cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထီးသႅင်၊ ၸၢႆး၊ ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း
ဢၼ်ၶိုၼ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၸၢႆးထီးသႅင်
ၼၢႆးဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵေႃႉႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈသထၢၼ်ထုတ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈဝႃႈ "ၵူၼ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်းသဵင် လီ ၸိူင်ႉၼင်ႇၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇႁဝ်းၼႆၸိုင် တေလႆႈငိုၼ်းၼမ်သေ တေပဵၼ်သထေးလိပ်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈဢမ်ႇႁၢင်ႉ" ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢႆးထီးသႅင်ႁဝ်း ဢမ်ႇပဵၼ်သထေး လိပ်းသေတ ဢမ်ႇၸႂ်ၵူၼ်းၽၢၼ်ၶၢၼ်ၸႂ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢိင်ပိုင်ႈၼိူဝ် ဝႃႇသၼႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လႆႈၵိၼ်လႆႈၼုင်ႈ လႆႈလူႇလႆႈတၢၼ်းၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈ လႆႈၵွၼ်းပႄႉၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေး လဵင်ႉလုၵ်ႈလဵင်ႉမေးၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈယူႇ။
ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်း
ၸိုဝ်ႈမေးမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ "ၶိၼ်ႇတၢၼ်းၸူဝ်း" ၼႆ သေ ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းမီးၵတိသတ်ႉၸႃႇ ၼိူဝ်မၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၵိုၵ်းမၼ်းၼၢင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸၢႆးထီးသႅင် တူၵ်းၵိၼ်းသေ ၶမ်ၶွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈမႃးငွၵ်ႈတူၺ်းမၼ်းၸၢႆးသေတ ၶိၼ်ႇတၢၼ်းၸူဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ ၶၢမ်ႇပိူၼ်ႈသႄႉၼႄးသေ ၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ်မၼ်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼႆ ၸၢႆးထီးသႅင်ၵေႃႈ ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ "မိူဝ်ႈတူၵ်းၵိၼ်းသေ ဢၼ်ဢမ်ႇပွႆႇၽႃႈမိုဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႄႉ" ၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁူမ်ႈမိုဝ်း ၵၼ်တင်း ၶိၼ်ႇတၢၼ်းၸူဝ်းယဝ်ႉ။ တင်းၶိၼ်ႇတၢၼ်းၸူဝ်းသေ ႁူမ်ႈၼႃႈႁိူၼ်းၵၼ် မီးမႃးလုၵ်ႈသၢမ်ၵေႃႉ (1) ၸၢႆးၶႆႇၶမ်း၊ (2) ၼၢင်းၸၢမ်ႁွမ်၊ (3) ၼၢင်းယုၶွင်ႇယဝ်ႉ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇ
ပီၶရိတ်ႉ 2008 ၼႆႉ ဝၢႆးသေ ၵႂႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းမႃး တမ်ႈတီႈ တႃႈၶီႈလဵၵ်း။ ပွၵ်ႈမႃး ၽႅဝ်တႃႈၵုင်ႈ ပဵၼ် ထူင်ၶဝ်ႈၸဵပ်း ဢိၵ်ႇသႆႈၵႂ်ႈလႄႈ ယူတ်းယႃဢမ်ႇၶႅၼ်း ဢမ်ႇသႃႇ၊ ၵွႆႈယူၵွႆႈၼႃႇမႃးသေ လႆႈလုႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ (10.3.2008) ၵၢင်ၼႂ်ၸဝ်ႈ 6:45 မွင်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းယႃလူင်တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ပၢင်မႃႇသႃႇၸၢႆးထီးသႅင်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပၢင်ၵိုၼ်း ၵူၼ်းၼမ်ပၢင်ၼိုင်ႈယူႇတႄႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပရိသတ်ႈဢၼ်ႁၵ်ႉမၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် ၸွမ်းသူင်ႇၶၢဝ်း တၢင်းမၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းတႃႇၸၢတ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆး
ၸၢႆးထီးသႅင်ႁဝ်းၼႆႉ တူဝ်တၢႆၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈဢမ်ႇႁၢႆ။ သိူဝ်တၢႆၵေႃႈ ဝၢႆးလၢႆး၊ ၸၢႆးတၢႆၵေႃႈ ဝႆႉၸိုဝ်ႈႁၢင်ႈလီ ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵႂႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၸၢႆးပဵၼ် ၽူႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ဢူမုၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်တႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၼွပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ် "ၸုမ်ႈၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆး (ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း)" မိူဝ်ႈပွႆးပီၵွၼ်းၶမ်း ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင် မိူဝ်ႈ 1370 လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈလီၶေႃးၶူမ်လွင်ႈၼိုင်ႈတႄႉ လွင်ႈဝႃႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ်မၼ်း ၸုမ်ႈဢၼ်ၼႆႉၼႆ မၼ်းၸၢႆးဢမ်ႇတၼ်းလႆႈ ႁူႉၵႂႃႇ။ ၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈႁူႉၵႂႃႇ ၼႆသေတႃႉ ၶၢဝ်းယၢမ်း ပုၼ်ႈတႃႇမၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇပၼ်လႆႈထႅင်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၸၢႆးၶႆႇၶမ်း တၢင်တူဝ်သေ ၶိုၼ်းႁပ်ႉဢဝ် ၸုမ်ႈၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆး ပုၼ်ႈတႃႇပေႃႈမၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆးႁဝ်း ၸၢႆးထီးသႅင် သဵင်ႈၸူဝ်ႈ သုတ်းပၢၼ်ၵႂႃႇသေတ သဵင်ၵႂၢမ်းဝၢၼ်ဢွၼ်ႇမၼ်းတႄႉ တိုၵ်ႉတေသိုပ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ပၼ်ႁဝ်းယူႇ ထႅင်ႈတင်းႁိုင်။
ပွႆးလူင်းၵျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပွႆးလူင်းၵျေႃႇ  (ပွဲလုံးကျော်ရွာ, Pwelonekyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွႆးလူင်းၵျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190930 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွႆးလူင်းပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1748 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1866 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3614 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၸူႇလၢႆႇ 18
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (18) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (199) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (200))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (166) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
ၽိင်ႈထုင်းတႆး ႑႒ လိူၼ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ (20)၊ ပပ်ႉႁိူၼ်း၊ ၸၢႆးၶိူဝ်းလိူၼ် (ၵဵင်းတုင်)
376
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:376
ၵၢႆးၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵၢႆးၵျီး (ကိုင်းကြီးရွာ, Kainggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218170 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1236 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1355 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2591 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပႄးပျိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မယၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း (မရမ်းကုန်းမြို့နယ်), (Mayangone Township), ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း ၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်း|ၸႄႈဝဵင်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး မႄႈၼမ်ႉလႅင် လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်းၼႆႉ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (႒႐) သေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈမီး (႓႐) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင်မီး (႗) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင်မီး (႕) ႁူင်း ယဝ်ႉ။
1440
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မယၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း ဢၼ်ၼႄဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆႉ ထိင်းသိမ်းဝႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
1440
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1440
ၺွင်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မီးလွင်ႇၽျႃး (ယႂႃႇတိတ်ႉ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမီးလွင်ႇၽျႃး (ယႂႃႇတိတ်ႉ)  (မီးလောင်ဖျား (ရွာသစ်)ရွာ၊ Meelaunghpyar(Ywarthit)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမီးလွင်ႇၽျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192393 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမီးလွင်ႇၽျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1919 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4213 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သိၼ်ႇၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇၽျူႇ  (ဆင်ဖြူရွာ, Sinhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတိင်ႇၵတူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190596 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 768 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 849 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1617 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
သႄႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသႄႇၵျီး  (ဆည်ကြီးရွာ၊ Segyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192588 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1668 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1802 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သတ်းၻဝႃႇ
သတ်းၻဝႃႇ(Animal) မီးတူဝ်မီးၸႂ်ယူးၶႄးရိဢူၻ်ႇလၢႆသိၼ်းလ်ၼႂ်းၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ် Animalia (ဢမ်ႇၼၼ်ႁွင်ႉ မေးၻႃးသူဝ်း) ၽႅၼ်တူဝ် (body plan) ของพวกมันสุดท้ายคงที่เมื่อพัฒนา แม้สัตว์บางชนิดมีกระบวนการการเปลี่ยนสัณฐานภายหลังในช่วงชีวิต สัตว์ส่วนใหญ่เคลื่อนที่ได้ สัตว์ทุกชนิดต้องกินสิ่งมีชีวิตอื่นหรือผลิตภัณฑ์ของสิ่งมีชีวิตเพื่อการดำรงชีพ (สิ่งมีชีวิตสร้างอาหารเองไม่ได้)
ၸီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၸီးၵူင်း (ဇီးကုန်းရွာ, Zeekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190208 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 536 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 779 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1315 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သႄႇယႂႃႇၵျႅတ်ႉတီႇ
ဝၢၼ်ႈသႄႇ  (ဆည်ရွာ၊ Se) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇၵျႅတ်ႉတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192842 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇၵျႅတ်ႉတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1318 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1542 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2860 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ပီႇၸီႇ 227
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 227 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 220
ၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၼၽ  (ကြက်နှစ်ဖရွာ၊ Kyetnahpa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190311 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 329 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸူႇလၢႆႇ 19
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (19) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (200) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (201))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (165) ဝၼ်း။
ၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၸူႇလၢႆႇ 19
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
25
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဢေႇတီႇ 25
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:25
ၺွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵူင်း  (ညောင်ကုန်းရွာ, Nyaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191629 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 858 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 953 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1811 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၺၢၼ်ႇၺိၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
375
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွႆးယေႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးယေႇၵူင်း  (ကျွဲရေကုန်းရွာ, Kyweyaekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးယေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189661 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးယေႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 832 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 911 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1743 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
375
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵျွႆးယေႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
375
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:375
ႁူၺ်ႈတိုင်းယၢင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈတိုင်းယၢင်း (, Hoi Tueng Yaang, ဟွေတိန်းယန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
Brackets
Brackets ၼႆႉ open-source editor ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်းတွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈဝႅပ်ႉသေ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၶူင်သၢင်ႈ တႅမ်ႈလႆႈ HTML, CSS လႄႈ JavaScript ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ Adobe Systems သေ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။။ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ မႂ်ၶႂၢင်း တီႈၽၢႆႇတႂ်ႈ မႂ်ၶႂၢင်း MIT ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ လုၵ်ႉတီႈ GitHub သေ လႆႈမႄးၵုမ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းတေၸၢင်ႈ ဢဝ်လႆႈတွၼ်ႈတႃႇ Mac, Windows, Linux ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
Brackets 1.0 ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမိူဝ်ႈ ပီ 2014၊ လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢင်ႇၵႃႇၽၢင်ႁၢင်ႈ ၸိူဝ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ဝႆႉ
ဢင်ႇၵႃႇၽၢင်ႁၢင်ႈ ၸိူဝ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ဝႆႉ တီႈ Brackets ၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။။
လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးလႆႈ ၽႂ်းၽႂ်း
လႆႈႁဵတ်းဝႆႉပၼ် တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၶူင်သၢင်ႈၶဝ် တေၸၢင်ႈၶဝ်မႄးလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မၵ်းမၼ်ႈ သီ တီႈ CSS လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ တႅမ်ႈ JavaScript elements လႆႈၽႂ်းၽႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ် ၸဵမ်ပိုင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ elements ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆးမႃးၸိူဝ်းၼၼ်လႄႈ ၾၢႆႇၸိူဝ်းဢၼ်ယုၵ်ႉၸၼ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၼႄပၼ်လႆႈၵမ်းလဵဝ်
ၽွင်းတိုၵ်ႉမူၼ်ႉမႄး HTML လႄႈ CSS elements များ၊ properties ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၾွၼ်းလႆႈမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းတေၼႄပၼ်တီႈ ပရၢဝ်ႇသႃႇၵမ်းသိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် မဵဝ်းၾၢႆႇတင်းၼမ်
Brackets ၼႆႉ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ် မဵဝ်းၾၢႆႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း C++, C, VBScript, JavaScript, HTML,  Python, Perl လႄႈ Ruby ၸၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆမဵဝ်းၾၢႆႇဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉပၼ် 38 မဵဝ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ်
ၸူႇလၢႆႇ 20
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (20) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (201) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (202))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (164) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
ပၢင်တွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢင်တွင်း (, Pang Tawng, ပန်တောင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဝုၼ်း  (ညောင်ဝန်းရွာ, Nyaungwun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191217 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဝုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 178 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 228 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 406 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
မၵျီးၵျႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵျႅတ်ႉ  (မကြီးကြပ်ရွာ၊ Magyikyat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192275 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမႃႉၵျီးၵျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1635 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2038 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3673 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပူင်ႇၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၼႃး  (ပုဏ္ဏားရွာ, Ponnar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူင်ႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190834 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူင်ႇၼႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 349 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 433 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 782 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၼမ်ႉလႅင်ႇ
ၶႅၼ်ႈပၼ်ဝႆႉ တၢင်းရူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပျီႇ လႄႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ ပေႃးတီႈ ပွတ်းႁွင်ႇ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶ လႄႈ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ ဢဝ်တင်း သၼ်ၵွင်းလိၼ်ယေႇဝေႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမျိတ်ႉမၶၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တီး ၸႄႈတွၼ်ႈသႃႇယႃႇဝတီႇယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၸိူဝ်းမႃးတီႈ သၼ်လွႆပႃႇၵိူဝ် ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ လႆၶဝ်တီႈၼႂ်း ၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ပႃႇထိူၼ်ႇဢၼ်မီးတီႈ ထုင်ႉၼၼ်ႉသေ ဢဝ်မႆႉလွင်ႈၸွမ်း သၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၸၢၼ်ႇယူၺ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်တီႈၼၼ်ႈသေ ပေႃးပဵၼ်ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉလႅင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးဢွၼ်ႇ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ တီႈၼမ်ႉၵဵဝ်လႄႈ ၼမ်ႉလႅင်ႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႈဢွၼ်ႇတင်းၼမ် မႃးၵၢႆႇၸူးပၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉပၢၼ်းလႅင်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၼိူဝ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ လႆၶဝ်ႈၸူးတီႈၼႂ်း မႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၼမ်ႉလႆၶဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈတေႃႇၼႃႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ပွတ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတလ ဢၼ်မီး လုၵ်းသၢင်းၽေႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇၼမ်ႉ တီႈႁိမ်းပၢၵ်ႇ ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းတင်း ၽၢႆႇတူၵ်းၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈသေ တေႃႉတႄႉၵိူင်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇသေ လႆလူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းလႆၵႂႃႇၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် [ႁွင်ႈပၸုၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် ၼႆႉ လႆႈၶဝ်ႈၸူး တီႈႁိမ်းၽၢႆႇတႂ်ႈ ႁေႉၸတိၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ သၢင်းၽေႃးပၢင်ႇလၢႆႇၶဝ် တမ်းၶေႃး ဢၼ်မီးတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လႆၵႂႃႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလတ်းပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈသေ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈၸူးထိုင်လႆႈတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်း လၵ်းၼမ်ႉ မွၵ်ႈ 21 လၵ်းၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ သၢင်းၽေႃး ပေႃးတေၵႂႃႇမႃးလွတ်ႈၽေးလီၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး ၽူႈၼႄသၢႆတၢင်းၼမ်ႉ ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မႄႈၼမ်ႉ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇ
မၵျီးၶျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တေႃးမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတေႃးမ  (တောမရွာ, Tawma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193887 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
သိၼ်ႇယႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သိၼ်ႇယႃႇတိတ်ႉ (ဆင်ရာသစ်ရွာ, Sinyarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218171 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1236 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1355 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2591 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸူႇလၢႆႇ 21
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (21) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (202) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (203))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (163) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
1439
1439
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1059
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
24
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
1059
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1059
သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၵျိၼ်ႇယေႇ  (ရွှေကျင်ရေရွာ, Shwekyinyae) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189774 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၵျီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3083 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3054 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6137 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 24
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ
ဢေႃးတီႈၶႃႈ ၼေႃးတီႈၶႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တြႃးထမ်းၸဝ်ႈ သင်ႇၶႃႇတူၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢတိရတၼႃႇ မျၢတ်ႈၸဝ်ႈသၢမ်ပႃးၼႆႉ ၵဝ်ၶႃႈတေမႃး မူးၸႃးဢဝ်ႁဵတ်း တီႈပိုင်ႈၵိူဝ်းလီသေ တၵ်းတေယေႃးဢဝ် ၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈႁူဝ် တူဝ်ၸႂ်တင်းသွင် ပွင်ႁဵတ်းတႃႇၼ ဢိတ်ႉၸတၶူဝ်းလူႇ ပူႇၸေႃႇဝၢင်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈယဝ်ႈ။
ယႂႃႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ
ၶႃႈတပေးၸဝ်ႈၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇယူႇလူၺ်ႇ ပမႃႇတတြႃး လူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်းသေ ယူဝ်လႆႈဢဝ်တင်း တူဝ်ႁဵတ်းသူပ်းဝႃႈ ၵႃႈၸႂ်ဝူၼ်ႉၽႅၵ်ႇ မႅၵ်ႇဝူတ်ႈၵေႃႇၵၢမ်ႇ ထုၵ်ႇတၢမ်ႇၽိတ်းမႅၼ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၽြႃးတြႃးသင်ႇၶႃႇ သြႃႇပေႃႈမႄႈၸၵႂႃႇ ၸဵမ်ၵႃႈဢရိယႃႇ ၽူႈလီၽူႈမျၢတ်ႈ တင်းသဵင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးပေႃးၼႆၸိုင် ၵဝ်ႈၶႃႈဢၼုၺၢတ်ႈ ယွၼ်းႁပ်ႉမႅတ်ႉတႃႇ ၵရုၼႃႇႁူမ်ပူ ဢီးလူပွႆႇဝၢင်း ၶႂၢင်းလူတ်းပၼ် ႁႂ်ႈဢၼ်ၵၢင်းယၢၼ် တၢင်းၶၢၼ်ဝိပၢၵ်ႈ မၢၵ်ႈဢၼ်ႇတရႄႇ ၽူဝ်ႇဢၼ်ႇတရႄႇ သေၵမ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိၵ်ႇသမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူၼ်ႈတင်းလၢႆ လႆႈၽိတ်းမႅၼ်ႈၵဝ်ၶႃႈသေ ပဵၼ်တၢင်းၽိတ်းဝႆႉ ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေဝႆႉၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇၵရုၼႃႇ ဢွၼ်ၼႃႈသေ ၶႂၢင်ႉလူတ်းပူတ်းပၼ် သဵင်ႈသဵင်ႈတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။
တင်ႈတႄႇဢဝ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉၵႂႃႇ တေႃႇႁွတ်ႈမိူဝ်းထိုင် တၢင်းႁိုင်ယၢမ်းၽွင်း မွင်းတဵမ်တဵမ်ၼႆႉ ၶႃႈတေတမ်းဝႆႉ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ပတိင်ႇၺိၼ်ႇ ၵႂၢမ်းၼၵ်းမၵ်းမၼ်ႈ ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶၼ်ႇထီႇ ပႃႇရမီႇၶိုၼ်ႈငၵ်ႉ ယၵ်ႉယူႇႁိုင်ႁိုင်ၼႆႉၸိုင် ပိၵ်ႉသမ်ႉ ၼိူဝ်ႉၶႂ်ႈယၢတ်ႇယၢတ်ႇ ဢဵၼ်ၶႂ်ႈၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ ၼင်ၶႂ်ႈႁႅင်ႈႁႅင်ႈ လုပ်ႇၶႂ်ႈႁၵ်းႁၵ်း တၵ်းသင်ႇတူဝ်မၢၼ်ႈ ပၼ်ႈသဝ်းၸႂ်ၼိမ် ၸိမ်ၺၢၼ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၸႂ်ၶၢၼ်ႉ ၽၢၼ်ႉပႅတ်ႈၸႂ်ငဝ် သူၼ်းဢဝ်ၸေႇတၼႃႇ ၶွၼ်ႈႁႅင်းသတ်ႉထႃႇ သတိ ဝီႇရိယ သမႃႇထီႉ ပၺႃႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၵ်းဝႆႉၵႆႉမိုင်ႉ ၸိုင်ႉၼိမ်ၸိမ်ၺၢၼ်ႇ ႁၼ်မၢၼ်ႇဢွၼ်ၼႃႈ ယူႈပႃႈယၵ်ႉၼူၵ်ႇ တူၵ်ႇတူၺ်းတူဝ်ၸႂ် လႂ်ၵေႃႈၵိုမ်ႉထင်ႉ ၽင်ႉၽွႆႇၵွႆပၢၼ် ၶၢၼ်ၶဵၼ်သိုပ်ႇ သွၼ်ႉ လွၼ်ႉၵႅၼ်ဢမ်ႇယင်း ၵင်းႁိုဝ်ဢမ်ႇလႆႈ ၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းၶဝ် ၽဝ်ၵၼ်ပဵၼ်လူႉ ၸူႉၵၼ်တႅၵ်ႇယၢႆႈ ယူႇငၢႆႈယူႇယၢပ်ႇ ၵူၺ်ႁၢပ်ႇၶၼ်ႇထႃႇ သတ်ႉၸႃႇတုၵ်ႉၶ သၽႃႇဝၼႂ်းတူဝ် ၵွၵ်းႁူဝ်တေႃႇတိၼ် လိၼ်ၼမ်ႉၾႆးလူမ်း ၶူမ်းၵၢႆးသႅပ်ႇမႆႈ ႁိူဝ်ႇၼႆႈၸိုမ်းယွတ်ႇ တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ ၶူပ်းငၢၼ်ႈၵူၼ်ႉမူၺ်ႈ ထူၺ်ႈလူမ်းၵပ်ႉႁိပ်ႇ တိပ်ႇၸႂ်လူမ်ၸႂ် လႂ်ၵေႃႈၽုတ်းမႃး တူဝ်တြႃးမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇယၵ်ႉၽႄႈ ၼႂ်းၵႄႈဢႃႇရုင်ႇ ရုပ်ႈထၢတ်ႈၼၢမ်ႇထၢတ်ႈ ပရမၢတ်ႈၼႆႉသေ ဢၼ်တေၵႄႇၶိုၼ်ႈ ၵႄႇၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ဝိပသ်ႉသၼႃႇၺၢၼ်ႇ တြႃးထူးၼႆႉၸမ်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်ႈသူၼ်းၸူး ၵုမ်ႉၸွႆႈႁုပ်ႈလႆႈ သေႃးတႃႇပတိမၢၵ်ႈ သေႃးတႃႇပတိၽူဝ်ႇ သၵတႃႇၵႃႇမိမၢၵ်ႈ သၵတႃႇၵႃႇမိၽူဝ်ႇ ဢၼႃႇၵႃႇမိမၢၵ်ႈ ဢၼႃႇၵႃႇမိၽူဝ်ႇ ဢရႁတ်ႉထမၢၵ်ႈ ဢရႁတ်ႉထၽူဝ်ႇ လေႃးၵုတ်ႉတြႃႇၺၢၼ်ႇ တူၵ်းမႃး တမ်ႈၵၢင်ဢူၵ်းၼႆႉသေ ထူပ်းႁၼ် ဢႃႇရုင်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ ၸူဝ်ႈၼင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း (	) မွင်းတဵမ်ထူၼ်ႈၼႆႉ ဢေႇၵၢၼ်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ သေၵမ်းတီႈၶႃႈဢေႃႈ။
လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းတူဝ်
ဝၢႆးသေ ၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇယဝ်ႉ တေသိုပ်ႇၼင်ႈယၵ်ႉ ၵၢၼ်တြႃးၼႆ ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႄးတူဝ် မႄးၶိင်းႁဝ်း ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီငၢမ်းၵႂႃႇ။ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈၼင်ႈၶႂၢႆႇၵုတ်ႇၼႆၵေႃႈ ၼင်ႈၶႂၢႆႇၵုတ်ႇ။ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇၼႆၵေႃႈ ၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇၵႂႃႇ။ မိူဝ်ႈႁဝ်း ၼင်ႈၶႂၢႆႇၵုတ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇယၢမ်ႈ ယႃႇပေဢဝ် တိၼ်ႁဝ်းၶီႇၵၼ်၊ ယႃႇပေဢဝ်တဵင်ၵၼ် ဢဝ်ဝႆႉသွၼ်ႉၼႃႈသွၼ်ႉ လင်ၵၼ်ၵႂႃႇ။ မိုဝ်းသွင်ၽႃႇၵေႃႈ ဢဝ်ဝႆႉသွၼ်ႉၵၼ်၊ ၽႃႇမိုဝ်း ၶွၼ်သၢႆႉ ဝႆႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ၽႃႇမိုဝ်းၶွၼ်ၶႂႃ ဢဝ်သွၼ်ႉသႂ်ႇၽၢႆႇၼိူဝ် သေ ႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းႁဝ်းတေႃႉတႄႉ ဢဝ်ထီႉၵၼ်ဝႆႉ။ ယႃႇပေတဵၵ်းၵၼ်ဝႆႉ။ မႄးဝႆႉဢႅဝ်ႁဝ်းဢႅင်ႈႁဝ်း ၵွၵ်းႁူဝ်ႁဝ်း တူဝ်ႁဝ်း ပွတ်းၼိူဝ် ႁႂ်ႈမၼ်းသိုဝ်ႈ။ ယႃႇပေႁႅင်ႉၵူမ်ႈၽႅဝ်၊ ယႃႇပေႁႅင်ႉ လႅင်ႈသႅင်ႈယဵတ်ႇတိူၵ်ႈၼႃႇၽႅဝ်၊ ဝႆႉႁႂ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ လပ်းတႃ။ မိူဝ်ႈလပ်းတႃၼၼ်ႉ ယႃႇပေလပ်းၵႅၼ်ႇ၊ ယႃႇပေလပ်းႁႅင်း။ တေႃႉတႄႉလပ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁဝ်းတေ ၶဝ်ႈၽႃႈၼွၼ်းသေ ဢမ်ႇတူၺ်းဢႃႇရုင်ႇသင်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်
ပေႃးလပ်းတႃယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈတႅပ်းတတ်း ၼႂ်းၸႂ်ႁဝ်းဝႃႈ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းဢဝ်လူႇတၢၼ်းပၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းၽွင်းယၢမ်း ႁဝ်းၼင်ႈယၵ်ႉၵၢၼ်တြႃးၼႆႉၼႆ သေၵမ်း။ ဢဝ်ထမ်ႇမႃႇၼုထမ်ႇမပတိပၢတ်ႈသေ ပူႇၸေႃႇၽြႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆ ပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆသေ ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး ဝိပတ်ႉ သၼႃႇၼႆၵေႃႈ မၼ်းလေႃးၵၼ်သဵင်ႈ ꧦယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်သၢမ်ပိူင်
ၵၢၼ်တႃႇၼၵေႃႈ ဢမ်ႇၽႃႈ ၵၢၼ်သီႇလၵေႃႈဢမ်ႇၽႃႈ ၵၢၼ်ၽႃႇဝၼႃႇၵေႃႈဢမ်ႇၽႃႈ ႁဝ်းၽႅဝ်မႃးတီႈပၢင်တြႃးၼႆ ႁဝ်းမႃးလူႇမႃးတၢၼ်းၼႆ ၵၢၼ်တႃႇၼၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ ၼႆႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ႁဝ်းဢဝ် ရုပ်ႈၼၢမ်ႇသွင်ပႃးႁဝ်းလူႇတၢၼ်း ပၼ် တမ်ႈတီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢိတ်ႉၸတတႃႇၼၼႆ တႃႇၼၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ။ ႁဝ်းသမ်ႉ ယူႇၼႂ်းသိၼ်ပႅတ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်းဝႆႉလႄႈ သီႇလ ၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ၊ ႁဝ်းသမ်ႉႁဵတ်း ဝိပတ်ႉသၼႃႇၽႃႇဝၼႃႇၼႆ ၽႃႇဝၼႃႇ ၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်တြႃး ဝိပသ်ႉသၼႃႇၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ မၼ်းႁဵတ်းယဝ်ႉၵၢၼ် တင်းသၢမ်ပိူင်ၼႆယဝ်ႉ။
ၸၵ်းၽႄ ရုပ်ႈၼၢမ်ႇ
ပေႃးဝႃႈ လူႇတူဝ်လူႇၸႂ်ယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းတေလႆႈ ၶိုၼ်းမီးၺၢၼ်ႇႁူႉႁၼ် ၼၢမ်ႇလႄႈရုၵ်ႈ။ မေႃတတ်းတွၼ်ႈလႆႈ ၼၢမ်ႇလႄႈရုပ်ႈ။ ၵႂၢမ်းပႃႇလိတႄႉဝႃႈ ၼႃမရူပ ပရိၸ် ေꧡၻၺၢၼ်ႇ၊ ၺၢၼ်ႇဢၼ်မေႃၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈ ရုပ်ႈၼၢမ်ႇ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ သၽေႃးပိင်းၺၢတ်ႈ။ ႁဝ်းတေႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးဝိပတ်ႉသၼႃႇၼႆႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ သေပိူၼ်ႈ ပိူင်ၶိုၵ်ႉလူင်မၼ်း တေလႆႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ပိင်းၺၢတ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ ပိင်ၺတ်တံ ထၻ်ပဵတ်တႂႃ ဢၼိၸ်ၸႃတိ ဢႃၵႃရေၼ ဝိဝိꩪံ ပသ်သတီတိ ဝိပသ်သၼႃ  တေလႆႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ သၽေႃးပိင်းၺၢတ်ႈသေ ယၵ်ႉတူၺ်း သ ၽေႃးဢၼိတ်ႉၸ တုၵ်ႉၶ ဢၼတ်တၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တြႃး ဝိပသ်ႉသၼႃႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ပိင်းၺၢတ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းသမ်ႉ တေ လႆႈပွင်ႇၸႂ် သၽေႃးပရမၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းယူႇ။ သၽေႃး ပရမၢတ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇတႄႉ၊ မီးယူႇတႄႉ သၽေႃးတြႃး ဢၼ်တႄႉ ꧦမၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိင်းၺၢတ်ႈ ႁူမ်ႇတူမ်းမၼ်း ဝႆႉလႄႈ ႁဝ်းၸင်ႇဢမ်ႇႁၼ် သၽေႃးပရမၢတ်ႈ။
သၽေႃးပရမၢတ်ႈ သီႇပိူင်
သၽေႃး ပရမၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်သင်လႃႇ? ၸိတ်တံ ၸေတသိၵံ ရူပံ ၼိၿ်ၿၢၼ်ၼ မီတိ သၿ်ၿၻႃ- (1) ၸႂ် (2) ၸေတသိၵ်ႈ (3) ရူပ်ႈ (4) ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ၼႆႉပဵၼ် ပရမၢတ်ႈသီႇပႃး။ ပူၵ်ႉၵူဝ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး ဝိပတ်ႉသၼႃႇ ၼႆႉ တေလႆႈၶဝ်ႈၸူး ၼႂ်းသၽေႃးပရမၢတ်ႈယူႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ပရ မၢတ်ႈသီႇပိူင်ၼႆႉ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းပႆႇႁွတ်ႈလႄႈ ႁဝ်းဢမ်ႇပႆႇဢဝ်ၵွၼ်ႇ။
ပေႃးၼႆ ၵိုတ်းသၢမ်ပိူင်။ ၼႂ်းသၢမ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ၸိတ်တံ ၸေတသိၵံ ရူပံ ၸႂ်သေ ၸေႇတသိၵ်ႈသေ ရူပ်ႈယဝ်ႉ။ ၸေႇ တသိၵ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တင်းၸႂ်သေ မၼ်းႁူမ်ႈပဵၼ် ႁူမ်ႈ လူႉၸွမ်းၵၼ် ဢေၵုၻ်ပႃၻႃ ၼိရေႃꩪႃၸ ဢေၵႃရမ်မ ၼ ဝတ်ထုၵႃ ၸေႇတသိၵ်ႈၼႆႉ တင်းၸႂ်သေ ႁူမ်ႈပဵၼ် ႁူမ်ႈ လူႉလူၺ်ႈၵၼ်လႄႈ ၸေႇတသိၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းသွၼ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၸႂ်ၼႆလႆႈယူႇ။ ပေႃးၼၼ် ၼႂ်းသၽေႃးပရမၢတ်ႈ သီႇပႃးၼႆႉ ႁဝ်းယေႃးၵီႇ တေလႆႈဢဝ် သွင်ဢၼ်ၵူၺ်း။ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်လႃႇ ၼႃမရူပံ ၼႆၵေႃႈလႆႈ။ ၸိတ်တရူပ ၼႆၵေႃႈလႆႈ။ ၸႂ်လႄႈရူပ်ႈ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆး ႁဝ်းဝႃႈၸိုင် တူဝ်လႄႈ ၸႂ်ၼႆသေ မီးသွင်ပိူင်ၼႆႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈၼႃႇမရူပ ပရိတ်ႉၸေတၺၢၼ်ႇ။ ၺၢၼ်ႇဢၼ် တႅပ်းတတ်းႁူႉထိုင် ၼၢမ်ႇလႄႈရူပ်ႈ။ ၼၢမ်ႇရူပ်ႈ (တူဝ်ၸႂ်)ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တႄႉ မီးတႄႉ။
ရုပ်ႈၼၢမ်ႇ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး
ၵမ်းၼႆႉ တူဝ်ၸႂ်သွင်ပိူင်ၼႆႉ မၼ်းသမ်ႉ ႁဵတ်းႁိုဝ် ပဵၼ်မႃးၼႆ ႁဝ်းၵေႃႈတေလႆႈႁူႉၸၵ်း လွင်ႈတၢင်းမၼ်းယူႇ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽႃႉၽၢၼ်ႇၽီပူင် ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽြႃးလူင်ထႃႇဝရ ၽၢၼ်ႇသၢင်းမႃး။ မၼ်းပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ႁေႇတုၽလ၊ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈႁဵတ်ႇၽူၼ်၊ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ဢၵျွင်းဢၵျူဝ်း ၵၢမ်ႇ ဝၼ်းလင်ႁဝ်း လႆႈႁဵတ်းမႃး တႃႇပဵၼ်(ရူပ်ႈၼၢမ်ႇ)ၵူၼ်းလႄႈ ၸင်ႇတေ လႆႈမႃးပဵၼ် (ရူပ်ႈၼၢမ်ႇ) ၵူၼ်းယဝ်ႉ။ႁဝ်းတေလႆႈ ပွင်ႇၸႂ် ၵၢမ်ႇဢွၼ်ႇပဵၼ်၊ ပဵၼ်လူၺ်ႈ ဢၵျွင်းဢၵျူဝ်း။ ပေႃးပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ ၼႆႉပဵၼ်ပၸ်ၸယ ပတိၵ်ၵႁၺၢၼ်ႇ။
သၽေႃးရူပ်ႈၼၢမ်ႇ
ၼႂ်းၵႃႈ ရူပၵ်ၶၼ်ꩪႃ၊ ဝေၻၼၵ် ၶၼ်ꩪႃ၊ သၺ် ၺၵ်ၶၼ်ꩪႃ၊ သင်ၶႃရၵ်ၶၼ်ꩪႃ၊ ဝိၺ်ၺႃ ၼၵ်ၶၼ်ꩪႃ ၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈပိူင်ၼႆႉ ပေႃးမႃးႁုပ်ႈတူၺ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၼၢမ်ႇ ရူပ်ႈ သွင်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သၽေႃး လၵ်ႉၶၼႃႇ ၶဝ်သမ်ႉမီးၸိူင်ႉႁိုဝ်?
ရုပ်ႈ (တူဝ်)ႁဝ်းၼႆႉ သၽေႃးမၼ်းပဵၼ်ႁိုဝ်?
ရူပၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်တူဝ် ႁဝ်းၼႆႉ သၽေႃး မၼ်း သမ်ႉပဵၼ်ႁိုဝ် ပေႃးၼႆ ရူပ်ပတီတိရူပံ မၼ်းမေႃလူႉ မေႃလႅဝ်၊ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း၊ တူင်ႉတွတ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈ၊ ၵွႆႁၢႆလႅဝ်ၽႅဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇတဵင်ႈၼႆႉပဵၼ်သၽေႃးရုပ်ႈတြႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇတဵင်ႈလႄႈ ယေႃးၵီႇၶဝ် မိူဝ်ႈၵႆႈႁဝ်းၼင်ႈၵွင်ႇယွင်ႇ(ၼင်ႈငွမ်)သေ ၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ၊ ထိုင်တီႈ ႁဝ်းၶိုၼ်းမႃးမႄးၼင်ႈတႅတ်ႈၼႆ ၼႂ်းၽႃႇတိၼ်ႁဝ်း ၼၼ်ႉ သၢၼ်ႈၽိၼ်းၽိၼ်း ၽွၼ်းၽွၼ်း၊ မွၼ်ႈယွပ်ႉ ယွပ်ႉယႅပ်ႉယႅပ်ႉ၊ ၼဵတ်း ထိတ်းထိတ်း ထွတ်းထွၼ်း၊ ၵႅၼ်းၸိတ်းၸိတ်းၸွတ်းၸွတ်း၊ ပိုဝ်းပွၵ်ႇၼဵတ်းသၢၼ်ႈယူႇ။ သၽေႃး သၢၼ်ႈၽိၼ်းၽိၼ်း ၽွၼ်းၽွၼ်း၊ တူင်ႉယွပ်ႉယွပ်ႉယႅပ်ႉယႅပ်ႉယူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်လႃႇၼႆ ဢၼ်ၼၼ်ႉပဵၼ် ရုပ်ႈတြႃး (သၽေႃးတူဝ်ႁဝ်း) လူႉလႅဝ်တႅၵ်ႇယၢႆႈ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်းၼႆ မၼ်းၼႄပၼ် သၽေႃးလၵ်ႉၶၼႃႇမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးၼႆႉ ႁဝ်းတေလႆႈႁႃ သၽေႃးမၼ်းၵူၺ်း။ သၽေႃးပဵၼ်သၽေႃးလူႉ၊ သၽေႃးပဵၼ်ၽႂ်းလူႉၽႂ်း။ ႁဝ်းတေ လႆႈႁႃယၵ်ႉၸွမ်းဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်ႈၼႄဝႃႈရူပ်ႈ တြႃးၼႆႉ မေႃလူႉၼႆယဝ်ႉ။ လူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ တႅၵ်ႇယၢႆႈ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်းၼႆ တူၺ်းဢဝ် တီႈၽႃႇတိၼ်ယေႃးၵီႇၶဝ်လႃႈ။ လူႉလူႉလႅဝ်လႅဝ်ဝႆႉ ဢၼ်လူႉလႅဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ရုပ်ႈတြႃး။ ဢၼ်ၸွမ်းႁူႉၼႆႉၼႃႇ သမ်ႉပဵၼ်သင်လႃႇ? ပဵၼ်ၼၢမ်ႇတြႃး။
ၼၢမ်ႇ(ၸႂ်)ႁဝ်းၼႆႉ သၽေႃးမၼ်း ပဵၼ်ႁိုဝ်?
ၼၢမ်ႇၼႆႉလၵ်ႉၶၼႃႇမၼ်း မီးသီႇပိူင်။ ပေႃးဝႃႈ ရူပ်ႈတြႃးၼၼ်ႉလူႉလႅဝ်ၼႆၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ် တၢမ်ႇၸဵပ်းဢွၼ်ႇမၼ်း မႃးၶူမ်းလိတ်း ꧦလွတ်း  ꧦ၊ သႅပ်ႇၽိတ်ႉ  ꧦ ၽွတ်ႉ  ꧦ၊ မႆႈဝီႈ  ꧦဝေႃႈ  ꧦ၊ ၵႅၼ်းၸိတ်း  ꧦၸွတ်း  ꧦ၊ လဵတ်းထိတ်း  ꧦ ထွတ်း  ꧦ၊ ၼိုင်ယိုၵ်း  ꧦယွၵ်း  ꧦယႅၵ်း  ꧦ။ ဢၼ်မၼ်း တူင်ႉၼိုင်ယူႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်တၢမ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ မၼ်ႈပဵၼ်ဝေႇတၼႃႇ ဢွၼ်ႇ ဝေႇတၼႃႇဢိတ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁူႉၸၵ်းဝႃႈ ဝေႇတၼႃႇဢွၼ်ႇ ဝေႇတၼႃႇ ဢိတ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ဝေႇတၼႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ လူႉလႅဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႈ။ သၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ မၼ်းႁူႉ ဢၼ်ၸဵပ်း ဢၼ်သႅပ်ႇ ဢၼ်မႆႈဢၼ်ၵတ်း။ ၼႆႉပဵၼ်သၽေႃး သၺ်ႇၺၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ (သိင်ႇၺႅၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇ)ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၸႂ်ႁဝ်း ထႅင်ႈဢၼ် ၼိုင်ႈ လၵ်ႉၶၼႃႇမၼ်း သမ်ႉမေႃတွင်းဝႃႇ။ မၼ်းတွင်းဝႆႉဝႃႈ ၼႆႉၶူမ်း၊ ၼႆႉၵၢႆး၊ ၼႆႉသႅပ်ႇ၊ ၼႆႉၼဵတ်း၊ ၼႆႉသၢၼ်ႈ မၼ်း တွင်းဝႆႉ သၽေႃးၸိူင်ႉၼႆ ၼႆႉပဵၼ်သၽေႃးၸႂ်မဵဝ်းၼိုင်ႈ။ “မေႃတွင်းဝႃႇ”။
သၽေႃးၸႂ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ပဵၼ်သင်ႇၶႃႇရၵ်ႉၶၼ် ထႃႇၼႆသေ “မေႃသူၼ်းဝႃႇ” ၸႂ်ၼႆႉ မေႃသူၼ်းသေ သူၼ်း ႁဵတ်းမဵဝ်းၼိုင်ႈ၊ သူၼ်းႁဵတ်းမဵဝ်းၼိုင်ႈ၊ ၸႂ်ႉမဵဝ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၸႂ်ႉ မဵဝ်းၼိုင်ႈ ၼႆႉပဵၼ်သၽေႃးၸႂ်မေႃသူၼ်းသေ ႁွင်ႉဝႃႈ သင်ႇၶႃႇရၵ်ႉၶၼ်ႇထႃႇယဝ်ႉ။
သၽေႃးၸႂ် ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ပဵၼ်ဝိၺႃႇၼၵ်ႉၶၼ်ႇ ထႃႇ။ ၼႆႉသမ်ႉ “မေႃႁူႉဝႃႇ”။ ၸႂ်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ မၼ်းမေႃႁူႉ သေ တႅပ်းတတ်းဝႃႈ “မၼ်းပဵၼ်မႃးသေလူႉၵႂႃႇ။ ပဵၼ်မႃးသေ လူႉၵႂႃႇလူင်။ ၼႆႉလႅၵ်ႈယူႇ၊ လၢႆႈယူႇတိၵ်း ꧦလူင်”ၼႆ ဢၼ် မေႃႁူႉၸိူင်ႉၼႆၼႆ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃးၸႂ် “မေႃႁူႉမေႃတႅပ်း တတ်း = ဝိၺ်ၺႃၼၵ်ၶၼ်ꩪႃ”ယဝ်ႉ။ ႁဝ်းတေလႆႈႁူႉၸၵ်း သၽေႃးၼၢမ်ႇရူပ်ႈသွင်ပိူင်ၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ၊ ပေႃးႁူႉၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ လွင်ႈဝႃႈ သၿ်ၿေသင်ၶႃရႃ ဢၼိၸ်ၸႃ ယထႃ ပၺ်ၺႃယ ပသ်သတိ ဢထ ၼိၿ်ၿိၼ်ၻတိ ၻုၵ်ၶေ ဢေၵမၵ်ၵေႃဝိသုၻ်ꩪိယႃ ပေႃးႁဝ်းႁူႉ ၸၵ်းလွင်ႈလူၺ်ႈ သင်ႇၶႃႇရတြႃး ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇ တဵင်ႈၼႆ ၼႆႉမၼ်းပဵၼ် တၢင်းဢွၵ်ႇမူၼ်ႉပူၼ်ႉလွတ်ႈ သဵၼ်ႈ လဵဝ် တႃႇႁွတ်ႈထိုင် မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။
သင်ႇၶႃႇရ ဝႃႈပွင်ႇသင်
ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႈ “သင်ႇၶႃႇရ” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ သင်ပေႃးၼႆၸိုင် ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇ ၵၢမ်ႇ ၸိတ်ႈ ဢုတု ဢႃႇႁႃရ သီႇပိူင်မူၼ်ႉမႄးပၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉသင်ႇၶႃႇရယဝ်ႉ။ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈၶၢမ်ႇတင်း ၵၢမ်ႇ ၸိတ်ႈ ဢုတု ဢႃႇႁႃႇရ သီႇပိူင် မူၼ်ႉမႄးပၼ်ယူႇ ၵူႈၶၢဝ်းလႄႈ တူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သင်ႇၶႃႇရယဝ်ႉ။
ၵၢမ်ႇ မူၼ်ႉမႄး
ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ “ၵၢမ်ႇ” မူၼ်ႉမႄးပၼ် ဝႆႉလႄႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉယူႇ။ ၵၢမ်ႇဝၼ်းလင်ႁဝ်း ႁဵတ်းသင် မႃး? ပေႃးႁဝ်းႁဵတ်း ဢၵုႇသူဝ်ႇၼမ်မႃးၵေႃႈ ၵႆႉပဵၼ်ၶႂ်ႈပဵၼ် ၼၢဝ်။ ဢၼ်ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၵၢမ်ႇမူၼ်ႉမႄးပၼ် မၼ်းယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵၢမ်ႇတြႃးၼႆႉ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇ ဢမ်ႇဝၢႆးလႄႈ ၶၼ်ႇထႃႇ(ရုပ်ႈၼၢမ်ႇ)ႁဝ်း သိုပ်ႇသဝ်းမၼ်ႈဝႆႉ ယူႇ။  ၵၢမ်ႇတြႃး ၵုမ်ႉပၼ် ထႅမ်ပၼ် ယွၼ်ႈပၼ်ဝႆႉလႄႈ ၶၼ်ႇထႃႇၵူၼ်းႁဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢမ်ႇယွၼ်ႈပၼ် ပွၵ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ် ၵၼ်လႄႈ ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉယူႇ ၵူႈမိူဝ်ႈၵူႈဝၼ်း ၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။ ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢမ်ႇတြႃး မူၼ်ႉမႄးပၼ် ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢုတု မူၼ်ႉမႄး
ဢုတု ၼီႈပႅင်ႈၽႃႉၼႆၵေႃႈ မူၼ်ႉမႄးပၼ် ၶၼ်ႇထႃႇ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၵတ်းလႄႈ ႁၢင်ႈၽၢင်ႁဝ်းၵေႃႈၶႂ်ႈ ၵတ်း ꧦ ၶႂ်ႈၶူတ်း  ꧦဢွၼ်ႇဝႆႉသေ ဢုတုမူၼ်ႉမႄး  ပၼ်လႄႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈ လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးၵၢင်ဝၼ်း မႆႈမႃးလႄႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈၼႃၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၼုင်ႈယဝ်ႉ။ ၼႃႈတႃၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈ ႁိူဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈၸိုမ်ႉဢွၵ်ႇမႃး၊ ဢၼ်ၼႆႉ ၶၼ်ႇထႃႇၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းဢုတုမူၼ်ႉမႄးယဝ်ႉ။
ဢႃႇႁႃႇရ မူၼ်ႉမႄး
“ဢႃႇႁႃႇရ” တၢင်းၵိၼ်းၼႆႉၵေႃႈ မူၼ်ႉမႄးပၼ် ၶၼ်ႇ ထႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်း ၵႂႃႇၵိၼ်ၺႃးဢၼ်ၽဵတ်းၼႆၵေႃႈ ၼႃႈတႃ ႁဝ်းဢွၵ်ႇမႃး ၼႃႈတႃၽဵတ်း။ ပေႃးႁဝ်း ၵႂႃႇၵိၼ်ၺႃး ဢၼ်သူမ်ႈ ၼႆ ႁၢင်ႈၽၢင်ၼႃႈတႃႁဝ်းၵေႃႈ သူမ်ႈလူင်ၵႂႃႇ။ ၼႆႉၼႄ ပၼ် လွင်ႈဝႃႈ ဢႃႇႁႃႇရၼႆႉ မူၼ်ႉမႄးပၼ် ၶၼ်ႇထႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ သင်ႇၶႃႇရဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၵၢမ်ႇ၊ ၸိတ်ႈ၊ ဢုတု၊ ဢႃႁႃႇရသေ တုမ်ႉယွၼ်ႈသႂ်ႇ ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်း ၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်းလႄႈ သင်ႇၶႃႇရ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၼ်ႇထႃႇ လူင်ႁဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တူဝ်ၸႂ်ႁဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼႆ ရုပ်ႈတြႃးၼၢမ်ႇတြႃး ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇ ၵိုမ်းၼႆ ႁဝ်းတေလႆႈႁူႉသေ ဢဝ်ၸႂ်ဢွၼ်ႇႁဝ်း ယိူင်းတူၺ်း တီႈၽႃႇတိၼ်ဢွၼ်ႇႁဝ်းတႄႃႉ။ ဢၼ်မၼ်း သၢၼ်ႈၽိၼ်း ꧦ ၽွၼ်း  ꧦၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ရုပ်ႈတြႃးလူႉလႅဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ တႅၵ်ႇယၢႆႈ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်းယဝ်ႉ။ ယႃႇပေဝႃႈ “ၽႃႇတိၼ်ၵဝ်ၼဵတ်း” ယႃႇပေဝႃႈ “ၽႃႇတိၼ်ၵဝ်သၢၼ်ႈ”။ ႁဝ်းတေလႆႈပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ရုပ်ႈတြႃးပွတ်းတႂ်ႈၼႆႉ လူႇယူႇလႅဝ်ယူႇ၊ ၵွႆႁၢႆလႅဝ်ၽႅဝ်ႉယူႇ၊ မၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်းသေ ပဵၼ်မႃး ဝေႇတၼႃႇဢွၼ်ႇ ၼဵတ်း  ꧦသၢၼ်ႈ  ꧦဝႆႉ။ ၸႂ်ဢၼ်တွင်းႁူႉမၼ်ႈၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ သေ ၼိုင်ႈၵမ်းပဵၼ်ၼိုင်ႈမဵဝ်း။ ၸႂ်ဢၼ် တႅပ်းတတ်းဝႃႈ “ၼႆႉဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း”၊ ၸႂ်ဢၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇမၼ်ႈ ဢမ်ႇၵိုမ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁဝ်းတေလႆႈပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆသေ သိုပ်ႇယၵ်ႉတြႃးႁဝ်းၵႂႃႇ။
ဝၢႆးလူႇ တူဝ်ယဝ်ႉ
တႃႇတေသိုပ်ႇယၵ်ႉတြႃးၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်းလူႇ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇႁဝ်းယဝ်ႉ ပေႃးဝႃႈၼႆ ႁဝ်းသမ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်း သင်ထႅင်ႈလႃႇ? ၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇဝႃႈ “ၶႃႈတ ပႄးၸဝ်ႈၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇယူႇလူၺ်ႈ ပမႃႇတတြႃး လူင်တူဝ် လိုမ်းၶိင်းသေ ယူဝ်လႆႈဢဝ်တင်း တူဝ်ႁဵတ်းသူပ်းဝႃႈ ၵႃႈၸႂ် ဝူၼ်ႉၽႅၵ်ႇ မႅၵ်ႇဝူတ်ႈၵေႃႇၵၢမ်ႇ ထုၵ်ႇတၢမ်ႇၽိတ်းမႅၼ်ႈ တမ်ႈ တီႈ ၽြႃးတြႃးသင်ႇၶႃႇ သြႃႇပေႃႈမႄႈၸၵႂႃႇ ၸဵမ်ၵႃႈဢရိယႃႇ ၽူႈလီၽူႈမျၢတ်ႈ တင်းသဵင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးပေႃးၼႆၸိုင် ၵဝ်ၶႃႈ ဢၼုၺၢတ်ႈ ယွၼ်းႁပ်ႉမႅတ်ႉတႃႇ ဢရုၼႃႇႁူမ်ႇပူ ဢိတ်းလူ ပွႆႇဝၢင်း ၶႂၢင်းလူတ်းပူတ်းပၼ် ႁႂ်ႈဢၼ်ၵၢင်းယၢၼ် တင်းၶၢၼ် ဝိပၢၵ်ႈ မၢၵ်ႈဢၼ်ႇတရႄႇ ၽူဝ်ႇဢၼ်တရႄႇသေၵမ်း တီႈၶႃႈ ဢေႃး” ၼႆယူႇ။
တွင်းပၢၼ်ႇ ပူတ်းပႅတ်ႈ မၢၼ်ႇမႃႇၼ
ႁဝ်းတၵ်းလႆႈယွၼ်းၼွမ်း တွင်းပၢၼ်ႇ ယူဝ်ႁဝ်းလႆႈ ၽိတ်းမႅၼ်ႈ တမ်ႈတီႈ ၽြႃးတြႃးသင်ႇၶႃႇ သြႃႇပေႃႈမႄႈ ၸဝ်ႈ ဢရိယႃႇ ၸဝ်ႈလီၸဝ်ႈမျၢတ်ႈၶဝ် ပေႃးၽိတ်းဝႆႉ ၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆ ၵူဝ်မၼ်းမႃးပဵၼ် လွင်ႈၶွင်ႉၶမ် ၵၢၼ်တြႃးႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းတေ လႆႈၵူမ်ႈၵွမ်းၼွမ်းယမ် တွင်းပၢၼ်ႇ၊ ႁဝ်းယိုၼ်တၢင်း ၽိတ်းႁဝ်းသေ တွင်းပၢၼ်ႇၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းယွမ်းပႅတ်ႈမၢၼ်ႇ မႃႇၼ ပုထုၸၼ်ႇႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁဝ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈꩡြႃးၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ မၢၼ်ႇ မႃႇၼၶမ်ဝႆႉၼႆ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈတြႃး။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁဝ်း မႃးယွၼ်းၼွမ်းတွင်းပၢၼ်ႇၼႆႉ ပွင်ဝႃႈ ႁဝ်းမႃး ပူတ်းပႅတ်ႈလူတ်း ပႅတ်ႈ ယွမ်းပႅတ်ႈမၢၼ်ႇမႃႇၼၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
ဝၢင်းၶႂၢင်း ဝႆႉတၢင်းၸႂ်ဢီးလူ
ဢိၵ်ႇသမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူၼ်ႈတၢင်းလၢႆ လႆႈၽိတ်း မႅၼ်ႈၵဝ်ၶႃႈသေ ပဵၼ်တၢင်းၽိတ်းဝႆႉ ၵူႈသမ်ႇၵူႈပိူင် ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၵဝ်ၶႃႈတေဝႆႉၸႂ် မႅတ်ႉတႃႇၵရုၼႃႇ ဢွၼ်ၼႃႈ သေ ၶႂၢင်ႉလူတ်းပူတ်းပၼ် သဵင်ႈ  ꧦတီႈၶႃႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပိူၼ်ႈမႃးၽိတ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်း တေလႆႈမီး ၸႂ်မႅတ်ႉတႃႇ ၸႂ်ၵရုၼႃႇသေလႄႈ ပူတ်းဝၢင်းၶႂၢင်း ပၼ်ၶဝ်ယူႇ။ ဢၼ်ၼႆႉပွင်ႇဝႃႈသင် ပွင်ႇဝႃႈႁဝ်းမီးၸႂ်မႅတ်ႉတႃႇ ဢမ်ႇႁၵ်ႉဢမ်ႇၸင်းၽႂ် မီးၸႂ်ၶၼ်ႇထီႇသေ မေႃပူတ်းပွႆႇပၼ် ပိူၼ်ႈ။ ပွင်ႇဝႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇဝႆႉ ၸႂ်တေႃးသ ၸႂ်ဢႃႇၵႃႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်ႁဝ်း ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝႆႉဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ
ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်းယွၼ်းပူတ်း ယွၼ်းၶႂၢင်းယဝ်ႉၼႆ တေလႆႈ မီး ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ။ ယေႃးၵီႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈမီး ဢ တိတ်ႉထၢၼ်ႇတြႃးယူႇ။ ႁဝ်းတေၼင်ႈၵၢၼ်တြႃး ၶၢဝ်းတၢင်း သိပ်းဝၼ်းၼႆၵေႃႈ သိပ်းဝၼ်း။ ၶဝ်ႈၵၢၼ် ၼိုင်ႈလိူၼ်ၼႆၵေႃႈ ၼိုင်ႈလိူၼ်။ သၢမ်လိူၼ်ၼႆၵေႃႈ သၢမ်လိူၼ်။ ၶိင်ႇလႂ်ၶိင်ႇ ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းလႂ်ၶၢဝ်းၼၼ်ႉ တေၼင်ႈယၵ်ႉတြႃး ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈ မွင်းၼႆၵေႃႈ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်း။ သွင်ၸူဝ်းမွင်းၼႆၵေႃႈ သွင်ၸူဝ်ႈမွင်း။ တေလႆႈမီး ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇ မီးဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ႁိုဝ် ဝႆႉလႃႇၼႆ မၼ်းမိူၼ် သူၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမီးႁူဝ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးတႃႇသၢင်ႉ ႁေႉဝႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သူၼ်ဢမ်ႇမီးႁူဝ်ႉတႃႇသၢင်ႉလူင် ႁႄႉဝႆႉၼၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽၵ်းတူႁေႉဝႆႉၼၼ်ႉ ဝူဝ်းၵႂၢႆးဝႃႇ တူဝ်သတ်းဝႃႇ ၶဝ်ႈတဝ်သေ သူၼ်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်းလူႉလႅဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ် ႁဝ်းမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးၵေႃႈ မိူၼ်ၼၼ်ယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်း ဢမ်ႇမီး ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇၼႆ ၸႂ်သတ်း ၸႂ်ၵိလေႇသႃႇႁဝ်း ၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈမႃး ယႃႉၵဝ်းတြႃးႁဝ်း ဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ သင်ၸိူဝ်ႉ ႁဝ်းဝႃႈ “ၵဝ်ၵျေႃႇတၢၼ်ႇလႂ် ၵဝ်တေၼင်ႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးၵဝ်ဢမ်ႇပျေႃႇတႄႉ ၵဝ်တေဢမ်ႇသိုပ်ႇႁဵတ်းယဝ်ႉ”ၼႆ တႄႉ ႁဝ်းမႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈႁိုင် ႁဝ်းတေပူတ်းတြႃးႁဝ်းပႅတ်ႈသေ ႁဝ်းတေယူႇၵႂႃႇၸွမ်း ၸႂ်ၵိ လေႇသႃႇႁဝ်း ဢၼ်ၵွႆႈယူႇၵွႆႈလွင်ႈတင်း တႂ်ႈယူႇတိၵ်း ꧦၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ တေလႆႈမီးဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ။
“တင်ႈတႄႇဢဝ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉၵႂႃႇ တေႃႇႁွတ်ႈမိူဝ်း ထိုင် တၢင်းႁိုင်ယၢမ်းၽွင်း (ၼိုင်ႈ) မွင်းတဵမ်တဵမ်ၼႆႉ ၵဝ်ၶႃႈ တေတမ်းဝႆႉ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ပတိၼ်ႇၺိၼ်ႇ ၵႂၢမ်းၼၵ်းမၵ်း မၼ်ႈ ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶၼ်ႇထီႇ ပႃႇရမီႇၶိုၼ်ႈငၵ်ႉ ...” ၼႆလႄႈ ႁဝ်းတေလႆႈ တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ် ႁဝ်းတေ ၼင်ႈယၵ်ႉၵၢၼ်တြႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၼၵ်းမၵ်းမၼ်ႈသေ တေလႆႈဝႆႉ ၼၵ်း  ꧦၸူမ်  ꧦသေ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ယႃႇပၼ်ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ လူႉ။ ပေႃးဝၢင်းမၼ်ႈ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇယဝ်ႉၼႆ “ၵႂၢမ်းၼၵ်း မၵ်းမၼ်ႈ ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶၼ်ႇတီႇ ပႃႇရမီႇၶိုၼ်ႈငၵ်ႉ” ဝႃႇ တေလႆႈမီး လွင်ႈယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶၼ်ႇတီႇယဝ်ႉ။ ပေႃးယိူၼ်ႉ ၵၼ်ႈၶၼ်ႇထီႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး ပႃႇရမီႇၶိုၼ်ႈငၵ်ႉ ၼႆလႄႈ ပႃႇရမီႇႁဝ်း ၸင်ႇတေၶိုၼ်ႈသင်ႉၶိုၼ်ႈသုင်မႃးယူႇ။
ဢေႇတီႇ 24
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇ
ဝႆႉဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ
ပေႃးႁဝ်း ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶၼ်ႇထီႇ ၸွမ်းလူၺ်ႈတြႃး မေႃသႂ်ႇၸႂ်၊ ဝႆႉၸႂ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈသေ ယိူၼ်ႉတေႃႇတြႃး ဢၼ်ပဵၼ် မႃးၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း၊ ပႂ်ႉၶိင်ႇပႂ်ႉၶၢဝ်းမၼ်းသေ ယၵ်ႉတူၺ်းၼႆ “ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶၼ်ႇထီႇ ပႃႇရမီႇၶိုၼ်ႈငၵ်ႉ” ပႃႇရမီႇၼႆႉ တေ ၶိုၼ်ႈမႃးယူႇ။ မိူဝ်ႈႁဝ်းယၵ်ႉၼၼ်ႉသမ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်လႃႇ“ “ယၵ်ႉယူႇႁိုင်ႁိုင်ၼႆႉၸိုင်” တေလႆႈယၵ်ႉႁိုင်ႁိုင်-
ပေႃးမၼ်း ၶိုၼ်ႈမႃးၸဵပ်းမႃး မူၺ်ႈမႃးၸိုင် ၵႂၢမ်းဢ တိတ်ႉထၢၼ်ႇႁဝ်းမီးဝႆႉ “ပိၵ်ႉသမ်ႉၼိူဝ်ႉၶႂ်ႈယၢတ်ႇယၢတ်ႇ ဢဵၼ်ၶႂ်ႈ ၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ ၼင်ၶႂ်ႈႁႅင်ႈႁႅင်ႈ လုပ်ႇၶႂ်ႈႁၵ်းႁၵ်း တၵ်းသင်ႉတူဝ်မၼ်ႈ ပၼ်ႈသဝ်းၸႂ်ၼိမ်ၼိမ်ၼႆယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈ တုၵ်ႉၶဝေႇတၼႃႇ ၼႂ်း တူဝ်ႁဝ်း ပဵၼ်မႃး ၼိူဝ်ႉတေယၢတ်ႇ ဢဵၼ်တေၶၢတ်ႇ ၼင်တေ ႁႅင်ႈၼႆပဵၼ်မႃးတႄႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ “တၵ်းသင်ႉတူဝ်မၼ်ႈ” တူဝ်ႁဝ်းၵေႃႈ တေလႆႈမၼ်ႈဢိူဝ်ႈ ယေႃးၵီႇ ႁဝ်းၶဝ်။ “ပၼ်ႈသဝ်းၸႂ်ၼိမ်” ၸႂ်ႁဝ်းၵေႃႈတေလႆႈၼိမ်။ တူဝ်ၼိမ်ၸႂ်ၼိမ်လၢႆ ꧦၵူၺ်း ဢမ်ႇပႆႇယဝ်ႉ။ “ၸိမ်ၺၢၼ်ႇ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ” တေလႆႈဢဝ် ၺၢၼ်ႇဢွၼ်ႇႁဝ်းသေ ၸိမ် တူၺ်းလီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။ “ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၸႂ်ၶၢၼ်ႉ”ဝႃႇ။ ၵူၼ်းတေႁဵတ်း ၵၢၼ်တြႃးၼႆႉ ပေႃးၶၢၼ်ႉမၼ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ၸႂ်ၶၢၼ်ႉႁဝ်းၼၼ်ႉ တေ လႆႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ။ မၢင်ၵမ်းမၢင်ၵမ်း ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးၼႆႉ ၸႂ်ၶၢၼ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈပေႃႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇဝႃႈ “ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၸႂ်ၶၢၼ်ႉ ၽၢၼ်ႉပႅတ်ႈၸႂ်ငဝ်” ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး ၼႆႉ ၸႂ်ၵိလေႇသႃႇၼႆႉၶဝ်ႈမႃး ၸႂ်ထီႉၼမိတ်ႉတ ဢဝ်ႁဝ်း ငဝ်လပ်းၼွၼ်း၊ ၵမ်းၵမ်းၵွၵ်းႁူဝ်ႁဝ်း ငုၵ်းၵႂႃႇၵူမ်ႈၵႂႃႇၽၢႆႇၼႃႈ။ ဢၼ် ၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေလႆႈႁဵတ်းၵေႃႉမၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ တေလႆႈၽၢၼ်ႉ ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တႃၼွၼ်းႁဝ်းၵုမ်ႈမႃး ဢဝ်ၵွၵ်းႁူဝ်ႁဝ်း ငုၵ်းၵႂႃႇငုၵ်းၶိုၼ်း၊ ႁဝ်းသမ်ႉတေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်လႃႇ တေလႆႈ မေးဝႆႉၸႂ်ႁဝ်းလႅတ်းလႅတ်း။ မႄးဝႆႉတူဝ်ႁဝ်းၶိုၼ်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ တေလႆႈ ႁဵတ်းၼၼ်ယဝ်ႉ ယေႃးၵီႇၶဝ်။ မႄးဝႆႉၸႂ်ႁဝ်းလႅတ်းလႅတ်း ဝႆႉတူဝ် ႁဝ်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈသေ သတိႁဝ်းယႂ်ႇယႂ်ႇ။ ႁဝ်းတေလႆႈ ၶတ်းၸႂ် တေလႆႈမီးသတိယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ “ပၼ်ႈသဝ်းၸႂ်ၼိမ် ၸိမ်ၺၢၼ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၸႂ်ၶၢၼ်ႉ ၽၢၼ်ႉပႅၼ်ႈၸႂ်ငဝ် သူၼ်းဢဝ်ၸေႇတၼႃႇ” ၼႆ ႁဝ်းၶိုၼ်းပွင်ႇၸႂ် ဢဝ်ၸေႇတ ၼႃႇလီသေ သူၼ်းပၼ်မၼ်းလႃႈ။ “ဢေႃႈ... ႁဝ်းႁဵတ်း ၵၢၼ် လီဢိူဝ်ႈၼႆႉ ၶၢၼ်ႉၼႆၵေႃႈဢမ်ႇပဵၼ်၊ ငဝ်လပ်းငဝ်ၼွၼ်းယူႇ ၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈတြႃး ၸူဝ်ႈႁဝ်းတိုၵ်ႉမီးမိူင်းၵူၼ်း တိုၵ်ႉယူႇ လီ ပီးသၢၼ်းၼႆႉ လူဝ်ႇၶတ်းၸႂ်ဢိူဝ်ႈ”ၼႆ သူၼ်းပၼ်ၸႂ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႃႉ။ “ၶွၼ်ႈႁႅင်းသတ်ႉထႃႇ” တေလႆႈမီး သတ်ႉထႃႇ ယုမ်ႇ ယမ်ၼိူဝ်ဝိပသ်ႉသၼႃႇ ၵမ်ႇမထၢၼ်းတြႃး ယုမ်ႇယမ်ၵၢမ်ႇ၊ ၽွၼ်းလီၽွၼ်းႁၢႆႉၵၢမ်ႇ။ ယုမ်ႇယမ် မၢၵ်ႈတြႃး ၽူဝ်ႇတြႃးယဝ်ႉ။ “ၶွၼ်ႈႁႅင်းသတ်ႉထႃႇ သတိ” ၼႆလႄႈ သတိတြႃးၵေႃႈ တေလႆႈမီးဝႆႉ တဵမ်ထူၼ်ႈ။ သတိတြႃးၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉလူၼ်ႉ လိူဝ်လႆႈသေပွၵ်ႈ။ တၵ်းတေလႆႈမီးဝႆႉ ၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်း။ “ဝီႇရိယ သမႃႇထီႉပၺႃႇ”ၼႆလႄႈ ဝီႇရိယ တၢင်းၵႆႉတၢင်းၶတ်းၸႂ်၊ သမႃႇထီႉ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ၸႂ်ၼိမ်ၵေႃႈတေလႆႈမီး၊ ပၺ်ႇၺႃႇၺၢၼ်ႇႁူႉႁၼ် သၽေႃးပဵၼ်လူႉၼႆၵေႃႈ တေလႆႈမီး၊ ဢၼ်ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈသင်ၼႆ ႁွင်ႉဝႃႈပူဝ်ႇႁႃႈပႃးယဝ်ႉ။
ပူဝ်ႇႁႃႈပႃး ႁိဝ်ႈႁႂ်ႈၽဵင်ႇ
ပူဝ်ႇႁႃႈပႃး ၵႂၢမ်းပႃႇလီႉဝႃႈ “ပၼ်ႇၸပလ”ဝႃႇ။ သတ်ႉ ထႃႇ သတိ ဝီႇရိယ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ပူဝ်ႇႁႃႈပႃးၼႆႉ ႁဝ်းတေလႆႈႁိဝ်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၽဵင်ႇၵၼ်၊ တေလႆႈၸင်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်း ၽဵင်ႇၵၼ်၊ တေလႆႈၵွၼ်းထိင်း ႁႂ်ႈမၼ်းၽဵင်ႇၵၼ်၊ ဢၼ်တေ ၵွၼ်းထိင်းမၼ်းၸမ်ႉ ပဵၼ်သတိတြႃးယဝ်ႉ။ သတိၼႆႉ တေ လႆႈမီး ၵူႈၶိင်ႇၵူႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႈယၵ်ႉၵၢၼ် ၼိုင်ႈမွင်းၵေႃႈ သတိတေလႆႈမီး ၼိုင်ႈမွင်း။ ၼင်ႈယၵ်ႉၵၢၼ် သွင်မွင်းၵေႃႈ သတိတေလႆႈယႂ်ႇ တင်းသွင်မွင်းယဝ်ႉ။
မဵဝ်းသတိတြႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇတွၼ်ႉလိူဝ် သေပွၵ်ႈ။ သတိၼႆႉ ယူႇၽၢႆႇလုတ်ႈဝႆႉ၊ ၸုတ်ႈဝႆႉတႃႇသေႇ။ ဢၼ်ၸၢင်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်လႃႇ? သတ်ႉထႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႈ လိူဝ်။ ဝီႇရိယၵေႃႈ ၸၢင်ႈလိူဝ်။ သမႃႇထီႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈလိူဝ်။ ပၺႃႇ ၵေႃႈ ၸၢင်ႈလိူဝ်။ ၽွင်းယေႃးၵီႇၶဝ် ၼင်ႈယၵ်ႉၵၢၼ်တြႃးၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ သမႃႇထီႉႁဝ်း ႁႅင်းယႂ်ႇမႃး၊ ဝီႇရိယႁဝ်းသမ်ႉ ဢူၼ်ႈၸိုင် တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်။ သမႃႇထီႉလႄႈ ဝီႇရိယ သွင် ဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၽဵင်ႇၵၼ်။ သမႃႇထီႉႁဝ်း သမ်ႉ ႁႅင်းယႂ်ႇ၊ လွင်ႈၵႆႉဝီႇရိယ ႁဝ်းသမ်ႉဢမ်ႇမီး၊ ႁဝ်းသမ်ႉၶၢၼ်ႉ ႁဝ်းသမ်ႉဝႆႉၸႂ်ႁဝ်း ဢူၼ်ႈထုမ်း  ꧦ ဝႆႉၸႂ်ႁဝ်း ၼိုၵ်း  ꧦၼဵဝ်  ꧦ ပေႃး ၼႆၸိုင် သမႃႇထီႉတႄႉ ၶိုၼ်ႈမႃးႁႅင်းယႂ်ႇယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝီႇရိယ သမ်ႉ ႁႅင်းဢူၼ်ႈၼႆတႄႉ လႆႈဝႃႈ သမႃႇထိလိူဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ပေႃးသမႃႇထိလိူဝ်
ပေႃးသမႃႇထီႉ ပူၼ်ႉၵႂႃႇပႅတ်ႈၸိုင် ၼိမ်ပူၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈပဵၼ်သင်လႃႇ? ပဵၼ်ငဝ်လပ်း၊ ငဝ်ၼွၼ်း ထိၼမိတ်ႉထ ၶဝ်ႈမႃး။ ၼင်ႈတြႃးယူႇၵေႃႈ ၵူမ်ႈငုၵ်းၵူမ်ႈငုၵ်းလူင်ဝႆႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉ ၼၼ်ၵႂႃႇ။ ပေႃးဝႃႈ ယေႃးၵီႇၶဝ်ၼင်ႈတြႃးသေ ငဝ်ၼွၼ်းၵႂႃႇ ၵမ်းၼိုင်ႈ ငုပ်းၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈၸိုင် ၶိုၼ်းဝႆႉသတိယႂ်ႇယႂ်ႇ ႁူႉတူဝ်မႃးသေ “ၵဝ်ငဝ်ၼွၼ်းၵႂႃႇၼႆႉ သမႃႇထီႉၵဝ် ႁႅင်းယႂ်ႇ ယဝ်ႉ ဝီႇရိယၵဝ် တိုၵ်ႉလူဝ်ႇဢိူဝ်ႈၼႆႉ” ၶိုၼ်းမႄးဝႆႉၸႂ်ႁဝ်းၵႆႉၵႆႉ သႂ်ႇမႃႇသႂ်ႇႁႅင်း ဝီႇရိယႁဝ်း ထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ဝႆႉၸႂ်ႁဝ်း လႅတ်းလႅတ်း။ လူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၢၼ်ႇၸွမ်းၶိုၼ်း “ၶၢဝ်ႈယဝ်ႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႈ ၼိုင်၊ ၶဝ်ႈယဝ်ႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႈ သွင်၊ ၶဝ်ႈ ယဝ်ႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႈ သၢမ် ... ” ၼႆသေ သႂ်ႇပၼ်ဝီႇရိယမၼ်း ႁႅင်းယႂ်ႇထႅင်ႈဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ပေႃးၼႆၵေႃႈ လူမ်းငဝ်လပ်းငဝ် ၼွၼ်း မၼ်းတေပၢင်ႇၵႂႃႇ။
ပေႃးဝီႇရိယလိူဝ်
မၢင်ပွင်ႈ ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး ဝီႇရိယၵေႃႈ သမ်ႉၸၢင်ႈ လိူဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁႅင်ႉၵႆႉၼႃႇၽႅဝ် ၶႂ်ႈလႆႈတြႃးၼႃႇၽႅဝ် မၢင်ႉၼႃႇၽႅဝ် ဝီႇရိယလိူဝ်ၼႃႇၽႅဝ်ၸိုင် ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ လႆႈတြႃး။ ပေႃးၸႂ်ႁဝ်း ႁႅင်ႉၵီႈ ꧦမၢင်ႉ  ꧦၼႃႇၵေႃႈ ၸႂ်ႁဝ်းဢမ်ႇ ၼိမ်လႆႈ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈလူဝ်  ꧦ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈ လူဝ်  ꧦ၊ ပေႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် ၸႂ်ႁဝ်း ဢမ်ႇၼိမ်လႆႈ၊ တေလႆႈ ၶိုၼ်းမီး သမႃႇထီႉၵွၼ်းၸွမ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝီႇရိယ လိူဝ်ၸိုင် ၸၢင်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းႁိပ်ႈမၢင်ႉ ဢဝ်ၵၢၵ်ႇၼဵပ်းဢႅဝ် ႁႃသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် သမႃႇထိလႄႈ ဝီႇရိယ ၼႆႉ တေလႆႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽဵင်ႇၵၼ်။ တေလႆႈဢဝ် သတိၵႅမ်ၸွမ်း တႃႇသေႇ။
ပေႃးသတ်ႉထႃႇလိူဝ်
မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် သတ်ႉထႃႇၼႆၵေႃႈ ၸၢင်ႈပူၼ်ႉလိူဝ်။ ပေႃးသတ်ႉထႃႇ ပူၼ်ႉလိူဝ်ၸိုင် ၼႂ်းၸႂ်ၼႆႉ “ဢလူဝ်ႉ ၽြႃးတြႃးသင်ႇၶႃႇၼႆႉ လီယုမ်ႇတႄႉ ꧦ။တမ်ႈတီႈ ရတၼႃႇသၢမ ်ပႃးၼၼ်ႉ ၵဝ်ယုမ်ႇတႄႉယုမ်ႇဝႃႈယဝ်ႈၵဝ်”ၼႆ သတ်ႉထႃႇၼႆႉ ၸၢင်ႈႁႅင်းယႂ်ႇပူၼ်ႉသေ ၸူမ်းၼႂ်းၸႂ်ၼႂ်းၶေႃး “ဢလူဝ်း... ၵုင်ႇၽြႃးၼႆႉယႂ်ႇတႄႉ ၵုင်ႇတြႃးၼႆႉယႂ်ႇတႄႉ၊ တၢင်ႇပွၵ်ႈမႃး ၵဝ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးႁဵတ်းၸွမ်းဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးၵဝ်ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ ၵဝ်တေၵႂႃႇႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆ” ဝူၼ်ႉလူင်ၵႂႃႇ ၵူႈမဵဝ်းၼၼ်ႉ သတ်ႉထႃႇႁဝ်း ပူၼ်ႉလိူဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးၵုမ်ႇပဵၼ် ၸႂ်သတ်ႉထႃႇ ယုမ်ႇပူၼ်ႉလူၼ်ႉလိူဝ်သေ ၸူမ်းယူႇပေႃးၼႆ ၸိုင် ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇလႆႈယၵ်ႉတြႃးပဵၼ်လူႉ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်ယၵ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉလူဝ်ၶိုၼ်းဢဝ်သင်ၸွမ်း? ဢဝ်ပၺ်ႇ ၺႃႇၸွမ်း။ တေလႆႈဢဝ်ပၺႃႇ မႃးၵမ်ႉမၼ်းဢိူဝ်ႈ “ဢေႃး... ႁဝ်းၸူမ်းလၢႆ ꧦၵူၺ်း ဢမ်ႇပႆႇယဝ်ႉ ႁဝ်းယုမ်ႇယမ်လၢႆ  ꧦၵူၺ်း ဢမ်ႇပႆႇယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇမီးပၺ်ႇၺႃႇ လူဝ်ႇဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇ ႁၼ် သၽေႃးပဵၼ်  ꧦလူႉလူႉ”ၼႆ လူဝ်ႇၶိုၼ်း ဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ မႃးၵိုၵ်းၸွမ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးပၺ်ႇၺႃႇလိူဝ်
မၢင်ပွၵ်ႈမႃး ပၺ်ႇၺႃႇသမ်ႉၸၢင်ႈမေႃယႂ်ႇပူၼ်ႉ။ ပေႃး ပၺ်ႇၺႃႇယႂ်ႇပူၼ်ႉၸိုင် ယေႃးၵီႇၶဝ်တေႃႉတႄႉ ႁၼ်မႃး ပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇ ဢိတ်းဢိတ်း ဢွတ်းဢွတ်း၊ သၢၼ်ႈၽိၼ်းၽိၼ်း ၽွၼ်းၽွၼ်းၵူၺ်း။ ၼႂ်းၸႂ် သမ်ႉဝူၼ်ႉဝႃႈ “ဢေႃး... ပဵၼ်လူႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈ သြႃႇႁဝ်းၶဝ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မဵဝ်းၼႆႉဢိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လူႇၼႆႉ ၶိုၼ်ႈမႃးၽႅဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႈ။ ဢိူဝ်ႈၵမ်ႉမႃး ထၢင်ႇတႄႉ မၼ်းတေၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ တၢင်းၼႆႉယူႇၼႆ” ၸၢင်ႈဝူၼ်ႉထႃႈ တၢင်းၼႃႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပၺ်ႇၺႃႇမၼ်းပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ် တြႃးႁဝ်း ၶိုၼ်းၸၢင်ႈယွမ်းၵႂႃႇ။ ဢၼ်ႁဝ်းႁၼ်ပဵၼ်လူႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၸၢင်ႈႁူတ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ပေႃးႁဝ်းႁၼ်တြႃးမႃး ပွင်ႇၸႂ်တြႃးမႃးၼႆ ၸူမ်းသေ ၼႂ်းၸႂ်ဝူၼ်ႉလူၼ်ႉဝႃႈ “ဢလူဝ်း... သမ်ႉပေႃးၶႂ်ႈလေႇၵႂႃႇႁႃႁေႃး ၼႄပိူၼ်ႈယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈႁဵတ်းၼႆႁဵတ်းၼႆဢိူဝ်ႈ ပဵၼ်လူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼႆပဵၼ်ၼႆဢိူဝ်ႈ တြႃးၼႆႉ ပဵၼ်ၼႆပဵၼ်ၼႆဢိူဝ်ႈ ၵဝ်တေ ၵႂႃႇႁေႃးၼႄၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵဝ်တေၵႂႃႇလၢတ်ႈပၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ” ၸႂ်သမ်ႉပေႃးၵႂႃႇဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈပၺ်ႇၺႃႇပူၼ်ႉၵႂႃႇ။ တေလႆႈ ဢဝ်သတိဢွၼ်ႇ ၵႅမ်ၸွမ်းသေ ယႃႇပေဝူၼ်ႉၼမ်။ ၵၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇပႆႇမီး ငဝ်းလႅင်းတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ တေၵႂႃႇၸပ်းပၼ်ပိူၼ်ႈၼႆႉ မၼ်း ဢမ်ႇလႆႈၼႆ တေလႆႈပွင်ႇၸႂ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ သတ်ႉထႃႇလႄႈသမႃႇထိ တေလႆႈၽဵင်ႇၵၼ်။ ဝီရိယလႄႈ ပၺ်ႇၺႃႇ တေလႆႈၽဵင်ႇၵၼ်။ တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈပူဝ်ႇႁႃႈပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ဢမ်ႇတွၼ်ႉလိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သတိ ပိူင်လဵဝ်ၵူၺ်း။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ၸိူင်ႉၼၼ် ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ် ႁဝ်းတေလႆႈ ၶွၼ်ႈႁႅင်း “သတ်ႉထႃႇ သတိ ဝီႇရိယ သမႃႇထိ ပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၵ်းဝႆႉ ၵႆႉမိုင်ႉ ၸိုင်ႉၼိမ် ၸိမ်ၺၢၼ်ႇ ႁၼ်မၢၼ်ႇဢွၼ်ၼႃႈ” ၶုၵ်းဝႆႉၼႆႉပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်သတိ။ ၵႆႉမိုင်ႉၼႆပွင်ႇဝႃႈဝီႇရိယ။ ၸိုင်ႉၼိမ်ၼႆပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်သမႃႇထိ။ ၸိမ်ၺၢၼ်ႇၼႆ ပွင်ႇဝႃႈပဵၼ်ၺၢၼ်ႇ။ ႁၼ်မၢၼ်ႇဢွၼ်ၼႃႈ ၼႆ ၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈပဵၼ် သၽေႃးၺၢၼ်ႇတြႃး။ တေလႆႈႁၼ်မၢၼ်ႇ ဢွၼ်ၼႃႈ၊ ႁၼ်ဢၼ်မၢၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ သမ်ႉပွင်ႇဝႃႈ သင်ၼႆ ပွင်ႇဝႃႈႁၼ်တြႃးပဵၼ် ပဵၼ် လူႉလူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူင်ႉၼင်ႇတီႈ ၽႃႇတိၼ်ႁဝ်း ၽႃႇမိုဝ်းႁဝ်း ၸွမ်းငဝ်ႈ ၶူၼ်ႁူဝ် ၼင်ႁူဝ်ဢွၼ်ႇႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မွၼ်ႈယႅပ်းယႅပ်းယွပ်းယွပ်း သၢၼ်ႈၽိၼ်းၽိၼ်းၽွၼ်းၽွၼ်း၊ သၢၼ်ႈၶိုၼ်ႈသၢၼ်ႈလူင်း ၵႂႃႇၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၶုၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉႁဝ်းပွၵ်ႇပွၵ်ႇၽၢၼ်ႈၽၢၼ်ႈၼၼ်ႉ သၢၼ်ႈသေလူႉလူႉလႅဝ်လႅဝ်ယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆ ဢိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းႁၼ်ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်းဢိူဝ်ႈၼႆႉ ပေႃး ႁဝ်းပွင်ႇၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ ဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ႁၼ်မၢၼ်ႇ ဢွၼ် ၼႃႈ ယူႇပႃႈယၵ်ႉၼူၵ်ႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ယူႇပႃႈယၵ်ႉၼူၵ်ႇၼႆ ႁဝ်းတေလႆႈယူႇၽၢႆႇယၵ်ႉၼူၵ်ႇယဝ်ႉ။
ၵိုင်ႇၼူၵ်ႇၵေႃႈ ၼူၵ်ႇ
ႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃးၼႆႉ တေလႆႈဢဝ်ၼူၵ်ႇတိုၵ်းဢဝ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢဝ်ၼူၵ်ႇတိုၵ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ႁႂ်ႈမီးၶၼ်ႇ ထီႇတြႃး။ ၵၢၼ်တြႃးၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈ ပေႃးဢမ်ႇၼူၵ်ႇ မၼ်းဢမ်ႇ ၸၢင်ႈလႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼင်ႈတြႃးၼႆႉ ထုၵ်ႇလီၼူၵ်ႇၵေႃႈ တေႃႈ တေလႆႈၼူၵ်ႇယူႇ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉၵႂႃႈ ၸဵပ်းမႃး ၶိုၼ်ႈမႃး မူၺ်ႈမႃး ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈမီး လွင်ႈ ၼူၵ်ႇၼင်ႇၵဝ် ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ်။ ပဵၼ်ႁိုဝ် မႃးၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇ သုတ်ႈဢမ်ႇႁုၼ်ၼႆ ဢဝ်ၼူၵ်ႇတိုၵ်းဢဝ်ဢိူဝ်ႈတြႃးၼႆႉ။ ၼူၵ်ႇမလိူင်ၵိူင်ၵၢင်တႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢမ်ႇမီးၺၢၼ်ႇၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈ တေလႆႈၵိုၵ်းပႃး ၺၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
သၽေႃး ဢၼိတ်ႉၸ
“လႂ်ၵေႃႈၵိုမ်ႉထင်ႉ” ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းသတိ သေတူၺ်းလီ ꧦၼႆ လႂ်ၵေႃႈၵိုမ်ႉထင်ႉဝႃႇ။ တီႈလႂ်ဢမ်ႇတီႈ လႂ်ၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵိုမ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈၵမ်းၵိုမ်ႉပဵၼ်ၼိုင်ႈမဵဝ်းဝႆႉ ယူႇ။ ၵမ်ႉမႃးၵိုမ်ႉမႆႈ ၵမ်ႉမႃးၵိုမ်ႉၵတ်း ၵိုမ်ႉၼဵတ်း ၵိုမ်ႉသၢၼ်ႈ ၵိုမ်ႉၼႃ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇမွၵ်ႇၵုမ်ႈ သုမ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သုမ်ႇမႃးၵမ်ႉၼိုင်ႈသေ ပၢင်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ သုမ်ႇမႃးထႅင်ႈၵမ်း ၼိုင်ႈသေ ပၢင်ႇၵႂႃႇသေ ပဵၼ်ၵိုမ်ႉပဵၼ်သၢဝ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ “လႂ်ၵေႃႈၵိုမ်ႉထင်ႉ” မၢင်ၵမ်းၵိုမ်ႉသေ မႃးထင်ႉပႅတ်ႈဝႆႉ မိူၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ တုၵ်ႉၶဝေႇတၼႃႇႁဝ်း မႃးထင်ႉဝႆႉ တီႈဢၼ်ႁဝ်း ၼင်ႈတဵင်၊ မႃးထင်ႉဝႆႉ တီႈဢၼ်တႃတိၼ်ဢွၼ်ႇႁဝ်း ၼင်ႈ တဵင်ဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ သၽေႃးထင်ႉဝႆႉၼႆၵေႃႈ မၼ်းသမ်ႉပဵၼ်သင်လႃႇ? ၽင်ႉၽွႆႇၵွႆပၢၼ် မၼ်းဢမ်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း ၽင်ႉၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။ မၼ်းၸဵပ်းလူင်ၶိုၼ်ႈမႃးၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸဵပ်းႁဵတ်းၼႆသေႇ ꧦ ပႂ်ႉတူၺ်းမၼ်းႁိုင်ႁိုင်။ ယူႇပႃႈယၵ်ႉၼူၵ်ႇသေ ပႂ်ႉတူၺ်းမၼ်း ႁိုင်ႁိုင် မၼ်းတေပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇ၊ ၽင်ႉၵႂႃႇ ၵွႆႈယူႇၵွႆႈမၼ်း တေ ၽင်ႉၵႂႃႇတိၵ်း  ꧦယဝ်ႉ ယေႃးၵီႇႁဝ်းၶဝ်။ ၽင်ႉယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၽွႆႇ။ မၼ်းတေၵႅၼ်ႇဝႆႉၸိူင်ႉၼႆသေႇသေႇ, ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ။ ယူႇပႃႈယၵ်ႉ ၼူၵ်ႇသေ ပႂ်ႉတူၺ်းမၼ်းတႃႉ။  ဢမ်ႇၼိုင်ဢမ်ႇၼွၵ်းသေ ပႂ်ႉတူၺ်းမၼ်း၊ မၼ်းတေၽင်ႉၵႂႃႇ မၼ်းတေၽွႆႇၵႂႃႇ။ ၽွႆႇယဝ်ႉသမ်ႉ တေပဵၼ်သင်? ၽင်ႉၽွႆႇၵွႆပၢၼ် (ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ ဝႃႈၵွႆပၢႆ) ၵွႆပၢၼ်သုတ်းပၢၼ်မၼ်းၵႂႃႇ။ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းၼေ ပၼ်သၽေႃး ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇၵိုမ်း၊ သၽေႃးဢၼိတ်ႉၸ ယဝ်ႉ။
သၽေႃးဢၼတ်ႉတ
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ “လွၼ်ႉၵႅၼ်ဢမ်ႇယင်း၊ ၵင်းႁိုဝ် ဢမ်ႇလႆႈ” ပေႃးမႃးတူၺ်းတႄႉ ꧦၼႆ သၽေႃးဝေႇတၼႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်မႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးလွၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၵႅၼ်သင်၊ မၼ်းပဵၼ်သင်ၵူၺ်းလႃႇ? မၼ်းမီးပဵၼ်လႄႈလူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေပဵၼ်လူႉၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမီးသင် ဢေႃႈ... လွၼ်ႉၵႅၼ်ဢမ်ႇယင်းၼႆႉ ပဵၼ်သၽေႃးဢၼတ်ႉတ။ ၵင်းႁိုဝ် ဢမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်သၽေႃးဢၼတ်ႉတၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ႁဝ်းၵႂႃႇႁႄႉမၼ်း ႁဝ်းၵႂႃႇၵင်းမၼ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းၸဵပ်း ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းၶိုၼ်ႈ ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းမူၺ်ႈ ယႃႇပေႁႂ်ႈမၼ်းၼႃ ယႃႇပေႁႂ်ႈမႆႈၼႆ ၵင်းႁိုဝ်ဢမ်ႇလႆႈ။ ၼႆႉပဵၼ်သၽေႃး ဢၼတ်ႉတ ဢေႃး... ႁဝ်းႁဵတ်းႁိုဝ် ၵင်းမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ တွင်းပၢၼ်ႇမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ “ၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းၶဝ်” ပဵၼ်ႁိုဝ်မႃးၵေႃႈ ႁဝ်းႁေႉသီးမၼ်းဢမ်ႇလႆႈလႄႈ တေလႆႈ ပႂ်ႉသေ ၶႆႈၸွမ်း တိုၼ်းလၢင်းသၽႃႇဝမၼ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။  မၼ်း တေၸဵပ်းမႃးၸဵပ်းမႃးသေ ငၢၼ်ႈယွၵ်ႉယွၵ်ႉယႅၵ်ႉယႅၵ်ႉ ၊ သၢၼ်ႈၽိၼ်းၽိၼ်းၽွၼ်းၽွၼ်းသေ ၼႂ်းမၼ်းမီးပဵၼ်လူႉၼႆ ၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းၶဝ် ႁႂ်ႈ ပေႃးႁၼ် ငိူၼ်ႈတိုၼ်းပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉတႃႉ။
ၵွၼ်ႈၸဵပ်းလူင်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈႁၼ်ပဵၼ်လူႉၼႂ်းမၼ်း
ဢၼ်ႁဝ်းဝႃႈ ၸဵပ်းပေႃႇမႃး ပဵၼ်လုၵ်ႈပဵၼ်ၵွၼ်ႈၸိူင်ႉ ၼႆၼႆႉ တိုၼ်းမၼ်းပဵၼ်ႁိုဝ်? တိုၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် “ပဵၼ်လူႉ”ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လူႉဢွၼ်ႇ ပဵၼ်လူႉဢိတ်း ၽွင်ၽွင်ယွင်းယွင်း သေးသေးယွင်းယွင်းဢွၼ်ႇ မႃးၶွၼ်ႈၵၼ်သေ ႁဝ်းၸင်ႇ ႁၼ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်လုၵ်ႈလူင်ဝႆႉ၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇမၢၵ်ႇမူႉဝႆႉ၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇၵၢင်ႇၵႃႉဝႆႉ၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၢၵ်ႇၵေႃႇမၢၵ်ႇ ၶၢမ်ဝႆႉသေ မႃးၶမ်ဝႆႉၼႆႉ ႁဝ်းၵႂႃႇႁၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။ ႁဝ်း တၵ်းလႆႈ ၶႆႈငဝ်ႈမၼ်း ၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းမၼ်း၊ မၼ်းပဵၼ် သၽေႃးပဵၼ်လူႉဝႆႉ။ ပဵၼ်လူႉသၢၼ်ႈ ၽိၼ်းၽိၼ်းၽွၼ်းၽွၼ်း ပဵၼ်မဵတ်ႉပဵၼ်ၽွင်ဢွၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယွႆႈယွႆႈယႅမ်းယႅမ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈတႅၵ်ႈ ၵွၼ်ႈၵိူဝ်
မၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇႁိုဝ်လႃႇ? မိူၼ်ၼင်ႇၵွၼ်ႈၵိူဝ် ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႈၵိူဝ်ၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းတူၺ်းလုပ်ႈလၢပ်ႈ၊ ထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵွၼ်ႈလူင်ယႂ်ႇယႂ်ႇ ပေႃးၵႂႃႇတူၺ်းၸမ်ၸမ် ယၵ်ႉတူၺ်း လီလီၼၼ်ႉ ၽွင်ၵိူဝ်ဢွၼ်ႇတၢင်းၼမ် ၶွၼ်ႈလုမ်းၵၼ်သေ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁဝ်းယၵ်ႉတူၺ်းတြႃးၼႆ တုၵ်ႉၶဝေႇတၼႃႇ ပေႃႇမႃး ၼႆၵေႃႈ မၼ်းမိူၼ်ၵွၼ်ႈၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈယၵ်ႉ ႁႃတူၺ်း ႁႂ်ႈႁၼ် ဢၼ်ၽွင်ၽွင်ၽႅင်ၽႅင် သၢၼ်ႈၽိၼ်းၽိၼ်းၽွၼ်းၽွၼ်း၊ ငၢၼ်ႈယွၵ်ႉယွၵ်ႉယႅၵ်ႉယႅၵ်ႉ။ တေလႆႈႁႃတူၺ်း ႁႂ်ႈႁၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ႁဝ်းတူၺ်းႁၼ် ၽွင်ၵိူဝ် ၸပ်းဝႆႉတီႈ ၵွၼ်ႈၵိူဝ်ၼၼ်ႉယၵ်ႉ။ တူၺ်းႁႂ်ႈႁၼ်သၽေႃး မၼ်းပဵၼ်ၽွင်ၵႂႃႇ။ တႃႇတေယၵ်ႉ တူၺ်း ႁႂ်ႈမၼ်းၽွင်ၼၼ်ႉ ယူႇပႃႈယၵ်ႉၼူၵ်ႇ တူၵ်ႇတူၺ်း တူဝ်ၸႂ် တေလႆႈဢဝ် ၼူၵ်ႇတိုၵ်း။ ၼူၵ်ႇၼၼ်ႉပွင်ႇဝႃႈသင်? ပဵၼ်ၶၼ်ႇထီႇတြႃးယဝ်ႉ။ သုတ်းတီႈ မိူဝ်ႈၶၢမ်ႇပတိင်ႇၺိၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းဝႃႈ ပႃး ပိၵ်ႉသမ်ႉၼိူဝ်ႉၶႂ်ႈယၢတ်ႇယၢတ်ႇ ဢဵၼ်ၶႂ်ႈၶၢတ်ႇၶၢတ်ႇ ၼင်ၶႂ်ႈႁႅင်ႈႁႅင်ႈ လုပ်ႇၶႂ်ႈႁၵ်းႁၵ်း ႁဝ်းဝႃႈယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶၼ်ႇထီႇတြႃး ႁဝ်း တေလႆႈမီး။ “ၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းၶဝ် ၽဝ်ၵၼ်ပဵၼ်လူႉ”ဝႃႇ တိုၼ်းမၼ်းသမ်ႉပဵၼ်သင်? ငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်း ပဵၼ်လူႉၵူၺ်း။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၵွၼ်ႈၵိူဝ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၽွင်ၵိူဝ် မႃႈလေႃးၵၼ်သေ ၵွၼ်ႈၸပ်းၵၼ်သေ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈၵိူဝ်ၵႂႃႇၵူၺ်း။ ၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းၶဝ် ပေႃးၶႂ်ႈၸွမ်း တိုၼ်းမၼ်း ယၵ်ႉတူၺ်းႁိုင်ႁိုင်ၸိုင် တူၺ်းၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီး ဢၼ် ငၢၼ်ႈယွၵ်ႉယွၵ်ႉယႅၵ်ႉယႅၵ်ႉ၊ သၢၼ်ႈၽိၼ်းၽိၼ်းၽွၼ်းၽွၼ်း ၼဵတ်းထိတ်းထိတ်း ထွတ်းထွတ်း၊ တမ်တမ်တႅင်းတႅင်း၊ သေႇ သႄႇသွႆသွႆ၊ သွႆႉသွႆႉၸီးၸီး၊ ထွင်းထွင်းဢီးဢီး၊ မူင်ႇမူင်ႇသွႆသွႆ၊ ယၵ်းယၵ်းယၢႆးယၢႆး၊ ၵၢႆးၵၢႆးၶူမ်းၶူမ်းၼႆ ၼႂ်းမၼ်းမီးၵူႈမဵဝ်းၼၼ်ႉ သၽေႃးၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်တိုၼ်းမၼ်း (တိုၼ်းပဵၼ် လူႉ)ယဝ်ႉ။ သၽေႃးပဵၼ်လူႉၼႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉပဵၼ်ငိူၼ်ႈမၼ်း ယဝ်ႉ။ ငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉယိုၵ်ႉလူင်မႃး ပေႃးတၢၼ်ႇႁဝ်းပဵၼ်မိုဝ်းႁူဝ်လိူၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ႁဝ်းပဵၼ်တုမ်ႇၽီလူင်သေ ငၢၼ်ႈယိုၵ်ႉယိုၵ်ႉ လူင်ဝႆႉၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇၶႆႈၸွမ်းတိုၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမၼ်းမီးသင်လႃႇ? မီးသၽေႃးပဵၼ်လူႉ။
ယိူၼ်ႉ
“ၶႂ်ႈၸွမ်းတိုၼ်းၶဝ် ၽဝ်ၵၼ်ပဵၼ်လူႉ ၸူႉၵၼ် တႅၵ်ႇယၢႆႈ” မၼ်းတေမႃးၸူႉၵၼ်ဝႆႉ ပဵၼ်ၵွၼ်ႈ ပဵၼ်ၽမ်ႈ လူင်သေ သမ်ႉတေၶိုၼ်းပဵၼ်ႁိုဝ်ၵႂႃႇၼႆ ၸူႉၵၼ်တႅၵ်ႇယၢႆႈ ပေႃးႁဝ်းဢဝ်ၼူၵ်ႇတိုၵ်းသေယိူၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင် သွၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ “ယိူၼ်ႉလႆႈၵေႃႈယိူၼ်ႉ ဢမ်ႇယိူၼ်ႉ လႆႈ ၵေႃႈယိူၼ်ႉ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယိူၼ်ႉၵႂႃႇတိၵ်း ꧦလႃႈ ယေႃးၵီႇၶဝ်။ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် မၢၵ်ႇမူင်ႈၼွၵ်ႈဝၢင်း။ ပိူၼ်ႈမႃးပိတ်းၵႂႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်တိူဝ်ႉၸႂ်။ ၸဵပ်းတူဝ် ယႃႇပေႁႂ်ႈၸဵပ်းၸႂ်ၼႆၼႃႇ။  ပေႃးယိူၼ်ႉတိၵ်း  ꧦၼႆ မၼ်းတေပဵၼ်သင်မႃး? “ၽဝ်ၵၼ်ပဵၼ်လူႉ ၸူႉၵၼ်တႅၵ်ႇ ယၢႆႈ” ပေႃးမႃး ၸူႉၵၼ် ပေႃးႁဝ်းဢဝ်ၺၢၼ်ႇ ပၵ်းသႂ်ႇ ပၵ်းသႂ်ႇၼႆ မၼ်းတေတႅၵ်ႇယၢႆႈၵႂႃႇ။ ဢိူဝ်ႈ... ပေႃးပဵၼ်ၼၼ်မႃး ယူႇငၢႆႈယူႇယၢပ်ႇ ဝႃႇ ႁဝ်းၼင်ႈတြႃးၼႆႉ  မၼ်းဢမ်ႇၸွမ်းၸႂ် ႁဝ်း။ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈယူႇငၢႆႈ မၢင်ပွၵ်ႈသမ်ႉယူႇယၢပ်ႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၵေႃႈယူႇငၢႆႈ ပေႃးတၢၼ်ႇႁဝ်းၼင်ႈ ၼိူဝ်ၼူၼ်းၵုၺ်ယဝ်ႉ။
မဝ်ထူင်ယူင် ပေႃးတၢၼ်ႇႁဝ်းၼင်ႈ ၼိူဝ်မွၵ်ႇၵုမ်ႈယဝ်ႉ မဝ်ထူင်ယူင် ယူႇငၢႆႈၵေႃႈပဵၼ်။ မၢင်ပွၵ်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸိူင်ႉ ၼၼ်။ ယူႇယၢပ်ႇဝႃႈယူႇယၢပ်ႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈၼႆႉ ယူႇႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇလီသေဢိတ်း။ ယူႇယၢပ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်သၽေႃးသင်လႃႇ?
ဢေႇတီႇ 24
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:24