cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ꧤူဝ်းၵျွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈꧤူဝ်းၵျွႆႇ  (ဘိုးကျွယ်ရွာ, Boekywei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၿျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194265 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႄႇၿျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 838 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1855 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼၢၼ်းၼီႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ꧤူဝ်းၵျွႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ႁွင်းၼွႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်ဢွႆႈ
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁႅၼ်
• #ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉၵႅင်း
• #ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅင်း
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၼေႃႇ (ႁွင်ႇ)
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးၶႃး
• #ဝၢၼ်ႈတိုင်းမူင်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈမႄႈ
• #ဝၢၼ်ႈပုင်းထုၼ်
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်တွင်ႈလေႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ၸီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
213
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:213
သႄႇၵျီး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵျီး (ၸၢၼ်း)  (ဆည်ကြီး (တောင်)ရွာ, Segyi(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194275 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 591 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 753 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1344 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
670
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:670
တၢၼ်ႉၸိၼ်ႇၵျႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႉၸိၼ်ႇၵျႄႇ  (သန့်ဇင်ကြယ်ရွာ၊ Thantzinkyei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတၢၼ်းၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192448 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတၢၼ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2457 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2551 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1273
1273
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1273
ၸၢဝ်းၶိူဝ်း
ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ် ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၸုလုမ်းတုမ်ၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ မိူၼ်ၵၼ်၊ မီးလွင်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်၊ မီးလွင်ႈၾိင်ႈငႄႈ မိူၼ်ၵၼ်၊ မီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ် မိူၼ်ၵၼ်၊ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းၶဝ် မိူၼ်ၵၼ်၊ လုၵ်ႉတီႈငိူၼ်ႈလဵဝ် တိုၼ်းလဵဝ်သေ ပဵၼ်မႃး၊ ဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းတေႃႇၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈၵၼ် ပဵၼ်သၢႆလဵဝ် ၽၼ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉတီႈၵိၼ် လိၼ်တီႈယူႇ ဢူႇတီႈၼွၼ်းသေတီႈတီႈ၊ မၵ်ႉတၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်၊ လၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း မိူၼ်ၵၼ် ပွင်ႇၵၼ်၊ မီးလွင်ႈၾိင်ႈထုင်းၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ် မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶိူဝ်းၶဝ် သိုပ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းႁိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ လၵ်ႉၶၼႃႇ ႁၢင်ႈၽၢင်ၼႃႈတႃ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၽိဝ်ၼင်ၶဝ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉ တင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼႆၵေႃႈ မၵ်းမၼ်ႈပွင်ႇၸႂ် ၸႅင်ႈလႅင်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈ ငိူၼ်ႈတိုၼ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ (ကန့်ဘလူမြို့နယ် ; Kanbalu Township) ; ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉပလူႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း
သျႃးတေႃးၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈသျႃးတေႃးၸု  (ရှားတောစုရွာ၊ Shartawsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇသူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192011 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇသူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1896 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2297 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4193 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တႄးၵျုၼ်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ  (ရွာတန်းရှည်ရွာ, Ywartanshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၵျုၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190027 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄးၵျုၼ်း ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1083 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1291 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2374 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵျွၵ်ႉပူင်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ (ႁွင်ႇ)  (ကျောက်ပုံ (မြောက်)ရွာ၊ Kyaukpon(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192075 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉပူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1001 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1242 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2243 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽယႃးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၽယႃးၵျီး  (ဘုရားကြီးရွာ၊ Hpayargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192942 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽယႃးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 577 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 682 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1259 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
သူၺ်ႇတႃးတႃႇၸီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇတႃးတႃႇၸီႇ  (ရွှေဒါးသာစည်ရွာ၊ Shwedartharsi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192533 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃးတႃႇၸီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2380 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2596 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4976 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လွႆၶေႃ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွႆၶေႃ (, Loi Hkaw, လွယ်ခေါ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
1666
1666
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1666
ဢူင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢဵင်ႇသျေႉတွင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းၵူင်း  (အုန်းကုန်းရွာ, Ohnkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢဵင်ႇသျေႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190962 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢဵင်ႇသျေႉတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1094 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1196 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2290 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ယေႇပေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇပေႃႇ  (ရေပေါ်ရွာ, Yaepaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၿျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194267 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႄႇၿျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 838 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1855 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1272
1272
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1272
ၼေႇပူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈၼေႇပူႇ  (နေပူရွာ, Naypu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190747 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1323 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1489 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2812 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
212
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:212
ၼႃးၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၶႃး (Nar Hkar,, နားခါး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
669
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈတေႃးသမွတ်ႇႁၢႆ
ပျမ်ႇမတတ်ႉတ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃးသလၼႆႉ လႆႈထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်တြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ သတ်ႉထႃႇတြႃးႁႅင်းယႂ်ႇမႃးလႄႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈႁဵတ်းသႃႇမၼေႇယူႇယဝ်ႉ။ ၽိုၵ်းသႃၵျၢင်ႉၵမ်ၵၢၼ်ဝိပသ်သၼႃႇလႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ပွတ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၵွႆး လႆႈၽႅဝ်ဢရႁတ်ႉတၽူဝ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မီးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းၸဝ်ႈတိုၵ်ႉႁႃတုင်းသွမ်းယူႇၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လႃႇပွင်ႉပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ပေႃးၸွတ်ႇပေႃးၸေးၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈယူႇသူႇသူႇ ဢမ်ႇတၵ်းသဵင်သင်။ ၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ႁၼ်လွင်ႈၼႆႉသေ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးသႄႉသွမ်းပႃး။ ယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈပျမ်ႇမတတ်ႉတ ၸင်ႇဢဝ်ၵႃႇထႃႇၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉသေ သၢင်းလၢင်းၼႄၶဝ်။ ဢၵ်ၵေႃꩪသ်သ ၵုတေႃး ၵေႃၻေႃ၊ ၻၼ်တတ်သ သမꩡိဝိၼေႃ၊ သမ်မၻၺ်ၺႃ ဝိၵုတ်တသ်သ၊ ဢုပသၼ်တသ်သ တႃၻိၼေႃ။ (ထေရၷႃထႃ ဢတ်ထၵထႃ ႔႔႑၊ ၿြႁ်မၻတ်တထေရၷႃထႃဝꧣ်ꧣၼႃ) ၽူႈၵေႃႉဢၼ်တေႃးသမွတ်ႇႁၢႆ၊ ၽူႈၵေႃႉၸႂ်ၼိမ်၊ ၽူႈၵေႃႉမီးယူႇတီႈပၺ်ႇၺႃႇဝိပသ်သၼႃႇ၊ ၽူႈၵေႃႉၼၼ်ႉၼၼ်ႉ တေႃးသဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁိုဝ်တေပဵၼ်ယဝ်ႉလႃႇ။ တသ်သေဝ တေၼ ပႃပိယေႃ၊ ယေႃ ၵုၻ်ꩪ့ ပတိၵုꩡ်ၸျတိ၊ ၵုၻံ ဢပꩦိၵုꩡ်ၸျၼ်တေႃ၊ သံၷီမံ ၸေတ ၻုꩡ်ꩡယံ။ (ထေရၷႃထႃ ဢတ်ထၵထႃ ႔႔႒၊ ၿြႁ်မၻတ်တထေရၷႃထႃဝꧣ်ꧣၼႃ) သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်တေႃးသတေႃႇ ၵေႃႉဢွၵ်ႇတေႃးသၼႆ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁဵၻ်းလွင်ႈၽွၼ်းၸႃႇတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵွႆး။ သင်ဝႃႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တေႃးသတေႃႇ ၵေႃႉဢွၵ်ႇတေႃးသၼၼ်ႉၼႆၸိုင် မိူၼ်မၼ်းပႄႉပၢင်တိုၵ်း ဢၼ်လႆႈတိုၵ်းဢဝ် ယၢပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းယဵၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢုꧤိတ်ၻမတ်တံ ၸရတိ၊ ဢတ်တၼေႃ ၸ ပရသ်သ ၸ၊ ပရံ သံၵုပိတံ ၺတွႃ၊ ယေႃ သတေႃ ဢုပသမ်မတိ။ (ထေရၷႃထႃ ဢတ်ထၵထႃ ႔႔႓၊ ၿြႁ်မၻတ်တထေရၷႃထႃဝꧣ်ꧣၼႃ) ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢွၵ်ႇတေႃးသယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးႁူႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေလႆႈၾၢင်ႉသေ ဢူတ်းယိူၼ်ႉ။ ပေႃးမိူၼ်ၼၼ် ၸင်ႇပွင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ တႃႇပိူၼ်ႈ တႃႇတင်းသွင်ၽၢႆႇယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ် ၸူဝ်ႈပၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇပျမ်ႇမတတ်ႉတသေ ၸင်ႇယိုၼ်ႁပ်ႉ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၶဝ်ႈႁဵတ်းသႃႇမၼေႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လွၵ်းလၢႆးဢၼ်လွတ်ႈဢွၵ်ႇတေႃးသလႄႈ တၼ်ႇႁႃႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ထိင်းၵမ်လႆႈ လေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁသေ လႆႈတြႃးၵႂႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေႃးသမွတ်ႇႁၢႆၼင်ႇ ရႁၢၼ်းတႃႇ ပျမ်ႇမတတ်ႉတသေ ဢွၵ်ႇလွတ်ႈပူၼ်ႉဝိဝႃႇတၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ လွတ်ႈပူၼ်ႉယၢၼ်ၵၢင်းတင်း လွင်ႈတုၵ်ႉၶတင်းလူင်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
669
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လွင်ႈတေႃးသမွတ်ႇႁၢႆ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႗႓၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
669
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:669
1934
1934
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1930 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၸၢမ်ႇထုၼ်း၊ ၸဝ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ်
ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်
ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၼႆႉ ၵႂၢမ်းပႃလိ ႁွင်ႉ ဝီရပုရိသ၊ ဢႃၸႃၼီယ၊ ပွင်ႇ ၵႂၢမ်းတႆးဝႃႈ- ၽူႈႁတ်းတၢႆတၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈၶဝ် တၢႆတၢင်ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇ ထိုဝ်ပဵၼ် ၵုၼ်းမုၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇၵၼ်မႃး။ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ တႄႇႁဵတ်း ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်မႃး မိူဝ်ႈပီ 1948 ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၸဝ်ႈသျူၺ်ႇတႅၵ်ႈ(ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈ) လႄႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ဢူးၼု ဢွၼ်ႁူဝ် (1948-1962)၊ ထိုင်မႃး ၼႂ်းပၢၼ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၼေႇဝိၼ်း ႁုပ်ႈယိုတ်း ဢမ်းၼၢၸ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးဢဝ်ၼႃႈ ပိူဝ်ႈၵၢၼ် သူၼ်းတုမ် တႃႇတပ်ႉသိုၵ်းမႃးဢမ်ႇဝဵၼ်ႉဢမ်ႇလိုဝ်ႈ (1962-1987)။
ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ် မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်း ဢၼ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ႁူမ်ႈတင်းၽွင်းလူင် 6 ၵေႃႉ ၽူႈယိပ်းလုမ်း 1 ၵေႃႉလႄႈ ၽူႈဢဝ်ႁူမ်ႈလူမ်ႈ သုၼ်ႇတူဝ်ၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ တင်းသဵင်ႈ 9 ၵေႃႉ လႆႈထုၵ်ႇ ၵူၼ်းမိုဝ်းပိုၼ် ၾၢႆႇၵလူင်ႇဢူးၸေႃး (ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းမၢၼ်ႊၵဝ်ႇ) ၶဝ်ႈယိုဝ်းတၢႆၶမ် ၼႂ်းလုမ်းၽွင်းၵၢၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 19/07/1947 ၽွင်းတိုၵ်ႉ ႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်ၽွင်းလူင်ၶဝ် ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႊ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ဢဝ်ဝၼ်းတီႈ 19 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႊၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ် (ဝၼ်းဢႃႇၸႃႇၼီႇ) ၼႆသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် ၵုၼ်းမုၼ်မႃး တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ ၼႂ်း 9 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပႃးတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ်။
ဝၼ်းတီႈ 12/02/1947 မၢၼ်ႊတင်းတႆး ၶၢင် ၶျၢင်း လႆႈလူင်း လၢႆးမိုဝ်း ၼႂ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ပိူဝ်ႈတႃႇ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ။ ဝၢႆးၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ သၽႃးပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ မၢႆမီႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (constitution)။ သၽႃးပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း လႆႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ် ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း- မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 24/09/1947 ဝၢႆးၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၶဝ် သဵင်ႈၵမ် (တၢႆ) လႆႈ 2 လိူၼ်ပၢႆ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 04/01/1948 မိူင်းမၢၼ်ႊ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊၼႆမႃးတေႃႇ 1962။
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း
ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ် (ၽူႈႁတ်းငၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး)- တၢၼ်ႈၸဝ်ႈၵိူတ်ႇ မိူဝ်ႈ 31/05/1907။ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈၶုၼ်ထီး (ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ်) လႄႈမႁႃတေဝီၸဝ်ႈၼၢင်း ၸိင်ႇဢု (ႁေႃႁွင်ႇ)၊ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉႁွင်ႉ ၸဝ်ႈသႃႇထုၼ်း (ယႂ်ႇမႃးႁွင်ႉၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း)။
လွင်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်း
လႆႈႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈဢင်ႊၵိသျ်ႉတင်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ တီႈၽူႈမၢႆလူင်ၾၢႆႇတႅပ်းတတ်းတြႃး တီႈႁေႃမိူင်းပွၼ် မိူဝ်ႈဢႃယုတိုၵ်ႉလႆႈ 5 ၶူပ်ႇ (ပီ1912)။ ဢႃယု 7 ပီ လႆႈၵႂႃႇယူႇႁူင်းႁဵၼ်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်တီႈ ဝဵင်းတွင်ၵီႈ (ပီႈ 1914) တေႃႇယဝ်ႉၸၼ်ႉ 10။ ၶိုၼ်းၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းဢဝ်ပၺ်ၺႃပၢႆးမၢႆမီႈ တီႈဝဵင်းမိတ်ႉ ထိလႃႇ 6 လိူၼ်ယဝ်ႉ သိုပ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းပလိၵ်ႊသပ်ႊ (Police Training School) တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇထႅင်ႈ။
ဝၢႆးယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းသပ်ႊတီႈဝဵင်းလိုဝ်ႇယဝ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၵမ်ႉၽွင်းၾိုၵ်းၵၢၼ် တီႈဝဵင်း မၢၼ်ႈမွၵ်ႇ (ပမေႃႇ-ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင်ယၢမ်းလဵဝ်)။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၶၢႆႉ မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈလုမ်းၶုၼ်ၽွင်းငမ်း တီႈဝဵင်းတွင်ၵီႈ။ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်းၼႆႉ သူင်တၢင်းလဵၼ်ႈႁႅင်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉလႄႈ ၾၢႆႇပၢႆးမွၼ်းၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလၢႆလၢႆသႅၼ်းသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈလၢႆးတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်ႈတူင်ႇဝူင်းလုၵ်ႈလၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတင်း လၢႆၼႆယူႇ။ ဢၼ်ၸဝ်ႈသူင်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈသေ ယင်းပိူတ်ႇဝႆႉပႃးႁွင်ႈဢၢၼ်ႇ လိၵ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ဝႆႉ လူးၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႈ။
ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း
ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း မီးၼၢင်းမိူင်းလူင်ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၶိၼ်ႇတွင်း၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈၶိၼ်ႇမွင်ႇလႄႈၸဝ်ႈ ၼၢင်းဢိင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉ လူင်မိူင်းမိတ်ႈ။ မီးလုၵ်ႈလူၺ်ႈၵၼ် 4 ၸဝ်ႈ၊ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈသုၼၼ်ႇတႃႇ၊ ၸဝ်ႈ သိူဝ်ႁူမ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၶႆႇၾႃႉ လႄႈၸဝ်ႈမျိၼ်ႉၵျီႇ။ တၢၼ်ႈၸဝ်ႈလႆႈၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ႁူင်းယႃပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်မီး တဵင်းၼွၼ်းတႃႇၵူၼ်းပဵၼ် 60 လင်ၼၼ်ႉ ဝႆႉပၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဝဵင်းမိူင်းပွၼ်လင်ၼိုင်ႈ။
ပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း
လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႅၼ်းပေႃႈၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈ 27/06/1928 ။ ၶုၼ်ဢင်းၵိသျ်ႉၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၾႃႉမိူဝ်ႈ 1929 လႄႈမွပ်ႈပၼ်ဝႂ်သႃႊၼၢတ်ႉမိူဝ်ႈ 1932 ၼီႈ။ တၢၼ်ႈၸဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် ၵမ်း 1 တီႈပၢင်လူင် (ဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ) ဢၼ်ႁဵတ်းမိူဝ်ႈ 20-28/03/1946 ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈသေ ယင်းလႆႈ လၢတ်ႈသပ်းလႅင်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈလႄႈလၢႆးလဵင်ႉသတ်း ဢၼ်ၶိုတ်းၸၼ်ႉ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်။ မိူဝ်ႈတင်ႈၶွင်ႊသီႊၸဝ်ႈၾႃႉလူင်တီႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းသေ မိူဝ်ႈၶတ်း လိူၵ်ႈၸုမ်းပွင် ၵၢၼ်ၶွင်ႊသီႊၸဝ်ႈၾႃႉလူင် 7 ၸဝ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပႃး ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ။
လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်
ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်ၵမ်း 2 ဢၼ်ပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၵိုၵ်းပိုၼ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႊ၊ တႆး ၶၢင် ၶျၢင်းတင်း မၢၼ်ႊ ႁူမ်ႈၵၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ပိူဝ်ႈတႃႇၵေႃႇတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လူၺ်ႈၵၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 12/02/1947 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 07/02/1947 တီႈပၢင်ၵုမ်လႆႈ ၶတ်းလိူၵ်ႈ ၸုမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း 6 ၵေႃႉ မီးတင်းတႆး ၶၢင်လႄႈ ၶျၢင်း တႃႇတေႁပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်းၽူႈဢွၼ် ႁူဝ်မိူင်း မၢၼ်ႊ ဢၼ်မီးၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းတေၼမ်းႁူဝ်မႃး ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11 ၼၼ်ႉလႂ်၊ မိူဝ်ႈၵေႃႇတင်ႈ ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၶွင်ႊသီႊမိူင်းတႆး ၼႂ်းဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဝၼ်းတီႈ 7 ၼၼ်ႉလႂ်၊ မိူဝ်ႈၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းသၼ်လွႆၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11 ၼၼ်ႉလႂ်၊ တီႈပၢင်ၵုမ်လႆႈလိူၵ်ႈဢဝ်ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈ ၸုမ်းၸွမ်းတင်းသၢမ်တီႈ။
ၼႃႈၵၢၼ်ၸဝ်ႈ
ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းပွၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်တူဝ်မိူင်းတႆး ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၼႂ်းလိၵ်ႈ ႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 12/02/1947 ၼၼ်ႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ ဝၢႆးပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈ ပဵၼ်ၽွင်းလူင်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ မိူင်းသၼ်လွႆ ၼႂ်းၶွင်ႇသီႇပွင်ၵၢၼ်ၶႃႈလူင်ယႂ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊ (မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံေကာင်စီ)။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 15/02/1947 ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၽူႈတၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉ လႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈႁေႃယွင်ႁူၺ်ႈ ဝဵင်းတွင်ၵီႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလိူၵ်ႈတၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ် လုၵ်ႈၸုမ်းၶွင်ႇသီႇမိူင်းတႆး (ဝၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ႇမႃးပဵၼ်ၶွင်ႇသီႇမိူင်းတႆးၽွမ်ႉႁူမ်ႈ) ပႃး။ မႃးၼႂ်းလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၸဝ်ႈလႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းၶွင်ႊသီႊတွင်ႈထၢမ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းသၼ် လွႆထႅင်ႈသေ ထိုင်မႃးဝၼ်း တီႈ 26 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽွင်းလူင်တီႈၵိူဝ်းၵုမ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းသၼ်လွႆ ဢၼ်ဢမ်ႇ မီးႁွင်ႈၵၢၼ် ၼႂ်းၶွင်ႊသီႊပွင်ၵၢၼ်ၶႃႈလူင်ယႂ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႊ။ လႆႈထုၵ်ႇ လိူၵ်ႈပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၼႂ်းဝဵင်းမိူင်း ပွၼ် တႃႇၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈသၽႃး ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13/05/1947 ။ မိူဝ်ႈသၽႃးပူၵ်းပွင် ၸိုင်ႈမိူင်း ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇထုၼ်း လႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶွမ်ႊမိတီႊၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈမၢႆ မီႈပိူင်ငဝ်း ပိုင်းမိူင်းလႄႈ လႆႈၶဝ်ႈပႃးတင်းၵေႃၽႄ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊလႄႈၵေႃၽႄၸေႊမိူင်း ႁူမ်ႈတင်းၵေႃၽႄဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တင်းသၢမ်တီႈထႅင်ႈ။
ၼွၼ်းၽေး
မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၸုမ်းၽွင်းလူင်-လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႊ တီႈလုမ်းၽွင်းလူင် (ဢတႂႃၼ်းဝုၼ်ႇ မျႃးယူင်း- ဝၢႆးမႃးပဵၼ် ဝုၼ်ႇၵျီးမျႃးယူင်း) မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 19 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊပီ 1947 ယၢမ်း 10:37 မူင်း ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇယိုဝ်းၸွမ်းၵၼ်တင်း ၸွမ်ႁၢၼ်ဢွင်ႇသၢၼ်းသေ ပိူၼ်ႈတင်း 8 ၵေႃႉတၢႆထင်တီႈ သေတႃႉ တၢၼ်ႈၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈဝၢတ်ႇၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ၵႂႃႇၼွၼ်း ၽႄး (တၢႆ) တီႈႁူင်းယႃမိူဝ်ႈဝၼ်း တီႈ 20 ယၢမ်း 12:00 မူင်းတဵင်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႈ။ ရုပ်ႈၵလၢပ်ႈၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈဢဝ်ၶိုၼ်းမႃး လုမ်းလႃးသၢင်းၵဵဝ်ႇ ၶိုၼ်းတီႈမိူင်းပွၼ်မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 08/04/1948 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ တဝ်ႈလုပ်ႇၸဝ်ႈမႅင်ႇ ပဵၼ်သွင်ပုၼ်ႈသေ ပုၼ်ႈၼိုင်ႈဢဝ်ၽဵတ်ႇၾင်ဝႆႉတီႈၵုတ်းၸဝ်ႈၾႃႉ ဢၼ်မီးတၢင်းၸၢၼ်းဝဵင်းမိူင်း ပွၼ်။ ထႅင်ႈပုၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢဝ်ၵႂႃႇၽဵတ်ႇၾင်ဝႆႉတီႈဝိမၢၼ်ႇဢႃႇၸႃႇၼီႇ (မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ-တူႇယႄးၵွင်း သိၸ်ႉတီႇပိမၢၼ်ႇ- ဝိမၢၼ်ႇသိုၵ်းၽူႈႁတ်းႁၢၼ်) ၼႂ်းဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။
ပဵၵ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇတၢႆဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်ၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇယိုဝ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ် (မိူၼ်တၢႆဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်) လႄႈ ၸင်ႇဢဝ်မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝၼ်း 19 မိူၼ်ၵၼ်၊ ႁွင်ႉဝႃႈဝၼ်းတီႈ 19 ဝၼ်းဢႃႇၸႃႇၼီႇၼႆ သိုပ်ႇၵၼ်မႃး ၵူႈၶူပ်ႇပဵၼ်ပီ လႄႈတေသိုပ်ႇၵႂႃႇတေႃႇၸူဝ်ႈ လုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ်ၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းထႆးတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဝၼ်းၽူႈႁတ်းငၢၼ်တႆး ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 20 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊၼႆႉမႃးၵူႊပီပီ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉပိၼ်ႇ  (ဖျောက်ဆိပ်ပင်ရွာ၊ Hpyaukseikpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတၢၼ်းၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192449 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတၢၼ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2457 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2551 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ႁၢႆးၼွႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁၢႆးၼွႆႉ (, Hai Nwet, ဟိုင်းနွဲ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တႃႇမႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ထီးလႅင်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထီးလႅင်ႇ (တူၵ်း)  (ထီးလှိုင် (အနောက်)ရွာ, Hteehlaing(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထီးလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194704 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထီးလႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2319 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4973 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
211
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:211
ဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1665
1665
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢဵင်ႇသျေႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢဵင်ႇသျေႉတွင်ႇ  (အိမ်ရှေ့တောင်ရွာ, Einsheytaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢဵင်ႇသျေႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190960 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢဵင်ႇသျေႉတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1094 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1196 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2290 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1665
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢဵင်ႇသျေႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1665
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1665
1271
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵလႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈၵလႃးၵူင်း  (ကုလားကုန်းရွာ, Kularkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၸိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191085 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 642 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 745 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1271
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵလႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
1271
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1271
ၵျႅတ်ႉသူႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉသူႇတေႃး  (ကြက်ဆူတောရွာ၊ Kyetsutaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသူႇတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192130 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသူႇတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 185 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 227 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 412 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဢေႇပရႄႇ 2002
(26) ဝၼ်း
5
668
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:668
တႄးၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ  (အုပ်ဖိုရွာ, Okehpo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194004 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1126 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1351 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2477 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၶူၺ်းလေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶူၺ်းလေးၵူင်း  (ခွေးလေးကုန်းရွာ၊ Khwaylaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်းလႄႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192677 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်းလႄႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2503 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2881 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5384 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၸတ်ႉသတိၼ်ႇ ၿီႇၿႃႇ
ၸတ်ႉသတိၼ်ႇ ၻရူး ၿီႇၿႃႇ (Justin Drew Bieber ; ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ၊ ပီႊ 1994) ႁိုဝ် ၸတ်ႉသတိၼ်ႇ ပီႇပႃႇ (Justin Bieber) ပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း၊ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း ၸၢဝ်းၶႅၼ်ႇၼေႇတႃႇၵေႃႉ႞။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုၶဝ်လႆႈ 13 ၼၼ်ႉ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၸွမ်း RBMG Records ၼႂ်းပီႊ 2008 ဝၢႆးလင်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ၶမ်ႇပၼီႇ လႆႈႁၼ်ငဝ်းႁၢင်ႊသဵင် ဢၼ်ၶဝ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ ထၢႆႇလူင်းဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၶွင်ႉယူႇထုပ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁၢင်ပီႊ 2009 မုၵ်ႉၸုမ်း EP MyWorld လႆႈပိုတ်ႇတူဝ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵျႅတ်ႉသတိၼ်ႇၿီႇၿႃႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်မီးၽဵင်းၵႂၢမ်းထိုင် 7 ႁူဝ် တီႈၼႂ်းဢႅလ်ႇပမ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ထႅၼ်ႈဝႆႉ တီႈၼႂ်း Billboard 100 ။
သိူၵ်ႈပိုၼ်း
ၸတ်ႉသတိၼ်ႇ ၿီႇၿႃႇ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 1 ၊ လိူၼ်မၢတ်ႉ၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1994 တီႈၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၸေႊမိူင်းဢွၼ်ႇထႄႇရီႇဢူဝ်ႇ လႄႈၵေႃႉယႂ်ႇၼႂ်းမိူင်းသတရႅတ်ႉၾွတ်ႉ။ မႄႈမၼ်းၸၢႆးၵေႃႉပဵၼ် ၽႅတ်ႇတီႇ မႄႇလီႇထီႇ (Pattie Mallette) ၼႆႉ မၼ်းၼၢင်းၵိူတ်ႇၿီႇၿႃႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉမီးဢသၢၵ်ႈ 18 ပီႊ။ မၼ်းၼၢင်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃငိုၼ်း လႆႈငိုၼ်းလိူၼ်မွၵ်ႈဢိတ်းဢီႈသေ လဵင်ႉလူလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းမႃးႁၢင်းၵွၺ်းၵေႃႉလဵဝ်။ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၿီႇၿႃႇၶဝ်တႄႉ ပႅတ်ႈၵၼ်တင်းမႄႈၶဝ်ၵႂႃႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၶဝ်တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉသေတႃႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၶဝ်ၵေႃႈတိုတ်ႉၵပ်းသိုပ်ႇၶဝ်ႈႁႃပေႃႈၶဝ် ၵေႃႉပဵၼ် ၸေႇရေႇမီႊ ၿီႇၿႃႇ (Jeremy Bieber) ဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ။ ၽိူဝ်ႇမၼ်းၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇ ၸင်ႇတႄႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပီႇယၼ်ႇၼူဝ်ႇ၊ တရမ်ႇ၊ ၵီႇတႃႇ ႁၢင်းၵွၺ်းမၼ်းၸၢႆး ။
တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 2007 မိူဝ်ႈဢသၢၵ်ႈမၼ်းၸၢႆးလႆႈ 12 ပီႊၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆးလႆႈၶဝ်ႈႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း Ne-Yo ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ So Sick တီႈၼႂ်းပၢင်ၶႄႉသဵင်ႉႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း သတရႅတ်ႉၾွတ်ႉသေ မၼ်းၸၢႆးလႆႈၵႂႃႇထီႉသွင် ။ မႄႈမၼ်းၸၢႆးၸင်ႇလႆႈတၢင်ႇဝီးတီးဢူဝ်း ဢၼ်မၼ်းၸၢႆးႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႇၼိူဝ်ယူႇထုပ်ႉ ဝႆႉတႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈတူၺ်း။ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႉၸင်ႇသိုပ်ႇတၢင်ႇ ၽဵင်းၵႂၢမ်းဢၼ်မၼ်းၸၢႆးႁွင်ႉၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်းဝႆႉ ထိုင်တီႈမၼ်းၸၢႆးပေႃးမီးၸိုဝ်ႈသဵင်မႃး။
ၽၵ်းမီႇႁေႃ
กระเทียม เป็นพืชสมุนไพรไทยและเป็นเครื่องเทศชนิดหนึ่ง โดยมักใส่ในอาหารหลายชนิด ทั้งอาหารไทย อาหารอินเดีย กระเทียมมีชื่อสามัญท้องถิ่นอื่นอีกคือ กระเทียมขาว (อุดรธานี) กระเทียมจีน (กทม.,กลาง) ปะเซ้วา (กะเหรี่ยง,แม่ฮ่องสอน) หอมขาว (อุดรธานี) หอมเทียม (เหนือ) หัวเทียม (ใต้)
ၸတ်ႉသတိၼ်ႇ ၿီႇၿႃႇ
သိူၵ်ႈပိုၼ်း
ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃး သၵူႇတႃႇ ၿရဝ်းၼ်း (Scooter Braun) ၵေႃႉပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇတင်းပၢင်ၵၢတ်ႇ So So Def မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၶဝ်ႈမႃးႁၼ် ဝီးတီးဢူဝ်းဢၼ်ၿီႇၿႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းသေ တၢင်ႇဝႆႉၼိူဝ်ယူႇထုပ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇၸူး မေႇလီႇထီႇ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၿီႇၿႃႇ ယွၼ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆး မႃးၶဝ်ႈၼႂ်းတူင်ႇဝိူင်းပၢႆးမွၼ်းၽဵင်းၵႂၢမ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၿီႇၿႃႇတိုၵ်ႉလႆႈ 13 ပီႊၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇလႆႈတႄႇ ၸၢမ်းဢတ်းၽဵင်း တီႈဢႅတ်ႇလႅၼ်ႇတႃႇ၊ ၸေႊမိူင်းၸေႃႇၸီႇယႃႇ ။ သိုပ်ႇမႃးထႅင်ႈဝူင်ႈ႞ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈလႆႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းႁႂ်ႈ ဢတ်ႇၶျိူဝ်ႇလႆႈထွမ်ႇ။ ဝၢႆးမႃး လႆႈသိုပ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်း မုၵ်ႉၸုမ်း Island Def Jam Music Group လႄႈ Island Records မိူဝ်ႈလိူၼ် ပီႊၶရိတ်ႉ 2008 ။ ၽွင်းၼၼ်ႉဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၸတ်ႉသတိၼ်ႇ ထိမ်းပိူဝ်းလဵၵ်ႉ ၵေႃႈလႆႈယွၼ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ႁူမ်ႈၿီႇၿႃႇမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၿီႇၿႃႇတႄႉၽွမ်ႉၸႂ် လိူၵ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၸွမ်းဢတ်ႇၶျိူဝ်ႇ သေ ၿီႇၿႃႇၵေႃႈလႆႈၶၢႆႉမႃးယူႇတီႈ ဢႅတ်ႇလႅၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈဢိူမ်ႈၸမ်ၵၼ်တင်း တီႈယူႇဢတ်ႇၶျိူဝ်ႇလႄႈ တီႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၿရဝ်းၼ်း။
ၽၵ်းမီႇႁေႃ
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
กระเทียมเป็นไม้ล้มลุกและใหญ่ยาว สูง 30 - 60 ซม. มีกลิ่นแรง มีหัวใต้ดิน ลักษณะกลมแป้น มีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2 - 4 ซม. มีแผ่นเยื่อสีขาวหรือสีม่วงอมชมพูหุ้มอยู่ 3 - 4 ชั้น ซึ่งลอกออกได้ แต่ละหัวมี 6 - 10 กลีบ กลีบเกิดจากตาซอกใบของใบอ่อน ลำต้นลดรูปลงไปมาก ใบเดี่ยว (Simple leaf) ขึ้นมาจากดิน เรียงซ้อนสลับ แบนเป็นแถบแคบ กว้าง 0.5 - 2.5 ซม. ยาว 30 - 60 ซม. ปลายแหลมแบบ Acute ขอบเรียบและพับทบเป็นสันตลอดความยาวของใบ โคนแผ่เป็นแผ่นและเชื่อมติดกันเป็นวงหุ้มรอบใบที่อ่อนกว่าและก้านช่อดอกทำให้เกิดเป็นลำต้นเทียม ปลายใบสีเขียวและสีจะค่อย ๆ จางลงจนกระทั่งถึงโคนใบ ส่วนที่หุ้มหัวอยู่มีสีขาวหรือขาวอมเขียว ช่อดอกแบบช่อซี่ร่ม (Umbel) ประกอบด้วยตะเกียงรูปไข่เล็ก ๆ จำนวนมากอยู่ปะปนกับดอกขนาดเล็กซึ่งมีจำนวนน้อย มีใบประดับใหญ่ 1 ใบ ยาว 7.5 - 10 ซม. ลักษณะบาง ใส แห้ง เป็นจะงอยแหลมหุ้มช่อดอกขณะที่ยังตูมอยู่ แต่เมื่อช่อดอกบานใบประดับจะเปิดอ้าออกและห้อยลงรองรับช่อดอกไว้ ก้านช่อดอกเป็นก้านโดด เรียบ รูปทรงกระบอกตัน ยาว 40 - 60 ซม. ดอกสมบูรณ์เพศ กลีบรวม 6 กลีบ แยกจากกันหรือติดกันที่โคน รูปใบหอกปลายแหลม ยาวประมาณ 4 มม. สีขาวหรือขาวอมชมพู เกสรเพศผู้ 6 อัน ติดที่โคนกลีบรวม อับเรณูและก้านเกสรเพศเมียยื่นขึ้นมาสูงกว่าส่วนอื่น ๆ ของดอก รังไข่ 3 ช่อง แต่ละช่องมีออวุล 1 - 2 เม็ด ผลเล็กเป็นกระเปาะสั้น ๆ รูปไข่หรือค่อนข้างกลม มี 3 พู เมล็ดมีขนาดเล็ก สีดำ
ၽွၼ်းလီ
ၸွႆႈႁေႉလွင်ႈတွင်ႉၵႂ်ႈတွင်ႉပွင်းတူၼ်ႉၶီႈႁၢၵ်ႈ ၸွႆႈႁေႉပၼ်ၶႆမၼ်းၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈ ယူတ်းယႃပၼ် ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးယဵၼ်း ၸွႆႈႁေႉၵင်ႈပၼ် လူမ်းႁူဝ်ၸႂ်ၶိုၼ်ႈ လႄႈ ၼိူဝ်ႉၼဝ်ႈ(ၵႅၼ်ႇသႃႇ)(มะเร็ง)
ၽိုၼ်ဢိင်
<references group="" responsive="">
ၵပၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵပၢႆႇ (ကပိုင်ရွာ, Kapaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190147 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 988 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝႃႇရုၼိၻူႇသၵ၊ ၸၢတ်ႈ
47- ꩡၢတ်ႈဝႃရုၼိၻူသၵ
(ဝႃရုၼိၻူသၵ = ၵေႃႉဢၼ်ယႃႉလူႉလဝ်ႈ) ၵူၼ်းမိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၽွၼ်းလီသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ယႃႉလူႉ လဝ်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃးၼႄ လွင်ႈၸၢတ်ႈ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ တႆးၵေႃႉသထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ၿၼေ် ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆလဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉလူင် ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၶပ်းၶိုင်ႁဵတ်းလဝ်ႈ ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉၶိုၼ်ႇၶိုၼ်ႇသေ ႁႂ်ႈတပႄးမၼ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂႃႇၶၢႆ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တပႄးၵေႃႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉၵႂႃႇၶၢႆလဝ်ႈယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈႁၼ်ၵူၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈ မႃးဢဝ်ၵိၼ်ၵိူဝ် ၼႂ်းသႅင်ႇၶဝ်ယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ လဝ်ႈၼႆႉ ပႆႇပႃးၵိူဝ် ဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇတေဢဝ်ၵိူဝ် သႂ်ႇ ၼႂ်းဢုမ်လဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဵမ်းၵိူဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၵိၼ်လဝ်ႈၶဝ် ထူမ်ႇပႅတ်ႈလဝ်ႈ တီႈၼႂ်းသူပ်းၶဝ်သေ တၢင်ႇ တၢင်းၽိတ်းဝႃႈ မႂ်းဢဝ်ၵိူဝ်သႂ်ႇ ၼႂ်းလဝ်ႈသေ ယႃႉလူႉလဝ်ႈဢိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႆသေ ပၢႆႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈလဵင်ႉ ၵႃႉလဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် ပိူၼ်ႈမႃးၵိၼ်လဝ်ႈလႄႈ ၸင်ႇထၢမ်တူၺ်း လႆႈႁူႉထိုင ်လွင်ႈတၢင်းၵူႈလွင်ႈသေ ၸင်ႇတေပွင်ႉ တပႄးမၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ပေႃႈလဵင်ႉၵႃႉလဝ်ႈသေ သထေးလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇ လႆႈႁူႉၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇမိူဝ်း လဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ “သထေးလူင်... ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းယၢမ်ႈယႃႉလူႉလဝ်ႈမႃး ၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇၵေႃႈ ယၢမ်ႈယႃႉလူႉမႃးယူႇယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးၼႄ ၸၢတ်ႈတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႈ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈမိူင်းၿႃႇရၼသီႇ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁမၻတ်ႈၼၼ်ႉ ၼေႃႇပုတ်ႉထ သမ်ႉပဵၼ် သထေး တီႈမိူင်းၿႃႇရၼသီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉလဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢိင်ပိုင်ႈ သထေးၼၼ်ႉသေ ႁႃလဵင်ႉ သၢႆၸႂ်မၼ်းယူႇ။ ၵူၼ်းၵႃႉၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းလဝ်ႈႁူဝ်ဢွင်း ၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈတပႄးမၼ်း ၶၢႆယူႇ။ မၼ်းသမ်ႉ ၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉယူႇ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈသြႃႇမၼ်း ၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၻပႄးမၼ်း ၸင်ႇဢဝ်ၵိူဝ်သႂ်ႇ ၼႂ်းလဝ်ႈသေ ယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ လဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵႃႉလဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ မႃးလၢတ်ႈၼႄ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ ၼေႃႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃး ၵႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။-
ပႃႇꩮိ
ႁႃပေတိ ဢတ်ထံ ၻုမ်မေꩪေႃ ၊ ၵွၼ်ꩦၺ်ၺေႃ ဝႃရုၼိံ ယထႃ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇလူင်ႉဢမ်ႇလႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ႁႂ်ႈမီးၽွၼ်းလီၼႆသေတႃႉ တိုၼ်း ဢမ်ႇပဵၼ် လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇလႆႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵွၼ်းတႆႇၺယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ လဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢမ်ႇမီး တၢင်းမေႃၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၽွၼ်းလီ ယုတ်ႈယွမ်းယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႃႇတၵ
မျိၼ်ႉသူၺ်ႇ (ၸွမ်သိုၵ်း)
ဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇ (ၵိူတ်ႇ 1951 ၵျုၼ်ႇ 24 )ၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ၵူၼ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၵဝ်ႇ ၽၢႆႇသိုၵ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၵေႃႉထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2011 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 တေႃႇ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ပီ 2016 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇၵိၼ်ႇသႅတ်ႉၸႃႇ ပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2018 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 21 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ သေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ တႄႇ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 21 တေႃႇ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပီ 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေ တပ်ႉမတေႃႇ သိမ်းဢဝ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ ဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉသေ ဢဝ် ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ၵၢၼ်သၢင်ႈမၢႆမီႈၾိင်ႈမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်တတ်းသိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း
လႆႈၸုမ်ႈၶူး တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၸုပ်ႈမၢႆ ၁၅ မိူဝ်ႈပီ 1971 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1997 ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မႃး ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ် လႄႈ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉငဝ်ႈ ငဝ်ႈၸိုင်ႈ တပ်ႉငဝ်ႈသိုၵ်းပႆဝႆး မၢႆ (၁၁)ယဝ်ႉ။ ပီႈ 2001 ၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွင်ႇၸီႇၸိုင်ႈမိူင်းႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လႄႈ ၵတ်းယဵၼ်သႃႇယႃႇ (နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ) လႄႈ ၽူႈၵွၼ်းတိူင်း ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ လႆႈသိုပ်ႇမၵ်းမၼ်ႈၶိုၼ်ႈတႃၶုၼ်ႈ ပဵၼ် ၸွမ်ႁၢၼ်သေ လႆႈပဵၼ် ၶုၼ်ၵွၼ်းတိူင်း ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွင်ႇၸီႇတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၵတ်းယဵၼ်သႃႇယႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2004 ဝၢႆးသေ ဢဝ် ဢူးၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ မၼ်းၼႆႉ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸွမ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈႁူမ်ႈလူမ်ႈ ၽၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2006 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸွမ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ငဝ်ႈငုၼ်းၵုမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း မၢႆ (၅)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2005 ၼၼ်ႉ ဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇ ယုၵ်ႉသုင် တႃၶုၼ် ထိုင် ၸွမ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2009 ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇယုၵ်ႉသုင်တႃၶုၼ်ပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်ၵမ်ႉသိုၵ်းယဝ်ႉ။
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ
ဝၢႆးသေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ လႆႈ လဝ်ႈတၢင်ႇ ဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇ ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်တႃႇ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 2012 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ ဢူးတိၼ်ႇဢွင်ႇမျိၼ်ႉဢူး ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈလႄႈ လႆႈလဝ်ႈတၢင်ႇ ဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇ တႃႇပဵၼ်ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႃးသေတႃႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႉပဵၼ်ဝႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း ဢေႃးသတြေႃးလျႃႉ လႄႈ ဢိင်လူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ယွၼ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉတႃႇပဵၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈဢွင်ႇမၢၼ်မႃး။
ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ
ပီ 2018 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 21 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ လႆႈထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇတီး ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈလႄႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ မၢႆမီးလၵ်းမိူင်းသေ ဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇ ၶၢမ်ႇသႅတ်ႉၸႃႇၵျၢမ်းသေ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉသေ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃး တေႃႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပေႃးလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈမႂ်ႇယဝ်ႉ။
ပီ 2021 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တပ်ႉမတေႃႇ လႆႈသိမ်းဢဝ်ဢၢမ်းၼၢတ်ႈသေ လႆႈပၢၵ်ႈ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ဢွၵ်ႇတီႈ တႃႈၶုၼ်သေၵေႃႈ ဢူးမျိၼ်ႉသူၺ်ႇ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၵူင်းတၢၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတၢၼ်းၵျီး  (ကုန်းတန်းကြီးရွာ၊ Konetangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတၢၼ်းၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192447 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတၢၼ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2457 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2551 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5008 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝႃးယူင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးယူင်ႇၵူင်း  (ဝါးရုံကုန်းရွာ, Waryonkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၿျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194266 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႄႇၿျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 838 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1855 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1664
1664
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1664
ယေႇသူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယေႇသူင်း  (ရေဆုံးရွာ၊ Yaesone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇသူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192008 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇသူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1896 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2297 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4193 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မႂ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး၊ မိူင်းၼၢႆး)
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (, Wan Mai, ဝမ်မိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵုၼ်ၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မျေႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈမျေႇတေႃႇ  (မြေတော်ရွာ, Myaytaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၼီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190744 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1323 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1489 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2812 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တီးမေႃႉသူဝ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ (ဒီမောဆိုးမြို့, Demoso) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
210
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:210
667
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:667
1270
1270
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1270
ထီးလႅင်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထီးလႅင်ႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ထီးလှိုင် (အရှေ့)ရွာ, Hteehlaing(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထီးလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194705 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထီးလႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2319 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4973 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မိူင်းဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃး
ၶျၢင်း၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း (ချင်းပြည်နယ်), (Chin State), ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်းသုတ်း တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မီး 36019 km2 သေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီး မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈမိူင်းမၼိပူႇရ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ၸႄႈမိူင်းမီႇၸူဝ်ႇရမ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁႃးၶႃး ယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉလွႆသုင်လိူင်ႇၼမ်လႄႈ လွင်ႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢေႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မီး 13,907 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇႁၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈပွတ်း ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ မိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 21 တီႇၵရီႇ တေႃႇ 24 တီႇၵရီႇ 15 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 93 တီႇၵရီႇ 15 မိတ်ႉၼိတ်ႉ တေႃႇ 94 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ် ထုင်ႉၼိူဝ်လွႆလႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ၵတ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်မႆႈလိူဝ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ လႄႈ လိူၼ်မေႇသေ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 60 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉ တေႃႇ 70 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉၵူၺ်း။ ၶၢဝ်းဢၼ်ၵတ်းသေပိူၼ်ႈၼႆႉ တၢင်ႉလူမ်ႈမႆး မီး 39 တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉတေႃႇပေႃးထိုင် ၽၢႆႇတႂ်ႈတၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး 80 တေႃႇ 100 ၼိဝ်ႉသေ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၽူၼ်ၵႆႉၼမ်ယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈ (3) ဢၼ်ယဝ်ႉ။
မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (9) ဢၼ်၊ ဝဵင်း (15) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (46) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (469) ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈ (1363) ဝၢၼ်ႈ ယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
• ဢၢႆႈၵႃး
• လႅတ်ႉမေ
• ထၢၼ်တလၢၼ်
• ထူၵ်ႉလႅင်
• ၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ
• လူဝ်ထေႃ
• လူင်လႄး
• မတူႇပီႇ
• ငၽၢႆးပီႇ
• ပလႅတ်ႉဝ
• ပျိၼ်ႇဝ
• ၽူဝ်ႉဝၢႆႉ
• ယႂႃႇၽၢၼ်း
• သမီး
• သူရ်ၶႂႃး
• တေၸၼ်
• သၢႆးငိုၼ်း
• တီးတဵင်ႇ
• တုၼ်းၸၢၼ်ႇ
• ဝေပူႇလ
• သပွင်ႇတေး
• ရိတ်ႉၶေႃးတႃ
• လုမ်ပၼ်
• သတ်ႉတႃး
• ပႂႃႇလ်ၶႂႃး
• လုမ်ပီး
• လၢႆၸူဝ်း
• ၽၢႆၽူ ဢေ (ၽၢႆၽႃး ဢေႇ)
• ယေႇယႂႃႇ
• ၶပီး
• လူင်းယၢၼ်
• ႁႃဢူဝ်သႄးလ်
• လူင်ၶိၼ်း
• ပွၼ်လူင်း
• လွၵ်ႉလူင်း
• ရမ်ထရူဝ်ႇ
• ႁယိၼ်ထၢၼ်း
• ပႃႇရ်တႄး
• ပႃးရ်
ၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်
ၵူၼ်းယူႇသဝ်းတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ၵိူဝ်းယမ်ၼိူဝ် ၽႃႇသႃႇ ၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵမ်ႉဢေႇတႄႉၵေႃႈ ၵိူဝ်းယမ်ၼိူဝ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ၊ animism, လႄႈ Laipian Pau Cin Hau ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်လဵဝ် တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ တီႈၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇ
လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ
ၸိူဝ်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းသဵၼ်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢူင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈဢူင်းၵူင်း  (အုန်းကုန်းရွာ, Ohnkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190952 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 278 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 322 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 600 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၼမ်ႉႁႅၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉႁႅၼ် (Nam Hein,, နမ့်ဟိမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ထဝႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈထဝႄႇ (ထားဝယ်ရွာ, Dawei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190147 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 988 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1017 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ႁၢတ်ႇမႂ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇမႂ်ႇ (Haatmaue,, တတ်မိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပတွၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈပတွၵ်ႉပိၼ်ႇ  (ပတောက်ပင်ရွာ, Pitaukpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194002 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1126 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1351 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2477 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽေႃးတိၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မၵျီးၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၽေႃးတိၵူင်း  (ဗောဓိကုန်းရွာ၊ Bawdikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192966 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1000 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1187 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2187 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တိၼ်းတပေႃႉ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတိၼ်းတပေႃႉ (ႁွင်ႇ)  (သင်းတပေါ့ (မြောက်)ရွာ, Thintapawt(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျႃႉယႃႇၶျွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191693 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျႃႉယႃႇၶျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 979 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1377 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2356 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၸၵႃးၸဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈၸၵႃးၸဵင်း  (စကားစိမ်းရွာ, Sakarsein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄးၵေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189991 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄးၵေႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 638 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 753 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1391 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
666
666 ၼႆႉ ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
သူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ယႂႃႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇဢေး  (ရွာသာအေးရွာ၊ Ywartharaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၽယႃး (ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ) ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218303 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းၽယႃး (ၺွင်ႇပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1058 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2007 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢေႇတီႇ 666
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:666
1663
1663
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1663
ၽရူးသူဝ်ႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်