cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ
သၢၵ်ႈသေႇပႃႈလင်
ပေႃးၶူၼ်ႉတူၺ်း ၼႂ်းပိုၼ်းပိတၵၢတ်ႈပုတ်ႉထၸိုင် ယိပ်းၵမ်လႆႈ ၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်ၸမ် သွင်လွင်ႈ၊ လွင်ႈၼိုင်ႈ ပဵၼ် မႁႃႇၸၼၵၸၢတ်ႈ (ၼႂ်းသိပ်းၸၢတ်ႈလူင်) ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႃႈ “ၼေႃႇၸဝ်ႈၸၼၵ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဝိတေႇႁ (ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ မိူဝ်ႈလဵဝ်) ၶိုၼ်ႈႁိူၼ်းသမ်ၽဝ်း (ႁိူဝ်းမႂ်) ၶၢမ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇသေ မိူဝ်းၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ၵွပ်ႈပိူင်းၼၼ်ႉ မီးမိူင်ႁႄႈၶမ်းၼမ် ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶီႇႁိူဝ်းယူႇ ၼႂ်းၵၢင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉ ႁိူဝ်းၺႃးလူမ်းလႅင်ႉလူင်လႄႈ ဢဝ်ႁိူဝ်းတႅၵ်ႇၵၢင်ၼမ်ႉပႅတ်ႈ၊ ၼေႃႇၸဝ်ႈၸၼၵၼႆႉ ပိုင်ႈဢိင်ဝီရိယ တူဝ်ၵဝ်ႇသေ လုၺ်းယူႇၵၢင်ၽွင်း ထိုင် 7 ဝၼ်း 7 ၶိုၼ်း၊ လိုၼ်းသုတ်း ၸင်ႇမီး ၼၢင်းၽီမေႇၶလႃႇ မႃးၸွႆႈဢဝ်ဢွၵ်ႇ ပူၼ်ႉၼမ်ႉလႆႈၼႆယဝ်ႉ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ သမ်ႉပဵၼ် ၸႃႇတၵ ဢၼ်မႃးၼႂ်းပၼ်ႇၼႃႇသၵဵင်းမႆႇ (ၸိုဝ်ႈပပ်ႉ ၸိၵႃႇလမလိၼီႇပၵွၼ်း) ၼႂ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးဝႃႈ “မီးၸၢႆႈၵူၼ်းၽၢၼ်ဢွၼ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵူၼ်း မိူင်းၵၼ်ႇထႃႇရ (ၼႂ်းဢိၼ်ႇတိယ ယၢမ်းလဵဝ်) ၵႂႃႇၽၼ်းၽိုၼ်းၶၢႆ မႃးလဵင်ႉမႄႈယူႇ ၵူႈဝၼ်း။ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸၢႆးၵူၼ်းၽၢၼ်ဢွၼ်ႇၼႆႉ ဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈ လွင်ႈၶႂ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ၊ မၼ်းၸင်ႇ ၸူဝ်းပႃးတင်းမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈမၼ်း ၶိုၼ်ႈႁိူဝ်းမႂ်လၢင်းယၢၼ်း ၵႂႃႇၸွမ်းပိူၼ်ႈလႄႈ ဢဝ်ႁိူဝ်းတႅၵ်ႇ ၵၢင်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၸၢႆးၵူၼ်းၽၢၼ် ၸေးဢဝ် မႄႈမၼ်း လုၺ်းယူႇၵၢင်ၽွင်း ထိုင်ၸဵတ်းဝၼ်း ၸဵတ်းၶိုၼ်း၊ လိုၼ်းသုတ်း ၶုၼ်သၢင်တူၼ်ၼိုင်ႈ လူင်းမိူင်းသုတ်ႉထႃႇဝႃႇသ မႃးၸွႆႈဢဝ်ဢွၵ်ႇ ပူၼ်ႉၼမ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈသိုဝ်ႈမၼ်း မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိၼၼ်ႉ မီးယူႇတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မီးယူႇ တီႈလႂ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၸိလႆႈတႄႉတႄႉ။ မၢၼ်ႈဝႃႈ ယူႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၶဵၼ် လၢဝ်းၸၢမ်ပႃ မႃႇလႃႇယု ၵႅဝ်လႄႈ ဢိၼ်ႇတူဝ်ႇၼီးသျႃးၵေႃႈဝႃႈ ယူႇၼႂ်းမိူင်ႈၶဝ်။ ထႆးၵေႃႈဝႃႈ ယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆသေ ထူၵ်းထဵင်ၵၼ်မႃးတႃႇသေႇ၊ ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈပိုၼ်းမၢင်ၸဝ်ႈ ဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းႁၼ်ဝႃႈ “ပေႃးတေ ဢဝ်ၸွမ်းသၢၵ်ႈသေႇ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ တီႇပဝမ်ႇသလႄႈ မႁႃႇဝမ်ႉသ ဢိၵ်ႇတင်း သမၼ်ႇတပႃႇသႃႇတီႇၵႃႇ လႄႈ ပေႃးရႃႇၼဝတ်ႉထု ဢၼ်ၸိၸမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် မိူင်းသုဝၼ်ႇၼ ပဵၼ်မိူင်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇၶမ်းတွင်းလႄႈ ၼင်သတ်း၊ ငႃးသတ်း ၸိူဝ်ႈၼႆႉ” ၼႆယူ။ ၶူဝ်းလဵင်းၸိူင်ႉၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ သူင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်ၼႃႇလႄႈ ဢဝ်ပဵၼ် လွင်ႈၵၶၢႆ ဢၼ်မီးၼမ်ႉတွၼ်းၼမ်တႄႉတႄႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈဢၼ် လေႃႇပၼ်ႇၸလေႃးႁႃႇ (Brondz) ၸၼ်ႉလီ လႄႈ ၸင်ႇလၢမ်းၶၢတ်ႈၵၼ်ဝႃႈ “ၼႃႈလိၼ် ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းဢေးသျႃးတင်းမူတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၼင်လိၼ်မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ” ၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၵၼ်ႇထဝမ်ႇသ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ လႆႈလၢတ်ႈပႃး လွင်ႈ “မုၵ်ႉၸုမ်းပေႃႈၵႃႉႁႃႈပၢၵ်ႇ” လႆႈၸႅၵ်ႇ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵၼ် ဢွၵ်ႇတွင်ႈတဵဝ်း မိူင်းလၢႆလၢႆမိူင်း ဢမ်ႇဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၼမ်ႉလႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလိၼ် တွၼ်ႈတႃႇၵႃႉၶၢႆၶူဝ်းလဵင်း မီးၵႃႈၶၼ်လၢႆလၢႆသႅၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢင်ႉ မႃႉ ၵႅဝ်ႈသႅင် ၶိူင်ႈယႃၶိူင်းႁွမ် (မႆႉႁွမ်)လႄႈ ၶမ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ တေႃႉမႃးၵႃႉၶၢႆ ၼႂ်းမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇဝႃႈမႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် ၵလိယုတ်ႈပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တီႈဢၼ်ၸၢဝ်းၵလႃးဢိၼ်ႇတိယၶဝ် ၵႂႃႇမႃးၵႃႉၶၢႆၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်မိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်မီး ပႃႈတၢင်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ (ဢိၼ်ႇတိယ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈသၼ်ႇသၵြဵတ်ႉ ဢၼ်ၵဝ်ႇၵႄႇသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ (ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၶမ်း) ဢမ်ႇၼၼ် သုဝၼ်ႇၼတီႇပ (ၵုၼ်တီႈဢွၵ်ႇၶမ်း)” ၼႆယဝ်ႉ။
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးၶူဝ်းမွၼ်
သမ်ႉပၢႆးၸၢင်ႈ ၼႂ်းပၢၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ယင်းတူၵ်းဢွၼ်တၢင်း ပၢႆးၸၢင်ႈ ပၢၼ်ဢူႇတွင်းလႄႈ ပၢၼ်လဝူဝ်ႉလၢႆလၢႆပၢၵ်ႇပီထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူင်းၼၵွၼ်းၸၢႆးသရီ (ၼႂ်းထႆး) ဢိၵ်ႇတင်း မိူင်းသထုင်ႇ (ၼႂ်းမွၼ်း + မၢၼ်ႈ) ဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ တင်းသွင်တၼ်းႁဵင်း ၼႆယူႇ။ ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၵႅဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းဢၼ်ဝႃႈမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးၶူဝ်းမွၼ်သင်သေသႅၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢၵ်ႈသေႇၼႂ်းမိူင်းထႆး
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးၶႅပ်းသဝ်ႁိၼ် ဢၼ်တိုၵ်ႉၶုတ်းလႆႈမႂ်ႇ (လႃႈသုတ်း) ၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ လွင်ႈမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိလႄႈ ၽိုၼ်မၢႆတွင်း ၽူႇမိၿေႇတ (ပၺ်ႇၺႃႇပၢႆးပိုၼ်ႉလိၼ်) ပတူဝ်လေးမီး ဢၼ်လၢတ်ႈဝႆႉ လွင်ႈမိူင်းပလၢင်းၵႃ (ၽလၢင်ႊၵႃ) ၼၼ်ႉ မၼ်းမႃးမႅၼ်ႈ ယိူင်းသႂ်ႇ တတ်ႉသိုဝ်ႈ တီႈမိူင်းဢူႇတွင်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ မိူင်းသုၽၼ်းပူးရီး (ၼႂ်းမိူင်းထႆးပွတ်းၵၢင်) ၼၼ်ႉလီလီ ဝႃႈၼႆ။
ပၢႆးဝူၼ်လၢႆးမႂ်ႇ
ယွၼ်ႉႁဵတ်ႇၽူၼ် (ႁေႇတု ၽလ) လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်း Facter ၸိူင်ႉလၢတ်ႈမႃး ပႃႈၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸဝ်ႈပိုၼ်း ဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈၶူဝ်းမွၼ်လုမ်ႈၾႃႉၶဝ် ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ႁၼ်ထိုင် မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ဢၼ်ပႃးၼႂ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸႃႇတၵလႄႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ပိုၼ်းၽႄႈတိူၼ်း ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ဢိၵ်ႇတင်း ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆတွင်း တၢင်ႇမိူင်း ၵူႈၽိုၼ်ၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢူႇတွင်း(ဢွင်ႈၶမ်း) ဢၼ်မီးၼ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈ သုၽၼ်းပူးရီး မိူင်းထႆး ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵူၺ်း ၼႆယူႇ။ လွင်ႈၼႆႉ သၢၵ်ႈသေႇ ဢၼ်ၶုတ်းလႆႈ တီႈတႂ်ႈၵွင်းမူး (ၸေႇတီႇ) ၵဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢူႇတွင်း 31 တီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈယိပ်း တီႈၵမ် ဢၼၼ်မၼ်ႈၵႅၼ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ သၢၵ်ႈသေႇ ၸိူင်ႉဝႃႈၼႆႉ မၼ်းၸိမွၵ်ႇဝႃႈ ပၢႆးၸၢင်ႈလၢႆးမိုဝ်း လႄႈ ၾိင်ႈငႄႈ (Art and Culture) ၼႂ်းပၢၼ် မိူင်းဢူႇတွင်း (ဢၼ်မီးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ သုၽၼ်းပူးရီး မိူင်းထႆး ယၢမ်းလဵဝ်) ဢိၵ်ႇတင်း ၼႂ်းပၢၼ် မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိၼၼ်ႉ မီးဢႃႇယုၵဝ်ႇၵႄႇ ပဵင်းၵၼ်။ ပဵၼ်ပၢႆးၸၢင်ႈလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈ ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ် ၵူႈပိူင်ပိူင် ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးပိုၼ်း လၢတ်ႈဝႃႈဝႆႉ မိူင်းဢူႇတွင်း ပၢၼ်ႁူဝ်တီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်း မွၵ်ႈပီပုတ်ႉထ 300 ၼီႈ (မွၵ်ႈ 243 BC)။ ပၢၼ် 243 ၼႆႉ မၼ်းသမ်ႉမႃးမႅၼ်ႈ ၽွင်းပၢၼ်မိူင်းသုဝၼ်ၼၽူႇမိ ဢၼ်မီးၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၸႃႇတၵ လႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၽိတ်းဢမ်ႇပိူင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽိုၼ်မၢႆၸွႆႈတွင်း ၸၢဝ်းၶႄႇ တႅမ်ႈ ၸိုဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ (သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ) ၼႆႉဝႃႈ ၶျိၼ်လိၼ် (Chin Lin)။ ၶျိၼ်လိၼ် ၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ မိူင်းၶမ်း ဢွင်ႈၶမ်း (သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ) ၼႆမိူၼ်ၵၼ်။
ႁူဝ်ႁုပ်ႈ လွင်ႈမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ လႄႈ သၢၵ်ႈသေႇမၼ်း
သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ။ သုဝၼ်ၼ = ၶမ်း၊ ၽူမိ = ၽႅၼ်ႇလိၼ်။ ‘’’သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ’’’ ၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၶမ်း၊ တွၼ်ႈလိၼ် တီႈဢွၵ်ႇၶမ်း၊ မိူင်းၼႆႉ သုဝၼ်ႇၼတီႇပ ၼႆၵေႃႈ ႁွင်ႉလႄႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ် မိူင်းၼႂ်းၵုၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ် မိူင်းဢၼ်ဝႅတ်ႉလွမ်ႉလူၺ်ႈ မႄႈၼမ်ႉ၊ မိူင်းဢၼ်မႄႈၼမ်ႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးၽိုၼ်လိၵ်ႈၸႃႇတၵ ၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ
ၼေႃႇၸဝ်ႈၸၢႆးၸၼၵ ၶီႇႁိူဝ်းသမ်ၽဝ်း လုၵ်ႉမိူင်းဝိတေႇႁ (ၼႂ်းဢိၼ်ႇတိယ) ၶၢမ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ တေၵႂႃႇၵႃႉၶၢႆ တီႈမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ။ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ မႁႃႇၸၼၵ ၸႃႇတၵ ဢၼ်ႉထၵထႃႇ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ “မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ လႆႈၼႄဝႆႉ ၽၢင်ႁၢင်ႈ (လၵ်ႉၶၼႃႇ) 5 ပိူင်
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးဝႃႈ ဝၢၼ်ႈလႂ် မိူင်းလႂ် ဢွၵ်ႇၽၢင်ႁၢင်ႈ (လၵ်ႉၶၼႃႇ) 5 ပိူင်ၼႆႉၸိုင် မိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ် မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ၼႆယဝ်ႉ။
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးလိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ လႄႈ ၽိုၼ်မၢႆၸွႆႈတွင်း ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇ ဢိၵ်တင်း ၼႂ်းလေႃးၵိယ မိူင်းဢိၼ်ႇတိ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်း ၽၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မႄႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ပင်းၵလႃးၼၼ်ႉ တင်းမူတ်း ႁွင်ႉမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ၊ သုဝၼ်ႇၼၽေႃးၵ လႄႈ သုဝၼ်ႇၼတီႇပယဝ်ႉ။ ၼႂ်းရႃႇမယၼၸႃႇတၵ (ပိုၼ်းလင်ႇၵႃႇသိပ်းႁူဝ်) မီးဝႃႈ “ၶုၼ်သုၶိတ်ႉ (လိင်းမႁႃႇၼုမမ်ႇ) လႄႈ ၽုင်လိင်း ဢွၵ်ႇတဝ်ႈတဵဝ်း ႁႃၼၢင်းသီႇတႃႇ ႁွတ်ႈထိုင် မိူင်းယႃႇဝတီႇပ လႄႈ မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ဝႃႈၼႆ။
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးပိုၼ်း မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ
မွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 270 BC ၼၼ်ႉ မီးၶုၼ်ၵလႃး မိူင်းၸမ်ႇပူႇတီႇပႃႇ ၶုၼ်သီႇရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ လႆႈသူင်ႇၸုမ်း ထမ်ႇမတူႇတ ဢၼ်မီးၸဝ်ႈသေႃးၼ လႄႈ ဢုတ်ႉတရ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶီႇႁိူဝ်း ၶၢမ်ႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ၵႂႃႇၽႄႈတိူၼ်း ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ မီးၶုၼ်သီရိမႃႇသေႃး ပဵၼ်ၸဝ်ႈမိူင်း ၽွင်းငမ်းယူႇ ဝႃႈၼႆ။
သၢၵ်ႈသေႇ ပၢႆးၶူဝ်းမွၼ် ဢၼ်ၶုတ်းလႆႈ
(မၼ်းပဵၼ် ၶူဝ်းလဵင်း ဢၼ်ၸိၼႄ ၾၢင်ႁၢင်ႈ ပၢႆးၸၢင်ႈလႄႈ ၾိင်ႈငေႈ ၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ) ၶူဝ်းမွၼ် ၸိူဝ်းၶုတ်းလႆႈ တီႈတႂ်ႈၵွင်းမူးၵဝ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းဢူႇတွင်း ၸႄႈတွၼ်ႈ မိူင်းသုၽၼ်းပူးရီး ၼႂ်းမိူင်းထႆး 31 တီႈ မိူဝ်ႈၼႂ်း ပီ 1962, 1963, 1966 ၼၼ်ႉ မီးမေႃႈလိၼ် ၽႃမေႃႈလိၼ် လဵၼ်တွင်း လဵၼ်ငိုၼ်း လဵၼ်ၶမ်း လုၵ်ႈမၢၵ်ႇၼပ်ႉလႄႈ ၶိူင်ႈလေႃႇ (တွင်းပၼ်ႇၸလေႃးႁႃႇ) လၢႆလၢႆသႅၼ်း။ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၸိမွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ ပၢႆးၸၢင်ႈလႄႈၾိင်ႈငႄႈ (Art and Culture) ၼႂ်းပၢၼ်ဢူႇတွင်းၼႆႉ မၼ်းၵိူတ်ႇမီး ဢွၼ်တၢင်းပၢႆးၸၢင်ႈ လႄႈ ၾိင်ႈငႄႈ ၼႂ်းပၢၼ်တွႃႇရဝတီႇ လၢႆပၢၵ်ႇပီ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပၢႆးၸၢင်ႈ ၾိင်ႈငေႈ ၼႂ်းပၢၼ်သုထမ်ႇမဝတီႇ (သထုင်ႇ ၼႂ်းမွၼ်း+မၢၼ်ႈ) ဢိၵ်ႇတင်း ၼႂ်းပၢၼ် ၼၵွၼ်းပထူမ် (မိူင်းသရီဝိ ၼႂ်းထႆး) ယင်းတူၵ်းလိုၼ်းလင် ပၢၼ်တွႃႇရဝတီႇ မွၵ်ႈ 4,5 ပၢၵ်ႇပီမိူင်းထႅင်ႈၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပၢၼ်သထုင်ႇ (ၼႂ်းမွၼ်း+မၢၼ်ႈ) ပၢၼ်ၼၵွၼ်းပထူမ် (ၼႂ်းထႆး) ႁူမ်ႈတင်း ပၢၼ်တွႃႇရဝတီႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ် တင်းပၢၼ် မိူင်းသုဝၼ်ႇၼၽူႇမိလႄႈ တင်းသၢမ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ သုဝၼ်ႇၼၽူႇမိ ၼႆယူႇ။
ၵျွႆးၸဵင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၸဵင်ႇ  (ကျွဲဇိမ်ရွာ, Kywezein) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၸဵင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192225 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွႆးၸဵင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 917 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 989 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵဵင်းလၢပ်ႈ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵဵင်းလၢပ်ႈ, (ကျိုင်းလပ်မြို့), (Kenglat), ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပၢၼ်ယူႇၼီႇၶူတ့် မိူဝ်ႈလႂ်?
ယူႇၼီႇၶူတ့်ဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ ပွင်ႇဝႃႈသင်
ယူႇၼီႇၶူတ့်ဢၼ်ဝႃႈၼႆ့ ပဵၼ်လွၵ်းၸဵင် ဢၼ်တမ်းဝၢင်းဝႆ့ တွၼ်ႈတႃႇတေပေႃႉလိၵ်ႈ ၶပ့်လိၵ်ႈ ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈ လႄႈသိမ်းၶေႃႈမုၼ်းၸိူဝ်းၼႆ့ယဝ်ႈ။ တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်မီးၼႂ်း ၵမ်ႇၽႃႇၼႆ့ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပႃးၸဵမ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈလိၵ်ႈတႆး၊ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းလၵ်းၸဵင်ႇယူႇၼီႇၶူတ့်ၼႆ့ယဝ့်။ ယူႇၼီႇၶူတ့်ၼႆ့ ပဵၼ်ၽူႈလူင့်လႅၼ်ႇၵတ့်ၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇတူဝ်လိၵ်ႈပိုၼ့်တီႈပႃႇ ဢွၼ်ၵၼ်ဝူၼ့်ၶွပ်ႈႁွပ်ႈထိုင် ႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းလီလီငၢမ်းငၢမ်းသေ ၶူင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ဝႆ့ယဝ်ႈ။ Operating System (OS) တင်းၼမ် ဢမ်ႇဝႃႈ Mac ႁိုဝ် PC ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တင်းမူတ်းယဝ့်။ တေႃႈၼင်ႇၼႂ်းၾူၼ်းလႄႈ ၶိူင်ႈဢွၼ်ႇၶိူင်ႈဢိတ်း တၢင်ႇမဵဝ်းၵေႃႈ ယင်းၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈပႃးယဝ့်။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင် ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈၸႂ်ႉယူႇၼီႇၶူတ့်
•	ပဵၼ်လၵ်းၸဵင်ဢၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်းယွမ်းႁပ့်၊ •	ပဵၼ်လၵ်းၸဵင်ဢၼ် World Wide Web Consortium ယွမ်းႁပ့် •	သင်လူဝ်ႇၶူၼ့်ႁႃတူဝ်လိၵ်ႈမႃးၸိုင် တေဢမ်ႇမီးတီႈယူပ်ႈယွမ်း •	တူဝ်လိၵ်ႈၵပ်းတၢမ်းၵၼ် ၸွမ်းၼင်ႇၶပ်းမၢႆၸႅၼ်ႇ ၵ ၶ ၷ င •	ပႃးဝႆ့တူဝ်လိၵ်ႈတွၼ်ႈတႃႇလၢႆၸိူဝ့်လၢႆၶိူဝ်း (မိူၼ်ၼင်ႇ တႆး၊ တဢၢင်း၊ မၢၼ်ႈ၊ မွၼ်း၊ ယၢင်းၽိူၵ်ႇသီႇၶိူဝ်း လႄႈယၢင်းလႅင် ၸိူဝ်းၼႆ့)
လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ မိူဝ်ႈၸႂ်ႉယူႇၼီႇၶူတ့်
မိူဝ်ႈႁဝ်းၸႂ်ႉၾွၼ့်ယူႇၼီႇၶူတ့်သေ ပေႃႉလိၵ်ႈၼၼ့် လွၵ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမၼ်း မီးဢိတ်းဢီႈ။ လၢႆးၵဝ်ႇလၢႆးမွၼ် ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃးၼၼ့် ပေႃးတေမႃးထတ်းတူၺ်းၸိုင် ဢမ်ႇပေႃးမီးပၵ်းပိူင်မၢႆႈမီႈသင်လူင်လၢင်။ မိူၼ်ၼင်ႇတူဝ်ဢၼ်ဝႃႈ 'ၶၢႆ' ၼႆၼၼ့် မၢင်ၸိူဝ်းပေႃႉ ၶ + ဢႃပွတ်း + ၵၢႆၶိုၼ်း (ၶၢႆ) ၼႆသေ မၢင်ၸိူဝ်းသမ့်ပေႃႉ ၶ + ၵၢႆႇၶိုၼ်း + ဢႃပွတ်း (ၶၢႆ) ၼႆယဝ့်။ မိူၼ်ၼင်ႇတူဝ်ဢၼ်ဝႃႈ 'တိုၵ်း' ၼႆၼၼ့်ၵေႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းပေႃႉဝႃႈ တ + တိုတ့်ၼိုင်ႈ + တၢင်ႇ + ၵၽႅတ်း + ၸမ်ႈၼႃး ၼႆသေ ဢဝ်တိုတ့်ၼိုင်ႈမႃးဢွၼ်တၢင်းယဝ့်၊ မၢင်ၸိူဝ်းသမ့်ပေႃႉဝႃႈ တ + တၢင်ႇ + တိုတ့်ၼိုင်ႈ + ၵၽႅတ်း + ၸမ်ႈၼႃႈ ၼႆသေ ဢဝ်တၢင်ႇမႃးဢွၼ်တၢင်းယဝ့်။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆ့ ပေႃးဢဝ်မၢၵ်ႇတႃၵူၼ်းႁဝ်းတူၺ်းတႄ့ ႁၼ်တူဝ်မၼ်းမိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်းသေတႃႉ ပေႃးဢဝ်မၢၵ်ႇတႃၶွမ်ႇၽျူႇတႃႇတူၺ်းတႄ့ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆ့ လူင်လၢင်ယဝ့်။ လိူဝ်သေၼၼ့် မိူဝ်ႈႁဝ်းတေၶူၼ့်ႁႃတူဝ်လိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶေႃႈမုၼ်းသေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ့်ၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းပေႃႉမႅၼ်ႈၸွမ်းပၵ်းၸွမ်းပိူင်မၼ်းၵွၼ်ႇ ၽႂ်ၵေႃႉလႂ်ၶူၼ့်ႁႃၵေႃႈ ၸင်ႇတေ ငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ယဝ့်။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈႁဝ်းၶပ့်ထႅဝ်တူဝ်လိၵ်ႈၼၼ့် ၼင်ႇႁိုဝ်ထႅဝ်တူဝ်လိၵ်ႈႁဝ်းပေႃးတေၵႂႃႇယူႇၸွမ်းတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ့်ၼၼ့်ၵေႃႈ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီပေႃႉၸွမ်းလွၵ်းလၢႆးမၼ်းယဝ့်။ မိူၼ်ၼင်ႇ - ၵ + ႄ + ႇ = ၵႄႇ   ||   ပ + ေ + ႃ + ႈ = ပေႃႈ   ||  သ + ြ + ႃ + ႇ = သြႃႇ || ၼ + ၢ + ႆ + း = ၼၢႆး
(တႅမ်ႈသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈဢဝ်တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ မႃးဢွၼ်ႇတၢင်းမႄႈၵပ်းငဝ်ႈ။)
(ႁၢင်ႈလွၵ်းတူဝ်လိၵ်ႈယူႇၼီႇၶူတ့် ဢၼ်ပႃးတူဝ်လိၵ်ႈလၢႆလၢႆၶိူဝ်း)
သင်ႁဵတ်းၼႆပေႃႉၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈၶပ့်ထႅဝ်လိၵ်ႈမႃးၼၼ့် တီႈဢၼ်ဝႃႈ 'ၵႄႇ' ၼၼ့်ၵေႃႈ ၸင်ႇတေ ၵႂႃႇယူႇၸွမ်းတူဝ်'ၵ'၊ တီႈဢၼ်ဝႃႈ'ပေႃႈ'ၼၼ့်ၵေႃႈ ၸင်ႇတေၵႂႃႇယူႇၸွမ်းတူဝ်'ပ'ယဝ့်။ သင်ဢမ်ႇၼၼ် သင်ဢဝ်တူဝ်'ႄ' လႄႈ တူဝ် 'ေ' ပေႃႉဢွၼ်တၢင်း မိူၼ်ၼင်ႇလၢႆးၵဝ်ႇၸိုင် ၶဝ်တေၵႂႃႇယူႇၸွမ်း တူဝ်'ႄ' လႄႈ 'ေ'ၵူၺ်းယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပႃး လၢႆးပေႃႉလိၵ်ႈႁဝ်းယဝ့်။ ႁဵတ်းၸိူင့်ႁိုဝ်ပေႃႉၵေႃႈ တီႈတႄ့မၼ်း လူဝ်ႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ် တူဝ်လိၵ်ႈသေ လူလႆႈဢၢၼ်ႇလႆႈၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဝႃႈႁဝ်းမီးပၵ်းမီးပိူင်သေ ၶပ့်ပေႃႉၸိုင် မၼ်းတေ ငၢႆႈၸႂ်လူမ်ၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇႁဝ်းတင်းသဵင်ႈသေ တေသၢင်ႇထုၵ်ႇၵၼ် တင်းလွၵ်းလၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်တေဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်းၼႃႈၼၼ့်ယဝ်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢဝ်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပိၼ်ႇပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ၊ ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈ ပိၼ်ႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ။ ဢဝ်ၽႃႇသႃႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆ့ ပေႃးႁဝ်းမီးယူႇၼီႇၶူတ့် ႁင်းၵူၺ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈႁဵတ်းလႆႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆ့ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼီႇၶူတ့်ၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႈ။ ပေႃးယၢမ်ႈၵႂႃႇၸိုင် လွၵ်းလၢႆးယူႇၼီႇၶူတ့်ၼႆ့ ယင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၽႂ်းလိူဝ်ငၢႆႈလိူဝ်သေ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်ၵဝ်ႇဢၼ်မွၼ် ႁဝ်းၼၼ့်တႄ့တႄ့လူးၵွၼ်ႇ။
တၢင်ႇ + တိုတ့် ဢမ်ႇၼၼ် တိုတ့် + တၢင်ႇ?
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလွၵ်းမိုဝ်းယူႇၼီႇၶူတ့် တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ႈၵမ်ဝႆ့ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တူဝ်လိၵ်ႈၵမ်ႈပႃႈၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ င၊ တ၊ ထ၊ ပ၊ မ၊ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ လႄႈတင်း မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ ဢ ဢႃ ဢိ ဢီ ဢု ဢူ ၸိူဝ်းၼႆ့ ႁူမ်ႈၵၼ်ၸႂ်ႉဝႆ့လၢႆလၢႆၶိူဝ်းလႄႈ ပဵၼ်တီႈလူဝ်ႇလႆႈဝူၼ့်ၸွမ်းထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ပေႃးဢဝ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢၼ်ႈဝႃႈၸိုင် တီႈဢၼ်လူဝ်ႇတႅမ်ႈဝႃႈ 'တို့' ၼႆၼၼ့် ၶဝ်တေတႅမ်ႈဝႃႈ တ + တၢင်ႇ + တိုတ့် + ၸမ်ႈတႂ်ႈသေ တူဝ်တၢင်ႇ မႃးဢွၼ်တၢင်းတူဝ်တိုတ့်ယဝ့်။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဢဝ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ဝႃႈသမ့် လူဝ်ႇလႆႈတႅမ်ႈ တ + တိုတ့် + တၢင်ႇ + ၸမ်ႈတႂ်ႈၼႆသေ တူဝ်တိုတ့်မႃးဢွၼ်တၢင်း တူဝ်တၢင်ႇယဝ့်။ တီႈၼႆႈ ပေႃးဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵဝ်ၶႃႈဝႃႈၸိုင် လၢႆးဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၸႂ်ႉၼၼ့် တူၵ်းထုၵ်ႇသေလၢႆးတႆးယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်ၼႆ ပေႃးမႃးၶပ့်တူၺ်း တူဝ်မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ တႆးႁဝ်းၵေႃႈ 1. ဢႃ 2.(ဢိ) ဢီ 3. ဢေ 4. ဢႄ 5. (ဢု) ဢူ ၸၵႂႃႇ တူဝ်ဢိ (တူဝ်တၢင်ႇ) ၼႆ့ မႃးဢွၼ်တၢင်းတူဝ်ဢု (တူဝ်တိုတ့်)ယဝ့်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ သင်ႁဝ်းတင်းသဵင်ႈ ၸွမ်းလၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၢၼ်ႈသေ တႅမ်ႈတူဝ်တၢင်ႇဢွၼ်တၢင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်ၽိတ်းတီႈလႂ်။ လိူဝ်သေၼၼ့် တေၵႂႃႇငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း လၢႆးတႅမ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်းဢၼ် ႁဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ၸႂ်ႉၼၼ့်ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။
ၸေႃႇၵီႇလူး ၸွင်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉ
ပေႃးတေလႆႈတွပ်ႇပွတ်းပွတ်းၸိုင် ၵဝ်ၶႃႈၵူၺ်းလူဝ်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉ" ၼႆၶေႃႈလဵဝ်ၵွႆး။ ဝႆ့ၸႂ်ဝႃႈ ၸေႃႇၵီႇၼႆ့ ၵူၼ်းၸႂ်ႉမၼ်းၼမ်လိူဝ် ယူႇၼီႇၶူတ့်သေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၸွမ်း လၵ်းၸဵင် ဢၼ်ၵမ်ႇၽႃႇမၵ်းမၼ်ႈဝႆ့။ လိူဝ်သေၼၼ့် ၼႂ်းတူဝ်လိၵ်ႈၸေႃႇၵီႇမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ့် ဢဝ်တီႈယူႇ လွၵ်းတူဝ်လိၵ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းဝႆ့ တင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ့်။ လွၵ်းၸဵင်တွၼ်ႈတႃႇတူဝ်လိၵ်ႈတႆး ယင်းပႃးၵႂႃႇ ဢမ်ႇယွမ်း 13 တူဝ်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈၶဝ်ႁဵတ်းပၼ်ၾွၼ့် ၸေႃႇၵီႇတႆး ၼၼ့် ၶဝ်လႆႈၵႂႃႇဢဝ် လွၵ်းတီႈယူႇတူဝ်လိၵ်ႈ ၶွင်ၽႃႇသႃႇၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်း မႃးတႅၼ်းဝႆ့ပၼ်ယဝ့်။ တီႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈမၼ်း ၸေႃႇၵီႇမၢၼ်ႈၼၼ့် ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွင်မၢၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီးတၢင်းဢူပ်းတၢင်းဢၢႆသေ ဢဝ်ၶွင်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းၸဝ်ႈဝႆ့ၵူၺ်း။ ဢၼ်ႁၢႆ့ၸႃႉသေၼၼ့်တႄ့ ၶဝ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸေႃႇၵီႇတႆး ငၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇၸေႃႇၵီႇမၢၼ်ႈၼၼ့်ယဝ်ႈ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွင်တႆးသေဢိတ်း။ ၵႂႃႇဢဝ်လွၵ်း တူဝ်လိၵ်ႈၶွင်ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းမႃးသေ တေႃႉတႄ့ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈတႆး သႂ်ႇဝႆ့ပၼ်ၵူၺ်း။
သိုပ်ႇၸႂ်ႉၸေႃႇၵီႇၵႂႃႇႁဵတ်ႈၼႆၸွင်ႇလႆႈ
သင်ဝႃႈႁဝ်းသိုပ်ႇၸႂ်ႉၸေႃႇၵီႇၵႂႃႇႁဵတ်းၼႆတိၵ်းတိၵ်းၸိုင် ဢၼ်တေၼႃႇသေပိူၼ်ႈၼၼ့်တႄ့ ပဵၼ်ႁဝ်းႁႃး ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၼၼ့်ယဝ်ႈ။ ၸေႃႇၵီႇမၢၼ်ႈၼႆ့ ဝႆ့ၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းဢဝ်လွၵ်းတူဝ်လိၵ်ႈတၢင်ႇၶိူဝ်းမႃးၸႂ်ႉဝႆ့သေတႃႉ လွၵ်းတူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းဢဝ်ၸႂ်ႉဝႆ့ၼၼ့် ယင်းပဵၼ်လွၵ်းတူဝ်လိၵ်ႈ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆ့တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ့်ၵွႆး။ လၢႆးၶပ့်ဝၢင်း encode မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပိူင်ႈသင်ၵၼ်တင်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ တွၼ်ႈတႃႇတူဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈတႄ့ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတူၵ်းသုမ်းသင် လူင်လၢင်ၵႃႈႁိုဝ်။ ၸေႃႇၵီႇတႆးၼႆ့တႄ့ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင့်ၼၼ်၊ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် မၼ်းၵႂႃႇဢဝ်လွၵ်းတူဝ်လိၵ်ႈ Cham သေမႃးသႂ်ႇဝႆ့ပၼ်။ မၢင်တူဝ် ယင်းပႆႇပႃႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်ယူႇၼီႇၶူတ့်ၵွၼ်ႇ။ တင်းလွၵ်းတူဝ်လိၵ်ႈတႆးသေ Encode မၼ်းၵေႃႈပိူင်ႈၵၼ်၊ ၽႃႇသႃႇၵေႃႈပိူင်ႈၵၼ်၊ လၢႆးဝႆ့ဝၢင်းတူဝ်လိၵ်ႈၵေႃႈပိူင်ႈၵၼ်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ၸေႃႇၵီႇတႆးၼႆ့ တူဝ်လိၵ်ႈမၼ်း တေဢမ်ႇဢွၵ်ႇလီမိူၼ်တူဝ်လိၵ်ႈၸေႃႇၵီႇမၢၼ်ႈ။ မၢင်ႈတီႈၵေႃႈ ဢွၵ်ႇႁၢင်ႇႁီးႁၢင်ႇႁၢႆး၊ မၢင်တီႈတီႈ ယင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈလူသေဢိတ်းၵေႃႈမီး။
မိူဝ်ႈလႂ်တေထိုင်ပၢၼ်ယူႇၼီႇၶူတ့်
ၸေႃႇၵီႇၼႆ့ ဢမ်ႇၶဝ်ႈတြႃးဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ယင်းတိုၵ့်ၸႂ်ႉၸေႃႇၵီႇၵၼ်ယူႇ။ ယင်းသူင်ၸႂ်ႉၵၼ်ယူႇ။ ပႃးၸဵမ်ၵဝ်ၶႃႈၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ့်။ ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ၸိူင့်ၼႆၼႆ့ လွင်ႈတၢင်းမၼ်း မီးဝႆ့လၢႆၸိူင့်လၢႆလွင်ႈ။ ၼႂ်းၸိူဝ်းၼၼ့်ၸိုင် - တူဝ်ၵဝ်ႇ ပႆႇပႃႈတူဝ်ႈတၼ်း တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈပွႆႇၽႃႇ သၢႆငၢႆဢၼ်မိုတ်ႈၸႂ်ႉမိုတ်ႈတိုဝ်းဝႆ့ တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၶႂ်ႈတူင့်ၼိုင် တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းတေႃႇသူႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇႁူႉတေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ တူင်ႇဝူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပႆႇပႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸိူဝ်းၼႆ့ၵေႃႈပႃးယဝ့်။
လိူဝ်သေလွင်ႈတၢင်းပႃႈၼိူဝ်ၼႆ့ယဝ့် တႃႇတေတိုတ့်တၢႆး ၸုင်ၸၼ် ပၼ်ပွၼ်ႈ ႁႂ်ႈပီႈၼွင့်တႆးႁဝ်း မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼီႇၶူတ့်ၵၼ်မႃးၼၼ့် ႁဝ်းယင်းပႆႇပႃႈမီး လွင်ႈတူင့်ၼိုင် ဢီႈသင်လူင်လၢင်ၵႃႈႁိုဝ်။ သင်ယူႇတဵတ်ႇယဵၼ်ၵႂႃႇၽႂ်မၼ်းႁဵတ်းၼႆၸိုင် ဢသၢၵ်ႈၸေႃႇၵီႇၼႆ့ ယင်းတေယူႇၵႂႃႇယၢဝ်းလိူဝ်သေ ဢၼ်ႁဝ်းၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႆ့ၼၼ့်လူးၵွၼ်ႇယဝ်ႈ။ တႃႇတေလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈၼၼ့်ၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈဝႆ့လၢႆၽၢႆႇလၢႆပႃႈ။ တီႈဢေႇသုတ်း လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈယူႇၼီႇၶူတ့် ၸႂ်ႉလႆႈလီလီ ၼႂ်းၶွမ်ႇၽျူႇတႃႇ၊ ၼႂ်း Mac ၼႂ်း Android လႄႈ ၼႂ်း iOS ပႃးၸဵမ် လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ လွၵ်းမိုဝ်းတႆး လွၵ်းမိုဝ်းမၢၼ်ႈ။ သင်ပႆႇႁဵတ်းပၼ်လႆႈၸိူဝ်းၼႆ့လီလီၸိုင် ၸေႃႇၵီႇၵေႃႈ ယင်းတေပဵၼ်ၸေႃႇၵီႇၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆယူႇ။
ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပီ 2014 ၼႆ့ သင်ႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼီႇၶူတ့်ၵၼ်လႆႈတင်းမူတ်းတႄ့ တေလီတႄ့တႄ့ၶႃႈယဝ့်။ မိူဝ်ႈၵဝ်ၶႃႈၸင်ႇႁႃဢွၵ်ႇမႃးၼွၵ်ႈမိူင်း မိူဝ်ႈပီ 2007 ၼၼ့် လႆႈမႃးႁၼ်ၵႂၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်လူင်မိူင်းထႆး၊ လႆႈမႃးႁၼ်ပီႈၼွင့်ထႆးၶဝ်သေ ၵဝ်ၶႃႈၸႂ်လဵၵ့်ၼႃႇ။ ၵဝ်ၶႃႈဝူၼ့်ဝႃႈ "ႁဵတ်းသင် မိူင်းႁဝ်း ႁဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၵႂၢမ်းႁဝ်း လၢတ်ႈတေႃႇတၵ့်ၼၢႆၵၼ် မိူၼ်ပီႈၼွင့်ထႆးၶဝ်ၸိူင့်ၼႆ။ တေႃႈၼင်ႇပဵၼ်မိူင်းတႆးလူင်ၵမ်ႇၽီႇၵမ်ႇၽဵတ်ႇ ၵႂႃႇၼႂ်းၵၢတ်ႇၼႂ်းသႃး ႁၢင်ႈပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးတေႃႇၽႂ်" ၼႆယူႇ။ ထိုင်တေႃႈလဵဝ်ၼႆ့ ၶႅၼ်းလီၸႂ်လဵၵ့်ထႅင်ႈ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ လွၵ်းမိုဝ်းတႃႇလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းမီးယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈႁဝ်းသမ့်ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတေႃႇၵၼ်။ သင်ႁဝ်းႁူႉၸိူင့်ၼႆယဝ့်ၸိုင် ပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်း မီးၼိူဝ်ႁူဝ်မႃႇႁဝ်းၵူႈၵေႃႉၶႃႈယဝ့်ၼေႃႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ပၢၼ်ယူႇၼီႇၶူတ့်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ့် မိူဝ်ႈလႂ်? ၵဝ်ၶႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈတွပ်ႇ။ ၸဵဝ်းလႄႈၼၢၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ့်တႄ့ မီးတီႈႁဝ်းႁူမ်ႈတူဝ်ႁူမ်ႈၸႂ်ၵၼ် ၵွႆးၶႃႈယဝ်ႈၼေႃႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉ Website ၼမ်ႉၶူင်း
တႃႇၸီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတႃႇၸီႇ  (သာစည်ရွာ, Tharsi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191644 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူဝ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 782 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 774 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1556 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
တွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ) (, Taung Kaing, တောင်ကိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
သုၸရိူၵ်ႈ သိပ်းပိူင်
တူဝ်ႁဵတ်း၊ သူပ်းဝႃႈ၊ ၸႂ်ဝူၼ်ႉ လွင်ႈလီၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သုၸရိူၵ်ႈယဝ်ႉ။ (သု=ဢၼ်လီ ။ ၸရိတ = လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈတိုဝ်းၵမ်)
မိၵ်ႈမၢႆၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ
မိၵ်ႈမၢႆၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆ ဢၼ်ၸႂ်ႉတီႈ ၼႃႈၵၢၼ် ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
တီႈမိၵ်ႈမၢႆငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ပႃႈသႇႉ လိၵ်ႈ ပြည်ထောင်စုသမတမြန်မာနိုင်ငံတော် ၼႆႉသေ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ သၢင်ႇသီႈ သၢမ်တူဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၸင်ႇၵွႆႈဢဝ် လၢဝ်ၶမ်း တႅၼ်းတၢင်တီႈ သၢင်ႈသီႈ ဢၼ်မီးတီႈၸိၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၶႅဝ်ႈမႃႉ ဢၼ်လွမ်ႉႁွပ်ႈ ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇတီႈမိူင်းမၢၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉလိၵ်ႈ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ ထမ်ႇမပတ ၁၉၄ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈမိူင်းသေ ဢၼ်ပဵၼ်လိၵ်ႈၼႃႈပၢႆႉမၼ်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢူးၼေႇဝိၼ်းၼၼ်ႉ ဢိင်လူၺ်ႈလၵ်းမိူင်း 1974 သေ လႆႈမူၼ်ႉမႄး ၽၢင်ႈႁၢင်ႈသူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႉ မႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ပိုၼ်ႉလင်သီသွမ်ႇ ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇတီႈသီလႅင်၊ ၶဵဝ်ႈမႃႉ၊ ၶူဝ်ႈသပေႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ႁူင်းၶဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇၶၢင်ႈသွင်ၽၢႆႇ မီးသၢင်ႇသီႈသီသွမ် သွင်တူဝ်၊ လၢဝ်ၶၢဝ် ယူႇတီႇၸိၵ်း လုၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မွၵ်ႇဢဝ်မႆသႂ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈလိၵ်ႈၼႃႈပၢႆႉမၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ 1988 ယဝ်ႉ ၸူးဢဝ်ပႅတ်ႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတသေၵေႃႈ လၢႆႈပဵၼ်သီၶမ်းတင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း 2009 သေ လႆႈၸႂ်ႉမိၵ်ႈမၢႆယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ မိၵ်ႈမၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ၼူၵ်ႉယုင်းသီၶဵဝ်ယဝ်ႉ။
တႃႇၵၢမ်းတူၺ်း
ၸွမ်ပိဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈ
လၵ်းမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ(၂၀၀၈)
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိၵ်ႈမၢႆၸိုင်ႈမိူင်း
127
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:127
လၢင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလၢင်း (, Wan Lan, ဝမ်လန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
006 တေႇဝထမ်ႇမ၊ ၸၢတ်ႈ
6- ၸၢတ်ႈၻေဝꩪမ်မ
(ၻေဝꩪမ်မ=တြႃးၽီ၊ ၸဝ်ႈၵူၼ်းလီဢၼ်မီး တြႃးတဵမ်ထူၼ်ႈ) ထုၵ်ႇလီပႂ်ႉပႃး တြႃးတၢင်းဢၢႆလႄႈ တၢင်းၵူဝ် သွင်ပိူင်
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၽူႈမၢၵ်ႈသႃႇဝတ်ႉထိၵေႃႉၼိုင်ႈ မေးမၼ်းတၢႆၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇမႃးႁဵတ်း ရႁၢၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႂ်ႈ ပိူၼ်ႈဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်မၼ်းသေ ႁဵတ်းသိုင်ႇၽႆးလႄႈ သိုင်ႇၶူဝ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းသိုင်ႇၶူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ် ၼိူၺ်း(ထေႃးပၢတ်ႈ)၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၸိူဝ်းပဵၼ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉသႂ်ႇဝႆႉ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မႃးပဵၼ် ၽဝရႁၢၼ်းသေတႃႉ ႁွင်ႉဢဝ် ၵူၼ်းယူႇႁူမ်ႈမၼ်း မႃးၸႂ်ႉသေ ၶႂ်ႈၵိၼ်သင်ၵေႃႈ ၸႂ်ႉႁုင်လဵင်ႉ ႁဵတ်းလဵင်ႉယူႇ။ ၶူဝ်းၸႂ်ႉၶူဝ်းတိုဝ်းၵေႃႈ လိူင်ႇၼမ်တႄႉတႄႉ။ သၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်ၼုင်ႈၵၢင်ၼႂ်၊ ဢၼ်ၼုင်ႈ ၵၢင်ဝၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တဵမ်ထူၼ်ႈတႄႉတႄႉ။
ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉတၢၵ်ႇသၢင်ႇၵၢၼ်း၊ ၽႃႈႁူမ်ႇၶူဝ်းၼွၼ်း ၼႂ်းဝၢင်းဝတ်ႉယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း တီႈထိူၼ်ႇ ၸင်ႇဢႅဝ်ႇၽႅဝ်မႃး တီႈဝတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ မီးၶူဝ်းၶွင်ၼမ် ဢဝ်မႃးတၢၵ်ႇ ပေႃးမၢၵ်ႇပေႃးမိူဝ်လႄႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈမီး လေႃးꧤယႂ်ႇ၊ ဢမ်ႇမီး တၢင်းႁၢၼ်ႉၸႂ်ငၢႆႈလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ဢဝ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ တီႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃးၼႆ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇထၢမ် “ၵွပ်ႈသင် ၶူဝ်းၶွင်ပႄႉၼမ် တၢၼ်ႇၼႆႉ၊ ၵဝ်ၽြႃးၼႆႉ ၵူၺ်းၸီႉသင်ႇ ယွင်ႈယေႃး ၵုၼ်းမုၼ် လွင်ႈလေႃးꧤဢေႇ၊ လွင်ႈႁၢၼ်ႉၸႂ်ငၢႆႈ၊ လွင်ႈတဵတ်ႇယဵၼ်၊ လွင်ႈၶတ်းၸႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁႃႉ”ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်းၶေႃႈထၢမ်ၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် ရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇၻေႃးသသေ ထွတ်ႇလွၼ်ႈပႅတ်ႈ သၢင်ႇၵၢၼ်းမၼ်း ၵူၺ်းၼုင်ႈ သၢင်းပိူင်ၽိုၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းသေ ၸုၵ်းၸိူဝ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇၼႃႈ ပရိသတ်ႈယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း... မႂ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ သေႃႉႁႃ လွင်ႈလီဢၢႆ(ႁိရီ)၊ လွင်ႈၵူဝ်(ဢွတ်တပ)သေ ယၢမ်ႈယူႇသဝ်းမႃး ၼႂ်းထိူၼ်ႇ သိပ်းသွင်ပီလုမ်းလုမ်းယူႇလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်လႄႈ သမ်ႉယူႇသဝ်း ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်းဢၢႆ တၢင်းၵူဝ်သင်လႃႇ” ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးလၢတ်ႈ ꩡၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင် ၻေႇဝꩪမ်ႇမၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၿြႁမၻတ်ႈ၊ မိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇ၊ တိူင်းၵႃသိယဝ်ႉ။ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “မႁိသႃႇသၵုမႃႇရ”ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၵိူတ်ႇၼွင်ႉၸၢႆး “ၸၼ်ႇၻၵုမႃႇရ”ယဝ်ႉ မႄႈၸဝ်ႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇၼွၼ်းၽေးသေ ၸင်ႇဢဝ်ၼၢင်းယိင်းတၢင်ႇၵေႃႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင် ထိသွင်ၼႆႉ သမ်ႉၵိူတ်ႇမႃး လုၵ်ႈၸၢႆး ၸိုဝ်ႈဝႃႈ “သူႇရိယၵုမႃႇရ”ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသူႇရိယၵုမႃႇရ ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃးၸိုင် ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈပၼ် ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ မႄႈၸဝ်ႈမၼ်း ၸင်ႇတုၵ်းယွၼ်း ႁႂ်ႈဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ပၼ်မၼ်းၸၢႆးယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ၸင်ႇထဵင်ဝႃႈ “လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးယူႇ၊ ပႆႇပၼ်လႆႈၵွၼ်ႇ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵႆႉၵႆႉတုၵ်းယွၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႆႈၸႂ် ၵူဝ်ပဵၼ်ၶဵၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်လုၵ်ႈ ၸၢႆးလူင်သွင်ၸဝ်ႈ လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈၼႄတၢင်းသေ သင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးမၼ်း ၸၢမ်ႇပူႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၵွႆႈပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းတႃႉ ၼႆသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇယူႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈပီႈသွင်ၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၵႂႃႇယူႇၼႂ်းထိူၼ် ႁိမဝၼ်ႇတႃႇၼႆၸိုင် ၼွင်ႉပၢႆၶဝ် ၸဝ်ႈၸၢႆးသူႇရိယၵုမႃႇရၵေႃႈ ၸွမ်းၸဝ်ႈပီႈမၼ်း ၵႂႃႇတီႈထိူၼ်ႇႁိမဝၼ်ႇတႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်း ထိူၼ်ႇတီႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၼင်ႈတႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉသေ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸင်ႇၸႂ်ႉ “ၸဝ်ႈၼွင်ႉ သူႇရိယၵုမႃႇရ... လူင်းၵႂႃႇ ၼႂ်းၼွင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉသေ ဢၢပ်ႇဢၢပ်ႇၵိၼ်ၵိၼ်တႃႉ၊ ဢဝ်မႂ်မူဝ်သေ သႂ်ႇၼမ်ႉမႃးပၼ် ၸဝ်ႈပီႈတႃႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၼွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးၽီလူးၼမ်ႉပႂ်ႉဝႆႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လူင်း ၼႂ်းၼွင်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈဢမ်ႇႁူႉ“ၻေႇဝꩪမ်ႇမ=တြႃးၽီ”ၼႆၸိုင် ၽီလူးၼၼ်ႉ မီးသုၼ်ႇၺွပ်းၵိၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈၸၢႆးသူႇရိယၵုမႃႇရ လူင်းၵႂႃႇ ၼႂ်းၼွင်ၼႆ ၽီလူးၺွပ်းဢဝ်မၼ်ႈသေ ၸင်ႇထၢမ်ႇၻေႇဝꩪမ်ႇမယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးတွပ်ႇဝႃႈ “ၻေႇဝꩪမ်ႇမၼႆႉပဵၼ် လႅတ်ႇ၊ လိူၼ်”ၼႆ ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈလႄႈ ၽီလူးတီႉဢဝ် မၼ်း ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၼ်ႇၻၵုမႃႇရလူင်းၵႂႃႇၵေႃႈ ထၢမ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉသေ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၼ်ႇၻၵုမႃရတွပ်ႇဝႃႈ “ၻေႇဝꩪမ်ႇမၼႆႉ ပဵၼ်သီႇၼႃႈမိူင်း”ၼႆ ဢမ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉထႅင်ႈယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၶိုၼ်းႁၼ် ၸဝ်ႈၼွင်ႉမၼ်း ပွၵ်ႈမႃးလႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸင်ႇၸွမ်းမႃး ၶႆႈႁွႆးၶႃ လႆႈမႃးႁၼ် ႁွႆးတိၼ်လူင်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇႁၼ်ႁွႆးတိၼ်ၶိုၼ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၼွင်ၽီလူးပႂ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇပႃးလၢပ်ႇဝၢႆႈလႅင်ႈ ၸင်ႇယိပ်းၵၢင်ႇသေ ၽွင်းတိုၵ်ႉၸုၵ်းဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ၽီလူးဢွၵ်ႇမႃး ႁူၺ်း ႁႂ်ႈလူင်းၼႂ်းၼွင်ယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ “ၵွပ်ႈသင် လႆႈတီႉၺွပ်းဝႆႉ ၼွင်ႉၸၢႆးၵဝ်” ၼႆလႄႈ ၽီလူးဝႃႈ ၵွပ်ႈဢမ်ႇႁူႉၸၵ်း ၻေႇဝꩪမ်ႇမလႄႈ ၸင်ႇတီႉၺွပ်းဝႆႉၼႆယဝ်ႉ။ “ပေႃးၼႆၵေႃႈ ၵဝ် တေလၢတ်ႈၼႄမႂ်း ၻေႇဝꩪမ်ႇမ”ၼႆသေ ၸင်ႇလွတ်ႈႁေႃး ၵႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လၢတ်ႈ လႆႈၼင်ႇၼႆလႄႈ ၽီလူးၸင်ႇၶိုၼ်းပွႆႇလွတ်ႈပၼ် ၼွင်ႉၸၢႆးၸဝ်ႈ တင်းသွင်ၸၢႆးယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
သၼ်တေႃ သပ်ပုရိသႃ လေႃၵေ၊ ၻေဝꩪမ်မႃတိ ဝုၸ်ၸရေ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ ၸဝ်ႈၵူၼ်းလီ ၵေႃႉဢၼ်မီး တၢင်းလီဢၢႆ(ႁိရီ)၊ တၢင်းလီၵူဝ်(ဢွတ်တပ်ပ) လွင်ႈႁဵတ်းဢၵုသူလ်ႇၻုၸရိတ်ႈ၊ ဢၼ်မီး ၵုသူလ်ၵၢၼ်တၢင်းလီ တဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ဢၼ်မီးသူပ်းတူဝ်ႁူဝ်ၸႂ် ၼိမ်ၸိုင်ႈ တဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်မီး တြႃးၽီ(ၻေႇဝꩪမ်ႇမ)ၼႆယဝ်ႉ။
(2) ၵူၼ်းပၺ်ႇၺႃႇလႅင်းတႅၵ်ႇ၊ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ။
ၺွင်ႇၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယေႇဝေႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၸွၵ်ႉ  (ညောင်ဇောက်ရွာ, Nyaungzauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇဝေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193736 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇဝေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3088 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5647 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တပုတ်ႉၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတပုတ်ႉၸု  (သပွတ်စုရွာ၊ Thaputsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ) ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192438 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇ (တႅတ်ႉမ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1453 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1813 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3266 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
008 ၵႃႇမၼိ၊ ၸၢတ်ႈ
8- ၸၢတ်ႈၷႃႇမၼိ
(ၷႃမၼိ= ၶုၼ်ၸၢႆး ၷႃႇမၼိ) ထွမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းသြႃႇ လႆႈသိူဝ်းသႃႇမိူဝ်းၼႃႈ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ရႁၢၼ်းဢၼ်ဝီရိယဢေႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃးလၢတ်ႈ ꩡၢတ်ႈဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
(ဝတ်ႉထုပၸ်ႉၸု ပၼ်ႇလႄႈ ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ ꩡၢတ်ႈၷႃႇမၼိၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း “ꩡၢတ်ႈသံႇဝရ”ဢၼ်မႃးၼႂ်း ဢေႇ ၵႃႇၻသၵၼိပၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႇထႃႇ ဢၼ်ႁေႃးမႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇလႄႈ ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ ꩡၢတ်ႈၷႃႇမၼိၼႆႉ တူၺ်းဢဝ်ၼႂ်း ꩡၢတ်ႈသံႇဝရၼၼ်ႉတႃႉ။)
ၶုၼ်ၸၢႆးၷႃႇမၼိၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီ ၽွင်းမိူင်းၼေႃႇၶမ်းၽြႃး လႄႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၶုၼ်ပၢၵ်ႇပၢႆၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းၸၢႆးပဵၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသုတ်းသေတႃႉ လႆႈပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ပီႈမၼ်းပၢၵ်ႇၼိုင်ႈ ဢုမ်လွမ်ႉမၼ်းသေ လႆႈယုၵ်ႉပဵၼ်ၶုၼ် ၽွင်း မိူဝ်ႈယူႇသဝ်း တႂ်ႈၸွင်ႈၽိူၵ်ႇသေ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၸီးၸိမ်ႇၶုၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၶႂ်ႈၼႄဢွၵ်ႇ မွၵ်ႇၶႆႈ ၵုင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ငဝ်း သြႃႇမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇၶၢၼ်ႁေႃး ၷႃႇထႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
ဝိပၵ်ၵ်ၿြႁ်မၸရိယေႃသမိ၊ ဢေဝံ ꩡႃၼႃတိ ၷႃမၼိ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၵေႃႉဢၼ် ထွမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်သေ ဢမ်ႇႁိပ်ႈၼႅတ်ႈသေ ႁဵတ်းၼၼ်ႉ ပႅင်ႈၼင်ႇဢၼ်မၼ်း ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ် တၵ်းတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၷႃႇမၼိ “ၵဝ်ၼႆႉ မီးဝႆႉ တၢင်းၵျၢင်ႉၵမ် ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉယဝ်ႈ”ၼႆ မႂ်းႁူႉထိုင်တႃႉ။
(2) ဢၼ်ၸွမ်းၵႂၢမ်းသြႃႇလီၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။
သုၶီႇတထႃႇၵတ
ပဵၼ်တီႈထိၼ်ႇသိင်ႇသပ၊ ထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးႁွႆးတိၼ်ဝူဝ်းၵႂႃႇမႃး။ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်း၊ ၶိုၼ်းလိုၵ်းပူၼ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ႁူဝ်မိူင်းသႂ်မႃး။ ပဵၼ်ၵႄႈၶၢဝ်းလိူၼ်သၢမ်လိူၼ်သီႇ၊ ၵတ်းၼႃႇမူၺ်ၵေႃႈတူၵ်း၊ လူမ်းၵတ်းလူင်ထူဝ်းပဝ်ႇမႃးသီႇၼႃႈမိူင်းလႄႈ မႂ်မႆႉၶဝ် ႁူင်ႈတူၵ်းသႂ်ႇၼိူဝ်လိၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ႁွႆးတိၼ်ဝူဝ်းလုၵ်းလုၵ်းလၢၵ်းလၢၵ်း။ မႂ်မႆႉတႃႇတေႁႄႉၵင်ႈလူမ်းၵတ်းၼၼ်ႉ တီႈၼိူဝ်တူၼ်ႈမၼ်း ပေႃးဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ မႂ်မႆႉႁႅင်ႈၸိူဝ်းႁူင်ႈတူၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လူမ်းပဝၵ်ႇလႄႈ ၵုမ်ႇလႆႈၶၢႆႉၼီယူႇၵွႆး။ မႂ်မႆႉဢွၼ်ႇဢိတ်းဢွတ်းၵွႆး ယင်းၵိုတ်းယူႇၼိူဝ်လိၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇဢမ်ႇပဵင်းၼၼ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တင်းသၢင်ႇၵၢၼ်းၼႃၽိုၼ်ၼိုင်ႈသေ ၼင်ႈယူႇၼိူဝ်မႂ်မႆႉႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢႃႇလႃဝၵရႃႇၸပုတ်ႉတၼႆႉ ပႆတၢင်းဢွၵ်ႇမႃးသေ မႃးမုင်ႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼင်ႈယူႇၼိူဝ်မႂ်မႆႉႁႅင်ႈဢွၼ်ႇဢိတ်းဢွတ်းၵွႆးလႄႈ ၸင်ႇဢၢမ်းၵႂႃႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇၼင်ႈပႃႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ လဝ်ႈလၢတ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ "ၾြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ- ၶမ်ႈဝႃးၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းလႆႈၼွၼ်းလပ်းလီယူႇၶႃႈႁႃႉ။" "ဢိူဝ်ႈ..ၵုမႃႇရ(ဢႃႇလႃႇဝၵရႃႇၸပုတ်ႉတ) ၵဝ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လႆႈၼွၼ်းလပ်းလီလီယူႇဢိူဝ်ႈ၊ ၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လႆႈၼွၼ်းလပ်းလီလီငၢမ်းငၢမ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ" "ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈၶႃႈ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း ယင်းဢမ်ႇမီးဢၼ်သိူဝ်ႇ၊ ဢၼ်ႁူမ်ႇ၊ တေႃႉတႄႉမီးသၢင်ႇၵၢၼ်းဢွၼ်ႇၽိုၼ်ၼိုင်ႈၵွႆး၊ လူမ်းၵတ်းၵေႃႈပဝ်ႇထွင်းမႃးသီႇၼႃႈမိူင်း၊ ႁဵတ်းႁိုဝ်လႄႈ လႆႈၼွၼ်းလပ်းလီၶႃႈလႃႇ"။ "ၵဝ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးဢၼ်လႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ တိုၼ်းၼွၼ်းလပ်းလီလပ်းငၢမ်းဢိူဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ယူႇၼႂ်းၶွင်ႉၼွၼ်း ဢၼ်ဢိုတ်းႁပ်းဝႆႉလီငၢမ်း၊ ၽႃႈၵွပ်းသိူဝ်ႇၼွၼ်းၵေႃႈၼႃ၊ ၽႃႈႁူမ်ႇၼႃလူင် ဢၼ်ဢဝ်ၶူၼ်သူဝ်းသေႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူမ်ႇလူမ်ႈတိၼ်တေႃႇႁူဝ်၊ မီးၵေႃႉလုမ်းလႃးပၼ်လီငၢမ်းၼၼ်ႉ ၸွင်ႇမႂ်းထၢင်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵေႃႉၼွၼ်းလပ်းလႆႈလီႁိုဝ်"။ "မႅၼ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ... မၼ်းတေၼွၼ်းလပ်းလႆႈလီငၢမ်းယူႇၶႃႈ" "ၵုမႃႇရ... ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈၼႂ်းၸႂ်မၼ်း ပဵꧣ်ၵႃႇမၵုင်ႇတင်းၵေႃႉမၼ်းသူင်ႁၵ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၵႃႇမၵုင်ႇသေ ၼႂ်းတူဝ်မၼ်းလႄႈ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်း မႆႈႁွၼ်ႉယူႇပေႃးၼႆၸိုင် ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၵူၼ်းတုၵ်ႉၶိတႁိုဝ်" "မႅၼ်ႈၶႃႈဢေႃႈ... ပဵꧣ်တုၵ်ႉၶိတဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ" "မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵဵဝ်ႇတင်း တၢင်ႇၵေႃႉၵေႃႉသေ မၼ်းဢွၵ်ႇတေႃးသယဝ်ႉ ၾႆးတေႃးသမႆႈႁုမ်းယူႇပေႃးၼႆၸိုင် ဢမ်ႇပဵၼ်တုၵ်ႉၶိတႁိုဝ်" "မႅၼ်ႈတီႈၶႃႈဢေႃႈ... ပဵၼ်တုၵ်ႉၶိတဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ" "ၵုမႃႇရ... တထႃႇၵတ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တိုတ်းၵႆယၢၼ်တင်းရႃႇၵ၊ တေႃးသလႄႈ မေႃးႁဢိူဝ်ႈ။ သမ်ႉထႅင်ႈ ႁၢၵ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ပုတ်းၶၢတ်ႇမူတ်းယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလႆႈထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵဝ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းၼွၼ်းလပ်းလႆႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ"။ သၿ်ၿႃႇ ဢႃသတ်တိယေႃ သေတွႃ၊ ဝိၼေယျ ႁၻယေ ၻရံ ဢုပသၼ်တေႃ သုၶံ သေတိ၊ သၼ်တိၼ် ပပ်ပုယျ ၸေတသေႃ။ (ဢင်ၷုတ်တရၼိၵႃယ ႑၊ ႓၊ ႓႕ ႁတ်တၵသုတ်တံ) ရႁၢၼ်းတႃႇ ၽူႈၵေႃႉဢၼ်မွတ်ႇမူၺ်ႉပႅတ်ႈတၼ်ႇႁႃႇသဵင်ႈမူတ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈမႆႈႁွၼ်ႉတူဝ်ၸႂ် မွတ်ႇႁၢႆယဝ်ႉ ငမ်းယဵၼ်ယူႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ၵေႃႈပွႆႇၸူးၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဝႆႉယူႇလႄႈ ၸင်ႇၼွၼ်းလပ်းလႆႈလီငၢမ်းဢိူဝ်ႈ - ပူင်ၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႗႐၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၻွႃရပႃလၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢဝ်သူပ်းလၢတ်ႈ ပၼ်တီႈယူႇရႁၢၼ်း
5 - ၻွႃရပႃလၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ဢဝ်သူပ်းလၢတ်ႈ ပၼ်တီႈယူႇရႁၢၼ်း
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ၸႂ် ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ “ယူႇသဝ်းတီႈၼႆႈၶႃႈလႄႈ” ၼႆလႄႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇမီးႁၢင်ႈႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်သဝ်မၼ်း ပဵၼ်သႅင်လႅင်၊ ႁေႃပြသၢတ်ႈ ဢၼ်သဝ်မၼ်းပဵၼ် ပတ်းလမ်
ၻွႃရပႃႇၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၵျွၵ်ႉဢူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဢူဝ်း  (ကျောက်အိုးရွာ, Kyaukoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193808 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပ်ႉပျႃႇၵျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1677 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2244 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3921 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ႁူၺ်ႈၶၢၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈၶၢၼ် (, Hway Hkan, ဟွေခန်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇတွင်ၵႂၢႆး (တႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မၢတ်ႉၶျ် 29
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် (29) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (88) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (89))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (277) ဝၼ်းယူႇ။
ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ
2003 - 2005
မိူဝ်ႈပီ 2013 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 28 ဝၼ်းၼၼ်ႉ မၢၵ်ႉၶ် ၸၵ်ႇၵႃႇပၢၵ်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းပီသွင် ၸၼ်ႉၸွမ်ႁႃးဝႅတ်ႉၼႆႉ မၼ်းတႅမ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Facemash ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝႅပ်ႉသၢႆႉဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းဢဝ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼၢင်းယိင်း တီႈဢွင်ႈယူႇ 9 တီႈ ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ႁႃးဝႅတ်ႉၼၼ်ႉသေၵေႃႈ ပဵၼ်ပရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ ဢၼ်ဢဝ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈသွင်ၶႅပ်းၼိူင်းၵၼ်သေ လႆႈလိူၵ်ႈဝႃႈ ၽႂ်ႁၢင်ႈလီလိူဝ်ၽႂ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တွၼ်ႈတႃႇတႅမ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉဢၼ်ၼႆႉ မၢၵ်ႉၶ်ၸၵ်ႇၵႃႇပၢၵ်ႉ ၼႆႉလႆႈလွမ်ၶဝ်ႈတီႈၼႂ်း ၵွင်ႉသၢၼ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၸၼ်ႉၸွမ်ႁႃးဝႅတ်ႉသေ လႆႈၶဝ်ႈဢဝ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ Facemash ၶိုၼ်ႈမႃးၼိူဝ်ဢွၼ်ႇလၢႆးယဝ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း (4) ၸူဝ်ႈမူင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈတူၺ်း မီး 450 ၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းတူၺ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈ မီးမႃးထိုင် 22000 ယဝ်ႉ။ ဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇၸူး တၢင်ႇၵေႃႉတၢင်ႇၸိူဝ်းၽႂ်းၽႂ်းသေ ယူႇဝၼ်းဢမ်ႇပေႃးႁိုဝ် ၸုမ်းၸတ်းၵၢၼ်ႁႃးဝႅတ်ႉ လႆႈပူတ်းပႅတ်ႈဝႅပ်ႉသၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႉၶ် ၸၵ်ႇၵႃႇပၢၵ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉလႆႈပူၼ်ႉပႅၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ယွၼ်ႉပူၼ်ႉပႅၼ် သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်၊ ယွၼ်ႉပူၼ်ႉပႅၼ် သုၼ်ႇသုမ်ႇတူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သမ်ႉပေႃးထုၵ်ႇဢဝ်လိူင်ႈ လႆႈဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးၼႆႉတႄႉၵေႃႈ လႆႈယွၼ်ႇယွမ်းပၼ် လွင်ႈမႂ်မၼ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမၢး မၢၵ်ႉၶ် ၸၵ်ႇၵႃႇပၢၵ်ႉ ၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ပိူင်ၽႅၼ်ၵၢၼ်မၼ်း ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် တွၼ်ႈတႃႇပေႃးပဵၼ် ၵွင်ႉသၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ဢဝ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈ 500 ၶႅပ်းတၢင်ႇၶိုၼ်ႈတီႈၼိူဝ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉသေၵေႃႈ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပၼ်လႆႈ တၢင်းၶႆႈၸႂ်၊ လွင်ႈႁၼ်ထိုင် တီႈၶႅပ်းႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈတႄႇ theFacebook ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ႁႂ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ႁႃးဝႅတ်ႉၵူၺ်း ၸၢင်ႈၶဝ်ႈလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိူၼ်ႁူဝ်တီး လိူၼ်ၼိုင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၢႆးယိင်း ၵႃႈတီႈၸၼ်ႉႁပ်ႉၶူး တႃႇၶိုင်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ မႃးလဝ်ႈတၢင်ႇမၢႆၽၢင် ၵႃႈတီႈ theFacebook ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢႅတ်ႇၸူႇရူဝ်ႇ သႃႇဝႃႇရိၼ်း (ၽၢႆပၢႆးမၢၵ်ႈမီး)၊ ဢၼ်ႇတရူး မႅၵ်ႇၶူဝ်ႇလမ်ႇ(တီႇသၢႆၼႃႇ)၊ တတ်ႉၸတိင်း မူဝ်ႇၸၵူဝ်ႇဝိတ်ႉ (ၽူႈတႅမ်ႈ ၽရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ) လႄႈ ၶရိတ်ႉႁုၵ်ႉ ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸွႆႈထႅမ် မၢၵ်ႉၶ် တႃႇႁႂ်ႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉတိူဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2004 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၼၼ်ႉ theFacebook ၼႆႉ ၶႂၢၵ်ႈၸူးထိုင် ၸၼ်ႉၸွမ်ၶူဝ်ႇလမ်ႇပီႇယႃႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်သတၢၼ်းၽူတ်ႉ လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ရေးလ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင်မႃး သိုပ်ႇၶႂၢၵ်ႈၸူးထိုင် ၶေႃးလဵၵ်ႉဢၢႆးဝီလိၵ်ႉ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ပေႃႇသ်တုၼ်ႇ၊ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼိဝ်းယွၵ်ႉ၊ MIT လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းတီႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ မိူင်းၶၼေႇတႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင်ပီ 2004 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇမႃး ၶဝ်ၶၢႆႉဢဝ်လုမ်းၶဝ် ၵႂႃႇၸူးတီႈ ပေႃႇလဝ်ႇတႄႇတူဝ်ႇ၊ တီႈၸႄႈမိူင်းၶႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်လႆႈႁပ်ႉဢဝ် လွင်ႈၽင်တိုၼ်းလၢင်း ၵႃႈတီႈ Peter Thiel ၵေႃႉႁူမ်ႈတႄႇတင်ႈ PayPal ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 2005 ၼၼ်ႉ တီႈ theFacebook.com ၼၼ်ႉ လူတ်းပႅတ်ႈ "the" မၼ်းၼၼ်ႉသေၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး facebook.com ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ facebook.com ၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ငိုၼ်းတေႃႇလႃႇ 2 သႅၼ်သေၵေႃႈ သိုဝ်ႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီ 2005 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇလႆႈ လွင်ႈၽင်တိုၼ်းလၢင်းမႃးထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ Accel 12.7 လၢၼ်ႉ၊ Breyer 1 လၢၼ်ႉ ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၽင်တိုၼ်းလၢင်းမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 2009 လုၵ်ႉတီႈ complete.com သေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်ႉသၢင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၵူႈလိူၼ် ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႉၶ်ၼႆႉ တႃႇထႅင်ႈၸၼ်ႉၼိုင်ႈၼႆသေ ၼႂ်း ပီ 2005 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းသိုပ်ႇမိုတ်ႈပၼ်တင်း ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ဢဝ်ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉသိုပ်ႇမိုတ်ႈပၼ်တင်း ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ သိုပ်ႇမိုတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇလူင် ဢႅပ်ႉပႂ်း၊ မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃးယဝ်ႉ။
2006 - 2011
ပၢႆးလႃႈ ပီ 2007 မႃးတႄႉ တီႈၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႈလိၵ်ႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မီးမႃး 1 သႅၼ်ပၢႆယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2009 လိူၼ်မေႇမႃး လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈ ၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ Page ဢၼ်တိူဝ်းလၢၵ်ႇလၢႆးၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်တင်းတၼမ် တွၼ်ႈတႃႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၼႃႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၶမ်ႇပၼီႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ထိုင် ပီ 2007 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ 24 ဝၼ်းမႃး မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်ၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေဢၢၼ်းသိုဝ်ႉဢဝ် သႄႇယႃႇၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ 1.6% တႃႇငိုၼ်းတေႃႇလႃႇ 240လၢၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈလွင်ႈဢၼ်မၢႆႉၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်သိုဝ်ႉဢဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင် ၵွင်ႉသၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလႄႈ ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်းယဝ်ႉ။
ထိုင် ပီ 2008 မႃး ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ၶၢဝ်ႇဝႃႈ တေၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းငဝ်ႈငုၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်း ၵႃႈတီႈ တူႇပီႇလိၼ်ႇ တီႈမိူင်းဢၢႆႇယႃႇလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁိုင်ထႅင်ႈပီ ထိုင်မႃး သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃ 2009 ၼၼ်ႉ လွင်ႈငိုၼ်းလႆပၼ်မၼ်း ပဵၼ်ၽၢႆႇလိူဝ်မႃး ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉၼႆ လႆႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈမႃးဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။
ဝၢႆးလင် ပီ 2009 မႃး ႁူဝ်ၼမ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႆ တိူဝ်းၶိုၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 2010 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉ ၶမ်ႇပၼီႇၶဝ် လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃးဝႃႈ တီႈၶဝ်ၼႆႉ မီးၵူၼ်းၸႂ်ႉ 500 လၢၼ်ႉယဝ်ႉသေ ပဵၼ်ၵွင်ႉသၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈ ၶမ်ႇပၼီႇသေ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ တႃႇၼိုင်ႈၶိုင်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၵူႈဝၼ်းသေ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉမွၵ်ႈ 34 မိတ်ႉၼိတ်ႉၼႆသေ? တႃႇ 150 လၢၼ်ႉၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတီႈၼိူဝ် ၾူင်းမူဝ်ႇပၢႆး ၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈမီးသုၼ်ႇလၢတ်ႈ ၶမ်ႇပၼီႇၼၼ်ႉ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼိူဝ် လွင်ႈလၵ်းပိုၼ်းဢၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈ "ပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢၼ်ၼိမ်ယဵၼ်" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင် ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 2010 မႃး ဢိင်လူၺ်ႈၶေႃႈမုၼ်း Second Market Inc.သေ ၵႃႈၶၼ် ၶမ်ႇပၼီႇ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ မီးမႃး တေႃႇလႃႇ 4100 လၢၼ်ႉ ယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။ ၶမ်ႇပၼီႇၼႆႉ ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ ၶမ်ႇပၼီႇ eBay ၵႂႃႇသေ ပေႃးဝႃႈ ၵူႇၵႄႇ လႄႈ ဢမေႇၸူင်ႇယဝ်ႉ ပဵၼ် ၶမ်ႇပၼီႇဢွၼ်ႇလၢႆး ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ထီႉသၢမ်ၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင် ပၢႆးၸဝ်ႉ ပီ 2011 မႃး လႆႈဢဝ် လုမ်းငဝ်ႈငုၼ်း ၶၢႆႉၸူး မႄႇလူဝ်ႇပၢၵ်ႉ တီႈၸႄႈမိူင်းၵႄႇလီႇၽူဝ်းၼီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2011 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၵူႇၵႄႇယဝ်ႉ ပဵၼ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉထီႉသွင် ဢၼ်ၵူၼ်းတူၺ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ၶဝ်ႈတူၺ်း ၵူႈလိူၼ်ၼႆႉ မီးယူႇ 1 000 000 000 000 ၼႆယဝ်ႉ။
2012 - 2013
ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ ထိုင်မႃး ပီ 2012 လိူၼ် ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ်သႄႇယႃႇၶမ်ႇပၼီႇၶဝ် ၶၢႆဢွၵ်ႇတင်းၼွၵ်ႈသေၵေႃႈ လႆႈၶပ်ႉၶိုင် တွၼ်ႈတႃႇ ၸူၵ်းယၼ်ပဵၼ် ၶမ်ႇပၼီႇၵူၼ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ သႄႇယႃႇဢၼ်ဢဝ်ၶၢႆဢွၵ်ႇတၢင်းၼွၵ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵꧣ် မိူဝ်ႈ ပီ 2012 လိူၼ်မေႇ 17 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ်သႄႇယႃႇၼိုင်ႈဢၼ် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် 38 တေႃႇလႃႇယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ် ၶမ်ႇပၼီႇၼႆႉ မီးမႃးထိုင် 104 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵႃႈၶၼ်ထၢၼ်ႇၼၼ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၶမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ၶမ်ႇပၼီႇၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီ 2012 ၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ် ငိုၼ်းၶဝ်ႈၶဝ် တေႃႇလႃႇ 5000 လၢၼ်ႉသေ လႆႈၶိုၼ်းၶၢႆ တီႈလွၵ်းၵၢတ်ႇသတွၵ်ႉသႄႇယႃႇ NASDAQ မိူဝ်ႈလိူၼ်မေႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2013 လိူၼ်မေႇမႃး ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၶမ်ႇပၼီႇဢၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းၶႅမ်ႉ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇသေ ၼႂ်းၵႃႈ သဵၼ်ႈမၢႆ 500 ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးတီႈ ၸၼ်ႉ 462 ယဝ်ႉ။
ထိုင် ပီ 2012 လိူၼ်မၢတ်ႉမႃး လုၵ်ႉတီႈၾဵတ်ႉပုၵ်ႉသေ တွၼ်ႈတႃၶၢႆ ဢႅပ်ႇပလီၶေးသျိၼ်းၼႆ တႄႇသိုပ်ႇမိုတ်ႈ App Center မႃးယဝ်ႉ။ သတူဝ်းဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈတီႈ ၶိူင်ႈ ဢၢႆႇၾူင်း၊ ဢႅၼ်းတရၢႆႉ လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်းၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမူဝ်ႇပၢႆးဝႅပ်ႉတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီ 2012 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ မၢၵ်ႉၶ်ၼႆႉ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉၵူႈလိူၼ်ၼႆႉ မီးၵႂႃႇ 1 ႁဵင်လၢၼ်ႉပၢႆ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း
ဆပီ 2008 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 20 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၶ် လႆႈပိုတ်ႇပၼ် "Facebook Beta" ၼၼ်ႉသေ ႁႂ်ႈၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် ၸႂ်ႉၸၢမ်းတူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Newsfeed ၼႆႉ တိူဝ်းတူၺ်းငၢႆႈမႃးသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽိုၼ်မၢႆသုၼ်ႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႇသၢႆးဢၼ်တိူဝ်းသၢင်းလၢင်းလီၼႆ လႆႈလၢတ်ႈမႃးဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ ထိုင် လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇပႃး ပၼ်ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၶ်ၶဝ်တင်းသဵင်ႈ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် 2008 လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇမႃး လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၶ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶပ်ႉမၢႆ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်ႇမၢႆၽၢင်လႆႈ ငၢႆႈငႅမ်ႈသၢင်းလၢင်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈမၢႆတွင်ႈ
ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၶ်ၼႆႉ လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇတင်း Notes ဢၼ်တေၸၢင်ႈတႅမ်ႈလႆႈ လိၵ်ႈမၢႆတွင်း ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2006 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ 22 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
Chatting
တွၼ်ႈတႃႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင် တေဢဝ်လိၵ်ႈသေ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်လႆႈၼႆသေ လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈ Chat မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 2008 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵꧣ် Chat Services ၼႆႉ ပဵၼ်ဢႅပ်ႇပလီႇၶေးသျိၼ်း ဢၼ်ဢဝ် Comment ပဵၼ်ပိုၼ်ႉသေႁဵတ်းဝႆႉသေ လႆႈယိူင်းဢၢၼ်း တွၼ်ႈတႃႇ ဢဝ်လိၵ်ႈပွတ်း သူင်ႇယိုၼ်ႈတေႃႇၵၼ်လႆႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၶူဝ်းတွၼ်ႈ
လုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၶ်သေ ဢူၺ်းၵေႃႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈတင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တွၼ်ႈၸၢင်ႈသုင်ႇပၼ်ၵၼ် ၶူဝ်းတွၼ်ႈ (ဢၼ်ပွမ်)ၼႆသေ ၶပ်ႉမၢႆ လွင်ႈပၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 2007 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ်ၼႆႉ ပေႃးဝႃႈတေၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႆ တေလႆႈသဵင်ႈ 1 တေႃႇလႃႇသေ ဢိၵ်ႇတင်းၶူ်ဝႈတွၼ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈတႅမ်ႈသႂ်ႇပၼ်ပႃး လိၵ်ႈဢွၼ်ႇသေၶႃႈဢေႃႈ။
ဢွင်ႈတီႈသိုဝ်ႉၵၢတ်ႇ
ထိုင် ပီ 2007 လိူၼ်မေႇ (14) ဝၼ်းမႃး ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၶ် လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈ ဢွင်ႈတီႈသိုဝ်ႉၵၢတ်ႇ (Marketplace) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပၼ် ႁႂ်ႈ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဢဝ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇမဵဝ်းဝႆႉ တၢင်ႇလႆႈလၢႆလၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈသိုဝ်ႉၵၢတ်ႇ (Marketplace) ၼၼ်ႉ ၼိူင်းၵၼ်တင်း Craigslist ဢၼ်တီႈ CNET ၼၼ်ႉသေ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၶဝ်သွင်ဢၼ်တႄႉ ပူဝ်ႉဢၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢွင်ႈတီႈသိုဝ်ႉၵၢတ်ႇ (Marketplace) ၼၼ်ႉတၢင်ႇၼၼ်ႉ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းလႆႈႁၼ်တီႈ ၵွင်ႉသၢၼ် မဵဝ်းမိူၼ်ၵၼ်သေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ပဵၼ် ပူဝ်ႉ ဢၼ်တၢင်ႇတီႈ Craigslist ၼၼ်ႉၼၼ် ၽူႈလႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ တူၺ်းႁၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်လိၵ်ႈၶေႃႈပွတ်း
မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ ပီ 2010, လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ (15) ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇသိုပ်ႇမိုတ်ႈ ပိူင်သူင်ႇလိၵ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ "Project Titan" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈလိၵ်ႈၽိုၼ်မၢင်ၸိူဝ်း ပၢႆတႅမ်ႈဢွၵ်ႇၼႄဝႃႈ "G-Mail Killer" ၼႆယဝ်ႉ။ ပိူင်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးၵူႈဢၼ်ဢၼ်သေ ႁႂ်ႈ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် လုၵ်ႉတီႈ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉသေ ႁႂ်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၸူးၵၼ်လႆႈ ၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႈမိူၼ်ၼင်ႇတင်း ၽၢင်ႁၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ လုၵ်ႉတီႈၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသေ မႃးၵႃႈတီႈ ဢူၺ်းၵေႃႉၵေႃႈလီ၊ မႃးၵႃႈတီႈ ဢူၺ်းၵေႃႉ ဢူၺ်းၵေႃႉၵေႃႈလီ မႃးတီႈၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တေၸၢင်ႈႁၢပ်ႉဢဝ်လိၵ်ႈပွတ်းဢွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢီးမေးလ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉလွင်ႈမူၼ်ႉမႄး ဢမ်ႇပေႃးမီးလႄႈ လႆႈၵိုတ်းပႅတ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လိၵ်ႈပွတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵႃးတီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈ Website ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၵူၺ်း ၸိူဝ်းပဵၼ် application တီႈ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉမူဝ်ႇပၢႆးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၵႃႈတီႈ Facebook Messenger Application ၼၼ်ႉလႄႈသင် တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈဢဝ်သဵင်ႈႁွင်ႉၸူးၵၼ်
ထိုင် ပီ 2011, လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၶဝ် လုၵ်ႉတီႈ Facebook Chat သေၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢဝ်သဵင်သေ တိတ်းတေႃႇႁွင်ႉၸူးၵၼ်လႆႈ ၼႂ်းၵႄႈၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တင်းၵမ်ႇၽႃႇ ပတ်ႉပိုၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ပိူင် T-Mobile ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် Bobsled service ၼၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈဢဝ်သဵင်သေ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈၵၼ်လႆႈတီႈ Facebook Chat သေ တွၼ်ႈတႃႇ ထွမ်ႇငိၼ်းၵေႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လၢႆလၢႆယူႇယဝ်ႉ။
ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်
လွင်ႈပိူင်ႇသျႄႇယႃႇ ၶမ်ႇပၼီႇၼီႇၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ မိူဝ် ပီ 2012 ၼၼ်ႉ
သျႄႇယႃႇ 30 ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ် ၼၼ်ႉတႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ၊ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း ၸိူဝ်းၸမ်ၵၼ်လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၽင်တိုၼ်းလၢင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉပိူင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႃႈ ၽူးၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပိူင်လူင်မၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် Chris Cox (Chief Product Officer), Sandberg (Chief Operation Officer), Zuckerberg (Chairman and Chief Executive Officer), David Wehner (Chief Financial Officer) လႄႈ Elliot Schrage (Public Relations Head) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 2011 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼၼ်ႉ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ မီးၼမ်လိူဝ် 7000 ပၢႆသေ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ လုမ်း ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၶမ်ႇပၼီႇ ထီႉသီႇ ဢၼ်လီႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ငိုၼ်းၶဝ်ႈ
ငိုၼ်းၶဝ်ႈၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသေၶဝ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉ ငိုၼ်းၶဝ်ႈၾဵတ်ႉပုၵ်ႉၼႆႉ မီးထိုင် တေႃႇလႃႇဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ 12,466 လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵတ်ႉထဝႃႇႁၼ၊ လုၵ်ႈၼၢင်းႁွၼ်းၽိုၼ်း
7- ၸၢတ်ႈၵꩦ်ꩧဝႃႁၼ
(ၵꩦ်ꩧဝႃႁၼ=ၶုၼ်ၵꩦ်ႉꩧဝႃႇႁၼ လုၵ်ႈၸၢႆး ၼၢင်းႁွၼ်းၽိုၼ်း) လွင်ႈ လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈသၸ်ႉၸႃႇ ၵတ်ႉယမ်ၼႃႇ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ “ဝႃႇသꧤၶတ်ႉတိယႃႇ”သေ ၸင်ႇႁေႃး ꩡၢတ်ႈၵꩦ်ႉꩧဝႃႇႁၼၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝႃႇသꧤၶတ်ႉတိယႃႇၼႆႉ ပဵၼ် ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၵေႃးသလယဝ်ႉ။ ၶုၼ်သႃႇၵီႇ မႁႃႇၼၢမ်ႇလႄႈ ၼၢင်းၶႃႈ “ၼႃၷမုၼ်ႇꩦ”ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇမႃး ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင်ၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃး လုၵ်ႈၸၢႆးဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ဝိꩦꩦူꧤ”ယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေလႆႈႁူႉဝႃႈ မၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႃႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇထွၼ်ၸၼ်ႉၼၢင်းႁေႃၶမ်းလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈပႅတ်ႈသေ ၶႃသွင်ၵေႃႉ မႄႈလုၵ်ႈ လႆႈၼႃႈလဵၵ်ႉယူႇတီႈၼႂ်းႁေႃယူႇ။
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁမၻတ်ႈ မိူင်းၿႃႇရႃႇၼသီႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်ဢဝ်တင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉၵူၼ်း သိုၵ်းမၼ်းသေ ၽွင်းၵႂႃႇလဵၼ်ႈ ၼႂ်းသူၼ်မွၵ်ႇ ၸင်ႇၵႂႃႇႁၼ် ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁဵတ်းမေႃသေႃၵႂၢမ်းသေ ႁွၼ်းၽိုၼ်းယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း လႆႈႁၼ် ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉၼႆ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ႁၵ်ႉႁႅင်းပႅင်းယႂ်ႇၵမ်းလဵဝ်လႄႈ ၶႃသွင်ၵေႃႉ လႆႈႁွမ်းသွင်ၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၸပ်းသၼ်ႇꩪေႇၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းႁူႉဝႃႈ မၼ်းၸပ်းသၼ်ႇꩪေႇၼႆၸိုင် မၼ်းၸင်ႇလၢတ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸင်ႇထွတ်ႇပၼ် ႁၢင်ၸွပ်ႇသေ သင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃး ပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းၼႆၸိုင် ဢဝ်ၶၢႆသေ လဵင်ႉတွင်ႉၵႂႃႇတႃႉ၊ ပေႃးပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢႆးၼႆၸိုင် ဢဝ်တင်းႁၢင်ၸွပ်ႇၼႆႉသေ ၸွမ်းမႃးတီႈႁေႃတႃႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶၢဝ်းမၼ်းထိုင်မႃးၸိုင် ၼၢင်းယိင်းႁွၼ်းၽိုၼ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃးၼႆ ၸွမ်းၼင်ႇမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်ႁၢင်ၸွပ်ႇသေ ဢွၼ်ၸဝ်ႈမႄႈမၼ်း ၵႂႃႇတီႈႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၽၢႆႇၼႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆ ၸင်ႇၵႂႃႇၼႄ ႁၢင်ၸွပ်ႇသေ လဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼႆၼၼ်ႉလႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသမ်ႉ လီဢၢႆသေ ထဵင်ၵႂၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းႁွၼ်းၽိုၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်လႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင်တီႈၶႃႈ... ၶႃႈၼၢင်းၼႆႉ လိူဝ်သေ တိူင်ႇၵႂၢမ်းသၸ်ႉၸႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး လၵ်းထၢၼ်သၵ်ႈသေႇသင် ယဝ်ႉတီႈၶႃႈ။ သင်ဝႃႈ ၸၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈႁဝ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်းၶင်ႉယူႇဝႆႉ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် သေၵမ်း။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႆ ႁႂ်ႈတူၵ်းတၢႆၼိူဝ်လိၼ်သေၵမ်း”ၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်း ဝိုတ်ႉၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇၼင်ႈၶႂႆႇၵုတ်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်သေ လွတ်ႈႁေႃးၷႃႇထႃႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇယေႃႈလူင်းမႃးတူၵ်းသႂ်ႇ ဝၢင်ႈဢူၵ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ၸင်ႇဢဝ်မႄႈၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ပဵၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလူင်သေ ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈပေႃႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၼွၼ်းၽေးၼႆ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၵꩦ်ꩧဝႃႇႁ ၼ”ၼႆသေ ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ-
ပႃႇꩮိ
ဢၺ်ၺေပိ ၻေဝေႃ ပေႃသေတိ၊ ၵိၺ်ၸ ၻေဝေႃ သၵံ ပꩡံ။
ပိၼ်ႇတႆး
ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ပိူၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ... ၶႃႈႁဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈႁဝ်း ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁဝ်း လဵင်ႉလူတူၺ်းထိုင်ၶႃႈႁဝ်းၶႃႈတႃႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁဝ်း ယင်းလဵင်ႉလူ တူၺ်းထိုင်ပိူၼ်ႈယူႇၶႃႈလူး၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁဝ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈလဵင်ႉလူတူၺ်းထိုင်ၶႃႈႁဝ်း ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉတီႈၶႃႈလႃႇ။
(2) ၶုၼ်လူဝ်ႇမီးသၸ်ႉၸႃႇ၊ ၽႃးၵႃႇလူဝ်ႇမီးၵတီႉ။
သုၸႃႇတႃႇ
သုၸႃႇတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၵူၼ်းမီးလူင် သေႇၼႃႇၼီႇ ဢၼ်ယူႇဝၢၼ်ႈသေႇၼႃ တီႈဢုရုဝေႇလၼႆႉ ၵိူဝ်းလီၽီပႂ်ႉမႆႉၺွင်ႇ။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉၵေးၸူးၽီပႂ်ႉမႆႉၺွင်ႇသေ ၸင်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁူိၼ်းတင်းလုၵ်ႈၸၢႆးၵူၼ်းမီး မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ၊ သမ်ႉလႆႈၵိူတ်ႇလဵင်ႉမႃး လုၵ်ႈၸၢႆးလႄႈ ပေႃးလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းမႃးမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ မႃးတီႈဝၢၼ်ႈသေႇၼႃႇ ဢၼ်ပေႃႈမႄႈမၼ်းၼၢင်းယူႇသဝ်းၼၼ်ႉသေ မႃးမူးၸႃးဝႆႈသႃ ၽီပႂ်ႉမႆႉၺွင်ႇတႃႇသေႇယူႇယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၼႆႉၵေႃႈ သုၸႃႇတႃႇၼႆႉ ႁုင်ဝႆႉၶဝ်ႈၼမ်ႉၼူမ်း (ၶၼႃႇ)သေ ၸင်ႇၸႂ်ႉလုၵ်ႈၸၢင်ႈမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁႂ်ႈၵႂႃႇၽဵဝ်ႈပတ်းဝႆႉ တီႈငဝ်ႈမႆႉၺွင်ႇၼႆ။ ၽိူဝ်ႇမၼ်းၼၢင်းၽႅဝ်ၵႂႃႇငဝ်ႈမႆႉၺွင်ႇၼၼ်ႉ လႆႁၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၽႄႈတိူၼ်းၽႃႇဝၼႃႇယူႇတႂ်ႈမႆႉၺွင်ႇလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ - မိူဝ်ႈၼႆႉတႄႉ ၽီပႂ်ႉမႆႉၺွင်ႇၼႆႉ တႃႇတေႁပ်ႉဢဝ် ၶၼႃႇၶဝ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းၼၼ်ႉ ၼႄႁၢင်ႈၼႄတူဝ်ဝႆႉၵႂႃႈ - လွမ်ထၢင်ႇၼင်ႇၼႆ။ လုၵ်ႈၸၢင်ႈၵေႃႈ လႅၼ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းႁိူၼ်းသေ မိူဝ်းလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈၼႄတၢင်းမၼ်းယဝ်ႉ သုၸႃႇတႃႇၵေႃႈ ၸူမ်းသိူဝ်းလူင်လၢင်၊ ၸင်ႇဢဝ်ၶၼႃႇၶဝ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းသႂ်ႇၼႂ်းၵွၵ်းၶမ်းသေ ၵႂႃႇတီႈငဝ်ႈမႆႉၺွင်ႇၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သုၸႃႇတႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလႅတ်းသႅဝ်းလႄႈ ၽူႈဢၼ်ၼင်ႈယူႇတႂ်ႈမႆႉၺွင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၽီပႂ်ႉမႆႉၺွင်ႇ၊ တေပဵၼ်ၵေႃႉၸၢႆးတပသီႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈၵႂႃႈ - ထၢင်ႇၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းၼွပ်ႇဢၢပ်ႈယိုၼ်ႈလူႇပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ သုၸႃႇတႃႇၼႆႉ ယူႇတင်းၽဝမႄႈႁိူၼ်းသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်။ ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ယွၼ်ႉၵႄးၸူးၽီပႂ်ႉမႆႉၺွင်ႇသေ ၵၢင်ၸႂ်ၼ်းၸင်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼႆလႄႈ ပေႃးလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်းၽႅဝ်မႃး ၸင်ႇမႃးႁိူၼ်းပေႃႈမႄႈမၼ်းၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။ မႃးၵိူဝ်းလီဝႆႈသႃၽီပႂ်ႉမႆႉၺွင်ႇ ဢမ်ႇလုတ်ႈဢမ်ႇႁၢမ်း။ ပွၵ်ႈၼႆႉၵေႃႈ တႃႇမႃးယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ပေႃႈလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ တၢင်းၵျေႃႇလေႃးၵီႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးမႃးႁၼ်ၵေႃႉၸၢႆး တပသီႇၵေႃႈ ၸႂ်ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈၼၼ်ႉ ၽုတ်းပဵၼ်မႃးသေ ၽိူဝ်ႇတေယွၼ်းသူးတၢင်ႇဢၼ် မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇယွၼ်းသူး တမ်ႈတီႈၵေႃႉၸၢႆးတပသီႇၼၼ်ႉဝႃႈ "တြႃးဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၵျၢင်ႉၵမ်ယူႇၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းတေႃႈ ႁႂ်ႈထိုင်တီႈသေၵမ်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသွမ်းၼမ်ႉၼူမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းၵိၼ်ဢႃးႁၢၼ် ဢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ လႆႈၵိၼ်ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်ၽြႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၵၢင်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈတေလႆႈၺၢၼ်ႇသမ်ႇမႃႇသမ်ႇၽေႃးထိယဝ်ႉလႄႈ ၽေႃးၸၼ်ႇ တႃႇၼၶဝ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၼ ဢၼ်ထွတ်ႈမျၢတ်ႈ ဢၼ်ထိုင်တီႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႒႖၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
1240
1240
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1240
ဢေႇပရႄႇ 1893
(26) ဝၼ်း
5
009 မၶတေႇဝ၊ ၸၢတ်ႈ
9- ၸၢတ်ႈမꧠၻေဝ
(မꧠၻေဝ= ၶုၼ်ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မꧠၻေဝ) ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇ ၵွပ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၶၢဝ်ၼိုင်ႈသဵၼ်ႈ
ဝတ်ႉထု ပၸ်ႉၸုပၼ်ႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈမုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ယွင်ႈယေႃးလွင်ႈဢၼ် မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇၽႅဝ်မႃး တီႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉသေ “ရႁၢၼ်းၶဝ်... ၵဝ်ၽြႃးပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇ ၸႂ်ႈ၊ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်မꧠၻေဝၼၼ်ႉၵေႃႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈထိူၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ” ၼႆသေ ၸင်ႇႁေႃး လၢတ်ႈၼႄ ꩡၢတ်ႈမꧠၻေႇဝ ၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ-
ဝတ်ႉထုဢတိတ်ႉ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈတိူင်းဝိၻေႇႁ၊ မိူင်းမိထိလႃႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်မꧠၻေႇဝ ၸွမ်းတြႃးသေ ပဵၼ်ၶုၼ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈယူႇသဝ်းမႃး ပၢၼ်ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇ ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ပီ၊ ပၢၼ်ၶုၼ်ၵႅမ်မိူင်း ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ပီ၊ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ပီယဝ်ႉ။ ၶုၼ်လူင်မꧠၻေႇဝၼႆႉ မၼ်းသင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉတီႈ ၵူၼ်းလုမ်းလႃးၶူၼ်ႁူဝ်မၼ်း သင်ဝႃႈ ၺႃးႁၼ် ၶူၼ်ႁူဝ်ႁွၵ်ႇမၼ်းၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမုင်ႈဢမ်ႇမွင်းသေ ၵူၼ်းလုမ်းလႃး ၶူၼ်ႁူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် ၶူၼ်ႁူဝ်ႁွၵ်ႇ သဵၼ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇထူၺ်ႈသေ ဢဝ်သႂ်ႇပၼ် ၼႂ်းဢူင်ႈမိုဝ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။