cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မဵတ်ႉတႃႇၽႃႇဝၼႃႇ
လွင်ႈဢၼ်ၵမ်းၵမ်းဝႆႉဝၢင်းၸႂ် ပိုၼ်ၽႄႈၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈလီသေဢွၼ် တွၼ်းသေၵမ်ူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈၼိူဝ်သတ်ႉတဝႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝႆႉၸႂ် မဵတ်ႉတႃႇလႄႈသင်၊ ၵရုၼႃႇ၊ မုၻိတႃႇ၊ ဢုပဵၵ်ႉၶႃႇလႄႈသင် ၼႂ်းသီႇဢၼ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈ ပိုၼ်ၽႄႈၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၸႂ်ၼႆၸိုင် ပဵၼ် ၿြႁမဝိႁႃႇရ လွင်ႈယူႇသဝ်းၸၼ်ႉသုင်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဝႆႉၸႂ်ၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈလႄႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၿြႁမၸူဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇၼႆၸိုင် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေလႆႈသူင်ႇၸူးတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢွၼ်တၢင်း။ "ၸိူင်ႉၼင်ႇၵဝ်ၶႂ်ႈ ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇၼၼ်ႉ သတ်ႉတဝႃႇ ၸိူဝ်းမီးတူဝ်ၸႂ်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ တေၶႂ်ႈၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ တူဝ်ၸႂ်ယူႇ" ၼႆသေ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လူဝ်ႇႁႂ်ႈမီးၸႂ်ၼိူင်းတူဝ်ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁပ်ႉလႆႈ မဵတ်ႉတႃႇႁဝ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇပၼ်။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႑႕႖) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ (ၸၼ်ႉငဝ်ႈ) ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ထၢၼ်ၵူမ်းသႃႇသၼႃႇ ပီ 1999
ၶျိၼ်းလျႃး-ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်းလျႃး-ယႂႃႇတိတ်ႉ  (ချင်းလျား-ရွာသစ်ရွာ, Chinhlar-Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉၸူၺ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194202 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႅတ်ႉၸူၺ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1755 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2200 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3955 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1531
1531
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢူၵ်ႉၵျုတ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈဢုၵ်ႉၵျုတ်ႉၽူဝ်ႇ  (အုတ်ကျွတ်ဖိုရွာ, Okekyuthpo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလႄႉပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191037 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 632 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1414 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1531
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢူၵ်ႉၵျုတ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
1531
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1531
ပလႄႉပ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈပလႄႉပ  (ဘလဲ့ဘရွာ, Baleitba) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပလႄႉပ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191034 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 632 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1414 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
သူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇပၼ်ႇတုလ
သူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇပၼ်ႇတုလ ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇမၼ်း မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်း သူၼ်မွၵ်ႇမႁႃႇပၼ်ႇတုလ၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီး သဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးသူးလေႇ၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်းမီး သဵၼ်ႈတၢင်းၵူင်ႇတႄႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ မီး သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁိမ်းႁွမ်းသူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီး ၽြႃးသူးလေႇ၊ ႁူင်းႁေႃၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈၵဝ်ႇ လုမ်းထတ်းသိၼ်ထႅၼ်ႈ၊ ၵျွင်းၽြႃး ဢေးဝုၼ်ႇၵေလိ လႄႈ လုမ်းၽွင်းတၢင်ၵဝ်ႇ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈၵဝ်ႇ ငဝ်ႈငုၼ်းယႄးငိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သဝ်ႁိၼ် ဢၼ်ပဵၼ် တီႈမၢႆတွင်း လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ တီႈ ပရိတ်ႉတိတ်ႉ မိူဝ်ႈပီ ၁၉၄၈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း သူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈသူၼ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင် မႁႃႇပၼ်ႇတုလ ၵေႃႉဢၼ်ၸုၼ်ႉဢသၢၵ်ႈသေ ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မျၢၼ်ႇမႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ (၁၈၂၄-၁၈၂၆) ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ သူၼ်မွၵ်ႇ မႁႃႇပၼ်ႇတုလ ၼႆယဝ်ႉ။
သူပ်းႁူၺ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသူပ်းႁူၺ်ႈ (, Sut Hway, ဆွတ်ဟွေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇသႃးဝႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လူင်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈလူင်းတေႃး  (လုံးတောရွာ, Lonetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191713 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3280 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4524 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7804 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
509
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူၵ်ႉ
ၼူၵ်ႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်မီးပိၵ်ႇသွင်ၶွၼ် လႄႈ မီးၶူၼ်သေ ပဵၼ်သတ်းတူဝ်ဢုၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼူၵ်ႉၵူႈတူဝ် ဢမ်ႇမိၼ်လႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼူၵ်ႉမၢင်မဵဝ်းၼႆႉ သမ်ႉလႅၼ်ႈၽၢႆ၊ မၢင်မဵဝ်း သမ်ႉလမ်ၼမ်ႉလုၺ်းၼမ်ႉၵႅင်ႇ၊ ၼူၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်မီးသၼ်လင်သေ မေႃၶႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ လုၵ်ႈၶဝ် တႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၶႆႉ ပဵၼ်တူဝ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်မေႃလူႁၼ် လုမ်းလႃးပၼ် လုၵ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။
509
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၼူၵ်ႉ
ၼူၵ်ႉတင်းသဵင်ႈၼႆႉ မဵဝ်းပွင်းမၼ်း မီးယူႇ 10000 လိူဝ်သေ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တူဝ်သတ်း ဢၼ်မီးသၼ်လင် ဢၼ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်း (Tetra pod) ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆယူႇ၊ တႄႇဢဝ် ႁူဝ်ၵမ်ႇၽႃႇ တေႃႇထိုင် ႁၢင်ၵမ်ႇၽႃႇ ၼူၵ်ႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၸွမ်းလူၺ်ႈ သၽႃႇဝၽႂ်မၼ်းဝႆႉယူႇ။ သႅၼ်းၼူၵ်ႉၼႆႉ တႄႇဢဝ် ၼူၵ်ႉပိတ်ႇ ဢၼ်သူပ်းလႅမ် ၸုပ်ႇၵၼ်ၼမ်ႉလူင်ႇမွၵ်ႇ (Bee Hummingbird) တၢင်းယႂ်ႇမီး 5 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇထိူဝ်ႇ (2 ထတ်း) တေႃႇထိုင် ၼူၵ်ႉမႃႉၼွၵ်ႇ တၢင်းယႂ်ႇမီး 2.7 မီႇထိူဝ်ႇ (9 ထတ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ၸွမ်းၼင်ႇ သၢၵ်ႈႁၢၵ်ႈႁိၼ် ဢၼ်ၶုတ်းလႆႈၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢၢၵ်ႇၶၢင်ၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တၢႆႇၼူဝ်ႇသေႃးမႃး တေႃႇထိုင် ပၢၼ်ၵျူးရႅတ်ႉသိၵ်ႉၸ်ဝႃႈၸိုင် မီးမႃး ပီပွင်း လၢၼ်ႉ 150 တေႃႇထိုင် လၢၼ်ႉ 200 ပီၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ၼိၶႃႇတၿေႇၻၶဝ်တႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼူၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းတၢႆႇၼူဝ်ႇသေႃး ဢၢၵ်ႇၶၢင်ၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉသေ ၵိုတ်းဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်မႃးၼႆယဝ်ႉ။
509
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူၵ်ႉ
​လေႃးၵၼူၵ်ႉ
ၸိူဝ်းႁဝ်း လႆႈႁၼ်ၼူၵ်ႉယူႇ ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းသေတ ႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈၼူၵ်ႉ လီလီ။ ပေႃးမႃးလၢတ်ႈဝႃႈ ၼူၵ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လႅၼ်းလႄႈ ဢၢၵ်ႇၶၢင်ၼႆ ၸိူဝ်းႁဝ်း တေဢမ်ႇယုမ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပေႃးလူတူၺ်း လွင်ႈၼူၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေႁူႉႁၼ် တေမၢႆတွင်းလွင်ႈၼူၵ်ႉသေ တေၶဝ်ႈၸႂ် ၼႂ်းလေႃးၵၼူၵ်ႉယူႇ။
ၼူၵ်ႉၼႆ့ ပဵၼ်တူဝ်မီးသၼ်လင် ဢၼ်မီးၶူၼ် တီႈတူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼူၵ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ် သတ်းတူဝ်ၵၢၼ်း သတ်းတူဝ်သွမ်ၼူမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ သတ်းတူဝ်ၵၢၼ်းလႄႈ တူဝ်သွမ်ၼူမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တီႈၼိူဝ်ၼင်ၶဝ် ဢွၵ်ႇမႃး ၶူၼ်လႄႈ ၵဵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇမိၼ်လႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼူၵ်ႉၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် တူဝ်မိၼ်လႆႈသေ ၶူၼ်ၶဝ် မီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး ဢွၵ်ႇမႃး တမ်ႈတီႈ ၼင်ၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၼူၵ်ႉမီးယူႇမွၵ်ႈ 13000 တေႃႇထိုင် 14000 မဵဝ်းယဝ်ႉ။ တူၺ်းၸွမ်း ၶိူဝ်းၶဝ်၊ ၸုမ်းၶဝ်၊ တိုၼ်းၶဝ်၊ သၢႆၶဝ်၊ ၸိူဝ်ႉၶဝ်သေ ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ ၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇ။ ဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄၼၼ်ႉသေ ၼူၵ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းဢၼ်မီးသၼ်လင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
509
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူၵ်ႉ
​လေႃးၵၼူၵ်ႉ
ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်လႆႈၸတ်းၸႅၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းၼူၵ်ႉ မီး 8600 လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းၼူၵ်ႉ မီး 155 ၸုမ်း၊ တိုၼ်းၼူၵ်ႉမီး 27 တိုၼ်း၊ သၢႆ
လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်း ထိုင်တီႈမိၼ်
ပေႃးဢဝ် တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ဝႃႈၸိုင် မိူဝ်ႈၵေႃႇငဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်ၵၢၼ်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၶုတ်းႁၼ်လႆႈ လုပ်ႇၼူၵ်ႉလူင် ၸၵႄႇလီႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵမ်ႇၽႃႇႁူဝ်ပိုင်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၼူၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်ၵၢၼ်းၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လႅၼ်း၊ ဢၢၵ်ႇၶၢင်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈသူပ်းလႅမ်ၼူၵ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶဵဝ်ႈ၊ တီႈပိၵ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၼိဝ်ႉမိုဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးၵမ်ႉတူၺ်း ဢၼ်ႁၼ်မႃးၼႆႉၸိုင် ၼူၵ်ႉယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၼူၵ်ႉလူင် ဢၼ်မေႃၵၢၼ်းၼၼ်ႉသေ မႃးၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃး ၼူၵ်ႉယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပိူင်ၽၢင်ၶဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉ ႁႅင်းပိၵ်ႇသေ မိၼ်ၼိူဝ်လူမ်း ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼႆယဝ်ႉ။
509
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူၵ်ႉ
လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်း ထိုင်တီႈမိၼ်
ငှက်တောင်မှာ စင်စစ်အားဖြင့် တွားသွားသတ္တဝါနှင့် နို့တိုက်သတ္တဝါတို့၏ ရှေ့လက်ဖျားများဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ပျံသန်းနိုင်ရန်အတွက် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲနေခြင်းသာ ဖြစ်၏။ တောင်ပံတို့ကို ခတ်နိုင်စေရန် ရင်အုပ်ရှိ ကြွက်သားတို့သည် ကြီးထွားလျက် ရှိ၏။ ထိုရင်အုပ်သားမှာလည်း ကိုယ်ထည်၏ ဟန်ချက်အနီး၌ပင် တည်ရှိသည်။ အသုံးမလိုသော လက်ကောက်ဝတ်ရိုးနှင့် လက်ဝါးရိုးတို့သည် ပူးပေါင်းလျက်၊ လက်ချောင်းတစ်ချောင်းသာလျှင် ထင်ရှားစွာ ကျန်ရစ်သည်။
509
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:509
ၼူၵ်ႉ
ၵွပ်ႈသင် ၼူၵ်ႉမေႃမိၼ်
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သၽႃႇဝ ႁၢင်ႈၽၢင် တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉသေ ၼူၵ်ႉၼႆႉ ၸင်ႇမိၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ၼူၵ်ႉၸိုင် ၼူၵ်ႉၼႆႉ လုပ်ႇၶဝ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်သေ ပဵၼ်ၵူင်ဝႆႉလႄႈ မဝ်ထွင်ယွင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပွင်ႈလုပ်ႇသၼ်လင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸပ်းတိတ်းၵၼ်ဝႆႉသေ ၵႂႃႇၵၢမ်းသႂ်ႇ လုပ်ႇၼေႃႇႁၢင်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လုပ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ လုပ်ႇၶီႈၶၢင်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉမႃး ၵူင်ႇလဵပ်ႈဝႆႉ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၶဝ်ဝႆႉ လၢႆၸၼ်ႉလၢႆထၢပ်ႈလႄႈ တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၶဝ် မၼ်ႈၵႅၼ်ႇ ၼႅၼ်ႈၼႃလီသေ သမ်ႉမဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တႃႇႁိူဝ်းမိၼ် တေမိၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၼၵ်းလူင်လႄႈ ၵူၼ်းၶီႇမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝႆႉပၼ် တီႈႁိမ်းသုၼ်ၵၢင်သေ ႁႂ်ႈၼမ်ႉၼၵ်း ၽဵင်ႇၵၼ်ယူႇ။ မိူၼ်ၼၼ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၼင်ႇႁိုဝ် ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ၼူၵ်ႉ တေၽဵင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိူင်ႈၶူဝ်းၼၵ်း တီႈတူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈမီးဝႆႉႁိမ်း သုၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ၼူၵ်ႉ ၽဵင်ႇၵၼ်ယူႇ။ ၶိူင်ႈတူဝ်မဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွၵ်းႁူဝ်၊ ႁၢင်၊ ပိၵ်ႇ လႄႈ တိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇမီးဝႆႉ တီႈၵႆသုၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႈၼိူဝ်ႉၵွၼ်ႈၼင်မဝ် ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶိူင်ႈတူဝ်မဝ် ၵွၵ်းႁူဝ် ႁၢင် ပိၵ်ႇ တိၼ် ၼိုင်လႆႈၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈမႃးမီးဝႆႉ တီႈတူဝ်လွမ်ႈ တူဝ်ၵူမ်ၼူၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွၼ်ႈၼိူဝ်ႉ ဢၼ်ၼၵ်းသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၶႃလူင်ၼူၵ်ႉသေ လႆႈမႃးမီးဝႆႉ တီႈသုၼ်ၵၢင် တူဝ်ၼူၵ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ် ၽဵင်ႇၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ ၽၢႆတႂ်ႈၶႃလူင်ၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၺ်းပဵၼ် ပွတ်းလုပ်ႇလဵၵ်ႉသေးဢွၼ်ႇၵူၺ်းသေ ပွတ်းလုပ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉတေႃႇၸပ်းဝႆႉ ၼိဝ်ႉတိၼ် ပွင်ႈတိၼ်ၼူၵ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိဝ်ႉတိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇမီးၶူၼ်၊ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၶူၼ်။
တႄးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ လႄးပွႆး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
914
914
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတလူင်းၵျီး, (ကျောက်တလုံးကြီးမြို့), (Kyauktalonegyi), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။။
914
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1530
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
914
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1530
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
914
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1530
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
914
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1530
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
914
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:914
1530
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1530
သူၼ်ဢွႆႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသူၼ်ဢွႆႈ (Son-aui,, ဝမ်ဆွန်အွိုက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁၢႆးၵူၺ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
လိၵ်ႈလူင်
ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ
ပေႃးသွၼ်ႇတူၺ်း ၸဝ်ႈၸရေးဢၼ်တႅမ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၶႅၼ်းတေလီဢၢမ်းယဝ်ႉ။ တႃႇ တေတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်ၼိုင်ႈၽိုၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁူႉဝႆႉလွင်ႈတၢင်းဢၼ်တေတႅမ်ႈၼၼ်ႉလီလီ၊ တေလႆႈမေႃလၢတ်ႈၼေ ၶႆႊၼေႁႂ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉပေႃးတေႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉငၢႆႈငၢႆႈလီလီ၊ ယဝ်ႉ ၵေႃႈ ဢၼ်လၢတ်ႈၼေၶႆႊၼေၼၼ်ႉ သမ်ႉသႂ်ႇပႃး တီႈတႅၵ်ႈတီႈၼိူင်းမၼ်း ဢႃႈပုမ်ဢၼ်ၵဵဝ် လူၺ်ႈမၼ်းထႅင်ႈ၊ ဢၼ်ယၢပ်ႇလိူဝ်သုတ်းတႄႉ လွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉဢဝ်လင်ႇၵႃႇသေမၢၵ်ႇ ဝႆႉတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လင်ႇၵႃႇလိၵ်ႈလူင်
လင်ႇၵႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႇပေႃးယဝ်ႉတင်းၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈလွၵ်းလၢႆးၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈၵႂႃႇ။ မိူၼ်ၸိုင်ႉၼင်ႇ ပေႃးဝႃႈလင်ႇၵႃႇသၢမ်ၵိဝ်-ၵႂၢမ်းၼူၺ်းၼႆၵေႃႈ တေပဵၼ်လၢႆးၸိူင်ႉ ၼၼ်ၵႂႃႇတင်းၽိုၼ်ယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃႈတေမႅၼ်ႈဢဝ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၶႆႊမွၵ်ႇၼေၼၼ်ႉ တေလႆႈလိူၵ်ႈႁႃၶေႃႈၵႂၢမ်းမၼ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉတေလႆႈမႅၼ်ႈၸွမ်း လွၵ်းပိူင်လင်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ လႄႈ တေလႆႈပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးၼင်ႇတူၼ်းသဵင်မၼ်း ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ၸဝ်ႈၶူးမေႃလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းတႅမ်ႈမႃးၼၼ်ႉ တိုၼ်းလီယွင်ႈဢၢမ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈၵုင်ႇမုၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈတေႉတေႉယဝ်ႉ။
လီထိင်းသိမ်းဝႆႉ
ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉပဵၼ် လွင်ႈဢၼ်လီဢၢမ်းပိူင်ၾၢင်ဢၼ်လီဢၢမ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၽႂ်ၵေႃႈတေဢမ်ႇသူႈဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈသေ လိုမ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇသူႈဝႆႉၵႃႊၶၼ် မၼ်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ပေႃးဢမ်ႇဝႆႉၵႃႊၶၼ်မၼ်းၼႆ တႃႇတေႁၢႆၵႂႃႇ ဝွတ်ႈဝၢႆးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵေႃႈ တေသိုပ်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၼႃႇ လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇမိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ပိူၼ်ႈသမ်ႉဢဝ် သိမ်းပႅင်းဝႆႉလီလီ ယႃႇႁႂ်ႈပေႃးလူႉပေႃးႁၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ မီႈယူႇ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေသိုပ်ႇယိုၼ်းယၢဝ်း မီးၵႂႃႇလႆႈတင်းႁိုင်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၸူမ်းၸွမ်းယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈႁဝ်း လုၵ်ႉတီႈမိူင်းႁဝ်းၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွင်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ မၢင်တီႈ ၼၼ်ႉ ပေႃးၶႂ်ႈႁၼ်ၼႆတင်းလႆႈပၼ်ငိုၼ်းသေ ၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈတူၺ်းယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈလူင်တႆး တီႈၼွၵ်ႈမိူင်း
ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈမိူင်းၵျိူဝ်ႊမၼီႊ ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးပပ်ႉသၢႆမၢႆမၼ်း SHAN MANUSCRIPTS PART 1 (ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်တႆး တွၼ်ႈၼိုင်ႈ)ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၵဵပ်းမၢႆသေ ထတ်းဢွၵ်ႇ ပဵၼ် BAREND JAN TERWIEL သေ ၵေႃႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ပဵၼ် CHAICHEUN KHAMDAENGYODAI (ၸၢႆးၸိုၼ်ႈၶမ်းလႅင် ယွတ်ႈတႆး)ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးသေ ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ဢဝ်တင်းၸိဝ်ႈပၢႆၵမ် “ၸိုၼ်ႈၵွၼ်းလၢႆး-ၸၢႆးမၼ်ႈၼွၵ်ႈ”သေ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈတႆးမႃးယူႇ ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသၢႆမၢႆပပ်ႉတင်းသဵင်ႈ 335။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတီႈဝဵင်း လဵဝ်ၵၼ်။ မီးတီႈဝဵင်းပိူဝ်ႊလိၼ်ႊ 49။ တီႈဝဵင်းႁမ်ႊပၢၵ်ႉပပ်ႉၼိုင်ႈ။ တီႈဝဵင်းမိဝ်းၼိၵ်ႉ 258။ ၼႂ်းၼႆႉ တိူၵ်ႈလိၵ်ႈ၊ သိူဝ်ႈဢၢင်း၊ ၶႅပ်းဢၢင်းၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ။ ပီႊတႅမ်ႈထုတ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈ 1855 တေႃႇထိုင် 1975 လႄႈတေ လႆႈဝႃႈဢၼ်ႁိုင်လိူဝ်သုတ်း 154 ပီႊသေ ဢၼ်ၸမ်သုတ်းသမ်ႉ 35 ပီႊယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃ ဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈပႃးဝႆႉ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိၼ်ႇၼ၊ ၸရေးတွၼ်း၊ ထၢၵ်ႈလွႆဢၢႆႇ၊ ၸရေးဢိၼ်းတႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ၸဝ်ႈတွင်းပၢၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁူႉလႆႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၼေဝႆႉ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၢႆႈၶမ်း၊ ဢၢႆႈၸိတ်ႉတ၊ ၶမ်းၸိုၼ်ႈ၊ ၶမ်းၵျၢၼ်ႇ၊ ၶိင်းၵျွင်း၊ ၶိင်းလွႆမၢၼ်ႁိူင်း မႄႈဢီႇၶမ်း၊ မႄႈၵျွင်းၶမ်း၊ ပေႃႈဢီႇၶမ်း၊ ပေႃႈသၢင်ႇၸၼ်ႇတႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ။
သမ်ႉ ပပ်ႉၼိုင်ႈပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တႅမ်ႈၼေႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇပဵၼ်ပပ်ႉ တူပ်ႉ(ပပ်ႉလၢၼ်း)၊ ပပ်ႉၵဵၼ်။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း-ၸေႈသႃ၊ မိုၵ်ႉလမ်။ တၢင်းယႂ်ႇမၼ်း ၼႃႈယၢဝ်း၊ ၼႃႈပွတ်း၊ တၢင်းၼႃမၼ်း။ ႁၢင်ႊၾၢင်-ဢဝ်ၵမ်ၸိုၼ်းသေ ပၼ်ႁွႆးထႅဝ်လိၵ်ႈဝႆႉ၊ ပႃးႁၢင်ႊတႅမ်ႈဝႆႉ။ ၼႃႈလိၵ်ႈ-မီးလၢႆၼႃႈ။ ငဝ်းလၢႆးမၼ်း-တိုၵ်ႉလီယူုႇ၊ ယွၵ်းသိၵ်ႇဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ တိုၵ်ႉလူလႆႈ တင်းမူတ်းယူႇ။ ဝၼ်းထီႉ-ဝၼ်းထုတ်ႇပပ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇ-ဢဝ်တင်းလိၵ်ႈတႆး၊ ပႃႇလိ တႅမ်ႈဝႆႉ။ တီႈတွင်း-လၢတ်ႈၼေတီႈၵႅပ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ။ ပပ်ႉမၢင်ဢၼ်သမ်ႉသႂ်ႇပႃးတင်းသဵင် ဢွၵ်ႇတႆး ဢၼ်ဢဝ်တင်းလိၵ်ႈဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၶေႃႈလူပ်းလင်
ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆၼိုင်ႈၼႆလႄႈ ဢၼ်တေသိုပ်ႇဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင် ၶူဝ်းၶွင်တႆး ဢၼ်ၽႅဝ်ၼႂ်းမိူင်းၵျူဝ်ႊမၼီႊသေ မီး ယူႇဝႆႉၼႂ်းႁွင်ႈလူလိၵ်ႈ၊ ႁွင်ႈၼႄၶူဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတေမီးၼမ်လိူဝ်သေ သၢႆမၢႆၼႂ်းပပ်ႉၼႆႉ ယဝ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်ပပ်ႉမႃး
ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၶႃႈႁဝ်းလႆႈဝႆႉ ၵွပ်ႈၶူးသွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႊတၼ်ႊ Kate Crosby တင်း ၸၢႆးၸေႃးတိၵ ၽူႈႁဵၼ်းတႃႇႁပ်ၶူး Ph.D တီႈၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႊတၼ်ႊ တွၼ်ႈပၼ်ၽိုၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈဢိၼ်ႇတႃႇၸႃႇရ တင်းၶႃႈႁဝ်းၶဝ် ၵႂႃႇၸွႆႈၶႃႁဵတ်းသၢႆမၢႆလိၵ်ႈလူင် တီႈဝတ်ႉတိယသထၢၼ်၊ မႄႈတႅင်-ၵဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈ
ပိူင်ၽၢင်
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ငဝ်ႈၸိူဝ်ႉ 'ၶူဝ်ႇလမ်ႇပတီႇ' သေ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼူၵ်ႉတူႈလႄႈ ၵႃဢိုဝ်ႈ။ ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ မီးၶူၼ်လႄႈပိၵ်ႇ သီၶဵဝ်။ ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ မဵဝ်းမၼ်း မီးတင်းၼမ်တင်းလၢႆလႄႈ တႃႇတေၸႅၵ်ႇၽႄၼၼ်ႉ ဢမ်ႇငၢႆႈ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၼူၵ်ႉပဝ်ႈတူဝ်မႄႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄယၢပ်ႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈယူႇသဝ်း ၵိၼ်သၢင်ႈ
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ မေႃယူႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်ၽုင်ပဵၼ်ၵႄ။ သူင်မိုတ်ႈယူႇသဝ်းၸွမ်း တူၼ်ႈမႆႉႁုင်း မႆႉႁႆးသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ၸပ်းယူႇၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉၼၼ်ႉ မိူၼ်မႂ်မႆႉဝႆႉလႄႈ ႁႃႁၼ်ၶဝ် ယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ။ ပေႃးလႆႈငိၼ်း သဵင်ႁွင်ႉၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ သဵင်ၽိဝ်လူမ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်မီးဝႆႉ ၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းယၢဝ်း တူဝ်ၶဝ် တေမီးမွၵ်ႈ 10 သိၵ်ႈ (inch) 12 သိၵ်ႈ။ တင်းတူဝ်မူၼ်းꧠဝ်သေ တၢင်းယၢဝ်းတူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းလႅပ်ႈၵၼ်လႄႈ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉဢၼ်တူၺ်း ထုၵ်ႇတႃၸိူဝ်ႉၼိုင်ႈ။ တႃႇတေၶိုၼ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ၸပ်းတူၼ်ႈမႆႉၼႆ တိၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႂၢင်ႈသေ ၶႅင်ႁႅင်းတႄႉတႄႉ။
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇယႃႉတဝ် ၶူဝ်းသူၼ်ၶူဝ်းႁိူၵ်ႈပိူၼ်ႈ၊ ၶဝ်ၵူၺ်း ၵိၼ်မၢၵ်ႇမႆႉၺွင်ႇ မၢၵ်ႇမႆႉႁႆး မႆႉႁုင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းထဝ်ႈတႆးႁဝ်းၶဝ် ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးၵႂႃႇပိုတ်းၺႃးၶဝ် ပေႃးၶဝ်တေတၢႆၼႆ ၶဝ်ႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ၶဝ်ၵိၼ်ၼၼ်ႉသေ ဢွၵ်ႇတီႈပွင်ႇဝႃႈ "ႁဝ်းဢမ်ႇဢဝ်ၵိၼ် ၶူဝ်းသူၼ်ဢၼ်သူၽုၵ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသေပိူင် ၵွပ်ႈသင် သူမႃးပိုတ်းႁဝ်း ယိုဝ်းႁဝ်း"ၼႆယဝ်ႉ။
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈမီးလၢႆမဵဝ်း
ၼူၵ်ႉပဝ်ႈတိၼ်လိူင်၊ ၼူၵ်ႉပဝ်ႈဢူၵ်းလိူင်၊ ၼူၵ်ႉပဝ်ႈသူပ်းၼႃၼႆသေ မီးလၢႆလၢႆမဵဝ်းယူႇ။ ၶဝ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းၼီႇပေႃး၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၵုၼ်သီႇႁူဝ်ႇ၊ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၶျၢႆးၼႃး၊ ၵုၼ်မၼ်ႇလႃႇယု (မလေး)၊ ၵုၼ်ၵျႃႇဝႃးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
508
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:508
1203
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပူးယွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈပူးယွၵ်ႉ  (ဘူးရောက်ရွာ, Buyauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၸၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191109 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1144 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1189 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2333 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1203
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပူးယွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
1203
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1203
ယႂႃႇတႃႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ (တူၵ်း)  (ရွာသာ (အနောက်)ရွာ, Ywarthar(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190900 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 681 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 734 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
မၢၵ်ႇၵွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၵွၵ်ႇ (, Mat Kauk, မတ်ကောက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇသႃးဝႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဝႄးလွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဝႄးလွင်ႇ  (ဝဲလောင်ရွာ၊ Wealaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192792 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1853 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2400 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4253 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
507
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:507
ပႃႇႁႄႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပႃႇႁႄႉ (, Par Heit, ပါဟဲ့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇသႃးဝႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
506
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
505
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢလမ်ႇပႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢလမ်ႇပႄႇၵူင်း  (အလပ္မါယ်ကုန်းရွာ, Ahlanmeikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194529 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 846 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1508 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
505
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1896
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
505
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:505
1896
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1896 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1890 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ
ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉယႂ်ႇ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ (Confucius 孔夫子 Bc 551-479) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးသွၼ်၊ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်၊ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်း လႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸႃႇတိ တီႈၽင်ႁူၵ်ႈၽင်ႁႄႇမၼ်း ပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းသၢင်းတူင်ႈ (山東 Shandong) ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈ (魯 Lu) သေ မၼ်းၸၢႆးၵိူတ်ႇ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 551။ ပေႃႈမၼ်းၸၢႆး သဵင်ႈၵႂႃႇၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃးလဵင်ႉလူမႃး။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼုမ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇထၢမ်း ၵၢၼ်ၶုၼ်မႃးတင်းႁိုင်သေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် ၸင်ႇႁႃႁေႃးလၢတ်ႈ လွင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး မီးၼမ်မႃးယဝ်ႉလႄႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယု 50 ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လူႈ ပၼ်ၸၼ်ႉတႃၶုၼ်မၼ်းသေ လႆႈၶိုၼ်းႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶုၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းတၼ်းလႆႈႁဵတ်း 4 ပီၵူၺ်းသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸိူဝ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပဝ်ႇၵႂႃႇသူၼ်း ႁူၶုၼ်လႄႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈၺႃးတၢမ်ႇ လိုပ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်းပႅတ်ႈ 13 ပီ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း 13 ပီၼၼ်ႉ မၼ်းႁွၼ်ႈဢႅဝ်ႇလႄႇ ၼႂ်းမိူင်းၸဝ်ႈၶုၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉဢွၼ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇသေ ႁႃႁေႃးသၽေႃးတြႃး ပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်းၼႄပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ဝၢႆးသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းၶိုၼ်း ဝၼ်းၵဝ်ႇမိူင်းလင်မၼ်း တၼ်းလႆႈမႃးယူႇသဝ်း 5 ပီ၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 72 ၼၼ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ။
တီႈပွင်ႇၸိုဝ်ႈ
ၸိုဝ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃး ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ သဵင်ဢွၵ်ႇ ၶႄႇၵွၼ်းတူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ သဵင်ၶေႇမၢၼ်ႇတရိၼ်းတႄႉ ဢွၵ်ႇဝႃႈ “ၶူင်းၾူးၸိုဝ်ႈ” (Koung Fu Zi) ။ “ၶူင်း” ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း၊ “ၾူး လႄႈ ၸိုဝ်ႈ” ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈဢၼ်ႁွင်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်၊ ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် “ၶူင်းၾူးၸိုဝ်ႈ” ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈပူႇၶူင်း ဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼႆႉ ပိူၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉသေၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး မၵ်းမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽႃႇသႃႇသႃႇသၼႃႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၵုၼ်ယွၼ်ႇ ၵူဝ်းရီးယႃးၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈၼပ်ႉယမ်မၼ်း ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ၽႃႇသႃႇတီႈၵိူဝ်းလီၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ်တႄႉ ဝႆႉမၼ်းပဵၼ် ၽူႈၼႄတၢင်း ပၢႆးဝူၼ်ႉပၼ်ၶဝ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ၼပ်ႉယမ် တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးပႃး ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး ၼမ်သင်လူင် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးမႄးပဵၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉမႂ်ႇ ႁႂ်ႈလီသေ သင်ႇသွၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇလီလူင်လိုမ်း လူဝ်ႇလႆႈဢဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႆႉပဵၼ် ပိူင်လူင်ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃး ၶေႃႈၼႄႉၼၢမ်း ဢွၼ်ႁူဝ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ ပၢင်ထၢမ်လိၵ်ႈ သၢမ်ပီၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶႄႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇ ၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ လၵ်းႁဵၼ်း လၵ်းသုတ်ႇမၼ်း သမ်ႉပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ မၢႆ 4၊ ၽိုၼ်မၢႆ 5 (四書五經) ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပပ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉလွင်ႈတိုဝ်းၵမ်၊ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ လွင်ႈပိူင်ယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းသေ ပုၼ်ႈတႃႇၶႄႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ် ၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 221 ပၢၼ်သၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ၶျိင်ႇ၊ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၶျိင်ႇႁွၼ်တီႇၼၼ်ႉ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းၶဝ်ႈၸုမ်း ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၶဝ် လႆႈၶၢမ်ႇ ၽဵဝ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မၵ်းမၢႆဝႃႈ ပဵၼ်ၵွင်ႉပဵၼ်ငူၼ်ႉ ၼႆသေ ဢဝ်ၸုတ်ႇၽဝ်ၾႆးပႅတ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽင်လိပ်းပႅတ်ႈလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၺႃးၵၢပ်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉ ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၶိူဝ်းၶျိင်ႇ ၶၢဝ်းပွတ်းဢွၼ်ႇၼၼ် လႆႈၶၢမ်ႇႁိပ်ႇၼဵၵ်း တဵၵ်းတဵင်သေတႃႉ ထိုင်မႃးပၢၼ်ၶိူဝ်းႁၢၼ်ႈ (漢 Han) တႄႉ ၸဝ်ႈၶုၼ် ၶိုၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈလႄႈ ၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပၢၼ်မၢဝ်ႇၸိုဝ်ႈတုင်း (毛澤東) ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁဵတ်းလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႈၾိင်ႈထုင်း (文化大革命) လႄႈ ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႄႇလႅင်ၶဝ် ယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢၼ်လႆႈ ပၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ။ လိူဝ်သေ သွင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ဝႃႇတၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ လႆႈယႃႉလူႉမႃးသေတႃႉ ပၢၼ်ၶုၼ်ၶႄႇ ၵူႈသိုပ်ႇသိုပ်ႇတႄႉ ဢဝ်ဝႆႉမိူၼ်ၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းသေ ယိပ်းတိုဝ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈပၢၼ် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၶွၼ်ႇၾိဝ်းၸိုဝ်ႈ
ၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉၶိုၵ်ႉ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶွၼ်ႇၾိဝ်းၸိုဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ ၿီႇၸီႇ 550 လိူၼ်သႅပ်ႉတိမ်ႇပိူဝ်ႇ 28 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ၵုၼ်ယွၼ်ႇသၢင်းတူင်ႈ ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈ Zou (鄒邑) ႁိမ်း ၵူၺ်ႉၾူ (Qufu, China) ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။  ပေႃႈမၼ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶူင်းႁိူဝ်ႈ  Kong He (孔紇)ဢမ်ႇၼၼ် သျႄလိင်ႈႁိူဝ်ႈ Shuliang He (叔梁紇)သေ  ပဵၼ်ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶဝ် ပဵၼ် “ၶွၼ်ႇ”သေ “ၾိဝ်းၸိုဝ်ႈ”ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၶူးသွၼ်လူင်။
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်ႈၸၢႆး ဢႃႇယုလႆႈ 3 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇပႅတ်ႈလႄႈ လႆႈသိုပ်ႇယူႇၸွမ်း မႄႈမၼ်း ယၢင်ႉသႅင်ၸၢႆး Yan Zhengzai (顏徵在)ၵူၼ်းႁိူၼ်းၶဝ် လႆႈယူႇသဝ်း မႃးတုၵ်ႉယၢၵ်ႈတႄႉတႄႉ။ မႄႈမၼ်း ယၢင်ႉသႅင်ၸၢႆးသမ်ႉ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ ပႆႇတၼ်းတဵမ် 40 ပီ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းၸၢႆး ဢႃႇယုလႆႈ 5 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၺၢၼ်ႇမၼ်း ၽၢႆလိူဝ်သေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တၢင်ႇၸိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈမႃး 19 တႄႉၼႃႈႁိူၼ်း ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၵုၺ်ႉၵႂၢၼ် Qiguan (亓官)သေ မီးမႃး လုၵ်ႈဢၢႆႈ လုၵ်ႈၸၢႆး 1 ၵေႃႉ၊ လုၵ်ႈဢီႇလႄႈဢၢမ် ယိင်း 2 ၵေႃႉ။ ၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ တၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ။
ၶွၼ်းၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ၵိူတ်ႇမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ၽဝ ၵူၼ်းထမ်ႇမတႃႇၵူၺ်းသေ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ ၽွင်းဢႃႇယု 20 ၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်း ၵူၼ်းၵဵပ်းသိမ်း ၵုမ်းထိင်းပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉလၢႆး၊ ယၢမ်ႈလႆႈႁဵတ်း ၵူၼ်းလဵင်ႉ ၸဵၼ် လႄႈ မႃႉမႃး။ မၼ်းလႆႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃး တူၺ်းထိုင်မႄႈမၼ်းသေ မိူဝ်ႈမႄႈမၼ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈသၢင်းၵျူဝ်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢႃႇယုမၼ်းၸၢႆး တိုၵ်ႉလႆႈ 23 ၶူပ်ႇ၊ ဢဝ်ၸွမ်းၽိင်ႈထုင်းၵဝ်ႇၶႄႇသေ လႆႈၼုင်ႈၽႃႈၽိူၵ်ႇ မွင်ၸႂ် သၢမ်ပီ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယုမၼ်း လႆႈမႃး 22 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယုမ်ႇတူဝ် ယုမ်ႇတၢင်းႁူႉမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းလင်ၼိုင်ႈသေ ပူင်သွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ ပၢႆးတိုဝ်းၵမ်ၵူၼ်း လႄႈ သၽေႃးတြႃး လၢႆးဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၵႃႈႁဵၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းၵူၺ်းဢဝ် ပႅင်ႈၼင်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် မီးၸေႇတၼႃႇပၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇပႃးၸႂ် ၶႂ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇႁပ်ႉ။ ၼႂ်းတပႄးမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈၵူၼ်းမီး ဢိူင်ႇမိူင်းလူႈၵေႃႈ မႃးၶိုၼ်ႈၸွမ်းယဝ်ႉ။
ၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ ထဝ်ႈသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈၿီႇၸီႇ 478 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 71 ဢမ်ႇၼၼ် 72 ပီ သေ တူဝ်တၢႆမၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢဝ်သၢင်းၵျူဝ်ႇ တီႈပႃႇၸႃႉၵွင်းလိင် Kong Lin cemetery တမ်ႈတီႈ သူၼ်ပိုၼ်း ဝဵင်းၶျူးၽူး။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယူဝ်းယူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၽူႈႁေႃးလၢတ်ႈ သၽေႃးတြႃးပၼ်ပိူၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵူၺ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵေႃႈလီလႄႈ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ယုမ်ႇယမ် ၼပ်ႉယမ်မၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၽြႃးသူႇၼိုင်ႈသေ ၼပ်ႉယမ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇဝႆႈသႃ ၵၼ်တေႃး တီႈၶုမ်မၼ်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းၶျူးၽူးၼၼ်ႉ ၵူႈပီပီယူႇ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းသဵင်ႈႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ၼပ်ႉယမ်မၼ်း ဢၼ်ယုမ်ႇယမ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်မၼ်းသေ တိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းၼၼ်ႉ တိူဝ်းၼမ်မႃး လိူဝ်သေ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင် ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း မီးဝႆႉ ၵျွင်းၶွၼ်ႇၾိဝ်းသျၢတ်ႉ တီႈဝႆႈသႃယူႇယဝ်ႉ။
1202
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တႆးတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉလႄႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉလႆႈတူၵ်းသုမ်း
ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းသိူၵ်ႈပိုၼ်းတႆးႁဝ်းတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ တႆးႁဝ်းၼႆႉပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းလူင်သေ တႆးႁဝ်းၼႆႉမီးၼမ်ႉ ၵတ်ႉတႃႇတေ မႄႇၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမႃးလၢႆႊလၢႆႊမိူင်းလႄႈ ဢုပ်ႉပိူင်မိူင်းမႃးပႃးၸဵမ် မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းမၢဝ်းလူင် ၵွၺ်း မိူင်းမၢၼ်ႊၵေႃႈတႆးႁဝ်းယၢမ်ႈ ဢုပ်ႉပိူင်မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸူဝ်ႊပၢၵ်ႇပီႊ13ၼၼ်ႉ ၸၢၵ်ႈၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းတႄႇ ၶဝ်ႈၼႂ်းၽႅၼ်လိၼ် ဢေးသီႍးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ။တႆးလႄႈတင်းမၢၼ်ႊၵေႃႈမီးလွင်ႈၼွင်ႇၵၢႆႇၵၼ်မႃတင်းႁိုင်။ မီးလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတိတ်း ၸပ်းၵၼ်လႄႈ လႆႈယူႇသဝ်းႁိမ်းၵၼ်မႃးၶၢဝ်းယၢဝ်းလၢႆႁဵင်ပီႊ။ ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈသင်၊တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈ၊ ၽိင်ႈငႄႈၽိင်ႈ ထုင်းၵေႃႈမီးလွင်ႈတိတ်းတေႃးၵၼ်မႃးယူႇတႃႇသေႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊဝႃႈဝႆႉဝႃႈ တႆးႁဝ်းဢၼ်တေသိမ်းဢဝ်မိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းၵၢင်ဢၼ်ဝႃႈ မိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၼႆႉၵေႃႈႁၢဝ်ႉႁႅင်းမႃးတေႉတေႉ။ မိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉ ၵေႃႉပဵၼ် ၸဝ်ႈသတူဝ်းမင်းၾႃႉၵေႃႈတႄႇတင်ႇမႃးဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ မိူဝ်ႈပၢင်ၸဝ်ႈၾႃႈမိၼ်းၵျီးၸေႃႇၵႄး(1358-1401)ၼၼ်ႉ လႆႈမီးၵၢၼ်သူင်ႇၶွၵ်ႇၾၢၵ်ႇၶူဝ်းတွၼ်ႈၸူးတင်း မိူင်းပြူင်ႈ(ပြည်) သေယဝ်ႉ ႁဵတ်းဢူၺ်းလီၵၼ်မႃး။ မီးလွင်ႈတႅပ်းတတ်းမၵ်းမၼ်ႈလႅၼ်ႊၶႅၼ်ႈမိူင်းလီငၢမ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူင်းဢႃႇဝႃႉၼႆႉမီး လွင်ႈႁူမ်ႇႁွမ်းလီငၢမ်းၵၼ်တင်းမိူင်းတႆး လၢႆလၢႆမိူင်း ၸိူဝ်ႉၼင်ႇမိူင်းယၢင်း၊ ၵႃလေး လႄႈယွင်ႁူၺ်ႈၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းပီႊ 1371ၼၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵႃႇလေး ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းယွၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်း ယွၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၸွၺ်ႈသေၾၢႆႇၾၢႆႇတိုၵ်းၵၼ်၊သင်ၸိူဝ်ႉၸွၺ်ႈသေ တိုၵ်ႉပေၸိုင် တေယွမ်းၵွမ်းတေႃႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉသေ တေသၢၵ်ႇၶွၼ်ႇတေႃႇ ဢႃႇဝႃႉၼႆယဝ်ႉ။
1202
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉလႄႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉလႆႈတူၵ်းသုမ်း
မိူဝ်ႈ1542ၼၼ်ႉ မိူင်ႈပြူင်ႈလႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇယွၼ်ႉ ၶုၼ်တွင်ႇငူႇတပိင်ႇသူၺ်ႇထီးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈလူင်မိူင်း ယၢင်း ၼႆႉပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ဝႆႉတင်းၶုၼ်မိူင်းပြူင်ႈ (ပြည်) သေၵႆႉတိုၵ်းၵၼ်တင်းၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉၸဝ်ႈႁေႃၵႅဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူင်းတွင်ႇငူႇၶုၼ်မိင်းၵျီးၺူဝ်ႇၵေႃႈ ၵႆႇတိုၵ်းၵၼ်တင်း မိူင်းပြူင်ႈ (ပြည်) ။ မိူင်းယၢင်းလႄႈ မိူင်းပြူင်ႈ ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉၵၼ် လႄႈမိူင်းယၢင်းလႄႈ တွင်ႇငူႇၵေႃႈဢမ်ႇတွၼ်ႈမႅၼ်ႈၵၼ်မႃး။ ဢႃႇဝႃႇသမ်ႉပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ် တင်းသီႇပေႃႉ၊ သႅၼ်ဝီ၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းၼၢႆး လႄႈ ၺွင်ႇႁူၺ်ႈလႄႈ ၵႆႉလႆႈၸွၺ်ႈ ဢႃႇဝႃႉတိုၵ်းသိုၵ်းၸွမ်း။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ1522ၼၼ်ႉ မိူင်းယၢင်း လႄႈမိူင်းဢႃႇဝႃႇလႆႈတိုၵ်းၵၼ်။ မိူင်းပြူင်ႈ(ပြည်) ၼႆႉၸွၺ်ႈ မိူင်းယၢင်းတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။ မိူင်းၽွင်းၼၼ်ႉမိူင်းယၢင်း တိုၵ်းၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇသေ မိူင်းပြူင်ႈ(ပြည်)ၼၼ်ႉၵေႃႈ လွမ်ႉဝႅတ်ႉသေ တိုၵ်းၼႃႈတင်းႁူင်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ် ဢႃႇဝႃႇလူဝ်ႇတၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ်လႄႈ ယွၼ်းတၢင်းၸွၺ်ႈထႅၼ်တီႈၸဝ်ႈၾႃႉသီပေႃႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႇၵေႃႈ ႁႂ်ႈလုၵ်ႉၸၢႆး မၼ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းဢွၼ် မႃးတိုၵ်းၸွၺ်ႈ။ တပ်းၸၢင်ႉ60၊ တပ်းမႃႉ1000လႄႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း4000သေ လူင်းမႃးၸွၺ်ႈ။ မိူင်းယၢင်းလႄႈတၢင်းသီပေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၵၼ် ဝႆႉယူႇသေတႃႉၵေႃႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႊၸွၺ်ႈ မိူင်းယၢင်းသေ လႆႈၸွၺ်ႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။  ယွၼ်ႉဝႃႈၸဝ်ႈၾႃႉသီပေႃႉၼႆႉဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ တႆးတေႃႇတႆးတိုၵ်းၵၼ်ၼႆ သူင်ႇလိၵ်ႈ ၵႂႃႇၸူးၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵေႃႈ လႆႈၽိုၼ်လိၵ်ႈ သေ ၸင်ႇလႆႈႁူၼ်လင်ႊၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉမႃးသွင်ပီႊ မိူဝ်ႈ1524ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉဢွၼ်သိုၵ်းသေ တိုၵ်းမိူင်းယၢင်း။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယၢင်းၵေႃႈႁၢင်ႈႁႅင်း သိုၵ်းသေ ၶဝ်ႈတိုၵ်းယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းလႆႈသူင်ႇလိၵ်ႈတေႃႇ ၸဝ်ႈၾႃႉသီပေႃႉဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသွင်ပီႊၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ တႆးတေႃႇတႆး ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီတိုၵ်းၵၼ် လႄႈလႆႈ ႁူၼ်မႃး။ ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ ယွၼ်ႉဢႃႇဝႃႉထၢင်ႇဝႃႈၵူဝ်မၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးတိုၵ်းထိုင် မိူင်းယၢင်းၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းယၢင်းၵေႃႈ ၵႂႃႇတိုၵ်း ထိုင် မိူင်းဢႃႇဝႃႉ။ မိူင်းဢႃႇဝႃႉၵေႃႈ လႆႈယွၼ်းတၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ် ၵႂႃႇတီႈသီႇပေႃႉ ။ သီပေႃႉဢဝ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းသေ မႃးၸွၺ်ႈယူႈၼၼ်ႉ ဢႃႇဝႃႉၼႆႉလႆႈ တူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းၵေႃႈသိမ်း ဢဝ်တပ်းမႃႉသေ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈပြူင်ႈ(ပြည်) ၵေႃႉဢုပ်ႇပိူင်။ သတူဝ်းမင်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်းသေ မိူင်းၵႂႃႇႁေႃမိူင်းပြူင်ႈ (ပြည်) ၶိုၼ်း။ တီႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉဢမ်ႇမီးၽႂ်လႄႈ ၼရႃႉပတေႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈၼင်ႇမိူင်းၶိုၼ်း။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ႁွမ်ႁႅင်းသိုၵ်းသေ ၵႂႃႇတိုၵ်းမိူင်းယၢင်းၶိုၼ်း။ ၵူၺ်းၼင်ႇလႆႈ ဢမ်ႇပေႉမႃး။
1202
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တႆးတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉလႄႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉလႆႈတူၵ်းသုမ်း
မိူဝ်ႈ1526ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းၵေႃႈ ႁွင်ႉၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ႇၾႃႉသေတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ။ ၶုၼ်ဢႃႇဝႃႉသုမ်းၵၢၼ်ႉသေ ၶီႈ ၸၢင်ႇသေ ဢွၵ်ႇပၢႆႊၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တိူဝ်ႉမၢတ်ႇၸဵပ်းသေ လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ1527ၼၼ်ႉၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းၵေႃႈ လႆႈတၢင်ႇၸဝ်ႈသိူဝ် ႁၢၼ်ၾႃႉ ၶိုၼ်ႈၼင်ႇမိူင်းဢႃႇဝႃႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်းယုမ်ႇဝႃႈ မိင်းၵျီးယၼ် ၼွင်ႇၼႆႉ တေဢမ်ႇႁၵ်းလင်ႊၼႆသေ ယုၵ်ႉပဵၼ်ၽွင်းမိူင်းလူင်မႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီႊ1542ၼၼ်ႉ မိင်းၵျီးၺူဝ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈ ပေႃႇတူၵီႇသေ သိုဝ်ႇၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ လၢၵ်ႈၼၢပ်ႈသေ တေတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ။ ၵွၺ်းၼင်ႇ ဢမ်ႇပႆႇႁတ်းတိုၵ်းမိူင်းဢႃႇဝႃႉ ၵမ်းလဵဝ်။ မိူဝ်ႈ1543ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ ႁူႉၽႅၼ်ၶဝ်သေ ၽႅဝ်ႈသိမ်းၵူၼ်းၶဝ်ပႅတ်ႈ။ မိင်းၵျီးယၼ်ၼွင်ႇ ၵေႃႈ လႆႈၽဵဝ်ႈၽၼ်း တၢႆပႅတ်ႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၸဝ်ႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉၼွၼ်းၽေးတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ မိင်းၵျီးၺူဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်ႉ ၶိုၼ်ႈၼင်ႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉ။ သီပေႃႉလႄႈ မိူင်းဢႃႇဝႃႇၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ် မႃး သင်ဝႃႈ မိင်းၵျီးၺူဝ်ႇၼင်ႇၶိုၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီပေႃႉတေဢမ်ႇပွၺ်ႇဝႆႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိင်းၵျီးၺူဝ်ႇၵေႃႈ ႁႂ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီပေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းဢႃႇဝႃႉသေ မိင်းၵျီးၺူဝ်ႇၵေႃႈလႆႈဢွၵ်ႇပၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။
1202
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1202
1529
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1200
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1529
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1200
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1529
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1200
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1529
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1200
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1529
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1529
1200
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1200
1201
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1201
ဢေႇတီႇ 67
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မျိၼ်းၸၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၸၢႆး  (မြင်းစိုင်းရွာ, Myinsaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိၼ်းၸၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191108 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1144 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1189 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2333 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း (ကျောက်တန်းမြို့), (Kyauktan), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈသေ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇ မႄႈၼမ်ႉမေႃႇဝုၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၵွင်းသၼ်လွင် တၢၼ်ႇလိၼ်ႇၵျႅၵ်ႉၶွၵ်ႉၼၼ်ႉသေ တင်းပၢင်ႇလၢႆႇ ယၢၼ်ၵၼ် 12 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ဢဝ်လူၺ်ႈ တႅဝ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်ၵၢႆႇဝႆႉတီႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉမေႃႇဝုၼ်းၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း (တႅဝ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်) ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃးဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတႃႇ ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ တၢၼ်ႇလိၼ်ႇ၊ ၶယၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းတူင်းၶႂႃႉ မႃးသေ တေႃႇပေႃးထိုင် တႃႈႁိူဝ်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၼၼ်. ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈ 90 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ယွၼ်ႉၵၢင်ၸႂ် ၶွမ်ႇပၼီႇပီႇဢူဝ်ႇၸီႇသေ ဢဝ် ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃး ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ႁွင်ႇလႄႈၸၢၼ်း 20 လၵ်း၊ တၢင်းၵႂၢင်ႈ ဢွၵ်ႇ လႄႈ တူၵ်း 37 လၵင်းသေ ၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ မီး 128500 ဢေႇၵ လႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပဝ်ႇ ၶဝ်ႈပႃးမႃး 10000 ဢေႇၵ ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၶဝ်ႈပႃး 64 ဝၢၼ်ႈသေ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇ ၶဝ်ႈပႃး 53 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁိူဝ်ႁိူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1953 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ မီးမႃး 3794 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
67
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်လိၼ် ႁိၼ်ၵဝုၼ်ႇသေ လုၵ်ႉဢဝ်ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸိူၼ်းလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ တႅမ်ႇလူင်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတေႇတႄႇဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉမေႃႇဝုၼ်းၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ယႂႃႇႁွင်း (ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇ) ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈဢၼ်လိုဝ်းလင်လၢၵ်ႇလၢႆးတီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၽြႃးၵျႅၵ်ႉမေႃႇဝုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽြႃးၵၢင်ၼမ်ႉၵျွၵ်ႉတၢၼ်း (ကျောက်တန်းရေလယ်ဘုရား) ဢၼ်ဝႃႈ ဢဝ်ထၢတ်ႈတေႃႇမူၺ်ႇတေႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ထႃႇပၼႃႇသႂ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉၸမ်ႉမီး ၵျႅၵ်ႉပျႃႉတၢတ်ႉ တၼေႃႇ၊ ၵျႅၵ်ႉပျႃႉတၢတ်ႉ ၼုၼ်ႇၽယႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တႅဝ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉမေႃႇဝုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈဢဝ်မၢၵ်ႇယၢမ်းသေပွႆႇတႅၵ်ႇပႅတ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈ ႁိူဝ်းပေႃးတေၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႄးၸွမ်းၼင်ႇသၢႆၼမ်ႉဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၾိင်ႈၾႃႉဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သႃႇယႃႇဝႆႉလႄႈ လႆႈဢၢႆလူမ်းပၢင်ႇလၢႆႇဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸွမ်း သၢႆတၢင်းၼမ်ႉ သၢႆတၢင်းၵုင်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၼႆႉ လႆႈၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်လီယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတၢၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
1199
1199
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1199
လုၼ်ႇၵျေႃႇ (4)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈလုၼ်ႇၵျေႃႇ (4)  (လွန်ကျော် - ၄ရွာ, Lunkyaw(4)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွင်ႇလွင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218256 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1269 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2655 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
504
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:504
ၽီ
ၽီ
တီႈၼႂ်း ၽိုၼ်ထမ်းပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၼႄဝႆႉ ၽီသၢမ်ပိူင်ယူႇ။ တီႈၼႆႈ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼႄ ၽီမၢႆသွင် ဢၼ်ပဵၼ် ဢုပပတ်ႉတိၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူင်းၽီႁူၵ်းၶူင်း
တီႈၼႂ်း ၽိုၼ်ထမ်းပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉ ႁေႃးၼႄဝႆႉ မိူင်းၽီ မီးႁူၵ်းၶူင်း ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။
ၵႄႇၽီ
တီႈမိူင်းၽီ ႁူၵ်းပၢင် ႁူၵ်းၶူင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽူႈယႂ်ႇ ၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ် ၵႄႇၽီၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉ
ၵႄႇၽီ ၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ၶုၼ်ဢိၼ်း၊ ၶုၼ်ၽီထတရတ်ႉထ၊ ၶုၼ်ၽီဝိရူႇလၵ၊ ၶုၼ်ၽီ ဝိရူႇပၵ်ႉၶ၊ ၶုၼ်ၽီၵုဝေႇရယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ မိူင်းၽီ ႁူၵ်းၶူင်း
မိူင်းၽီ တႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈပၢႆလွႆသဝ် ၽသေ ၵႆယၢၼ် မိူင်းၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉ 42000 ယူႇ ၸၼႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူင်းၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ၵၢင်လွႆသဝ်ၽ လူင်းမႃး တေႃႇထိုင် မိူင်းၵူၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၽီဢၼ်မီးယူႇ တီႈမိူင်းၵူၼ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၽီ ၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၽီၶူင်းလုမ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ၶူင်းယႃႇမႃႇၵႂႃႇ တေႃႇထိုင် ပရၼိမ်မိတ ဝသဝတီႇ သီႇၶူင်းၼႆႉတႄႉ မီးဝႆႉ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ယဝ်ႉ။ မိူင်းၽီႁူၵ်းၶူင်းၼၼ်ႉ ၵႂၢင်ႈတေႃႇထိုင် ၸၵျႃႇဝလႃႇ တမ်ႇ တိူင်းတိူၵ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ႁၢင်ႈႁေႃ
ႁၢင်ႈႁေႃ ၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉလႄႈ တႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼၼ်ႉတႄႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်လွႆသဝ်ၽယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸွမ်းၶၢင်ႈၵၢင်ႁၢဝ် လွႆသဝ်ၽၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၢင်ႈႁေႃၶဝ် မီးဝႆႉ ၸွမ်းၵၢင်ႁၢဝ် (တီႈတႅမ်ႇ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ၸၼ်ႉယႃႇမႃႇၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတႄႉ ႁၢင်ႈႁေႃၶဝ် မီးဝႆႉ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၵုသူဝ်ႇၶဝ်သေ ႁၢင်ႈႁေႃၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၢင်ၸိူဝ်း ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇပေႃးၶႅမ်ႉ။
ပူၺ်ႈၽီ
ပူၺ်ႈၵူၼ်း (ၸီးၸိမ်ႇၵူၼ်း)ၼႆႉ ပေႃးၵႂႃႇ တႅၵ်ႈၵၼ် တင်းၽီၸိုင် ယင်းဢမ်ႇမီးတီႈလီတႅၵ်ႈ ယင်းဢမ်ႇမီး တီႈလီလၢတ်ႈသင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၽီႁူၵ်းၶူင်း တီႈၶူင်းတႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းလူင်ၽီ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းသုတတ်ႉသၼသေ မီးဝႆႉ ၸိၵ်းလွႆသဝ်ၽယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီးယူႇၸၼႃႇ 10000 ၼႆယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းသုတတ်ႉသၼၼႆႉ မီးဝႆႉ သူၼ်သိူဝ်းလူင် ၼၼ်ႇတဝၼ်ႇသေ တူၼ်ႈမွၵ်ႇၵီႈမွၵ်ႇ တဵမ်ထူၼ်ႈ ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈ ၶုၼ်ၽီၼၢင်းၽီၶဝ် ၵျေႃႇမူၼ်ႈၸွမ်း ၵၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းသူၼ်သိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးဝႆႉ ၼွင်သွင်လုၵ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼွင်မႁႃႇၼၼ်ႇတႃႇ လႄႈ ၸူႇလၼၼ်ႇတႃႇသေ ၸွမ်းၽင်ႇၼွင်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တင်ႇၵႅဝ်ႈ တႃႇၼင်ႈလိုဝ်ႈသဝ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းလူင်ၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈမီးသူၼ်သိူဝ်းလႄႈ ၼွင်သႂ် ၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ တီႈၼႂ်းသူၼ်သိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလီသိူဝ်းမူၼ်ႈတၢၼ်ႇလႂ်။
ပၢၼ်ၽီ
ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽီၶဝ်ၼႆႉ ယၢဝ်းလိူဝ်သေၵူၼ်းႁဝ်း(ယၢမ်း လဵဝ်) တႄႉတႄႉသေ ဢမ်ႇၵႃး ႁၢင်ႈၽၢင်ၶဝ်ၵေႃႈ ႁၢင်ႈလီ ႁၢင်ႈလဝ်း လွတ်ႈပွတ်ႇလွတ်ႈၶႆးတႄႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ဢႃႇယုလႆႈမႃး 70 လိူဝ်ၸိုင် ထဝ်ႈႁူႇထုမ်ႉ ယုမ်ႉထၢမ်ႉယၢမ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽီၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇထဝ်ႈမိူၼ်ၼၼ်၊ ႁၢင်ႈၽၢင် ၶုၼ်ၽီတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈဢႃႇယု 20 ၶူပ်ႇ၊ ႁၢင်ႈၽၢင် ၼၢင်းၽီတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လႆႈဢႃယု 16 ၶူပ်ႇတေႃႇၸူဝ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼိူဝ်ႉႁူႇ ၼင်ႁမ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်ၸမ်တေတၢႆၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢင်ႈၽၢင်ၶဝ် တေသဝ်ႈၵႂႃႇ ဢိတ်းဢွတ်းယူႇ။ မိူဝ်ႈၽီတေတၢႆၼၼ်ႉ-
တၢင်းၵိၼ်ၽီ
ၽီၶဝ်ၼႆႉ ၵူၺ်းၵိၼ်ယႅမ်ႉ ဢေႃးၸႃႇ တၢင်းၵိၼ် ၽီၶဝ်ၵူၺ်းလႄႈ တူဝ်ၶဝ် ဢမ်ႇမီး ဢၼ်ဝူၺ်ႇ ဢၼ်ႁင်ႈသင်၊ တီႈၼႂ်းတူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး ၽၢႆႈဢွၼ်ႇ ၽၢႆႈလူင်သင်၊ ၼၢင်းၽီၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး လွင်ႈထမ်ႇမတႃႇ ရႃႇသီႇမႃး။
လွင်ႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈၽီ
လွင်ႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ၶုၼ်ၽီၼၢင်းၽီၶဝ်ၼၼ်ႉ မိူၼ် ၵူၼ်းႁဝ်း ၵျေႃႇမူၼ်ႈၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇမီး ၼမ်ႉလၢႆး ဢၢင်ႈဢၢၵ်ႇ ၶီႈၶၢၵ်ႇ ၶီႈတိူဝ်ႇ ၼမ်ႉႁိူဝ်ႇ ၼမ်ႉၶႆး ၼမ်ႉၽၢႆႈၼွႆႉ ၽၢႆႈလူင်သင်။ ထၢတ်ႈၼႂ်းတူဝ်ၶဝ်တႄႉ ႁူႉၸၵ်း ဢရသႃႇ လွင်ႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ လူၺ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူၼ်းယဝ်ႉ။
ဢဝ်သၼ်ႇထေႇ လႄႈ လဵင်ႉလုၵ်ႈ
ၼၢင်းၽီၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈ ၸပ်းတွင်ႉပႃးသၼ်ႇထေႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼၢင်းယိင်းၵူၼ်း။ လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၽုတ်းပေႃႇမႃး ႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽီမၢင်ၸိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈလၢင်းၵေႃႈ တေႃႈတေမီးယူႇ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ထိူၵ်ႈမီး လုၵ်ႈလၢင်းၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ် တႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး တီႈၵႄႈၵၢင်ဢူၵ်း ၼၢင်းၽီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၼ်ႉၽီ
ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၵုသူဝ်ႇ ၼမ်ဢေႇသေ ၽီၶဝ်ၼႆႉ ၸၼ်ႉၶဝ် မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇ။ ၽီမၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇမီး ႁၢင်ႈႁေႃသင်သေ လႆႈၸွၼ်ယူႇၸွမ်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ၽီၸိူဝ်းဢၼ်တေမႃးပဵၼ် ၶႃႈၸႂ်ႉပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မႃးၽုတ်းပေႃႇ ၸွမ်းတိၼ်ႁၢင်ႈႁေႃ ၽီတၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽီတူၼ်း
ၼၢင်းၽီ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉၵုသူဝ်ႇၶဝ်သေ ထိုင်မႃး မိူင်းၽီ မႃးမီး ႁၢင်ႈႁေႃ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉယူႇသေတႃႉ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်းသေ ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈမီးၽူဝ် ဢမ်ႇမီး ဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းသေႈသေ ပဵၼ်ဝႆႉ ၽီတူၼ်းၼင်ႇ ၼၼ်ၵေႃႈ မီးၼႆယဝ်ႉ။
ႁၢင်ႈၽၢင်
ၶုၼ်ၽီ ၼၢင်းၽီၶဝ်ၼႆႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၵုသူဝ်ႇ ၸႂ်ၸေႇတၼႃႇၽႂ်မၼ်းသေ လွင်ႈႁၢင်ႈၽၢင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁၢင်ႈလီ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးႁၢင်ႈလီ။
ၶုၼ်ၽီ လႄႈ ၼၢင်းၽီ
တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီၼႆႉ ပေႃးတႅၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ၶုၼ်ၽီ လႄႈ ၼၢင်းၽီၸိုင် ၼၢင်းၽီၼႆႉ ၼမ်လိူဝ်သေ ၶုၼ်ၽီယဝ်ႉ။
မၢဝ်ႇသၢဝ် ၽီ
မိူင်းၽီၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈမီး လွင်ႈမၢဝ်ႇသၢဝ် ဢႅဝ်ႇလႄႇ ၵဝ်းၵၼ် ယွၵ်ႇၵၼ်ယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ၽီ ပၺ်ႇၸသၶ (ၶုၼ်ၽီတိင်ႇတုမ်ႈ)ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၸႂ် လွမ်ႁၵ်ႉ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ သူႇရိယဝတ်ႉၸ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ၶုၼ်ၽီလူင်တိမ်ႇပရၼၼ်ႉသေ ၵႆႉလဵတ်း တိင်ႇသေ ပၢႆးသၢဝ်ၽီယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ သူႇရိယဝတ်ႉၸ သမ်ႉဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်မၼ်းသေ သမ်ႉၵႂႃႇၶဝ်ႈၸႂ် ၼိူဝ်ၶုၼ်ၽီ တၢင်ႇၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸမ်တေႁေႃးတြႃး သၵ်ႉၵပၺ် ၺသုတ်ႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၽီ ပၺ်ႇၸသီၶ လႆႈၵႂႃႇ လဵတ်းတိင်ႇ ယွင်ႈၵုင်ႇၽြႃး ဢွၼ်ဢဝ် ၶုၼ်ဢိၼ်း ၵႂႃႇထူပ်း ၽြႃးလႄႈ ၶုၼ်ဢိၼ်းလႆႈႁူႉ ၶုၼ်ၽီပၺ်ႇၸသီႇၶ လွမ်ႁၵ်ႉ ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇ သူႇရိယဝတ်ႉၸသေ ၸင်ႇဢဝ် ၼၢင်းၽီဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢၢပ်ႈပၼ် ပၺ်ႇၸသီႇၶၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈၽီ ပၢၼ်ၵူၼ်း
သူၵဝ်ႁဝ်းႁႃး ၵႆႉလေႇငိၼ်းဝႃႈ ၼိုင်ႈဝၼ်း မိူင်းၽီ ၼိုင်ႈပီ မိူင်းၵူၼ်းၼႆယူႇ။ တီႈၼႆႈ တေတႅၵ်ႈၼႄ လွင်ႈၸူဝ်ႈၽီ ပၢၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉၼႆႉ ဢႃယုၽီၶဝ် မီး 500 ပီ။ 500 ပီမိူင်းၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ် ပီမိူင်းၵူၼ်း ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇၸိုင် ႁိုင်ယူႇ 9ႇ000ႇ000 (ၵဝ်ႈလၢၼ်ႉ) ပီမိူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈၽီ တႃႇဝတိင်ႇသႃႇ
ၽီတႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် မီး 1000 ပီ မိူင်းၽီၶဝ်ယဝ်ႉ။ 1000 ပီ မိူင်းꧤီတႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် 2000 ပီ မိူင်းၽီၸတုမႁႃႇရတ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးဢဝ် ဢႃႇယုမိူင်းၵူၼ်းဝႃႈၸိုင် တႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် မီး 36ႇ000ႇ000 (သၢမ် ၵုတေႇႁူၵ်းလၢၼ်ႉ) ပီမိူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈၽီ ယႃႇမႃႇ
ၽီယႃႇမႃႇၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် မီး 2000 ပီ မိူင်းၽီၶဝ်ယဝ်ႉ။ 2000 ပီ မိူင်းၽီယႃႇမႃႇၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် 4000 ပီ မိူင်းၽီ တႃႇဝတိင်ႇသႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 8000 ပီ မိူင်းၽီ ၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉယဝ်ႉ။ သမ်ႉပဵၼ် 144ႇ000ႇ000 (သိပ်းသီႇၵုတေႇ သီႇလၢၼ်ႉပီ) တီႈမိူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈၽီတုသိတႃႇ
ꧤီတုသိတႃႇၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် မီး 4000 ပီ မိူင်းၽီၶဝ်ယဝ်ႉ။ 4000 ပီ မိူင်းၽီတုသိတႃႇၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် 8000 ပီ မိူင်းၽီယႃႇမႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 16000 ပီ မိူင်းတႃႇဝတိင်ႇသႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 32000 ပီ မိူင်းၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉ၊ သမ်ႉပဵၼ် 576ႇ000ႇ000 (ႁႃႈသိပ်းၸဵတ်း ၵုတေႇ ႁူၵ်းလၢၼ်ႉပီ) မိူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။
ၸူဝ်ႈၽီ ပရၼိမ်ႇမိတဝသဝတ်ႉတီႇ
ၽီပရၼိမ်ႇမိတဝသဝတ်ႉတီႇၼႆႉ ဢႃႇယုၶဝ် မီး 16000 ပီ မိူင်းၽီၶဝ်ယဝ်ႉ။ 16000 ပီ မိူင်းၽီ ပရၼိမ်ႇမိတဝသဝတ်ႉတီႇၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် 32000 ပီ မိူင်းၽီ ၼိမ်ႇမႃႇၼရတီႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 64ႇ000 ပီ မိူင်းၽီတုသိတႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 120ႇ000 ပီ မိူင်းၽီ ယႃႇမႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 256ႇ000 ပီ မိူင်းၽီတႃႇဝတိင်ႇသႃႇ၊ သမ်ႉပဵၼ် 512ႇ000 ပီ မိူင်းၽီ ၸတုမႁႃႇ ရၢတ်ႉ၊ သမ်ႉပဵၼ် 9ႇ216ႇ000ႇ000 (ၵဝ်ႈပၢၵ်ႇ သၢဝ်းဢဵတ်းၵုတေႇ ပၢႆႁူၵ်းလၢၼ်ႉပီ) မိူင်းၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼႆႉ ပဵၼ်ဢႃႇယုၽီၶဝ် ဢၼ်ၶဝ် ယူႇလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽီမၢင်ၸိူဝ်း ဢၼ်ဢႃႇယုၽီ ပႆႇတၼ်းတဵမ်သေ တၢႆၵေႃႈ တေႃႈမီးယူႇ။
တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်လီ တီႈမိူင်းၽီ
တႃႇတေႁဵတ်း ၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းငၢႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူင်းၵူၼ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢႃႇရူင်ႇၵႃႇမၵုင်ႇ ၼမ်ၼႃႇပူၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ႁပ်ႉသိၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ ၼၢင်းၽီႁၢင်ႈလီဢွၼ်ႇၶဝ် မႃးဢွၼ်ႈဢႅၼ်ႈၼႆၵေႃႈ သိၼ်ၶဝ် ၸၢင်ႈႁၵ်းငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။
ၵွင်းမူးၸူႇလႃႇမုၼိ
တီႈမိူင်းၽီတႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉထၢတ်ႈၵွင်းမူး ၸူႇလႃႇမုၼိသူႇၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၵွင်းမူးႁိၼ်ၶဵဝ်၊ တၢင်းသုင် မၼ်းမီးယူႇ ၼိုင်ႈယူႇၸၼႃႇသေ တီႈၼႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ထႃႇပၼႃႇဝႆႉ ၶူၼ်ႁူဝ်ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး လႄႈ ၶဵဝ်ႈငႃးၵႅဝ်ႈၽြႃးၽၢႆႇၶႂႃ၊ ပဵၼ်တီႈ ၶုၼ်ၽီ ၼၢင်းၽီ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလႆႈ ၵုသူဝ်ႇၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇဝႆႈသႃၵွင်းမူး ၸူႇလႃႇမုၼိယဝ်ႉ။
သႃလႃးသုထမ်ႇမႃႇ
တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိင်ႇသႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သႃလႃး သုထမ်ႇမႃႇ ဢၼ်ဢဝ် ၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်း ၶပ်ႉသေ ႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၽီၶဝ် ထွမ်ႇတြႃးယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်း သႃလႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တူၼ်ႈမႆႉတွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၼႆႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ႁေႃးတြႃး ထွမ်ႇတြႃးသေ ၶုၼ်သၢင်လူင် သၼင်ႇၵုမႃႇရ ၵႆႉၵႆႉမႃးႁေႃး တြႃးပၼ် ၽီၶဝ်သေ မၢင်ပွၵ်ႈ ၶုၼ်ဢိၼ်းၵေႃႈ ႁေႃးပၼ်၊ မၢင်ပွၵ်ႈ ၶုၼ်ၽီ ၸိူဝ်းမေႃႁေႃးတြႃးၶဝ် မႃးႁေႃးပၼ်ယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် မိူင်းၽီယႃႇမႃႇ၊ တုသိတႃႇ၊ ၼိမ်ႇမႃႇၼရတိ၊ ပရၼိမ်မိတဝသဝတ်တီႇ မိူင်းၽီထၢၼ်ႈၼိူဝ် သီႇၶူင်းၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈမီး ပၢင်တြႃးသုထမ်ႇမႃႇယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ် သုၼ်ႇလီ ပုၼ်ႈတႃႇၽီၶဝ် လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်လီ ၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ၶႆႈၼႄ လွင်ႈမိူင်းၽီႁူၵ်းၶူင်းယဝ်ႉ တေၶႂ်ႈ ၶိုၼ်း သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈၽီၶူင်းလုမ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၽီၽုမ်ႇမၸူဝ်းၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၽီၽုမ်ႇမၸူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၶဝ်ယူႇၸွမ်း ၼိူဝ်လိၼ်ၵူၺ်း။ ၽီပႂ်ႉတူၼ်ႈမႆႉ၊ ၽီပႂ်ႉ ႁိူၼ်း ၽီပႂ်ႉတူဝ် ၽီပႂ်ႉထိူၼ်ႇ ၽီပႂ်ႉလွႆၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်း ၽီၽုမ်ႇမၸူဝ်း တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄး ၶုၼ်ၽီလူင်သီႇၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸိူဝ်း ၽီၽုမ်ႇမၸူဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽီလီၵေႃႈမီး ၽီႁၢႆႉၵေႃႈ တေႃႈမီးယူႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၽီၵၼ်ႇထပ်ႉပ (ၽိူဝ်ႉ)
ၽီၵၼ်ႇထပ်ႉပၼႆႉ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ၽိူဝ်ႉ၊ မႄႈၽိူဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၽိူဝ်ႉၼႆႉ မေႃၽႃၵူၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁဝ်း လူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်းယူႇ။ မေႃၽႃၵူၼ်းသေ ၸႂ်ႉၵူၼ်း ႁဵတ်းသေၸိူဝ်ႉသေပိူင်ယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈ ၵၢင်ၶိုၼ်း ၽွင်းလိူၼ်လႅင်းၼၼ်ႉ ၽီၽိူဝ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ မေႃပွႆႇငဝ်းၽႆးသေ ၵႂႃႇတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈယူႇ။ ၽိူဝ်ႉၽီၸိူဝ်းၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် မေႃႁဵတ်းတီႈၵူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမီးသိၼ်ထမ်း မၼ်ႈၵိုမ်းတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မဵဝ်းလီၵူဝ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် ဢၵုသူဝ်ႇယႂ်ႇ ၵၢမ်ႇတႅမ်ႇယေႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ၽီၵၼ်ႇထပ်ႉပၶဝ် ၸၢင်ႈႁဵတ်းတီႈ ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽီလူး ၽီၽၢႆး ၽီၵုမ်ႇၽၢၼ်ႇ ၽီရႅၵ်ႉၶႅၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေႃႈၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၽီၵၼ်ႇ ထပ်ႉပသေ မေႃႁဵတ်းႁၢၢႆႉတေႃႇၵူၼ်းယူႇ။
ၽီၸၼ်ႉတႅမ်ႇ
ၽီၶူင်းလုမ်ႈ မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတႅမ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉၶဝ်ဝႃႈ ၽီလိိၼ်၊ ၽီၽုၵ်ႉ၊ ၽီပိတ်ႉတႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၶဝ် ၵႆႉလေႇႁႃၵိၼ်ႁႃယႅမ်ႉ ၸွမ်းၵႄႈႁိူၼ်းၵႄႈယေး၊ ၸွမ်းႁွင်ႈ တီႈလၢင်ႉမေႃႈလၢင်ႉ ဝၢၼ်ႇသေ ႁႃၵဵပ်းၵိၼ် ၶဝ်ႈသၢၵ်ႈၽၵ်းသွႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ မေႃၽႃၵူၼ်းသေ ႁဵတ်းတႂ်ႈႁဵတ်းၼိူဝ် မေႃယွၼ်းၵိၼ်ယူႇ။ ၽီၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ သႂ်ႇပႃးၼႂ်း သဵၼ်ႈမၢႆ ဝိၼိပႃႇတိၵ ဢသူႇရႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းပိတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ပိတ်ႉတႃႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵႂၢမ်းပႃႇလိ “ပေတ”သေ ၸင်ႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁွင်ႉဝႃႈ “ပဵတ်ႇ”၊ လုၵ်ႉတီႈ “ပဵတ်ႇ”သေ ၸင်ႇတေ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁွင်ႉဝႃႈ “ၽဵတ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လီဢီးလူတႄႉတႄႉ။ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ မဵဝ်းလီၵူဝ်လီၵၢၵ်ႇ။ ၶဝ်ၵူၺ်း လႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းလဵင်ႉၶဝ်သေ ၶဝ်ၸင်ႇတေ ၸၢင်ႈယူႇသဝ်းၵွႃႇလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် ၽီၸၼ်ႉတႅမ်ႇသေတႃႉ ၶဝ်ၸၢင်ႈလႆႈတြႃး ဢွၵ်ႇမူၼ်ႉ ပူၼ်ႉလွတ်ႈၵႂႃႇယူႇ။ ၽီပိတ်ႉတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းဝိၼိပႃႇတိၵဢသူႇ ရႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢႃႇယုၸူဝ်ႈပၢၼ်ၶဝ် ဢမ်ႇမီးပိူင်တၢႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူင်းၽီႁူၵ်းၶူင်းၼၼ်ႉ။ ဢႃႇယုၸူဝ်ႈပၢၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၵၢမ်ႇၶဝ်ၵူၺ်း။ ပေႃးၵၢမ်ႇဢၵုသူဝ်ႇၶဝ် သဵင်ႈမူတ်းၵေႃႈ ၶဝ်ပူၼ်ႉလွတ်ႈၵႂႃႇသေ ပေႃးၵၢမ်ႇ ဢၵုသူဝ်ႇၶဝ် ပႆႇသဵင်ႈမူတ်းၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈယူသဝ်းၵႂႃႇ ပီယၢဝ်း ၶၢဝ်းႁိုင်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၽီၶူင်းလုမ်ႈ ၽုမ်ႇမၸူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢႃႇယုၶဝ် ဢမ်ႇမီးပိူင်တၢႆ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢႃႇယုပွတ်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢႃႇယုယၢဝ်း ပေႃးထိုင် ဢသင်ႇၶျေႇၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽီ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်း ပိတၵၢတ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽီၸဝ်ႈမိူင်း ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ယုမ်ႇယမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၽီၸတုမႁႃႇရၢတ်ႉ၊ ၼႂ်းၽီၽုမ်ႇမၸူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽၢႆႇတႂ်ႈ ၶုၼ်ၽီလူင် သီႇၸဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈမေႃၽႃၶဝ်ႈ တူဝ်ၵူၼ်းသေ မေႃလၢတ်ႈမေႃႁေႃး မေႃတၵ်ႉ ၽၢႆႇၼႃႈ ၽၢႆႇလင်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈပၢႆႈၽီ သွင်ႈၽီ (ပူႇၸေႃႇၽီ)
တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉ လွၵ်းလၢႆး ပိုင်ႈဢိင်ၵိူဝ်းလီ ဝႆႈသႃၽီ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇႁေႃးၼႄမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈပူႇၸေႃႇၽီၼၼ်ႉတႄႉ ၽြႃး ပၼ်ၶႂၢင်ႉႁဵတ်းယူႇ။ ပူႇၸေႃႇၽီသေလႄႈ ၸၢင်ႈလႆႈ ၽွၼ်းလီယူႇလႄႈသင် ၽီၶဝ် ၸၢင်ႈၵုမ်ႉၸွႆႈၶိုၼ်းၵူၼ်း လႄႈသင် ၽြႃးႁေႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ဢင်ႇၵုတ်ႉတရ ပၺ်ႇၸၵၼိပၢတ်ႈ၊ ၼႂ်းမႁႃႇပရိၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼသုတ်ႈ၊ ၼႂ်းရတၼ သုတ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈၼႆႈ လူဝ်ႇလႆႈႁူႉတီႈပွင်ႇ လွင်ႈဝႆႈၽီလႄႈ လွင်ႈပူႇၸေႃႇၽီၼၼ်ႉ လီလီယူႇ။ လွင်ႈဢိင်ပိုင်ႈၵိူဝ်းလီၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းပႃႇလိဝႃႈ (သရၼ၊ လႄႈ ၼႃထ)ယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ပူႇၸေႃႇၼႆ ၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႇလိ (ပူꩡႃ)မႃးသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပၼ်၊ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်သေ ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈ “လဵင်ႉလမ်ႈတမ်ႈၽီ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထေႇရဝႃႇတၼႆႉ ဢမ်ႇထိူၵ်ႈ ဝႆႈၽီ၊ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီ ၵိူဝ်းယမ် ဝႆႈသႃၽီ၊ တေႃႈၵႃႈ ၶုၼ်ဢိၼ်းၼႆႉ ယင်းယူႇတီႈ မိူင်းၽီသေ ႁွမ်းမိုဝ်းဝႆႈသႃ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်မီးသိၼ်ႁႃႈ မၼ်ႈၵိုမ်း ဢၼ်လူႁၼ် လုမ်းလႃး တူၺ်းထိုင် ပေႃႈမႄႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈလဵင်ႉလမ်ႈတမ်ႈၽီ၊ လွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းလီသေ ၸႅၵ်ႇၽႄၵုသူဝ်ႇပၼ်ၽီ၊ လွင်ႈသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇပၼ် ၽီၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁဵတ်းလႆႈယူႇ။ မိူဝ်ႈတေလူႇတေတၢၼ်း ဢၼ်ထုင်းၸၢမ်ႇတႆးႁဝ်း ၵၢဝ်ႇၽီ ပၢင်းၽီ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ႁႂ်ႈၽီၶဝ် မႃးႁူမ်ႈလူႇႁူမ်ႈတၢၼ်းသေ ဢဝ်ၵုသူဝ်ႇႁူမ်ႈၵူၼ်းၼႆၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပၢင်းၽီမႃးသေ ၵူၼ်းႁဝ်း ဝႆႈသႃၽီ။ ပေႃးလူႇယဝ်ႉ တၢၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၸႅၵ်ႇၽႄၽွၼ်းလီ ၵုသူဝ်ႇပၼ်ၶဝ် ႁႂ်ႈၶဝ် လႆႈႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းသေ လႆႈၵုသူဝ်ႇမိူဝ်းၼႆၵူၺ်း။