cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2009
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2000 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢယေးမသူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢယေးမသူဝ်ႇ  (အရေးမဆိုရွာ, Ahyaymaso) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်းတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190770 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1230 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1343 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2573 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၸႄႈၵႅင်း၊ ၸႄႈတိူင်း
ၾိင်ႈၾႃႉ
တီႈၼႃႈလိၼ်ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸိူဝ်းမီးၼႃႈလိၼ်သၼ်လွႆ လႄႈ တီႈၼႃႈလိၼ်ထုင်ႉပဵင်းၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။
တီႈ ပတ်ႉၵႂၢႆႇ လႄႈ တီႈသၼ်လွႆၼႃႇၵ ၼၼ်ႉ တၢင်ႉမႆႈၼႆႉ မီးထိုင် တၢင်ႉၼမ်ႉၶႅင်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ တီႈတႅမ်ႇသုတ်းမီး တေႃႇထိုင် ႔႐ တီႇၵရီႇ ၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉသေ တီႈဢၼ်ပဵၼ် ထုင်ႉမႆႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ၼႆႉ တၢင်ႉမႆႈၶၢဝ်းမႆႈသုတ်း မီးတေႃႇထိုင် ႑႑႐ တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပွတ်းၵတ်းၼၼ်ႉ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီႈ ႕႐ တီႇၵရီႇၾႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။
တီႈထုင်ႉၼႃႈလိၼ်ပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ် ၵႆႉလႆႈ ႘႐ ၼိဝ်ႉတေႃႇ ႑႐႐ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈထုင်ႉၼႃႈလိၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းတႄႉ ၵူၺ်းလႆႈ မွၵ်ႈ ႔႐ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇ တီႈဝဵင်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႇတႃႇၼိုင်ႈပီၼႆႉ တီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ ႓႑ ၼိဝ်ႉ၊ တီႈဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း ႓႔ ၼိဝ်ႉ လႄႈ တီႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ႓႖ ၼိဝ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ယွၼ်ႉ တီႈ ပၢၵ်ႇပၢင်လၢႆပင်းၵလႃး ၵႆႉပဵၼ် လူမ်းလႅင်ႉလႄႈ ၽူၼ်ၵႆႉၼမ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၸႄႈလူင်
ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅရ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ် ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်းသေတႃႉ ထိုင်ဝၢႆးလင် ပီ 2002 မႃး လႆႈဢဝ်လုမ်းၸိူဝ်ႉမီးၸၼ်ႉ ၸႄႈတိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် လုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် လႆႈၶၢႆႉၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ တီႈဢၼ်မီး ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
တီႈၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းၼႆႉ ဢဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈ (10) ၸႄႈတွၼ်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (37) ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း (46) ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ (233) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (1785) ဢိူင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ (5907) ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း
• ဝဵင်းဢလူင်ႇ
• ဝဵင်းမေႃႇ
• ဝဵင်းပူၵ်ႉၵၢၼ်ႇ
• ဝဵင်းပုတလိၼ်ႇ
• ဝဵင်းၶျႅတ်ႉတိၼ်း
• ဝဵင်းၶျွင်းဢူး
• ဝဵင်းၶျိၼ်ပိတ်ႉ
• ဝဵင်းၶမ်းတီႈ
• ဝဵင်းလႃႉတေႃး
• ဝဵင်းႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း
• ဝဵင်းဢၢင်းတေႃႇ
• ဢိၼ်းယႂႃႇ
• ဝဵင်းၵတူး
• ၵၢၼ်ႇထူးမ
• ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်း
• ဝဵင်းၵလေးဝ
• ဝဵင်းၵၢၼ်ႉပလူႇ
• ဝဵင်းၵၼီႇ
• ၵၢတ်ႇသႃႇ
• ၵွင်းႁိူင်း
• ဝဵင်းၵေႃလၢင်း
• ဝဵင်းၵိၼ်း
• ဝဵင်းၵိၼ်းတၢတ်ႉ
• ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်း
• ၵူႇၵေႃႇ
• ၵုၼ်းတွင်ႇ
• ၵျႃးတႅတ်ႉ
• ၵျွၵ်ႉၵႃႇ
• ၵျွၵ်ႉမျွင်း
• ၵုၼ်းလႃႉ
• ဝဵင်းလႁႄႇ
• လေႃးတႃႇ
• ဝဵင်းလေႇသျီး
• မလႄႇ
• မၢၼ်ႇၸၢၼ်ႇ
• မၸဵင်ႇ
• မွင်းထွင်ႇ
• မွင်းၶမ်း
• ဝဵင်းမေႃႇလဵၵ်း
• မေႃႇလူး
• မႄးၸႃႇ
• ဝဵင်းမၢင်းၵၢင်း
• မိၼ်းၵုၼ်း
• မိၼ်းတႅင်ႇပိၼ်ႇ
• မူဝ်းတႃး
• မူၵ်ႉသူဝ်းၶျူင်ႇ
• မူင်ႇယူၺ်း
• မျွင်ႇ
• ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ
• မျူဝ်ႉတႃႇ
• မျူဝ်ႉတိတ်ႉ
• ၼပႃး
• ၼမ်ႉတဵင်ၶုၼ်ႇ (ၵျဵတ်ႉသေႃး)
• ၼၢတ်ႉၶျွင်း
• ၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ
• ဢူင်းတေႃး
• ဢူင်းတႃႇ
• ပတူႇ
• ပလႄး
• ပုလူၺ်သူၺ်ႇ
• ပၢင်သွင်
• ၽလၢၼ်ႇၵူင်ႇယႂႃႇ
• ဝဵင်းၽွင်းပၢင်ႇ
• ရိတုၵႃး
• သႃးတွင်ႇ
• သႃးတုၼ်းၵျီး
• ဝဵင်းသႃးလိၼ်းၵျီး
• ၸႃႇယေး
• ဝဵင်းသျဵင်းမၵႃး
• သူၺ်ႇတုၼ်း
• သျိၼ်ႇၵူင်း
• သျိၼ်ႇလမွင်း
• ၸိတ်ႉတွင်း
• သွမ်ႇမရႃႇ
• ဝဵင်းတီႇပႄးယိၼ်း
• ထမၢမ်ႇသီႇ
• တတ်ႉလႂိၼ်ႇ
• ဝဵင်းတၢၼ်ႉသျႄႇ
• တႄႇပိၼ်ႇ
• သၼ
• တွင်ႇဝုတ်ႉ
• တႃႇၸီႇ
• ဝဵင်းတီႈၶင်ႉ
• တူင်ႇႁႄး
• ဝဵင်းဝႅတ်ႉလႅတ်ႉ
• ဝုၼ်ႇၵျီး
• ဝဵင်းသိူဝ်
• ဝဵင်းယေႇဢူး
• ယႂႃႇသျႄႇ
• ယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး
• ၸေႇတီႇ
• ၸီးၵူင်း
ထၢၼ်းပွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ (ညောင်လေးပင်မြို့နယ်), (Nyaunglaypin Township), ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ၊ ဝဵင်းမတွၵ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းပျုၼ်ႇတၢၼ်ႇသႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၺွင်ႇလေးပိၼ်ႇ ယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်မႂ်ႇ ၵျွၵ်ႉထု
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်မႂ်ႇ ၵျွၵ်ႉထု ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉထု၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ၵဝ်ႇ ၼႆႉ မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉထုယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း
1808
1808
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ ၼႆႉ မီးတီႈ ဝဵင်းတတႃးဢူး ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၵႆယၢၼ် 35 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1999 ၼၼ်ႉသေ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလဵၼ်ႈမၼ်း မီး 14,000 ထတ်း (4267 မီႇတႃႇ) သေ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆၵမ်ႇၽႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းလဵၼ်ႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းဢၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလဵၼ်ႈႁိူဝ်းမိၼ် ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉဝႆႉယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈသေ ၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၸၢင်ႈၸွႆႈသၢင်ႈပၼ်လႆႈ ၽူႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း တႃႇ 3 လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်ပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် သူၺ်ႇမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် မၢၼ်းယတၼႃႇပူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ၶၼ်ထုၵ်ႇ ၶွင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
1808
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်
ၵၢၼ်တမ်းၽႅၼ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵၢင်ပီ 1990 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ် ၼင်ႇပဵၼ် တွၼ်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇယုၵ်ႉသုင် ၵၢၼ်ထွင်ႈတဵဝ်း လႄႈ ၵၢၼ်သႂ်ႇတိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၸွမ်းတင်း ဢၼ်ပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ၵႆႉလႄႇ မႅၼ်ဝႃႈ ပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်လဵဝ်တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်တေၶဝ်မႃး ၵူႈပီၵူႈပီၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်း တေလႆႈတိူဝ်းလိူဝ်မႃး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10 ၼႆလႄႈ မၼ်းၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈပႃးမႃး တွၼ်ႈၵၢၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶပ်ႉမၢႆဢၼ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉဝႃႈ တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တေပဵၼ် တီႈဢၼ် ဝဵင်းလူင် တီႈ ဢေးသျႃး ၼင်ႇ ဝဵင်းပေႇၵျိင်း၊ ဝဵင်းႁၼႂၢႆး၊ ဝဵင်းမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ဝဵင်းၵူဝ်ႇၵတ်ႉတႃး၊ ဝဵင်းတႃႇၵႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မိၼ်မႃးၸူးလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
1808
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ လွင်ႈပဵၼ်မႃး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်
လႆႈတႄႇၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1996 ၼၼ်ႉသေ ထိုင်မႃး ပီ 2000 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇပၢင်ၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ ငိုၼ်းသဵင်ႈမၼ်း မီးၵႂႃႇ တေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 150 လၢၼ်ႉသေ လႆႈၵူႈငိုၼ်းၶၢဝ်းယၢဝ်းတီႈ ExIm Bank မိူင်းထႆးသေၵေႃႈ ၵေႃႇသၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈသေပိူၼ်ႈ ၶွင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈပဵၼ်မႃး ၸွမ်းၼင်ႇ ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၵူၺ်းလႆႈၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈမႃး ပဵၼ်ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်သဵင်ႈငိုၼ်းသေ ဢမ်ႇထိုင်တီႈ ၶွင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမႃးယဝ်ႉ။
1808
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ
ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်
ယူင်ႉသၢင်ႈတႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 2000 သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပၼ်လႆႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸိူဝ်ႈၽႅဝ်ႁွတ်ႈမႃး တႃႇ 1000 လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတေဢွၵ်ႇယၢၼ် တႃႇ 1000 ယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈပီၼႆႉ ၸၢင်ႈႁပ်ႉလႆႈ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း မွၵ်ႈ 3 လၢၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈၶႂၢၵ်ႈလႆႈတေႃႇထိုင် 15 လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်လူင်ၼႆႉ မီးတီႈ တွၼ်ႈၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ တီႈ ႁိမ်းဝဵင်းတတႃးဢူး မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယၢၼ် 21 လၵ်း (35 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ) ၼႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး 25015 ဢေႇၵ (10123 ႁႅၵ်ႉတႃႇ) ယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၵႂႃႇၸူး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆ တေလႆႈႁေႃႈလူတ်ႉ မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၼႆယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်လဵၼ်ႈ ၶွင် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ် ၼႃႈယၢဝ်း မီး 14,000 ထတ်း (4267 မီႇတႃႇ)၊ ၼႃႈပွတ်း မီး 200 ထတ်း (61 မီႇတႃႇ) ၼႆႉ ႁိူဝ်းမိၼ်မဵဝ်းလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢင်ႈလူင်းလႆႈယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၵိုတ်းလူတ်ႉၵႃးၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဝႆႉလူတ်ႉ မွၵ်ႈ 700 လမ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈယူင်ႉသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ သႂ်ႇဝႆႉပိူင်ပၼ်လူမ်းယဵၼ်၊ ပိူင်ၵႅတ်ႇၵင်ႈၽေးၽိုၼ်းၽေးၽႆး လႄႈ ပိူင်ပၼ်ႁႅင်းၽႆးၽႃႉၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၶူဝ်လႆႈထၢတ်ႈ မီး 6 ဢၼ်၊ ၶူဝ်လႆၸၢၵ်ႈ မီး 3 ဢၼ်၊ ၶူဝ်လႆတၢင်ႇၵုၼ်ႇသိၼ် မီး 1 ဢၼ်လႄႈ ၶဝ်ႈပႃး ပိူင်ၵုမ်းၵမ်ၸၼ်ထူင်ႁင်းၵူၺ်း။
1808
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1808 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1800 ႁူဝ်သိပ်းပီ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1810 ႁူဝ်သိပ်းပီ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇ
ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်
ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းတႄႉ ၶွင်ႇတႃႇ Check-In (36) ဢၼ်၊ ၵိၵ်ႉတီႈ ႁိူဝ်းမိၼ် သိူၵ်ႈ (8) ဢၼ်၊ ၶူဝ်ၶၢႆႉ (6) လင်၊ ၶိူင်ႈပၼ်ႇတူင်ႇ တီႈၶိုၼ်းလိူၵ်ႈဢဝ်ထူင် (3) ဢၼ်၊ တီႈႁိူဝ်းမိၼ်ၸၢင်ႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ (11) ဢၼ်၊ တီႈႁိူဝ်းမိၼ်ၸၢင်ႈၵိုတ်းလိုဝ်ၶၢဝ်းႁိုင် (6) ဢၼ်၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ၊ ၶွင်ႇတႃႇ လႅၵ်ႈငိုၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၶွင်ႉၶႅၵ်ႇလမ်ႇလွင်ႈလိုဝ်ႈသဝ်း၊ လၢၼ်ႉၶၢႆ ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈပၼ်ၶွၼ်ႇ၊ လၢၼ်ႉၶၢႆ ၶူဝ်းၶွင်တီႈမၢႆတွင်း၊ ၶမ်ႇပၼီႇၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း၊ ၶွင်ႇတႃႇၸွႆႈထႅမ် ၶႅၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းဢွၵ်ႇတၢင်း၊ ၵၢၼ်ၶၢတ်ႇလူတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။များပါဝင်သည်။
လွင်ႈယုၵ်ႉၸၼ်ႉၶိုၼ်ႈသုင် လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး
ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈသၢႆငၢႆဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉတိုၼ်ႇမႃးၶိုၼ်း မႂ်ႇမႂ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵူၺ်းမီး ၶၢဝ်းတၢင်း ၶုၼ်းမိင် ၶွင် သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ၶႄႇပွတ်းဢွၵ်ႇဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ မီးမႃး ပုတ်ႉထၵႃႇယႃႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၵေႃႈ လဵၼ်ႈယူႇ ဢမ်ႇယွမ်း 4 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် တီႈဢၼ်မီး ၶူဝ်းပူၺ်ႈၽိင်ႈငႄႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈတႃႇဝႄႈ လွင်ႈၽၢၵ်ႇၵိင်ႇ ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈ လူၺ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသတ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈလႄႈသင်ၼႆသေ သၢႆၵၢၼ်မိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၽင်ၸႂ်ႁၼ်ဝႃႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ႁူးၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၶဝ်ႈထူၼ်ႈသွင် တႃႇၶဝ်ႈၸူး မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၽၢႆႇသၢႆၵၢၼ်မိၼ်ၵေႃႈ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမိူဝ်ႈပီ 2012 ၼၼ်ႉဝႃႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တႃႇၶႂၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် တီႈပိုၼ်ၽႄၵုၼ်ႇသိၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၶမ်ႇပၼီႇ JALUX မိူင်းၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ၶမ်ႇပၼီႇ မီႇၸူႇပီႇသျီႇ လႄႈ ၶမ်ႇပၼီႇယူဝ်းမ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁဵတ်းပၼ် ၶမ်ႇပၼီႇ MJAS သေ လႆႈသုၼ်ႇတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ တီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇ (30) ပီယဝ်ႉ။ ၶမ်ႇပၼီႇ JALUX လႄႈ ၶမ်ႇပၼီႇ မီႇၸူႇပီႇသျီႇ သႂ်ႇတိုၼ်းလၢင်း ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 45.5 သေ ၶမ်ႇပၼီႇၸိူဝ်းၵိုတ်းလိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 9 ယဝ်ႉ။ လွင်ႇသႂ်ႇတိုၼ်းလၢင်း ႁူဝ်တီႈမၼ်းၼႆႉ ၵႃႈၶၼ်မၼ်းမီး တေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 4 လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ။ ဝၢႆးသေ MJAS တႄႇႁၢပ်ႇဢဝ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈတႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ယဝ်ႉသေ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈတီႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း တႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈသုင်မႃးသေတႃႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉမီး လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇဝႆႉယူႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း
537
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မိင်ႇၵလႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမိင်ႇၵလႃႇ  (မင်္ဂလာရွာ, Mingalar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းၸေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194436 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းၸေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1219 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2799 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
537
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
မိင်ႇၵလႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၺွင်ႇၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
537
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:537
ၸၢင်ႈၸေႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈၸေႈ (, Zaangzae, စန်စယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ
ပိုၼ်းတူဝ်တီႈၵႅပ်ႈ
ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ (ကြည်း 14232) ၼႆႉ ၵိူတ်ႇတီႈ ဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ မိူဝ်ႈပီ 1955 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႉ ဢူးတွင်းလႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ တီႈထႃႇၼဢွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉသိပ်းတီႈ ဢ.ထ.ၵ(1)လႃႉတႃႇ (Central) ယဝ်ႉ။ ပီ 1973-74 ၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် ပၢႆးပၵ်းပိူင် တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ သေ ထိုင် ပီ 1074 ၼၼ်ႉ လႆႈၶႂၢင်ႉၶိုၼ်ႈ ပၢင်သွၼ်ၼေႃႇၶုၼ်သိုၵ်း ၸုပ်ႈ (19) တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵၢၼ်သိုၵ်း လႄႈ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းပၢင်ႇဢူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပၢၼ်ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ယၢမ်ႈလႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃးတီႈ တပ်ႉပႆလိၼ် မၢႆ (86) တီႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ လႆႈပဵၼ် ၸဝ်ႈႁၢၼ်ၵွၼ်းတပ်ႉ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈ ၼမၶ (တပ်ႉၵွင်ပႆဝႆး မၢႆ (369))၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်းထၢၼ်ႈၼိုင်ႈ တီႈ တပ်ႉငဝ်ႈသိုၵ်းပႆႇဝႆး မၢႆ (33) လႄႈ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉငဝ်ႈသိုၵ်းပႆႇဝႆ မၢႆ (44)၊ ၽူႈၵွၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၽူႈၵွၼ်းငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းပွတ်းတူၵ်း လႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတိူင်းသိုၵ်းၼႃႈလိၼ်သၢမ်ၸဵင်ႇ သေဢမ်ႇၵႃး လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ပႃးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈၵွၼ်းၸုမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း မၢႆ (2)ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ ပီ 2010 ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မႃး ႁူဝ်ၼႃႈ ၽၢႆႇႁူမ်ႈၸတ်းၵၢၼ်သိုၵ်းသေ တႄႇဢဝ် (30-3-2011) ၼၼ်ႉသေ လႆႈဢဝ်တင်း တႃၶုၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းသေၵေႃႈ လႆႈတႄႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈ
ၶွင်ႇၸီႇသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်တင်ႈၸႂ်ဝႆႉ ယိူင်းမၢႆၸူး ၵူၼ်းမိူင်း တီႈ မိူင်းတႆး လႄႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ လႆႈၵၼ်ႉလူလၢႆ ၼၢင်းယိင်းရူဝ်ႇႁိၼ်ႇၵျႃႇ၊ လႆႈဝႆႉယိူင်းမၢႆၸူး ၵူၼ်းမိူင်ႈသေ ပိုတ်းယိုဝ်း လႄႈ လႆႈဢဝ်ၽႆးၸုတ်ႇဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၼၼ်ႉဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း၊ လွင်ႈၽိတ်းၾိင်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း လႄႈ လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇတူင်းꧡိၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတူင်းꧡိၼ်ႉ  (ကန်သုံးဆင့်ရွာ, Kanthonesint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡၵျမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191511 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡၵျမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5117 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6486 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 11603 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ႁူၺ်ႈပၢင်သတ်း
ႁူၺ်ႈပၢင်သတ်း (Animal Farm) ၼႆႉပဵၼ်ၸိူင်းဝုတ်ႈထု လိၵ်ႈၵိူဝ်ႉၵၢၼ်မိူင်း ၽီမိုဝ်းၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵျွတ်ႉၸ် ဢေႃးဝႅလ်း ထုတ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 17 လိူၼ်ဢေႃးၵၢသ်ႉ၊ 1945။ ၼႂ်းၸိူင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတူဝ်သတ်းၼမ်လၢႆ ဢၼ်ၶႂ်ႈယိူင်းထိုင် မုၵ်ႉၸုမ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ မိူင်းရတ်ႈသျႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ၵျူဝ်းသႅပ်ႉသတႃႇလိၼ်ႇ ၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွတ်ႉၸ် ဢေႃးဝႅလ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈပၼ်ႁႅင်း ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၵေႃႉ႞သေ တူၺ်းႁၼ်ဝႃႈ မုၵ်ႉၸုမ်းတပ်ႉၵွင်သူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း"ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူၵ်ႈႁၢႆႉၵျၢမ်း" ၼႃႇၼႆလႄႈ တႅမ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈၵိူဝ်ႉယွႆႈၸူး သတႃႇလိၼ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းမႅၵ်ႉၵၸိၼ်း ထၢႆးမ် (Time Magazine) ၼၼ်ႉ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၵျွတ်ႉၸ် ဢေႃးဝႅလ်း ဢၼ်ပဵၼ် Animal Farm လႄႈ 1984 တင်းသွင်ပပ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၶဝ်ႈလိူၵ်ႈပဵၼ် ပပ်ႉ 100 ဢၼ်လီထီႉသုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ မိူဝ်ႈပီႊ 1923 ထိုင် 2005 ။ thumb|ပပ်ႉ ဢႄးၼီးမႃးၾၢမ်း ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ် ၾၢၼ်ႊပဵၼ်ၽၢႆႇတႆးသေ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ "ႁူၺ်ႈပၢင်သတ်း" (လိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပႃႇ၊ 2014)
ပပ်ႉပိၼ်ႇၽၢႆႇတႆး
ပပ်ႉ Animal Farm ၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ် လႆႈပိၼ်ႇပဵၼ် ၽႃႇသႃႇလိၵ်ႈတႆးသေ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ ႁူၺ်ႈပၢင်သတ်း ၼႆသေ ထုတ်ႇဢွၵ်ႇပွၵ်ႈၵမ်း႞ မိူဝ်ႈလိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပႃႇ၊ ပီႊ 2014 ။
မၵျီးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵၢၼ်ႇ  (မကြီးကန်ရွာ, Magyikan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193974 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2365 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4319 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
536
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:536
ၺွင်ႇဢူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး (ညောင်ဦးမြို့), (Nyaung-U), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ထုင်ႉပူးၵမ်ႇ ဢၼ်မီး ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼၼ်ႉသေ၊ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းထုင်ႉပူးၵမ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းပူးၵမ်ႇလႄႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်းယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႈႁၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵꧣ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ ယဝ်ႉ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းၺွင်ႇဢူး ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ ႑႙႕႓ ၼၼ်ႉ မီး 9,416 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇမတီႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ တႃႇ ဝဵင်းၺွင်ႇဢူးၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁဵၼ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1903 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၺွင်ႇဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသိူၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းလၢဝ်းမိူင်း ၶဝ် မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ဝဵင်းၵဝ်ႇပူးၵမ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းပူးၵမ်ႇ ယၢၼ် သီႇလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပူးၵမ်ႇၼႆႉ ယွၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၶူဝ်းယုၼ်းဢွၵ်ႇသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ထူဝ်လိၼ်ဢွၵ်ႇၼမ်လႄႈ မီးဝႆႉ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ဢိၼ်ႇတေႃးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇတေႃးလေး  (အင်တောကြီးရွာ၊ Intawgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတေႃးလေး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192538 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်ႇတေႃးလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1383 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1690 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3073 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
တူင်းဢဵင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတူင်းဢဵင်ႇ  (သုံးအိမ်ရွာ၊ Thoneein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၶွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192117 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၶွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 442 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1086 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၶမ်းတီႈ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၶမ်းတီႈ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၶမ်းတီႈ၊ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၼႃႈသုင်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 6000 ထတ်း (1829 မီႇတႃႇ) ယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်လဵၼ်ႈ မီးဝႆႉ (1) ဢၼ်သေ တၢင်းယၢဝ်းမီး 4199 ထတ်း (1280 မီႇတႃႇ) သေ လႆႈၶႂၢၵ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလဵၼ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 2005 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝုၼ်ႇပတေႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်ႇပတေႉ (ၸၢၼ်း)  (ဝန်ပတေ့ (တောင်)ရွာ, Wunpatayt(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်းတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190771 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1230 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1343 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2573 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
လိသႃႈ (Rapper)
လလိႉသႃ မၼူဝ်ပႃၼ် (ลลิษา มโนบาล) ဢမ်ႇၼၼ် လိသႃႈ, ပဵၼ်ၽူႁွင်ႉႈ Rapper ၸၢဝ်းထႆး, လႄႈၽူတဵၼ်ႈယူႇၼႂ်းမိူင်းၵၢဝ်းလီၸၢၼ်း ၵဝ်ႉပဵၼ် member ၶွင် Girl group ၵၢဝ်းလီၸၢၼ် Blackpink ၵေႃႇတင်ႈ YG Entertainment
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သီချင်းများ
ၵွၼ်းဢူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵွၼ်းဢူင်ႇ  (ကွမ်းအုံရွာ, Kunohn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမလႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191700 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1485 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1380 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3315 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်းပွင်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပွင်ႇ (ၸၢၼ်း)  (အင်းပေါင် (တောင်)ရွာ၊ Innpaung(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းပွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192552 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းပွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1401 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1624 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3025 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
လေးထွင်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈလေးထွင်ႉၵၢၼ်ႇ  (လေးထောင့်ကန်ရွာ, Layhtauntkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193970 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2365 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4319 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မျွၵ်ႉၸေးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ဢုတီႇ
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉၸေးၵျီး  (မြောက်ဈေးကြီးရွာ, Myaukzaygyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢုတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191182 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1358 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1535 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2893 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဢွင်ႇတႃႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတႃႇ (ႁွင်ႇ)  (အောင်သာ (မြောက်)ရွာ, Aungthar(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းလူင်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191158 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1826 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2064 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3890 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵၢၼ်ႉၵေႃး
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵၢၼ်ႉၵေႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း
535
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:535
ဢေႇပရႄႇ 1942
(26) ဝၼ်း
5
မူင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမူင်ႈ (Waanmong,, ဝမ်မုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တွင်ႇပလူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပလူႇ  (တောင်ဘလူရွာ, Taungbalu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190504 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4178 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7960 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး (ညောင်ဦးခရိုင်), (Nyaung-U District) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ တီႈပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ၼၼ်ႉဝႃႈ မီးၵႂႃႇ 239,713 ၵေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူးၼႆႉ ၸႄႈဝဵင်းပူးၵမ်ႇ (ၺွင်ႇဢူး) လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢင်ႈမေႃႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈမေႃႈ (, Zaangmau, စန်မော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၸု  (ကျောင်းစုရွာ, Kyaungsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡၵျမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191518 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡၵျမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5117 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6486 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 11603 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
မူတ်ႉ
မူတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မူင်ႈမႅင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸၢဝ်းငိူၼ်ႈတိုၼ်း Formicidae သေ တင်းတႅၼ်လႄႈ ၽိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ မူတ်ႉၼႆႉ မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်း၊ မေႃႁႃတၢင်းၵိၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ မူတ်ႉၼႆႉ မီးၶူႈလင် 7 ႁူးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းၵိၼ် မီးတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၶဝ်လႆႈဢၢႆသႅဝ်မၼ်းသေ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး ၽႂ်းၽႂ်းယူႇ။ မူတ်ႉၼႆႉ ၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ၶဝ်ႁႃႁွမ်း တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တိရတ်ႉသၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် လိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မူတ်ႉၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
534
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝုၼ်ႇပတေႉ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်ႇပတေႉ (ႁွင်ႇ)  (ဝန်ပတေ့ (မြောက်)ရွာ, Wunpatayt(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်းတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190772 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1230 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1343 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2573 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
534
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဝုၼ်ႇပတေႉ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
534
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:534
လွႆၶေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
ပီ 1838 (ပီမိူင်းမၢၼ်ႈ 1200 ပီတဵမ်) ၼၼ်ႉ ဢူးသီႇရိ ၼႆႉ တႄႇတင်ႈ ဝၢၼ်ႈသိႇရိတေႃး တီႈႁိမ်းလွႆၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈလွႆၶေႃသေ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး လွႆၵေႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပီ 1972 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃမႃးသေ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ပွၵ်ႉ ႑႓ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ ႑႒ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ ႑႒႗ ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ပွၵ်ႉမီးၵႂႃႇ ႑႙ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇမီး ႑႒ ဢိူင်ႇ ဝၢၼ်ႈ မီး ႑႒႓ ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၵေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႇႁွင်ႇ 19 တီႇၵရီႇ 14 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 20 တီႇၵရီႇ 59 မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 97 တီႇၵရီႇ 07 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 97 တီႇၵရီႇ 22 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉသေ တၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸမ်ႉ မီးၵႂႃႇ 598.06 sqmi ယဝ်ႉ။
ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ၽၢႆႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းသျႃးတေႃး၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတီးမေႃႉသူဝ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပေႃႇလၶႄး၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီးဝႆႉ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆႇၶုၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ တင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ တိူဝ်ႉၸပ်းဢိူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇၼိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ တၢင်းသုင်ၽတ်ႉၽဵင် မီးၽၢႆႇၼိူဝ် 2950 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ၵုင်းလွႆလႄႈ ပႃႇထိူၼ်ႇၼမ်သေ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်း ႁၢမ်ႉဢေႇဝႆႉယဝ်ႉ။ လွႆႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉ ပဵၼ် လွႆသီႇရိမင်ႇၵလႃႇ (လွႆၶေႃ)၊ လွႆၶမ်း (သူၺ်ႇတွင်ႇ)၊ လွႆသၢမ်လုၵ်ႈ (တွင်ႇတူင်းလူင်း)၊ လွႆမျႃႉၵလၢပ်ႉ လႄႈ လွႆသူၺ်ႇလႅတ်ႉဝႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆၵေးၼမ်ႉ
မႄႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်လႆလူင်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ပဵၼ် ႁွင်ႈၽီလူး(ၽီလူးၶျွင်း)၊ ႁွင်ႈပွၼ် (ပုၼ်ၶျွင်း) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၽီလူးၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း လႆႈၸူး ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇသေ ပဵၼ် ၼမ်ႉဝၢၼ်လႄႈ ၸၢင်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈတွၼ်ႈတႃႇၵိၼ် တႃႇၸႂ်ႉလႄႈ တႃႇၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီးၾိင်ႈၾႃႉ ၵတ်းယဵၼ်ႁႅရ်ႈႁွင်သေ ယႃႇသီႇၽဵင်ႇၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်သုင်သုတ်းၼႆႉ မီး 37.2 တီႇၵရီႇ သႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉသေ တၢင်ႉမႆႈ ဢၼ်တႅမ်ႇသုတ်းၼႆႉ မီး 5 တီႇၵရီႇသႅၼ်ႇတီႇၵရဵတ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီး တေႃႇထိုၼ် လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇသဵင်ႈ ပီ 2017 ၼၼ်ႉ မီးၵႂႃႇ 118,683 ၵေႃႉသေ ၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ယၢင်းလႅင်၊ တႆး လႄႈ မၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
တီႈၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၵၢၼ်မိုဝ်း ၸိူဝ်းလဵၵ်ႉၼွႆႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ
ၸႄႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်တၢင်းယႅၵ်ႉ သၢႆတၢင်းလိၼ် တၢင်းတၢင်းၼမ်ႉ ႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉသေ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅပ်ႉလႅပ်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းလွႆၶေႃၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူင်ႇၶိူင်ႈမိၼ်လွႆၶေႃ လႄႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလွႆၶေႃယူႇယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်လွႆၶေႃ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (လွႆၶေႃ)၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ (လွႆၶေႃ) လႄႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉပၢႆးၶူးသွၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းလွႆၶေႃယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင်မီႈ 11 ဢၼ်၊ ၽႄၸၼ်ႉသုင် မီး 7 ဢၼ်၊ ၸၼ်ႉၵၢင် မီး 6 ဢၼ်၊ ၽႄၸၼ်ႉၵၢင် မီး 6 ဢၼ်၊ ပုၼ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး 15 ဢၼ်၊ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီႈ 77 ဢၼ်လႄႈ လူင်ႈၼႃႈႁူင်းႁဵၼ်း (မူႇၵျူဝ်ႇ) မီး 35 ဢၼ်ယဝ်ႉ။
လၢင်းၶိူဝ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း, (လင်းခေးမြို့), (Langkho), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပျီႇတူႉယႄးတပ်ႉၽွႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈပျီႇတူႉယႄးတပ်ႉၽွႆႉ  (ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ရွာ, Pyithuyetathpwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းၸေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194441 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းၸေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1219 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2799 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢိၼ်းပွင်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းပွင်ႇ (ႁွင်ႇ)  (အင်းပေါင် (မြောက်)ရွာ၊ Innpaung(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းပွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192553 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းပွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1401 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1624 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3025 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်း  (ကျောင်းရွာ, Kyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193968 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2365 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4319 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပေႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈပေႇတေႃး  (ပေတောရွာ၊ Paytaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၶွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192118 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၶွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 442 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1086 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1852
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မူင်ႇယႂႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ (မုံရွာမြို့), (Monywa),, ၼႆႉ မီးၽၢႆႇ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယၢၼ်ၵႆ ႑႓႖ ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း (ၶျိၼ်းတႂိၼ်းမျိတ်ႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် တႃႇ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ မီးထုင်ႉၽၢႆႇၼိူဝ် ၶျိၼ်းတႂိၼ်း ဢိၵ်ႇပႃး တင်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင် တႃႈလိူဝ်ႇ ဢၼ်ၵၢႆၵပ်းဝႆႉတင်း တူပ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးလူင်သွင်သူႇ။ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ လႄႈ ၵွင်းမူး ယွၼ်းသူးတဵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ပွႆးၽြႃးလူင် ယွၼ်းသူးတဵမ် ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွႆး ဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ၶၢဝ်းဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈသေ ႁိုင် ႑႐ ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဝဵင်းလုၵ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵႂၢမ်းတႆးႁွင်ႇဝႃႈ ```ဝၢၼ်ႈမူင်ႈ´´´ၼႆယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ
ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ မီႈဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇၵျု ႙႕ တီႇၵရီႇ ႑႓ မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ လတ်ႉတီႇၵျုႁွင်ႇ ႒႒ တီႇၵရီႇ ႑႑ မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ မီးဝႆႉတီႈ ယၢၼ်ၵႆႇ ႕႐ လၵ်း တီႈဢၼ် ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃႉလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်းၼႆ မီးၽၢႆတူၵ်းသေ ၵႆယၢၼ် ႖႕ လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ မီးတီႈ ၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇလႄႈ ပေႃးၼမ်ႉယိုင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ် ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈၼႆ တီႈၽင်ႇၼမ်ႉၼႆႉ လႆႈၵေႃႇၽၢႆသေႁႄႉဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ ၽႆးလႆႈမႆႈယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်သေ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းမႂ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၶေႃႈမုၼ်း
လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်းယႂ်ႇ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇ ပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွႆးလၢမ်း
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽြႃး၊ ၵွင်းမူး ဢၼ်မီးတီႈထုင်ႉမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉလိုဝ်းလင်ၸွတ်ႇတူဝ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႈသႃၽြႃးယူႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ပွႆးၽြႃးယွၼ်းသူးတဵမ်
ဢၼ်ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးယွၼ်းသူးတဵမ် ဢၼ်မီးတီႈ ပွၵ်ႉၽြႃးလူင်ၼၼ်ႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ႒႒႑ သေ ဢႃႇသေႃးၵ ၵေႃႉၸတ်းႁဵတ်းမႃးသေ ပဵၼ်ပွႆး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈမူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇႁဵတ်း လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈ ႕ ၶမ်ႈတေႃႇ ႘ ၶမ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပွႆးတႄႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢွၵ်ႇဝႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၵၢႆႇ ၽြႃးသွင်သူၸူးၵၼ်ၼၼ်ႉ မီးတႅဝ်းတၢင်းၶၢႆ၊ ပွႆးလၢမ်းၸိူဝ်းလီယဵမ်ႈလီတူၺ်းသေ ပဵၼ်ဢၼ်ၵိုၼ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉမူင်ႇယႂႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပွႆး ဢၼ်ဢွၼ်ၵၼ် သိုဝ်ႉသိုဝ်ႉၶၢႆၶၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပွႆးၽြႃးၽေႃးတိတထွင်ႇ
ပၢင်ပွႆးထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးလူင် ၽြႃးမုင်ႈမိူင်း (ယႅတ်ႉတေႃႇမူႇ) ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉသေ ပၢင်ပွႆးၼၼ်ႉတႄႉ ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်သိပ်းသွင်ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ၵူႈဝဵင်းဝဵင်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႈသႃႈၽြႃႈ တူၺ်းယဵမ်ႈယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းထုင်ႉမူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းယၢင်းတႄႇတင်ႈဝႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵွင်းမူးသမ်ႇပူၵ်ႉတႄႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ဝတ်ႉလႄႇတီႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလႄႇတီႇ သဝ်းမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးတီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၽူဝ်းဝိၼ်းတွင်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ထုင်ႉမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပွႆးၽီ ဢလူင်ႇပူဝ်းတေႃႇၵျီး ဢၼ်မီးႁိမ်းၽၢႆႇၼိူဝ်မူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်းဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးသူၺ်ႇၸီးၶူင်ႇ လႄႈ ၵွင်းမူးယွၼ်းသူးတဵမ် (သုတွင်းပျေႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပွႆးၽီဢလူင်ႇပူဝ်းတေႃႇၵျီး
ပွႆးၽိင်ႈငႄႈပွႆးၽီ ဢလူင်ႇပူဝ်းတေႃႇၵျီးၼႆႉ ၵူႈပီၵူႈပီ ၸတ်းႁဵတ်းတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇ၊ ဢလူင်ႇမျူဝ်ႉ(ပွၵ်ႉ) ၸတ်းႁဵတ်း လိူၼ်သီႇလွင်ႈ (႗) ၶမ်ႈ တေႃႇ လိူၼ်လပ်းသေ ပဵၼ်ပွႆးဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ၵိုၼ်းၵႂၢင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ပွႆးလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈမူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉယူႇ။
ပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ
မူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း လႄႈ သၢႆတၢင်းၼမ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသၢႆတၢင်းၵႂႃႇမႃး ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်လႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၵႂႃႇမႃးၼႂ်း ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းၶဝ်ႈၵိုတ်းတီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇမႃး ၸူး ဝဵင်းၸိူဝ်းမီႈၽၢႆႇၼိူဝ် ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမီးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်သိုပ်ႇဝႆႉၸူး ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇလႄႈ လုၵ်ႉတီႈတႃႈလိူဝ်ႇသေ ၶၢဝ်းတၢင်ႇပွင်ႇထိုင် မိူင်းပွတ်းတႂ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈလႄႈသင် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် မီးသၢႆတၢင်းလူတ်ႉၵႃး သိုပ်ႇၵၢႆႇၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ မီးသၢႆတၢင်းလူမ်း ပႃးၵွၼ်ႇ။
သၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း
ပၢႆးလဵၼ်ႈ
ပၢင်ႇလဵၼ်ႈ မူင်ႇယႂႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ႇလဵၼ်ႈ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူႈလွင်ႈသေ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႃႇပၢင်ပွႆးမၢၵ်ႇၼင်သေ ပဵၼ်ပၢင်ႇႁိူၼ်း ၶွင် ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸေႇယႃႇသူၺ်ႇမျေႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇ မျၢၼ်ႇမႃႇၼေသျိၼ်ႇၼႄႇ လိၵ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းမူင်ႇယႂႃႇၼႆႉ
ၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး (Nyaung-U), (ညောင်ဦးမြို့နယ်) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇ ဢေႃႈ။
တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်း ပူးၵမ်ႇ (ၺွင်ႇဢူး) ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းသွင်ဝဵင်း။ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ်
ၶျူၼ်းပူးရီး
ၶျူၼ်းပူးရီး (လိၵ်ႈထႆး ชลบุรี) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းလူင် လႄႈ ၸႄႈမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းထႆး ပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ တင်း ၵုင်းထဵပ်ႈ သေ ယၢၼ်ၵၼ် 83 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶၢဝ်းတၢင်း သွင်ၸူဝ်ႈမူင်း ယဝ်ႉ။ ၶျူၼ်းပူးရီး ဢၼ်ႁွင်ႉတူဝ်ပွတ်းဝႃႈ "မိူင်းၶျူၼ်း" ၼႆႉ မၼ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ တီႈ ဢၢဝ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇ မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။ မၼ်းပဵၼ်ပႃး ၼႃႈလိၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် တူၼ်ႈဢွႆႈ၊ မၼ်းၼိဝ်ႉ လႄႈ တူၼ်ႈယၢင်ရႃႇပႃႇ၊ ပဵၼ်ပႃး ဢွင်ႈတီႈ ၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ ပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ဢွင်ႈတီႈႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
533
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း (ရန်ကင်းမြို့နယ်), (Yankin Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းဢွၵ်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
533
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:533
ဢေႇပရႄႇ 2009
(26) ဝၼ်း
5
ၽႅတ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၽႅတ်ႉတေႃး  (ဖက်တောရွာ, Hpettaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတဵင်ႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194084 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ တဵင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 599 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1306 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၸၢင်ႈၽိူၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈၽိူၼ် (, Zaangphoen, စန်ဖိန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၵျွင်းဢူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းဢူဝ်ႇ  (ကျောင်းအိုရွာ, Kyaungoh) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇꩡၵျမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191509 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇꩡၵျမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 5117 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 6486 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 11603 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
သူၺ်ႇမုၼေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇမုၼေႃး  (ရွှေမုဌောရွာ, Shwemuhtaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမလႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191701 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1485 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1380 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3315 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
လေႇၵျီးတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ထၢၼ်းလူင်းတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းလူင်းတပ်ႉ  (ထန်းလုံးတပ်ရွာ, Htanlonetat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းလူင်းတပ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191157 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1826 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2064 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3890 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႉၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႉၼီႇ  (ကန့်နီရွာ၊ Kantni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၼွၵ်ႉဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192738 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၼွၵ်ႉဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1805 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2048 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3853 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
532
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:532
ဝုၼ်းတူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဝုၼ်းတူဝ်ႇ  (ဝန်းသိုရွာ, Wuntho) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝုၼ်းတူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190769 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1230 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1343 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2573 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၺွင်ႇဢူး
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၺွင်ႇဢူး (English : Nyaung U Airport) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး-ပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁူးၶဝ်ႈ သၢႆႁိူဝ်းမိၼ်ပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၶဝ်ႈၸူး ဝဵင်းပူးၵမ်ႇ လႄႈ ထုင်ႉႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၼမ်ဝႃႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ပူးၵမ်ႇ-ၺွင်ႇဢူး ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈၶေႃႈပူင် လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2019 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 11 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈၶႂၢင်းပၼ် တႃႇႁႂ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း လူင်းၼႆလႄႈ လႆႈမၵ်းမၢႆပဵၼ် တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇသေ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၺွင်ႇဢူးၼႆႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃး တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ထူၼ်ႈသီႇ ၶွင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ 312 ထတ်းယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်လဵၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် မဵဝ်း တၢင်းသိူဝ်ယၢင်သေ တၢင်းယၢဝ်းမီး 8500 ထတ်း (2591 မီႇတႃႇ) ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ
ၵျႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇၵၢၼ်ႇ  (ကြာကန်ရွာ, Kyarkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႂႅတ်ႉငႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193984 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵႂႅတ်ႉငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2177 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2602 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4779 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပျေႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈပျေႃႉၵူင်း  (ပျော့ကုန်းရွာ, Pyawtkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းၸေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194432 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇယၢၼ်းၸေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1219 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2799 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သိၼ်ႇၶွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၶွင်း  (ဆင်ခေါင်းရွာ၊ Singaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၶွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192116 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇၶွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 442 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1086 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵူႇၶႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵူႇၶႂႄး  (ကူခွဲရွာ, Kukhwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉယူဝ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194095 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1044 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1233 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2277 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
မုတူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပၢင်ၵူပ်ႉၵူႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇထရႃႇ
သုပ်ႉပပုတ်ႉထၼႆ့ ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ တိူင်းၵေႃးလိယယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ပဵၼ်သႅၼ်းပၢၼ်သၢဝ်မႃး ပေႃးထုၵ်လီသွၼ်ႉမိင်ႈယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇဝႃႈ ပိမ်ႇၽၼႆလႄႈသင်၊ ၽတ်ႉတၵတ်ႉၸၼ ၼႆႉလႄႈသင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၵတ်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်လွင်ႈၵူၼ်းလႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း သုၶမသေ ဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢင်ႈလီၾၢင်လီတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပေႃႈလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈၵေႃႈႁၵ်ႉပႅင်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၾိင်ႈသေ ၸဝ်ႈၼၢင်းတိူင်းၵေႃးလိယၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ တေႈလႆႈၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈတင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးၶိူဝ်းသႃႇၵီႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈၸဝ်ႈၶုၼ်သုပ်ႉပပုတ်ႉထၼႆႉ လႆႈၸႂ်ဝႃႈ ယသေႃႇတရႃႇၼႆႉ ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈဢၢပ်ႈလႅပ်ႈတင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ့်ထ ဢၼ်ပဵꧣ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးတၼၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉၼႆႉ ဢႃႇယုၵေႃႈ မီး (႑႖) ၼင်ႇၵၼ်လႄႈ ပေႃးထၢင်ႇဝႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၵိူတ်ႇမႃး ပုၼ်ႈတႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ တႃႇတေၵူပ်ႉၵူႈၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလႅပ်ႈၵၼ်လီတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်လူင်သုပ်ႉပပုတ်ႉထၼႆႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သိတ်ႉထတ်ႉထႁၢင်ႈၾၢင်ငၢမ်းလီသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးႁၢင်ႈၾၢင်ဢၼ်လႅတ်းသႅဝ်းၼင်ႇၸဝ်ႈၸၢႆးတၢင်ႇၵေႃႉ၊ မိူၼ်ႁၢင်ႈ ဝူၼ်ႉသၢင်ႈသေဢၼ်ဢၼ်ယူႇတႃႇသေႇ။ ပုရေႃးႁိတ်ႈၶဝ်ႁေႃးဝႆႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ တေဝႆႉႁၢင်ႈႁေႃသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼႆ တိုၼ်တေပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈၸွမ်ၸၵျဝတေးဢမ်ႇႁၢင်ႉဝႃႈၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈၸႅင်ႈလႅင်း ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်လႆႈၸဝ်ႈၸၵျဝတေး၊ ယႃႇဝႃႈ ၸဝ်ႈၸၵျဝတေး ယူႇတီႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ တၵ်းတေလႆႈၼႄၼမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းၶႅၼ်ႇၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယယူႇ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇႁၼ်မီး ၼမ်ႉၵတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပႆႇၵိုင်ႇထိူၵ်ႈဝႃႈ တေပဵၼ် ၵေႃႉသိုပ်ႇပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင်သုတ်ႉထေႃးထၼၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇတေၵူပ်ႉၵူႈပၼ်တင်းလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝူၼ်ႉလႆႈသွၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုတ်ႉထေႃးထၼၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းလွင်ႈဢၼ် သုပ်ႉပပုတ်ႉထမႆႈၸႂ်ၼႆ မၼ်းၵေႃႈ လၵ်ႉလွမ်မႆႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမၼ်းၸဝ်ႈၶႆႈၼႄ လွင်ႈမႆႈၸႂ်ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃႈဝႃႈ ယႃႇပေမႆႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်၊ တေႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်ပၢႆးႁူႉမေႃ ဢၼ်ၵိုင်ႇဢၢပ်ႈတင်း ၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶတ်ႉတိယၶဝ်တေလႆႈမေႃၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆလၢႆဝၼ်းၵွႆး ဝႃႈၼႆ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇမၼ်းလၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၼႄလႆႈၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းမေႃမၼ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးၼႄၼမ်ႉၵတ်ႉ လၢႆးယိပ်းၶိူင်ႈလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵျႃႉၶႅၼ်ႇ၊ ယိုဝ်းၼႄပဝ်ႉမၢႆ ဢၼ်မီးမွၵ်ႈသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၵွႆးၵေႃႈ ထွမ်ႇငိၼ်းဢဝ်သဵင်မၼ်းသေ ယိုဝ်းၸပ်းတိူဝ်ႉလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသုပ်ႉပပုတ်ႉထ ယိၼ်းၸူမ်းသိူဝ်းႁၢၼ်ႉၸႂ်လူင်လူင်လၢင်လၢင်ယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေဢဝ်လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ သွၼ်ႉမိင်ႈပၼ်တင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႁၵ်ႉသႃၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထယူႇလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ထုင်းၾိင်ႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းတင်း ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႖၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း ; (လင်းခေးခရိုင်), (Langkho District), ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ  မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ။  ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်လုမ်းၸေႈတွၼ်ႈ ပၵ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၼမ်  ႁူဝ်ၵူၼ်း တီႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2014 ဝႃႈ မၼ်းမီးၵႂႃႇ ၁၃၉,၂၄၈ ၵေႃႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းလႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းပႃးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၶႃႈယဝ်ႉ။
ယႂႃႇၼၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵလႃးၵျွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ (, Zaangwaan, စန်ဝမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။