၢတ်ႈ ၸၢင်ႉမႄႈ ၸၢင်ႉထိုၵ်းၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ႁိမ်ၵၼ်ၵႂႃႇၽၢႆႇၼႃႈသေ ၵႂႃႇႁၵ်းၵိၼ်ပႅတ်ႈ ယွတ်ႈၼုမ်ႇၽိူဝ်ၶဵဝ်လႄႈ မၼ်း ၸၢင်ႉထဝ်ႈတႄႉ ၵူၺ်းလႆႈၵိၼ် ၽိူဝ်ၵႄႇ ၽိူဝ်ႁႅင်ႈၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈတေၵႂႃႇၵိၼ်ၼမ်ႉ ၵေႃႈ ၵႃႈပဵၼ်ၸၢင်ႉဢွၼ်ႇ ၸၢင်ႉႁၢတ်ႈ ၸၢင်ႉမႄႈ ၸၢင်ႉထိုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ် ၵၼ်လူင်းၵႂႃႇ တီႈတႃႈၼမ်ႉဢွၼ်တၢင်း ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇၵိၼ်ၼမ်ႉသႂ် တဝ်ၼမ်ႉၶုၼ်ႇ ပႅတ်ႈလႄႈ မၼ်းၸၢင်ႈထဝ်ႈၼႆႉ ၵူၺ်းလႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉဢူၼ် ၼမ်ႉၶုၼ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတေၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ဢၢပ်ႇၼွင်ၵေႃႈ ၵႃႈပဵၼ်ၸၢင်ႉဢွၼ်ႇ ၸၢင်ႉႁၢတ်ႈ ၸၢင်ႉမႄ။ ၸၢင်ႉထိုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁိမ်ၵၼ်လူင်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႃႇမၼ်း ၽၢင်ႈ သႂ်ႇမၼ်း တူဝ်ထဝ်ႈလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းတုၵ်ႉယူႇၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။ တၢင်းတုၵ်ႉၶ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယူႇလူၺ်ႈၸွမ်းၽုင်ၼၼ်ႉၼႆလႄႈ မၼ်း ၸင်ႇပၢႆႈဢွၵ်ႇၽုင်သေ မႃးယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇပႃႇလိလေယျၵၼႆႉ တူဝ် လဵဝ်ယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈမႃးႁၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး မီးဝႆႉတႂ်ႈတူၼ်ႈ ၽူၺ်းမႆႉ ပဝ်းလႄႈ မၼ်းၸင်ႇမႃးပၼ်တၢင်းၼပ်ႉယမ် ဝႆႈသႃၽြႃးသေ သမ်ႉဢမ်ႇႁၼ်ၽႂ် မႃးလူႁၼ်လုမ်းလႃးၽြႃးလႄႈ ၸၢင်ႉတူဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်လုမ်းလႃး မုၼ် ၶမ်းၽြႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ႁၢၵ်ႈမႆႉပဝ်း ဢၼ်ပႅၼ်ယူႇၸွမ်းလိၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်း ဢဝ်တိၼ် မၼ်းထုၺ်ပႅတ်ႈ၊ မၼ်းဢဝ်ငူင်းမၼ်း ႁၵ်းဢဝ်ၵိင်ႇမႆႉၽိူဝ်မႆႉသေ မႃး ပတ်းပၼ် တီႈယူႇတီႈသဝ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
ဢဝ်ငူင်းမၼ်း ၵဵဝ်ႈဢုမ်ၼမ်ႉသေ တဵၵ်းဢဝ်ၼမ်ႉ မႃးပၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ မုၼ် ၶမ်းၽြႃးၵိၼ်သုင်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သမ်ႉၵွႆႁဵတ်းပၼ် ၼမ်ႉဢုၼ်ႇၼမ်ႉမႆႈ လူးၵွၼ်ႇ။ ႁဵတ်းႁိုဝ်ႁဵတ်း ပေႃးၼႆၸိုင် မၼ်းဢဝ်မႆႉႁႅင်ႈသွင်လႅမ်ႈ ပွတ်ႈၶိုဝ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽႆးမႃး၊ ၸင်ႇဢဝ်မႆႉႁႅင်ႈမႃးသႂ်ႇ ႁႂ်ႈၽႆးလုၵ်ႉ၊ ၶိုၼ်းၵိင်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ် မူၵ်းၽႆး ဝႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ်မႆႈ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ၶွၼ်ႉ ၵုၺ်ႉမၢၵ်ႇႁိၼ်ဢွၵ်ႇၽႆး၊ ၵိင်ႈ မၢၵ်ႇႁိၼ်ၵႂႃႇတူၵ်းသႂ်ႇ ၼႂ်းၼွင်ၼမ်ႉဢွၼ်ႇသေ ႁဵတ်းၼမ်ႉဢုၼ်ႇပၼ် ၽြႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉၸင်ႇၵႂႃႇပၢင်းၽြႃး မႃးဢၢပ်ႇၼမ်ႉ။
ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈ ၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇ ၵႂႃႇႁႃမႃး မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇ သေ မႃးလူႇတၢၼ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇတုင်းသွမ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႉတူဝ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်သပိတ်ႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းၽြႃး တၢင်ႇၼိူဝ်ႁူဝ် မၼ်းသေ ၵႂႃႇၸွမ်းသူင်ႇၽြႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးၸမ်ထိုင် ႁိမ်းဝၢၼ်ႈၸိုင် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ “ပႃႇလိလေယျၵ မႂ်းဢမ်ႇလူဝ်ႇၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ပႂ်ႉၵဝ်ၽြႃးဝႆႉ တီႈၼႆႈတႃႉ၊ ဢဝ်မႃး သပိတ်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းၵဝ်ၸဝ်ႈလႄႈ”ၼႆသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇတုင်းသွမ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸၢင်ႉၵေႃႈ တေႃႈပႂ်ႉဝႆႉ တီႈဢၼ်ၽြႃးၸႂ်ႉမၼ်းယူႇဝႆႉၼၼ်ႉ တေႃႇၽြႃး ပေႃးၶိုၼ်းတုင်းသွမ်း ပွၵ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ မၼ်းၶိုၼ်းႁပ်ႉဢဝ် သပိတ်ႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းသေ မိူဝ်းသူင်ႇၽြႃးတီႈတႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉပဝ်း တီႈၽြႃးယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်မႃး ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ် ၽြႃးတေဢမ်ႇမီးၽေးၶဵၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ငူင်း မၼ်းယိပ်းၶွၼ်ႉသေ ပၼ်ႇလဵပ်ႈၸွမ်းထိူၼ်ႇ တေႃႇထိုင်မိူင်းလႅင်းယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၼၼ်ႉ မႃးသေ ထိူၼ်ႇဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ထိူၼ်ႇဢၼ်ၸၢင်ႉပႃႇလိလေႇ ယျၵ ပႂ်ႉပႃး “ပႃႇလိလေယျၵရၵ်ၶိတ” ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မိူင်းလႅင်းမႃးၵေႃႈ သႂ်ႇပၼ်ၼမ်ႉသုၵ်ႈၼႃႈ ပုၼ်ႈတႃႇၽြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ လူႁၼ်လုမ်းလႃးၽြႃးၵႂႃႇ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းယဝ်ႉ။
လိင်းၵေႃႈ တေႃႈမႃးပူႇၸေႃႇၽြႃး
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ လိင်းတူဝ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ လႆႈမႃးႁၼ် ၸၢင်ႉလူႁၼ်လုမ်းလႃး မုၼ်ၶမ် းၽြႃး ၵူႈဝၼ်းၵႃးဢမ်ႇထၢတ်ႇလႄႈ မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵဝ်ၵေႃႈ တေၶႂ်ႈလူႇ ၽြႃး သေၸိူဝ်ႉၸိူဝ်ႉ သေပိူင်ပိူင်ၼႆသေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇလႄႈ တီႈၵိင်ႇမႆႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇႁၼ် ႁူင်းၽိုင်ႈႁူင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸင်ႇၼႅတ်ႈၵႂႃႇ ႁၵ်းဢဝ်သေ မႃးၸူးမုၼ်ၶမ်းၽြႃး၊ ၸင်ႇဢဝ်ႁူင်းၽိုင်ႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼိူဝ်တွင်ၵူၺ်ႈသေ လူႇတၢၼ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ႁပ်ႉဢဝ်တၢင်း လူႇမၼ်း၊ မၼ်းၸင်ႇပႂ်ႉတူၺ်းဝႆႉဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တေသုင်းႁိုဝ် ဢမ်ႇသုင်းႁိုဝ် ၼႆယူႇ။ လႆႈႁၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယိပ်းဝႆႉသေတႃႉ ဢမ်ႇၵိၼ်သုင်းလႄႈ လိင်းတူဝ် ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလွမ်တူၺ်းလီလီ လႆႈႁၼ် တီႈပၢႆႁူင်းၽိုင်ႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ တူဝ် ၼၢင်းၽိုင်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ လိင်းၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇဢဝ်ပႅတ်ႈသေ ၶိုၼ်းဢဝ်ႁူင်းၽိုင်ႈ လူႇတၢၼ်းပၼ် ၽြႃးယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးသေ ၵိၼ်သုင်းၼမ်ႉၽိုင်ႈ မၼ်းလႄႈ လိင်းၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းဝႅၼ်ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉယဝ်ႉ။ လိူၵ်ႈဢမ်ႇ လႄႇ ၵိင်ႇမႆႉ ဢၼ်မၼ်းယိပ်း ဢၼ်မၼ်းယဵပ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ သမ်ႉၵိုင်ႉၵၢင်ႉႁၵ်းပႅတ်ႈ လႄႈ ၸင်ႇဢဝ်လိင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ယၢတ်ႇတူၵ်းသႂ်ႇတေႃမႆႉလႅမ် တႅင်းတမ်တူဝ်မၼ်း ပွင်ႇၽၢတ်ႇသေ တၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸမ်တၢႆၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွမ်တူၺ်း ၽြႃး ပဵၼ်ၸႂ်ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးသေ တၢႆၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီတႃႇဝတဵင်ႇ သႃႇ မိူဝ်းပဵၼ်ၶုၼ်ၽီမၵ်ၵတ ၸၢမ်ႇၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇၶမ်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈ 30 ယူႇၸ ၼႃႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၼၢင်းၽီၼိုင်ႈႁဵင်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇပႃႇလိလေယျၵ သၢမ်လိူၼ် သေ ႁပ်ႉဢဝ် လွင်ႈၸၢင်ႉလူင် လူႁၼ်လုမ်းလႃးၼၼ်ႉ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလိုဝ်းလင် ၸွတ်ႇ တူဝ်ႈၼႂ်းၵုၼ်ႇၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇၵႂႃႇယူႇ။
ရႁၢၼ်းၶဝ် ၽွမ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်
တၵႃႇၵူၼ်းၸၢႆး ၵူၼ်းယိင်းၶဝ် မိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွတ်ႈမိူဝ်းထိုင် တီႈၵျွင်သေတႃႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇလႆႈႁၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇထၢမ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၶဝ်ယဝ်ႉ။ “ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ်တီႈၶႃႈ... မုၼ်ၶမ်းၽြႃး မီးတီႈလႂ်ၶႃႈ?”
“မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵႂႃႇမီးတမ်ႈတီႈ ထိူၼ်ႇလူင်ပႃႇလိလေယျၵဢိူဝ်ႈ”
“ၵွပ်ႈသင်လႄႈ သမ်ႉယေႃးၶိင်းၵႂႃႇယူႇသဝ်း တီႈၼၼ်ႈၶႃႈၸဝ်ႈ”
“ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸိူဝ်းႁဝ်းရႁၢၼ်း ဢၼ်ယူႇမိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇၼႆႉ ပဵၼ်သွင် ၸုမ်းသေ ၽိတ်းၵၼ်၊ ဢမ်ႇႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇပၢႆႈၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ တၵႃႇၶဝ်”
“ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တပႄးၽြႃးသေ သမ်ႉဢမ်ႇႁပ်ႉဢဝ် ၶေႃႈဢၼ် ၽြႃးသင်ႇသွၼ်ၶႃႈဢိူဝ်ႈၼေႃႈ”
“ၸႂ်ႈဢိူဝ်ႈတၵႃႇ” ၵမ်းၼၼ်ႉ တၵႃႇၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉ ပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵုမ်ႇဝႆႉမႃႇၼႃႉႁူဝ်ၶႅင် ဢမ်ႇထွမ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶိင်းသႅင်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ ႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇဢမ်ႇလႆႈဝႆႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ၊ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ၸိူဝ်းႁဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ တေဢမ်ႇဝႆႈသႃ တေ ဢမ်ႇပၼ်တီႈၼင်ႈတီႈယူႇ တေဢမ်ႇလူႇဢမ်ႇတၢၼ်း တမ်ႈတီႈရႁၢၼ်းၸိူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် လႆႈမႃးသွင်သၢမ်ဝၼ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈသွမ်းၽၵ်းသွမ်း ဢမ်ႇလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈ “ႁူဝ်ဢမ်ႇမႃး ႁၢင်ႁႅင်ႈ၊ တၵႃႇဢမ်ႇထႅင်ႈ မုၼ်ၸဝ်ႈဢိုပ်း”ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇယွမ်းၼွမ်းတၢင်းၽိတ်းၶဝ် တေႃႇၵၼ် လီတေႃႇၵၼ်ၶိုၼ်းသေ ၵႂႃႇလၢတ်ႈတၵႃႇၶဝ်
“တၵႃႇႁဝ်းၶဝ်... လွင်ႈဢၼ်ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် ၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇငၢၵ်ႈၵၼ် ၼၼ်ႉ လီၵၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ၊ တၵႃႇႁဝ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၶိုၼ်းလူႇတၢၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ႁဝ်း ၸိူင်ႉ ၼင်ႇၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႃႉ”
“ပႆႇလႆႈၵၼ်ႇတေႃးၵွၼ်ႇ”
“ပေႃးၼႆ ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် ၵႂႃႇၵၼ်ႇတေႃး ၵႂႃႇတွင်းပၢၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ ၽြႃး ႁႂ်ႈၽြႃးဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ်သူၸဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသေၵွၼ်ႇၶႃႈတႃႉ၊ ပေႃးဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၸိူဝ်းႁဝ်းၵေႃႈ ၸင်ႇၵွႆႈၶိုၼ်းၵမ်ႉထႅမ် လူႇ တၢၼ်းၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် မိူၼ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ”
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈ ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူးၽြႃး တမ််ႈတီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇ၊ ၵူၺ်းလႆႈယိူၼ်ႉၸႂ်ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇတဵမ် ဢမ်ႇထူၼ်ႈ ဢမ်ႇမူၼ်ႈဢမ်ႇသိူဝ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢွၵ်ႇဝႃႇမႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် သထေးလူင် ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇ၊ ၼၢင်းဝိသႃႇၶႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ် ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇသေ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇ တႃႇ ၵႂႃႇပၢင်းပၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ႁႃႈပၢၵ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇဝႃႇသေ လုၵ်ႉၵူႈတီႈတီႈၵူႈတၢင်းတၢင်း ထိုင်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇသေ
“ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇတီႈၶႃႈ... ၸိူဝ်းၶႃႈတပႄးႁဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇ လႆႈထွမ်ႇတြႃး မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ႁိုင်ၼႃႇယဝ်ႉၶႃႈ၊ ၸိူဝ်းႁဝ်းၶႃႈ ၶႂ်ႈထွမ်ႇငိၼ်း လိၼ်းထမ်းတြႃး မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတီႈၶႃႈဢေႃႈ၊ ၶႅၼ်းတေႃႈ ႁွင်ႉၸိူဝ်းႁဝ်း ၵႂႃႇၸူး တမ်ႈတီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးသေၵမ်းတီႈၶႃႈ”
ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵႂႃႇၸူးၽြႃး
ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇသေ ၵႂႃႇၸူး မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တမ်ႈတီႈထိူၼ်ႇပႃႇလိလေယျၵယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ်ၼႆႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵူၺ်းယူႇသဝ်း တူၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းလႄႈ ၵဝ် သမ်ႉတေႁွင်ႉဢဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတင်းၼမ်သေ ၵႂႃႇထူပ်းၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ပႆႇသၢင်ႇ ထုၵ်ႇၵွၼ်ႇ”ၼႆသေ မၼ်းၸဝ်ႈပႃးလဵဝ် ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၽြႃးယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၸိုင် ၸၢင်ႉလူင်ပႃႇလိလေယျၵ ၵေႃႈ ဢဝ်ငူင်းမၼ်း ယိပ်းၶွၼ်ႉသေ တေၵႂႃႇပေႃႉၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။ မုၼ် ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇတၵ်ႉဝႃႈ
“ပႃႇလိလေယျၵ... ၵႂႃႇယူႇသဝ်းဝႆႉ တၢင်ႇတီႈၵွၼ်ႇလႄႈ၊ ယႃႇပေႁၢမ်ႈ သီးမၼ်းၸဝ်ႈ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်လူႁၼ်လုမ်းလႃး ၵဝ်ၽြႃးဢိူဝ်ႈ” ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇဝၢင်းဝႆႉ ပုတ်းမႆႉမၼ်းႁိမ်းၼၼ်ႉသေ မႃးယွၼ်း ဢဝ် သၢင်ႇၵၢၼ်းသပိတ်ႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇ တႃႇ ဢမ်ႇပၼ်၊ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ဢဝ်သပိတ်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းမၼ်း ဝၢင်းဝႆႉ ၼိူဝ် လိၼ်သေ ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃၽြႃးယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ ႁူႉပွင်ႇဝႃႈ တပႄးဢၼ် ဝႃႈၼႆႉ တေဢမ်ႇဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ တမ်းဝၢင်း တီႈၼိူဝ်ဢၼ်သြႃႇသမႃး ယူႇ သဝ်း ၼင်ႈၼွၼ်းၼႆယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇ လႆႈဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇ
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ... လုၵ်ႈမႃးၸဝ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်းႁႃႉ?”
“ဢွၼ်တင်း ရႁၢၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇသေ မႃးၶႃႈဢေႃႈ”
“ၶဝ်ၸဝ်ႈ မီးဝႆႉတီႈလႂ်?”
“ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႆႇလႆႈႁူႉ ၵၢင်ၸႂ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈပႂ်ႉဝႆႉ တီႈၼွၵ်ႈ ပုၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ”
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵႂႃႇႁွင်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃးလႄႈ”
ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇၵေႃႈ ႁပ်ႉဢဝ်ၶေႃႈပူင်ၽြႃးသေ ၵႂႃႇႁွင်ႉၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ႁႃႈပၢၵ်ႇ မႃးၸူးတမ်ႈတီႈၽြႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတူင်ႉတၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ် ယဝ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ် ၶိုၼ်းဝႃႈ “မုၼ်ၶမ်းၽြႃးတီႈၶႃႈ... မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၶုၼ်လႄႈ ဢူၼ်ႈ ဢွၼ်ႇတႄႉတႄႉၶႃႈဢေႃႈ၊ ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ်ၼႆႉ ယူႇသဝ်းပႃးလဵဝ်ၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇ မီးၽႂ် လူႁၼ်လုမ်းလႃး ဝူတ်ႈဢွၼ်ႇဝူတ်ႈလူင်ၶႃႈယူဝ်ႉၼေႃ”
ပေႃးလႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပေႃးလႃႉၵူင်း  (ပေါလှကုန်းရွာ, Pawhlakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190954 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵသုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1251 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2706 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ (ၽိတ်းၵၼ်)
ရႁၢၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇ လႆႈဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇ
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ် ၸၢင်ႉပႃႇလိလေယျၵၼႆႉ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း လုမ်း လႃးၵဝ်ၽြႃး ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ၊ ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်း... သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈဢူၺ်း ၵေႃႉလီပေႃးၼႆၸိုင် ၵိုင်ႇလီယူႇသဝ်း ၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ”ၼႆသေ
ဢꧤိꧤုယျ သၿ်ၿႃၼိ ပရိသ်သယႃၼိ ၸရေယျ တေၼတ်တမၼေႃ သတိမႃ။
ပေႃးလႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ရႁၢၼ်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ (ၽိတ်းၵၼ်)
ရႁၢၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇ လႆႈဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇ
ရႃꩡႃဝ ရꩦ်ꩧံ ဝိꩡိတံ ပႁႃယ၊ ဢေၵေႃ ၸရေ မႃတင်ၷရၺ်ၺေဝ ၼႃၷေႃ။
ဢေၵေႃ ၸရေ ၼ ၸ ပႃပႃၼိ ၵယိရႃ၊ ဢပ်ပေၢသ်သုၵ်ၵေႃ မႃတင်ၷရၺ်ၺေဝ ၼႃၷေႃ။
လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... သင်ဝႃႈ မီးဢူၺ်းၵေႃႉလီ ဢၼ်မီးၺၢၼ်ႇပၺ်ႇ ၺႃႇယႂ်ႇ၊ မေႃယူႇသဝ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ၊ မီးလွင်ႈၼိမ်မၼ်ႈၸိုင် ထုၵ်ႇလီယူႇသဝ်း ၵျၢင်ႉ ၵမ်လူၺ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈယူႇသဝ်းၵေႃႉလဵဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈႁေႃ ၶမ်းမႁႃႇၸၼၵ ၸုၼ်ႉႁၢင်ႈႁေႃ ပၢႆႈၵႂႃႇယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇၵေႃႉလဵဝ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢင်ႉ လူင်ပႃႇလိလေယျၵ ပၢႆႈၵႂႃႇယူႇသဝ်း တူဝ်လဵဝ် ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယူႇသဝ်း ၵေႃႉလဵဝ်သေ ၵျၢင်ႉၵမ်ၼၼ်ႉမျၢတ်ႈတွၼ်းတႄႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်း မိူၵ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇမီးဢူၺ်းလီ၊ လူဝ်ႇလႆႈၵျၢင်ႉၵမ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢင်ႉပၢႆးလူင် ယူႇသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇတူဝ်လဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီႁဵတ်း၊ ဢမ်ႇ လီၵျၢင်ႉၵမ်။
ပေႃးဝႃႈ တြႃးသုတ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ရႁၢၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈထိုင် ဢရ ႁတ်ႉတၽူဝ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၸင်ႇၵူမ်ႈၵွမ်းၼွမ်းဝႆႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ သေ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... သထေးလူင်ဢၼႃႇထပဵၼ်ႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ဢရိယႃႇသႃႇ ဝၵ ၸဝ်ႈႁဝ်း ႁႃႈၵုတေႇ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁၼ်ၶႂ်ႈဝႆႈၸဝ်ႈႁဝ်းၼႃႇ ယဝ်ႉလႄႈ ၸႂ်ႉၶႃႈတပႄး မႃးဝႆႈလဝ်ႈပၢင်းထိုင်တီႈၶႃႈဢေႃႈ”
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ... ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ ဢဝ်သပိတ်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း ၵဝ်ၽြႃးလႄႈ”ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၽၢၵ်ႈတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၸၢင်ႉပႃႇလိလေယျၵ ႁူဝ်ၸႂ်တႅၵ်ႇတၢႆ
ၸၢင်ႉပႃႇလိလေယျၵ လႆႈႁၼ် ၽြႃးလႄႈ ရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇ ၼင်ႇၼၼ် မၼ်းၸင်ႇ ဢဝ်တူဝ်မၼ်း ၵႂႃႇၶၢင်တၢင်းသေ ႁႄႉဝႆႉယဝ်ႉ။
“ၸၢင်ႉတူဝ်ၼႆႉ မႃးၶၢင်တၢင်းဝႆႉ ႁဵတ်းသင်ၶႃႈ”
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... ၸၢင်ႉတူဝ်ၼႆႉ ၶႂ်ႈဢဝ်မၢၵ်ႇမႆႉသေ ၵၢပ်ႈလူႇ သွမ်း ပုၼ်ႈတႃႇသူၸဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇမႃးၶၢင်တၢင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉႁၵ်ႉ ရႁၢၼ်းၶဝ်... ၸၢင်ႉတူဝ်ၼႆႉ ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ် လူႁၼ်လုမ်းလႃးၵဝ်မႃးလႄႈ ၵျေးၸူးယႂ်ႇတႄႉ ယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပၼ် ၸႂ်သတ်ႉထႃႇမၼ်းလူႉလႅဝ်လႄႈ ၸိူဝ်းႁဝ်း ၶိုၼ်းပွၵ်ႈၵႂႃႇ တီႈၵဝ်ႇသေ ႁပ်ႉတၢင်းလူႇမၼ်းလႄႈ”
“ရႁၢၼ်းၶဝ်... ၸၢင်ႉတူဝ်ၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈသူၸဝ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇၵူၺ်းသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၵဝ် ၽြႃးယူႇဝႆႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႆႉၼႆယဝ်ႉ” ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ
“လုၵ်ႈႁၵ်ႉ ပႃႇလိလေယျၵ... ဢၼ်ၵဝ်ၽြႃး တေပွၵ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေ ဢမ်ႇၶိုၼ်းမႃးထႅင်ႈသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ပႃႇလိလေယျၵ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇမႂ်း ၸၢတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈ သၢၼ်ႇမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇတြႃးလႄႈ မႂ်းယႃႇပေ ႁၢမ်ႈသီႈၵဝ်ၽြႃး၊ မႂ်းၵိုတ်းဝႆႉ တီႈၼႆႈတႃႉ” ၼႆလႄႈ ၸၢင်ႉတူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇဢဝ် ပၢႆငူင်း မၼ်း ယဵတ်ႇသႂ်ႇၼႂ်းသူပ်းမၼ်းသေ ႁွင်ႉႁွင်ႉႁႆႈႁႆႈ ၵႂႃႇၸွမ်းလင်ၽြႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽြႃးထိုင်ၵႂႃႇ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈ ၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ
“ပႃႇလိလေယျၵ... ဢွင်ႈတီႈၼႆႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇ ထိူၼ်ႇတီႈမႂ်းယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇသဝ်းလႄႈ မီးၽေးၶဵၼ်ၼမ်တႄႉ တႄႉ၊ ၵွပ်ႈၼႆ မႂ်းၵိုတ်းယူႇဝႆႉ တီႈၼႆႈလႃႈ” ၸၢင်ႉလူင်ၵေႃႈ ႁႆႈသေ ၸုၵ်းလွမ်တူၺ်း ၽြႃးလႄႈ သင်ႇၶႃႇၶဝ်် ယေႃးၶိင်းၽၢတ်ႇယၢၼ်မၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ၽြႃးလႄႈသင်ႇ ၶႃၸဝ်ႈၶဝ် ပူၼ်ႉၵႂႃႇၵႆသေ လပ်ႉသၢႆတႃၵႂႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႉလူင်ပဵၼ်တၢင်းၶီတၢင်းမႆႈ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်တႅၵ်ႇသေ တၢႆၵႂႃႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးသေ တၢႆၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇမိူဝ်းပဵၼ်ၶုၼ်ၽီပႃႇလိလေယျၵ တီႈမိူင်းတႃႇဝတဵင်ႇသႃႇ လႆႈမိူဝ်းၸၢမ်ႇႁၢင်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ သၢမ်သိပ်းယူႇၸၼႃႇ ႁူမ်ႈၵိုၵ်းၼၢင်းၽီႁဵင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။