cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း၊ ၶုၼ်
ႁႅင်းၵတ်ႉၶုၼ် လႄႈ ႁႅင်းမိူင်း
သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁိုင်ၼၢၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ႁႅင်းၵတ်ႉၶုၼ် ယူပ်ႈလူင်း ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထုင်းမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မိူင်းပူးၵမ်ႇၵေႃႈ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ် ၶပ်ႉတၢမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁိုင်ၼၢၼ်းမႃးၸမ် 250 ပီယဝ်ႉသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၼရသီႇႁပတေႉလႄႈ ႁႅင်းၵတ်ႉၶုၼ်ၶိူဝ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇလႆႈယူပ်ႈလူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼရသီႇႁပတေႉ ဢမ်ႇမီးၵႂၢမ်းႁူႉ။ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ။ ဢမ်ႇဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၽႂ်။ ၵုမ်ႇမိုင်ႉႁဵတ်းႁၢင်ႈ၊ ၼုင်ႈလီ၊ ၵိၼ်ၵျေႃ၊။ ၶၢမ်ႇၸေးၸိမ်ႇယူႇ ၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃၵူၺ်း။ ၼိုင်ႈတႃႇၵိၼ်ၽၵ်း 360 မီႇ။ သင်ဝႃႈမီႇ မၼ်း ဢမ်ႇတဵမ် ႁူဝ်မိုဝ်ႉလႄႈၵူၼ်းႁႃၽၵ်း ၺႃးတၢမ်ႇၼၵ်းၼႃၵမ်းလဵဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၼရသီႇႁပတေႉ မီးမေး ၶဝ်ႈသၢႆမၢႆ(6)ၵေႃႉ။ ၽႂႃးၸေႃး၊ ၸဝ်ႈလူင်၊ ၸဝ်ႈၼၢင်း၊ သျွိၼ်ႇၽႃး၊သျွိ ၼ်ႇမွၵ်ႉ၊ သျွိၼ်ႇသူၺ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈမီးလုၵ်ႈၸၢႆး ဢၼ်ၵိုၵ်းဝႆႉၼႂ်းပိုၼ်း(3)ၵေႃႉ ၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ “သီႇႁသူႇ” ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈ “သျွိၼ်ႇမွၵ်ႉ”ယဝ်ႉ။ ႁၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁၵ်ႉမၼ်းၼႆသေ မီးလွင်ႈ ၸဵပ်းၸႂ်ပႅင်းၸင်းဝႆႉ ၼိူဝ်ဢူႈမၼ်း ၼရသီႇႁပတေႉဝႆႉယူႇ။
1441
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း၊ ၶုၼ်
ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း လႄႈ မိူင်းပူးၵမ်ႇ
ပီ 1273 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်း သူင်ႇသိုၵ်း (100)ၵေႃႉ မိူဝ်းၸူးၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း တီႈမိူင်းမိတ်ႈ။ ႁႂ်ႈဢွၼ်လူင်း ပူးၵမ်ႇ(ပုၵံ)ၼႆလႄႈ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ၸႂ်ႉပႂ်ႉဝႆႉ တီႈမိူင်းမိတ်ႈ(50)ၵေႃႉ။ ၸူဝ်းလူင်းပူးၵမ်ႇ (50) ၵေႃႉ။ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ဢွၼ်တပ်ႉမိူင်းမိတ်ႈ ယူႇပႂ်ႉ ၼွၵ်ႈဝဵင်းပူးၵမ်ႇ။ ပွႆႇ(50)ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၸူး ၼရသီႇႁပတေႉ။ တႅမ်ႈလိၵ်ႈသူင်ႇၸွမ်းဝႃႈ “ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ... မုၼ်ႇၵူဝ်း တိုၵ်းလႆႈမိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ...မိူ င်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၵေႃႈ... တူၵ်းတႂ်ႈမုၼ်ႇ ၵူဝ်းယဝ်ႉ... မိူင်းမၢဝ်းၵေႃႈ... လႆႈႁဵတ်းပဵၼ်... မိူင်းၵမ်ႉၸွႆႈၶဝ်သေ... ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ... ဢၼ်ႁဝ်းမႃး ၼႆႉ... ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တႃႇမႃးတိုၵ်းသိမ်းပူးၵမ်ႇ... မႃးႁဵတ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ၵူၺ်း... တႃႇႁႂ်ႈပူးၵမ်ႇ တိုၵ်းပႄႉ... မုၼ်ႇၵူဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ... တေယၢပ်ႇယူႇ... သင်ဝႃႈတိုၵ်းၶိုၼ်း... ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တေလူႉ သုမ်းၵူၺ်း... ထုၵ်ႇဢဝ်လၢႆးလီသေ... ၵပ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းၵေႃႉၵႂႃႇၵူၺ်းလႄႈ... ၸွမ်းၼင်ႇပူးၵမ်ႇ ယၢမ်ႈသၢၵ်ႈ ထိုင်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈမႃး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ... ဢဝ်မိူဝ်းၵပ်းသိုပ်ႇမုၼ်ႇၵူဝ်းတႄႉ... တေလီယူႇ...” ၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ်လိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၼရသီႇႁပတေႉ ဢမ်ႇသွၼ်ႇၼႃႈသွၼ်ႇလင်သင်သေ ၸႂ်လမ်သႆႈၵမ်ႇ တိၺွပ်း တႅပ်းတၢႆပႅတ်ႈ သိုၵ်းမုၼ်ႇၵူဝ်း (40) ၵေႃႉ။ ပွႆႇ(10)ၵေႃႉ သင်ႇမိူဝ်းပွင်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ “မိူဝ်းလၢတ်ႈ ၸဝ်ႈသူ... မႃးတိုၵ်းၵဝ်ဝႆးဝႆး... ပေႃးဢမ်ႇမႃးတိုၵ်းၵဝ်... ထိုင်ပူးၵမ်ႇၼႆႉၸိုင်... မိူင်းၵဝ်တၵ်းတေ... တူင်ႉသၼ်ႇၶွၼ်းဝႆ... ၵူၼ်းမိူင်းၵဝ်... တၵ်းဢိုပ်းယၢပ်ႈလူႉသုမ်းၼမ်... ၸႂ်ႉႁႂ်ႈမႃးတိုၵ်းတႄႉတႄႉလႃႈ...”။ ၵူၼ်း(10)ၵေႃႉ ဢွၵ်ႇၸူး ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းယဝ်ႉ ၸူဝ်းၵၼ်မိူဝ်းၶိုၼ်းၵမ်းလဵဝ်။ ထိုင်မိူင်းမိတ်ႈ ယဝ်ႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ယူႇဝႆႉသေ ႁႂ်ႈၶဝ်(60)ၵေႃႉ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းတၢင်ႇၼႄ ၶုၼ်ၶဝ်ၶိုၼ်း။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပူးၵမ်ႇ ဢမ်ႇယွမ်းၸူးသေ ပၢၼ်းၽိတ်းၵေႃႈယႃႇ ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ မုၼ်ႇၵူဝ်း ယင်းပႆႇလူင်းတိုၵ်းပူးၵမ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
1441
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း၊ ၶုၼ်
ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းတိုၵ်းပူးၵမ်ႇ
ပီ 1275 ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းမိတ်ႈ။ ပီ1277 သိုၵ်းပူးၵမ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႃႉၵဝ်း မိူင်းတႆး ထိုင်“ဝၢၼ်ႈမေႃႈ”။ ၸဝ်ႈလူင်ႁူမ်ႇမိူင်း ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလႄႈ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း တိုၵ်းပူးၵမ်ႇ တီႈ “ၵၢၼ်ႇငႄႇ” (ငသွင်ႇၶျၢၼ်း)။ သိုၵ်းတႆးၶီႇမႃႉ သိုၵ်းပူးၵမ်ႇသမ်ႉၶီႇၸၢင်ႉသေ တိုၵ်းၵၼ်။ မႃႉဢမ်ႇယၢမ်ႈ တိုၵ်းၸၢင်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉႁၼ်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉ မႃႉတူၵ်းၸႂ် ၶုၼ်ႇပုင်ႈလႅၼ်ႈပၢႆႈ။ တပ်ႉၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းၶဝ် သူၼ်ႈသဵၼ်းသၢၼ် ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ။ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇယဝ်ႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ၸႂ်ႉဢဝ်မႃႉ မတ်ႉၵိုၵ်း တူၼ်ႈမႆႉဝႆႉ။ ႁႂ်ႈသိုၵ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၶဝ်ႈပႅပ်ႉၼႂ်းထိူၼ်ႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၶိုၼ်ႈမႅပ်းၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ မူၵ်း ယုမ်းဝႆႉသေ ႁၢင်ႈသိုၵ်းပႂ်ႉ ပူးၵမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ် မႃႉသိုၵ်းတႆး တူၵ်းၸႂ်ၶုၼ်ႇပုင်ႈလႅၼ်ႈပၢႆႈ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ ၵႂႃႇလႄႈ ပူးၵမ်ႇသွၼ်ႇဝႃႈ တပ်ႉတႆးသုမ်းၵၢၼ်ႉလႅၼ်ႈပၢႆႈၵႂႃႇၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁိုၼ်ႇလူၺ်းၸွမ်းၵမ်းလဵဝ်။ မိူဝ်ႈတပ်ႉပူးၵမ်ႇ ၶဝ်ႈၽႅဝ် ၼႂ်းတူင်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ သိုၵ်းတႆးဢွၼ်ၵၼ် ပိုတ်းသႂ်ႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ၵမ်းလဵဝ်လႄႈ ပိုၼ်ၵၢင်ႇ ၽူင်ႉတူၵ်းသႂ်ႇ တပ်ႉၸၢင်ႉၼၼ်ႉ မိူၼ်မဵတ်ႉၽူၼ် ႁႃႇယႂ်ႇႁႃႇလူင် လုၵ်ႉၵၢင်ႁၢဝ် တူၵ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၼ်ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ တပ်ႉၸၢင်ႉပူးၵမ်ႇ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈ။ လိုဝ်ႇပုင်ႈလႅၼ်ႈပၢႆႈ ၽူင်ႉယၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ ၵေႃႉႁူးၵေႃႉတၢင်း ယဝ်ႉ။ 	ပွင်လႄႈသိုၵ်းၼိူဝ်ၸၢင်ႉ ၵွင်ႉမႅၼ်ႈၵိင်ႇမႆႉသေ ပၵ်းၶိတ်းတူၵ်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်။ ၸိူဝ်းတိူဝ်ႉပိုၼ် ၵၢင်ႇ ယၢတ်ႇတူၵ်းၵေႃႈမီး။ ၸိူဝ်းတူၵ်းၸႂ် ဢွၵ်ႇပၢႆႈၵေႃႈမီး။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉတူင်ႉတိုၼ်ႇ သုၵ်ႉယုင်ႈယူႇ ၼင်ႇ ၼၼ် ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၵျွၵ်းၶီႇမႃႉ လူၺ်းတိုၵ်းထႅင်ႈ။ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉလႄႈ သိုၵ်းပူးၵမ်ႇ သုမ်းၵၢၼ်ႉၵႂႃႇ။ သုမ်းၵၢၼ်ႉ ႁၢင်ႈၸႃႉႁၢင်ႈလၢႆ ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းပႆႇသၢင်းၵိၼ်။ ပီ 1283 သိုၵ်းပူးၵမ်ႇ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းထိုင် “မိူင်းလႃႈ”ထႅင်ႈ။ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ဢွၼ်ၸဝ်ႈတၢႆႇလူင် တိုၵ်းတပ်ႉပူးၵမ်ႇ တီႈဝၢၼ်ႈမေႃႈ “ၵွင်းၸၢင်ႉ” ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ သိုၵ်းပွၵ်ႈၼႆႉၵေႃႈ သိုၵ်းပူးၵမ်ႇ သုမ်းၵၢၼ်ႉသေ ၽူင်ႉ ယၢႆႈလႅၼ်ႈပၢႆႈမိူဝ်းၶိုၼ်း ပူးၵမ်ႇ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ သုမ်းယႂ်ႇလူင် လၢႆပွၵ်ႈၼႅၼ်ႇလႄႈ ၵူဝ်ႁႄၼႅၼ်ႇသေ ၵူၼ်းမိူင်းပူးၵမ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၾၼ်ႁၼ် ပိုၼ်ၵၢင်ႇ ၸပ်းတိူဝ်ႉ ... ၾီပႂ်ႉၽၵ်းတူမိူင်းၶဝ်... လိူတ်ႈယွႆႉပေႃးလႅင်ၵႂႃႇသဵင်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၼရသီႇႁပတေႉ ၵူဝ်ၼႅၼ်ႇလႄႈ ႁႂ်ႈၵေႃႇတမ်ႇတိူင်းလွမ်ႉမိူင်း။ ၸႂ်ႉၵူၼ်ႇယႃႉဢဝ်ဢုတ်ႇၵွင်းမူး။ ၵွင်းမူးပူးၵမ်ႇ လႆႈလူႉ လႅဝ်ၵႂႃႇ ယွၼ်ႉၼႆႉတင်းၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉယႃႉၵွင်းမူးယူႇၼၼ်ႉ ၵူဝ်သိုၵ်းမိူင်းတႆး လူၺ်းၸွမ်း ထႅင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းပႂ်ႉထွမ်ႇၶၢဝ်ႇသင်သေ “ၼရသီႇႁပတေႉ” ဢွၵ်ႇပၢႆႈပႅတ်ႈမိူင်းမၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ပၢႆႈတႆးႁူၵ်း
ၼရသီႇႁပတေႉ ပၢႆႈပိုင်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵိၼ်မိူင်းၻလ(ဒလ) “ၵျေႃႇၸႂႃႇ”ၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵူဝ် ထႅင်ႈယူႇလႄႈ သိုပ်ႇပၢႆႈၵႂႃႇၸူး လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်မၼ်း ၵိၼ်မိူင်းပတဵင်ႇ(ပုသိမ်) “ဢုၸၼႃႇ”ယဝ်ႉ။ ၵူဝ် “တႆးႁူၵ်း” ၼႅၼ်ႇသေ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဝႆႉပႅတ်ႈသေ ဢွၵ်ႇပၢႆႈလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ၼရသီႇႁပတေႉ လႆႈၸိုဝ်ႈ “ၶုၼ်ပၢႆႈတႆးႁူၵ်း”(တရုတ်ပြေးမင်း)ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ မိူင်းဢၼ်ဢိူမ်ႈၸမ်ပူးၵမ်ႇသေ ၵႆႉၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ။ ပဵၼ် မိူင်းတႆး ဢၼ်မီးဝႆႉယူႇၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းၶႄႇလႄႈ မိူင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 649 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်တႆး ႁူၵ်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်တႄႇတင်ႈ “မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ” မႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ “တႆးႁူၵ်းၸဝ်ႈ”သေ လိုၼ်မႃးသမ်ႉ ယဵၼ်းႁွင်ႉ “တႆးႁူၵ်း” ၼႆၵႂႃႇ။ မၢၼ်ႈ ႁွင်ႉဢမ်ႇၽဵၼ်ႈလႄႈ သမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ “တယူၵ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼရသီႇႁပတေႉ ပၢႆႈၵႂႃႇယဝ်ႉ ၽွင်းမိူင်း ၸိူဝ်းၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၵူဝ်လႆႈႁူပ်ႉၽေးၶဵၼ် ယႂ်ႇလူင်လႄႈ ႁႂ်ႈသြႃႇၸဝ်ႈ“ႀတ်ႉသဵင်ႉၵျီး”(သစ်ဆိမ့်ကြီးမထေရ်) မိူဝ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈ ယွမ်းသိုၵ်းလႄႈ သိုၵ်းယဝ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႆႈၶၢဝ်ႇ သိုၵ်းယဝ်ႉယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ၼရသီႇႁပတေႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း မိူဝ်းၶိုၼ်း ပူးၵမ်ႇ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၼၢင်းတိုဝ်းၸုမ်ႈမၼ်း “ၽႂႃးၸေႃး” ႁၢမ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ။ ဢွၼ်လုမ်းလၢင်း ၶီႇႁိူဝ်းၶိုၼ်ႈၸွမ်းၼမ်ႉၵဵဝ်သေ မိူဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈထိုင် “ပျီႇ” သီႇႁသူႇ ဢၼ်ပႅင်းၸင်း ၸဵပ်းၸႂ် ၼိူဝ်ဢူႈမၼ်းၼရသီႇႁပတေႉၼၼ်ႉ ပွႆႇသိုၵ်း လွမ်ႉဝႅတ်ႉႁိူဝ်းဝႆႉ ၵမ်းလဵဝ်။ သူင်ႇတၢင်းၵိၼ်သႂ်ႇငူၼ်ႉယဝ်ႉ ၸိသင်ႇၸွမ်းဝႃႈ “တေလႆႈၵိၼ် ၵမ်း လဵဝ်... သင်ဢမ်ႇၵိၼ် တေတႅပ်းတၢႆ...” ၼႆယဝ်ႉ။ ၼရသီႇႁပတေႉ ဢမ်ႇယွမ်းၵိၼ်လႄႈ ၽႂႃးၸေႃး လၢတ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈဢိူဝ်း... မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ... ၵူၼ်းသိုၵ်းသီႇႁသူႇ... လွမ်ႉႁိူဝ်းၼႆႉဝႆႉမူတ်းယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ... သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈဢမ်ႇၵိၼ်... ၶဝ်တေတႅပ်းပႅတ်ႈ ၸဝ်ႈယဝ်ႉ... ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၼင်ႇၸဝ်ႈၼႆႉ... ၵိုင်ႇတၢႆ ၼႂ်းဢိူင်ႇလိူတ်ႈယူႇၶႃႈႁႃႉ...” ၼႆလႄႈ ၼရသီႇႁပတေႉ ထွတ်ႇဢဝ်ၵႂၢင်းသႅင် တီႈမိုဝ်းမၼ်းယဝ်ႉ ယုၵ်ႉသေ ၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇဝႃႈ “ၸူဝ်ႈၵႃႈ ၵဝ်ပႆႇလႆႈ ၼိၵ်ႉပၢၼ်ႇသေ... တိုၵ်ႉတေလႆႈပၼ်ႇယူႇ... ၼႂ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင်လူင်ၼႆႉၼၼ်ႉ... ၽႅဝ်ႁွတ်ႈ ၾဝ ၸၢတ်ႈပၢၼ်လႂ်ၵေႃႈ... ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈမီး လုၵ်ႈၸၢႆးထႅင်ႈ... သေၸၢတ်ႈသေပၢၼ်...” ၼႆသေ ယၢတ်ႇ ၼမ်ႉ ၸွမ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၵိၼ်တၢင်းငူၼ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇၼိူဝ်ႁိူဝ်းမၼ်း တီႈ “ပျီႇ”ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း လႄႈ တႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ
“တႆး”ၸိူဝ်းၵႂႃႇၸွမ်း ၸဝ်ႈမွၼ်းလႃသေ တႄႇတင်ႈမိူဝ်းမၢဝ်းဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႃး၊ မေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း၊ မေႃသၢင်ႈ ၵူႈယိူင်ႈယိူင်ႈသေ မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ပဵၼ်တီႈၵူၼ်းမိူင်း ၸႂ်ယႂ်ႇၶိင်းပိုင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ “ၽႂ်မီးငိုၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈ... ၽႂ်မီးၶဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်” ၼႆလႄႈ ပၢၼ်ၼရသီႇႁပတေႉ ၼၼ်ႉ တႆးႁူမ်ႇငမ်းပူးၵမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်းလူင် “သႅင်ၶမ်းပၼ်း”(သင်္ခဗိုလ်)ပဵၼ်တႆး။ လုၵ်ႈမၼ်းသၢမ်ၵေႃႉ ပဵၼ်ၵိၼ်မိူင်းဝႆႉ။ သၢမ် ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉၼၼ်ႉ ၵိုၵ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ “တႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ” (သျှမ်းညီနောင်သုံးဦး)ၼႆသေပဵၼ် ဝၢႆးသေ ၼရသီႇႁပတေႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း “ၵျေႃႇၸႂႃႇ” တူၵ်းလူင်း တေၵူမ်ႈဝၢင်း ၸူး ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼႆလႄႈ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ယုၵ်ႉ “ၵျေႃႇၸႂႃႇ” ၶိုၼ်ႈၼင်ႈမိူင်းပူးၵမ်ႇယဝ်ႉ ဢွၼ်သိုၵ်း မၼ်းမိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းမိတ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1287 ယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1294 “ၵျေႃႇၸႂႃႇ” ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ တူၵ်းလူင်းဝႆႉသေ ၵူၺ်းမဝ်ႇၵႃး ပွႆႇသိုၵ်းၶိုၼ်ႈတိုၵ်း မိူင်းတႆးထႅင်ႈ။ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ၶီႇသိုၵ်း မိူင်းမၢဝ်း၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ သႅၼ်ဝီ ၊မိူင်းၵွင်၊ မိူင်းယၢင်း လူင်းတိုၵ်းပူးၵမ်ႇထႅင်ႈ။ ပီ 1295 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း တိုၵ်းသိမ်းလႆႈ “တႃႈၵွင်”။ ပီ 1298 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ “ၵျေႃႇၸႂႃႇ”လႄႈ မိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈၼႆသေ တႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ သိမ်းဢဝ် ပူးၵမ်ႇ။ တိၺွပ်းၵျေႃႇၸႂႃႇလႄႈ လုၵ်ႈလၢင်း၊ ၼၢင်းမေးမၼ်း ၵႂႃႇၶင်ဝႆႉ တီႈ “မျိၼ်ႇၸၢႆး”(မြင်စိုင်း)။ ၵျေႃႇၸႂႃႇလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသွင်ၵေႃႉ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢႆႈၵႂႃႇၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1301 ၼၼ်ႉ ၵျေႃႇၸႂႃႇ ထၢၵ်ႈလႄႈ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း လမ်းထိုင်မျိၼ်ႇၸၢႆးထႅင်ႈ။ တႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ ဝူၼ်ႉဝႃႈ “ယွၼ်ႉၵျေႃႇၸႂႃႇၵေႃႉလဵဝ်သေ... ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း... တေလႆႈလိူတ်ႇလွၼ်ႉ ၼၼ်ႉ... ဢမ်ႇပၼ်ပဵၼ်လႆႈ” ၼႆသေ ဢွၵ်ႇႁူပ်ႉၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း။ ဢဝ်လွင်ႈလီ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇၼႃႈ ၼႆလႄႈ သိုၵ်းလႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ “ၵျေႃႇၸႂႃႇ” ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်ထႅင်ႈ။ ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် သၢၵ်ႈသေႇၵိုတ်းဝႆႉ လွင်ႈ “တႆးႁူၵ်း” ယၢမ်ႈလူင်းတိုၵ်းပႄႉသေ ပူးၵမ်ႇ ယၢမ်ႈယွမ်း ၸူးယူႇၼႆလႄႈ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ႁႂ်ႈၶုတ်းႁွင်ႈလွမ်ႉ “ပူးၵမ်ႇ” ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ် “ႁွင်ႈသၢင်းထွႆး” (သင်းတွဲ တူးမြောင်း) မီးဝႆႉႁိမ်း ပူးၵမ်ႇယဝ်ႉ။ “မိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ” လႆႈပဵၼ်တႂ်ႈ “မုၼ်ႇၵူဝ်း” ၵႂႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈဢၼ် ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း လူင်းတိုၵ်းပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႂ်းပၢၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1368 မုၼ်ႇၵူဝ်း သုမ်းဝၢၼ်ႈ မိူင်းပၼ် ၶႄႇၶိူဝ်းမိင်း (Ming)ၶိုၼ်းလႄႈ ပိုၼ်းတႆး၊ ပိုၼ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ လႆႈၵိုၵ်း ပိုၼ်းၶႄႇၵႂႃႇ။ “ႁွင်ႈသၢင်းထွႆး” (သင်းတွဲတူးမြောင်း)ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႃႈ ၶႄႇၶုတ်း ၶႄႇယၢမ်ႈဢုပ်ႉထိုင်ႁွင်ႈၼၼ်ႉ ၼႆဝႆႉယဝ်ႉ။ ပီ 1304 ၵျေႃႇၸႂႃႇ ယႃႉလူႉၵတိသိတ်ႉၸႃႇသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းလူလၢႆလႄႈ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ၶီႇသိုၵ်း လူင်းပူးၵမ်ႇထႅင်ႈ။ တႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉဢွၵ်ႇထူပ်းလႄႈ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “သင်ၸိူဝ်ႉၵျေႃႇ ၸႂႃႇ... ဢမ်ႇၽိုၼ်ႉ... ဢမ်ႇလူင်းမႃး... ၵမ်းၼႆႉတႄႉ... ၵႃႈဢမ်ႇလႆႈၵျေႃႇၸႂႃႇ ဢမ်ႇၸူး...” ၼႆလႄႈ ဢၢႆႈသႅင်ၶႆႇ(အသင်္ခယာ) ၸွမ်းတိၺွပ်း တႅပ်းဢဝ် ၵွၵ်းႁူဝ် “ၵျေႃႇၸႂႃႇ” ဢၢပ်ႈပၼ်။ ၶူဝ်းၶွင်ႁၢင်ႈႁေႃ၊ ၽၢၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းၶမ်း ၵျေႃႇၸႂႃႇ တင်းမူတ်းၵေႃႈ ဢဝ်ဢၢပ်ႈပၼ် ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းသေ သိုၵ်းၸင်ႇယဝ်ႉ တူဝ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း တိုၵ်းလႄႈ မိူင်းပူးၵမ်ႇလႆႈလူႉပင်း။ ဢႃႇၼႃႇၶုၼ်ပူးၵမ်ႇၵေႃႈ ဝွတ်ႈဝွႆးၵႂႃႇ လွႆးလွႆးသေ ပီ 1369 ၼၼ်ႉ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ပူးၵမ်ႇ သုတ်းၶၢတ်ႇၵႂႃႇလုမ်းလုမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပူးၵမ်ႇ လူႉယဝ်ႉ “ပၢၼ်ဢႃႇဝ” ဢၼ်ပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ တင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ႁိူဝ်ႈႁိုင်းပိူင်းသႂ်မႃး။ ၵိုၵ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ “ပၢၼ်တႆး” (သျၢၼ်းၶိတ်ႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းလႄႈ ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ လႆႈဝွတ်ႈဝၢႆးၵႂႃႇသေ “ပၢၼ်ဢႃႇဝ” ဢၼ်ဝႃႈ “ပၢၼ်တႆး” ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
1441
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1441
ၵႃလမ်
ၼူၵ်ႉဢၼ်ႁဝ်း လႆႈႁၼ်ယူႇၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵႃလမ်ၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးယူႇ။ ၵႃလမ်ၼႆႉ ၵႆႉလႆႈႁၼ်ယူႇၵူႈတီႈ ၵူႈတၢင်း။ ၼႂ်းၼူၵ်ႉၼႆႉ ၵႃလမ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ၸမ်ၵူၼ်းႁဝ်းသေပိူၼ်ႈယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈႁဝ်း တႄႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် သွၼ်ဢၢၼ်ႇဝႃႈ "ၵ ၶျႃး ၵႃ" ၼႆယူႇ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵႃၼၼ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇ တင်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ "ၵႃလမ်ၸႂ်ၵူတ်ႉ ၶူတ်ႉၵိၼ်ၶႆႇပိူၼ်ႈ၊ ၵဝ်ႉယႃႇၼႄးၵႃ ၵႃယႃႇၼႄးၵဝ်ႉ ဢႃႉလဝ်ႉဝဝ်ႉၼင်ႇၵၼ်"
ၵႃဝဵင်း
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ဢပုမ်ႇၵႃၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်လႆႈငိၼ်းမႃး တင်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃလႄႈ ၵဝ်ႉ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵႃလႄႈၵဝ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉ ပဵၼ်တႆးၵေႃႉလီၵၼ်။ ၶူၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈပႆႇမီးသီသင်ၼႆယဝ်ႈ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၶႃသွင်တူဝ် ၵႂႃႇႁၼ် ဢွမ်ၼမ်ႉမိုၵ်ႉလႄႈ ၵႃၸင်ႇယွမ်ႉသီပၼ်ၵဝ်ႉ ဢွၼ်တၢင်း ႁႂ်ႈပေႃးလၢႆးၶွၵ်ႈလွၵ်း ႁၢင်ႈလီ ႁႂ်ႈပေႃးလီယဵမ်ႈလီတူၺ်းယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ၵႃတႅမ်ႈႁၢင်ႈပၼ် ၵဝ်ႉယဝ်ႉ ၽိူဝ်ႇထိုင်ၵမ်းၵဝ်ႉ တေလႆႈတႅမ်ႈႁၢင်ႈပၼ် ၵႃၼႆ ၵဝ်ႉသမ်ႉၶၢၼ်ႉတႅမ်ႈၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ သမ်ႉၶႂ်ႈမိၼ်ၵႂႃႇၼႄပိူၼ်ႈၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၵဝ်ႉၸႂ်ဢမ်ႇယၢဝ်းသေ ၸူးဢဝ် ၵွၵ်းၼမ်ႉမိုၵ်ႉ ထွၵ်ႇသႂ်ႇပၼ် ၵႃတင်းတူဝ် ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵႃၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်သီလမ်ၵႂႃႇ တင်းတူဝ်ယဝ်ႈ။ ၽိူဝ်ႇၵႃ ပဵၼ်သီလမ်ႁၢင်ႈၸႃႉ တင်းတူဝ်ၼႆ ၵႃၸူးၸႂ်လမ်တေႃႇၵဝ်ႉသေ တႄႇဢဝ်တီႈၼၼ်ႈမႃး ၵႃႁၼ်ၵဝ်ႉတီႈလႂ်ၵေႃႈ လမ်းသၵ်းတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၵဝ်ႉၸင်ႇလႆႈပၢႆးမႅပ်းသေ ၵၢင်ဝၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းဢွၵ်ႇတင်းၼွၵ်ႈ။ ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းၵူၺ်း ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇႁႃၵိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပေႃးဢဝ်ၼႂ်း ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ်ဝႃႈၸိုင် ၵႃလမ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸၢဝ်း Corvidae သေ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၶူၵ်ႇ၊ ၵႃထိူၼ်ႇ လႄႈ ၼူၵ်ႉသပိတ်ႈၶဝ် ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ။
ၵႃတီႈၼႆႈ ၶႂ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၵႃၼႂ်းဝဵင်းၵူၺ်း။ ၵႃၼႆႉ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်း မီးမွၵ်ႈ 18 ပႅၵ်ႉ(မႄႈမိုဝ်း)သေ ၶူၼ်မၼ်း ပဵၼ်သီလမ်တင်ႈတူဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈသၽႃႇဝ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် တီႈမိူင်းဢေႃးၸတြေးလီးယႃးၼၼ်ႉ ၵႆႉၸၢင်ႈႁၼ် ၵႃၽိူၵ်ႇယူႇ။ ၵႃၼႆႉ သဵင်ၶဝ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၼူၵ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းသေ သဵင်ႁွင်ႉၶဝ် မေႃးဝႃႈ "ဢႃႉ ဢႃႉ" ၼႆယဝ်ႈ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းမႃး ၵႃမၢင်တူဝ် ၵႆႉမႃး ႁွင်ႉသဵင်ဢူၼ်ႈသဵင်ဢွၼ်ႇ မေႃးဝႃႈ "ဢႅတ်းလႅတ်းလႅတ်း" ၼႆသေ ပိူၼ်ႈဝႃႈ ၵႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼႆယဝ်ႈ။ ၵႃႁိူၼ်းၼႆႉ ပိူဝ်ႈယူႇၸမ်ၵူၼ်းလႄႈ ၶဝ်ဝႆႉတူဝ်ၶဝ် လႅတ်းလႅင်ႈဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ။ ၸႂ်ၵူဝ်ၶဝ်ၵေႃႈ မီးၼမ်လိူဝ်သေ ၼူၵ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းလႄႈ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ၽိုၼ်ထမ်းဝႃႈ ၵႃၼႆႉ ဢမ်ႇမီၶႆးမၼ်းၼႆယဝ်ႈ။
တႃၵႃ
ၼႂ်းလိၵ်ႈထမ်းတြႃးၵေႃႈ တႃႇတေထိင်းဢိၼ်ႇတရေႇသၢႆတႃၼၼ်ႉ ယႃႇပေယိူင်ႈၼင်ႇၵႃၼႆၵေႃႈ တႅၵ်ႈၼဝႄႆႉယူႇ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ၵႃၼႆႉ ပေႃးယူႇတီႈသုင်သေ ႁၼ်တၢင်းၵိၼ်ၸိုင် ၶဝ်ဢမ်ႇလူင်းဢဝ်ၵမ်းလဵဝ်။ ၶဝ်တေ လွမ်တူၺ်း ၽၢႆႇသၢႆႉၽၢႆႇၶႂႃသေဢွၼ်တၢင်း ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၽေးၶဵၼ်ၼႆၸိုင် ၶဝ်ၸင်ႇ လုၵ်ႉတီႈသုင်သေ မိၼ်လူင်းမႃးၸူး တၢင်းၵိၼ်ၶဝ်၊ ပေႃးၽႅဝ်ႁိမ်းတၢင်းၵိၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇသၵ်းၵိၼ်ၵမ်းလဵဝ်၊ ၶဝ်တူၺ်းသၢႆႉ တူၺ်းၶႂႃသေ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၽူႈၶဵၼ်ၸိုင် ၶဝ်ၸင်ႇ သၵ်းၵၢပ်ႈဢဝ် တၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႈ။ ၵၢပ်ႈဢဝ် တၢင်းၵိၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ပႆႇမိၼ်ၵမ်းလဵဝ် ၶဝ်ၶိုၼ်းတူၺ်းသၢႆႉ တူၺ်းၶႂႃသေ ပေႃးဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၽူႈၶဵၼ်ၸိုင် ၶဝ်ၸင်ႇ ၵွႆႈမိၼ်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ ၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉယဝ်ႈ။ လၢႆးၵႃတူၺ်းသၢႆႉ တူၺ်းၶႂႃၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းပႃႇလိႁွင်ႉဝႃႈ "ၵႃၵေႃ လေႃၵၼ" လၢႆးတူၺ်း တႃၵႃ ၼႆယူႇ။
သၽႃႇဝၵႃ
ၵႃၼႆႉ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉဢၼ်မေႃ ႁႃၵိၼ်ၸွမ်းလိၼ်ပဵင်းသေ ၵႆႉမႃးဢဝ်ၵိၼ် ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ၸုၼ်ႉပႅတ်ႈၶဝ်ႈသၢၵ်ႈ ၽၵ်းသွႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ်၊ ႁႃသွၵ်ႈၵိၼ် ၸွမ်းၵွင်ယုၵ်းယၵ်းလႂ်၊ မေႃႁႃၵိၼ် မၢၵ်ႇမႆႉသုၵ်းလႂ်၊ မေႃႁႃၵၼ် သတ်းတူဝ်လဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼူၶဝ်လႂ်၊ ႁႃၵိၼ်တူဝ်တူႇတူဝ်ၼဝ်ႈလႂ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇၵႂၢမ်းမီးဝႆႉဝႃႈ ၵႃလမ်ၸႂ်ၵူတ်ႉ ၶူတ်ႉၵိၼ်ၶႆႇပိူၼ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ၵႃၼႆႉ ၵႆႉမေႃလႄႇႁႃ လၵ်ႉၵိၼ်ၶႆႇၼူၵ်ႉ တၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လႄႇဢဝ်ၵိၼ်လုၵ်ႈၼူၵ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉတိုၵ်ႉလႅင်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵႃထိူၼ်ႇၼႆႉ ပိူၼ်ဝႆႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၽူႈၶဵၼ်ၼူၵ်ႉတင်းသဵင်ႈၼႆယူႇ။ ဢၼ်ႁၢင်ႈႁၢႆႉၼႃႇသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵႃထိူၼ်ႇၼႆႉ ၵႆႉမေႃသၵ်းၵိၼ် မၢၵ်ႇတႃသတ်း တူဝ်ၸမ်တေတၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႈ။
ၶၢဝ်းၶဝ်ၸွမ်းဝၢင်ၵၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၼႂ်းလိူၼ်ၾႅပ်ႉဝရီႇသေ ႁၢင်ႈၽၢင်တူဝ်ပေႃႈၼၼ်ႉ လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉယူႇ။ ၽွင်းၼင်ႇၼၼ် ၵႃပေႃႈၼၼ်ႉ မႃးယူႇ ၽၢႆႇၼႃႈ ၵႃမႄႈသေ ယုၵ်ႉတိၼ်မၼ်းၼႄ၊ ၵူမ်ႈႁူဝ်မၼ်းၼႄ၊ ၵီႈပိၵ်ႇမၼ်းၼႄ၊ ၵီႈႁၢင်မၼ်းၼႄသေ မႃးပၢႆးၵႃမႄႈယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၵႃပေႃႈၼႆႉ ၵႆႉလႄႇႁႃဢဝ်တၢင်းၵိၼ်သေ မႃးၸူးၵႃမႄႈ ဢၼ်ၶဝ်လႆႈၸႂ်ထုၵ်ႇၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပေႃးၵႃမႄႈ လႆႈၸႂ်ၵေႃႈ ၽွမ်ႉၸွမ်းၵႃပေႃႈသေ ႁဵတ်းၽူဝ်မေးၵၼ်ၵႂႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈယဝ်ႈ။ တႄႇဢဝ် ၶၢဝ်းလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် တေႃႇထိုင် လိူၼ်မေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်း ၶႆႇၶဝ်တႅၵ်ႇသေ ၶႆႇၼိုင်ႈမုင်ႉ ၼိုင်ႈႁၢင်းၼႆႉ မီးယူႇ သီႇႁႃႈလုၵ်ႈ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၸၢင်ႈမီးထိုင် ႁူၵ်းလုၵ်ႈယူႇ။ ၶႆႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ယၢဝ်းၸလွတ်ႈဝႆႉသေ ပိူၵ်ႇမၼ်း လိူမ်ႈဝႆႉယူႇ။ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းတႆးၼႆႉ ၵႆႉလႆႈႁၼ် ၵႃထိူၼ်ႇ မီးယူႇၸွမ်းၵၢင်ပၢင်ႇ၊ ၸွမ်းတိၼ်လွႆ၊ ၸွမ်းလွႆသုင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ပၢင်ၵႂၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႂၢႆး  (ပန်ကွဲရွာ၊ Pankwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190313 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 329 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽွင်းၵတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽွင်းၵတေႃး  (ဖောင်းကတောရွာ၊ Hpaungkataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192276 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1635 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2038 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3673 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိင်ႈငႄႈၽႃႇသႃႇၸႃႇရိတ်ႉတ
ထုင်းၸၢမ်ႇလႄႈတၢင်းမေႃ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၽိင်ႈငႄႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈၼႆႈတေလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈ ၽိင်ႈငႄႈ လွင်ႈၶိုၵ်လိုၵ်ႉ ဢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢဝ်တူဝ်ယဵၼ်ႇငႄႈ (ၽိင်ႈငႄႈၵႃႇယၵၢမ်ႇ)။ ဢဝ်သူပ်းယဵၼ်ႇငႄႈ (ၽိင်ႈငႄႈဝၸီႇၵၢမ်ႇ)၊ ဢဝ်ၸႂ်ယဵၼ်ႇငႄႈ (ၽိင်ႈငႄႈ မၼေႃးၵၢမ်ႇ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽိင်ႈငႄႈၽႃႇသႃႇၸႃႇရိတ်ႉတၼႆၼၼ်ႉယူႇ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽိင်ႈထုင်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇသွမ်းပဵၼ်း
ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၼႄမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁဵတ်းၸွမ်းၼႆၸိုင် ၸၢတ်ႈၼႆႉၵမ်းလဵဝ် တေပဵၼ် ၵူၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈသေ တေမီးၵုင်ႇမုၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈမႃးယူႇ။ ၸၢတ်ႈၼႃႈမႃးၵေႃႈ ႁူႉတေလႆႈၽွၼ်းလီသိုပ်ႇသွၼ်ႉၵၼ်ယူႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၼႆႉ သင်ဝႃႈဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၸွမ်းၼႆၸိုင် လွင်ႈၵႃႇဝရ၊ ဝိဝႃႇတတြႃးလူႉလႅဝ်လႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းလိူင်းယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၿုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ၽိင်ႈထုင်းဢၼ်ပူႇဢွၼ်ႁဵတ်းထႃႈ ယႃႈဢွၼ်ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ယိပ်းတိုဝ်းၵျၢင်ႉၵမ်ၸွမ်းလႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်မီးယဵၼ်ႇငႄႈ သူပ်းတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်သေ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈတၢင်းသိူဝ်းသႃႇ ၵတ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းၸၢႆးဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈမႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ သမ်ႉပေႃးလႆႈၵႂႃႇယူႇၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇသီလဝံသ၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇရꩦ်ꩪသႃႇရၶဝ်တႅမ်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈသေ ပဵၼ်မႃး ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈၼုင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇယဝ်ႉၼႆၸိုင် လႆႈသွၼ်လိင်ႇသိပ်းပိူင်၊ ၻၢမ်ႇသိပ်းပိူင်၊ သေႇၶိယၸိူဝ်းၼႆသေ တႄႇဢဝ်လွင်ႈယူႇ၊ လွင်ႈၵိၼ်၊ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈပႆ၊ လွင်ႈသိမ်းပႅင်း၊ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတေႃႇထိုင် လွင်ႈၶီႈလွင်ႈယဵဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈ သူပ်းတူဝ်ၸႂ်ၼႆႉ တႄႇမႃးငဝ်ႈမၼ်းတမ်ႈတီႈ ထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးထၢတ်ႈမဵတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈသြႃႇၶဝ် ပူၵ်းပွင်ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇလႆႈထိင်းသိမ်း ၽိင်ႈငႄႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ "ၽူႈယႂ်ႇႁႂ်းယမ်ၵူဝ်၊ ႁူဝ်မႃႈပဵင်းၼပ်ႉယမ်၊ ၵေႃႉဢၼ်လဵၵ်ႉဢေးလူ" ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႒႕႗) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
တိတ်ႉတိရ၊ ၸၢတ်ႈ
36 - ꩡၢတ်ႈတိတ်ႉတိရ
(တိတ်တိရ = ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇ) လူဝ်ႇလႆႈၼပ်ႉယမ်ပၼ် ၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ယႂ်ႇသေႁဝ်း
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ ႁဵတ်းယဝ်ႉ ဝတ်ႉꩡေႇတ ဝၼ်ႇယဝ်ႉယဝ်ႈၼႆ ၸင်ႇၵႂႃႇပၢင်းၽြႃးယဝ်ႈ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းရႃႇꩡၷႁ ၵႂႃႇတမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယူႇ ၽွင်းမႃးထိုင် တမ်ႈတီႈ မိူင်းဝေႇသႃႇလီႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇလိုဝ်ႈသဝ်း ၶမ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႈ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် တပႄးရႁၢၼ်းꧡၿ်ႉၿၷီႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇ တီႈၼၼ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသေ ၵႂႃႇဢဝ်တီႈယူႇ တီႈသဝ်းဝႆႉထႃႈ ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႈ။ ပေႃးဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁူႉလွင်ႈၼႆႉၼႆ ၵၢင်ၼႂ် မိူင်းလႅင်းပၢင်မႃးၵေႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် မႃးတုမ်ၵၼ်ယဝ်ႈ။ တီႈပၢင်တုမ်သင်ႇၶႃႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇသႄႉၼႄး တၢင်းႁဵတ်း ရႁၢၼ်းꧡၿ်ႉၿၷီႇၶဝ်ယဝ်ႈ။ ၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄ ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇလီလႆႈ တီႈယူႇ၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢွၼ်တၢင်း ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ “ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတၼႆႉ ဢၷ်ႉၷသႃႇဝၵၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႈ။ မေႃႁေႃးၶုၺ် တြႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇၵဝ်ၽြႃးယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈတီႈၼွၼ်းသေ လႆႈၵႂႃႇၼွၼ်း တႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵဝ်ၽြႃး တိုၵ်ႉမီးယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈ သင်ဝႃႈဢမ်ႇမီး လွင်ႈတၢင်း ၼပ်ႉယမ်ၵၼ်ၼႆၸိုင် ဝၢႆးသေ ၵဝ်ၽြႃး ဢမ်ႇမီးၼႆၸိုင် တေဢမ်ႇယၢပ်ႇႁိုဝ်၊ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႃႈၵႃႈ တူဝ်သတ်းတိရၸ်ႉꧡၢၼ်ႇၶဝ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မေႃၼပ်ႉယမ် ၽူႈယႂ်ႇသေ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇလႄႈ ယၢမ်ႈထိုင်မိူင်းၽီမႃးယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးၼႄ လွင်ႈꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇႁိမဝၼ်ႇတႃႇ တမ်ႈတီႈ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇလူင် တူၼ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇ၊ လိင်း လႄႈ ၸၢင်ႉ ၶဝ်သၢမ်တူဝ် ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ ယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶဝ်သၢမ်တူဝ်ၼၼ်ႉ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈ တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၵၼ်။ တၢင်းၵိၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ၶဝ်သၢမ်တူဝ် ၸင်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ဝႃႈ “သင်ဝႃႈ ႁဝ်းတေသိုပ်ႇယူႇၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼႆယူႇၸိုင် မၼ်းဢမ်ႇၵိုင်ႇလႅပ်ႈ၊ ၼႂ်းႁဝ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၼပ်ႉယမ် ၵေႃႉၽူႈယႂ်ႇသေ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ပေႃးၼႆၸိုင် တေလီဢိူဝ်ႈ”ၼႆသေ ၸင်ႇၶႄႉၵၼ် လွင်ႈဢၼ် ဢႃႇယုၽႂ်တေယႂ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႉၸင်ႇဝႃႈ “ၵေႃႉၶဝ်ဢိူၺ်း... မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၵဝ်ၸုၵ်း ၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၼႆႉၸိုင် ပၢႆတူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇၼၼ်ႉ ပဵင်းသၢႆလီၵဝ်ၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ လိင်းၸင်ႇဝႃႈ “ၵေႃႉၶဝ်ဢိူၺ်း... မိူဝ်ႈၵဝ် ၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၵဝ်ၼင်ႈၼိူဝ်လိၼ် ဢမ်ႇႁႅၼ်ၶေႃးၸိုင် (လႆႈၵူမ်ႈသေ) ၶူပ်းၵိၼ်ယွတ်ႈပၢႆမႆႉ ၺွင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇ ၸင်ႇဝႃႈ ၵေႃႉၶဝ်ဢိူၺ်း... မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၵဝ်ၵႂႃႇဢဝ်ၵိၼ် မၢၵ်ႇမႆႉၺွင်ႇ တၢင်ႇတီႈသေ မႃးၽၢႆႈတီႈၼႆႈယဝ်ႉ၊ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ ဢၼ်ႁဝ်းယူႇသဝ်းယူႇ တီႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈၸိူဝ်ႉမၢၵ်ႇ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းၽၢႆႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး တူၼ်ႈလူင်ၼႆႉယဝ်ႉ”ၼႆလႄႈ ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ ဢႃႇယုယႂ်ႇသေၶဝ် တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ လိင်းလႄႈၸၢင်ႉ ၸင်ႇဢဝ် ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇ ပဵၼ် ၵူၼ်းလူင်ၽူႈယႂ်ႇသေ ဝႆႈသႃ၊ ၼပ်ႉယမ်၊ ၵၼ်ႇတေႃး၊ ႁပ်ႉႁူဝ်တၢင်း၊ ႁွမ်းမိုဝ်းပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇ သင်ႇသွၼ်ၼင်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ထွမ်ႇတုင်းဢဝ်သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တူဝ်ၼူၵ်ႉၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ ႁပ်ႉသိၼ်ႁႃႈသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈတႆးၵေႃႉမၼ်း သွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁပ်ႉသိၼ်ႁႃႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၶဝ်သၢမ်တူဝ် လူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ ပေႃးၼႆၸိုင် ၸင်ႇၵႂႃႇၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းၽီယဝ်ႉ ႁေႃးဝႃႈၼႆသေ “လုၵ်ႈႁၵ်ႉၶဝ်ဢိူၺ်း... ပဵၼ်သတ်းသေတႃႉ တူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈတူဝ်ၼိုင်ႈ မီးတၢင်းၼပ်ႉယမ်ၵၼ်သေ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သူၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈႁၵ်ႉၽြႃးသေ ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉဢမ်ႇမီး လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၵၼ်သေ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇယူႇလႃႇ။ တႄႇဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇၼႃႈ တေလႆႈဢဝ်ဝႃႇဝႃႈသေ ၼပ်ႉယမ်ၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တေလႆႈပႃႇၸႃး ဝႆႉပၼ် တီႈယူႇတီႈၵိၼ်ဢွၼ်တၢင်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝႃႇလဵၵ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇ ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈ တီႈယူႇတီးသဝ်း ၸဝ်ႈဝႃႇလူင်ၶဝ်၊ သင်ဝႃႈ ၵႂႃႇႁၢမ်ႈတၢပ်ႈၼႆၸိုင် ရႁၢၼ်းပႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ် ဢႃႇပတ်ႈၻုၵ်ႉၵꩦ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပိၼ်ႇတႆး
ရႁၢၼ်းၶဝ်... ၵေႃႉဢၼ်လၵ်းလႅမ် ၸွမ်းလူၺ်ႈတြႃးၼၼ်ႉ မေႃၼပ်ႉယမ် ၽူႈယႂ်ႇသေ ပူႇၸေႃႇမူးၸႃးယဝ်ႉ။ ၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းၼၼ်ၼၼ်ႉ ၽဝၸၢတ်ႈၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇ တၢင်းယွင်ႈယေႃးယဝ်ႉ။ ၽဝၸၢတ်ႈၼႃႈၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈ တီႈသုၷတိ တီႈဢၼ်ၽူႈလီၶဝ် ၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸူႇလၢႆႇ 17
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (17) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (198) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (199))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (167) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
ထီးသႅင်၊ ၸၢႆး၊ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း
ၸၢႆးထီးသႅင် (စိုင်းထီးဆိုင်၊ Sai Htee Seng; ၵိူတ်ႇဝၼ်းထီႉ 23 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ ၊ 1950 ‒ သဵင်ႈၵၢမ်ႇဝၼ်းထီႉ 10 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ၊ 2008) ၼႆႉပဵၼ် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႆးလႄႈ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ၊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းၸၢဝ်းတႆး ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်သုတ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ
ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းၼၼ်ႇတႃႇ လႄႈ ပႃႈၼၢင်းဢိင်ႇသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ 1950 လိူၼ်သႅပ်ႉတိမ်ႇပိူဝ်ႇ 23 ဝၼ်း၊ ပီၵေႃးၸႃႇ ႑႓႑႒ လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ ႑႒ ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသဝ် တမ်ႈတီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၼိဝ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ ႁႃႈၵေႃႉတၢမ်းၵၼ်ၼင်ႇၼႆ- (1) ၸၢႆးထီးသႅင်၊ (2) ၼၢင်းဝိၼ်းထဵင်ႇ၊ (3) ၼၢင်းမျိၼ်ႉဢူင်း၊ (4) ၼၢင်းတဵင်းထူၺ်း(ႁွင်ႉ)ယိင်း လႄႈ (5) ၸၢႆးဢွင်ႇထီးၶမ်း။
မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ မၼ်းၸၢႆး ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင် ဢမ်ႇၶၢဝ်၊ သမ်ႉလမ်သွမ်ႇ(ၵမ်ႇ)ဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ မၼ်းဝႃႈ ဢၢႆႈတူး ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢၢပ်ႇလိူၼ်မၼ်း တႄႉ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးတိၼ်ႇဢူး ၼႆသေ ၽွင်း မိူဝ်ႈၶၢမ်ႇသၢင်ႇၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသၢင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈထမ်ႇမ ရၵ်ႉၶိတ ၼႆယဝ်ႉ။
မၼ်းၸၢႆးၼႆႉ တိုၼ်းတေပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ပေႃးၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉတဵင်းၼႆ မၼ်းတိုၼ်းဢူၺ်ႉသဵင်ယိုတ်ႈသဵင်ယၢဝ်းသေ လူင်းၵႂႃႇဢၢပ်ႇ ၼမ်ႉတဵင်းတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သဵင်ၵႂၢမ်းမၼ်း မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပႃးသဵင်တွႆႇ၊ ဢမ်ႇပႃးဝွၵ်းသေတႃႉ မၼ်းပႃးၵွၵ်းယူႇ။
မိူဝ်ႈၽွင်း ဢႃႇယုလႆႈမႃး 5 ၶူပ်ႇလိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တီႈလၢင်းၶိူဝ်းသေ ၽွင်းပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ၶၢႆႉၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းႁူင်းသဝ်း "Sacred Heart Convent High School" တီႈဝဵင်းလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၶရိယၢၼ်ႇလႄႈ ၼၢႆးၶၢဝ်ၶရိယၢၼ်ႇ ၸင်ႇသႂ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇမၼ်းဝႃႈ ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉ ၼၼ်ႇတႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၶွၼ်ႇဝႅၼ်ႉ လွႆလႅမ်ၼၼ်ႉ ၼၢႆးၶၢဝ်ၶရိယၢၼ်ႇ သိတ်ႉသတိူဝ်ႇ ပီးယႃး ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ်မၼ်း ၶိူင်ႈႁႆႇလဵတ်း ဢၼ်မီး သၢႆသီႇသၢႆ ယူႇၵလီးလီး (တိင်ႇဢွၼ်ႇ)ၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်း လွင်ႈပၢႆးမွၼ်းလွင်ႈႁႆႇတိုင်ႈ ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသီႇ တီႈလွႆလႅမ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇ ၸၼ်ႉ-5 တီႈတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။
ႁူပ်ႉထူပ်း ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း
ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈမၼ်း လုင်းၼၼ်ႇတႃႇ ဢွၼ်ဢဝ်မၼ်းၸၢႆး ၶၢႆႉမႃးတူၼ်ႈတီးသေ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းၵႂႃႇဝႆႉ တီႈႁူင်းႁဵၼ်း "National Christian High School" သေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈႁူင်းသဝ်း ဢမ်ႇပဝ်ႇယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းတႆးၵေႃႉလီမၼ်း လုင်းထမ်းယွတ်ႈ တူၼ်ႈတီးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇယူႇၸွမ်း ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်၊ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းသေ ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉလီၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႃႇသၼႃႇ ပၢႆးမွၼ်းမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၶဝ်ဢုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း တႃႇတေႁဵတ်းပဵၼ် ၽဵင်းၵႂၢမ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉ ၶိုၼ်းလႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇႁူင်းသဝ်းႁူင်းႁဵၼ်း National Christian High School သေ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇထူပ်းၺႃး ဢူၺ်းၵေႃႉမႂ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မွင်းမွင်ႇ လႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁဵၼ်းဢဝ် လၢႆးႁႆႇတိင်ႇ တေႃႇပေႃးမေႃလီလီယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႆႇတိင်ႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼႃႇလႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းယဵၼ်ႇငႄႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႃးဝႃႇသၼႃႇ လွင်ႈပၢႆးမွၼ်းလႄႈ ထိုင်မႃး ၸၼ်ႉၵဝ်ႈ ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉ တူၵ်းပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဢဝ် ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉမႃးဝႆႉ တီႈလွႆလႅမ်သေ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈလွႆလႅမ်ယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇပေႃးလႆႈၵႂႃႇလႄႇႁွၼ်ႈတီႈလႂ်လႄႈ မၼ်းၸၢႆးပဵၼ်တႅမ်ႈၵႂၢမ်းမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ထူပ်းႁၼ် ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း
ပီ 1969 ၊ ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း လႆႈတၢင်တူဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်သေ မႃးၶိုၼ်ႈ ပၢင်ၵုမ်ၵေႃႇမသျိၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးထူပ်းၺႃး ၸၢႆးထီးသႅင်၊ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဝႃႇသၼႃႇၶဝ်မိူၼ်ၵၼ်လႄႈ လႆႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်သေ ၸင်ႇလႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တင်းၼမ်ယူႇ။
တီႈပၢင်ၵုမ်ၵေႃႇမသျိၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ ၵုမ်ၵၼ်လွင်ႈတႃႇတေတႅပ်းတတ်း လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ(လိၵ်ႈသဵင်တႅတ်ႈ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် တီႈတူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉ ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ မႃးတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်း ၼႃႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်လူင် ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ဢိင်ပိုင်ႈလိၵ်ႈတႆးသေ တေလႆႈဝႃႈ ၶႃသွင်ၵေႃႉ မႃးထူပ်းၺႃးၵၼ်ၼႆ ယူႇ။ ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆး ဢဝ်ၶႃထူပ်းၵၼ်ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႃသွင်ၵေႃႉ မႃးထူပ်းၵၼ် လႄႈ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၶေႃႈသဵင်ၽဵင်း သဵင်ၶွင်တူဝ် တႆးလႄႈမၢၼ်ႈ တေဢွၵ်ႇမႃး တင်းၼမ်ၼႆ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽႂ်တေဢမ်ႇဝူၼ်ႉၺႃး။ လွင်ႈၶႃမႃးထူပ်းၵၼ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ဢဝ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၽဵင်းပၢၼ်မႂ်ႇ မုၼ်းယႂ်ႇမႃး ပၢၼ်ၼိုင်ႈၼႆယူႇ။
ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸၢႆးထီးသႅင်
ထိုင်မႃး 1962 ဝၢႆးသေ ၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢွၼ်ႁူဝ် ၶိုၼ်ႈဢဝ် ဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၶွၼ်ႇဝႅၼ်ႉ (Convent) လႆႈၶၢမ်ႇသိမ်းဢိုတ်းပႅတ်ႈသဵင်ႈလႄႈ ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၸႂ် ၶႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈမႃးယူႇ။ ၸိုဝ်ႈ ရိတ်ႉၶျၢတ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၼၢႆးၶၢဝ်ၶရိယၢၼ်ႇ ၶဝ်ပၼ်ဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢႅင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶႂ်ႈလႆႈ ၸိုဝ်ႈတႆးလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈလုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၵဝိတႆးသေ ယွၼ်းဢဝ်ၸိုဝ်ႈတႆးယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈလုင်းၶုၼ်မႁႃႇ (တၢင်ႉယၢၼ်း မိူင်းယႆ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမေႃၼပ်ႉ ပေႇတၢင်ႇၵႃႇလႃး ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇမႃးလိူၵ်ႈ ပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ သႂ်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႈ ၸွမ်းလုၵ်ႈဝၼ်းသေဝႃႈ ထီးသႅင် ၼႆယဝ်ႉ။ "ထီး" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိၵ်းပဵၼ်ၸွမ် ထၢတ်ႈၵွင်းမူး။ "သႅင်" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသမ်ႉပဵၼ် ဢၼ်မီးၵႃႈယႂ်ႇၶိုၵ်ႉတွၼ်းလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈသုင်သေ ၶိုၵ်ႉတွၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ဢတ်းသဵင်
ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ ပွင်ႉထႃႉသေ ၶိုၼ်းႁွင်ႉမႃး ယူႇလၢင်းၶိူဝ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ တွပ်ႇလိၵ်ႈၸၼ်ႉသိပ်း တီႈလၢင်းၶိူဝ်းယဝ်ႉ မိူဝ်ႈဢိုတ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၶၢဝ်းမႆႈၼၼ်ႉ ၸုမ်းပိတ်ႉမၢၵ်ႇၼင်ၶဝ် လၢင်းၶိူဝ်း ပႃးတင်း ၸၢႆးထီးသႅင် တေမိူဝ်းတူၺ်းပွႆး လဵၼ်ႈၶႄႉၵၼ် ဢၼ်မိူင်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃး မႃးလဵၼ်ႈတီႈ တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇႁွတ်ႈၽႅဝ်တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိူဝ်ႇၽႅဝ်ၵႂႃႇတႃႈၵုင်ႈ သမ်ႉၵႂႃႇၺႃး တႆးၵေႃႉမၼ်း ၸၢႆးၸူဝ်းမျိၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၸူဝ်းမျိၼ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝူင်ႈဝၢင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉၶပ်ႉမၢႆ တႃႇတေဢတ်းသဵင်ၵႂၢမ်းတႆး တမ်ႈတီႈႁူင်းပွႆႇသဵင်ၽၢႆႇတႆး တီႈတႃႈၵုင်ႈၼႆယူႇ။ မၼ်းမႃးတုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ႁွင်ႉပၼ်ၵႂၢမ်းပၼ်ၽွင်ႈၼႆလႄႈ ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းလူမ်ႇလုၵ်း သမ်ႉၺႃး ပိုင်ႈမႅင်းမၼ်း၊ ၽိူဝ်ႇဢဝ်မိုဝ်းတဝ်ႉသွင်ၶွၼ် သမ်ႉဝၵ်ႉလႆႈဢီႇၵုၵ်ႈၽၢႆႇလုၵ်ႈလုၵ်ႈ၊ ႁႅၼ်တူၺ်းၽၢႆႇၼိူဝ် သမ်ႉၵႂႃႇႁၼ် ႁူင်းၽိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸင်ႇၵႂႃႇဢတ်းသဵင်ၽဵင်းၵႂၢမ်းတႆးမႂ်ႇ ႁႃႈႁူဝ် ၸိူဝ်း "တၢင်းႁၵ်ႉဢွၼ်ႇၵူၼ်းႁၢင်ႈၸႃႉ"၊ "ၵေႃႉႁၵ်ႉမိူင်းၵႆ"၊ "ၼူၼ်းႁၢင်ႈလီ" ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ ၵူၼ်းလႆႈၸႂ်မီး ၼမ်ယူႇတႄႉတႄႉ။
ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်
ဝၢႆးသေ ဢွင်ႇၸၼ်ႉသိပ်းယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၾၢႆႇပၢႆးၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တင်းၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းသေ ၶိုၼ်းမႃးထူပ်းၺႃးၵၼ်ထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ပႃးဝႃႇသၼႃႇ လွင်ႈပၢႆးမွၼ်း တႃႇႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ သမ်ႉပဵၼ်တႆးၵေႃႉ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်း ၸၢႆးၶမ်းတီ ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း မိုတ်ႈၸၢႆးထီးသႅင်မႃး လိူဝ်ႁႅင်းယူႇတႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းမိုတ်ႈၶႃ ယိုတ်ႈယၢဝ်းမႃးလႄႈ သဵင်ၵႂၢမ်းၶႃသွင်ၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးၶိုတ်ႈၺႃး မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ၵူၼ်းတင်းဝၢၼ်ႈတင်းမိူင်းယဝ်ႉ။
ၸၢႆးထီးသႅင် ၽႅဝ်မႃးတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ ဢူၺ်းၵေႃႉ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းၵေႃႈ မီးမႃးၼမ်တႄႉꧦ။ တင်း ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း ၵူဝ်ႇၼေႇဝိၼ်းၵေႃႈ ႁူႉၸၵ်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်ၵႂႃႇသေ ၵႂၢမ်း မွင်ႉလပျေႉဝုၼ်း ဢၼ်ၵူဝ်ႇၼေႇဝိၼ်းတႅမ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢႆးထီးသႅင် ၵႆႉဢဝ်ၵႂႃႇႁွင်ႉ ၼႂ်းဝၢင်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႇသေႇယဝ်ႉ။
သဵင်ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ တိုၼ်းၵိုၵ်းပႃး သဵင်ၵရုၼႃႇ ဝၢၼ်ႁူဝႆႉလႄႈ ၽႂ်လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းၵေႃႈ ပေႃးၸပ်းတိတ်းႁူဝႆႉယူႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်သေ ၵႂႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း တီႈၽၢႆႇၼႃႈႁူင်းသဝ်း သၢဝ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ် ၵူႈၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢႆးထီးသႅင် လဵတ်းတိင်ႇသေ ႁွင်ႉၵႂၢမ်း တီႈၽၢႆႇၼႃႈႁူင်းသဝ်း ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ သၢဝ်ၸၼ်ႉၸွမ် ၼႂ်းႁူင်းသဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် တဵတ်ႇယဵၼ်သေ ထွမ်ႇၵႂၢမ်းမၼ်း တေႃႇပေႃးယဝ်ႉယဝ်ႈ။ လွင်ႈသဵင်ဝၢၼ် ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ တေႃႈဢမ်ႇလိူဝ်သေ ၵူၼ်းပႂ်ႉႁူင်းသဝ်း ယင်းၶဝ်ႈၸႂ်သေ တဵတ်ႇယဵၼ်ပႂ်ႉထွမ်ႇၸွမ်း ယိင်းသၢဝ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ်ယူႇ။ ၽွင်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ တွင်ႉလေႃးၶမ်း၊ သူၺ်ႇဢုဢေႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၼူၵ်ႉတွင်ႉလေႃး ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ဝႃႈ ဢုဢေႃးၼၼ်ႉ တူဝ်မၼ်းလမ် သဵင်မၼ်းဝၢၼ်လႄႈ ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းႁၢင်ႈလီသေတ သမ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းသဵင်ဝၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ႁွင်ႉၵႂၢမ်းယဝ်ႉၵႂႃႇၼႆ သၢဝ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ် လွမ်လွမ်ဢဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ် ၸၢႆးထီးသႅင်ယူႇယဝ်ႉ။ တေလႆႈဝႃႈ သဵင်ၽဵင်းၵႂၢမ်းမၼ်း ႁၢင်ႈၶိူင်ႈပၼ် ၶိုၼ်းလိူၼ်မူၼ်း ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်သေ မၼ်းၸၢႆးတႄႉ ပဵၼ်ၸၢႆးႁၢင်ႈၸႃႉ ၼႂ်းငဝ်းလပ်းသိင်ႇၼႆယူႇ။
ႁၢင်ႈၽၢင်ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉတိုၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈပိူၼ်ႈသေ ပဵၼ်ဝႆႉ ႁၢင်ႈၽၢင်ႁင်းၶေႃမၼ်းယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သဵင်မၼ်းၸၢႆး ဝၢၼ်ၼႃႇသေတႃႉ ႁၢင်ႈၽၢင်သမ်ႉႁၢင်ႈၸႃႉ လႄႈ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ တွင်ႉလေႃး ၼႆယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽၢင်မၼ်း ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈသေ ၸပ်းတႃပိူၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ (1) မၢၼ်ႇတႃၼႃၼႃ၊ (2) ၼူတ်ႇၶွပ်ႇဢမ်ႇထႃ၊ (3) ၶဵဝ်ႈငွၵ်ႈဢွၵ်ႇႁႃ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးပီ 1973 ၸုမ်းၸိူဝ်းၶဝ် ဝႃႇသၼႃႇမိူၼ်ၵၼ် ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း၊ ၸၢႆးထီးသႅင်၊ ၶုၼ်မဵဝ်းလုၼ်ႇ၊ ၸေႃးတဵင်းဝုၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်း ႁႆႇတိုင်ႈ The Outsiders ၸုမ်းၼိုင်ႈသေ ႁႆႇတိုင်ႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၶဝ်ၼႆႉ တႄႇ လႆႈၸိုဝ်ႈသဵင်မႃး တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ် ႁူႉၸၵ်းၼမ်မႃးတႄႉꧦ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉၵႆႉမီး လွင်ႈႁပ်ႉတွၼ်ႈလုၵ်ႈ ႁဵၼ်းမႂ်ႇ၊ လွင်ႈသူင်ႇသင်ႇတူင်ႉတၵ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸုမ်းၶဝ် ၵႆႉၵႆႉလႆႈႁႆႇတိုင်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်း ၸုမ်းၶဝ်မႃးယဝ်ႉ။
ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸၢႆးလႄႉၵၼ်ဝႆႉ ၶူၼ်ႁူဝ်ယၢဝ်းလႄႈ ၸုမ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶူၼ်ႁူဝ်ယၢဝ်းပူၼ်ႉႁူဝ်မႃႇဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈမေႇမဵဝ်ႉ မိူဝ်ႈ 1978 ၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈႁၼ် ၸၢႆးထီးသႅင်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ မေႇမဵဝ်ႉသေ ၵႂႃႇႁၼ်ၶဝ် တီႈသူၼ်လူင် မေႇမဵဝ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ် ၸၢႆးထီးသႅင် ၼုင်ႈၵူၼ်တႆး၊ သိူဝ်ႈတႆး ဢိၵ်ႇသိူဝ်ႈသျၢတ်ႉၽိူၵ်ႇ ပႃးတိင်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈသေ ၵႂႃႇၸွမ်းၼႂ်းၸုမ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတိုၵ်ႉတွင်းယူႇၼၼ်ႉတႄႉ ၶူၼ်ႁူဝ်ၸၢႆးထီးသႅင် ငေႃးငေႃးႁေ ယၢဝ်းပူၼ်ႉႁူဝ်မႃႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သမ်ႉထႅင်ႈ မၢၼ်ႇတႃၼႃလူင်မၼ်းၵေႃႈ လိူမ်ႈမၢပ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉႁၵ်ႉမၼ်း ပဵၼ်ၵေႃႉလႂ်ၼႆတႄႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ ဢၼ်မၼ်းႁၵ်ႉၼႃႇၼၼ်ႉတႄႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ် တိင်ႇမၼ်းၵူၺ်း။ မၼ်းႁႆႇတိင်ႇလုၵ်ႈလဵဝ်သေ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမူၼ်ႈၸႂ်ပၼ်ပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈ တိုၼ်းပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးသေ ႁႆႇလႄႈ သဵင်တူပ်းမိုဝ်းပၼ်ႁႅင်းမၼ်း တိုၼ်းႁူၼ်ႈပၼ်းဝႆႉ လိူဝ်ပိူၼ်ႈယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ပဵၼ် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း
ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၸုမ်းၸၢႆးထီးသႅင်ၶဝ် ၶၢမ်ႇသဵင်ႈငိုၼ်းသေ ဢတ်းသဵင်တူၺ်း တမ်ႈတီႈ ႁွင်ႈဢတ်းသဵင် Center ဝဵင်းလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သဵင်ႁႆႇဢမ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸဵမ်ၵူၼ်းႁႆႇတိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်း လႆႈႁႆႇလႆႈႁွင်ႉ ၸွမ်းၵၼ်ႁႂ်ႈၶႅမ်ႈလႅပ်ႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ သေၵေႃႉၵေႃႉ ၽိတ်းၵႂႃႇၼႆၸိုင် လႆႈၶိုၼ်းမႄးတႄႇမႂ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈဢတ်းသဵင် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မႃးယဝ်ႉလႄႈ ႁႆႇၽိတ်း ႁွင်ႉၽိတ်းၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ ၶိုၼ်းတေႃႉတႄႉ လႆႈမႄးဢဝ် တီႈၽိတ်းမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇၶိုၼ်းတႄႇ ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆယဝ်ႉ။
“ပဵၼ်ၵႂၢမ်းသင် ? ”
“ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဢိူဝ်ႈ”
“ဢဝ်သဵင်ၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်လႂ်တွႆႇ?”
“ပဵၼ်သဵင်ၶွင်တူဝ်ဢိူဝ်ႈ”
“ဝူး ... မဵဝ်းတေပဵင်းပိူၼ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ တေႃႈသဵင်ႁႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတမ်ႉဢမ်ႇထွမ်ႇလႆႈ၊ သူသမ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်သဵင်ၶွင်တူဝ်ၼႆ ၶႅၼ်းဝႆႉၵႆၵႆလႃႈ၊ လိူဝ် သေၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေႃႈမၢၼ်ႈ ႁဝ်းႁွင်ႉ ႁဝ်းတမ်ႉဢမ်ႇထွမ်ႇလႆႈ၊ ၼႆႉ သူသမ်ႉပဵၼ် တႆးသေ သမ်ႉႁွင်ႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ႁဝ်းၶႅၼ်းဢမ်ႇထွမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ” ။
လၢၼ်ႉဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ လၢတ်ႈလိူဝ်ၼႆႉသေ ဝႆႁူဝ်ဝုတ်းဝုတ်း တေႃႇၶဝ်ယူႇလႄႈ ဢၼ်လွမ်ထၢင်ႇၶိုၵ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ ယၢတ်ႇတူၵ်းပိုၵ်ႉပႅတ်ႈၼိူဝ် လိၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်သေ ၵႃႈလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၼႃႈလဵၵ်ႉ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၸွႆႈပိုၼ်ၶၢႆပၼ် တေႃႉတႄႉ ယွၼ်းဢဝ် ၵႃႈၶၼ်ၵႂၢမ်း ၼိုင်ႈပုၵ်ႈ သွင်ပျႃးၵူၺ်းယဝ်ႉ။ လၢၼ်ႉမၢင်တီႈ တိုၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉဢဝ်သေဢမ်ႇၵႃး ဝႃႈပုတ်းဝႃႈၶၢတ်ႇပၼ်ၶဝ် ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈမီး တီႈလီဢဝ်သင်လႄႈ ထၢတ်ႈၸႂ်ပေႃးတူၵ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ “ဢေႃး... ဢၼ်ယၢတ်ႇတူၵ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပေႃးမၼ်းၵႂႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉၺႃး ၼင်လိၼ်မိူင်းၼႆ တေၶိုၼ်းၸၢင်ႈဝူင်ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးယူႇ” ၼႆ ၽွင်းၸႂ်တူၵ်းယူႇၼၼ်ႉ ၽႂ်တေဢမ်ႇလႃႈလီႈႁတ်းဝူၼ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်ၸင်ႇဢဝ်ၶႅပ်းၵႂၢမ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈမႃး တီႈတူၼ်ႈတီးသေ မႃးပၼ်တီႈဢတ်းသဵင် မၢဝ်း ယဝ်ႉ။ ၵတ်ႉၵႃႈ မၢဝ်း ဝၵ်ႉတၢဝ်းသေ ၸွႆႈပိုၼ် ပၼ်လႄႈ မီးႁႅင်းၸႂ်မႃးယူႇဢိတ်းၼိုင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တႆးၵေႃႉမၼ်း ဢွင်ႇၶႅင်ႇမျိၼ်ႉ (ၵျေႇမွင်ႇမွင်ႇ၊ ဂျေမောင်မောင်) မႃးႁၼ်သေ မၼ်းၸင်ႇၶိုၼ်းဢဝ်ၶႅပ်းၵႂၢမ်း မိူဝ်းပိုၼ်ပၼ် ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵမ်ႉၼမ်ယူႇ။
မိူဝ်ႈပီ 1973 ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸုမ်းႁႆႇတိုင်ႈ The Outsiders လႄႈ Highlanders (ဢၼ်ၸၢႆးၶမ်းတီ၊ ၸေႃးၵျႅၵ်ႉသျိၼ်ႇ၊ ၸေႃးၵျေႃႇၼီႇၶဝ်ၽွတ်ႈဝႆႉ)ၼၼ်ႉ မႃးႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်းပဵၼ် ၸုမ်းလဵဝ်သေ မႄးပဵၼ်မႃး ၸုမ်းမႂ်ႇ The Wild Ones ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸုမ်းၶဝ်ၶိုၼ်းၵႂႃႇတွႆႇတိုင်ႈဢတ်း သဵင် တမ်ႈတီႈ တႃႈၵုင်ႈ ထႅင်ႈၶႅပ်းၼိုင်ႈ။ ႁူဝ်ၶေႃႈ ၶႅပ်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼူၺ်ႇယႃႇတီႇ (နွေရာသီ) ၼႆသေ ဢွင်ႈတီႈ ၶၢႆၶႅပ်းၼၼ်ႉ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး လႆႈဢၢၼ်ႇငိုၼ်း ၵႃႈၶႅပ်း တႃၼွၼ်းပေႃးလု ၼႆယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၶႅပ်းၶၢႆလီၼႃႇၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉဢတ်းသဵင်ပၼ်ၶဝ် "မွင်ႇမွင်ႇ" ၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃးဢၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ သိုပ်ႇဢတ်းထႅင်ႈ ၶႅပ်းမၢႆသၢမ် တမ်ႈတီႈတႃႈၵုင်ႈသေ ႁူဝ်ၶေႃႈၶႅပ်းၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ မန္တလေးရောက် ရှမ်းတစ်ယောက် ယဝ်ႉ။ တႄႇ ဢဝ်ၶႅပ်းဢၼ်ၼႆႉၵႂႃႇ ၸိုဝ်ႈသဵင် ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉၸၵ်းၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ။ လၢၼ်ႉဢတ်းသဵင်ၶဝ် ၵုမ်ႇလႆႈဢတ်းသဵင် သမ်ႉပေႃးဢမ်ႇ တၼ်းလႆႈၼႆယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ သႅင်ႇၼမ်ႉၼဵင်ႈ၊ သႅင်ႇၶဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင် သမ်ႉပေႃးပၼ်းၵႂႃႇ ၵူႈတီႈၵူႈတၢင်းယူႇ။
ၶႅပ်းၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶႅပ်းၵႂၢမ်း ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၶႅပ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵႆႉဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးၸိမ်ပႃးၸွမ်းလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈၼမ်ႉထၢၼ်ဝၢၼ်ဢွၼ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇပီႈၼွင်ႉတႆး ၸိူဝ်းလႆႈငိၼ်းထွမ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ ႁဵတ်းၼၼ် ၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင် သိုပ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ၵပ်းတၢမ်းၵၼ်ယူႇ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၼမ် သိုပ်ႇမိုတ်ႈႁပ်ႉၵႂၢမ်းမၼ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်းယူႇ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်မေႃယႃၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း တႅမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ သဵင်ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ သမ်ႉၶႅမ်ႉပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ သွင်ပိူင်ၼႆႉမႃး ႁွမ်းၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်းလူင် ဢၼ်ၵႂႃႇလႆႈ ၶၢဝ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းၵႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈႁွင်ႉ ၵႂၢမ်းမၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၸိုဝ်ႈသဵင် ယႂ်ႇမႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပျသၼႃႇလူင်ၶဝ် ဢၼ်တေသိုပ်ႇၵုမ်းထိင်းပၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင်ၶဝ် ႁႂ်ႈသိုပ်ႇယိုၼ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇႁႃလႆႈ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်းတႃႇသေႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈတႃႇ ၸၢႆးထီးသႅင်တႄႉ ၽၢႆႇလင်မၼ်း မီးဝႆႉ ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းတင်းၵေႃႉလႄႈ ပျသၼႃႇတႃႇတေ ႁႃၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းမႃး ၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈ။ လိူဝ် သေၼၼ်ႉ တူဝ်ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ မေႃတႅမ်ႈလႆႈ ၵႂၢမ်းၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းၶတ်းၸႂ် ဢမ်ႇယူပ်ႈဢမ်ႇယွမ်း တင်းသွင်ၵေႃႉလႄႈ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇမႃး ၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလေႃးၵ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးၵိုၵ်းၵၼ် ၼင်ႇၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ၼၢၼ်းမီးယူႇတႄႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵူၺ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ။ ၵူၼ်းတႅမ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ၽႂ်ၼႆ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵႂၢမ်းဢၼ်ၸၢႆးထီးသႅင်ႁွင်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းတႅမ်ႈၼႆ ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇၼင်ႇၼၼ် ၵႂၢမ်းဢၼ်ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း တႅမ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ ဢဝ်ႁွင်ႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈသမ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ တိုၼ်းတေလႆႈၵိုၵ်းၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃဝၢဝ်ႇလႄႈၸိူၵ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပရိသတ်ႈ ၸိူဝ်းပၼ်ႁႅင်းၶႃၼၼ်ႉတႄႉ သမ်ႉပဵၼ်လူမ်းပဝ်ႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵႃဝၢဝ်ႇ မိၼ်လႆႈသုင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိူၵ်ႈမၼ်း ၼူင်ႇလႆႈယၢဝ်းယဝ်ႉ။
လေႃးၵထမ်ႇ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႅပ်းၵႂၢမ်းၸၢႆးထီးသႅင် ၶၢႆလီၼႃႇ ပူၼ်ႉတီႈလႄႈ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇၶိုတ်းမၼ်းၸၢႆးလႆႈသေ တေပဵၼ်ၸႂ်သူၺ်ႈၼိင်ႈမၼ်းယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်း တေၼဝ်ႈတေလုၼၼ်ႉ ဢဝ်လၢႆးၵူႈပိူင်ပိူင်သေ ယႃႉၸိုဝ်ႈသဵင် ၸၢႆးထီးသႅင်မႃး တင်းၼမ်ယူႇ။ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵႃႇတုၼ်း ႁၢင်ႈလူၼ်ႉပေႃႇသၢၼ်းမူၺ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈႁၢင်ႈလူၼ်ႉၼႄဝႆႉဝႃႈ မၼ်းထွမ်ႇၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင်သေ ၼဵၵ်းၼဵၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဢဝ် ၸၢႆးထီးသႅင်ဢွၵ်ႇမႃး တီႈၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈလူၼ်ႉၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ ႁၢင်ႈၸၢႆးထီးသႅင် ၶဵဝ်ႈငွၵ်ႈငွၵ်ႈလူင်၊ မၢၼ်ႇတႃၼႃၼႃလူင်၊ ၶူၼ်ႁူဝ်ပူင်းယၢဝ်းလူင်၊ ၼုင်ႈၵူၼ်ၶႃၵီႈလူင်သေ ဢွၵ်ႇမႃးၸုၵ်းၼိူဝ်ၽိူၼ် ၼႃႈလဵၵ်ႉ ၵူဝ်ႁႄဝႆႉယူႇ။ ၽူႈတႅမ်ႈႁၢင်ႈလူၼ်ႉ သိုပ်ႇတႅမ်ႈဝႃႈ ပေႃႇသၢၼ်းမူၺ်း ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵျဵမ်း သပွၼ်းၼၼ်ႉ ၺွပ်းၵမ်ၶေႃး ၸၢႆးထီးသႅင်သေ ၽတ်ႉၵႅမ်ႈၸၢႆးထီးသႅင် ပွင်ႉထႃႉဝႃႈ “ၵွပ်ႈသင် မႂ်း ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇပီႇ” ၼႆယူႇ။ သမ်ႉၶိုၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ႁၢင်ႈၸၢႆးထီးသႅင်ၼႃႈမီႇသေ ႁႆႈတွင်းပၢၼ်ႇဝႆႉၼင်ႇ ၼၼ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပေႃႇသၢၼ်းမူၺ်း ၶိုၼ်းဢဝ်ၵိမ်းၵဝ်ႉ(ပလႃႇယႃႇ) တိုတ်ႉၸၼ်ပႅတ်ႈ ၶဵဝ်ႈငွၵ်ႈ ၸၢႆးထီးသႅင်သေ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၶဵဝ်ႈမႂ်းၼႆႉငွၵ်ႈၼႃႇ ၵွပ်ႈၼႆသဵင်မႂ်းဢမ်ႇပီႇ” ၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢဝ်တႃမိုဝ်း ထုပ်ႉပၼ် ၸၢႆးထီးသႅင် ၶိုၼ်းဝူင်ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်း ၵႅတ်ႉသႅတ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁၢင်ႈလူၼ်ႉမၢင်ဢၼ် တႅမ်ႈဝႆႉ ႁၢင်ႈသႅင်ႇၸွင်ႈယွၵ်း၊ သႅင်ႇၶႅပ်းတိၼ်ယွၵ်း ၶၢင်းၵၼ်သေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈ မၢၼ်ႈၵိုၵ်းၵၼ်ဝႃႈဝႆႉ ထီးဆိုင်/ဘိနပ်ဆိုင် ၼႆၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၼႆႉမၼ်းပဵၼ် လွင်ႈၶႂ်ႈသႄႉၼႄး ၸိုဝ်ႈသဵင်ၸၢႆးထီးသႅင်ၵူၺ်း။ ၸိုဝ်ႈတီႈပွင်ႇ ၸၢႆးထီးသႅင်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇဢွၵ်ႇတီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဝႃႈ "သႅင်ႇၸွင်ႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်သမ်ႉ ဢဝ် ဘိနပ်ဆိုင် သႅင်ႇၶႅပ်းတိၼ် မႃးၵိုၵ်းလေႃးၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈဝႃႈၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉ သႅင်ႇၶႅပ်းတိၼ်ယွၵ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၵႃဝၢဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းၶိုၼ်ႈသုင်တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ လူမ်းထူဝ်းႁႅင်းတၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၸင်ႈၶၢမ်ႇ လႆႈၸိုင် ၵႃဝၢဝ်ႇတေသိၵ်ႇယွၵ်းၵႂႃႇၼႄႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် တေဢိူင်ႇဢၢင်ၸိူင်ႇၸၢင်ၵႂႃႇၼႄႇ၊ တေဢဝ်မႆႉၵူင်ႇမၼ်း ႁၵ်းၵႂႃႇၼႄႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၸိူၵ်ႈမၼ်း တေၶၢတ်ႇၵႂႃႇၼႄႇ? လေႃးၵထမ်ႇၸိူင်ႉၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမီး လွင်ႈၸင်ႈၶၢမ်ႇၸိုင် တေၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈသဵင်ႈသဵင်ႈယူႇ။ လေႃးၵထမ်ႇ ဢၼ်ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းလႄႈ ၸၢႆးထီးသႅင် လႆႈၺႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႆႈသိုပ်ႇၸႅင်ႈၼႄထႅင်ႈ ဢိတ်းၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ။
မိူဝ်ႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တိုၵ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉ သုင်ၼၼ်ႉ လႆႈလူၺႃး လိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇၽိုၼ်ၼိုင်ႈ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ပႃးမႃး လိၵ်ႈႁွမ်တွမ်ႁူဝ် ၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈ သႄႉသွမ်း ၵႂၢမ်းၸၢႆးထီးသႅင် ဢၼ်ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်းတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉတႅမ်ႈသႄႉၼႄး ၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၼႂ်းၽဵင်း ဘီးကလေးကိုစီး ၼၼ်ႉသေ မႃးတႅမ်ႈသႂ်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ႁႂ်ႈပေႃးပိုၼ်ၸွတ်ႇၵႂႃႇ တင်းဝၢၼ်ႈတင်းမိူင်းယူႇ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ တၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ၶႂ်ႈ သႄႉၼႄးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယႂ်ႇသေ ၵႂႃႇလိူၵ်ႈဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ "မောတော့မောတာပေါ့ ဒါပေမယ့် မမောဘူး" သေ တႅမ်ႈသႄႉဝႃႈ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၵိလေႇသႃႇ၊ တၼ်ႇႁႃႇၼႆ တင်းယႂ်ႇတင်းၼမ်၊ ဢမ်ႇလီဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်ၵႂၢမ်းသေႁွင်ႉ၊ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီထွမ်ႇၼႆ... သမ်ႉပေႃးတဵမ်ၼႃႈလိၵ်ႈ လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ၼႃႈၼိုင်ႈယူႇ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းပၢႆးမွၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း မွၵ်ႇမႂ်လႄႈ ၸူၺ်ႉၵႂႃႇတၢင်းလႂ်ၵေႃႈ တိုၼ်းၸူၺ်ႉလႆႈယူႇ။ ၵေႃႉၸူၺ်ႉၶဝ်ႁွင်ႈ ၶဝ်ႈႁူၺ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၼႄပၼ် ၼမ်ႉၸႂ်ၶဝ်ႈႁွင်ႈၶဝ်ႈ ႁူၺ်ႈမၼ်း၊ ၼမ်ႉၸႂ်တိုၼ်ႈ၊ ၼမ်ႉၸႂ်ဢမ်ႇႁၼ်ၵႂၢင်ႈမၼ်းၵူၺ်း။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း ဝူၼ်ႉလႆႈ သေတႅမ်ႈလႆႈပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၸပ်းဢူၵ်းၸပ်းၸႂ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႃႈလီႈပဵၼ်လႆႈ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ မောတော့မောတာပေါ့ ဒါပေမယ့် မမောဘူး ၼႆ ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ မၢဝ်ႇသၢဝ်၊ ၵူၼ်လူင် ဢွၼ်ၵၼ် ၸပ်းသူပ်းၸပ်းပၢၵ်ႇသေ ပဵၼ်ၶေႃႈ ၵႂၢမ်းယႃၸႂ် ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း ထူပ်းလွင်ႈႁိူဝ်ႉတူဝ်ႁိူဝ်ႉၸႂ် တင်းၼမ်ယူႇ။
ဝၢႆးသေ လႆႈငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း လွင်ႈသႄႉၼႄး "မေႃးတေႃႉမေႃးတႃႇပေႃႉ" ၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၸၢႆးၶမ်းလဵၵ်း လႆႈၶိုၼ်းတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၵႂၢမ်း ၶႅမ်ႉထႅင်ႈႁူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ ကျေနပ်ပါတော့ ၼႆ ၼၼ်ႉယူႇ။ ၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈသဵင်သေ ႁွင်ႉမေႃဝႆႉလႄႈ တီႈပွင်ႇမၼ်း ၵႂႃႇလိုၵ်ႉယူႇတႄႉတႄႉ။ ႁူဝ်ႁုပ်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၶႂ်ႈဝႃႈ "ႁၢၼ်ႉၸႂ်လႃႈ ပၼ်သုမ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽၢႆႇလင်တၢင်းသုမ်းၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်မီးဝႆႉ သဵင်ၶူဝ်ယူႇ" ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
(1) ပဵၼ်တႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ယူႇၼႂ်းၵႄႈမၢၼ်ႈ ၶတ်းၸႂ် ႁွင်ႉၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ၊ ႁႂ်ႈပဵင်း၊ ႁႂ်ႈပူၼ်ႉပိူၼ်ႈ။
(2) သႂ်ႇၸိုဝ်ႈတႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ "ၸၢႆးထီးသႅင်" ၼႄပိူၼ်ႈ ႁတ်းႁတ်း။
(3) ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ဢဝ်ၸိုဝ်ႈတႆးသေ ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ မီးဢူမီး ႁိၵ်ႈမႃးၸွမ်းမၼ်း၊ မၼ်းၵေႃႈ မီးဢူမီႈႁိၵ်ႈလူၺ်ႈ ၶိူဝ်းႁဝ်း၊ မိူင်းႁဝ်းမႃးတင်းၼမ်။
(4) မၢင်ပွၵ်ႈ တီႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼုင်ႈၶူဝ်းတႆးႁဝ်း ၼႄပိူၼ်ႈ၊ ပိုတ်ႇၶႅၼ်လၢႆးတႆးႁဝ်းၼႄပိူၼ်ႈ၊ တူင်ႉတၵ်ႉ"မႂ်ႇသုင် မိင်ႇၵလႃႇပႃႇ" ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႄ ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၼႄပၼ် လွင်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်တႆးၵေႃႉၼိုင်ႈသေ မီးၸႂ်ႁတ်းႁၢၼ် ၸုၵ်းယၼ်လႆႈ ၽၢႆႇၼႃႈပိူၼ်ႈ။
(5) ၼႂ်းၶႅပ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵႆႉႁွင်ႉပႃး ၵႂၢမ်းတႆး ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈသေ ဢဝ်သဵင်ဝၢၼ် ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ပၼ်ပိူၼ်ႈၸိမ်းတူၺ်း။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တႆးၸိူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁဵပ်းၽႄႉၺႃးၵိူဝ် ၶႂ်ႈၸိူမ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးၶိုၼ်းဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇဝႃႈမႃး "ႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵဝ်ႇဢေႃႈ" ၼႆမႃးတင်းၼမ်။
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းၸၢႆးထီးသႅင် သိုပ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းယူႇ။ ဢွၵ်ႇမႃး ၶႅပ်းဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ မိူဝ်ႈတႄႇထွမ်ႇၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႈတေဢမ်ႇၶိုတ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇ ပူၼ်ႉမႃးၵဝ်ႇၵဝ်ႇသေတႃႉ ပေႃးထွမ်ႇႁိုင်မႃး ၵွႆႈယူႇၵွႆႈ လီထွမ်ႇတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵေႃႈပဵၼ် ၵႂၢမ်းမႂ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းမႂ်ႇၵေႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမႂ်ႇဝႆႉယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။
ၵေႃႉႁၵ်ႉပရိသတ်ႈလႄႈ ၵေႃႉပရိသတ်ႈႁၵ်ႉ
ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် ၸၢႆးထီးသႅင်တႄႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၸၢႆးထီးသႅင်ၵူၺ်း။ မၼ်းၶိုၼ်းမႃးၶတ်းၸႂ် ၸုၵ်းယၼ်မၼ်ႈ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈ တၢင်းပၢႆးမွၼ်းမၼ်းၵႂႃႇ ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလီလိူဝ်သေၵဝ်ႇယူႇ။ ပရိသတ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ၶႅၼ်းၼမ်လိူဝ်မႃးတႄႉꧦ။
ပၢင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း (Stage Show) ဢၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ပႃးၸိုဝ်ႈၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆၸိုင် မႂ်တိုတ်းမၼ်းၵေႃႈ ၶၢႆလီ။ ၵူၼ်းပၼ်ႁႅင်းၵေႃႈ ၼမ်တိူဝ်းဝႆႉ ၵူႈတီႈလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းပွႆးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ႁိမ်ဢဝ်ႁႂ်ႈလႆႈၸၢႆးထီးသႅင်ယူႇ ၵူႈတီႈယဝ်ႉ။ ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼပ်ႉယမ် ပရိသတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ပရိသတ်ႈၵေႃႈ ၼပ်ႉယမ်မၼ်း၊ ႁၵ်ႉမၼ်းတႄႉꧦ။ ပႃႇရမီႇမၼ်း ပိူင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇယိူင်ႈလႆႈၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၵွၼ်းထိင်းလႆႈ ပရိသတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်တိင်ႇလုၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵွင်ႉၶေႃးမၼ်းသေ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵႂႃႇယူဝ်းယူဝ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ၵွၼ်းထိင်းလႆႈ ပရိသၢတ်ႈတၢင်းၼမ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ပၢင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း တီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈၸၢႆးထီးသႅင် ပႆႇၶိုၼ်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ ပရိသတ်ႈတူၺ်းပွႆး ဢူၼ်ဢူၼ်ပၼ်းပၼ်းဝႆႉယူႇ ၵူႈတီႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃး လႆႈငိၼ်း ပိူၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ "ၵမ်းၼႆႉ တူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸၢႆးထီးသႅင် တေမႃး မူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ပၼ်ၶႃႈဢေႃႈ" ၼႆ သဵင်တူပ်းမိုဝ်း ပေႃးလိုဝ်းလင်ၸွတ်ႇၾႃႉၵႂႃႇသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတူၺ်းပွႆးတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်တဵတ်ႇယဵၼ်သေ ထွမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းမၼ်း ၶဝ်ႈၸႂ်ၶဝ်ႈၶေႃးယူႇ ၵူႈတီႈယဝ်ႉ။
ပၢင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမၢင်တီႈ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ပွႆး ဢဝ်ၵူၼ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ သႂ်ႇၽၢႆႇလင်သေ ထိင်းၵူၼ်းတူၺ်းပွႆး ၵႂႃႇယူႇ။ ပေႃးၼၢၼ်းသႂ်ႇ ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ပရိသတ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉပၢဝ်ႇတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈၸၢႆးထီးသႅင် မႃးႁွင်ႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ ပရိသတ်ႈၸိူဝ်းမႃးတူၺ်းပွႆးၼႆႉ မုင်ႈမွင်းသဵင်ဝၢၼ်ဢွၼ်ႇ ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆ မၼ်းထၢင်ႇၸႅင်ႈယူႇတႄႉꧦ။
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တီႈပႃႇၵိူဝ်(ပၵူဝ်း) ႁဵတ်းပၢင်ႁွင်ႉၵႂၢမ်း တႃႇႁႃငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်လႄႈ ၶဝ်ၽိတ်ႈမွၵ်ႇပႃး ၸၢႆးထီးသႅင်သေ ၶၢႆမႂ်တိုတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပၼ်ႁႅင်းၵေႃႈၼမ်တႄႉ ၼမ်ဝႃႈ သမ်ႉပေႃးတဵမ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းႁူင်းပၢင်ပွႆးၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶဝ်ဢဝ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ သႂ်ႇတူၵ်းလိုၼ်းၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၶိုၼ်းၵေႃႈ လိုၵ်းမႃးတိၵ်းꧦၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၶႂ်ႈၼွၼ်းမႃးၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၶႂ်ႈထွမ်ႇသဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ် ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ပရိသတ်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇပႄႉပႂ်ႉလႆႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် မေႃးပၼ်းမႃးတိၵ်းꧦ။ ပေႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵႂႃႇ ထၢင်ႇဝႃႈ တေပဵၼ် ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ သမ်ႉပႆႇၸႂ်ႈလႄႈ ပရိသတ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ယၢဝ်းလႆႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉသႅၼ်ႇ "ၸၢႆးထီးသႅင်၊ ၸၢႆးထီးသႅင်" ၼႆယူႇ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ဢမ်ႇၽႅဝ်မႃးလႄႈ ၽူႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵေႃႈ ၵႂင်ၸႂ်ဝႆႉယူႇတႄႉꧦ။ လႆႈတွင်းပၢၼ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ "ၸၢႆးထီးသႅင်ႁဝ်း ဢမ်ႇႁိုင်တေထိုင်မႃး ယူႇၶႃႈဢေႃႈ ၶႅၼ်းတေႃႈ ယိူၼ်ႉၸႂ်ပႂ်ႉပၼ်ထႅင်ႈဢိတ်း ၼိုင်ႈၶႃႈ" ၼႆယူႇ။ ပရိသတ်ႈၵေႃႈ ပႂ်ႉယူႇၵမ်းလႂ်ၵေႃႈ ၸၢႆးထီးသႅင်ဢမ်ႇၽႅဝ်မႃး။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇယိူၼ်ႉလႆႈ လႄႈၵႂႃႇလွမ်ငွၵ်ႈတူၺ်း ၽၢႆႇလင်ၶဵင်ႇၸၢတ်ႈသေ ႁႃတူၺ်းၸၢႆးထီးသႅင်ယူႇ။ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် ၸၢႆးထီးသႅင် လႄႈ ၶိုၼ်းလွမ်မႃးမွၵ်ႇၵၼ် လွင်ႈဢၼ်ၸၢႆးထီးသႅင် ဢမ်ႇပႃးမႃးၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၵႂၢမ်းသိုပ်ႇမွၵ်ႇၵၼ် ၼႂ်းပရိသၢတ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးထီးသႅင်ဢမ်ႇမႃး၊ ၶဝ်ၵူၺ်းလႅၼ်ၶၢႆ မႂ်တိုတ်းၵူၺ်းၼႆလႄႈ မၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇယိူၼ်ႉလႆႈသေ ဢွၼ်ၵၼ် ယႃႉၽႃ၊ ႁၵ်းတင်ႇလႅဝ်ပႅတ်ႈလႄႈ ပွႆးၸမ်တေတိုၼ်ႇသေ တေပဵၼ်လွင်ႈလုယႂ်ႇသုမ်းလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽူႈၵမ်ၵၢၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ် ၵုမ်းထိင်းပွႆးလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ထူၺ်ႈၸႂ်လူင်ယူႇၽိုဝ်ႉၽိုဝ်ႉ၊ ဢွၵ်ႇမႃး လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတွင်းပၢၼ်ႇ ႁႂ်ႈယိူၼ်ႉထႅင်ႈၼႆ ၵေႃႈ ၵုမ်ႇလႆႈၺႃးၵႂၢမ်းလႃႇ ပရိသတ်ႈယူႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ငိၼ်းသဵင်ယႃႉသၢတ်ႇၵင်ႈ၊ ငိၼ်းသဵင်ၵူၼ်းႁွင်ႉပၢဝ်ႇ ငိၼ်းသဵင်တင်ႇလႅဝ်လႄႈ ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ဢၼ်ယူႇ ၽၢႆႇၼႃႈၵေႃႈ ပေႃးဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉသေ တေဢွၵ်ႇပၢႆႈ ယူႇယဝ်ႉ။ ပွႆးၵေႃႈ သၢႆငၢႆတႃႇတေတိုၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂႃႇ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ႙႙%ယဝ်ႉ။
ၽူႈၶပ်းပၢင်ပွႆးလႆႈႁၼ် ၵႃးတႃႈၵုင်ႈၽႅဝ်မႃး လမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၼႅတ်ႈၵႂႃႇၸူး တီႈၵႃးၼၼ်ႉၽႂ်းၽႂ်း၊ လႆႈႁၼ်ၸၢႆးထီးသႅင် ၽႅဝ်မႃးလႄႈ မၼ်းၸူမ်းပေႃးၶႂ်ႈ ၵျွၵ်းၵႃႈဝႅၼ်။ ၸင်ႇၼႅတ်ႈၸၼ်ၶႅၼ်မိုဝ်း ၸၢႆးထီးသႅင် ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇၽႂ်းၽႂ်းသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈ လွင်ႈၸၢႆးထီး သႅင်ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉယူႇ။
ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉပရိသတ်ႈ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼပ်ႉယမ် ပရိသတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇ သၢႆငၢႆသုၵ်ႉယုင်ႈ ဢၼ်ၸမ်တေတႅၵ်ႇယၢႆႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင် လၢတ်ႈၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် တဵတ်ႇယဵၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉႁူတ်းၽႆး မွတ်ႇၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ မေႃလၢတ်ႈ မေႃၸႃ ဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ် ပရိသတ်ႈယူႇတႄႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈ ၵိုၵ်းပႃး သဵင်ထူၺ်ႈၸႂ်ႁိူဝ်ႉသေဝႃႈ
"ပရိသတ်ႈ ၵေႃႉၶႃႈႁၵ်ႉ ၵေႃႉႁၵ်ႉၶႃႈတင်းသဵင်ႈ ၶႃႈ... ၶႃႈႁဝ်း ၸၢႆးထီးသႅင် ၽႅဝ်မႃးတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵႃးႁဝ်းၶႃႈ မႃးလူႉလႅဝ်ၸွမ်းတၢင်းလႄႈ ၶႃႈႁဝ်းၵေႃႈ မႆႈၸႂ်မႃးတင်းတၢင်းယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ ၶႃႈမႆႈၸႂ်တၢင် ပရိသတ်ႈဢၼ်တေမုင်ႈမွင်း ထွမ်ႇသဵင်ၵႂၢမ်းဢွၼ်ႇ ၶႃႈႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇတႄႉတႄႉဢေႃႈ။ ၶႅၼ်းတေႃႈ ဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ်ၶႃႈႁဝ်း ဢၼ်မႃးႁွတ်ႈတူၵ်းလိုၼ်းသေ ၵမ်းၶႃႈ၊ ၶႅၼ်းတေႃႈ ဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပရိသတ်ႈၶဝ် လႆႈယိူၼ်ႉၸႂ်ပႂ်ႉထႃႈၶႃႈ တေႃႇၶိုၼ်းပေႃးလိုၵ်းၼႆႉသေၵမ်းၶႃႈ။ ၶမ်ႈၼႆႉ ၶႃႈတေၶတ်းၸႂ် ဢဝ်ၵႂၢမ်းၵၢင်ၸႂ်ၶႃႈႁဝ်း မူၼ်ႈပၼ် ပရိသတ်ႈႁဝ်းၶဝ် ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉယူႇၶႃႈဢေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ပႂ်ႉထွမ်ႇသေၵမ်းၶႃႈ"
သဵင်တူပ်းမိုဝ်း လိုဝ်းလင်ၶိုၼ်ႈၽႃႉၵႂႃႇသေ ၵၢင်ၶိုၼ်းလိုၵ်းလူင်ၵေႃႈဢၢပ်ႈၼႃႇ မီးၸႂ်မႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈမၼ်း ၸၢႆးထီးသႅင်ႁွင်ႉပၼ်ၵႂႃႇ ၵႂၢမ်းသၢမ်ႁူဝ်ၵိုၵ်းၵၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ရွှေဟင်္သာနားခိုက်၊ ပျံသာပျံပါ ရွှေဟင်္သာ၊ ရွှေဟင်္သာပျံမှာစိုး  ယဝ်ႉ။ ပရိသတ်ႈလႆႈထွမ်ႇၵႂႃႇ ၵႂၢမ်းၼူၵ်ႉႁၢင်းသႃႇသၢမ်ႁူဝ် ထပ်း ၵၼ်ၼင်ႇၼႆ ပႆႇယၢမ်ႈလႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းသဵင်ဢမ်ႇထၢတ်ႇလႄႈ ဝၢႆးၵႂၢမ်းသၢမ်ႁူဝ်ယဝ်ႉၵႂႃႇ သဵင်တူပ်းမိုဝ်း၊ သဵင်ပဝ်ႇၼူၵ်ႉဝိတ်း ပေႃးၵွင်ႈၸွတ်ႇၵၢင် ႁၢဝ်ၵႂႃႇယူႇ။ ပွႆးပၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပွႆးၸၢႆးထီးသႅင် ၵႂႃႇတင်းပိုၵ်းယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆးၵႂႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း တီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ သဵင်ဢၼ်ပိူၼ်ႈတုၵ်းယွၼ်းဝႃႈ "ထႅင်ႈ ႁူဝ်ၼိုင်ႈ၊ ထႅင်ႈပုၵ်ႈၼိုင်ႈ" ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပေႃးယႂ်းယၵ်ႉယၵ်ႉလႄႈ ၸၢႆးထီးသႅင် လႆႈယၢႆးတိူၼ်ႇႁူဝ်သေ ဢႃးၼႃႇၵူၼ်းပႃႈလင်သေ လႆႈၶိုၼ်းႁွင်ႉလိူဝ်ပၼ် ၵူႈတီႈယဝ်ႉ။ မၢင်တီႈၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ႁွင်ႉၵႂၢမ်းယဝ်ႉသေ လူင်းၵႂႃႇၸိုင် ပရိသတ်ႈတူၺ်းပွႆးၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၸွမ်းလႄႈ ပွႆးပေႃးမၢင်ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ယူႇ။
ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃယူႇသဝ်း ဢမ်ႇပႅဝ်ႉဢမ်ႇမႅၼ်။ မေႃၼပ်ႉယမ် ၵေႃႉဝႃႇသၼႃႇမိူၼ်ၵၼ် တင်းသဵင်ႈ။ မေႃၸွႆႈထႅမ်ပိူၼ်ႈ မေႃပၼ်ႁႅင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း "ပူဝ်ႇၽိဝ်ႇ" (ဘိုဖြူ) ၶိုၼ်းဢဝ်ၵႂၢမ်းမၼ်း ႁွင်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းယင်းယွင်ႈယေႃး သဵင်ပူဝ်ႇၽိဝ်ႇသေ သိုပ်ႇပၼ်ႁႅင်းပူဝ်ႇၽိဝ်ႇၵႂႃႇယူႇ။ မိူဝ်ႈ ၵႂႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း တီႈမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း တီႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈငိၼ်း ပူဝ်ႇၽိဝ်ႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း "မွင်ႉလပျေႉဝုၼ်း" လႄႈ ၸၢႆးထီးသႅင် ယင်းၵႂႃႇတွၼ်ႈသူးငိုၼ်း တမ်ႈတီႈ ပူဝ်ႇၽိဝ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉၼႄပၼ် လွင်ႈၼမ်ႉၸႂ်ၵႂၢင်ႈမၼ်း မေႃႁပ်ႉတွၼ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း ၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ၶိုၼ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင်
ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸၢႆးထီးသႅင် ဢၼ်ႁွင်ႉၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵျေႃႇႁဵင်း၊ မေႇသုၺ်ႉ၊ ပူဝ်ႇၽိဝ်ႇ၊ ၶိၼ်ႇမွင်ႇတူဝ်... ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းဢဝ် ႁွင်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ၶဝ် ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၸၢႆးထီးသႅင်ယူႇ။
လွင်ႈၸုၵ်းတင်ႈလႆႈႁိုင် ၼႂ်းၽဝၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉၵေႃႈ ၼၢၼ်းမီးတႄႉတႄႉ။ တီႈႁူႉႁၼ်ငၢႆႈမၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ တူၺ်းဢဝ် မိူဝ်ႈၸၢႆးထီးသႅင် ႁဵတ်းပွႆးဝၼ်းၵိူတ်ႇ ထူၼ်ႈထိုင် ႁႃႈသိပ်းပီ "ဝၼ်းၵိူတ်ႇပီၵွၼ်းၶမ်း" မၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူႉႁၼ်ငၢႆႈယူႇ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၽၢၵ်ႈၵၼ် မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် မႃးႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸၢႆးထီးသႅင် ၵူႈၵေႃႉလႄႈ သဵင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈ ဢမ်ႇပဵင်းလႆႈ သဵင်ၸၢႆးထီးသႅင်။ မၢင်ၵေႃႉ သမ်ႉပေႃး ယဵၼ်းပဵၼ် သဵင်ၵူၼ်းထဝ်ႈၵႂႃႇသေတႃႉ သဵင်ၸၢႆးထီးသႅင်တႄႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် သဵင်ၶၼ်ဝၢၼ်တွင်ႉလေႃးယူႇ။
ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၵႂႃႇယူႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ မီးမႃးၼမ်လႄႈ ၵႂၢမ်းၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ ႁွတ်ႈၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵႂႃႇႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆးလႆႈၵႂႃႇမႃးယူႇ။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ပဵၼ် မိူဝ်ႈၵႂႃႇပွႆးပီမႂ်ႇတႆး ပီ 2102 တီႈဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးထမ်ႇမသႃႇမိ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။