လၢဝ်သႂ်၊_ၸၢႆး၊_ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း
ၶႂ်ႈပဵၼ်ပေႃႈလဵင်ႉၵႃႉသႅင်
ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၽႂ်ၵေႃႈ တေႃႈမီး တၢင်းမုင်ႈမွင်းယႂ်ႇသုင် ႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းမုင်ႈမွင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ဢၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး၊ မၢင်ဢၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃး ၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်။ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်ၵေႃႈ မီးတၢင်းမုင်ႈမွင်းယႂ်ႇသုင်သေ ၶတ်းၸႂ်ႁႃငိုၼ်းတႃႇပဵၼ်တိုၼ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃး ပႅင်ႈၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်။ မိူဝ်ႈ 1983-85 ၼၼ်ႉ ၵိူဝ်းမၢင်ႇထၢင်ႇတေပဵၼ် လၢဝ်းပၢၼ်းသႅင်ၶဵဝ်လူင်ဝႃႈ ၼႆသေတ ၵႂႃႇယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမေႃႇသႅင်ၽႃၵၢၼ်ႉ မေႃႇလိင်းၽိူၵ်ႇ ၶုတ်းသႅင်ၶဵဝ်ယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းဢဵၼ်းဢၢၼ်း ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ မိူဝ်ႈ 1986-87 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း သမ်ႉတိုၵ်ႉ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း 63-29⁄30 ၼၼ်ႉယူႇ။ ထိုင်မႃး 1991 လႆႈတႄႇ ၼႃႈႁိူၼ်း ၵိုၵ်းလူၺ်ႈ ၼၢင်းသီႇတႃႇယဝ်ႈ။ ၸင်ႇမီးမႃး လုၵ်ႈၸၢႆးသၢမ်ၸၢႆး ထိုင်မႃး ပီ 2000 တဵမ် 2001 ၼၼ်ႉ ၸၢႆးၵျေႃႇၵျေႃႇ (ၵဵင်းတုင်)၊ ၸၢႆးဢွၼ်ႇလႅင်းသႂ် (Onpa) ၸၢႆးထုင်ႉလႅင်းသႂ် (ၼမ်ႉၶမ်း) ႁွတ်ႈၽႅဝ် မႃးၸူး ၸၢႆးလၢဝ်သႂ် တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ မႃးသင်ႇၵႂၢမ်း တႃႇၼၢင်းၶမ်းၼွင်ႉႁွင်ႉ ဝႃႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် ၵႂၢမ်းပုၼ်ႈတႃႇၶႅပ်းၼိုင်ႈ ပၼ်ၼၢင်းၶမ်းၼွင်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၶမ်းၼွင်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းတႆး သဵင် လီသဵင်ဝၢၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၶႅပ်းၵႂၢမ်းမၼ်းၼၢင်း မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်လႅၵ်ႈငိုၼ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၶႅပ်းၵႂၢမ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵႂႃႇတႄႉတႄႉသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ် လွင်ႈ တႅမ်ႈၵႂၢမ်းၸၢႆးလၢဝ်သႂ် ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁူႉႁၼ် ဝႆႉၵႃႈၶၼ်မႃး တင်းၼမ်ယူႇ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်ၵေႃႈ သိုပ်ႇတႅမ်ႈၵႂၢမ်းတႆး ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ တေမီးမွၵ်ႈ 9 ၶႅပ်းယူႇ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈပႆႇပေႃးၼမ်၊ ၵမ်ႉၼမ် သမ်ႉထၢင်ႇဝႃႈ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်ၼႆႉ ၵူၺ်းတႅမ်ႈၵႂၢမ်းပၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၼွင်ႉမၼ်း ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇတႅမ်ႈပၼ်ပိူၼ်ႈၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်တီႈ ဝႃႈ လႆႈငိၼ်းၼၢင်းၶမ်းၼွင်ႉ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸၢႆးလၢဝ်သႂ် တႅမ်ႈၼႆ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ ပွင်ႇၸႂ် လွင်ႈၼမ်ႉၵႂၢမ်းၶႅမ်ႉ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်သေ ၸင်ႇတေဢွၼ်ၵၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇ ထၢမ်ႁႃ ၶႂ်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်တႅမ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢင်ၸႂ် ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်တႄႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်ပၢႆး မွၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉတင်းပိုၵ်းယူႇ။ ပၢႆးမွၼ်းဢၼ် မၼ်းၶူင်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇၵေႃႉလဵဝ်၊ တိုၼ်းပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ တိုၼ်းပဵၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈၶိူဝ်းတႆးလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်ၼႆႉ ၶတ်းၸႂ်ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ ဢၼ် ၶတ်းၶႂၢင် ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ တင်းၼမ်သေ ၶတ်း ၸႂ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းတႆးတင်းၼမ်၊ ယုမ်ႇယမ် ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ပၢႆးမွၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ဝွၼ်းလဝ်ႇပၼ် ၸိူဝ်းၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်း ႁႂ်ႈၸွမ်းမႃးၽၢႆႇလင်၊ ႁႂ်ႈလႆႈ သိုပ်ႇထင်သဝ်း ဢဝ်ပၢႆးမွၼ်းတႆးႁဝ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်း ၵၢပ်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းႁူမ်ႈႁွမ်းၸုင်ၸၼ် ၼွင်ႉယိင်းၼွင်ႉၸၢႆး ပႃႈၼွင်ႈပႃႈလင်ယူႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်ၼႆႉ လႆႈၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ် မႃး ၵႂၢမ်းႁၵ်ႉၵႂၢမ်းပႅင်း၊ ၵႂၢမ်းၵျေႃႇၵႂၢမ်းမူၼ်ႈ၊ ၵႂၢမ်း ပၼ်တၢင်းႁူႉ၊ ၵႂၢမ်းၽိင်ႈထုင်း၊ ၵႂၢမ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းထမ်းၸိူဝ်းၼႆႉတင်းၼမ်ယူႇ။ လႆႈတႅမ်ႈ မႃး ၵႂၢမ်းတႆး 2000 ပုၵ်ႈပၢႆၼႆယဝ့်။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈတႄႉ တေမီးမွၵ်ႈ 30 ႁူဝ်သေ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ဢဝ်ႁွင်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်လႆႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸွမ်းပိူၼ်ႈမႃး သီႇၶႅပ်းယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်းၼႃႈမႃး ၸူဝ်ႈၵႃႈ ၼမ်ႉမိုၵ်ႉပၢႆၵမ် ဢမ်ႇႁႅင်ႈၼၼ်ႉ တၵ်းတေသိုပ်ႇ တႅမ်ႈထႅင်ႈ ၽဵင်းၵႂၢမ်းတင်းၼမ်ယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸၢႆးလၢဝ်သႂ် သင်ႇလၢတ်ႈထိုင် တီႈပရိသတ်ႈမၼ်းတႄႉဝႃႈ "ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈၸုမ်းၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈမေႃႁၵ်ႉၵၼ် ပၼ်ႁႅင်းၵၼ်ၵႂႃႇသေၵမ်း လွင်ႈႁၵ်ႉၵၼ်ၼႆႉ တေ ၶွတ်ႇတၵ်ႉပၼ် ႁႂ်ႈႁဝ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇလိူဝ်တွၼ်းမႃးယူႇ။ ဢၼ်ၶႃႈႁဝ်း လႆႈမီးၸိုဝ်ႈၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်းမႃးဝႃႈ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ် ၼႆၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပရိသတ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပၼ်လႄႈ ၸိုဝ်ႈၶႃႈႁဝ်း ၸင်ႇတေမီးမႃးၼင်ႇၵဝ်ႇဢေႃႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၶွပ်ႈၸႂ်ထိုင် ပရိသတ်ႈၶႃႈႁဝ်းယူႇတႃႇသေႇ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇပၼ်ႁႅင်း ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈ မိူဝ်းၼႃႈသေၵမ်း" ႁိူၼ်းၸၢႆးလၢဝ်သႂ် ယူႇသဝ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း 28 ၵႄႈတၢင်း 63-64 ပွၵ်ႉဢွင်ႇတေႃႇမူႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ မေးၼၢင်းလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးသၢမ်ၵေႃႉ မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵႂႃႇယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵေႃႉ ၽူႈမီးဝႃႇသၼႃႇပၢႆးမွၼ်း ၶတ်းၵွၼ်းဝူၼ်ႉဢွၵ်ႇ တႅမ်ႈ မွၵ်ႇၵႂၢမ်းဝၢၼ် ပဵၼ်ၵေႃႉပူၵ်းတင်ႈပၢၼ် ၽဵင်းၵႂၢမ်းမႂ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးလႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၼွပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ် ၸုမ်ႈၵႅဝ်ႈ ပၢႆးမွၼ်းတႆး (ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း) မိူဝ်ႈ 1370 တဵမ် လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ (17.5.2008) တမ်ႈတီႈ ပွႆးပီၵွၼ်းၶမ်း ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်ၵေႃႉ ၶိုၼ်ႈႁပ်ႉဢဝ်ၶႅပ်းၵႅဝ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆးသေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၶွပ်ႈၸႂ် သင်ႇထိုင်ပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းမႃးပွႆးတင်းသဵင်ႈလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်တူပ်းမိုဝ်းလိုဝ်းလင် ပေႃးၸွတ်ႇၵႂႃႇသဵင်ႈယူႇ။ ဝၢႆးပၼ်ၶႅပ်းၵႅဝ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆးယဝ်ႉ ၸၢႆးလၢဝ်သႂ်ၵေႃႈ ၶိုၼ်းႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း မူၼ်ႈၸႂ်ပၼ်ပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းမႃးပွႆး ယွၼ်းသၢမ်ယွၼ်း ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပရိသတ်ႈၸိူဝ်းမႃးပွႆးၵေႃႈ ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း ၸၢႆးလၢဝ်သႂ် ဢၼ်ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈၵႅဝ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆးၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ၵၼ် တူပ်းမိုဝ်းပၼ်ႁႅင်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉယူႇ။