cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ႁူၺ်ႈႁိူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈႁိူဝ်း (Hoihoe,, ဟွေးဟေး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၷၼ်ꩪပၺ်ၸင်ၷုလိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼၢမ်ႇသႃႇ
6- ၷၼ်ꩪပၺ်ၸင်ၷုလိၵၻႃယိၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီ လူႇၼၢမ်ႇသႃႇ
(ၸိူဝ်းၸတုရဝိမႃၼဝတ်ႉထုသီႇႁူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၼႄတီႈၵႂၢင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၷၼ်ꩪပၺ်ၸင်ၷုလိၵဝတ်ႉထုၼၼ်ႉယဝ်ႉ)
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
လိၼ်ႉၵျီး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလိၼ်ႉၵျီး (ၸၢၼ်း)  (လင့်ကြီး (တောင်)ရွာ, Lintgyi(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိၼ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191351 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိၼ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2149 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2749 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4898 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၵၢတ်ႇလိုဝ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း (ကလေးမြို့ ; Kale) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၸႄႈတွၼ်ႈဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၽၢႆႇတူၵ်းသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်တင်း ထိူၼ်ႇလူင်မႁႃႇမျႅင်ႇသေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း မူင်ႇယႂႃႇ၊ ထုင်ႉၵၢၼ်ႉပလူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် သၼ်လွႆလူင်သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ပူင်ႇတွင်ႇ ပူင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇသေ ၵၢႆႇၸူးၽၢႆႇၸၢၼ်းယဝ်ႉ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း ယိၼ်းမႃႇပိၼ်ႇ၊ ပွၵ်ႉ၊ ထုင်ႉပၶူၵ်ႉၵူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ၼႆႉ လႆလတ်းထုင်ႉၶမ်းတီႈသေ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆႇလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ဢဝ်တင်း ၵျုၼ်းလႃႉ၊ မျေႇတူး၊ ထုင်ႉတႅတ်ႉၵႄႇၵျိၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတင်း ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၵွင်းသုင် ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ 2 လၵ်းတင်း ၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တိၼ်လွႆ လွႆၶျၢင်း တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၶၢင်တွင်းပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းသေ ဢမ်ႇၵႃး မီးပႃး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၵဝ်ႈႁူင်း လႄႈ မီးဝႆႉ ပၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ဢၼ်ၶိုတ်းၸၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ဝဵင်းၼိုင်ႈ တီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 5 ပုၼ်ႈ 3 ပုၼ်ႈၼႆ့ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃးသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢဝ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းၼႃးသေၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။
တီႈ တိတ်ႉၶျွၵ်ႉ ဢၼ်ယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း မွၵ်ႈ 20 လၵ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ထၢင်ထၢၼ်ႇငိူၵ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ လုၵ်ႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တႄႇၶုတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း ဢၼ်ယူႇသဝ်းတီႈ သၼ်လွႆၶျၢင်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း လူႇသျေႇ (ႁွင်ႉ) လူးသႅင် ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢိၼ်ႇတိယ-မၢၼ်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင် ဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉလူင်းမႃး တင်းႁူဝ်ႁိူၼ်း ႁူဝ်ႁိူၼ်းသေ မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်သူၼ်ၵၢၼ်ၼႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉမႄးၽဵဝ်ႈႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းသေ တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၼႆႉ လႆႈဝႃႈဢေႇမၢင်ၵႂႃႇ ပေႃးထၢၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉၵွင်းမူးသူၺ်ႇၽုင်ႇသႃႇ ဢၼ် ၶုၼ်ၶေႃၶမ်းသီႇရိထမ်ႇမသေႃးၵ ၵေႃႉတႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၼႇယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးရႃႇၸမႁႃႇမုၼိၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇ ဢၼ်လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ မီးဝႆႉ ႁူဝ်ႉဝဵင်းၵဝ်ႇ၊ ၶူးဝဵင်းၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉၵွၼ်ႇ ဢၼ်လူႉလႅဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁၼ်လႆႈတေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇ။ ဝဵင်းၷၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉၼႆ့ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 329 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ "ၵၢတ်ႇလိုဝ်း" ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း၊ တႆး၊ တႆးလႅင် လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမျၢၼ်ႇမႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇ။ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႃး၊ ၵၢၼ်သူၼ်၊ ၵၢၼ်ႁႆႈသေၵေႃႈ ၵႃႉၵႃႉၶၢႆၶၢႆ ၵုၼ်ႇသိၼ်သေ ႁဵတ်းႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ပေႃးဝႃႈၶႂ်ႈၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ် တင်း ႁိူဝ်းမိၼ်၊ ႁိူဝ်းၼမ်ႉ၊ လူတ်ႉၵႃးၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ မီးပႃးတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ တေႃႇထိုင် ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ ၶၢဝ်းတၢင်း မီး (208) လၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း သေ မီးတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းတူပ်းမိုဝ်းယဝ်ႉ။ တေႃႈမိူၼ်ၼၼ် ဢဝ်တၢင်းလူတ်ႉၵႃးသေ လုၵ်ႉတီႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း ၸၢင်ႈၵႂႃႇၽႅဝ်လႆႈ ဝဵင်းတိတိမ်၊ ႁႃးၶႃး၊ ၾလၢမ်း တီႈ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈၵႅင်း၊ မူင်ႇယႂႃႇသေ ၶႂ်ႈၵႂႃႇထိုင် ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈထိူၼ်ႇမႁႃႇမျႅင်ႇသေ ၸၢင်ႈဢဝ်တင်းလူတ်ႉၵႃးသေ ၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ လႆႈဢဝ်ပေးသေ ၶၢမ်ႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ၶူဝ်ၶၢမ်ႈၼမ်ႉၶၢင်တွင်း (ၵလေးဝ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း ယၢၼ်မွၵ်ႈ (12) လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၾႆးၾႃႉႁႅင်းၼမ်ႉၸီးၶျွင်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၶၢမ်ႇသဵင်ႈငိုၼ်းတင်းၼမ်သေၵေႃႈ ၵေႃႇသၢင်ႈပၼ်မႃးသေ လႆႈပိုတ်ႇမႃးပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1996၊ လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ (16) ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼႆႉ မီႈဝႆႉ ပၢင်ႇၵႂၢင်းလဵၼ်ႈ၊ ႁူင်းလဵၼ်ႈလွတ်ႈၽူၼ်လူမ်း၊ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း၊ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သၢႆတၢင်းလဵၼ်ႈ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ႇ ၼႃႈယၢဝ်းမၼ်းမီး (5500) ထတ်းယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၵၢတ်ႇလိုဝ်း ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၶေႃးလဵၵ်ႉ ၸိူဝ်းတၢင်ႇ ၸႄႈမိူင်းၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉ တႃႇႁႂ်ႈပေႃး လဵပ်ႈႁဵၼ်းလႆႈပၢႆးပႆႇၺႃႇ ၶိုတ်းၸၼ်ႉ၊ တႃႇယူႇတႃႇသဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၵၢတ်ႇလၢတ်း တီႈ တၢင်းႁူပ်ႉဢူးဢွင်ႇၸေႇယ ၼၼ်ႉ ပၵ်းဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈတွင်း သတူဝ်းသုထမ်ႇမ မႁႃႇပၼ်ႇထုလ ၶီႇမႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၶီႇမႃႉၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမႃးပၼ် မိူဝ်ႈပီ 1995၊ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (16) ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၼႂ်းၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢတ်ႇလိုဝ်း
ဝေႇႁိင်ႇၵမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈဝေႇႁိင်ႇၵမ  (ဝေဟင်္ဂမရွာ, Waihingama) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝေႇႁိင်ႇၵမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190024 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝေႇႁိင်ႇၵမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 438 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 531 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 969 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1703
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လေႇတႃႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလေႇတႃႇတွင်ႇ  (လေသာတောင်ရွာ၊ Laythartaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190308 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးၵျွၵ်ႉပူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 861 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 785 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1313
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶျၢၼ်းတႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶျၢၼ်းတႃႇၵျီး  (ချမ်းသာကြီးရွာ, Chanthargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193678 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸိတ်ႉတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 529 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1260 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1313
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၶျၢၼ်းတႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1313
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1313
ၵွၵ်ႉၵူၺ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵွၵ်ႉၵူၺ်ႉၵူင်း  (ကောက်ကွေ့ကုန်းရွာ, Kaukkwaytkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194057 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2104 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၶုၼ်ၵႃႁၢမ် မိူင်းၵဵင်းတုင်
မိူင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉၼွင် လုၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၼွင်တုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းတမ်ႇမိလၢတ်ႇ၊ မိူင်းႁိမ်းၼွင်ပူ (ဢမ်ႇၼၼ်) မိူင်းဢူင်ႈပူ၊ မိူင်းၸၼ်ႇတဝၸိရ၊ မိူင်းၸၼ်ႇတတိၵ်းၵတုၵ်ႉ ၵရသီ ၼႆမႃးယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ဢၼ်ဢုပ်ႉမိူင်းၵဵင်းတုင် ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးၵေႃႉတေပုတ်ႈတၢင်လႄႈ ၵႃႈပဵၼ် မူးမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇလူင် ဝႆႉယူႇ။ မူးမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸုလုမ်းတုမ်ၵၼ် ၵုမ်ၵၼ်သေ တႃႇတေႁႃႇဢဝ် ၶုၼ်မႂ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁဵတ်းပွႆးႁဵတ်းလၢမ်း ႁႃၶုၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈထုင်းၶုၼ် မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမႅၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။ ပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁႆႇၵွင် ႁႆႇမွင်း ပဝ်ႇပီႇ၊ လဵတ်းတဵင်ႇ ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၵျွၵ်းၵႃႈ ၵျွၵ်းဝႅၼ် လဵၼ်ႈလၢႆးသႅၼ်ႉ လၢႆးၶွၼ်ႉ လၢႆးပူၺ်းၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၵႃလမ်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉၵၢင်ၸႂ် ၵေႃးပႃႇလယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ တေၶတ်းၸႂ် ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ယူႇ ၼႆသေ ၸိူဝ်းၶဝ်ၵႃတင်းသဵင်ႈ ၸင်ႇမႃး ၽႄႁဵတ်း 10 ၸုမ်း၊ ၼိုင်ႈၸုမ်း မီးၵႂႃႇ 100 တူဝ်။ ၼိုင်ႈၸုမ်း သမ်ႉၵႂႃႇႁႃၵိၼ် ၼိုင်ႈတၢင်း၊ ၸုမ်းလႂ် ငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းလၢၵ်ႇလၢႆးသင်မႃးၵေႃႈ မႃးပွင်ႇၶၢဝ်ႇထိုင် ၶုၼ်ၵႃလမ်ယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵႃလမ်ၽုင်ၼိုင်ႈ ၸင်ႇၽႅဝ်မႃးတီႈ ၵဵင်းတုင် ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းပွႆး တႃႇတေႁႃၶုၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ၵႃၽုင်ၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ မိူင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶုၼ်ၼႆ ၶဝ်ၸင်ႇၶိုၼ်းၵႂႃႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇထိုင် ၶုၼ်ၵႃလမ်ၶဝ် တီႈမိူင်းပႃႇရႃႇၼသီႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၵႃလမ်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉလွင်ႈတၢင်းမၼ်းသေ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူး ၵေႃးပႃႇလယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵႃၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ “ ၵေႃးပႃႇလဢိူၺ်း… တီႈမိူင်းၵဵင်းတုင်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇမီး ၶုၼ်ၼင်ႈဝၢၼ်ႈၵိၼ်မိူင်းလႄႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉလူဝ်ႇၶုၼ်ဝႆႉယူႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ဝူဝ်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်မႂ်းလဵင်ႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၵႂႃႇဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၽႂ်ႇၸဝ်ႈမၼ်းတ။ ပေႃးၸဝ်ႈ ၶႂ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၶုၼ် တီႈမိူင်းၼၼ်ႉၸိုင် ႁဝ်းၵႃတင်းလၢႆ တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ်မႂ်းယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၵေႃးပႃႇလ ၶိုၼ်ႈထၢမ် မိူင်းၼၼ်ႉ ၵႆပေႃးပဵၼ်တၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵဝ်သမ်ႉတေႁဵတ်းႁိုဝ် ၵႂႃႇထိုင်လႆႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵႃလမ်ၸင်ႇၶိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ “မႂ်းၶႅၼ်းတေႃႈ ဢဝ်ဝၢႆ သၢၼ်ႁဵတ်းၵူၺ်သေ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းမၼ်းတႃႉ ၸိူဝ်းႁဝ်းၵႃတင်းသဵင်ႈ တေဢွၼ်ၵၼ် ႁၢမ်ဢဝ်မႂ်းသေ ၵႂႃႇတီႈမိူင်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးၶုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ”
ၵေႃးပႃႇလၵေႃႈ သၢၼ်ၵူၺ်ဝၢႆယဝ်ႉသေ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းၵူၺ်ယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၵႃလမ် ၸင်ႇဝႃႈ “ပေႃးမႂ်းပဵၼ် ၶုၼ်မႃးၸိုင် ၶူပ်ႇပီမိူင်း ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇၵႃ ယေႈတူဝ် ႁႂ်ႈလႆႈၵိၼ်ဝူဝ်းၵႂၢႆးယေႈတူဝ်ၼၼ်ႉ မႂ်းၸဝ်ႈတေလႆႈ ၶိုင်ပွင်ပၼ်ယူႇယဝ်ႉ ၸွင်ႇတေပၼ်ၵတိၵႂၢမ်းမၼ်ႈလႆႈႁိုဝ်?” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃးပႃႇလၵေႃႈ ၽွမ်ႉၸွမ်းၼင်ႇ ၶုၼ်ၵႃလမ်လၢတ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၵႃလမ်တင်းလၢႆ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်သူပ်းၶဝ် ၵၢပ်ႈၸၼ် တူင်ႇၸိူၵ်ႈ ဢၼ်မတ်ႉဝႆႉ ၵူၺ်ၼၼ်ႉသေ ႁၢမ်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶိုၼ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းၵဵင်းတုင်တႄႉယဝ်ႉ။
ၵႃလမ်ၶဝ်ၵေႃႈ ႁၢမ်ဢဝ်မၼ်း ၵႂႃႇတၢင်ႇဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ရႃႇၸပလၢင်ႇ၊ ၶုၼ်ၽီၶဝ်ၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပၼ် သိူဝ်ႈၶူဝ်းမၼ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶူဝ်းၸဝ်ႈၶူဝ်းၸွမ် ႁၢင်ႈလီ မၢပ်ႈမိပ်ႈဝႆႉယူႇ။ ထိုင်တီ ၵၢင်ၼႂ် မိူင်းလႅင်းမႃး ၵူၼ်းပႂ်ႉႁေႃ လႆႈႁၼ်ၵေႃးပႃႇလ မီးဝႆႉၼိူဝ်ပလၢင်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇၼႅတ်ႈၵႂႃႇလၢတ်ႈထိုင် မူးမၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၶုၼ်မၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၼႅတ်ႈမႃးတူၺ်းသေ ၸင်ႇၶိုၼ်းၼႅတ်ႈၵႂႃႇႁွင်ႉမႃး မေႃပေႇတၢင်ႇႁူးလႃးၶဝ် မႃးၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်း ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇ၊ လၵ်ႉၶၼႃႇ လၢႆးတိၼ်လၢႆးမိုဝ်း တင်းသဵင်ႈယူႇ။
ၽိူဝ်ႇမႃး ၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်း လွၵ်းတိၼ်လၢႆးမိုဝ်းမၼ်းၵေႃႈတေႃႈမီး လၵ်ႉၶၼႃႇ တႃႇတေပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈၼႆလႄႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ မၼ်းၵိုင်ႇထိူၵ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ၼင်ႈဝၢၼ်ႈၵိၼ်မိူင်းႁဝ်းယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်မၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸင်ႇတေယုၵ်ႉဢဝ် ၵေႃးပႃႇလ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် ၼင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၵႂႃႇသေ ႁဵတ်းပွႆးၵျေႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်း ၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်မႂ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵႃလမ်ႁဵင်တူဝ် ႁၢမ်မႃးလႄႈ ၸင်ႇၸပ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်” ၼႆယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်ၵေႃႈ ဝၢႆးသေၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃး ၸင်ႇႁဵတ်းပွႆးသၢင်းၵျူဝ်ႇပၼ် ၶုၼ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပွႆးသၢင်းၵျူဝ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၸႂ်ႉပိူၼ်ႈ ႁႅမ်တၢႆ ဝူဝ်း 5 ပၢၵ်ႇတူဝ်၊ ၵႂၢႆး 5 ပၢၵ်ႇတူဝ်သေ လဵင်ႉပၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၵႃၶဝ်ၸိူဝ်းႁၢမ်မၼ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်ၵေႃႈ လႆႈမႃးပဵၼ်ၶုၼ် ၵျေႃႇၸွမ်းၸေးၸိမ်ႇၶုၼ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။
ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းမၼ်ႈ ၵတိဢၼ်လႆႈဝႆႉမႃးတီႈၼိူဝ်ၵႃလမ် ၸိူဝ်းဢၼ်ႁၢမ်မၼ်းမႃးဝႃႈ တေလႆႈလဵင်ႉပၼ် ၶူပ်ႇပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးဝႆႉၼၵ်းၼႃယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်း ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶူပ်ႇပီ လႆႈဢဝ်ဝူဝ်းၵႂၢႆးႁဵင်တူဝ် လဵင်ႉပၼ်ၵႃၼၼ်ႉ မၼ်းႁႅင်ႉၼမ်ၼႃႇၼႆလႄႈ မၼ်းၸင်ႇယွမ်းပႅတ်ႈဝူဝ်းၵႂၢႆး ၼိုင်ႈပီၼိုင်ႈဢိတ်းယဝ်ႉ။ ၵႃၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇဝႃႈသင်သေ ပူၼ်ႉၵႂႃႇပီလႂ်ပီၼၼ်ႉယူႇ၊ သႂ်ႇၵႂႃႇသႂ်ႇမႃး ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း ၼိူဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းသေ ၼိုင်ႈပီ ၵူၺ်းလဵင်ႉပၼ် ဝူဝ်းၵႂၢႆးၼိုင်ႈတူဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ သႂ်ႇၵႂႃႇသႂ်ႇမႃး ၶႅၼ်ႈပီသေ ၸင်ႇတေလဵင်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းမႃးၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ၵႃၶဝ်ၶႂ်ႈၸႂ်လမ်တေႃႇမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
ၵႃၶဝ် ၸင်ႇမႃးဢုပ်ႇၵၼ်ဝႃႈ ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်ၼႆႉ ၵုမ်ႇမဝ်းမိင်းၸွမ်း ၸီးၸိမ်ႇၶုၼ်ၵူၺ်းသေ ဢမ်ႇဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း တီႈၼိူဝ်ၵတိသတ်ႉၸႃႇၼႆသေ ၶဝ်ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေႁဵတ်းသေလွင်ႈလွင်ႈၼႆယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၵႃလမ် ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈ ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်ၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းလီၵႂၢမ်းဝၢၼ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ … မိူင်းဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ဢုပ်ႉပိူင်ႇယူႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းလဵၵ်ႉၼႃႇတီႈၶႃႈဢေႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ၶႃႈႁဝ်းၶဝ် ၶိုၼ်းႁၼ်ဝႆႉ မိူင်းလူင်ထႅင်ႈလုၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇမီးၶုၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇတီႈၶႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၸႂ်လေႃးၽမၼ်းသေ မၼ်းၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးၼႆ ၸိူဝ်းသူၵႃလမ်တင်းသဵင်ႈ ၶိုၼ်းႁၢမ်ၵဝ်ၵႂႃႇ တီႈမိူင်းလူင်ၼၼ်ႉလႄႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵႃလမ်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းႁဵတ်းၵူၺ်ဝၢႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းၵူၺ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းၵူၺ်ဝၢႆသၢၼ်ၼၼ်ႉသေ သင်ႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပၼ် ၶုၼ်မၢတ်ႈၽွင်းမိူင်းမၼ်းဝႃႈ “ဢမ်ႇႁိုင် ၵဝ်တေၶိုၼ်းမႃးၸူးသူယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းၵႃတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်သူပ်းၶဝ် ၶူပ်းၵၢပ်ႈသဵၼ်ႈၸိူၵ်ႈ ဢၼ်မတ်ႉၸပ်းၵူၺ်ဝၢႆၼၼ်ႉ ႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ ႁၢမ်ဢဝ်ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်ၶိုၼ်ႈၵၢင်ႁၢဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵႃႁၢမ်ၵေႃႈ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်း လွမ်မုင်ႈမွင်းဝႆႉ မိူင်းမႂ်ႇ မိူင်းယႂ်လူင်ထႅင်ႈလုၵ်ႈၼိုင်ႈယူႇ။ ၵႃတင်းလၢႆ ၸင်ႇႁၢမ်ဢဝ်မၼ်း ၶၢမ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၵႂႃႇၽႅဝ်တီႈၵုၼ်လူင် လုၵ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၸူးဢဝ်မၼ်း ဝၢင်းတမ်းပႅတ်ႈ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ၼၼ်ႉသေ ၵႃတင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်မိၼ်မိူဝ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၵႃႁၢမ် ၵိုတ်းယူႇၵေႃႉလဵဝ် တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်လူင်ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းမီးဝႆႉၵေႃႉလဵဝ်၊ ဢမ်ႇမီးၵေႃႉမီးသေႈသင်၊ ဢိုပ်းတၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉလႄႈ ႁႃၶုတ်းၵိၼ် ႁူဝ်ၶူဝ်ႇ ႁူဝ်မၼ်းၵႂႃႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း မၼ်းမႆႈၸႂ်ၶီၸႂ် ၼႅင်ၸႂ်လူၺ်ႈ လွင်ႈမၼ်း ဢမ်ႇမီးၵတိၵႂၢမ်းမၼ်ႈၼၼ်ႉသေ လႆႈပွႆႇၽႃႈပႅတ်ႈ ၸီးၸိမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃၼၼ်ႉလႄႈ ၶေႃႉယွမ်သေ တၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ တီႈၼိူဝ်ၵုၼ်လူင်ၼၼ်ႉ ႁင်းၵူၺ်းမၼ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈတေတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းၸႂ်ၸပ်း မိူင်းၵဵင်းတုင်မၼ်းသေ တၢႆၵႂႃႇလႄႈ မၼ်းၸင်ႇမႃးတၢႆပဵၼ် ၽီလွႆပူး ဢၼ်ၵႆယၢၼ် ဝဵင်းၵဵင်းတုင် 10 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်း ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းမႃးတၢႆပဵၼ် ၽီပႂ်ႉဝဵင်းၼႆလႄႈ ၶူပ်ႇပီယေႈပွၵ်ႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇပူႇၸေႃႇမူးၸႃး တီႈလွႆပူးၼၼ်ႉယူႇ။
ဢေၵူပေႃသထဝိမႃၼဝတ်ထု (1)၊ ၼၢင်းၽီ ႁပ်ႉသိၼ်ဝၼ်းၼိုင်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1931
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1930 ႁူဝ်သိပ်းပီ
712
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵုင်း၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်း (, Wan Kone, ဝမ်ကုန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မၵျီးၵူင်း (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵူင်း (ႁွင်ႇ)  (မကျီးကုန်း (မြောက်)ရွာ၊ Magyikone(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192661ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1258 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1434 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2692 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၶႃးပတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၶႃးပတ်ႉ  (ခါးပတ်ရွာ၊ Kharpat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်ႇတႃႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191820 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်ႇတႃႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 984 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1283 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2267 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မီးတူၺ်းၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမီးတူၺ်းၽူဝ်ႇ  (မီးသွေးဖိုရွာ, Meethwayhpo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇလဵင်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189835 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇလဵင်ႇ (ဢွၵ်ႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 713 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 772 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1485 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ပေႇပိၼ်ႇသျေႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပေႇပိၼ်ႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192917 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပေႇပိၼ်ႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1821 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2247 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4068 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵၢၼ်ႇၼီႇပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၼီႇပွၵ်ႉ  (ကန်နီပေါက်ရွာ၊ Kannipauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇပွၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192481 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၼီႇပွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 805 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1010 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1815 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း
သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ (၂၀၀၈) တွၼ်ႈ ၄၄၃ လႄႈ ယွၼ်ႉလႆႈဢၢပ်ႈၼွပ်ႇ ဝႆႉပၼ် သုၼ်ႇႁဵတ်းလႄႈ ပုၼ်ႈၽွင်း ဢိင်လူၺ်ႈ ၾိင်ႈမိူင်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း တွၼ်ႈ ၃၂ သေ ၼႅင်ႇငၢၼ်ႇတေႃႇဢေးၶျၢၼ်းတႃႇယႃႇယေးၼိၼ်ႉ ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးၶွင်ႇၸီႇ ၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉဢဝ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ ၂၀၁၂  လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ  ၃၁ ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး ၸွမ်းၼင်ႇ လၵ်းမိူင်း တွၼ်ႈ ၁၀၉  ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽူႈၼင်ႈၸိုင်ႈ သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးထေးဢူးသေ မၼ်းလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇပႆႇထိုင် လွင်ႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၸူး ၽူႈၼၢမ်းၵေႃႉထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၼၢမ်းလႄႈ ၵႅမ်ၽူႈၼၢမ်း ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးတီႇၶုၼ်မျၢတ်ႈ လႄႈ ဢူးထုၼ်းထုၼ်းႁဵင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ၽွတ်ႈႁႅၼ်း
ႁူဝ်ၼပ်ႉ တႅၼ်းၽွၼ်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ တီႈၼမ်သုတ်း ၸၢင်ႈဢဝ်တီႈမၼ်း ၄၄၀ သေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းလႆႈသေ ၼႂ်းၵႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ၶဵတ်ႇၵၢင်ၸႂ် တႅၼ်းၽွင်း ၃၃၀ ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်း တပ်ႉမတ​ေႃႇ ၁၁၀ ၵေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႅၼ်းၽွင်း သၽႃးၵူၼ်းမိူင်း
ပဵၼ် ၽွၼ်းလႆႈ ဢၼ်လႆႈဝႆႉ တေႃႇထိုင် ပီ၂၀၁၅ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ ၂၀ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း
မၢႆတွင်း။ ပဵၼ်ၽွင်းလႆႈ တေႃႇထိုင် ပီ ၂၀၁၅ ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ ၂၀ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်း ႗ ၸႄႈဝဵင်း တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၼႃႈလိၼ် ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း ဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃး။ ၸိူဝ်းပဵၼ်သဵၼ်ႈမၢႆ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈသႂ်ႇဝႆႉ တီႈၼႂ်း လွၵ်းသဵၼ်ႈမၢႆၼႆႉ။
==ၵေႃႇၵမ်ၵၢၼ် ==
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝႃးယူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈဝႃးယူင်ႇၵူင်း (ဝါးရုံကုန်းရွာ, Waryonkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးယူင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190173 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1614 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1616 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3230 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ထၢၼ်းတူင်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတူင်းပိၼ်ႇ  (ထန်းသုံးပင်ရွာ, Htanthonepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190692 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1577 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3088 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တေႃးꩡွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတေႃးꩡွၵ်ႉ  (တောဇောက်ရွာ, Tawzauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးꩡွၵ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191776 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးꩡွၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 305 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 449 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 754 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႄးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တေႃးꩡွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တပျေႇၶျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇၶျွင်ႇ  (သပြေချောင်ရွာ, Thapyaychaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189928 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1634 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1756 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3390 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1702
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1702
1312
1312
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1312
ၶျိၼ်ႇတႄႉလႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်ႇတႄႉလႅတ်ႉ  (ခြင်္သေ့လက်ရွာ, Chinthaytlet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194570 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 393 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 449 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 842 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵမ်းပႃးတႄး (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
လိၼ်ႉၵျီး (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလိၼ်ႉၵျီး (ႁွင်ႇ)  (လင့်ကြီး (မြောက်)ရွာ, Lintgyi(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိၼ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191350 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိၼ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2149 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2749 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4898 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
711
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:711
လိသေႃးၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလိသေႃးၵျွၵ်ႉပူင်ႇ  (လီရှောကျောက်ပုံရွာ၊ Lishawkyaukpon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190306 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလိသေႃးၵျွၵ်ႉပူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 861 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 785 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၵေႇတုမတီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵေႇတုမတီႇ (ကေတုမတီမြို့ ; Ketumati) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတွင်ႇငူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶွင်းသေးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶွင်းသေးၵၢၼ်ႇ  (ခေါင်းဆေးကန်ရွာ, Gaungsaykan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194062 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းဢူးလႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2104 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၵထိၼ်ႇ
ၵထိၼ်ႇ
ၵထိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိ ၵထိၼ ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၽြႃး ရႁၢၼ်းတႃႇ ၸဝ်ႈၽူႈလီၶဝ် ယွင်ႈယေႃးဝႃႈ လီတႄႉၵျတႄႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵထိၼ်ႇၼႆႉ ၵႂႃႇႁဵတ်းလူႇ တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉဢၼ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ဝႃႇဢမ်ႇလုဢမ်ႇႁၵ်း ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ်သေ ဝၼ်းဢွၵ်ႇဝႃႇၼၼ်ႉ သမ်ႉႁဵတ်းပဝႃႇရၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈဝႃႈ "ဢိမံ ၸီဝရံ သံၶသ်သ ၻေမ" သၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉ လူႇတၢၼ်း သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶႃႈယဝ်ႉ - ၼႆသေ ၵႂႃႇလူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် သၢင်းပိူင်ႇ သေၽိုၼ်ၽိုၼ်ယဝ်ႉ။
တီႈပွင်ႇၵထိၼ်ႇ
ၵထိၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ငဝ်ႈပိုင်းမၼ်း ပဵၼ် ၶွပ်ႇထၢင်ႇ ဢၼ်ဢဝ်မႆႉ သီႇသိၵ်ႈ တေႃႉႁူဝ်ၵၼ်သေ ဢဝ်လဵၵ်းမၢႆႇၼႃး တွၵ်ႇၸပ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် သီႇၸဵင်ႇ သီႇၼႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶွပ်ႇထၢင်ႇႁွင်းၽႅၼ်ႇ ဢၼ်တႆးႁဝ်း ဢဝ်ပွႆႇၸေႈသႃ (ၸေႈတႆး) ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ထၢင်ႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ ႁိပ်ႇတိၼ်ႁိပ်ႇမိုဝ်း ၵူၼ်းမီးတၢင်းၽိတ်းၺႃးတၢမ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇၵၼ် တင်းၶွပ်ႇ ထၢင်ႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢၵ်ႈယဵပ်ႉၶူဝ်း ၸိူင်ႉပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပႆႇမီးလႄႈ ပေႃးတေ ယဵပ်ႉသၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆ လႆႈဢဝ် မႆႉသီႇသိၵ်ႈ ယၢဝ်းပွတ်းမၼ်း ႁႂ်းငၢမ်ႇမႅၼ်ႈ သီႇၸဵင်ႇသီႇၼႃႈ ၽႅၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်းသေ ႁဵတ်းပဵၼ် ၶွပ်ႉထၢင်ႇ တမ်းဝၢင်း သိူဝ်ႇပူဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶွပ်ႇထၢင်ႇၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းပႃႇလိဝႃႈ ၵထိၼ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတမ်းဝၢင်းဝႆႉ ၶွပ်ႇထၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်ၵႅတ်းထႅၵ်ႇဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵီႈသိူဝ်ႇသႂ်ႇ ၼိူဝ်မၼ်းသေ ဢဝ်ၸိူၵ်ႈဢွၼ်ႇ မတ်ႉၶၢတ်ႈၸွပ်းၶွပ်ႇထၢင်ႇ၊ တိုတ်ႉၽႅၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဵင်ႈလီ ႁႂ်ႈပေႃး ၸၢင်ႈဢဝ် ၶဵမ်သွႆယဵပ်ႉငၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်မတ်ႉၶွပ်ႇထၢင်ႇၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းပႃႇလိဝႃႈ '''ၵထိၼရꩡ်ၸု’’’ ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ် ၽႅၼ်ႇမတ်ႉၶဵင်ႈ ၸပ်းၶွပ်ႇထၢင်ႇလီငၢမ်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ၶဵမ်မႆ ယဵပ်ႉတႆႇၸွမ်း ႁွႆးဢၼ်ၵႅတ်းထႅၵ်ႇဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽေႃႇႁၢင်ႈလွၵ်းတႃ သၢင်ႇၵၢၼ်း ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈ ၸွမ်းပိူင် ဝိၼႄးယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေ ၶိုင်ပွင် ယဵပ်ႉသၢင်ႇၵၢၼ်း ၸိူင်ႉၼႆၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼုၺၢတ်ႈ ပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ်ဝႆႉ ၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ •	ဢၼုꩡႃၼႃမိ ꧤိၵ်ၶဝေ ၵထိၼံ ၵထိၼရꩡ်ꩡုံ၊ တတ်ထ တတ်ထ ဢေႃၿၼ်ꩪိတွႃ ၸီဝရံ သိၿ်ၿေတုံ။ ပေႃးယဵပ်ႉသၢင်ႇၵၢၼ်း ၽေႃႇႁၢင်ႈလွၵ်းတႃ တဵမ်ထူၼ်ႈ မႅၼ်ႈၸွမ်း ပၵ်းပိူင် ဝိၼႄးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈ ယွမ်ႉသီလိူင်လၢင်း (သီလိူင် မိူၼ်ၼင်ႇ လွၼ်ႉၵႅၼ် တူၼ်ႈမၢၵ်ႇလၢင်း)သေ တႅမ်ႈမၢႆတုမ်ႇမဵတ်ႉ ၵပ်ႉပပိၼ်ႇတု တၢင်ႇဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ဝဵၼ်းမႆၼုင်ႈမႆ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၸီႇဝရ သၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ သွၵ်ႈႁႃ ပိုၼ်ႉငဝ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဝေႃးႁႃႇရ ဢၼ်ဝႃႈ (ၵထိၼ = ၵထိၼ်ႇ) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်းၵထိၼ်ႇ
ဝၢႆးမိူဝ်ႈပုတ်ႉထမုၼ်ၶမ်းၽြႃး ယူႇသဝ်း ဢဝ်ဝႃႇ တမ်ႈၼႂ်းၵျွင်းလူင် ၸေႇတဝၼ်ႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ရႁၢၼ်းၽတ်ႉတဝၵ်ႉၵီႇ ပီႈၼွင်ႉသၢမ်သိပ်းၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်း မိူင်းပႃႇဝႃႇသေ ဢွၼ်ၵၼ် ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇထူပ်းဝႆႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ၸမ်ၶဝ်ႈဝႃႇယဝ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိသေ ၶဝ်ၸဝ်ႈတင်းသဵင်ႈ လႆႈၵိုတ်းသဝ်း ဢဝ်ဝႃႇယူႇ တီႈဝဵင်းသႃႇၵေႇတၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်း ၽွင်းယၢမ်း ဢွၵ်ႇဝႃႇဢွၵ်ႇသႃ ၶဝ်ၸဝ်ႈပီႈၼွင်ႉ ႁဵတ်းပဝႃႇရၼႃႇသေ ဢွၼ်ၵၼ် သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ယၢင်ႈတတ်းလတ်းၸူး မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ ၺႃးမႅၼ်ႈ မိူဝ်ႈၽူၼ်လူင်လူမ်းယႂ်ႇၼႃႇလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈပီႈၼွင်ႉ ယမ်းၾႃႉယမ်းၽူၼ် ထၢၼ်ႈပေႃးလူမ်ႇပိူဝ်ႉ လူမ်ႇဢုင်လူင် မိူဝ်းၸွမ်းတၢင်းယဝ်ႉ။
ရႁၢၼ်း ၽတ်ႉတဝၵ်ႉၵီႇပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈတိုဝ်းၵမ် ထုတင်ႇမူတ်းမူတ်းလႄႈ လိူဝ်သေ သၢင်းပိူင်ႇ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်း ဝဵၼ်းတူဝ်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ ဢၼ်ၼုင်ႈၸပ်းတူဝ်ဝႆႉ သၢမ်ၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇမီး သၢင်ႇၵၢၼ်း လိူဝ်သေဢိတ်း၊ ၽူၼ်ယမ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ သမ်ႉပေႃး ယွတ်ႇယူတ်ႉယူတ်ႉလႄႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉလူင် ဢၼ်ပၢႆႉမႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼမ်ႉယမ်း ၼၵ်းတိုၵ်ႉၵိုၵ်ႉသေ ပႃးၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်း ယၢပ်ႇၼၵ်းတႄႉယဝ်ႉ။ တေဝႃႈ ဝႆႉပႅတ်ႈသေ ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂႃႇၼႆၵေႃႈ ယွၼ်ႉပဵၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်တၢင်ႇ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇဝႆႉလႄႈ သမ်ႉတေထုၵ်ႇ ဢႃႇပၢတ်ႈ၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇယၢပ်ႇသေ ပႃးၵႂႃႇၸပ်းတူဝ်ယဝ်ႉ။
ၸၢႆႇၵွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၸၢႆႇၵွင်း  (စိုင်ဂေါင်းရွာ၊ Sainggaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်ႇတႃႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191821 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်ႇတႃႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 984 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1283 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2267 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵထိၼ်ႇ
ပိုၼ်းၵထိၼ်ႇ
ဝဵင်းသႃႇၵေႇတ လႄႈ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆၵၼ် 6 ယူႇၸၼႃႇ (သီႇသိပ်းလၵ်းပၢႆ) ၽူၼ်သမ်ႉႁႃႇယႂ်ႇ၊ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ယမ်းၽူၼ်လူင်မိူဝ်း၊ သိူၵ်ႈႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇ တမ်ႈပၢၵ်ႇၼႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တူင်ႉတၵ်ႉယူႇလီသုင်းဝၢၼ် ပူင်ၵႂၢမ်းထၢမ်ၸူး ၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ပႆႁွတ်ႈမႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ ရႁၢၼ်းၽတ်ႉတဝၵ်ႉၵီႇ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ဝႆႈလဝ်ႈလၢတ်ႈထိုင် လိူင်ႈဢၼ် ယၢပ်ႇၼၵ်း ၶၢၼ်ၸႂ်လူင်မႃး ၸွမ်းတၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢႆႇၵွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵထိၼ်ႇ
ပိုၼ်းၵထိၼ်ႇ
မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းမၼ်းသေလႄႈသင်၊ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇ ႁူႉႁၼ်ထိုင် လိူင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈပီႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢၼ်ပိုတ်ႇၵီႈ ပူၼ်ႉၵႂႃႇ ဢွၼ်တၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ယၢမ်ႈဢၼုၺၢတ်ႈ ၶႂၢင်းပၼ် ၵထိၼ်ႇယူႇလႄႈသင်၊ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸဝ်ႈၵေႃးတမ ၸင်ႇလႆႈ ဢၼုၺၢတ်ႈ ၶႂၢင်းပၼ် ၵထိၼ်ႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်လႆႈသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈၸၢမ်ႇၽွၼ်းလီ ဢႃႇၼိသင်ႇ ႁႃႈပိူင်သေၵမ်းၼႆလႄႈ ဢၼုၺၢတ်ႈ ၶႂၢင်းပၼ် ၸွမ်းၵမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး တေႃႇႁွတ်ႈပၢၼ် မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထႁဝ်းၶဝ် ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ် ဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ်ဝႆႉၼၵ်း ၶေႃႈသဵင်ၵႂၢမ်းၶမ်းၽြႃးၸဝ်ႈသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းပွႆးသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ၵူႈပီယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼုၺၢတ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈသိူဝ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်း
ၵထိၼ = ၵထိၼ်ႇ ဢၼ်တႅမ်ႈၼႄမႃးယဝ်ႉၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ‘’’ၶွပ်ႇထၢင်ႇ’’’ တီႈယဵပ်ႉသၢင်ႇၵၢၼ်းၵူၺ်းလႄႈ ယင်းပႆႇလႆႈဝႃႈ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ၸွမ်းပိူင်ဝိၼႄးၵွၼ်ႇ၊ ဝၢႆးမႃး မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ရႁၢၼ်း ၽတ်ႉတဝၵ်ႉၵီႇ သၢမ်သိပ်းပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းမၼ်းသေ ဢၼုၺၢတ်ႈ ပွႆႇဝၢင်းၶႂၢင်းပၼ် ႁႂ်ႈသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ၼင်ႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ •	ဢၼုꩡႃၼႃမိ ꧤိၵ်ၶဝေ ဝသ်သံ ဝုꩦ်ꩧႃၼံ ၵထိၼံ ဢတ်ထရိတုံ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼုၺၢတ်ႈပၼ် ႁႂ်ႈသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ‘’’ၵထိၼံ ဢတ်ထရိတုံ’’’ ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်မႃး “ပွႆးသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ” တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉယူႇ။ (သိူဝ်ႇ= ၼႆႉ ၵႂၢမ်းတႆး၊ ၵထိၼ်ႇ= ၼႆႉ ၵႂၢမ်းပႃႇလိလု) သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ဢင်ႇၵႃႇ သီႇယိူင်ႈ ၸိူဝ်းတႂ်ႈၼႆႉ ၵိုင်ႇလီ တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၽူႈတၢၼ်းသၢင်ႇၵၢၼ်း
ၵေႃႉၽူႈ ဢၼ်တၢၼ်းလႆး သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇတႄႉ ဢမ်ႇတတ်းၶၼ်ႈဝႆႉ မၢႆမီႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ သၢင် ၽီ ၵူၼ်း သတ်း ဢမ်ႇဝႃႈ ရႁၢၼ်း သႃႇမၼေႇ ယသေႉ ပူႇၶၢဝ် ၼၢႆးၶၢဝ် ဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၵူၼ်းၵျွင်း ဢမ်ႇဝႃႈ ၸဵမ်ၼုမ်ႇ ၸဵမ်ထဝ်ႈ ၸဵမ်ယိင်း ၸဵမ်ၸၢႆး သၢမ်ပၢၼ်ၸဵတ်းသႅၼ်း မီးသုၼ်ႇ လူႇတၢၼ်းလႆႈ ၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶူးလၢႆးလူႇတၢၼ်း ၵထိၼ်ႇ
မိူဝ်ႈလူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်း ၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ် ယိူင်းၸူးထိုင် သင်ႇၶႃႇသေ ဝႃႈဢွၵ်ႇသူပ်းဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇ “ဢိမံ ၵထိၼ ၸီဝရံ သံꧠသ်သ ၻေမ = သၢင်ႇၵၢၼ်း ၵထိၼ်ႇၽိုၼ်ၼႆႉ ယိူင်းၸူး သင်ႇၶႃႇသေ လူႇတၢၼ်းၶႃႈဢေႃႈ” ၼႆသေ ႁႂ်ႈပဵၼ် သင်ႇၶိၵယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်း ၶူဝ်းလူႇတၢၼ်း တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်တႄႉ ပႅင်ႈၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ် ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ် မီးၼၼ်ႉ ယိူင်းၸူး လူႇတၢၼ်းပၼ် ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိူင်းၼၼ်ႉ ၵိူင်းၼႆႉ လႆႈယူႇသေတ ဢၼ်ပဵၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆႉတႄႉ တေလႆႈ လူႇတၢၼ်းပၼ် တႃႇသင်ႇၶႃႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇလႆႈလူႇ တႃႇပူၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ယိူင်းၸူး သေၸဝ်ႈၸဝ်ႈသေ လူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ။
သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈတႃႇၼမၼ်း ဢမ်ႇယွမ်းၽွမ်ႉ တႃႇလူႇပၼ်သင်ႇၶႃႇသေ ၵူၺ်းၶႂ်ႈလူႇပၼ် ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇ ၸဝ်ႈၼၼ်ႉၸဝ်ႈၼႆႉၸိုင် ၸဝ်ႈတူၼ်ၼၼ်ႉ ႁပ်ႉႁွင်းဢဝ်သေ ၶိုၼ်းဝႃႈ “ဢိမံ ၵထိၼ ၸီဝရံ သံꧠသ်သ ၻေမ” ၼႆသေ ဢဝ်လူႇထိုင် သင်ႇၶႃႇၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီဢဝ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တၢၼ်းထိုင် သင်ႇၶႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မိူဝ်ႈလူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶူးလၢႆးမီးသွင်ယၢင်ႇ
ၼႂ်းသွင်လၢႆးၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢဝ်မိူဝ်းလူႇတၢၼ်းထိုင် တီႈဝတ်ႉတီႈၵျွင်းၸိုင် မိူဝ်းတၢၼ်း တီႈၵျွင်းလႂ်ၵေႃႈ ပဵၼ်သင်ႇၶိၵ တႃႇၵျွင်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်ႇၵျွင်း။ သင်ၽိတ်ႈပၢင်း မိူဝ်းလူႇတၢၼ်း ၼႂ်းပွၵ်ႈ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၸိုင် တူၵ်ႇၸိုဝ်ႈၵျွင်းလႂ်သေ လူႇတၢၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်သင်ႇၶိၵ တႃႇၵျွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇတူၵ်ႇၸိုဝ်ႈၵျွင်းလႂ်သေ လၢတ်ႈဝႃႈ “သံꧠသ်သ ၻေမ = လူႇတၢၼ်းထိုင် သင်ႇၶႃႇတီႈၶႃႈ” ၼႆၵူၺ်းၸိုင် သၢင်ႇၵၢၼ်းၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းသင်ႇၶႃႇ ဢၼ်ၽိတ်ႈပၢင်းမႃး တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ သၢင်ႇၵၢၼ်းၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ၽႅဝ်ၼႂ်းၵျွင်းလႂ် ဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၵထိၼ်ႇသင်ႇၶိၵ ၼႂ်းၵျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ၼႂ်းပီလဵဝ် လိူၼ်လဵဝ် ၵျွင်းတိူၵ်ႈလဵဝ် သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇလႆႈ ဝၼ်းလဵဝ် ပွၵ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်းသေတ ၸဝ်ႈတႃၼႇ ၵထိၼ်ႇၶဝ်တႄႉ ၼႂ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်းလိူၼ်သၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉ လူႇတၢၼ်း ၵထိၼ်ႇလႆႈ လၢႆပွၵ်ႈ လၢႆၵျွင်းယူႇ။
ၵၢၼ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ
တႃႇတေ သိူဝ်ႇၵထိၼ် ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင်ဝိၼႄး ၼင်ႇဢၼ်မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸိၸမ်ႈ တမ်းပူင်ဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်သင်ႇၶႃႇ တင်းပိုၵ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵၢၼ်တၵႃႇလႃးလႃး။ “သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵၢၼ်တၵႃႇ” ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ သမ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ “တၵႃႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼႆႉ ၸုမ်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းၼႆႉ ႁဵတ်းပွႆး သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၵႂၢမ်းၸူၺ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းၸူၺ်ႉ ၼႆႉ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ “ႁုင်ၶဝ်ႈ” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇမီးၶဝ်ႈသၢၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁုင်လႄႈ လူဝ်ႇဝႃႈ “ႁုင်ၶဝ်ႈသၢၼ်” ၼႆသေတ မၼ်းပဵၼ် ၵႂၢမ်းၸူၺ်ႉၵူၺ်းလႄႈ လၢတ်ႈဝႃႈ “ႁုင်ၶဝ်ႈ” ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၽိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵေႃႈ ပေႃးဢမ်ႇမီး တၵႃႇၶဝ် လူႇတၢၼ်းဝႆႉ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸိုင် သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ “တၵႃႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၵေႃႉၼႆႉ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ” ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ပၵ်းပိူင် လိူင်ႈသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ
ၵထိၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တၵႃႇၶဝ် လူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်း ဝၼ်းလႂ်ၵေႃႈ တေလႆႈႁပ်ႉသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လူႇတၢၼ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈၼႆႉသေ မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ မိူဝ်ႈႁိုဝ်း ၸင်ႇၵွႆႈဢဝ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈ။ (လူဝ်ႇလႆႈ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ႁႂ်ႈယဝ်ႉ ဝၼ်းဢၼ်လူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ) မိူဝ်ႈပၢၼ် ၽြႃးၼၼ်ႉ တၵႃႇၶဝ် လူႇတၢၼ်းဝႆႉ ၽႅၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်ယဵပ်ႉယဝ်ႉမၼ်း ၼင်ႇပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်လႄႈ တႃႇတေပဵၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း မႅၼ်ႈၸွမ်း ပၵ်းပိူင်ဝိၼႄးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢၼ်တေႁပ်ႉသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈတတ်းလွၵ်း ၵႅတ်း ထႅၵ်ႇ ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ဝၼ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ တူၼ်လဵဝ် ဢမ်ႇၶိုင်ပွင် ယဝ်ႉတူဝ်ႈလႆႈၸိုင် တၢင်ႇပႃး တေလႆႈၸွႆႈ ၵႅတ်း ထႅၵ်ႇ ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ ႁႂ်ႈၸဵဝ်းယဝ်ႉ ၸဵဝ်းတူဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ၸွႆႈၵၼ် ပွင်သၢင်ႇၵၢၼ်း ၵထိၼ်ႇၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈသူႇ ယွင်းယေႃးထေႃးဢၢမ်းတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်သေ တင်ႈၸႂ် ဢမ်ႇၸွႆႈ ၵႅတ်း ထႅၵ်ႇ ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉၸိုင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ တုၵ်ႉၵၢတ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃး ၸဝ်ႈပတုမုတ်ႉတရ ဢိၵ်ႇလုၵ်ႈသိတ်ႈတပႄး သင်ႇၶႃႇ ပႅတ်ႇလၢၼ်ႉပၢႆပႅတ်ႇသႅၼ် ယင်းၽွမ်ႉၸွႆႈၵၼ်ၶိုင်ပွင် သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆ တၼ်းၼႂ်း ဢတ်ႉထၵထႃႇ ဝႃႈဝႆႉ ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းယူႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉတႄႉ ၵမ်ႈၼမ် ပိူၼ်ႈလူႇတၢၼ်း သၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်ယဵပ်ႉယွမ်ႉယဝ်ႉတူဝ်ႈ လီငၢမ်းၵူၺ်းလႄႈ ၼႃႈၵၢၼ် ၵႅတ်း ထႅၵ်ႇ ယဵပ်ႉ ယွမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈႁဵတ်းယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇႁပ်ႉဢဝ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင် ဝိၼႄးၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးတေသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၸိုင် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၼႂ်းဝတ်ႉတင်းသဵင်ႈ လူဝ်ႇၵႂႃႇတုမ်ၵၼ် ၼႂ်းသိမ်ႇသေ တေလႆႈလိူၵ်ႈႁႃ ၸဝ်ႈဢၼ်ၵိုင်ႇႁပ်ႉ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလိူၵ်ႈႁႃၼၼ်ႉ တေလႆႈတူၺ်းထိုင်ၼိူဝ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၵွတ်းၽၢတ် သၢင်ႇၵၢၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵွတ်းၽၢၼ် ဢၼ်ဝႃးၼႆႉ သၢင်းပိူင်ႇ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းဝဵၼ်းတူဝ် (သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း) သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈ သၢမ်ၽိုၼ်ၼၼ်ႉ သေၽိုၼ်ၽိုၼ် သိၵ်ႇပွင်ႇယွၵ်းယွႆဝႆႉသေ သၢင်ႇၵၢၼ်းလိူဝ် ဢမ်ႇမီးသေၽိုၼ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေလႆႈဝႃႈ ၵွတ်းယဝ်ႉ။ တိၸီႇဝရိၵ်ႈ သၢမ်ၽိုၼ် ဢၼ်ၼုင်ႈၸပ်းတူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉလီတိုၵ်ႉငၢမ်းယူႇၸိုင် ဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ ၵွတ်းလႃးလႃး။
ၼႂ်းတိၸီႇဝရိၵ်ႈ သၢမ်ၽိုၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈ သၢင်းပိူင်ႇ ယွၵ်းၸိုင် တေလႆႈပၼ် သၢင်းပိူင်ႇ၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း ယွၵ်းၸိုင် တေလႆႈပၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း၊ ပေႃးသၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ တုၵုၵ်ႉယွၵ်းၸိုင် တေလႆႈပၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ တုၵုၵ်ႉၵူၺ်း။ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈဢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၵွတ်းၽၢၼ် ဢမ်ႇမီးသေၸဝ်ႈလႄႈသင်၊ မီးသွင်သၢမ်ၸဝ်ႈလႄႈသင် သၢင်ႇၵၢၼ်း ၵထိၼ်ႇ သမ်ႉမီး ၽိုၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းလႄႈ တေလႆႈ ဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈတူၼ် ဢၼ်သိၵ်ႉၶႃႇဝႃႇယႂ်ႇ လိူဝ်သုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢၼ်ဝႃႇယႂ်ႇသုတ်း မီးသွင်သၢမ်ၸဝ်ႈၸိုင် တေလႆး ဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈတူၼ်လူင် ဢၼ်ၵုင်ႇႁိၵ်ႈယႂ်ႇ၊ မီးၵႄးၸူးယႂ်ႇ ၼႂ်းဝတ်ႉ ၼႂ်းၵျွင်းယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃး သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ဢဝ်ၼွပ်ႉဢၢပ်ႈပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၶႂ်ႈၶိုၼ်း သိုပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် တၢင်ႇၸဝ်ႈၵေႃႈ ပၼ်လႆႈယူႇ။
ပေႃးဢဝ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၺၢတ်ႈ ဢၢပ်ႈပၼ်ယဝ်ႉၸိုင် ၸဝ်ႈဢၼ်ႁပ်ႉၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ မီးသၢင်ႇၵၢၼ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်တၢင်ႇ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇဝႆႉၸိုင် တေလႆႈႁဵတ်း ပတ်ႉၸုတ်ႉထူဝ်ႇ (ပူတ်းဝၢင်း ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ) သၢင်ႇၵၢၼ်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈမၢႆ ၵပ်ႉပပိၼ်ႇတု၊ တၢင်ႇဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ တီႈသၢင်ႇၵၢၼ်းမႂ်ႇ ဢၼ်တေဢဝ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ်ယဝ်ႉ သင်ႇၶႃႇတင်းသဵင်ႈ ၸုတုမ်ၵၼ် ၼႂ်းဝတ်ႉသေ ၸဝ်ႈတူၼ် ဢၼ်ႁပ်ႉၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇယိပ်းဢဝ် သၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်တေသိူဝ်ႇ ၵထိၼ်ႇၼၼ်သေ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈသိူဝ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ ၵႂၢမ်းသိူဝ်ႇမၼ်း တေလႆႈဝႃႈ ‘’’ဢိမႃယ သံꧠႃꩦိယႃ ၵထိၼံ ဢတ်ထရႃမိ’’’ ပေႃးပဵၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းလဵဝ်း ‘’’ဢိမိၼႃ ဢုတ်တရသင်ၷေၼ ၵထိၼံ ဢတ်ထရႃမိ’’’ ပေႃးပဵၼ် သၢင်းပိူင်ႇ ‘’’ဢိမိၼႃ ဢၼ်တရဝႃသၵေၼ ၵထိၼံ ဢတ်ထရႃမိ’’’ ၼႆ သၢမ်ၵမ်းယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ “တူ ဢဝ်သၢင်ႇၵၢၼ်းၵူပ်ႉ/သၢင်ႇၵၢၼ်းလႅဝ်း/သၢင်းပိူင်ႇၼႆႉ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇဢေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဝႃႈၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ သမ်ႉလူဝ်ႇ သိုပ်ႇတိုၵ်းသူၼ်းပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းဝႃႈမၼ်း ‘’’ဢတ်ထတံ ꧤၼ်တေ သံꧠသ်သ ၵထိၼံ ꩪမ်မိၵေႃ ၵထိၼတ်ထႃရေႃ ဢၼုမေႃၻထ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ “သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇ သင်ႇၶႃႇၼၼ်ႉ တူသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇယဝ်ႉ၊ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းၶႃႈလႄႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈတူၼ်ယႂ်ႇ ႁပ်ႉ သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆ တီႈ ‘’’ꧤၼ်တေ’’’ ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈဝႃႈ ‘’’ဢႃဝုသေႃ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးတူၼ်ဢၼ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝႃႈၼၼ်မႃးၵေႃႈ ၸဝ်ႈၸိူဝ်းဢၼ် ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉလူဝ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ‘’’ဢတ်ထတံ ꧤၼ်တေ သံꧠသ်သ ၵထိၼံ ꩪမ်မိၵေႃ ၵထိၼတ်ထႃရေႃ ဢၼုမေႃၻႃမိ’’’ ၼႆ သၢမ်ၵမ်းယဝ်ႉ။ ဝႃႈၵမ်းပႃးပႃးၵေႃႈလႆး၊ ဝႃႈႁူမ်ႈၵၼ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ် တင်းမူတ်းၵေႃႈ လႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ႁူမ်ႈမိူဝ်ႈၵၼ်ၼႆ တီႈ ‘’’ဢၼုမေႃၻႃမိ’’’ ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈဝႃႈ ‘’’ဢၼုမေႃၻႃမ’’’ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈ “သင်ႇၵၢၼ်း ၵထိၼ်ႇသင်ႇၶႃႇၼၼ်ႉ လွင်ႈၸဝ်ႈ ဢဝ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဝႃႈၼင်ႇၼႆၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ “ႁဵတ်းဢၼုမေႃးတၼႃႇ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဵမ်ၸဝ်ႈဢၼ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈဢၼ် ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းၵထိၼ်ႇ လူဝ်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈသဵင်မၼ်း တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း၊ ႁႂ်ႈသင်ႇၶႃႇတင်းလၢႆ ပေႃးလႆႈငိၼ်းၸွမ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းဢၼုမေႃးတၼႃႇ သႃႇထုၸွမ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၼႃႈၵၢၼ် သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ၶွၼ်ႇယွတ်ႈသုတ်းပၢႆ လီငၢမ်းသေ ၸဝ်ႈတူၼ် ဢၼ်ႁပ်ႉၵထိၼ်ႇလႄႈသင်၊ သင်ႇၶႃႇတင်းလၢႆ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်း ဢၼုမေႃးတၼႃႇ ၸွမ်းလႄႈသင် လႆးၸၢမ်ႇၽွၼ်းလီ ၵထိၼ်ႇ ဢႃႇၼိသင်ႇ ႁႃႈပိူင် ၵမ်းသိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈတူၼ်လဵဝ် သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇသေတ ပိူဝ်ႈဝႃႈ သင်ႇၶႃႇတင်းသဵင်ႈ ၽွမ်ႉၵၼ် ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းလႄႈ လႆႈဝႃႈ “သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵတ်းဢၼုမေႃးတၼႃႇၼၼ်ႉ ရႁၢၼ်းသေတူၼ်သေၸဝ်ႈ ၵႂႃႇမီးယူႇ တၢင်ႇတီႈသီႇလႅၼ်လႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁဵတ်း ဢၼုမေႃးတၼႃႇ ၸွမ်းပိူၼ်ႈၸိုင် ပေႃးၶိုၼ်းၽႅဝ်မႃး မိူဝ်ႈပႆႇပူၼ်ႉ ဝၼ်းသိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈၵႂႃႇႁဵတ်း ဢၼုမေႃးတၼႃႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈဢၼၼ်ႁပ်ႉၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်း ဢၼုမေႃးတၼႃႇၸိုင် ဢမ်ႇလႆႈ ဢႃႇၼိသင်ႇ ၼင်ႇပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇပွင် ၼႂ်းဝတ်ႉ တၢင်ႇတီႈ၊ တေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ် ပွင်ၼႂ်းဝတ်ႉ တီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢဝ်ဝႃႇၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ဢႃႇၼိသင်ႇႁႃႈပိူင်
ၽွၼ်းလီ ၵထိၼ် (ဢႃႇၼိသင်ႇ) ႁႃႈပိူင်သမ်ႉ=
(1) ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ်သိၵ်ႉၶႃႇပုတ်ႈ ၸႃႇရိတ်ႉတဝႃႈသေ ပေႃးတေၵႂႃႇ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႆ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၵႂႃႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်မီးတီႈတၢမ်တႃ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၸင်ႇၵႂႃႇလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးႁၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း မီးတၢမ်တႃ သေတူၼ်တူၼ်ယူႇလႄႈ ဢမ်ႇလၢတ်ႈသေ ၵႂႃႇၸိုင် ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ ပႃႇၸိတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇသိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႈႁူဝ်ၼႆႉ ပေႃးလႆႈႁပ်ႉ ၵထိၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးမီးသုၼ်ႇ ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း ၵထိၼ်ႇယဝ်ႉၸိုင် ဢမ်ႇၸွမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼႆႉသေ ၸင်ႇလႃႈ ၽွၼ်းဢၼ်ဝႃး “ဢၼႃမၼ်တၸႃရ” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (2) ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ်ၻုတိယ ၵထိၼသိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႈဝႃႈသေ တေလႆႈ ပႃးသၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်တၢင်ႇဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇတႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင် မိူဝ်ႈၽႁုင်ႈ ႁူဝ်မိူင်းသႂ်ၼၼ်ႉ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်တၢင်ႇ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမီးႁိမ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယႃႇႁႂ်ႈယၢၼ်ပူၼ်ႉ သွင်သွၵ်ႇၶိုပ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးပူၼ်ႉပႅၼ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ ပႃႇၸိတ်ႈသေ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈပၼ်ပိူၼ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇသိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႈ ႁူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁပ်ႉၵထိၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးမီးသုၼ်ႇ ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း ၵထိၼ်ႇၸိုင် ဢမ်ႇၸွမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈၼႆႉသေ ၸင်ႇလႆႈၽွၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ “ဢသမႃၻႃၼၸႃရ” ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (3) ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ်ၵၼၽေႃးၸသိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႈဝႃႈသေ သင်ဝႃႈ တၵႃႇသေၵေႃႉၵေႃႉ ဢမ်ႇမေႃသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ “မုၼ်ၸဝ်ႈႁႃႈၵေႃႉ မိူဝ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈ တီႈႁိူၼ်းၼ” ၼႆၸိုင် ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ပၢင်းဝႃႈ “ၵိၼ်ၶဝ်ႈ၊ ၵိၼ်ၶဝ်ႈသဵၼ်ႈၶဝ်ႈသွႆး” ၼႆၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ငၢမ်ႇမႅၼ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ ပၢင်းရႁၢၼ်းၶဝ်၊ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၼင်ႇၼၼ်သေ မႃးပၢင်းလႄႈ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် မိူဝ်းၵိၼ်သုင်း ၼိုင်ႈပႃး တေႃႇ သၢမ်ပႃးတႄႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈ ၵၼၽေႃးၸၼ သိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႈ၊ သင်ဝႃႈ ရႁၢၼ်းသီႇတူၼ်၊ သီႇတူၼ်လိူဝ် ႁူမ်ႈမိူဝ်ႈၵၼ်သေ မိူဝ်းသုင်းၸိုင် ထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလႆႈ ၵထိၼ်ႇဢႃႇၼိသင်ႇၸိုင် မိူဝ်းသုင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢႃႇပၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၵိၼ်သုင်းလႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းယဝ်ႉ။ (4) ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႆႉ ဢဝ်သိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႈ ပထမၵထိၼဝႃႈသေ သင်ဝႃႈ လႆႈၽႅၼ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်းမႃးၼႆ တေဢမ်ႇလႆႈဝႆႉ ပူၼ်ႉလိူဝ် သိပ်းဝၼ်း၊ သင်ၶႂ်ႈလိူဝ်ၸိုင် တေလႆႈ တၢင်ႇဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ႁဵတ်းဝိၵပ်ႉပၼႃႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇတၢင်ႇ၊ ဝိၵပ်ႉပၼႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းသေ ၶူဝ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈပၼ် ပိူၼ်ႈ ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလႆႈၵထိၼ်ႇ ဢႃႇၼိသင်ႇၸိုင် ၵႃႈပႅင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်မၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ ဢမ်ႇမူတ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်သိမ်းပႅင်းဝႆႉ လႆႈသေဢမ်ႇၵႃး ဢႃႇပၢတ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ “ယႃဝၻတ်ထၸီဝရ” ၼႆယဝ်ႉ။ (5) လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ႁပ်ႉၵထိၼ်ႇလႄႈ ဢၼ်ႁူမ်ၸူမ်း ၵထိၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႃႈပဵၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ၸွမ်းသၢင်ႇၵၢၼ်း ၵထိၼ်ႇတင်းလူင်ၼၼ်ႉလႄႈသင် ၵႃႈၶၢဝ်းယၢမ်း ဢႃႇၼိသမ်ႇသ သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇ ဢမ်ႇပႆႇမူတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သုၼ်ႇတႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈမူတ်းယဝ်ႉ။ မီးသုၼ်ႇ ႁပ်ႉဢဝ်လႆႈ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸဝ်ႈဢၼ်ႁပ်ႉၵထိၼ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈဢၼ်ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း ၵထိၼ်ႇၼႆၸိုင် ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈဢၼ်ဝႃႇႁၵ်းလႂ်၊ ဢမ်ႇဢဝ်ဝႃႇၼႂ်းၵျွင်း ဢၼ်သိူဝ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်း ၵထိၼ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉလႂ်၊ ဢဝ်ဝႃႇ တၢင်ႇတီႈ မႃးလႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇသႅင်ႇၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈ။ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈ။ ပေႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈဢၼ်ထုၵ်ႇလႆႈ ၽွၼ်းလီၵထိၼ်ႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလႆႈလႆႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ “ယေႃ ၸ တတ်ထ ၸီဝရုပ်ႉပႃတေႃ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈတႃႇၼၵထိၼ်ႇ လႆႈၽွၼ်းလီ ၸိူင်ႉႁိုဝ်
ၽၢႆႇသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် လႆႈၸၢမ်ႇၽွၼ်းလီ ဢႃႇၼိသင်ႇႁႃႈပိူင်ၼင်ႇၼၼ် ၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်းလိၵ်ႈ ၼႄဝႆႉ တႅၵ်ႇလႅင်းသေတႃႉ ၽၢႆႇၸဝ်ႈတႃၼၵထိၼ်ႇၶဝ် လႆးၸၢမ်ႇၽွၼ်းလီ ၸိူင်ႉႁိုဝ် ႁႂ်ႈပေႃးၼႄဝႆႉ သႃႇထၵသိူၵ်ႈပိုၼ်းမၼ်းႁင်းၶေႃ ပႆႇႁၼ်မႅၼ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပၢၼ်ႇၼႃႇသၵဵင်းမႆႇ (ဇင်းမယ်ပဏ္ဏာသကျမ်း) တႅမ်ႈဝႆႉ “ၼရꩡီဝၸႃတၵ” ၼႆသေ ၶႆႈၼႄ သိူၵ်ႈပိုၼ်းၼႃးမုၼ် ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်း ၵထိၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢၼ်ႇၼႃႇသ ၵဵင်းမႆႇၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၽိုၼ်ထမ်း ဢၼ်တၢင်ႇသင်ႇၵႃႇယၼႃႇဝႆႉ ၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထႁဝ်းၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ။ မုၼ်ၸဝ်ႈမၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈသူႇရိယႃႇၽိဝမ်ႉသ၊ ၵျွင်းၸဵင်ႇမမ မေႃႇလမျၢႆႇ လၢတ်ႈဝႃႈ ပၢၼ်ႇၼႃႇသၵဵင်းမႆႇၼႆႉ ပၼ်တၢင်းႁူႉ ယႂ်ႇႁၼ်ၼမ်တႄႉတႄႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပၼ်ႇၼႃႇသၵဵင်းမႆႇၼႆႉ ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈတႆး တႅမ်ႈသေတ တႆႈႁဝ်း ၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈငိၼ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းၵွၼ်ႇ။ မၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉ ယင်းၶိုၼ်းဢဝ်ပိၼ်ႇပဵၼ် လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႈၽိုၼ်ထမ်းပိတၵၢတ်ႈ ဢမ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႆႉ ၽွၼ်းလီၼႃးမုၼ် တႃႇၼၵထိၼ်ႇ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်းသေတ တႃႇၼၵထိၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး ၶိုၵ်ႉၶၢႆးတႄႉတႄႉဝႃးဝႃႈလႄႈ ၽွၼ်းလီၼႃးမုၼ်မၼ်းၵေႃႈ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးတႄႉတႄႉၼႆၼၼ်ႉ ၽူႈႁူႉထမ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ယွမ်းႁပ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇၼၵထိၼ်ႇၼႆႉ ပေႃးထတ်းသၢင်တူၺ်း လီလီၸိုင် လိူဝ်သေ သၢင်ႇၵၢၼ်း ဢမ်ႇဢဝ်သင် သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇလႆႈ။ ၶူဝ်းတၢၼ်း တၢင်ႇၸိူဝ်ႉ တၢင်ႇပိူင် ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇတၢၼ်ႇလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်သိူဝ်ႇ ၵထိၼ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၼႃႈမုၼ်ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်း ၽႃႈလိူင်သၢင်ႇၵၢၼ်း ၼႆႉၵူၺ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်မျၢတ်ႈမႂ်ႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလူႇတၢၼ်း ၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈလူႇတၢၼ်းထိုင် သင်ႇၶႃႇၵူၺ်းလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးဝႆႉ “သံꧠေ ၻိၼ်ၼံ မႁပ်ၽလံ” (သင်ႇၶိၵတႃႇၼၼႆႉ ၽွၼ်းလီမၼ်း ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉၼႃႇ) ၼႆလႄႈ လႆးႁူႉဝႃႈ တႃႇၼ ၵထိၼ်ႇၼႆႉ ၽွၼ်းလီၼႃးမုၼ်မၼ်း ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၼၵ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆႉ လူႇတၢၼ်း မိူဝ်ႈၼႆႉ လႆႈဢဝ်သိူဝ်ႇၵထိၼ်ႇ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ မိူဝ်ႈၼႆႉၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်းလႄႈ ၶဝ်ႈပဵၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းတၼ်းၸႂ်၊ ပွင်ႇဝႃႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းၶိုတ်းၸႂ် ဢမ်ႇတူၵ်းလိုၼ်းၽႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီမၼ်းတႄႉ ၸၢတ်ႈလႂ် ပၢၼ်လႂ်ၵေႃး ၵႃႈပဵၼ် လၢပ်ႈလီ မီးသုၼ်ႇ ဢၼ်ၵိုင်ႇလီလႆႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဵဝ်းလႆႈ ၸဵဝ်းတၼ်း ၶၼ်ၶၼ်ၽႂ်းၽႂ်း ဢမ်ႇတူၵ်းလိုၼ်းၽႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ထမ်းတေႇသၼႃႇဝႃႈဝႆႉ “ꩡၼေတိ သၻိတံ ပႃၵံ” (ၽႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉ ၵုသူဝ်ႇၼႃးမုၼ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းတေလႆး ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၽွၼ်းလီၸိူင်ႉၼၼ်) ၼႆလႄႈ တႃႇၼၵထိၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ပွင်ပၼ် “ဢႃၼိသင်ႇႁႃႈပိူင်” တမ်ႈတီႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်လႄႈ ၼႃးမုၼ်လီ ၸိူင်ႉၼင်ႇဢႃႇၼိသင်ႇ ႁႃႈပိူင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈတႃႇၼၵထိၼ်ႇၶဝ် ဢမ်ႇယွၼ်းသူးၵေႃႈ တၵ်းလႆႈႁပ်ႇဢဝ် ဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼႆႉ ၽူႈမီးၺၢၼ်ႇၶဝ် ထတ်းသၢင်ၼႄဝႆႉ ၼင်ႇတီႈတႂ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းယၢမ်းၵထိၼ်ႇ
ၶၢဝ်းယၢမ်းၵထိၼ်ႇတႄႉ တႄႇဢဝ်လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈ ၶမ်ႈၼိုင်ႈ တေႃႇထိုင် လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵထိၼ်ႇၼႆႉ တႄႇမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၽြႃးတေႃႇထိုင် ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထတင်းသဵင်ႈ တိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ် လူႇတၢၼ်းယူႇ။ တႃႇလူႇသၢင်ႇၵၢၼ်း ၵထိၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႆႈပႃႇၸႃႈလူႇတၢၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ၵွတ်းၽၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈလူႇတၢၼ်းပၼ် ၸဝ်ႈမထေႇဢၼ်ဝႃႇသႃ ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈဢၼ်မီးၵျေးၸူး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵျွင်း ၼႂ်းဝတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ် သမ်ႉလူႇပႃးၸွမ်း ၶူဝ်းလူႇ ဢၼ်ဢုမ်ႇလွမ်ႉ သၢင်ႇၵၢၼ်းၵထိၼ်ႇလူးၵွၼ်ႇ။ လွင်ႈလူႇတၢၼ်းၵထိၼ်ႇၼႆႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈပဵၼ် တၢင်းလူႇသင်ႇၶႃႇ (သံၶိၵ) ဢၼ်ၸႅတ်ႈမၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈတႃႇၼၶဝ် ၵိုင်ႇလီ ဝႆႈလဝ်ႈၼႄ လွင်ႈဝႃႈ ၶူဝ်းလူႇဢၼ်လႂ် လူႇသၢင်ႇၶႃႇ၊ ၶူဝ်းလူႇဢၼ်လႂ် လူႇပုၵ်ႉၵူဝ်ႇၼႆယူႇ။ ဝၢႆးပၢႆးၵထိၼ်ႇယဝ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼႂ်းၵျွင်းၼၼ်ႉ လႆႈၽွၼ်းလိ ၵထိၼ်ႇႁႃႈပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွႆးၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
ၶီႈၽိုၼ်ႉ၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶီႈၽိုၼ်ႉ (, His Hpwint, ဆီဖွင့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်လႅင်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၸုၼ်ႇၸႅၵ်ႉ ရူးသူဝ်း
ၸုၼ်ႇၸႅၵ်ႉ ရူးသူဝ်း မိူင်းသုၺ်ႉတ်သိူဝ်ႇလႅၼ်ႇ JEAN-ACQUES ROUSSEAU (1712-1778) Switzerland
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၵိူင်းၶရဵတ်ႉ ၵႄႇလ်ဝိၼ်းၼိသ်ႉတ် (Calvinist) ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ၶဝ်ၼႆ့ မေႃၶၢၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵၼ်း၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈသွၼ်သင်၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီတမ်းၸႂ် ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်၊ ထုၵ်ႇလီ တဵၵ်းၽိုၵ်းပၼ်ၶဝ် ႁၢဝ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းၼႆယဝ်ႉ။
ၵေႃႉဢၼ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉႁၼ်ထိုင်ၸိူင်ႉၼၼ်သေ သမ်ႉႁၼ်ပိၼ်ႇၽူၼ်ႇပႅတ်ႈတၢင်းဝူၼ်ႉ လၢႆးၼင်ႇၼၼ်တႄႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉလူင် ရူးသူဝ်း (ROUSSEAU) ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁပ်ႉႁၼ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ တိုၼ်းမီးၸႂ် ၶႂ်ႈႁဵၼ်းႁူႉယူႇ တႃႇသေၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇၶဝ်တေၸၢင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်လီလီၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ် တူင်ႇဝူင်းႁိမ်းႁွမ်း ဢၼ်သၢင်ႇထုၵ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇ လီမီးႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁွင်ႈႁဵၼ်းသင်ၼႆယဝ်ႉ။
ရူးသူဝ်း ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ လၢႆၶူပ်ႇတေႃႇထိုင်လၢႆၶူပ်ႇ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မုၼ်းလႅင်းႁိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ မီးဝႆႉၶၢဝ်းယၢမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈမၼ်း တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၷႃႈ ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၵူၼ်းတင်းၼမ်သမ်ႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပိူင်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သင်တင်းၵူၼ်းလူင်ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပၢၼ် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ တိုၼ်းပႆႇမီးပၢႆးႁူႉသင်သေ ၵူၺ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် မိူၼ်ၵူၼ်းလူင်၊ ဢမ်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းၵူၼ်းလူင်ဢီႈသင် ၼႆယဝ်ႉ။
ရူးသူဝ်း (ROUSSEAU) တႄႉ ႁၼ်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၵူၼ်းလူင်​တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ သေဢမ်ႇၵႃး မီးပႃးပိူင်ပဵၼ် ဢၼ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းမႃးထႅင်ႈ တင်းၼမ်တင်းလၢႆၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ တိုၵ်းသူၼ်းပၼ်ႁႅင်းဝႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁဵၼ်းပၢႆးၽႃႇသႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉ၊ ပၢႆးသၢႆႈ၊ ပၢႆးၼင်ႇလိၼ်ပထဝီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် ထုၵ်ႇလီလႆႈပႂ်ႉ ႁႂ်ႈဢႃႇယုမၼ်းထိုင် (႑႒) ၶူပ်ႇယဝ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇလီပၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢႃႇယု ပႆႇထိုင် (႑႒) ၶူပ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ထုၵ်ႇလီပၼ်ၶဝ် ႁဵတ်းထူပ်းတူဝ်ထူပ်းမိုဝ်း ဢွၼ်တၢင်းသေ ပႆႇထုၵ်ႇလီသွၼ်ပၼ် တီႇဢူဝ်ႇရီႇၶဝ်၊ လိၵ်ႈၶဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် မၼ်းၸဝ်ႈႁပ်ႉႁၼ်ပိူင်ယႂ်ႇလူင်ထႅင် ဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉၸိုင် လွၵ်းလၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇ သိူၵ်ႈသမ်ႇတေႃႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီဢဝ်တၢင်းႁၵ်ႉ မဵတ်ႉတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူၺ်းသေ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢႃႇၼႃႇလႃးလႃးၼႆယူႇယဝ်ႉ။
မျူဝ်ႉတႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
Superscript text
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႃႇၵူင်း  (မြို့သာကုန်းရွာ, Myotharkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190690 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1577 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3088 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
1701
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တိတိမ်၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတိတိမ် (တီးတိန်မြို့နယ်, Tedim Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၾလမ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတိတိမ်ယဝ်ႉ။
1701
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1701
ၸုမ်ႈ သႃႇသၼႃႇ
သႃသၼံ ၼႃမ- သႃႇသၼႃႇဢၼ်ဝႃႈၸမ်ႉ။ ရႃꩡၼံ ၼိသ်သႃယ- ပိုင်ႈဢိင်ၶုၼ်လီၶဝ်သေ။ တိꩦ်ꩧတိ- မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိၸ်ꧡႃၻိꩦ်ꩧိၵရႃꩡႃၼေႃ- ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ် မိတ်ႉသႃႇတိတ်ႉထိၶဝ်ၸမ်ႉ။ သႃသၼံ ၻူသေၼ်တိ- ယႃႉလုပႅတ်ႈသႃႇသၼႃႇ ယူႇယဝ်ႉ။ သမ်မႃၻိꩦ်ꩧိၵရႃꩡႃၼေႃ-ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ် လီ သမ်ႇမႃႇတိတ်ႉထိၶဝ်ၸမ်ႉ။ ပၷ်ၷႁၼ်တေဝ သႃသၼံ- ယုၵ်ႉယွင်ႈၵမ်ႉ ထႅမ် သႃႇသၼႃႇၵွႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် သႃႇသၼႃႇ ၶမ်းၸဝ်ႈ ပေႃးတေႁိူဝ်ႈႁိူင်း ပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃ မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်း တိုၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸုမ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ဢင်ႇၵုတ်ႉတရပႃႇလိၸဝ်ႈ ၼၼ်ႉ ၼႄမႃးဝႆႉဝႃႈ
ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၽြႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈသီႇၵေႃႉၼႆႉ ၸွမ်းဢဝ်တၢင်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ တင်းၶတ်းၸႂ်ၽႂ် ၽႂ်မၼ်းမၼ်း မီးဝႆႉၼၼ်ႉသေ မုၼ်းၶမ်း ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမ သၵ်ႉၵမႃး ဢၼ်ၵိုင်ႇၽႂ်ၵိုင်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်လီၶုၼ်မျၢတ်ႈၶဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်မႃး တၢင်းလင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိူင်ႈဢဝ် ၸွမ်းၼင်ႇၽြႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်ၸုမ်ႈ ႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ႉၵ တီႈလုၵ်ႈၼွင်ႉတၵႃႇၼၼ်ႉသေယဝ်ႉ တီႈလႂ်ၼင်ႇ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းသေလႄႈ ၶုၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈၵၢပ်ႈလူႇတၢၼ်းပၼ်ၸုမ်ႈ ႁိၵ်ႈ ၼႃႇမသၵ်ႉၵ တမ်ႈတီႈ တပေးလုၵ်ႈၼွင်ႉၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ မႃးယူႇယဝ်ႉ။
(ၵ) ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ
တင်ႈဢဝ်ပီၵေႃးၸႃႇ 1000 ၼီႈမႃး ၼႂ်းပၢၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသႃႇလုၼ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇ တေယုၵ်ႉယွင်ႈ ပရိယတ်တိသႃႇသၼႃႇ ၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈသေလႄႈ တင်ႈတႄႇ ႁဵတ်းပၢင်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ လူင်ပထမပျၢၼ်ႇၼၼ်ႉမႃးယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼႆႉ ဢမ်ႇၵႃး ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်သႃႇ သၼႃႇ ၵတ်ႉ ၵတ်ႉ ၶႅၼ်ႇၶႅၼ်ႇမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၵၢပ်ႈလူႇ ထႂၢႆတၢၼ်းပၼ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈ ၼႃႇမ သၵ်ႉၵ(ၽွႆႉတၼ်းသိၵ်ႈ)ၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉမႃး ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းမၢၼ်ၶဝ် ၵၢပ်ႈလူႇ ထႂၢႆ တၢၼ်းပၼ် ၸုမ်ႈႁိၵ်ႈၼႃႇမသၵ်ႉၵ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈ သြႃႇလူင်ၶဝ် ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸိူင်ႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။