cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မိူင်းၵၢင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း (မင်းကင်းမြို့ ; Minkin) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းၽၢႆႇတႂ်ႈၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလႃႇဝတီႇလႄႈ တီႈၼႂ်း ၵႄႈ ဝဵင်းၶမ်းတီႈ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉ မီႈဝႆႉ ဝဵင်းၵဝ်ႇဢွၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းႁိုင် ပႅတ်ႇပၢၵ်ႇပီ၊ ၵဝ်ႈပၢၵ်ႇပီ၊ ႁဵင်ပီၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ တေလႆႈႁၼ်ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈၵဝ်ႇမွၼ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဵၼ် ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတပ်ႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်ပဵၼ် ဝၢၼ်ႈမၸဵင်ႇဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းၵလေးဝ ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဝဵင်းမိူင်းၵၢင်းၼၼ်ႉလႄႈသင် တေလႆႈႁၼ် ႁူဝ်ႁဵင်း ၽြႃးၶူးဝဵင်၊ ၵျွင်း၊ ၶႅပ်းလိၵ်ႈႁိၼ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵွင်လူင် ဢၼ်မီးတီႈၵျွင်းယွၼ်း တီႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်းၼၼ်ႉ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းၼႆႉ မီးထၢၼ်ႇ ၵူၼ်းလူင်ၸုၵ်းယုၵ်းမိုဝ်း ထိုင်ပၢႆမိုဝ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိူင်းၵၢင်းၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း တီႈပွတ်းၼိူဝ်ၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီးဢမ်ႇပေႃးၸမ်ပေႃးၵႆ တီႈ ဢၼ် ႁွင်ႈမွၵ်ႉၵတေႃႇ လႄႈ ႁွင်ႈပထူဝ်းလူင်း ၶဝ်ႁူမ်ႈၵၼ်သေ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း ၼမ်ႉၶၢင်းတွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈ ဝဵင်းၵိၼ်းတပ်ႉ ယၢၼ် 80 လၵ်း ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈမႃးၵူႈပွၵ်ႈ၊ မီးဝႆႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း ယၢၼ် 45 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉလုမ်း ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸတ်ႉသုင် (2)ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းယႃ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵၢင်းၼႆႉ ပိူင်လူင် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးသေ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း (ၼမ်ႉၶျိၼ်းတႂိၼ်း) ၼႆႉ လႆလတ်းၶၢမ်ႈၸႄႈဝဵင်းၵႂႃႇလႄႈ လွင်ႈၵႂႃႇလွင်ႈမႃး ဢမ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်း။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ မီးဝႆႉတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၵၢႆသိုပ်ႇၸူး ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ လႄႈ ဝဵင်းၵလေးဝ ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၽွင်းၼႃႈလိၼ် ဢူးပူဝ်းလႃႉ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ ဝႆႉ ပူႇႁဵင်ပူႇၵႄႇသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး လႆႈမီးတႃႈၶုၼ် ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းမႃးလႄႈ ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးၸေယ ယဝ်ႉ။ မိူင်းၵၢင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ဝုၼ်ႇသႃႇၼုသေ မိူဝ်ႈပီ 1923 ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢူးတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ ဢူးၽေႇ (ၽၢႆႇၵျီးၵူင်း) ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ တွၼ်ႈ 124 (ၵ) သေ ထုၵ်ႇတိၺွပ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1933 ၼၼ်ႉ ဢူးၸူဝ်းယ၊ ဢူးတိတ်ႉၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ဝဵင်းမိူင်းၵၢင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1938 မႃး လႆႈတႄႇတင်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း တူဝ်ႉပမႃႇဢၸီးဢယူင်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် တၶိၼ်ႇပႁဵင်း၊ တၶိၼ်ႇၺူဝ်ႇ၊ တၶိၼ်ႇၸၢၼ်ႇလႃႉ ၶဝ်သေဢၼ်ဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း တၶိၼ်ႇမ တေႃႇတဵင်းၶိၼ်ႇ၊ တၶိၼ်ႇမ တေႃႇသူၺ်ႇဢ ၶဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈတူင်ႉတိုၼ်ႇသေ ထိုင်ပီ 1941 မႃး သြႃႇလူင် တၶိၼ်ႇၵူဝ်ႇတေႃႇမႅင်း၊ တၶိၼ်ႇ ထဵၵ်ႉတိၼ်ႇၵူဝ်ႇတေႃႇၵျီးၸိူဝ်းၼႆႉ ၽႅဝ်မႃးမိူင်းၵၢင်းသေ မႃးႁေႃးလွင်ႈပၢႆးမိူင်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပႆႇပၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈသေ လွင်ႈႁွင်ႉပၢဝ်ႇ ၶေႃႈၶၼ်ပၢၵ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႄႉ တၶိၼ်ႇ 7 ၵေႃႉ ထုၵ်ႉတိၺွပ်းယဝ်ႉ။
မိူင်းၵၢင်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သုင် ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 350 ထတ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ မၢႆလိၵ်ႈ 103၊ 16 ၵိပ်ႇ (1) ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1972 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ (27) ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ မိူင်းၵၢင်း ပဵၼ်ဝဵင်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း
ၶၢႆးတွင်ႇၵီး၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶၢႆးတွင်ႇၵီး (, Taung Gyi, တောင်ကြီး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢၼွၵ်ႉယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉယႂႃႇတိတ်ႉ  (အနောက်ရွာသစ်ရွာ, Ahnaukywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပႅတ်ႉသွႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190799 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3777 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4129 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ငႃးဢဵင်ႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈငႃးဢဵင်ႇတွင်ႇ (ငါးအိမ်တောင်ရွာ, Ngareintaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇဝတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190192 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 507 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 623 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1130 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵျွႆးတႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးတႃး  (ကျွဲသားရွာ, Kywethar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194598 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၽီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3549 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3929 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7478 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ယႂႃႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
လႄႉလႄႉမေႃႇ
တွၵ်ႇတႃႇလႄႉလႄႉမေႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွင်း ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၼၢင်းယိင်းသွင်ၵေႃႉ ဢၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ
တေႃႇလႄႉလႄႉမေႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ယၢင်း-မၢၼ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မေႃယႃၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တူၺ်းထိုင်ပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်ဢမ်ႇဢဝ်ၵႃႈဢဝ်ႁူဝ်မၼ်းမႃး တႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်း ၂၅ ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း
ပီ 2012 ၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ သေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ပဵၼ်မႃး ၽူႈၶဝ်ႈၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈ ပႃႇတီႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် တူဝ်တႅၼ်းလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၶျွင်း သေ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တေႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်းယႂ်ႇ ပိုၼ်ႉတီႈ လႄႈ တေႁဵတ်းသၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ် လွင်ႈထဵင်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွၵ်းလိၼ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းဝႃႈ မၼ်းလႆႈ ဢၢမ်းၼိူဝ် လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူဝ်ႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တႃႇဝၼ်းၼိုင်ႈၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။
ထုၵ်ႇဢဝ်လိူင်ႈ
ပၼ်ႁႃမၼ်းၼၢင်း ဢၼ်တႄႇပဵၼ်မႃးၼႆႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈပီ 2018 လွင်ႈၸႂ်ႉငိုၼ်း ၄၀၀၀ သႅၼ် တွၼ်ႈတႃႇၽဵဝ်ႈယုမ်းတီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ထဝႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင် ပီ 2019 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် တၢမ်းၶမ်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵေႃႇမသျိၼ် ၽၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ လွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လႆႈဢဝ်လိူင်ႈ ၸွမ်ၽွင်းလူင် တွၵ်ႇတႃႇလႄႉလႄႉမေႃႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ဢူးတဵင်းထူၺ်း ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် မၼ်းၼေးၵျိၼ်းတႃႇရႅၵ်ႇတႃႇ ၶမ်ႇပၼီႇ Global Grand Services (GGS)၊ တႃႇရႅၵ်ႇတႃႇ ဢူးဢွင်ႇမျၢတ်ႈ လႄႈ ဢူးတူႇရဢူင်ႇ ၶဝ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈမီးမႃး လွင်ႈတိူင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းႁဵတ်းပူၼ်ႉပႅၼ်လွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈၼႆလႄႈ တီႈၵေႃႇမသျိၼ်ႇ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸုမ်းၵူတ်ႇထတ်းသၢင်သေ တႄႇဢဝ် ပီ 2019 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ၄ ဝၼ်းတေႃႇ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၆ ဝၼ်းၼႆႉ လႆႈၵူတ်ႇထတ်းသၢင် တီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ တႃးၵုင်ႈ လႄႈ ဝဵင်းထဝႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ် ၸုမ်းၵူတ်ႇထတ်းသၢင်ၶဝ် ထတ်းသၢင်ႈႁၼ်မႃးၼႆႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် တွၵ်ႇတႃႇလႄႉလႄႉမေႃႇၼႆႉ ဢဝ်တႃႈၶုၼ် ႁဵတ်းၼႃႈသေ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၵ်းပိူင် ငိုၼ်းတွင်းလႄႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼင်ႇ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸီႉသင်မႃး၊ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈသေ ပၼ်သုၼ်ႇတင်းၼမ် တႃႇႁႂ်ႈ ၶမ်ႇပၼီႇ GGS လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ 2017 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 1 ဝၼ်း တေႃႇပေႃးထိ ဝၼ်းၵူတ်ႇထတ်းသၢင်ၼႆႉ ၽၢႆႇၶမ်ႇပၼီႇ GGS ၼႆႉ လႆႈလူႉႁၢမ်း တွၼ်ႈတႃႇပၼ် ငိုၼ်းၵႃႈ ဢၢႆႇၵႂၢၼ်းထၢတ်ႈ တႃႇ (၈၀၀၀) လၢၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉ လႄႈ ၵၢၼ်တၢင်ႉႁႅင်း လႆႈပၼ်တၢင်မႃးလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ငိုၼ်းတွင်းၸိုင်ႈမိူင်း လႆႈမီး လွင်ႈသုမ်းၸွမ်းၼမ်တႄႉတႄႉ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပိူင်ပဵၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၸႄႈတိူင်းလႄႈ ဢူးတဵင်းထုၼ်း၊ ဢူးဢွင်ႇမျႅတ်ႉ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈပူၼ်ႉပႅၼ်ႈလွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ ၼႆ ပႃးဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈႁၼ်မႅၼ်ႈ ၸွမ်းၼင်ၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းသၢင်ၼၼ်ႉသေ ၸွမ်းၽွင်းလူင် ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ တွၵ်ႇတႃႇလႄႉလႄႉမေႃႇ ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ဢဝ်လိူင်ႈၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈမိူင်းၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ လွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ တွၼ်ႈ ၅၅ ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸိူဝ်းပဵၼ် MD ဢူးတဵင်းထုၼ်း၊ တႃႇရႅၵ်ႇတႃႇ ဢူးဢွင်ႇမျၢတ်ႈ လႄႈ ဢူးတူႇရဢူင်ႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တွၼ်ႈတႃဢဝ်လိူင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈမိူင်းၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈ တွၼ်ႈ ၅၅/၆၃ သေ လႆႈ ၸႅၵ်ႇဢမူႉ (၄)ဢၼ်သေၵေႃႈ လႆႈတိူင်ႇလၢတ်ႈပၼ်ၶၢဝ်ႇတီႈ ႁၢၼ်ပလိၵ်ႈမျူဝ်ႉမ ဝဵင်းထဝႄႇ မိူဝ်ႈ 2019 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၼႆ လႆႈမီး ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃးၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ မၼ်းသေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပဵၵ်ႉလႄႈ ထဝႄႇ ၁၀၀ ပၢႆ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းသေ တၢင်ႇထိုင်မႃး မိူဝ်ႈလိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ဝူင်ႈသုတ်းၼၼ်ႉသေ လိၵ်ႈတၢင်ႇလိူၵ်ႈ ဢၼ်ၽၢႆႇလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၼၢမ်းလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈတိူင်းလႄႈ တႅၼ်းၽွင်း ၁၄ ၵေႃႉၵေႃႈ လႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းသေ လႆႈသူင်ႇလိၵ်ႈထိုင်ၸူး ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢိၵ်ႇပႃး ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်း NLD ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ ပီ 2019 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း တၼိၼ်းတႃႇယီႇ ႁိုင်သၢမ်ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ တီႈ ပဵၵ်ႉ၊ ၵေႃႉတွင်း၊ ထဝႄႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼႂ်းၵႃႈၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈႁပ်ႉတွၼ်ႈ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈၼႄၵၢင်ၸႂ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉၵႂႃႇ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ လွင်ႈၵိၼ်သူးၵိၼ်လၢပ်ႈၼႆႉ ပိုတ်ႇဢမူႉတီႈ တပ်ႉႁၢၼ်ပလိၵ်ႉမျူဝ်ႉမထဝႄႇသေ လိူၼ်မၢတ်ႉ 10 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်မၼ်းၼၢင်း ၶင်ဝႆႉတီႈၵႂၢင်ႈ တီႈႁွင်ႈလိုဝ်ႈႁၢၼ်ပလိၵ်ႈမျူဝ်ႉမ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 11 ဝၼ်းမႃး လုၵ်ႉဢဝ်ဝဵင်းၵေႃႉတွင်း ၸွမ်းသၢႆတင်းႁိူဝ်းမိၼ်သေ ၶိုၼ်းသူင်ႇမၼ်းမႃး ဝဵင်းထဝႄႇလႄႈ သိုပ်ႇသူင်ႇမၼ်းၵႂႃႇတီႈ ၶွၵ်ႈထဝႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု
ၶိၼ်ႇမႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇမႃႉၵၢၼ်ႇ  (ခင်မကန်ရွာ, Khinmakan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပျုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191298 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတိၼ်ႇပျုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2825 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4877 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၽီ မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီ
ၸိူင်းပတ်ႉၸုပ်ႉပၢၼ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်
ၵႃႇထႃႇတုတိယ ဢၼ်ဢဝ် မၼေႃပုၿ်ၿင်ၵမႃ တႄႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈ လူၺ်ႈ ၸၢႆးမတ်ႉထၵၼ်ႇတလီႇသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးၵႂႃႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇ လုၵ်ႈၸၢႆးသထေးလူင် ဢတိၼ်ႇၼပုပ်ႉပၵ
တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢတိၼ်ႇၼပုပ်ႉပၵၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးလူင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇ ႁွၼ်ႇတွၼ်ႉဢဝ် ၶူဝ်းသွင်ပၼ်ပိူၼ်ႈ သေဢိတ်းသေဢွတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းၸင်ႇ ၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢၻိၼ်ၼပုၿ်ၿၵၼႆယဝ်ႉ။ ၶိင်းမၼ်းပုၼ်ႇၼႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လုၵ်ႈ ၸၢႆးႁၵ်ႉဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ၵမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းသမ်ႉၶႂ်ႈႁဵတ်းၶူဝ်းႁွႆႈၶူဝ်းတိုဝ်းပၼ် လုၵ်ႈ ၸၢႆးမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ပေႃးဝႃႈ ၵဝ်ၵႂႃႇႁွင်ႉဢဝ် ၸၢင်ႈၶမ်းၶဝ် မႃးႁဵတ်း ပၼ်ၼႆၸိုင် သမ်ႉတေလႆႈပၼ်ၵႃႈမိုဝ်းၶဝ်” လႄႈ တူဝ်မၼ်း ၸင်ႇၶဵၼ်ႇသေ ႁဵတ်းပၼ် ပီႇႁူသၢင်ႇထုၵ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ လုၵ်ႈ ၸၢႆးမၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီၼႆယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်း ဢႃႇယုလႆႈမႃး 16 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢႆး သမ်ႉပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ၶေႃႉယွမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ မႄႈမၼ်း လွမ်တူၺ််းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “ပုၼ်ႇၼႃးလူင်... လုၵ်ႈၸၢႆးသူၼႆႉ ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ၊ ၵႂႃႇ ႁေႃႁွင်ႉ မေႃယူတ်းမေႃယႃ မႃးယူတ်းယႃပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးတႃႉ” “ၼၢႆးၼႆႉ... ပေႃးႁွင်ႉ မေႃယႃမႃးယူတ်းယႃၸိုင် ႁဝ်းတေလႆႈသဵင်ႈငိုၼ်း ဢိူဝ်ႈ... သူဢမ်ႇတူၺ်းႁၼ်ထိုင် လွင်ႈငိုၼ်းတေသဵင်ႈၼၼ်ႉႁႃႉ?” “ပေႃးဢမ်ႇႁွင်ႉမေႃယႃမႃးယူတ်းယႃၵေႃႈ သူတေႁဵတ်းႁိုဝ်လႃႇ?” “ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇလႆႈသဵင်ႈငိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေၵႂႃႇထၢမ်မေႃယႃၶဝ်သေ ပိူၼ်ႈလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် ယူတ်းယႃ ၵူၼ်းပဵၼ်မဵဝ်းၼႆႉၼႆသေ တေမႃးယူတ်းယႃပၼ်ၵႂႃႈ” ၼႆသေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸူးမေႃယႃယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၵႂႃႇထူပ်းမေႃယႃယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇ ထၢမ်ဝႃႈ “ပေႃးပဵၼ်ရေႃးၵႃႇၸိူင်ႉၼႆၸိုင် မေႃယႃၶဝ် ႁဵတ်းႁိုဝ်ယႃပၼ်ၶႃႈ” ၼႆလႄႈ မေႃယႃၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ တၢင်းပဵၼ်မဵဝ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢဝ် ႁၢၵ်ႈမႆႉႁၢၵ်ႈတွၵ်ႇ ႁူဝ်မႆႉႁူဝ်တွၵ်ႇ မဵဝ်းၼႆႉ တမ်လေႃးၵၼ်သေ ပၼ်ၵိၼ်ဢိူဝ်ႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးလူင်ၵေႃႈ ၵႂႃႇႁႃမႃးႁၢၵ်ႈမႆႉႁူဝ်တွၵ်ႇသေ ယူတ်းယႃပၼ် လုၵ်ႈ မၼ်းႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ မၼ်းယူတ်းယႃပၼ်ၼင်ႇၼၼ်သေတႃႉ တၢင်း ပဵၼ်လုၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ယိုင်ႈၶႅၼ်းၼႃႇမႃးတိၵ်းတိၵ်း တေႃႇထိုင်ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈၸၢင်ႈ ယူတ်းယႃလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇႁႃႁွင်ႉ မေႃယႃၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ မေႃ ယႃၵေႃႈ မႃးတူၺ်းႁၼ် လႅပ်ႈတေဢမ်ႇယႃလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ “ႁဝ်း မီးတၢင်းၵႂႃႇ တၢင်ႇလွင်ႈၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ ၵႂႃႇႁႃႁွင်ႉ မေႃယႃတၢင်ႇၵေႃႉလႄႈ”ၼႆသေ ပၢႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးၵေႃႈ လၢမ်းႁူႉဝႃႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼႆႉ ယႃဢမ်ႇလႆႈသေ ၸမ်တေတၢႆယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။ ပေႃးပိူၼ်ႈမႃးတူၺ်း ၵူၼ်းတၢႆၸိုင် ၵူဝ်ပိူၼ်ႈႁၼ် ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇမၼ်း မၼ်းၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ တေဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ဢွၵ်ႇဝႆႉ ၼွၵ်ႈ ႁိူၼ်းၼႆသေ ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း မႃးဝႆႉၼွၵ်ႈႁိူၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁၼ်ထိုင် မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇ
ႁဵတ်းၸိူင်ႉၼင်ႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵူႈဢူင်းဢူင်းၼၼ်ႉသေ ၼႂ်ၼၼ်ႉၸဝ်ႉ ၸဝ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးဢွၵ်ႇမႁႃႇၵရုၼႃႇသမႃႇပၢတ်ႉမႃးယဝ်ႉ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇၸဝ်ႈ လွမ် တူၺ်း ၼႂ်းၸၵျႃႇဝလႃႇမိုၼ်ႇၼိုင်ႈသေ လွမ်ႁႃတူၺ်း သတ်ႉတဝႃႇ ဢၼ်တေ ထိူၵ်ႈၽူတ်ႇထိူၵ်ႈၶျွတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃၸဝ်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇမုင်ႈႁၼ် ၸၢႆးဢွၼ်ႇမတ်ႉ ထၵုၼ်ႇတလီႇ ပဵၼ်ၵိၼ်းၸမ်တၢႆသေ ၼွၼ်းယူႇဝႆႉ ၽၢႆႇၼႃႈၼွၵ်ႈႁိူၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လႄႈ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇသုၵ်ႈၼႃႈလၢင်ႉတႃယဝ်ႉ ဢွၼ်ဢဝ်သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈသေ မႃး တုင်းသွမ်း ၼႂ်းဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိယဝ်ႉ။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇထိုင်မႃး ၽၢႆႇၼႃႈႁိူၼ်း ပုၼ်ႇၼႃးဢတိၼ်ႇၼပုပ်ႉပၵယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢႆးမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇ တိုၵ်ႉ ငဝ်တူၺ်းၼႂ်းႁိူၼ်းၶဝ်ယူႇလႄႈ မၼ်းၸၢႆး ဢမ်ႇႁၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယေႃးၶိင်းမႃး၊ ယွၼ်ႉၼၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇပွႆႇငဝ်းႁိူဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸၢႆးမတ်ႉထၵုၼ်ႇ တလီႇ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ပဵၼ်ငဝ်းသင်ၼႆႉ”ၼႆသေ ဝိၼ်ႇၼႃႈမၼ်း ဝၢႆႇတူၺ်းမႃး လႆႈႁၼ်ၺႃး မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၵဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈမႃးၵိူတ်ႇၺႃး တမ်ႈတီႈ ပေႃႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈလႄႈ လွင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်တူဝ်သေ ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃၽြႃးလႄႈသင်၊ ဢဝ်ၶူဝ်းလူႇသေ လူႇတၼ်း ၽြႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လွင်ႈထွမ်ႇတြႃးၼၼ်ႉလႄႈသင် ဢမ်ႇလႆႈမီးမႃးသေပွၵ်ႈ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းပဵၼ်မိပ်ႇငႅၼ်း ဢမ်ႇၶႅၼ်းၸႂ်လႄႈ တႃႇတေယုၵ်ႉမိုဝ်း ၶိုဝ်းတၢင်ႇတႃႈ ၼိူဝ်ၼႃႈၽၢၵ်ႇသေ ဝႆႈၽြႃးၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈလႄႈ ၵူၺ်းလႆႈ ဢဝ်ၸႂ်ဢွၼ်ႇသေ ၼပ်ႉယမ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵူၺ်းယဝ်ႉ” မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ႁူႉထိုင် ဝႃႈ “ၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆ ဢဝ်ၸႂ်ဢွၼ်ႇမၼ်း ၼပ်ႉယမ်ၵဝ်ၽြႃးမွၵ်ႈတၢၼ်ႇၼႆႉ ၵူၺ်းၵေႃႈ သၢင်ႇထုၵ်ႇၼႃႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ယၵ်ႉတူၺ်းၽြႃး တေႃႇပေႃးလပ်ႉ တႃၵႂႃႇသေ သၢႆၸႂ်မၼ်းၶၢတ်ႇၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇမိူဝ်းၽုတ်းပေႃႇတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိၼ်ႇ သႃႇ လႆႈမိူဝ်းၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်သုင်သၢမ်သိပ်းယူႇၸၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ဢတိၼ်ႇၼပုပ်ႉပၵၵေႃႈ ဢဝ်တူဝ်တၢႆလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵႂႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇယဝ်ႉသေ ၵႂႃႇႁႆႈတီႈၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း “ဢူဝ်... လုၵ်ႈပေႃႈ ၵူၼ်းလဵဝ်ဢွၼ်ႇဢိူၺ်... လုၵ်ႈၵဝ် ၵႂႃႇမီးတီႈလႂ်လႃႇ” ၼႆ ၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽီ မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇၵေႃႈ ၸင်ႇမႃးဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ၵဝ်မႃးလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၽီလီလီငၢမ်းငၢမ်းၼင်ႇၼႆၼႆသေ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵွပ်ႈပိူူဝ်ႈ လႆႈဢဝ်ၸႂ်ဢွၼ်ႇ ၼပ်ႉ ယမ်ၽြႃးၵူၺ်း”ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၶုၼ်ၽီ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ပုၼ်ႇၼႃးသေ ၸင်ႇဝူၼ်ႉ ဝႃႈ “ပုၼ်ႇၼႃးၵေႃႉၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်းၵဝ်ဢမ်ႇယူႇလီၼၼ်ႉ တေႃႈဢမ်ႇၶၢမ်ႇယူတ်းယႃ ပၼ်ၵဝ်သင်၊ ထိုင်မႃးယၢမ်းလဵဝ် ၸင်ႇမႃးႁွင်ႉႁႆႈယူႇ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၼႆႉယူႇ။ ၵဝ်ၵိုင်ႇ လီၵႂႃႇ ၼႄပၼ်လွင်ႈတၢင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ တီႈမၼ်းယူႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၶုၼ်ၽီၸင်ႇ ၽၢၼ်ႇႁဵတ်းႁၢင်ႈၵူၼ်းၸၢႆးဢွၼ်ႇ ႁႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၸၢႆးမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇသေ မႃး ယုၵ်ႉမိုဝ်းပူၵ်းၶႅၼ် ႁွင်ႉႁႆႈ တီႈႁိမ်းပႃႇႁဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပုၼ်ႇၼႃး လႆႈႁၼ် မၼ်းႁႆႈၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ၵဝ်ၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၼုမ်ႇၵဝ် တၢႆလႄႈ ၵဝ်မႆႈၸႂ်သေႁႆႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉၼႆႉ သမ်ႉမႃးႁႆႈၵွပ်ႈသင်ၼေႃး ၵဝ်တေၵႂႃႇ ၸွပ်ႇထၢမ်တူၺ်းၵွၼ်ႇ” ဝူၼ်ႉၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃး ၵႃထႃႇ တွင်ႈထၢမ်ၼင်ႇၼႆ
ဢလင်ၵႃတေႃ မꩦ်ꩧၵုၼꩦလီ၊ မႃလꩪႃရီ ႁရိၸၼ်ၻၼုသ်သၻေႃ။
703
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၶုၼ်ၽီ မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁၼ်ထိုင် မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇ
ၸၢႆးဢွၼ်ႇ မႂ်းၸၢႆး ဢၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ ဢၼ်မီးပီႇႁူၶႅမ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉ ဢၼ်ပႃး မွၵ်ႇဝႆႉ ဢၼ်တႃးဝႆႉ ၼမ်ႉႁွမ်ၸၼ်းၵူးၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈသင် မႂ်းၸၢႆးမႃးယုၵ်ႉ ၶႅၼ်ယုၵ်ႉမိုဝ်းသေ မႃးႁႆႈယူႇ တီႈၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႇသေ ပဵၼ်လွင်ႈၶၢၼ်ၸႂ်ဝႆႉ ယူႇလႃႇ။
သေႃဝၼ်ၼမယေႃ ပꧤသ်သရေႃ၊ ဢုပ်ပၼ်ၼေႃ ရထပၺ်ၸရေႃ မမ။
တသ်သ ၸၵ်ၵယုၷံ ၼ ဝိၼ်ၻႃမိ၊ တေၼ ၻုၵ်ၶေၼ ꩡႁႃမိ ꩡီဝိတံ။ ၵဝ်ၶႃႈ မီးဝႆႉ ႁိူၼ်းလေႃႉၶမ်း သီႁိူဝ်ႈလမ်းၼိုင်ႈဢေႃႈ၊ လေႃႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇ ပႆႇမီးမၢၵ်ႇလေႃႉမၼ်း၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးဢမ်ႇလႆႈမၢၵ်ႇလေႃႉၸိုင် ၵဝ်ၶႃႈတေၶၢမ်ႇ ၸုၼ်ႉသၢႆၸႂ်ၵဝ်ၶႃႈယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃး ၶိုၼ်းဝႃႈ သေႃဝၼ်ၼမယံ မၼိမယံ၊ လေႃႁိတၵမယံ ဢထ ရူပိမယံ ဢႃၸိၵ်ၶ မေ ၿၻ်ၻ မႃၼဝ၊ ၸၵ်ၵယုၷံ ပꩦိပႃၻယႃမိ တေ။
ၸၢႆးႁၢင်ႈလီဢွၼ်ႇ လၢတ်ႈမႃးလႄႈ မႂ်းၶႂ်ႈလႆႈ မၢၵ်ႇလေႃႉၶမ်းႁႃႉ၊ မၢၵ်ႇလေႃႉ သႅင်ႁႃႉ၊ မၢၵ်ႇလေႃႉလဵၵ်းႁႃႉ မၢၵ်ႇလေႃႉငိုၼ်းႁႃႉ ၵဝ်တေပၼ်မႂ်းၸုမ်ႇၼိုဝ်ႈဢိူဝ်ႈ။ လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ် ၶုၼ်ၽီၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ပုၼ်ႇၼႃးၵေႃႉၼႆႉ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈ ၸၢႆးမၼ်း ပဵၼ်ၵိၼ်းယူႇၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈသဵင်ႈၵႃႈယူတ်းယႃ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ယွၼ်ႉ ပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵဝ်မိူၼ်ႁၢင်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼႆလႄႈ သမ်ႉဝႃႈ တေၶႂ်ႈလႆႈမၢၵ်ႇလေႃႉၶမ်း မၢၵ်ႇလေႃႉသႅင် မၢၵ်ႇလေႃႉလဵၵ်း မၢၵ်ႇလေႃႉငိုၼ်းၵေႃႈ သမ်ႉတေႁဵတ်းပၼ်ၼႆဝႃႈ ၵဝ်တေ သင်ႇသွၼ်ယွၼ်းမၼ်း မဵဝ်းၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ”ၼႆသေ ၸင်ႇဝႃႈ သေႃ မႃၼဝေႃ တသ်သ ပႃဝၻိ၊ ၸၼ်ၻ သူရိယႃ ဢုꧤယတ်ထ ၻိသ်သရေ သေႃဝၼ်ၼမယေႃ ရထေႃ မမ၊ တေၼ ၸၵ်ၵယုၷေၼ သေႃၽတိ။ ဢေႃႈ... ပုၼ်ႇၼႃးလူင် တီႈၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉ လိူၼ်လႄႈၵၢင်ဝၼ်း ဢၼ်မိူၼ်ပီႈၼွင်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ထၢင်ႇၸႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ လိူၼ်လႄႈၵၢင်ဝၼ်း ၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလႅပ်ႈ ႁိူၼ်းလေႃႉၶမ်းၵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးၶိုၼ်းဝႃႈ ၿႃလေႃ ၶေႃ တွံ ဢသိ မႃၼဝ၊ ယေႃ တွံ ပတ်ထယသိ ဢပတ်ထိယံ။ မၺ်ၺႃမိ တုဝံ မရိသ်သတိ၊ ၼ ႁိ တွံ လၸ်ꧡသိ ၸၼ်ၻသူရိယေ။
ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... မႂ်းၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလီမုင်ႈမွင်းၶႂ်ႈလႆႈၵေႃႈ မႂ်းၵႂႃႇၶႂ်ႈလႆႈ လိူၼ် လႄႈဝၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းၼႆႉမိူၵ်ႈမႂ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ထၢင်ႇတႄႉ မႂ်းတေတၢႆၵႂႃႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေလႆႈ လိူၼ်လႄႈၵၢင်ဝၼ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႈ ၶိုၼ်းဝႃႈ ၷမၼႃၷမၻုမ်ပိ ၻိသ်သတိ၊ ဝၼ်ၼꩪႃတု ဢုꧤယတ်ထ ဝီထိယႃ။ ပေတေၢ ၵႃလၵတေႃ ၼ ၻိသ်သတိ၊ ၵေႃ ၼိꩪ ၵၼ်ꩪတံ ၿႃလျတရေႃ
ပုၼ်ႇၼႃး... လိူၼ်လႄႈၵၢင်ဝၼ်း ဢၼ်ၶၢႆႉၵႂႃႇၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼၼ်ႉ ယင်း လႆႈႁၼ်ႁၢင်ႈမၼ်းယူႇ၊ ၵေႃႉဢၼ်တၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်။ ႁႃးတင်းသွင် ဢၼ်မႃးႁႆႈယူႇ တမ်ႈတီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၼႆႉ ၽႂ်သမ်ႉမိူၵ်ႈမႂ်ႈလိူဝ်ၽႂ်လႃႇ။ ပုၼ်ႇၼႃးလႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ် ၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ သၸ်ၸံ ၶေႃ ဝၻေသိ မႃၼဝ၊ ဢႁမေဝ ၵၼ်ꩪတံ ၿႃလျတရေႃ။ ၸၼ်ၻံဝိယ ၻႃရၵေႃ ရုၻံ၊ ပေတံ ၵႃလၵထႃ ꧤိပတ်ထယိံ။
ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... မႂ်းၼႆႉ မေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းၶႂ်ႈလႆႈလိူၼ်ၵၢင်ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵဝ်ၵေႃႈ သမ်ႉၵႂႃႇႁွင်ႉႁႆႈ ၶႂ်ႈလႆႈၶိုၼ်း လုၵ်ႈၵဝ် ဢၼ်တၢႆၵႂႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၶိုၼ်းႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉလႄႈ ၵဝ်ၼႆႉ မိူၵ်ႈမႂ်ႈလိူဝ် တႄႉယဝ်ႉ။ ဢႃၻိတ်တံ ဝတ မံ သၼ်တံ၊ ꧠတသိတ်တံဝ ပႃဝတံ။ ဝႃရိၼႃ ဝိယ ဢေႃသိၺ်ၸံ၊ သၿ်ၿံ ၼိၿ်ၿႃပယေ ၻရံ။ ဢၿ်ၿႁီ ဝတ မေ သလ်လံ၊ သေႃၵံ ႁၻယံၼိသ်သိတံ။ ယေႃ မေ သေႃၵပရေတသ်သ၊ ပုတ်တသေႃၵံ ဢပႃၼုၻိ။ သွႃႁံ ဢမ်ၿူꩮသလ်လေႃသမိ၊ သီတိꧤူတေႃသမိ ၼိၿ်ၿုတေႃ။ ၼ သေႃၸႃမိ ၼ ရေႃၻႃမိ၊ တဝ သုတွႃၼ မႃၼဝ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉႁူတ်းႁႂ်ႈၽႆး ဢၼ်မႆႈလုၵ်ႉႁုၼ်ႈႁုၼ်ႈ ႁႂ်ႈ မွတ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် တြႃးၼမ်ႉၵတ်းယဵၼ်မႂ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းၸႂ်မႆႈၵဝ် ငိမ်းယဵၼ်မွတ်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... တၢင်းၶီတၢင်းမႆႈ ၵွပ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးတၢႆသေ ၼၢမ်လူင် ဢၼ် ၸူၵ်ႉၶမ်ဝႆႉ ၼႂ်းၸႂ်ၵဝ်ၼၼ်ႉ မႂ်းၸၢႆးထွၼ်ဢွၵ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်းမႂ်းၸၢႆးသေ တၢင်းၶီ တၢင်းၼႅင် ၵဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မွတ်ႇဝွတ်ႈယဵၼ်ႁၢႆမူတ်းယဝ်ႉ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇဢိူၺ်... ၵဝ်တေ ဢမ်ႇ မီးတၢင်းမႆႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁႆႈသင်ထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၻေဝတႃ ၼုသိ ၷၼ်ꩪၿ်ၿေႃ၊ ဢၻု သဝၵ်ၵႃ ပုရိၼ်ၻၻေႃ။ ၵေႃ ဝႃ တွံ ၵသ်သ ဝႃ ပုတ်တေႃ၊ ၵထံ ꩡႃၼေမု တံ မယံ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ မႂ်းၼႆႉပဵၼ်ၶုၼ်ၽီႁႃႉ ၶုၼ်ၵၼ်ႇထပ်ႉပႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်းႁႃႉ၊ မႂ်းၸၢႆးပဵၼ်ၽႂ်၊ မႂ်းၸၢႆးပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၽႂ်၊ ႁဝ်းတေလႆႈႁဵတ်း ႁိုဝ်ႁူႉဝႃႈ မႂ်းပဵၼ်ၽႂ်ၼေႃး။ ၶုၼ်ၽီမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇၵေႃႈ ၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ ယၺ်ၸ ၵၼ်ၻသိ ယၺ်ၸ ရေႃၻသိ ပုတ်တံ ဢꩮႃႁၼေ သယံ ၻႁိတွႃ သွႃႁံ ၵုသလံ ၵရိတွႃ ၵမ်မံ၊ တိၻသ်သႃၼံ သႁၿျတံ ၷတေႃ။ ပုၼ်ႇၼႃး... လုၵ်ႈၸၢႆးမႂ်းၼၼ်ႉ တူဝ်မႂ်းၵေႃႉမႃး ၽင်တမ်ႈတီႈပႃႇႁဵဝ်ႈၼႆႉ သေ မႃးႁွင်ႉႁႆႈ မႆႈၸႂ်ယူႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမႂ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်း ၵၢၼ် လီၵုသူဝ်ႇသေ လႆႈမိူဝ်းႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီတႃႇဝတဵင်ႇသႃႇယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃး ၸင်ႇၶိုၼ်းထၢမ် ဢပ်ပံ ဝႃ ၿႁံု ဝႃ ၼၢၻ်ꩪသႃမ၊ ၻႃၼံ ၻၻၼ်တသ်သ သၵေ ဢၷႃရေ ဢုပေႃသထၵမ်မံ ဝႃ တႃၻိသံ၊ ၵေၼ ၵမ်မေၼ ၷတေႃသိ ၻေဝလေႃၵံ။
ၸၢႆးဢွၼ်ႇ တီႈႁိူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ တၢင်းလူႇတၢင်းဢၢၼ်း ဢိတ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇတွၼ်ႉလူႇ၊ ၼမ်ၼမ်ၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇတွၼ်ႉလူႇ၊ လွင်ႈပႂ်ႉႁပ်ႉသိၼ်ၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇမီး၊ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႂ်လႄႈ သမ်ႉႁွတ်ႈမိူင်းၽီလႃႇ။
လွင်ႈလႆႈပဵၼ်ၶုၼ်ၽီ မိူင်းတႃႇဝတိင်ႇသႃႇ
ဢႃၿႃꩪိၵေႃႁံ ၻုၵ်ၶိတေ ၷိလႃၼေႃ၊ ဢႃတုရရူပေႃမႁိ သၵေ ၼိဝေသၼေ ၿုၻ်ထံ ဝိၷတရꩡံ ဝိတိၼ်ၼၵင်ၶံ ဢၻ်ၻၵ်ၶိံ သုၷတံ ဢၼေႃမပၺ်ၺံ။ သွႃႁံ မုၻိတမၼေႃ ပသၼ်ၼၸိတ်တေႃ ဢၺ်ၸလိံ ဢၵရိံ တထႃၷတသ်သ၊ သွႃႁံ ၵုသလံ ၵရိတွႃၼ ၵမ်မံ တိၻသႃၼံ သႁၿျတံ ၷတေႃ။
ပုၼ်ႇၼႃး... ၵဝ်ၼႆႉ လႆႈတုၵ်ႉၶယွၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ် မိပ်ႇငႅၼ်းဝႆႉယူႇ။ ဢမ်ႇယူႇလီသေ ၸဵပ်းတူဝ်ၸဵပ်းၶိင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၶႃႈ လႆႈႁၼ်လႆႈဝႆႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ႁူႉႁၼ်တြႃးသတ်ႉၸႃႇ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၵိလေႇသႃႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈဢွၵ်ႇ မူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၽိတ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈထွတ်ႈမျၢတ်ႈ မီးပၺ်ႇ ၺႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဝ်မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ လႆႈႁွမ်းမိုဝ်း ဝႆႈသႃမုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵုသူဝ်ႇဢၼ်လႆႈႁဵတ်းၼင်ႇၼၼ်သေ ၵဝ်လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီတႃႇဝတဵင်ႇသႃႇ ယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃး ႁူမ်ၸူမ်း ၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉပေႃးၵီႈသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢၸ်ꧡရိယံ ဝတ ဢၿ်ꧤုတံ ဝတ၊ ဢၺ်ၸလိၵမ်မသ်သ ဢယမိၻိသေႃ ဝိပႃၵေႃ။ ဢႁမ်ပိ ပမုၻိတမၼေႃ ပသၼ်ၼၸိတ်တေႃ၊ ဢꩡ်ꩡေဝ ၿုၻ်ꩪံ သရၼံ ဝꩡႃမိ။ ၸၢႆးဢွၼ်ႇ... ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈၵူၺ်းလႄႈ လႆႈႁၼ်ၽွၼ်းလီၼင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လီဢၢမ်းတႄႉယဝ်ႉ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇႁွၼ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးလၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉ ယဝ်ႉ။ ၵဝ်ၵေႃႈ မီးၸႂ်ႁူမ်ၸူမ်း မီးၸႂ်ၼပ်ႉယမ်ယဝ်ႉလႄႈ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼႆႉၵႂႃႇ ၵဝ်တေၼပ်ႉယမ်ပိုင်ႈဢိင် မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၽီမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇ တိုၵ်းသူၼ်း
ဢꩡ်ꩡေဝ ၿုၻ်ꩪံ သရၼံ ဝꩡႃႁိ၊ ꩪမ်မၺ်ၸ သံꧠၺ်ၸ ပသၼ်ၼၸိတ်တေႃ။ တထေဝ သိၵ်ၶႃပၻႃၼိ ပၺ်ၸ၊ ဢၶၼ်ꩦၽုလ်လႃၼိ သမႃၻိယသ်သု။ ပႃၼႃတိပႃတႃ ဝိရမသ်သု ၶိပ်ပံ၊ လေႃၵေ ဢၻိၼ်ၼံ ပရိဝꩡ်ꩡယသ်သု၊ ဢမꩡ်ꩡပေႃ မႃႁ မုသႃ ꧤၼႃႁိ၊ သၵေၼ ၻႃရေၼ ႁ ႁေႃတိ တုꩦ်ꩧေႃ။
ပႃၼႃတိပႃတႃ ဝိရမႃမိ ၶိပ်ပံ၊ လေႃၵေ ဢၻိၼ်ၼံ ပရိဝꩡ်ꩡယႃမိ။ သၵေၼ ၻႃရေၼ ႁ ႁေႃမိ တုꩦ်ꩧေႃ။
ၶုၼ်ၽီ... မႂ်းၶုၼ်ၽီၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵဝ်မီးၽွၼ်းလီယဝ်ႉ၊ မႂ်းၶုၼ်ၽီၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၵဝ်မီး ၽွၼ်းပၢင်ႈယဝ်ႉ။ ၵဝ်တေထွမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းမႂ်းယဝ်ႉ။ မႂ်းၼႆႉ ပဵၼ်သြႃႇၵဝ်ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၽြႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တမ်ႈတီႈ တြႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တမ်ႈတီႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးၽြႃး ဢၼ်ပဵၼ်သင်ႇၶႃၸဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၵဝ်ပိုင်ႈဢိင် ၵိူဝ်းလီယဝ်ႉ။ “ၵဝ်တေငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈဢဝ်တၢႆပိူၼ်ႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ တေငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈ လၵ်ႉလၢႆ ၶူဝ်းၶွင်ၵူၼ်းလေႃးၵႃႉယဝ်ႉ။ တေဢမ်ႇၵိၼ်လဝ်ႈယဝ်ႉ။ တေဢမ်ႇပႅတ်ႉ လႅၼ်ယဝ်ႉ။ တေႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်း ၵေႃႉပဵၼ်မေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ” ဝၢႆးသေ ပုၼ်ႇ ၼႃး ယိုၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းယဝ်ႉၵႂႃႇ ၼင်ႇၼႆ ၶုၼ်ၽီမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီ ၸင်ႇတိုၵ်းသူၼ်း ဝႃႈ “ပုၼ်ႇၼႃး... တီႈႁိူၼ်းမႂ်းၼၼ်ႉ မီးၶူဝ်းၶွင်တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇမိူဝ်း ၶဝ်ႈၸူးၸမ် ၽြႃးသေ လူႇတၢၼ်းလႄႈ၊ ၵႂႃႇတုင်းထွမ်ႇဢဝ် တြႃးလႄႈ၊ ၵႂႃႇထၢမ် ၶေႃႈထၢမ်လႄႈ” ၼႆသေ ႁၢႆတူဝ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ပၢင်းၽြႃးသေ ပူႇၸေႃႇမူးၸႃး
ပုၼ်ႇၼႃး ဢတိၼ်ႇၼပုပ်ႉပၵ ပွၵ်ႈမိူဝ်းတီႈႁိူၼ်း မိူဝ်းႁွင်ႉမေးမၼ်း သေ လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ “ၼၢႆးၼႆႉ... ႁဝ်းတေပၢင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၵေႃးတမသေ တေတွင်ႈထၢမ် ၶေႃႈထၢမ်လူးၵွၼ်ႇ၊ တေပူႇၸေႃႇမူးၸႃးလူးၵွၼ်ႇ” ၼႆသေ မိူဝ်းတီႈၵျွင်း မိူဝ်းၼင်ႈ တီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇသေ ၸင်ႇဝႆႈလဝ်ႈဝႃႈ “မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမတီႈၶႃႈ... ၼႂ်ၼႆႉ ၸဝ်ႈႁဝ်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတင်းလၢႆ ၶႅၼ်းတေႃႈ မိူဝ်းႁပ်ႉဢဝ် ၶဝ်ႈသွမ်းတီႈႁိူၼ်းၶၶႃႈ တၵႃႇ သေၵမ်းၶႃႈ”ၼႆလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇတဵတ်ႇယဵၼ်သေ ႁပ်ႉဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပုၼ်ႇၼႃးယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႇၼႃးၵေႃႈ ၸင်ႇၼႅတ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်း တီႈႁိူၼ်း၊ မိူဝ်းၸႂ်ႉပိူၼ်ႈ ၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် ၶဝ်ႈသွမ်းၽၵ်းသွမ်း မိူဝ်းသိူဝ်ႇပၼ် တီႈယူႇတီႈၼင်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်ၶၢဝ်း မၼ်းၵေႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁူမ်ႈပႃး သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ် ယေႃးၶိင်း မိူဝ်းၸူး တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းပုၼ်ႇၼႃး မိူဝ်ႈယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဢၼ်သိူဝ်ႇဝႆႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း ဝႆႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽႅဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် မိတ်ႉသႃႇတိတ်ႉထိၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ “ႁဝ်း တေလႆႈႁၼ် ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ၼၵ်းၸႂ် ၶမ်ၸႂ် တီႈၼိူဝ် ၽြႃးၵေႃးတမယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၽႅဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်သမ်ႇမႃႇတိတ်ႉထိၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ သမ်ႉဝႆႉၸႂ် ဝႃႈ “ႁဝ်းတေလႆႈႁၼ် လွင်ႈသပ်ႉပၢႆႇမုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ”ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွတ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး သုင်းသွမ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ပုၼ်ႇၼႃးလူင် ၼင်ႈ တီႈတႅမ်ႇသေ ထၢမ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈၵေႃးတမတီႈၶႃႈ... တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ လူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈလူႇပၼ်သင်၊ တြႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထွမ်ႇသင်၊ သိၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉ၊ ၵူၼ်ႈၵေႃႉဢၼ် ဢဝ်ၸႂ်သေ ၼပ်ႉယမ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၵူၺ်းသေ ႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းၽီ ၼၼ်ႉ ၸွင်ႇမီးၶႃႈႁိုဝ်” “ပုၼ်ႇၼႃး... ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉမႃးထၢမ်ၵဝ် ႁဵတ်းသင်လႃႇ။ သုတ်းတီႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမႂ်း မတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇ ပေႃးလၢတ်ႈၼႄမႂ်းဝႃႈ မၼ်းလႆႈဢဝ်ၸႂ်သေ ၼပ်ႉယမ်ၵဝ်ၽြႃးလႄႈ လႆႈႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈႁိုဝ်?” “ၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ... လၢတ်ႈမိူဝ်ႈလႂ်ၶႃႈ?” မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃႈ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈလွင်ႈဢၼ်ပုၼ်ႇၼႃး ၵႂႃႇႁၼၢ်ၸႆးဢွၼ်ႇ တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈ ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆသေ ၵမ်းလိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ပုၼ်ႇၼႃး... ဢၼ်ဢဝ်ၸႂ် ၼပ်ႉယမ်ၵဝ်ၽြႃးသေ ၵႂႃႇႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းၽီ ၼၼ်ႉ ဢၢၼ်ႇၼပ်ႉၵေႃႉမၼ်း ပေႃးဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၽီလႆႈလူင်းမႃးၼႄတူဝ်
ၵမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ပုၼ်ႇၼႃးလႄႈ ၽြႃး လွမ်လမ်ၼမ်ႉယၵ်းမိုဝ်းၵၼ်ဝႆႉသေ မႃးလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆၼႆယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်း ၽြႃးႁူႉထိုင် ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ၸင်ႇဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇဝႃႈ “ၶုၼ်ၽီမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇ ဢဝ်တင်းႁၢင်ႈႁေႃ ၸီးၸိမ်ႇမႂ်းသေ လူင်း မႃးသေၵမ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽီမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇၵေႃႈ ၼႄပၼ်တူဝ်မၼ်း ဢၼ်မီးဝႆႉ သၢမ်ၵႃႇဝုတ်ႉ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈၶူဝ်းၽီလီလီ ဢဝ်ၸဵမ်ႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇမၼ်းသေ လူင်းမႃးၸူးၽြႃး မႃးယူႇသဝ်း တီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇ ထၢမ်ဝႃႈ ဢꧤိၵ်ၵၼ်တေၼ ဝၼ်ၼေၼ၊ ယႃ တွံ တိꩦ်ꩧိသိ ၻေဝတေ။ ဢေႃꧤႃသေၼ်ထီ ၻိသႃ သၿ်ၿႃ၊ ဢေႃသꩪီဝိယ ၵႃရၵႃ။ ပုၸ်ꧡႃမိ တံ ၻေဝ မႁႃၼုꧤႃဝ၊ မၼုသ်သꧤူတေႃ ၵိမၵႃသိ ပုၺ်ၺံ။
“ၶုၼ်ၽီ... ဢူၽုင်းယႂ်ႇ ဢၼ်ဢူငဝ်းႁိူဝ်းႁႅင်း ပိူင်းလႅင်းၵူႈၽၢႆႇဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢဝ်ႁိူဝ်ႈလႅင်း ၵဝ်ၽြႃးတေထၢမ်ႇတူၺ်းမႂ်းၵွၼ်ႇ၊ မိူဝ်ႈမႂ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႂ်းလႆႈႁဵတ်း ၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီသင်မႃး” ၶုၼ်ၽီၵေႃႈ ၶိုၼ်းဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ဢၼ်ၶႃႈတပႄး လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၸီးၸိမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢဝ်ၸႂ်သေ ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ” ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ် လွမ်တူၺ်း ၶုၼ်ၽီမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဢၢမ်း ၵုင်ႇၵုၼ်း မုၼ်ငဝ်းၽြႃး လွင်ႈလႆႈဢဝ်ၸႂ်ၼပ်ႉယမ်သေ လုၵ်ႈၸၢႆးပုၼ်ႇၼႃး ၸၢႆးမတ်ႉထၵုၼ်ႇ တလီႇ လႆႈႁွတ်ႈမိူင်းၽီၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
သွင်ၵေႃႉပေႃႈလုၵ်ႈ ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇႁေႃးလၢတ်ႈဝႃႈ
2။ 	မၼေႃပုၿ်ၿင်ၷမႃ ꩪမ်မႃ၊ မၼေသေꩦ်ꩧႃ မၼေႃမယႃ။
မၼသႃ ၸေ ပသၼ်ၼေၼ၊ ꧤႃသတိ ဝႃ ၵရေႃတိ ဝႃ။
တတေႃ ၼံ သုၶမၼဝေတိ၊ သႃယႃဝ ဢၼုပႃယိၼီ။
ၸႂ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ဢွၼ်ၵၼ်း ၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇသုင် ၸႂ်ၼႆႉ ၸုင်ၸၼ်ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၵေႃႉဢၼ် ဢဝ်ၸႂ်လီသေ လၢတ်ႈၵႂႃႇ ႁဵတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ လွင်ႈလီ တေၸွမ်းလင်မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၵေႃႉငဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၵႃႇထႃႇႁူဝ်ၼၼ်ႉ သုတ်းၵေႃႈ သတ်ႉတဝႃႇ ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင် လႆႈတြႃး ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈၵွႃႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽီမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီႇၵေႃႈ ပဵၼ် သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵွႃႇ၊ ပုၼ်ႇၼႃးဢၼိၼ်ၼပုပ်ႉပၵၵေႃႈ ပဵၼ် သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇသေ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇမၼ်း လူႇတၢၼ်းၵမ်ႉထႅမ် သႃႇသၼႃႇၽြႃးၵႂႃႇ တင်းယႂ်ႇ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၸိူင်းမၢႆသွင် ပိုၼ်းမတ်ႉထၵုၼ်ႇတလီ သုတ်းယဝ်ႉ။
703
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ ဢႃႇဝ
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ AD 1527-1543
“မိူင်းယၢင်း” ဢၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ “မူဝ်းၺိၼ်း” (မိုးညှင်း)သေ မီးဝႆႉယူႇၼႂ်းၼႄႇမိူင်းၶၢင် ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူ င်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၽွင်းငမ်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1506 ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ “ၸဝ်ႈလူင်” ပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉဝႆႉသေ ၼၢင်းတိုဝ်းၸုမ်ႈပဵၼ် “ၸဝ်ႈၼၢင်းပူၺ်ႈ”။ လုၵ်ႈပဵၼ် “သိူဝ်ႁၢၼ် ၾႃႉ”။ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢင်ၽိုၼ် တႅမ်ႈ ႁင်ႉဝႆႉဝႃႈ “သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း “ဢႃႇဝ” ၸူဝ်ႈၼႂ်းပီ(1527-1543)သေ မၢၼ်ႈ ႁွင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈဝႃႈ “ၻူဝ်ႇႁၢၼ်ႇၿႂႃး” (သိုဟန်ဘွား)ၼႆယဝ်ႉ။ “သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ” ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယူႉလႆႈ 14,15 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈ လိုဝ်းလင်တူဝ်ႈၸွတ်ႇဝႆႉယူႇ ၵူႈမိူင်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁတ်းႁၢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် ၵျွင်းဢူးၽၵ်းၵႃႇ။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ ၵႂႃႇႁႃမၢပ်ႇမႂ်သႂ်သွၼ်းၽႂ်သေပွၵ်ႈ။ မေႃႁၵ်ႉ၊ ဢဵတ်းလူ၊ ၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းသေ ပဵၼ်ၵႅမ်မိူင်း “မိူင်းယၢင်း” ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
703
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ ဢႃႇဝ
မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵၼ်
မိူဝ်ႈပၢၼ် “ၸဝ်ႈလူင်” ၼၼ်ႉ မိူင်းတႆးၵူႈမိူင်းမိူင်း၊ ဢႃႇဝ၊ တူင်ႇဢူႇ၊ ပျီႇ၊ ႁၢင်းသႃႇဝတီႇ၊ ရၶႅင်ႇ ပဵၼ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵၼ်သေ ၶုၼ်ၽႂ်ႇၵူၼ်းမိူင်းမၼ်း ၽွင်းငမ်းယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတိုၵ်းၵၼ်ၵေႃႈမီး။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်ၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ မိူင်းၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸမ်ၵၼ်သေ ၵႆႉလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ “မိူင်းတႆး” ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်တႆး ၽွင်းငမ်းၵူၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးသေ ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆး လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆမိူင်း မႃးႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းတႆး ၵူႈမိူင်းမိူင်းယဝ်ႉ။ မိူင်းဢသမ်ႇ၊ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ(12)မိူင်း၊ (12)ပၼ်းၼႃး၊ (12)ၸဝ်ႈတႆး၊ ၶေႇမရတ်ႉ၊ လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ၊ လၢၼ်ႉၼႃး၊ သုၵ်းၶေႃးထႆး၊ ဢယူၵ်ႉတယ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းတႆးၵူႈမိူင်းမိူင်းယဝ်ႉ။ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉ(12) မိူင်း ပဵၼ် မိူင်းမၢဝ်း၊ ၵိုင်ႇမ၊ ၸႄႈၾၢင်၊ မိူင်းၵွင်၊ မိူင်းယၢင်း၊ သွင်သူပ်း၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ သႅၼ်ဝီ၊ သီႇပေႃႉ၊ ယွင်ႁူၺ်ႈ၊ မိူင်းၼၢႆး၊ မိူင်းပၢႆးယဝ်ႉ။ “ၸဝ်ႈၾႃႉ” ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶုၼ်မိူင်းတႆး ဢၼ်မီးၸၼ်ႉပဵင်း “ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း” မၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတႅမ်ႈပိုၼ်း တင်ႈၸႂ် ႁႂ်ႈႁၼ်တႅမ်ႇသႂၢင်းၽႅပ်ႉတႆးသေ တႅမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၼင်ႇႁၢင်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉ တႅမ်ႇ ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼင်လိၼ်တင်းၵႂၢင်ႈမိူင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၽွင်းငမ်းဝႆႉၼႆၼၼ်ႉ ယင်းၵႅပ်ႈလိူဝ်သေ ၼင်လိၼ်တင်းၵႂၢင်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၾႃႉၼိုင်ႈၸဝ်ႈ ၽွင်းငမ်းဝႆႉ ၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1364 ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈပဵမ်ႇၾႃႉလႄႈ ၸဝ်ႈငိူၼ်ႈၶဵဝ်ၾႃႉ တိုၵ်းပၢင်ယႃႈ ၸႄႈၵႅင်း လူႉယဝ်ႉ ယုၵ်ႉ”သတူဝ်းမင်းၾႃႉ” ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်။ 26.1.1365 “သတူဝ်းမင်းၾႃႉ” တႄႇတင်ႈ မိူင်းဢႃႇဝလႄႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပီ(1365-1554)ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸူဝ်ႈ “ပၢၼ်ဢႃႇဝ” ယဝ်ႉ။ ၽၢၵ်ႇၼိူဝ်လႄႈၽၢၵ်ႇဢွၵ်ႇ “ဢႃႇဝ” မီး မိူင်းတႆးၵူႈမိူင်းမိူင်း။ ၽၢၵ်ႇတႂ်ႈ မီးပျီႇ၊ တူင်ႇဢူႇ၊ ႁၢင်းသႃႇ ဝတီႇ။ ၽၢၵ်ႇတူၵ်း မီးမိူင်းရၶႅင်ႇဝႆႉလႄႈ ဢႃႇဝ မီးဝႆႉၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈသေ လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇႁဵတ်းၵေႃႉ ၵူႈၽၢႆႇ၊ ၵူႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပီ(1501-1526)ၼၼ်ႉ “ၼရပတိႁေႃၵႅဝ်ႈ” ၽွင်းငမ်းဢႃႇဝ။ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း။ “ၼရပတိ”ၼႆႉ ဢဝ်ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၶပ်ႉသႂ်ႇႁဵတ်းႁေႃမၼ်း ႁၢင်ႈလီၼႅၼ်ႇၼႆ လႄႈ လႆႈၸိုဝ်ႈ “ၼရပတိႁေႃၵႅဝ်ႈ” ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ “ၼရပတိ” မီးၼမ်ၼႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈသႂ်ႇသွႆႈၵိုၵ်း ၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉဝႆႉ ၼင်ႇၼႆ ယဝ်ႉ။ သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ဢႃႇဝၼႆႉ လႆႈၶွတ်ႇယွတ်ႈသုတ်းဝၢႆးၵႂႃႇ ယွၼ်ႉၶုၼ်မိူင်းတူင်ႇဢူႇ “ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ” တိုၵ်းသိမ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1554 ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
မိူင်းတူင်ႇဢူႇ(တွင်ႇငူႇ)
“တူင်ႇဢူႇ” ၼႆၼၼ်ႉ ပီ 1279 မိူဝ်ႈၼရသီႇႁပတေႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶုၼ်ပူးၵမ်ႇ “သဝုၼ်ႇၵျီးလႄႈ သဝုၼ်ႇငႄႇ” သွင်ပီႈၼွင်ႉ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်ၽွင်းငမ်းလႄႈ ၸင်ႇတႄႇမီး ၶုၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မီးၶုၼ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇသေတႃႉ ပႆႇၸိုဝ်ႈမိူင်းယႂ်ႇမိူင်းလူင်။ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဢိူင်ႇဢွၼ်ႇ မွၵ်ႈဢိူင်ႇပူႇႁဵင် “တႆး” ၽွင်းငမ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပီ 1485 “မင်းၵျီးၺူဝ်ႇ” ဢၼ်ပဵၼ်လၢၼ်ၶိင်းၵၢင်ႉ ဝၢၼ်ႈလႄႇဝေးၼၼ်ႉ ႁိမ်ဢႃႇၼႃႇ။ ၶႃႈႁႅမ် ပႅတ်ႈ ၶုၼ်တူင်ႇဢူႇ “မင်းၸီႇၻူႇ”သေ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်ယဝ်ႉ။ မင်းၵျီးၺူဝ်ႇမီး လုၵ်ႈယိင်း ဢၼ်ဝႃႈ “တၶိၼ်ႇၵျီး” လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆး ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ် ၼႂ်းတူင်ႇဢူႇ တီႈဝၢၼ်ႈထီးလႅင်ႇၼၼ်ႉ “မွင်ႇသိင်ႇၶလႄႈ မၶိၼ်ႇလ” ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၽၢၼ်သွင်ၽူဝ်မေး ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢၼ်ၼႅၼ်ႇလႄႈ ၵိၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈတူၼ်ႈထၢၼ်ပိူၼ်ႈသေ လဵင်ႉသၢႆၸႂ် ၶႃပူႇဢွၵ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶႃမီးလုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဢဝ်ၼွၼ်းဝႆႉ ႁင်းၵူၺ်းသေ ၵႂႃႇႁႃၵိၼ်ၸၢင်ႈ ပိူၼ်ႈ ထိုင်တီႈ ပူၵ်ႇ ပေႃးလၢပ်ႈၼႆလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸိုဝ်ႈ “ဢၢႆႈပူၵ်ႇလၢပ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵူႉသူဝ်ႇမုၼ်ငဝ်းမီးမႃးလႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း “မၶိၼ်ႇလ” လႆႈမိူဝ်းပဵၼ် “မႄႈ ၼူမ်း” တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီးလႄႈ ဢၢႆႈပူၵ်ႇလၢပ်ႈၵေႃႈ လႆႈမိူဝ်းႁဵတ်းၵေႃႉ တပိၼ်သူၺ်ႇထီး ၶႃပီႈၼွင်ႉယဝ်ႉ။ ဢၢႆႈပူၵ်ႇလၢပ်ႈ ၵိူတ်ႇ ပီ 1515 လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ 12 ၶမ်ႈ (ဝၼ်းပုတ်ႉ)လႄႈ ယႂ်ႇလိူဝ် “ပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး (3) လိူၼ်ပၢႆ (4) ဝၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ (မႄႈၼူမ်း = မႄႈယိင်းလုမ်းလႃးလုၵ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်)။ ပီ 1530 မင်းၵျီးၺူဝ်ႇ ၼွၼ်းၽႄးလႄႈ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ဢၼ်ဢႃႇယူႉ တိုၵ်ႉလႆႈ (15) ၶူပ်ႇ ၵူၺ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၢႆႈပူၵ်ႇလၢပ်ႈၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈၸိုဝ်ႈ “သျွိၼ်ႇယႄးထုတ်ႉ” ၼႆသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး သျွိၼ်ႇယႄးထုတ်ႉ ၵူပ်ႉၵူႈၵိုၵ်း “တၶိၼ်ႇၵျီး” ႁဵတ်းပီႈၶူၺ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလႄႈ လႆႈၸိုဝ်ႈ “ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ” ၼႆထႅင်ႈယဝ်ႉ။ (ပယိၼ်ႇ = ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း။ ၼွင်ႇ = ပီႈဢၢႆႈ)။ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီးၼၼ်ႉ မၵ်ႉလၢဝ်ႈၼႅၼ်ႇ။ ပီ 1548 ၸၢင်းထၢၵ်ႈ “ၻမဵင်ႇထေႃး” တိုၵ်းသိမ်း တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ လူင်းတိုၵ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ၵႂႃႇထင်ႁိူၼ်းၽွင်းမိူင်းမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်း “မွၼ်း” တီႈ “မဢူႇပိၼ်ႇ” သေလႃသတ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူင်းၼၼ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ၶဝ်ၼၼ်ႉ မီးၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ ၼႆသေ ၽၢမ်းယွၵ်ႇ ႁႂ်ႈတပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ဢွၵ်ႇတိၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ၼႂ်း ထိူၼ်ႇယဝ်ႉ မိူဝ်ႈမဝ်းလဝ်ႈ ၼွၼ်းလပ်းယူႇၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူင်း “မွၼ်း” တႅပ်းၶေႃး ၶႃႈႁႅမ်ပႅတ်ႈလႄႈ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈတပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး “မင်းယႄးသီႇႁၻူႇ” ၶိုၼ်ႈပုတ်ႈသေတႃႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း လႄႈ ပီ 1550 လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ(3)ၶမ်ႈ ၽွင်းမိူင်းတင်းလၢႆ ယုၵ်ႉ “ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ” ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် တူင်ႇဢူႇ မႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1553 လိူၼ်ၸဵင်ႇမႂ်ႇ(13)ၶမ်ႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ၶၢႆႉႁေႃ ၵႂႃႇပူၵ်းတင်ႈတီႈ “ႁၢင်းသႃႇဝတီႇ” ယဝ်ႉ။ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇမီး မေးလူင်(3)ၵေႃႉ။ မေးဢွၼ်ႇ(43)ၵေႃႉ။ လုၵ်းၸၢႆး(97)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈယိင်း (59) ၵေႃႉ။ ဢႃႇယူႉၸဝ်ႈ လႆႈ(66)ပီသေ ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ပီ 1581 လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
703
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ ဢႃႇဝ
မိူင်းပျီႇ(ပူင်ႈ)
“မိူင်းပျီႇ” ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ မီးတီႈ တႃႈပူင်ႈၶၢမ်ႈၼမ်ႉၵဵဝ်လႄႈ တႆးႁွင်ႉ “တႃႈပူင်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ “ပူင်ႈ” ၼၼ်ႉ မၢၼ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇၸွမ်းသဵင် ဢမ်ႇၽဵၼ်ႈလႆႈလႄႈ ပဵၼ် “ပျီႇ” ၼႆၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1242 “သီႇႁသူႇ” ဢၼ်ဢွႆႇဢူႈမၼ်း ၼရသီႇႁပတေႉ တၢႆၼၼ်ႉ လူင်းႁဵတ်းၶုၼ်လႄႈ “ပျီႇ”လႆႈမီးပၢၼ်ၶုၼ်မႃး ၼင်ႇတႂ်ႈ ၼႆႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1542 “ပျီႇ” လႆႈလူႉပင်း ယွၼ်ႉတပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး တူင်ႇဢူႇတိုၵ်းယဝ်ႉ။
မိူင်းယၢင်း လႄႈ ဢႃႇဝ
ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆႉတင်း ၶုၼ်မိူင်းပျီႇ “သတူဝ်းမင်းၸဝ်ႈ” သေ ၵႆႉတိုၵ်း ၵၼ် တင်းၶုၼ်ဢႃႇဝ “ၼရပတိႁေႃၵႅဝ်ႈ”။ ၶုၼ်တူင်ႇဢူႇ “မင်းၵျီးၺူဝ်ႇ” သမ်ႉ ၵႆႉတိုၵ်းမိူင်းပျီႇ။ မိူင်း ယၢင်းလႄႈ မိူင်းပျီႇ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်လႄႈ မိူင်းယၢင်းလႄႈ တူင်ႇဢူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၵၼ်။ ဢႃႇဝသမ်ႉ ပဵၼ် ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆႉတင်း သီႇပေႃႉ၊ သႅၼ်ဝီ၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းၼၢႆး၊ ယွင်ႁူၺ်ႈလႄႈ ၵႆႉလႆႈၸွႆႈ ဢႃႇဝ တိုၵ်း သိုၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1522 မိူင်းယၢင်းလႄႈဢႃႇဝ တိုၵ်းၵၼ်။ မိူင်းပျီႇၸွႆႈ မိူင်းယၢင်းတိုၵ်းဢႃႇဝ။ မိူင်းယၢင်း လွမ်ႉဝႅတ်ႉ တိုၵ်းၼႃႈဝၼ်းႁွင်ႇ။ မိူင်းပျီႇ လွမ်ႉဝႅတ်ႉတိုၵ်း ၼႃႈဝၼ်းၸၢၼ်း။ ၶုၼ်ဢႃႇဝ ယွၼ်းႁႂ်ႈၸွႆႈလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ပွႆႇလုၵ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ “ၶုၼ်မိူင်းဢွၼ်ႇ” ဢွၼ် တပ်ႉၸၢင်ႉ 60။ တပ်ႉမႃႉ 1000။ သိုၵ်း 4000 လူင်းၸွႆႈဢႃႇဝ။ သိုၵ်းသီႇပေႃႉ ဢမ်ႇတိုၵ်း တပ်ႉမိူင်းယၢင်းသေ ပူၼ်ႉလူင်းတိုၵ်း တပ်ႉမိူင်းပျီႇ ယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းဝႃႈ “ယၢမ်းလဵဝ်... ၸဝ်ႈပီႈႁဝ်း လႄႈဢႃႇဝ... တိုၵ်းၵၼ်ယူႇၼႆႉ... ၵဝ်ၶႃႈပဵၼ် ဢူၺ်းလီဢႃႇဝဝႆႉလႄႈ... လႆႈၸွႆႈၶဝ်ယူႇ... ၸဝ်ႈပီႈလႄႈႁဝ်းၶႃႈ သမ်ႉ... ပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵၼ်... ဢမ်ႇၶႂ်ႈတိုၵ်းၵၼ်ၶႃႈ... ၼင်ႇႁိုဝ်ႁဝ်းပီႈၼွင်ႉ... တေဢမ်ႇလႆႈတိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ... ၸဝ်ႈပီႈႁဝ်း ဝူၼ်ႉပၼ်သေၵမ်း...” ၼႆလႄႈ ႁပ်ႉလႆႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း ထွႆမိူဝ်းၶိုၼ်း ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လိုၼ်းၼၼ်ႉ သွင်ပီ မိူဝ်ႈ 1524 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢႃႇဝ ဢွၼ်သိုၵ်း ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းမိူင်းယၢင်း။ ၸဝ်ႈလူင် ႁၢင်ႈႁႅၼ်း သိုၵ်းတူဝ်ႈတၼ်းယဝ်ႉသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၸူး ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉဝႃႈ “မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသွင်ပီၼၼ်ႉ... ၸဝ်ႈၼွင်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈမႃးဝႃႈ... တႆးတေႃႇတႆး ဢမ်ႇၵိုင်ႇတိုၵ်းၵၼ်ၼႆလႄႈ... ၸဝ်ႈပီထွႆမႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉ... ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ... ဢႃႇဝ ႁၼ်တႅမ်ႇသႂၢင်းၽႅပ်ႉႁဝ်း... ထၢင်ႇဝႃႈ ၵူဝ်မၼ်းလႄႈ... လမ်းမႃးတိုၵ်းႁဝ်းယူႇ... လွင်ႈၼႆႉ... ၵိုင်ႇလီပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ... ၸဝ်ႈၼွင်ႉဝူၼ်ႉပၼ်သေၵမ်း...” ၼႆယဝ်ႉ ပွႆႇၽွင်းၶဵဝ် မိူဝ်းသူင်ႇၸူး ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ တွပ်ႇဝႃႈ “မိူဝ်ႈၸဝ်ႈပီႈ... တိုၵ်းဢႃႇဝၼၼ်ႉ... ယွၼ်ႉၸဝ်ႈပီႈႁဝ်းၶႃႈ... ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ တႆးၼင်ႇၵၼ် တိုၵ်းၵၼ်လႄႈ... ၵဝ်ၶႃႈႁၢမ်ႈ ၸဝ်ႈပီႈလႆႈယူႇသေတႃႉ... ဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢႃႇဝသမ်ႉ... ၶိုၼ်ႈတိုၵ်းၸဝ်ႈပီႈယူႇၼႆတႄႉ... ၶႃႈၼွင်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈမီး... ၵႂၢမ်းႁၢမ်ႈသီးသင်လႆႈယဝ်ႉလႄႈ... ဢဝ်ၸဝ်ႈ ပီႈႁဝ်း ဝႃႈၶႃႈယဝ်ႉ...” ႁပ်ႉလႆႈလိၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈလူင်ႁၢင်ႈသိုၵ်း တိုၵ်းၵမ်းလဵဝ်။ လူၺ်းထိုင် ဢႃႇဝ။ ပျီႇလွမ်ႉတိုၵ်း ဝႆႉ ၼႃႈၽၢၵ်ႇတႂ်ႈယူႇလႄႈ ဢႃႇဝဢမ်ႇပႄႉ။ တႅမ်ႈလိၵ်ႈယွၼ်းႁႂ်ႈသီႇပေႃႉ လူင်းၸွႆႈထႅင်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇ ပေႃႉ ႁၢင်ႈတပ်ႉ ၸၢင်ႉ 300။ မႃႉ 1000။ သိုၵ်း 10,000 လူင်းၵႂႃႇ တၼ်းထိုင်ႁိမ်း “ပၢင်ဢူလူင်” (မေႇမျူဝ်ႉ) ၵူၺ်း လႆႈၶၢဝ်ႇ ဢႃႇဝသုမ်းသိုၵ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈတိုၵ်းၸွႆႈ။ “ၼရပတိႁေႃၵႅဝ်ႈ” ၸူဝ်းဢွၼ် လုမ်းလၢင်း၊ ၸိူင်ႉၼၢင်းမၼ်းသေ ပၢႆႈမိူဝ်းပိုင်ႈ သီႇပေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
703
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ ဢႃႇဝ
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇဝသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ
ပီ 1525 ၼၼ်ႉ သိမ်းလႆႈဢႃႇဝယဝ်ႉ ၸဝ်ႈလူင် ဢၢပ်ႈပၼ် ၶုၼ်ပျီႇယဝ်ႉသေ တႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ တႄႉ သိမ်းဢဝ် တပ်ႉၸၢင်ႉ၊ တပ်ႉမႃႉဢႃႇဝသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းယၢင်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈလူင်မိူဝ်းယဝ်ႉ ၶုၼ်ပျီႇ သတူဝ်းမင်းၸဝ်ႈၵေႃႈ သိမ်းဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၵမ်ႈၽွင်ႈလႄႈ ႁွင်ႉဢဝ်ၽွင်းမိူင်းဢႃႇဝ ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းပျီႇ။ တီႈဢႃႇဝ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ယဝ်ႉလႄႈ “ၼရပတိႁေႃၵႅဝ်ႈ” လူင်းမိူဝ်းၶိုၼ်း ၵမ်းလဵဝ်။ ၽႅဝ်ဢႃႇဝယဝ်ႉ ႁွမ်သိုၵ်း ၶိုၼ်ႈတိုၵ်း မိူင်းယၢင်းထႅင်ႈလႄႈ ပီ 1526 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလူင်ဢွၼ် “သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ” တိုၵ်းၶိုၼ်း ဢႃႇဝ။ ၶုၼ်ဢႃႇဝသုမ်းၵၢၼ်ႉ။ ပႅတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃသေ ၶီႇၸၢင်ႉဢွၵ်ႇပၢႆႈ။ တိူဝ်ႉမၢတ်ႇၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇ ၼိူဝ်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1527 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလူင်ယုၵ်ႉ “သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ” ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း။ လၢၼ်ၼရပတိႁေႃ ၵႅဝ်ႈ “မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ” ဢၼ်ယၢမ်ႈပၢႆႈၽေး မိူဝ်းပိုင်ႈမိူင်းယၢင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလူင်သွၼ်ႇဝႃႈ ယူဝ်တေ ဢမ်ႇလိုမ်းၵုင်ႇ ဢၼ်ပၼ်ပိုင်ႈမႃးၼၼ်ႉႁိုဝ်ၼႆသေ ယုၵ်ႉပဵၼ် ၽွင်းမိူင်းလူင် ဝႆႉႁိမ်း သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉယူႇ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေဢၢပ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ပၼ်သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈလူင် ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ႁၢင်ႈႁေႃဢႃႇဝ သူင်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉလႄႈ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၵိုၵ်းၸွမ်းဝႃႈ “မိူင်းၵွင်... မိူင်းယၢင်း... မိူင်းပၢႆး... ယွင်ႁူၺ်ႈ... မိူင်းၼၢႆး... မိူင်းမိတ်ႈ... သီႇပေႃႉ... တႄႇၵႂႃႇ... မိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈၼႆႉ... ပဵၼ်ငိူၼ်ႈၼိုင်ႈ... ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ် မူတ်းလႄႈ... ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉ ၵၼ်တင်းမူတ်းယဝ်ႉ... မိူဝ်ႈလဵဝ်... လုၵ်ႈၵဝ်ၶႃႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ... ၶိုၼ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢႃႇဝၼႆႉၵေႃႈ... ၸဝ်ႈၼွင်ႉမၢတ်ႈ တၢၼ်ႇ... လုၵ်ႈဢွၵ်ႇလၢၼ်ၸႂ်... ႁၵ်ႉပႅင်းယႂ်ႇၼမ်... ၸမ်ၸႂ်သေၵမ်း...” ၼႆၼၼ်ႉ သူင်ႇၸွမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸဝ်ႈလူင်မိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းယၢင်း ယူႇယဝ်ႉ။
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လႄႈ သႃႇသၼႃႇ
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽွင်းမိူင်းတႆးၽွင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ပဵင်းၵၼ်သေ ႁႂ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ၶိုင်ပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်းထိုဝ် ပုတ်ႉထသေ ယၢမ်ႈ လွတ်ႈၵျုၵ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႃႇထႃႇတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတင်းၼမ်။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢဝ် “ၵႃႇထႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထေႇ” သွၼ်ၽႄႈတိူၼ်းပၼ် ၵူၼ်းဢႃႇဝတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈလွတ်ႈၵျႃၵ်ႈၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်း တေယုမ်ႇယမ် တွင်းၵိုမ်းလွတ်ႈၵျုၵ်ႈလႄႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ဢဝ်ၸိုဝ်ႈၵႃႇထႃႇ တင်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈလူင်ၼၢမ်းၼႃႈ ဢွၼ်ၵူၼ်းမိူင်း တႄႇၵွင်းမူး “သမ်ႇပုတ်ႉထေႇမိူင်းယၢင်း” (မိုး ညှင်းသမ္ဗုဒ္ဓေ) ၼႂ်းလိၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ လူႇတၢၼ်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈ (37) ဢေႇၵၼၼ်ႉလႄႈ မီးဝႆႉ ႁိမ်း “မူင်ႇယႂႃႇ” ယူႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။
703
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ ဢႃႇဝ
လုၵ်ႈမူင်ႈၵေႃႈမူင်ႈပႅင်း
မိူဝ်ႈပၢၼ်သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၽွင်းငမ်းဢႃႇဝၼၼ်ႉ တူင်ႇဢူႇ ပဵၼ် မိူင်းမၢၼ်ႈၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်ဝႆႉသေ တိုၵ်ႉတႄႇ မုၼ်းမႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၵူၺ်း။ မိူင်းတႆး ၵူႈမိူင်းမိူင်းလွမ်ႉဝႅတ်ႉ တူင်ႇဢူႇလႄႈပျီႇဝႆႉ ၵူႈၽၢႆႇသေ ဢဵၼ် ႁႅင်းယႂ်ႇမၢၵ်ႈလိူဝ်မၢၼ်ႈဝႆႉ တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်းၼႃႈမႃး ၵူဝ်လႆႈပဵၼ်ၽေးမႃးလႄႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ဢၢၼ်းတိုၵ်း တူင်ႇဢူႇသေ တိူင်ႇပၢင်ႇၼၼ်ႉ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ သွၼ်ႇဝႃႈ “မိူဝ်ႈလဵဝ်... ၽွင်းမိူဝ်ႈတႆး တိုၵ်ႉႁႅင်းယူႇၼႆႉ... မၢၼ်ႈႁဝ်းသမ်ႉ... တိုၵ်ႉတႄႇဝၢၼ်ႇၸိူဝ်ႉၵူၺ်း... သင်ဝႃႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ တိုၵ်းၸိုင်... ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ... မၢၼ်ႈႁဝ်း တေဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈသေ... တေလူႉသုမ်း ႁၢႆလၢႆပႅတ်ႈမူတ်းယဝ်ႉ... တႆးတေႁိူဝ်ႈႁိူင်း... ဢုပ်ႉပိူင်ႇတင်းမူတ်းယဝ်ႉ... ၸိူဝ်ႉမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၵိုတ်းယူႇၼႆႉ... ႁႂ်ႈသိုပ်ႇၵိုတ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉယိုင်ႈယႂ်ႇ... မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉလီယဝ်ႉ...” ၼႆသေ ဢမ်ႇၽွမ်ႉႁႂ်ႈတိုၵ်းလႄႈ လၢတ်ႈ ဝႃႈ... “တူင်ႇဢူႇလႄႈပျီႇၼၼ်ႉ... တေႃႉတႄႉၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ... ပဵၼ်မိူင်းၵူၺ်း... ၶဝ်ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသင်... ဢမ်ႇ ႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း... ၵူဝ်ႁႄလႄႈ... သမ်ႉပေႃးတေမႃးၵူမ်ႈၵွမ်း... ၸူးၸဝ်ႈ ႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ယဝ်ႉ... ဢမ်ႇပဵၼ်သိုၵ်း... ဢမ်ႇတိုၵ်းၵၼ်သေ... မႃးသွၼ်ႈႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉ... လီသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ... မိူဝ်းၼႃႈ ၵေႃႈ... ႁႅင်းဢွၼ်ႇမွၵ်ႈၶဝ် ၼၼ်ႉၵူၺ်း... ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈၵူဝ်သင်ၶဝ်... ဢမ်ႇၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးသင်လႆႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ... ဝႆႉပႅတ်ႈသေလႃႈ” ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၸင်ႇဢမ်ႇတိုၵ်းသေ ပွႆႇဝႆႉတူင်ႇဢူႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ လၵ်ႉပွႆႇၵူၼ်း လူင်းပွင်ႇၸူး တူင်ႇဢူႇဝႃႈ “မိူဝ်ႈလဵဝ်ၽွင်းမိူဝ်ႈတႆး... တိုၵ်ႉ ယိုင်ႈယႂ်ႇႁႅင်းၶွၼ်ႈယူႇသေ... မၢၼ်ႈႁဝ်းပႆႇမီးႁႅင်းၼႆႉ... တိုၵ်းၽိုၼ်ႉၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈ... လူဝ်ႇႁႃ လွၵ်း လၢႆး... တေဢမ်ႇပဵၼ်ၽေးသေ... ႁွမ်ႁႅင်းလႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ... ၵိုင်ႇလီပွႆႇၵူၼ်းမႃး... ၵူမ်ႈၵွမ်းၵပ်းသိုပ်ႇ ယူႇ...” ၼႆလႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း တူင်ႇဢူႇ ပွႆႇၵူၼ်းပႃးဢဝ် ၶူဝ်းၶွင်ၽၢၼ်ႇတႃႇ မိူဝ်းၵူမ်ႈၵွမ်းဝၢင်းၸူး သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်မႃး ၸွမ်းၼင်ႇလၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉလႄႈ ထႅင်ႈႁႅင်း ႁႂ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ယုမ်ႇ ယမ် မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
တူင်ႇဢူႇၶႂၢၵ်ႈႁႅင်း
ပီ 1531 တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်တူင်ႇဢူႇသေ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း မႃးယဝ်ႉ။ ပီ 1533 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ပျီႇ “ပယိၼ်ႇထူၺ်း” လူလၢႆၶိုၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းဢွၼ် သိူဝ် ႁၢၼ်ၾႃႉတိုၵ်း။ တိုၵ်းပျီႇယဝ်ႉ မိူဝ်းၼႃႈမႃး ၵူဝ်ပျီႇလႄႈတူင်ႇဢူႇ ႁွမ်းၵၼ် ႁဵတ်းၽေးသႂ်ႇလႄႈ ဢၢၼ်း ပူၼ်ႉတိုၵ်းတူင်ႇဢူႇ။ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ႁၢမ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်တိုၵ်းထႅင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း တိၺွပ်း ပယိၼ်ႇထူၺ်း မိူဝ်းၸွမ်း။ တၼ်းထိုင် “တီႇပႄးယိၼ်း” ၵူၺ်း သူၼ်းတုမ် လႆႈယဝ်ႉၼႆသေ ပွႆႇၶိုၼ်း။ ၸဝ်ႈလူင် ၵိုတ်းလိုဝ်ႈတီႈ ဢႃႇဝယဝ်ႉ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းယၢင်း။ တၼ်းထိုင် “မျေႇတူး” ၵူၺ်း လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ် မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ပွင်ၵူတ်ႉလႄႈ ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇ။ ၸဝ်ႈလူင် ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းလူင် ၵူႈပိူင်ပိူင် ၵမ်ႉဝႆႉသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉလႄႈ ၸင်ႇ လႆႈၶၢမ်ႇပွင်ၵူတ်ႉ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပီ 1538 တူင်ႇဢူႇတိုၵ်းပျီႇ ဢၼ်ပဵၼ်တႂ်ႈဢေႃးၸႃႇ “ဢႃႇဝ” ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လူင်းၸွႆႈလႄႈ ပျီႇဢမ်ႇတၼ်းတူၵ်းသုမ်း။ ပီ 1539 တူင်ႇဢူႇ တိုၵ်းႁၢင်းသႃႇဝတီႇ(ပႃႇၵိူဝ်)။ ၶုၼ်ႁၢင်းသႃႇဝတီႇ သုမ်းၵၢၼ်ႉ။ ပၢႆႈၸူး “ပျီႇ”။ သိုၵ်းတူင်ႇဢူႇ လမ်းတိုၵ်းထႅင်ႈ။ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၶဝ်ႈႁႄႉဝႆႉလႄႈ သိုၵ်းတူင်ႇဢူႇ သုမ်းၵၢၼ်ႉသေ လႆႈထွႆမိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1541 တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး တိုၵ်းပျီႇထႅင်ႈ။ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လူင်းၸွႆႈသေတႃႉ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ၽႅၼ်သိုၵ်း တတ်းပႅတ်ႈၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်သူင်ႇလူင်းၵမ်ႉထႅမ် သိုၵ်းဢႃႇဝ ၸွမ်းသဵၼ်ႈ တၢင်းၼမ်ႉၵဵဝ် ၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈသုမ်းၵၢၼ်ႉသေ “ပျီႇ”ၵေႃႈ လႆႈတူၵ်း တႂ်ႈတူင်ႇဢူႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1542 တူင်ႇဢူႇ တိုၵ်း မေႃႇလမျႅင်ႇလႄႈတႃႈဝၢႆယဝ်ႉ ပူၼ်ႉတိုၵ်း “ဢယူၵ်ႉတယ”။ တူင်ႇဢူႇ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း “ပေႃႇတူႇၵီႇ” (Protuguese) ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇမၢၵ်ႇမိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်း ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉလႄႈ မီးဢမျွၵ်ႈ မီးၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈထႅင်ႈသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶိူင်ႇၶမ်ႉမႃး လိူဝ်ၵဝ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းဢႃႇဝသမ်ႉ တိုၵ်ႉလႆႈၸႂ်ႉ လႅဝ်း၊ လၢပ်ႇ၊ ၵၢင်ႇသေတိုၵ်းယူႇ။ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇ ဢမ်ႇတဝ်ႉ ၵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းလူင် ဢၼ်တေဢမ်ႇၶႄႉၶဵင်ႇလႆႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
703
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ ဢႃႇဝ
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လႄႈ သင်ႇၶႃႇပွမ်
ပီ 1541 တူင်ႇဢူႇလႄႈပျီႇ ဢၼ်ပဵၼ်မၢၼ်ႈၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉမဝ်ႇၵႃး မီးၶိူင်ႈ ၵၢင်ႇ ၶိုတ်းၵၢပ်ႈထႅင်ႈလႄႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶဝ် ၶိူင်ႇၶမ်ႉမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇမီးၽႅၼ် ဢၢၼ်းသိမ်း ဢႃႇဝမႃး ၸဵမ်ႁိုင်ၼၼ်ႉသေ တူင်ႇဢူႇလႄႈမင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ်ဝၢင်းၽႅၼ် ဢဝ်သၢႆလပ်ႉ ၶဝ်ႈယူႇ ၼႂ်းဢႃႇဝဝႆႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေဢဝ်သၢႆလပ်ႉ ၶဝ်ႈဝႆႉၼႂ်းမိူင်းၼၼ်ႉ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ သွၼ်ႇဝႃႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉယုမ်ႇ ယမ် ၼပ်ႉထိုဝ်သႃႇသၼႃႇၼႅၼ်ႇလႄႈ သင်ပဵၼ်သင်ႇၶႃႇ ၶဝ်ႈယူႇတႄႉ တေသၢင်ႇထုၵ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႆသေ မၼ်းၸင်ႇ ႁႂ်ႈၵူၼ်းတူင်ႇဢူႇ ပွမ်ႁဵတ်းသင်ႇၶႃႇသေ ၶဝ်ႈယူႇဝႆႉၸွမ်းဝတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢႃႇဝယူႇယဝ်ႉ။ သင်ၶႃႇပွမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်လပ်ႉ တိုၵ်းၽိုၼ်ႉသိမ်းဢဝ်ဢႃႇဝ။ လၵ်ႉႁဵတ်းလိၵ်ႈ လပ်ႉ သိူင်ႇဝႆႉၸွမ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်း ၼႂ်းဝတ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ႇ။ လၵ်ႉၶုတ်းၶူတ်ႉထႃႇပၼႃႇၵွင်းမူး ၵူးလႅၵ်ႈ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇသိူင်ႇသွၼ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းဝတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵွင်းမူး၊ ဢူးမၢင်ႇ။ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇသမ်ႉ ယူႇဢိူမ်ႈ ၸဝ်ႈသိူဝ် ႁၢၼ်ၾႃႉသေ ပႂ်ႉငွႆးငဝ်းလၢႆးလီ တႃႇၶဝ်ဝႆႉယူႇ။ ပီ 1542 သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ လႆႈၶၢဝ်ႇ သိုၵ်းတူင်ႇဢူႇ ပွႆႇၵူၼ်းပွမ်ႁဵတ်းသင်ႇၶႃႇ ၶဝ်ႈပႅပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်း ဢႃႇဝသေ တေၽႅၼ်ႁၢႆႉ ၼႆလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁႃလွၵ်းလၢႆး တႃႇတေသွၵ်ႈႁူႉလႆႈ သင်ႇၶႃႇပွမ် ဢၼ်ပဵၼ်သၢႆလပ်ႉၸိူဝ်း ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇပၢင်း သင်ႇၶႃႇတင်းမိူင်း ႁႂ်ႈလႆႈၵႂႃႇၵၢပ်ႈသွမ်း တီႈ “တွင်ႇပလူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ သင်ႇၶႃႇ ဢၼ်ၽႅဝ် ႁွတ်ႈၵႂႃႇ တီႈပၢင်ၵၢပ်ႈသွမ်း “တွင်ႇပလူႇ” ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 1300 တူၼ်ၼႆ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၵၢပ်ႈသွမ်းယဝ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈၶၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသေ သွၵ်ႈတူၺ်း တီႈတူဝ်သင်ႇၶႃႇ ၵူႈၸဝ်ႈလႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ မီးမိတ်ႈၽၵ်းဢႅဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ မီးလိၵ်ႈၵၢၼ်လပ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈတေႃႇသူႈၶိုၼ်းလႄႈ တိၺွပ်းၸႅတ်ႈထၢမ်ယဝ်ႉ ႁႂ်ႈထၢၵ်ႈသေ ပၼ်တၢမ်ႇတၢႆပႅတ်ႈ 360 ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ သင်ႇၶႃႇပွမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈလွင်ႈၶဝ်သိမ်းသိူင်ႇဝႆႉ လိၵ်ႈလပ်ႉလႄႈ ၶိူင်ႈၵၢင်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်း ၼႂ်းၵွင်းမူး၊ ဢူးမၢင်ႇ ၼႆလႄႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ သင်ႇႁႂ်ႈ သွၵ်ႈႁႃထူၵ်းဢွၵ်ႇ ၽဝ်ပႅတ်ႈတင်းမူတ်းယဝ်ႉ။
703
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈ၊ ဢႃႇဝ
မၢၼ်ႈမၢႆပိုၼ်း
မၢၼ်ႈတႅမ်ႈပိုၼ်း သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉလႄႈ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇဝႆႉဝႃႈ “သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ... ပဵၼ်တႆးမိူင်း ၼိူဝ်... ပဵၼ် ၶုၼ်မိူၵ်ႈလိူင်းႁုၵ်းႁၢႆႉ... ဢမ်ႇႁူႉသႃႇသၼႃႇ... ယႃႉလူႉဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ... ႁႅမ်တၢႆသင်ႇၶႃႇ... ၽဝ်ၸုတ်ႇပႅတ်ႈ... လိၵ်ႈထမ်းပိတၵတ်ႈသၢမ်ၵွင်... ၵူၼ်ႇၶုတ်း ၶူတ်ႉဢဝ်ထႃႇပၼႃႇ... ၵွင်းမူးဢူးမၢင်ႇ လႄႈ... မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ၶႃႈႁႅမ်ပႅတ်ႈယဝ်ႉ... ပဵၼ်တႆးလႄႈ ႁႅမ်ပႅတ်ႈဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ... မၵ်ႉမဝ်းဢႃႇၼႃႇ လႄႈ... ၶႃႈႁႅမ်ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ... မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ဢမ်ႇၸင်းတႆး... ဢမ်ႇမၵ်ႉမဝ်းဢႃႇၼႃႇလႄႈ... ဝၢႆးသေ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉတၢႆ ယဝ်ႉ... မၼ်းမီးသုၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်လႆႈၵေႃႈ... ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵတ်းသေ... မိူဝ်းပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇ ပေႃႉ... ဢၼ်ပဵၼ်တႆးၼၼ်ႉ... မိူဝ်းႁဵတ်းၶုၼ်ဢႃႇဝယူႇယဝ်ႉ... မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ... ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း... ႁၵ်ႉသႃႇသၼႃႇလႄႈ... ၸင်ႇၶႃႈပႅတ်ႈ သိူဝ် ႁၢၼ်ၾႃႉ... ဢၼ်လူလၢႆဝၢၼ်ႈမိူင်း... သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ... ပၢင်းၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ... မိူဝ်းပဵၼ် ၶုၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ... တမ်းၸႂ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ... လႆႈသင်ႇဝူၺ်ႇၵ မိူင်းၶူင်းၵၢင်ၼႅၼ်ႇလႄႈ... ပၢႆႈၵႂႃႇႁဵတ်း ရႁၢၼ်းယဝ်ႉ...” ၼႆယဝ်ႉ။
ၶေႃႈထတ်းသၢင်
ပၢၼ်သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ဢႃႇဝၼၼ်ႉ မိူင်းတႆးၵူႈမိူင်းမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ၽၢၼ်ႈလူင်လွမ်ႉ တူင်ႇဢူႇ၊ ပျီႇ၊ ႁၢင်းသႃႇဝတီႇဝႆႉ။ မိူင်းတႆးၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းပီႈမိူင်းၼွင်ႉၵၼ်သေ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် ယူႇတႃႇသေႇ။ ဢဵၼ်ႁႅင်းတႆးၼၼ်ႉ ပၼ်ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈ လွမ်ၵူဝ်ဝႆႉယူႇ။ ဢႃႇဝပဵၼ် မိူင်းမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိူဝ် တူင်ႇဢူႇ၊ ပျီႇလႄႈႁၢင်းသႃႇဝတီႇဝႆႉ။ တူင်ႇဢူႇ ၶွႆဢႃႇဝသေ ၶႂ်ႈသိမ်းဢဝ်သေတႃႉ ဢဵၼ်ႁႅင်း ဢမ်ႇငၢမ်ႇ ၵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇပႆႇႁတ်း။ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ(မၢၼ်ႈ)ၼၼ်ႉ တင်ႈဢဝ်ၸဵမ်မိူဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ဢၢၼ်းတိုၵ်း တူင်ႇဢူႇလႄႈ ဢမ်ႇပၼ်တိုၵ်းသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈတူင်ႇဢူႇ ၵွမ်းဝၢင်းၸူးၼၼ်ႉမႃး မၢၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ဝၢင်းၽႅၼ် သိမ်းဢႃႇဝ ယူႇယဝ်ႉ။ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ယူႇၸမ်တူဝ်သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉသေ ပႂ်ႉငွႆး ငဝ်းလၢႆးလီတႃႇၶဝ်ဝႆႉ။ တူင်ႇဢူႇ သမ်ႉ တိုၵ်းၶႂၢၵ်ႈ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ဢႃႇဝၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉသိုၵ်းၶဝ်သေ ႁွမ်ႁႅင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပီ 1539 တူင်ႇဢူႇၸင်ႇ တိုၵ်းသိမ်း “ပႃႇၵိူဝ်”(ႁၢင်းသႃႇဝတီႇ)။ ပီ 1541 တိုၵ်း သိမ်းပျီႇ။ ပီ 1542 ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ “ပေႃႇတူႇၵီႇ” (Portuguese)သေ သိုဝ်ႉၶိူင်ႈၵၢင်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းပႆႇ ႁတ်းတိုၵ်းဢႃႇဝ ၵမ်းလဵဝ်။ ပီ 1543 သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ႁူႉၽႅၼ်ၶဝ်သေ ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ ၵူၼ်းၶဝ် သင်ႇၶႃႇပွမ်ပႅတ်ႈလႄႈ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇၸင်ႇ ၽႅၼ်ၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉယဝ်ႉ။ သိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ၼွၼ်းၽႄးယဝ်ႉၵေႃႈ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ၵူဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢၼ်ႈ လူင်လွမ်ႉၶဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၶဵၼ်သႂ်ႇလႄႈ မၼ်းဢမ်ႇႁတ်းၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်။ မၼ်းဢမ်ႇႁတ်း ဢဝ်ဢၢပ်ႈ ပၼ်တူင်ႇဢူႇ။ ဢႃႇဝလႄႈသီႇပေႃႉ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်။ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ဢႃႇဝ ဢၢပ်ႈပၼ်သီႇပေႃႉလႄႈ မိူင်းတႆးၵူႈမိူင်းမိူင်း တိုၼ်းဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်သေ တိုၵ်းဢႃႇဝၵေႃႈ ပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵၼ်တိုၵ်းၵၼ်။ ႁႂ်ႈႁႅင်းတႆး ယူပ်ႈႁင်းၵူၺ်းလႄႈ မင်းၵျီးယၢၼ်ႇၼွင်ႇ ၸင်ႇဢဝ်ဢႃႇဝဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ယူႇယဝ်ႉ။ လိုၼ်း ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယုမ်ႇတူဝ်။ ဢမ်ႇႁတ်းယူႇထႅင်ႈယဝ်ႉလႄႈ ပၢႆႈၵႂႃႇႁႃၵျွင်းၵၢၼ်ႇ ဢဝ်သႃႇသၼႃႇႁဵတ်း တီႈႁႄႉ ၵင်ႈသၢႆၸႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
703
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:703
ၵျီးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၵျီးၵၢၼ်ႇ  (ကြီးကန်ရွာ၊ Kyeekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်းၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191814 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်းၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2260 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2951 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5211 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1303
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1303
1693
1693
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢုမိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဢုမိၼ်ႇ  (ဥမှင်ရွာ, Uhmin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191187 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1402 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1619 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3021 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽတူဝ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၽတူဝ်ႇ (ဖဒိုမြို့ ; Hpa Do) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၵႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၽတူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈယၢင်းဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉၵိူင်းၽႃႇသႃႇၵိူဝ်းယမ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၽူဝ်းပႅၵ်ႉသၢၼ်ႇၽႅဝ်မႃးသေ ၵေႃႇတင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းယၢင်းဝႃႈ ၽတူဝ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝၢၼ်ႈလူင် ၼႆသေ ဝၢၼ်ႈၽတူဝ်ႇၼႆ့ လုၵ်ႉတီႈ ၽူးသၢၼ်ႇယေႇ ႁွင်ႉ ၽူဝ်းပႅၵ်ႉသၢၼ်ႇ သေ လႆႈႁွင်ႉမၵ်းမၼ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်း ပၢင်ႇလူင်ၶဝ် ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လွတ်ႈၽေးၶဵၼ် ဢၼ်မီးၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ သေၵေႃႈ ၸူးၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 2015၊ လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ 21 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၸၼ်ႉ ဝၢၼ်ႈသေ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်ဝဵင်းယဝ်ႉ။
ၶျွင်ႇၶျွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်ႇၶျွၵ်ႉ  (ချောင်ချောက်ရွာ, Chaungchauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194510 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1255 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1223 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2478 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ထၢၼ်းၷႂႃႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၷႂႃႉ (ၸၢၼ်း)  (ထန်းဂွ (တောင်)ရွာ, Htangwa(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၷႂႃႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191636 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းၷႂႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2349 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5019 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တၢႆႇၵွင်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတၢႆႇၵွင်းၵၢၼ်ႇ  (ဒိုင်ကောင်းကံရွာ, Daingkaungkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190928 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3667 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4318 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7985 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျၢႆႉ  (တလင်းကုန်းရွာ, Talinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193677 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 529 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1260 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တၢႆႇၵွင်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယေႇယိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇယိၼ်ႇ  (ရေရင်ရွာ, Yaeyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194058 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2104 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ