cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵၢၼ်ႇယူဝ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇယူဝ်းၵျီး  (ကန်ရိုးကြီးရွာ၊ Kanyoegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192603 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2203 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4690 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း)၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း), (အောင်ပန်း), (Aungpan), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇဢေႃႈ။
350
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:350
ၸုပွင်းၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၸုပွင်းၵျုၼ်း  (စုပေါင်းကျွန်းရွာ, Supaungkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218166 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 926 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1186 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2109 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယေႇၶျူဝ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ  (ရွာသာရွာ, Ywarthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193650 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1211 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1263 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2474 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 4
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (4) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (247) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (248))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (118) ဝၼ်း။
သႃႇယႃႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႃႇယႃႇၵျီး   (သာယာကြီးရွာ, Tharyargyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191389 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1469 ၊ ယိင်း 1763 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3232 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
15
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဢူဝ်းသႅၼ်းၼီးယႃး
ပၢႆးၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ
ပၢႆးၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ၽၢႆႇမၢၼ်ႈၶဝ်တႄႉ ၸႂ်ႉဝႃႈ ဢꧣ်ꧣဝႃႇၿေႇၻ ၼႆသေ ပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄ Earth Science ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈတူဝ်သတ်း ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈ ၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇလႂ်၊ လွင်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ပိူင်ၽၢင်ၶဝ်လႂ်၊ လွင်ႈသၢႆၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ လႆၼၼ်ႉလႂ်၊ လွင်ႈႁွၼ်ၼမ်ႉ ၶိုၼ်ႈလူင်းလႂ်၊ လွင်ႈပိုၼ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ တိုၼ်ႈလိုၵ်ႉလႂ်၊ လွင်ႈၶူဝ်းႁႄႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတႂ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇလႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ တႃႇတေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း လူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆႇပၢႆးၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ မၼ်းတေလႆႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပႃး ပၢႆးၸီႇဝသၢႆၸႂ်၊ ပၢႆးထၢတ်ႈ၊ ပၢႆးလိၼ်၊ ပၢႆးႁၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၸွမ်းယူႇ။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵၢႆး  (ကုက္ကိုကိုင်းရွာ၊ Kokekokaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192850 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1736 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵၢၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတေႃး  (ကန်တောရွာ၊ Kantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192314 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3506 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4305 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7811 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢေႇတီႇ 15
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:15
1034
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1034
ၼၵျႅတ်ႉၶႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၼၵျႅတ်ႉၶႂႄး  (နှစ်ကျပ်ခွဲရွာ၊ Hnitkyatkhwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၵျႅတ်ႉၶႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191914 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၵျႅတ်ႉၶႂႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1557 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1906 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3463 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ႁိၼ်းတတႃႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ (ဟင်္သာတမြို့ ; Hinthada) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1413
1413
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1413
သိၼ်ႇပုတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇပုတ်ႉ  (ဆင်ဘွတ်ရွာ, Sinbut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇပုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189680 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇပုတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1095 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1103 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2198 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၶူဝ်သၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶူဝ်သၢႆး (, Hko Hse, ခိုဆဲ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢေႇပရႄႇ 1924
(26) ဝၼ်း
5
814
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:814
ဢယႃႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢယႃႇတေႃႇ  (အရာတော်ရွာ, Ahyartaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢယႃႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193642 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢယႃႇတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 596 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1327 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပူဝ်းၵျီးၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 5
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (5) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (248) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (249))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (117) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
ႁိၼ်းယႂႅတ်ႉၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ထဵင်ႇပၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇပၢၼ်း  (ထိန်ပန်းရွာ, Hteinpan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထဵင်ႇပၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191281 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထဵင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 733 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1023 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1756 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
349
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:349
ၸလုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ (ဇလွန်မြို့နယ် ; Zalun Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၸလုၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
ၼတ်ႉလွႆး (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉလွႆး (ဢွၵ်ႇ)  (နတ်လွှဲ (အရှေ့)ရွာ, Nathlwe(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191017 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3091 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
သိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး (ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့ ; Sinpaungwe) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆ့ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄးၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းမျေႇထေးၼႆယဝ်ႉ။ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄးၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈမၵူၺ်း၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး မၵူၺ်း လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဢေႇရိယႃႇတၢင်းၵႂၢင်ႈၼႆႉ မီး မွၵ်ႈ 1873 လွၵ်ႈလၵ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 5,089ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄးၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ် ၽွင်းငမ်းမႃးၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဢိူင်ႇသီႇ ဢိူင်ႇ မျူဝ်ႉမ၊ တတ်ႉတေႃႇယႃႇ၊ ၶေႃးတမ်ႇပီႇ၊ ဢွၵ်ႇၽႅတ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1886 ဝၢႆးသေ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ်ယဝ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇ ဢိူင်ႇ 10 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတႂ်ႈ ဝဵင်းသိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး မွၵ်ႈ 19 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ လွႆသၢၼ်ႇပူင်ႇယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းၸိူဝ်းလုၵ်ႉ ၽၢႆတႂ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ပေႃးၽႅဝ်တီႈၼၼ်ႈ ဢဝ်ၶဝ်ႈသၢၼ် ဢၼ်ပႃးမႃးၼၼ်ႉ ၵွင်ဝႆႉတီႈ တိၼ်လွႆၼၼ်ႉသေ ဝႆႉႁိူဝ်းပဝ်ႇယဝ်ႉ လႆႈလၢၵ်ႈ ႁႂ်ႈပူၼ်ႉႁႅင်းၼမ်ႉတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉႁွင်ႉၵိုၵ်းၼၼ်ႉသေ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ လွႆသၢၼ်ႇပူင်ႇ (လွႆၶဝ်ႈၵွင်) ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ  (ကုက္ကိုပင်ရွာ၊ Kokekopin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192853 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1736 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သိၼ်ႇပွင်ႇဝႄး၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၵျုၼ်းၵျီး (ၸ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၵျီး (ၸ)  (ကျွန်းကြီး (တ)ရွာ, Kyungyi(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191626 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 941 ၊ ယိင်း 1219 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵႄးၶုၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵႄးၶုၼ်ႇ (, Ke Khun, ကျဲခွန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ပႃပေႃး (ၼွၵ်ႈ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈပႃပေႃး (ၼွၵ်ႈ) (ပါပေါ (အပြင်)ရွာ, Parpaw(Ahpyin)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221102 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6702 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 5954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢေႇတီႇ 14
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1033
1033
ဢေႇတီႇ 14
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1033
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 14
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1033
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 14
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1033
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 14
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1033
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 14
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:14
1033
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1033
ဢွင်ႇတိတ်ႉလႂိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတိတ်ႉလႂိၼ်ႇ  (အောင်သစ်လွင်ရွာ၊ Aungthitlwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221120 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
14
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵူင်း  (ကုက္ကိုကုန်းရွာ၊ Kokekokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192315 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၶျေႇပေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3506 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4305 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7811 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၸီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၸီးၵူင်း  (ဇီးကုန်းရွာ၊ Zeekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192601 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2203 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2487 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4690 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ထၢၼ်းၸိၼ်ႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းၸိၼ်ႇလႃႉ  (ထန်းဇင်လှရွာ၊ Htanzinhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192185 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1385 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1655 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1412
1412
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
တၢၼ်ႇၶျႅတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇၶျႅတ်ႉၵူင်း  (သံချပ်ကုန်းရွာ, Thanchatkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇၵရၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190540 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1457 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1628 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3085 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1412
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တၢၼ်ႇၶျႅတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1412
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 6
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (6) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (249) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (250))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (116) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
348
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
မျေႇၺူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မျေႇၺူဝ်ႇ  (မြေညိုရွာ, Myaynyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189925 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 926 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2109 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
348
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
မျေႇၺူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
348
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:348
ပီႇၸီႇ 244
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵူႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194129 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1037 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1321 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2358 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ပီႇၸီႇ 244
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 244 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 240
လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်း
ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇ
ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းသေ ၺႃးၼႂ်းလိူၼ်သႅပ်ႉထိမ်ႇပိူဝ်ႇလ် - လိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႇပိူဝ်ႇလ်ယဝ်ႉ။ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းၼႆႉ မီးယူႇ 29 ဝၼ်းသေ ပဵၼ် လိူၼ်ၵိၵ်ႈ၊ ပဵၼ် ‘’’ၶၢဝ်းၽူၼ်ပႆႇတၼ်းၵွႆၽီ ၶၢဝ်းၼၢႆးပႆႇတၼ်းဢွႆလီ’’’ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်း ၶၢဝ်းဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ ၽူၼ်ဢၼ်ပႆႇသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၵႆႉၸၢင်ႈတူၵ်းယူႇ။ မွၵ်ႇလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်မွၵ်ႇမူဝ်။
ဢၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ ‘’’ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်း’’’ ၼႆၼၼ်ႉ ႁွင်ႉၵိုၵ်းလူၺ်ႈ သင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ တႄႇၶဝ်ႈဝႃႇ မိူဝ်ႈလိူၼ်ပႅတ်ႇလွင်ႈ ၼိုင်ႈၶမ်ႈသေ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼႆႉ ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇၶဝ်ၸဝ်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ဢွၵ်ႇဝႃႇယဝ်ႉ။ ‘’’ဢွၵ်ႇဝႃႇဢွၵ်ႇၵမ်’’’ ၼႆၵေႃႈဝႃႈ ‘’’ဢွၵ်ႇဝႃႇဢွၵ်ႇသႃ’’’ ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၼႂ်းသႃႇသၼႃႇတႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘’’ပဝႃႇရႃႇၼႃႇ’’’ ၼႆသေ ပွင်ႇဝႃႈ ‘’’ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ’’’ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽိတ်ႈမွၵ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်​ ပေႃးၼႆၸိုင် ၽွင်းမိူဝ်ႈယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်မႃး ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈ ႁၼ်တၢင်းၽိတ်းၼိူဝ်ၵၼ်လႄႈသင်၊ ဢမ်,ႁၼ်သေတႃႉ ငိၼ်းပိူၼ်ႈလၢတ်ႈလႄႈသင်၊ ဢမ်ႇငိၼ်းသေတႃႉ ထၢင်ႇထိူမ်ဝႆႉ ၼႂ်းၸႂ်လႄႈသင် ႁႂ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈ ၸိၼႄပၼ်သေၵမ်း၊ တေမူၼ်ႉမႄးတၢင်းၽိတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလီၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ဝၼ်းပဝႃႇရၼႃႇ ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် မႃးဢဝ်တီႈယူႇ ၼႂ်းသိမ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸဝ်ႈမထေႇဢၼ်ဝႃႇယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တႄႇလွတ်ႈဝႃႈ
(သံꧠံ ဢႃဝုသေႃ ပဝႃရေမိ ၻိꩦ်​ေꩧၼဝႃ သုတေၼဝႃ ပရိသင်ၵႃယဝႃ ဝၻၼ်တု မံ ဢၼုၵမ်ပံ ဢုပႃၻႃယ ပသ်သၼ်တေႃ ပꩦိၵရိသ်သႃမိ) ၼႆ ဝႃႈသၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉသႃထုၸွမ်း သၢမ်ၵမ်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶပ်ႉဝႃႇယႂ်ႇဝႃႇလဵၵ်ႉသေ လွတ်ႈႁေႃးၵႂႃႇ ၼင်ႇၼၼ် ၸဝ်ႈဝႃႇဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ တေလႆႈ လွတ်ႈဝႃႈ (သံꧠ့ ꧤၼ်တေ ပဝႃရေမိ ၻိꩦ်​ေꩧၼဝႃ သုတေၼဝႃ ပရိသင်ၵႃယဝႃ ဝၻၼ်တု မံ ဢၼုၵမ်ပံ ဢုပႃၻႃယ ပသ်သၼ်တေႃ ဝသၼ်တေႃ ပꩦိၵရိသ်သႃမိ) ၼႆဝႃႈသၢမ်ပွၵ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ပိုၼ်းပဝႃႇရၼႃႇ
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ဢဝ်ဝႃႇ တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉၸေႇတဝၼ်ႇ မိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၸုမ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ် ယူႇသဝ်း ဢဝ်ဝႃႇ ဝတ်ႉတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယိူင်းဢၢၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇ တေမီးလွင်ႈၽွမ်ႉၵၼ်၊ တေဢမ်ႇမီး လွင်ႈထဵင်မေႃးၵၼ်၊ ႁႂ်ႈလႆႈယူႇသဝ်း ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၼႆသေ ၶဝ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ၼႄတိၼ်ၼႄမိုဝ်းသေ ၸႂ်ႉၵၼ် ၸွႆႈၵၼ်ႁဵတ်းၼၼ်ၵႂႃႇ တင်းဝႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇဝႃႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ မိူဝ်းၵၼ်ႇတေႃးၽြႃးၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးထၢမ်ဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်းၶဝ် လႆးယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ် ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယူႇႁ၊ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်သေ လႆႈယူႇသဝ်း ၽွမ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ယူႇႁ” ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈၶိုၼ်းလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇလၢတ်ႈသင်တေႃႇၵၼ်သေ ယူႇသဝ်းမႃး ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇသႄႉသွမ်းဝႃႈ “သူၸဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈယူႇသဝ်းမႃး ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်သေ သမ်ႉလၢတ်ႈဝႃႈ လႆႈယူႇသဝ်း ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်သူၸဝ်ႈ ဢမ်သဵင် (ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း) သေ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈယူႇသဝ်း သတ်းတိရတ်ႉသၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လွင်ႈယူႇသဝ်း ၸဵၼ်ၶူၼ်၊ ပဵၼ်လွင်ႈယူႇသဝ်း ၽူႈၶဵၼ်ၼင်ႇၵၼ် ယူႇၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင် သူၸဝ်ႈတိုဝ်းၵမ် တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ၵူၼ်းဢ။ ၵွပ်ႈသင် သူၸဝ်ႈတိုဝ်းၵမ် တၢင်းတိုဝ်းၵမ် တိတ်ႉထိၶဝ်လႃႇ၊ တၢင်းတိုဝ်းၵမ်သူၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ပႆႇၼပ်ႉယမ် သႃႇသၼႃႇၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼပ်ႉယမ်မႃး၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ၼပ်ႉယမ် သႃႇသၼႃႇၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၼပ်ႉယမ်လိူဝ်မႃးၵူၺ်း” မုၼ်ၶမ်းၽြႃး သႄႉသွမ်းၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇပၺ်းၺၢတ်ႈဝႃႈ “တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ၼွၵ်ႈသႃႇသၼႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇတိတ်ႉထိၶဝ် တိုဝ်းၵမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းဢ ဢၼ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလႂ်တိုဝ်းၵမ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းၽိတ်း ၻုၵ်ႉၵၢတ်ႈဢႃႇပၢတ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ လွင်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေ ပၺ်းၺၢတ်ႉ သိၵ်ႉၶႃႇပုတ်ႈယဝ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈ ပေႃးဢွၵ်ႇဝႃႇၸိုင် ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇၵၼ် ၸိၼႄ တၢင်းၽိတ်း ဢၼ်ႁၼ်၊ ဢၼ်ငိၼ်း၊ ဢၼ်ထၢင်ႇထိူမ်ၵၼ်ၵႂႃႇၼႆလႄႈ တႄႇဢဝ်တီႈၼၼ်ႈမႃးသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ပွႆးပဝႃႇရၼႃႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢၼ်ၽြႃး ပၼ်လွၵ်းလၢႆး ႁႂ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ ၼင်ႇၵၼ် ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸိၸမ်ႉ တၢင်းၽိတ်း တၢင်းယူပ်ႈယွမ်းၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ (1) ဢၺ်ၺမၺ်ၺၼုလေႃမ = ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ မီးသုၼ်ႇ ၸိၼႄတၢင်းၽိတ်းၵၼ် မီးသုၼ်ႇ မူၼ်ႉမႄးပၼ်ၵၼ်လႆႈ။ (2) ဢႃပတ်တိဝုꩦ်ꩧႃၼ = ၸဝ်ႈဢၼ်မီးတၢင်းၽိတ်း တၢင်းယူပ်ႈယွမ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈမူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈလွတ်ႈတၢင်းၽိတ်း။ (3) ဝိၼယပုရဵၵ်ၶႃရ = လွင်ႈၵျၢင်ႉတၢင်းၵမ် ၸိုၼ်ႈသႂ် တဵမ်ထူၼ်ႈ မီးၽွၼ်းလီ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၵေႃႉတေႃႇၵေႃႉလႄႈသင်၊ ၸုမ်းတေႃႇၸုမ်းလႄႈသင် သင်ဝႃႈ တိုဝ်းၵမ် မူၼ်ႉမႄးၸွမ်းၸိုင် တေမီး တၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆ ၼႂ်းဝိၼယပႃႇꩮိၸဝ်ႈ ဝႃႈမႃး တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်းယဝ်ႉ။
ပွႆးၽြႃးလူင်းမိူင်း
ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼႆႉ ‘’’ပွႆးၽြႃးလူင်းမိူင်း’’’ ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ပီမႁႃႇသၵ်ႉၵရၢတ်ႉ 109 ဝၢႆးသေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၼႄဢူဢၢႆသၢႆငဝ်း ၶႄႉၶဵင်ႉ တိတ်ႉထိၶဝ်ယဝ်ႉတူဝ်ႈၸိုင် ဝႃႇထူၼ်ႈၸဵတ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၵေႃးတမ မိူဝ်ႈဢဝ်ဝႃႇ တီႈမိူင်းၽီ တႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ မိူဝ်းတွပ်ႇၵျေးၸူးပၼ် ၶုၼ်ၽီသၼ်ႇတုသိတ ဢၼ်ပဵၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းသီႇရိမႁႃႇမႃႇယႃႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ် မႄႈၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ ႁေႃးတြႃးဢၽိထမ်ႇမႃႇ ပၼ်ၽီတင်းလၢႆယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် လိူၼ်ပႅတ်ႇမူၼ်း တေႃႇထိုင် လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁေႃးတြႃးဢၽိထမ်ႇမႃႇ တင်းသၢမ်လိူၼ်ယဝ်ႉသေ ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ လူင်းမႃးမိူင်းၵူၼ်း တီႈမိူင်းသင်ႇၶသ်သၼၵရၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လူင်းမႃးၸွမ်း ၶူဝ်လႆသႅင်၊ ၽီၶဝ် လူင်းမႃးၸွမ်း ၶူဝ်လႆၶမ်း သၢင်ၶဝ် လူင်းမႃးၸွမ်း ၶူဝ်လႆငိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၽၢၼ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉသေ ၽီသၢင်တင်းၼမ် ဢုမ်ႇလွမ်ႉၽြႃး လူင်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ႁူဝ်ၶမ်ႈလႄႈ ၽီသၢင်ၶဝ် တႆႈၽႆးမွၵ်ႇ သီၵူႈပိူင်ပိူင်သေ လူင်းမႃးသူင်ႇၽြႃး၊ ၵူၼ်းမိူင်းသင်ႇၵသ်သၼၵရၵေႃႈ တႆႈၽႆးသေ ပႂ်ႉႁပ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈၽြႃးလူင်းမႃး မိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ ၸင်ႇဝႃႈ ‘’’ပွႆးၽြႃးလူင်းမိူင်း”’ ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးဢၽိထမ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ လူင်းမႃးမိူင်းၵူၼ်းလႄႈ ‘’’ဝၼ်းဢၽိထမ်ႇမႃႇ’’’ ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ်ၼၼ်ႉမႃးသေ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၸိုင် ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် တႆးၽႆးပူႇၸေႃႇၽြႃးပဵၼၼ်ၸဝ်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ပွႆႇႁူင်းၽႆးမိၼ်၊ ဢၼ်ပွႆႇႁူင်းၽႆးမိၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ယိူင်းထိုင် ၸိူဝ်းၽီသၢင်ၶဝ် ဢဝ်ငဝ်းၽႆးၵူႈပိူင်ပိူင် လုၵ်ႉၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် လူင်းမႃးသူင်ႇၽြႃးၵေႃႈဝႃႈ ပူႇၸေႃႇ ၵွင်းမူးလူင်ၸူႇလႃႇမုၼိၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ထုင်းမိူင်းတႆးတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးတူၼ်ႈမႆႉပႅၵ်ႇၼမ်လႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းတူၼ်ႈပႅၵ်ႇလူင် သုင်တၢၼ်ႇ မႆႉပူၵ်ႇၼိုင်ႈၸူဝ်ႈသေ ၸုတ်ႇလူႇ ပူႇၸေႃႇၽြႃး ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းယဝ်ႉ။
တူဝ်းလႄႈ ၼူၵ်ႉၵိင်ႇၵရႃႇ
ဝၼ်းဢၼ်ၽြႃး ယူႇတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ ၸိၵ်းလွႆသဝ်ၽ ၼႄဢူဢၢႆသၢႆငဝ်း လူင်းမႃးမိူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ဢဝ်ၽုင်းတၼ်းၶူဝ်း ပိုတ်ႇဢႃႇၵႃႇသ ၵၢင်ႁၢဝ်လႄႈ ၵူၼ်းၵေႃႈႁၼ်ၽီ ၽီၵေႃႈႁၼ်ၵူၼ်း ၸဵမ်ဢပႄႇသီႇၶူင်း ႁၼ်ၵၼ်သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဢၼ်လုၵ်ႉၵူႈမိူင်းမိူင်း မႃးပႂ်ႉႁပ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးလူင်းမႃးၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်း36 ယူႇၸၼႃႇၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈႁၼ်ၽီသၢင် ဢုမ်ႇလွမ်ႉၽြႃး ဢူမုၼ်ၽုင်းယႂ်ႇၼႃႇလႄႈ ၶွႆၽုင်းၸဝ်ႈသေ ၵူၼ်းတင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ယွၼ်းသူးပဵၼ်ၽြႃးယဝ်ႉ။ ၸဵမ်ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်း ဢွၼ်ၵၼ် သိူဝ်းလူၼ်းမူၼ်ႈၸႂ် ႁႆႇတူႇရိယႃႇၵူႈပိူင်ပိူင် ၵႃႈသေ ပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ သတ်းတူဝ်ထိူၼ်ႇ ၸိူဝ်းမႃးၵႃႈၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆး လႆႈႁၼ် တူဝ်းလႄႈ ၼူၵ်ႉၵိင်ႇၵရႃႇ (ၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရႃႇ၊ ၵိၼ်ႇၼရီႇ) ၵႃႈသေ လႆႈၸႂ်ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇယိူင်ႈဢဝ်ၼၼ်ႉ မႃးႁဵတ်းႁၢင်ႈတူဝ်း ႁၢင်ႈၼူၵ်ႉ ဢဝ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈၵႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်း ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇ ပွႆးၽြႃးလူင်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈ
ပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း မီးထုင်းၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁဵတ်း ၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းလိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်း မိူဝ်ႈၽြႃးလူင်းမိူင်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၶၢဝ်းမၢၵ်ႇလႅင်တႅင်ၵႃ ဢွၵ်ႇၼႂ်းသူၼ်လႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လႆႈသင်ၵေႃႈ ဢဝ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မႃးလူႇတၢၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လႆးဢဝ်တၢင်ႇတမ်းဝႆႉ ၼိူဝ်ႁၢၼ်ႉၼိူဝ်ၶဵင်ႇသေ လူႇၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်ပဵၼ်ႁိၵ်ႈ ပဵၼ်ထုင်းသေ ပဵၼ်မႃး ၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိင်ႈထုင်းဢၼ်ၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း သိုပ်ႇၵုမ်းထိင်းမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉလႄႈ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းဢွၵ်ႇဝႃႇမႃး ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၶဵင်ႇတၢင်ႇပုတ်ႈသေ ဢဝ်မၢၵ်ႇလႅင်တႅင်ၵႃ တူၼ်ႈဢွႆႈ တူၼ်ႈၶဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ လူႇတၢၼ်းယဝ်ႉ။
ဢွၵ်ႇဝႃႇဢွၵ်ႇသႃ
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ‘’’ဢွၵ်ႇဝႃႇဢွၵ်ႇသႃ’’’ ၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းပႃႇလိလူႉ ၽၢႆႇတႆးၼႆယူႇ။ ‘’’ဢွၵ်ႇ’’’ ဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ တီႈၼႆႈ ၼႃႈၵၢၼ်ဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ တဵမ်ထူၼ်ႈသၢမ်လိူၼ်ယဝ်ႉသေ ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ‘’’ဝႃႇ လႄႈ သႃ’’’ ၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိ ‘’’ဝသ’’’ ၶၢဝ်းၽူၼ်ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃး။ ၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၶၢဝ်းၽူၼ်လႄႈ ၵႂၢမ်းပႃႇလိ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘’’ဝသၼ်တ’’’ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ‘’’ဝသ’’’ ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁွင်ႉဝႃႈ ‘’’ဢွၵ်ႇဝႃႇဢွၵ်ႇသႃ’’ ၼႆယူႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ဢွၵ်ႇဝႃႇယဝ်ႉၸိုင် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်ႈဢၼ်ၵႂႃႇဢဝ်ဝႃႇ တီႈၵႆၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ် ပွၵ်ႈမႃးၸူး တီႈၽြႃးမီးၼၼ်ႉသေ မႃးၵၼ်ႇတေႃးၽြႃးယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ မႃးလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်တြႃးၶဝ်ၸဝ်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈ ႁွတ်ႈထိုင် ဢရႁတ်ႉတမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇသေ မုၼ်ၽြႃးႁွင်ႉသႃထုၸွမ်းယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ဢၼ်မီးလွင်ႈၶွင်ႉၶမ်တြႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်သေ လႆႈတြႃးၵႂႃႇၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇဝႃႇယဝ်ႉလႄႈ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၸွမ်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တႃႇတေၽူတ်ႇ ၽီသၢင်သတ်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။
ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိင်ႈထုင်းၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပေႃးဝႃႈ ဢွၵ်ႇဝႃႇမႃး ၵႂႃႇႁႃၵၼ်ႇတေႃးၽြႃးၼၼ်ႉလႄႈ ဝၢႆးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၶိုၼ်းၵႂႃႇႁႃၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈဝႃႇယႂ်ႇ ဝႃႇၵႄႇၶဝ် ယူဝ်လႆႈမီးတၢင်းၽိတ်း သူပ်းတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ် သၢမ်ပိူင်လႄႈ ပဵၼ်ၶေႃႈယွၼ်းပူတ်း ယွၼ်းၶႂၢင်းပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၵၼ် ပိူင်ၼိုင်ႈယူ,။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ႁႃၵၼ်ႇတေႃး ၵျွင်းတႂ်ႈၵျွင်းၼိူဝ်ၼင်ႇၼၼ် ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ၽွင်းဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၵၼ်ႇတေႃႈ ပေႃႈထဝ်ႈမႄႈၵႄႇ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ယွၼ်းပူတ်းယွၼ်းၶႂၢင်းယဝ်ႉ။ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ်ၵေႃႈ ပၼ်ပွၼ်းမင်ႇၵလႃႇ တီႈၼိူဝ်လုၵ်ႈလၢၼ် ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မႂ်ႇသုင် မၢၵ်ႈမုၼ်းတုၼ်းတဝ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ
ႁူၺ်ႈလမ်လၢင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလမ်လၢင်ႇ (, Hway Lan Long, ဟွေလံလုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမိူင်းပူပ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၵျိၼ်း  (ကုက္ကိုကျင်းရွာ, Kokekokyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193803 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5639 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ
ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ သိူဝ်ငၢၼ်လူင် ဝဵင်းသိူဝ်
ၸိုဝ်ႈဢူႈ - လုင်းသျူၺ်ႇတႃး၊ မႁႃႇသိတ်ႉထိ (မဟာသိဒ) သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ။ ၸိုဝ်ႈမႄႈ - ၼၢင်းထူၺ်းၽိဝ်ႇ (ၸဝ်ႈၼၢင်းသုဝၼ်ႇၼ ၵႃႇယတေႇဝီႇ)။ ဝၼ်းၵိူတ်ႇ- 1223 ၼီႊ၊ လိူၼ် 3 မႂ်ႇ 11 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းတိတ်ႉ (တၼၢင်းၼူၺ်ႇ)။
ဝၼ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇၼွၼ်းၽေး
326 ၼီႊ လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း(ဢိင်ႇၵႃႇ) 5.1.1965
ၸိုဝ်ႈမေးလႄႈလုၵ်ႈလၢင်း ၸိုဝ်ႈမေး           ၼၢင်းသူၺ်ႇၵျီႇ (လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈၾႃႉၸၢမ်ၵႃး)။ ၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈ         1.ၸဝ်ႈၶုၼ်သိုၵ်း 2. ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇမျူႉ 3. ၼၢင်းၸေႃးၽိဝ်ႇ 4. ၼၢင်းသႅင် 5.ၶုၼ်လူမ်း 6.ၶုၼ်ၽူင်း 7. ၶုၼ်ၶဵဝ်
သိူဝ်ငၢၼ်လူင်ဝဵင်းသိူဝ် ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတႆးႁဝ်းၶဝ်ႁူႉဝႃႈပဵၼ်ၽႂ်၊ ႁဵတ်းသင်ပိူၼ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉမၼ်းဝႃႈ သိူဝ်ငၢၼ်၊ သိူဝ်ႁၢၼ်လူင် ဝဵင်းသိူဝ်? ၸိုဝ်ႈသဵင်ဢၼ်ၼႆႉ ယူႇလၢႆလၢႆသေလႆႈမႃးဢမ်ႇ ၸိုဝ်ႈ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈလႆႈမႃး၊ ၼႄလွင်ႈၵတ်ႉတၢင်းၶၼ် လွင်ႈႁတ်းတၢင်းႁၢၼ်သေလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးယဝ်ႉ။
ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇ ဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်တိုၵ်းဢမ်ႇပေႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈလႆႈတိုၵ်းမႃး၊ ၼင်ႇႁိုဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ တေဢမ်ႇတူၵ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းမိုဝ်းၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉဝဵင်းသိူဝ် ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈၼႆႉ ဢဝ်တင်းသိုၵ်း မၼ်း တိုၵ်းတေႃးၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်၊ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူဝ်မၼ်းတႄႉတႄႉ၊ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈၼႆႉ ႁူင်လူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈ၊ ၸင်ႇလႆႈမႃးၸိုဝ်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ “သိူဝ်ငၢၼ်လူင် ဝဵင်းသိူဝ်”၊ ၼႂ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ မီးၵူၼ်ငၢၼ် ၵူၼ်းႁၢၼ် မီးၵူၼ်းပၢႆးၽိုၼ်ႉ (ၽူႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ) မႃးယူႇ ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈႁူႉလႄႈ ၸင်ႇတႅမ်ႈပိုၼ်း ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈၼႆႉ ၼႄပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၼုမ်ႇႁၢႆးၸၢႆး ယိင်းယဝ်။
ဝဵင်းသိူဝ်
ဝဵင်းသိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တႆးႁဝ်းၶဝ် လူင်းမႃးတင်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ပႆႇပိုတ်ႇၵီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် တႆးတႄႇတင်ႈမႃႈလႄႈ ႁၢၼ်ႉ တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် တႆးႁဝ်းၶဝ် ယင်းသဝ်းထင်ယူႇတီႈၼၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးၶဝ် ၵွၼ်းငမ်းဝဵင်းသိူဝ်ၼႆႉမီးမႃး 264 ၵေႃႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးတေလႆႈၶႆႈၼႄ ၸိုဝ်ႈၶဝ် ဢၼ်ယၢမ်ႈငိၼ်းမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉၸိုင် မိူၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
1.   ၸဝ်ႈၺီႇ 2.   ၶုၼ်တွင်း 3.   ၶုၼ်ၵႅင်း 4.   ၸဝ်ႈၽွင်းၵၢႆႇ (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 744) 5.   ၸဝ်ႈၺီႇ (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 769) 6.   ၸဝ်ႈၼွင်မွၼ် (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 798) 7.   ၸဝ်ႈမင်းၵတူး (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 945) 8.   ၸဝ်ႈသိူဝ်လၢႆး (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 954) 9.   ၸဝ်ႈသႅင်ၶမ်း (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 961) 10. ၸဝ်ႈၵေႃႇၺူဝ်ႇ (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 981) 11. ၸဝ်ႈၼၢင်းမိူင်း-ၸဝ်ႈၼၢင်းၽၢႆး ၵွၼ်းငၢမ်း (18 ပီႊ) 12. ၸဝ်ႈမင်းၸိၼ်ႇၼႅင်ႇ - ၵွၼ်းငမ်း 24 ပီႊ (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 1009) 13. ၸဝ်ႈဢူၵေႃႇ (ကျော်) 14. ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈၶွင်ႇ              (ပီႊၵေႃးၸႃႇ1076-1112) 15. ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ             (ပီႊၵေႃးၸႃႇ1118) 16. ၸဝ်ႈဢွင်ႇၺူဝ်ႇ 17. ၸဝ်ႈဢွင်ႇထိၼ်ႇ              (ပီႊၵေႃးၸႃႇ1131-1158) 18. ၸဝ်ႈသျူၺ်ႇတႃး             (ပီႊၵေႃးၸႃႇ1214) 19. တဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ သိူဝ်ငၢၼ်လူင်ဝဵင်းသိူဝ်။
ႁူမ်ႈဝႃႈ လႆႈႁူႉလွင်ႈၸဝ်ႈၾႃႉဢၼ်ၵွၼ်းငမ်းတီႈဝဵင်းသိူဝ်မီးမႃး 264 ၸဝ်ႈၼႆၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈမူတ်း၊ တိုၵ်ႉသွၵ်ႈႁႃယူႇ တေတဵမ်ထူၼ်ႈမိူဝ်ႈလႂ် ပႆႇၸၢင်ႈ လၢတ်ႈ၊ ပီႈၼွင်ႉၽူႈဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ၶႅၼ်းတေႃႈၸွႆႈႁႃသေၵမ်း၊ ပေႃးၸွႆႈၵၼ်ႁႃၸိုင် ၶေးတေၸဵဝ်းလႆႈႁူႉယူႇ၊ တႆးႁဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ဢမ်ႇမေႃလိၵ်ႈ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈႁူႉဢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢၼ်မိူဝ်းၼႃႈၵေႃႈၸွင်ႇတေႁူႉႁႃႉ ?။ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းဢဝ်-ဢမ်ႇမေႃ၊ ပေႃးဢမ်ႇမေႃၵေႃႈ-ဢမ်ႇတႅမ်ႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇတႅမ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉၵေႃႈတူၵ်းလိုၼ်းပိူၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆပိူၼ်ႈၵေႃႈ ယူဝ်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတႆးႁႂ်ႈၸဵဝ်းမေႃယဝ်ႉ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ယိပ်းၵမ် ၸိုမ်းသေ ႁႃတႅမ်ႈလွင်ႈၶိူဝ်းတႆး ပိုၼ်ႈတႆးႁဝ်းတႃႉ။
ၶႆႈၸႂ်တူၺ်း လွင်ႈသိူဝ်ငၢၼ်လူင် ဝဵင်းသိူဝ်ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈ
ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉဝဵင်းသိူဝ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈဢူႈမၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသျူၺ်ႇတႃး၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ထူၺ်းၽိဝ်ႇ - ၸဝ်ႈၼၢင်းသုဝၼ်ႇၼ ၵႃႇယတေႇဝီႇၵေႃႈႁွင်ႉယဝ်ႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1223 ၼီႊ လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ 11 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းတိတ်ႉ(တၼၢင်းၼူၺ်ႇ)။ မိူဝ်ႈ လဵဝ်ယူႇၸွမ်းဢူႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၵႃႈတီႈဝဵင်းသိူဝ် ၽိူဝ်ႇယႂ်ႇမႃးဢိတ်း႞ ဢဝ်သူင်ႇမႃးတႃႈၵဵဝ်(မၢၼ်းတလေး) မႃးယူႇၼႂ်းႁေႃၶမ်း၊ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီႇပေႃႉ၊ ၼႂ်းႁေႃၶမ်းမီးၽွင်းမိူင်း ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇသဵင်လူင်ၵေႃႉ႞ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ-ၵိၼ်းဝူၼ်ႇမိၼ်းၵျီး(ကင်းဝန်မင်းကြီး) ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈယူႇတီႈႁိူၼ်းၶိင်းၽွင်းမိူင်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈႁဵၼ်းလၢႆးတီႈၼႂ်းႁေႃၼႆႉသေ ႁူႉမေႃလူင်ႉၽၢႆႇပိုၼ်းမိူင်းၼႆႉၵူၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၾၢႆႇၶီႇၸၢင်ႉ ၶီႇမႃႉ ယိုဝ်းၵွင်ႈ ယိုဝ်းၵၢင်ႇ၊ တိုၵ်းသိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမေႃ ၸေးတႄႉတႄႉ။
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီႇပေႃႉပၼ်ၸိုဝ်ႈ
မိူဝ်ႈဢႃႇယု ၸူဝ်ႈၶူပ်ႇ 20 ပၢႆၼၼ်ႉ လႆႈမိူဝ်းဢွၼ်းဝဵင်းသိူဝ်၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီႇပေႃႉပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ- မႁႃႇဝင်ႇသသီႇရိၸယ (မဟာဝံသသီရိဇယ) သိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။
တင်ႈၼႃႈႁိူၼ်း
ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈၼႆႉ တင်ႈၼႃႈႁိူၼ်းတင်း ၼၢင်းသျူၺ်ႇၵျီႇ မိူဝ်ႈပီႊ1244 ၼၢင်းသျူၺ်ႇၵျီႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈၾႃႉၸၢမ်ၵႃး၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်လႆႈ သူင်ႇလုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်ဝႆႉ တီႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၸဝ်ႈလႂ်ဢမ်ႇၸဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ပေႃးပဵၼ်ပႃႈတႂ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼႆ လႆႈသူင်ႇလုၵ်ႈယိင်းၼၢင်းသၢဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶဝ်ဝႆႉတီႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း။ ပေႃးၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၽိုၼ်ႉမိူင်း၊ လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်တေယၢပ်ႇၸႂ်(တုၵ်ႉၶ)ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်တေ တေဢမ်ႇၽိုၼ်ႉမိူင်းလႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်ၵႂႃႇတၢင်ဝႆႉတီႈႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၾႃႉၸၢမ်ၵႃးၵေႃႈ သူင်ႇၵႂႃႇလုၵ်ႈယိင်းမၼ်းသွင်ၵေႃႉ။ ၵေႃႉ႞ပဵၼ်ၼၢင်းသျူၺ်ႇဢိင်ႇ၊ ၵေႃႉ႞ပဵၼ်ၼၢင်းသျူၺ်ႇၵျီႇ၊ သူင်ႇၵႂႃႇဝႆႉတီႈတႃႈၵဵဝ်(မၢၼ်ႈတလေႈ) ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမင်းတုင်း။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသျူၺ်ႇၵျီႇ ၵူၺ်းမီးဢႃႇယု 18 ပီႊ။ လႆႈငိၼ်းၶဝ်ႁူႉၸၵ်းၵၼ်မႃးတီႈတႃႈၵဵဝ်(မၢၼ်းတလေး) သေ ထိုင် မႃး 1224 ၸင်ႇမႃးယွၼ်းဢဝ် ၼၢင်းသျူၺ်ႇၵျီႇ တီႈၸၢမ်ၵႃးယဝ်ႉ။
မိူင်းမၢၼ်ႈတူၵ်းသုမ်း
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈဢမ်ႇပေႃးလီ။ မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းတႂ်ႈၵေႃႈ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီႇပေႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးၼမ်ႉတိၼ်ၼမ်ႉ မိုဝ်း တႃႇၵွၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမေႃပေႃးၵႂၢမ်းၵၼ်။ သုၵ်ႉသၵ်ႉယုင်ႈႁိမ်တီႈယူႇၵၼ်။ ၶဵၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈၵဝ်းမႃး ယဵပ်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်း ၵူႈတီႈၵူႈလႅၼ်ၵေႃႈ မိူၼ်မိူင်းဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈ သုၵ်ႉသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်မေႃးလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃးပီႊမိူင်း 1247 လိူၼ် 12 လွင်ႈ 6 ၶမ်ႈ။ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ပႃးဢဝ်တပ်ႉဢဝ်တႃႇယဵပ်ႇၶဝ်ႈမႃးႁုပ်ႈဢဝ်ဝဵင်းတႃႈၵဵဝ်(မၢၼ်းတလေး) သေတိ ၺွပ်းဢဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢိၵ်ႇၼၢင်းႁေႃၶမ်း သီႇပေႃႉၵႂႃႇလႄႈ။ တႄႇၸဵမ်ဝၼ်းၼၼ်ႉမႃး မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈပဵၼ်ၵႂႃႇၶႃႈ ပီႊမိူင်းပၢၵ်ႇ႞ၸမ်ၸမ်ယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ပၢင်သိုၵ်းပွၵ်ႈၵမ်းသွင်
သိုၵ်းပွၵ်း႞ၼႆႉ ပေႉယဝ်ႉသေတႃႉ ၽႂ်ၵေႃႈပႆႇယဵၼ်ၵွၼ်ႇ၊ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၵေႃႈၶိုင်ပွင်တႃႇၶိုၼ်းမႃးတိုၵ်းထႅင်း။ ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈလႄႈဢူႈမၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ႁၢင်ႈသိုၵ်း ၶိုင်သိုၵ်းဝႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ သွင်ၶႃပေႃႈလုၵ်ႈ ႁဵတ်းၼႃႈသိုၵ်းသွင်သၢႆ။ သၢႆ႞ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵွင်းလၢင်း။ တၢင်းၼႆႉၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈလႄႈတပ်ႉသိုၵ်းမၼ်း ပႂ်ႉဝႆႉ။ ထႅင်ႈသၢႆ႞ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဝၢၼ်ႈမေႃႇ၊ တၢင်းၼႆႉပဵၼ်ဢူႈမၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉႁႅင်းၵူၼ်းၶႃပေႃႈလုၵ်ႈမီးသေ 500 ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထၢတ်ႈၸႂ် သွင်ၶႃပေႃႈလုၵ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇမီးတီႈလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတႄႉတႄႉ ၸႂ်ႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈ ႁၵ်ႉမိူင်း ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁႅင်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ပေႃးမိူင်းႁၢႆၵေႃႈ ၶိူဝ်းတေ တၢႆ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်မိူင်းလႄႈၶိူဝ်း တေဢမ်ႇႁၢႆ ဢမ်ႇတၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇတိုၵ်း - ဝႃႈၼႆသေ ပႂ်ႉဢၢႆႈၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ၶိုၼ်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၼင်ႇပႂ်ႉမွင်းယူႇၼၼ်ႉ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၵေႃႈ ၶီႇသိုၵ်းလူင်မႃးတႄႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉဝဵင်းသိူဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်တပ်ႉမႃႉ တပ်ႉၸၢင်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းသေ တိုၵ်းတႄႉ တႄႉ။ ႁႅင်းဢမ်ႇတဝ်ႉၵၼ်။ ၶိူင်ႈသိုၵ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် မီးၶိူင်ႈသိုၵ်းလီၵူႈမဵဝ်း။ ၵူၼ်းၵေႃႈၼမ်၊ ၶတ်းၸႂ်တိုၵ်း ၵေႃႈဢမ်ႇပေႉ။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၵိုတ်းဝႆႉ ၸၢင်ႉ 10 တူဝ်။ မႃႉ 40-50 လႄႈၵူၼ်း 100 ၵူၺ်းၼၼ်ႉသေတႃႉ ၸႂ်ဢမ်ႇပႆႇယွၼ်ႇ၊ ယူႇသဝ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇသေ တိုၵ်းယူႇ တိၵ်းတိၵ်း ၸမ်ၸမ်ပီႊ႞။ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶၢၼ်ၸႂ်၊ ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈၼမ်။ လုၵ်ႈသိုၵ်းၵူၼ်းၸွမ်းၵေႃႈ လုသုမ်းၼမ်မႃးလွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈတင်းၸုမ်းတင်းၸိူဝ်း တေပဵၼ်ၶႃႈသေဢမ်ႇၵႃး ၸိုဝ်ႈတႆးၵေႃႈသမ်ႉတေလုလႄႈ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇဝၢင်းၶိူင်ႈသိုၵ်းႁဵတ်းၶႃႈၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇလႃးလႃးယဝ်ႉ။
ၽႅဝ်ၵႂႃႇ မိူင်းၸၼ်းတႃ
ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃး 1252-1253 ၼၼ်ႉ တႃႇတေသိုပ်ႇတိုၵ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလုၵ်ႉဝဵင်းသိူဝ်မႃးဝဵင်းယၢင်း၊ လုၵ်ႉဝဵင်းယၢင်း ဝၢၼ်ႈၽီလူးသေ ၽႅဝ် မႃးၽၢႆႇဢွၵ်ႇႁူဝ်ပၢင်ႇလႄႈၼမ်ႉသေႃႉလေႃႉ မႃးးတၢင်းထိူၼ်ႇႁိုင် 7 ဝၼ်းပၢႆ၊ ၶိုၼ်ႈႁူၺ်ႈလူင်းလွႆလူင်မႃးတိၵ်းတိၵ်း၊ မိူဝ်ႈမႃး ပႃးမႃးၸၢင်ႉ 11 တူဝ် ပၢႆႈၵႂႃႇ ၸွမ်းတၢင်း 8 တူဝ်၊ ၵိုတ်းဝႆႉၸၢင်ႉ 3 တူဝ်ၵူၺ်း။ 1253 ၼီႊ ၼႂ်းလိူၼ် 6 ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈလႄႈၵူၼ်းၸွမ်းဢိၵ်ႇလုၵ်ႈမႄး ၽႅဝ်မႃးတီႈမိူင်းၸၼ်းတႃ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ႁူႉၸၵ်းၵၼ် တင်းၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းလႃးလႄႈမိူင်းၸၼ်းတႃ ၵေႃႈပိူင်႞၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵၼ်ၵေႃႈပိူင်႞ လႄႈ ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈၶဝ် ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ယူႇ သဝ်းတီႈၼႆႈယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်းပွၵ်ႈၸူးပီႈပီႈၼွင်ႉၼွင်ႉ
မိူဝ်ႈပီႊ 1285 လိူၼ် 4 မႂ်ႇ 9 ၶမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈပႆလိၼ်မႃး တေႃႇထိုင်ဝၢၼ်ႈမေႃႇ၊ လုၵ်ႉဝၢၼ်ႈမေႃႇ ၶီႇႁိူဝ်းၾႆးမႃး တေႃႇထိုင်တႃႈၵဵဝ်(မၢၼ်းတလေး)၊ လုၵ်ႉ တီႈတႃႈၵဵဝ်သေ ၶုၼ်ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ် ပႃးၵူၼ်းပႂ်ႉ ၵူၼ်းၸွမ်းသူင်ႇပၼ် တေႃႇထိုင်တွင်ႇၵျီး၊ 1285 ၼီႊ လိူၼ်5 မႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈၼၼ်ႉၽႅဝ်မိူင်းတွင်ႇၵျီးသေ မိူဝ်း ႁူပ်ႉထူပ်းပီႈပီႈၼွင်ႉၼွင်ႉယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ဢၼ်ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉသထူင်ႇ ပၼ်ႁေႃတီႈတွင်ႇၵျီးလင်႞လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်ႈ မႄႈၸဝ်ႈၾႃႉသထူင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼွင်ႉယိင်းၸဝ်ႈၾႃႉဝဵင်းသိူဝ် လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇၼွၼ်းၽႄး
ၸဝ်ႈဢွင်ႇမျၢတ်ႈယူႇသဝ်းတီႈတွင်ႇၵျီးတေႃႇထိုင်ၸူဝ်ႈၶူပ်ႇလႆႈ 103 သေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇမိူဝ်ႈပီႊမိူင်း 1326 ၼီႊ၊ လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ 3 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း 5.1.1965 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုမ်မၼ်းၸဝ်ႈမီးတီႈၾၢႆႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၽြႃးၸုၵ်း။ ထုၵ်ႇလီဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇတူၺ်း ၵႂႃႇလူၵႂႃႇၼပ်ႉ ယမ် ၶုမ်မၼ်းၸဝ်ႈယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ၶႂၢၼ်သႅင်၊
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 22
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 22 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵရီႇၵေႃႉရီးယႅၼ်းဝႃႈ တႄႇတီႈ 2101 ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်း တေၢႆထိုင် 2200 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31 ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 22
813
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃး  (ပန်းတောရွာ၊ Pantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192852 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸၵျၢမ်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1736 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3646 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
813
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
813
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:813
ၵၢမ်ႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ
ၵၢၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ၊ ၸၢတ်ႈ
23 - ꩡၢတ်ႈၽေႃꩡႃꩡႃၼီယ
(ၽေႃၸႃꩡႃၼီယ = ၸိုဝ်ႈမႃႉသိၼ်းꩪေႃး) တေႃႇထိုင်ၸမ်တေတၢႆ ၊ ယႃႇပၼ်ႁၢႆဝီႇရိယ
ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ဝီႇရိယၶျေႃႉၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃးၼႄ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၸိူင်ႉၼင်ႇတီႈတႂ်ႈ ၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
ပဵၼ်မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁ်မၻတ်ႈ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၶုၼ် တီႈမိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးသမ်ႉပဵၼ် မႃႉသိၼ်းꩪေႃး ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယသေ ပဵၼ်မႃႉမင်ႇၷလႃႇ ၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ တင်းမူတ်း။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသၢမ်ပီၼႆႉ လႆႈၵိၼ်ၶဝ်ႈသလေး ဢၼ်သႂ်ႇၼမ်ႉ ႁွမ်ၼၢမ်ႇသႃႇၵူႈပိူင် တီႈၼႂ်းၵွၵ်းၶမ်း ဢၼ်ၵိုင်ႇၵႃႈၼိုင်ႈသႅၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈယူႇတီႈသဝ်း မႃႉမင်ႇၷလႃႇ တင်းသီႇပႃႈသီႇၽၢႆႇၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇၵမ်ႉၿလႃႇ ႁႄႉၵင်ႈဝႆႉသေ တိုမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ် ၽႅၼ်ႇဢၼ်သႂ်ႇသွႆႈမႆငိုၼ်းမႆၶမ်း သႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽႆးၼမ်ႉမၼ်းၵေႃႈ တႆႈဝႆႉတႃႇသေႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ မႃႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉသေ ၶုၼ်လူင်ၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်တၢင်ႇမိူင်းၶဝ် ဢၼ်လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇ ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၶႂ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်မိူင်းၿႃႇရၼသီႇယူႇ။
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶုၼ်ၸဵတ်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ဢဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်း မႃး တင်းၼမ် မႃးလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ မိူင်းၿႃႇရၼသီႇသေ ပၼ်ၶေႃႈပူင်ၶုၼ်ဝႃႈ “တေဢၢပ်ႈပၼ်မိူင်းႁႃႉ၊ တေတိုၵ်းသိုၵ်းႁႃႉ”ၼႆယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈၶပ်းၶိုင် ၶုၼ်ၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉ ၸင်ႇၶီႇ မႃႉသိၼ်းꩪေႃး ၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ သေ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇတိုၵ်း တပ်ႉၽူႈၶဵၼ်တပ်ႉၼိုင်ႈ တပ်ႉၽူႈၶဵၼ်လူႉလႅဝ်သေ ၺွပ်းတီႉလႆႈပႃး ၶုၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ မႃးဢၢပ်ႈပၼ် သိုၵ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆ သိုပ်ႇၶဝ်ႈတိုၵ်း တပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉတပ်ႉၼိုင်ႈ တီႉၺွပ်းဢဝ် ၶုၼ်ၸဝ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ မႃးဢၢပ်ႈပၼ်လႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၺွပ်းတီႉလႆႈ ၶုၼ်ထီႉႁူၵ်းၼၼ်ႉ မႃႉ သိၼ်းꩪေႃး ၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ တိူဝ်ႉၺႃးပိုၼ်ၵၢင်ႇသေ မၢတ်ႇတိူဝ်ႉၸဵပ်းႁႅင်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉ။
ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇၼေၵႂႃႇတီႉၺွပ်းဢဝ် ၶုၼ်ထီႉၸဵတ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉ ၸင်ႇၵႂႃႇႁၢင်ႈႁႅၼ်း မႃႉတၢင်ႇတူဝ်သေ သႂ်ႇပၼ်ၶိူင်ႈမႃႉယူႇၼင်ႇၼၼ် ပေႃးဝႃႈ မႃႉ ၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ လႆႈႁၼ်ၼႆ ၸင်ႇႁူႉဝႃႈ “မႃႉတူဝ်ၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇတီႉၺွပ်းလႆႈ ၶုၼ်ထီႉၸဵတ်းၼၼ်ႉသေဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ဢွင်ႇပႄႉမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းၸၢင်ႈ တူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇၵွၼ်ႇ၊ ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉလႄႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈတေတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းမိုဝ်းပိူၼ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ”ၼႆသေ မႃႉသိၼ်းꩪေႃး ၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉသေ လၢတ်ႈၵႂႃႇၸိူင်ႉၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉၼႆ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးလၢတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉ... ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၺႃးပိုၼ်ၵၢင်ႇသေ လႆႈၼွၼ်းသီႈၵႅင်းဝႆႉယူႇသေတႃႉ မႃႉသိၼ်းꩪေႃး ၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယၼၼ်ႉ မၼ်းမႅတ်ႈတွၼ်းလိူဝ်သေ မႃႉယုတ်ႈ၊ မႃႉၶုၺ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ (ၵွပ်ႈၼႆ) ၶိူင်ႈၶူဝ်းမႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးသႂ်ႇပၼ်ၵဝ်တႃႉ။
ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉၵေႃႈ ၸင်ႇမႃးပူၵ်ႉပၼ် ႁွႆးၸဵပ်း မႃႉသိၼ်းꩪေႃးသေ ဢဝ်ၶိူင်ႈမႃႉ သႂ်ႇပၼ်မႃႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶီႇမႃႉမင်ႇၷလႃႇၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇတိုၵ်းယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ တပ်ႉၽူႈၶဵၼ်သေ ၺွပ်းတီႉဢဝ်မႃး ၶုၼ်ထီႉၸဵတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶိုၼ်းၽႅဝ်ထိုင်မႃး တီႈႁေႃၼႆ မႃႉသိၼ်းꩪေႃး ၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ ၸင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈၶုၼ်လူင်... ယႃႇပေဢဝ်တၢႆ ၶုၼ်ၸဵတ်းမိူင်းၶဝ်၊ ႁႂ်ႈၶဝ်ဝႆႉၵတိသၸ်ႉၸႃႇသေ ၶိုၼ်းပွႆႇ ၶဝ်မိူဝ်းတႃႉ။ သူးလၢပ်ႈတႃႇတေပၼ် ၵဝ်လႄႈ ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ပၼ်ၶုၼ်ႁၢၼ်မႃႉ တင်းမူတ်းတႃႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်လူင်ႁဝ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းလူႇတႃႉ၊ ႁပ်ႉသိၼ်သီႇလတႃႉ၊ ႁဵတ်းၶုၼ် ၸွမ်းတြႃးတႃႉ”ၼႆသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉမႃးပူတ်းၶိူင်ႈမႃႉယူႇၼၼ်ႉ မႃႉမင်ႇၷလႃႇ တၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၿြႁ်မၻတ်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ မႃမႃႉသိၼ်းꩪေႃး ၽေႃးၸႃႇၸႃႇၼီႇယ သင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1032
1032
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 7
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (7) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (250) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (251))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (115) ဝၼ်း။
1032
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 7
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
1032
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1032
ပျီႇလူင်းဢၢၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပျီႇလူင်းဢၢၼ်ႉ  (ပြည်လုံးအံ့ရွာ, Pyiloneant) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191015 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႃႉၼတီႇ (တၢႆး)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3091 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3166 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6257 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 13
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
မေႉသေး၊ ဝၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈမေႉသေး (မေ့ဆေးရွာ, Maytsay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221103 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6702 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 5954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 13
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
မေႉသေး၊ ဝၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢေႇတီႇ 13
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:13
1411
1411
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွႆးၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၶျၢၼ်ႇ  (ကျွဲခြံရွာ, Kywechan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႉတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191366 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႉတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2027 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2584 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4611 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1411
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1411
ၵျုၼ်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၵျီး   (ကျွန်းကြီးရွာ, Kyungyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191625 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႃႇယႃႇဢေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 941 ၊ ယိင်း 1219 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
မျေႇၸုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မျေႇၸုၼ်း  (မြေစွန်းရွာ, Myaysun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189923 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇၸုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 926 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1183 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2109 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ထၢၼ်းတေႃး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
သေးတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသေးတၢၼ်း (, Se Taan, စျေးတန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
347
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:347
13
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မိူင်းပၼ်ႇ
ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ် မီးၵုင်ႇမုၼ်ၼိူဝ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းၼမ် တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ၸိူဝ်းႁဝ်းၵေႃႈၵိုင်ႇလီ ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉလႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈမီး တေႃႇတႆးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပိုၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ႁိုဝ် မီးႁိုဝ်ၼႆ ႁဝ်းမႃးလူတူၺ်းၵၼ်ၶႃႈ။
မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ (8)ၶူပ်ႇ၊ ၶိုၼ်ႈယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)ဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉ ၼွင်ၶဝ်ႈလၢမ်၊ပဵၼ်ၵပ်ႉပီႇဝႃႇၼိုင်ႈ ၼုင်ႈသၢင်ႇသေ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၵေႃးလိယ ၼႆယဝ်ႉ၊မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈထူၼ်ႈတဵမ်သၢဝ်းယဝ်ႉ ၶဝ်ႈသိမ်ႇ ပဵၼ်ၸၢင်း၊ႁဵၼ်ဢဝ်တၢင်းမေႃတီႈၸဝ်ႈၶူးလူင်သေ ပေႃးယဝ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇၶိုၼ်ႈလိၵ်ႈထႅင်ႈတီႈ ၸဝ်ႈတူၼ် ၶူးလူင်ဝတ်ႉၼႃးဢိင်ႇ။ ၵႃႈပဵၼ်ထမ်းတႆး၊ ထမ်းယူၼ်းၼၼ်ႉၸဝ်ႈလႆႈမူတ်းယဝ်ႉ၊တႃႇၶိုၼ်ႈထႅင်ႈ သတ်ႉတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ ထမ်းပိတၵတ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇဝတ်ႉၽွင်ႇတေႃႇဢူး ဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး၊ပေႃး သုတ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸင်ႇၶၢႆႉလူင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်းယူႇဝတ်ႉ (မိၼ်းဝၼ်ႇတိူၵ်ႈ) တီႈတူိင်းတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်း တလေး) လႆႈဝႃႇၼိုင်ႈ ဢွၵ်ႇႁႅင်ႈမႃး ၽွင်းလိူၼ်သၢမ် ပိူၼ်ႈႁဵတ်းပွႆး ထၢမ်-တွပ်ႇ လိၵ်ႈလႄႈၸဝ်ႈ တွပ်ႇလႆႈထိၼိုင်ႈ၊ၶႅမ်ႉလီတွၼ်းပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မင်းတုင်း ပေႃးတွၼ်ႈသူး သေယွၼ်း ႁဵတ်းပေႃႈဢွၵ်ႇၸဝ်ႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႊလဵဝ်ၵၼ် ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ပႃႈၵျွင်းသႅင် ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ မီးၵူၼ်းၸွမ်းၽိတ်ႈပၢင်းၸဝ်ႈ ၶိုၼ်းမိူဝ်းမိူင်းပၼ်ႇသေပေႃးၸဝ်ႈၽႅဝ်ယဝ်ႉ လႆႈလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်တင်းမႄႈလၢႆႊၵမ်းၵွႆးသေ၊ ပႃႈၵျွင်း သႅင်ၵေႃႈ ပူတ်းၸႂ်လပ်းတႃ လိုမ်းမိူင်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼႆႉၸဝ်ႈလႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ(သုတ်ႉတိ မိူင်းပၼ်ႇ၊ဢမ်ႇၼၼ်-သုတ်ႉတ ၵေႃးလီႇ)ၼၼ်ႉလူႇၸွမ်း မႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ပပ်ႉၼႆႉမီးမႃးတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈၶိုၼ်းဢွၵ်ႇဢႅဝ်ႇ ၸွတ်ႇၸေးၼႂ်းမိူင်းတႆး ႁဝ်း လႆႈထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလၢႆႊသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်လႄႈ ၸဝ်ႈၸင်ႇဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ၊ တေႇ ၼႃႈႁိူၼ်းယူႇတီႈ “ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၶႃၵႂၢႆး’’ ၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇ။ ပေႃးၶၢဝ်းႁႅင်ႈမႃႈၸဝ်ႈသိုပ်ႇဢွၵ်ႇႁႃတႅမ်ႈ လိၵ်ႈသေ၊ ၶၢဝ်းႁုိဝ်ႉသမ်ႉၶိုၼ်းယူႇတီႈႁိူၼ်းႁဵတ်းၼၼ်တေႃႇထဝ်ႈ။ ၸဝ်ႈလႆႈသေင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ ၽွင်းဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(73)ပီႊ မိူဝ်ႈပီႊတႆး-2035 ၼီႈ (ပီႊၶရဵတ်ႈ1896)၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ(15) ၶမ်ႈဝၼ်းၸၼ်တၢမ်းၶမ်ႈ တီႈ ႁိူၼ်းၸဝ်ႈ “ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၶႃၵႂၢႆး’’ႁိမ်းဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ တင်းသဵင်ႈ မီး(200)လိူဝ်ꧦ၊ တီႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ မီးၼမ်သုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းပူႇႁဵင်သေႃးၸိင်ႇ၊ ပွၵ်ႉၵၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈတူၼ်ႈႁုင်း၊ ၵဵင်းတွင်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင် ¶ ပပ်ႉၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး # “လုင်းၶုၼ်မႃႇႁႃႇတႅမ်ႈ” လိူၼ်တႆး (ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ဝႆႉမိူဝ်ႈ)12/October/2014
မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ
တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည် မိုးနဲမြို့ဇာတိ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၉-ခု တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် (၉)ရက် တနင်္လာနေ့ မြို့စားကြီး ဦးဉာဏ မြို့စားကတော် ခွန်နန်းအိမ်တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ငယ်နာမည် စိုင်းလိတ် ဖြစ်သည်။ အချို့က ဆရာကောလီသည် အရှေ့ပိုင်းရှမ်းပြည် မိန်းပန်မြို့ဇာတိ၊ ပဝတ္တိံမိုးနဲမြို့ဟု ဆို ကြသည်။
၈-နှစ် သားအရွယ် မိုးနဲမြိ ု့ဆရာတော် ဦးသုမနကျောင်းတွင် နေ၍ ပညာသင်ကြားရာ တဝါတွင်းနှင့် သင်ပုန်းကြီး၊ မင်္ဂလသုတ်၊ ပရိတ်ကြီး၊ လောကနီတိ၊ နမက္ကာရအားလုံးကို အာဂုံဆောင်နိုင်သည်အထိ ဉာဏ်ကောင်းလေသည်။ ထို့နောက် မိုးနဲ့မြို့ ဟော်ဦးကျောင်းဆရာတော် ဦးဥက္ကဋ္ဌထံ ပြောင်းရွေ့ကာ ပညာဆည်း ပူးရင်း (၁၀)နှစ်သားအရွယ် ၎င်းကျောင်း၌ပင် မိဘများက သာမဏေအဖြစ် သွတ်သွင်းလေသည်။ သာမဏေဘွဲ့မှာ ရှင်ကောလိယ ဖြစ်သည်။ ဟော်ဦးကျောင်း ဆရာတော် ဦးဥက္ကဋ္ဌက မန္တလေးမြို့မြင်းဝန်တိုက်တွင် ပညာသင်ကြားရန်ပို့ထားရာ မင်းတုန်းမင်းတြားကြီး ရှင်ပြုအလှူတော်ပွဲနှင့်ကြုံပြီး ပညာလည်း ထူးချွန်၍နောက်ထပ်တစ်ကြိမ် ရှင်ပြုရပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် မိန်းပန်ခေါ်ဆရာကောလီကို မင်းတုန်းဘုရင် ရှင်ပြု သားတော်ဟု ဆိုကြသည်။