cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝွၵ်းတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်
ၵ ၵူၺ်ၵိူဝ်ၵွၼ်းၵိူင်း ၵႃႉၵႄႈၵူၼ်းၵၢင်ၵၢတ်ႇ ၵိူဝ်ၵႃႈၵဵပ်းၵၢပ်ႇၵႃႇၵိင်ႇၵၢင်ၵၢတ်ႇၵႆၵူၼ်း ၶ ၶျၢင်ႉၶိင်ႇၶျႃႉၶႃႇၶမ်ႈၶၢႆၶၢတ်ႇၶိူဝ်းၶမ်း ၶႅၼ်ၶၢဝ်ၶွၼ်းၶႅၼ်း ၶႅၼ်ႇၶတ်းၶမ်းၶွင်ႇၶႅမ်ႈ င ငိၼ်းငႅဝ်ငူးငႃးငွင်ႉငေႃးငမ်ငၢင်ႈငႃႇ ငႃးငၢပ်ႇငွပ်ႉငီႇငႅတ်ႈငႅၼ်ငႃႇငူၺ်းငီႈငူၺ်းငၢႆး ၸ ၸၼ်ၸွင်ႇၸၢႆႉၸႅၼ်ႇၸိူၵ်ႈ ၸူင်ၸွႃႇၸၢမ်ၸိူၼ်း ၸုၵ်းၸၼ်ၸဵၼ်းၸွင်းၸႅၼ်ႇၸိၵ်းၸိူၼ်းၸၢႆႉၸိူင်ႈ သ သၢမ်သၢဝ်သိူဝ်းသႅၼ်သသၢမ်သိူၼ်းသွႆႈသွၵ်ႇ သၢမ်သႆႇသၢၼ်သၢတ်ႇသွၼ်ႉသွတ်ႇသေႈ သီႇသွၵ်ႇသူၺ်းသီႈသူၺ်းသၢႆး ၺ ၺွင်းၺႃႇၺမ်ႇၺွင်ႇၺိတ်ႈၺုၼ်းၺၢၼ်ႇၺိင်းၺိင်း ၺွပ်းၺႅဝ်ႈၺွပ်ၺႅမ်ႇၺီးၺုၼ်းၺၢၼ်ႇၺုၼ်းၺုၼ်းၺီႇၺုတ်ႈ တ တူဝ်တိုင်တူၵ်းတၢႆတူၼ်းတေး တၢပ်ႈတွင်တိုင်းတွင်ႇတႃႇ တိုင်တူႇတူၵ်းတၢတ်ႇတုမ်ႇတွင်ႇတွႆႈတၢႆတႃႇတူၵ်းတီႈတူၵ်းတၢင်း ထ ထၢၼ်ထိူၼ်ႇထဝ်ႈတွင်ႇ ထွႃႇထူးထွၼ်းထုၵ်းထိၵ်းထူထီ ထူဝ်းတၢင်းထွၼ်ထိူၼ်းထွၼ်းထူၺ်ႇထႅင်ႈ ၼ ၼူၼမ်ၼူၺ်းၼၢႆး ၼွင်ၼူၼူၼ်းၼူတ်ႈၼေႇ ၼူၼႆႇၼွင်ႉၼူတ်ႈၼဵင်ႈၼႂ်းၼေႇၼူၼ်းၼွၼ်း ပ ပၢတ်ႈပုင်ႇပေႃႉပွႆႇပျွၵ်ႈပိုၼ်ပေႇပၢင်ပွႆး ပီႇပႆႇပႃးပႅမ်း ပဝ်ႇပႆႇပၢင်ပွႆးပုင်ႇပၢတ်ႈ ၽ ၽူၼ်ၽွင်ၽွၵ်းၽူၼ်း ၽတ်းၽူမ်ၽွႆးၽၽႃႇၽွၵ်းၽဝ်ႇ ၽူင်ႉၽႅၼ်ႇၽၢၵ်ႈၽူၼ်ၽႃႇၽူၺ်းၽီႈၽူၺ်းၽၢႆး မ မီမၢတ်ႇမူၼ်ႉမွပ်ႇမႃး မဝ်းမႃႇမူးမဝ်း မီမႃမီးမၼ်းမၢတ်ႇမူးမဝ်းမွပ်ႇမႃႈ ယ ယၢၼ်ယိၼ်ယုၺ်းယၢႆးယုၵ်ႉယူင်းယၢဝ်းယဝ်ႉယႃႇယိုတ်းယႃႇယွၼ်ႇ ယုၵ်ႉယဵပ်ႇယၢင်ႈယၢၼ်ယႃႇယုၺ်းယီႈယုၺ်းယၢႆး လ လိူၼ်လွင်ႇလုၵ်ႉလေႇလဵၼ်လေႉလႃႇလွႆးလွႆး လၢဝ်လူင်လႅင်းလီလူမ်းလူၼ်းလေႇလမ်းလွႆးလွင်ႇလိူမ်ႈ ဝ ဝူဝ်ဝႃဝူၺ်းဝၢႆး ဝွတ်ႈဝွႆးဝွႆးဝူင်ႈဝၢဝ်ႇ ဝွၵ်းဝွၵ်ႇဝႆႉဝၢင်ႇဝိူဝ်ႈ ဝူင်ဝၢဝ်ႇဝူၺ်းဝီႈဝူၺ်းဝၢႆး ႁ ႁဵတ်ႁၢတ်ႇႁွင်ႉႁေႃႈႁိုပ်ႈ ႁိုတ်းႁၢတ်ႇႁူၺ်းႁီႈႁူၺ်းႁၢႆး ႁတ်းႁၢၼ်ႁႅင်းႁဝ်းႁဝ်ႇႁၢႆးႁၢႆးႁေႉႁူၼ်ႈ ဢ ဢွပ်းဢူဝ်းဢွင်ႉဢီးဢၢႆးဢွမ်ႇဢႅင်ႇ ဢီႇဢုတ်ႉဢၢမ်ဢႆႇ ဢူႉဢွင်ႇဢွႆႈဢူဝ်းဢႅင်ႇ ဢုမ်းဢီႈဢုမ်းဢၢမ်း
ဢေႇတီႇ 57
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
479
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 57
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:57
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 16
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (16) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (47) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (318) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (319) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ  (ကျောက်ဆည်ရွာ၊ Kyaukse) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192759 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 902 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1063 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1965 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇ  (ကန်ရွာ, Kan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶွင်းၵႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191313 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶွင်းၵႂႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3048 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6692 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လၵ်းမိူင်း
လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇပိူင်သၽေႃး လွင်ႈၽွင်းငမ်း ၸိုင်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းသေဢၼ်ဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈၽိင်ႈထုင်း သႃႇတၵၸိူဝ်းမီးမႃးဝႆႉၼၼ်ႉ ၸုတုမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်မၢႆမီးတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈပွင်းၵၼ်သေ ၸိူဝ်းလႂ်မီးဝႆႉၼင်ႇတႃႁၼ် ၼႆ လႆႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူင်သၽေႃးတြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်တႅမ်ႈသႂ်ႇၼိူဝ်ၸေႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ ၸေႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဢဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်/ၾိင်ႈမိူင်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
လၵ်းမိူင်း
လၵ်းမိူင်းၼႆႉ မၼ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ ၸၼ်ႉၸုမ်းၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇ တေႃႇထိုင် ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢမ်ႇၼၼ် မူႇၸုမ်း တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈႁူမ်ႈမၢႆ လွင်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း မုၵ်ႉၸုမ်းၵဵဝ်ႇၵပ်းၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ် လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ပိုတ်ႇဝႆႉတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၸုမ်းဢၼ်လႂ် တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် ၶဝ်ႈပႃးၽွတ်ႈႁႅၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈငဝ်ႈငုၼ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽွင်းငမ်းၵေႃႈလီ ၾိင်ႈထုင်းသၽေႃးတြႃး ဢၼ်ဢဝ် ၸိုင်ႈမိူင်းႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ၊ ၾိင်ႈမိူင်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁိုဝ် ႁဵတ်းဝႆႉ လႄႈ ၾိင်ႈမိူင်းၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႉႁဵတ်းဝႆႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တီႈ လၵ်းမိူင်း ယဝ်ႉ။ လၵ်ႈမိူင်းမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် လၵ်းမိူင်း လႆႈတႅမ်ႈသေ လဝ်ႈတၢင်ႇၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် သုၼ်ႇပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ် ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းၶဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် လွင်ႈမၵ်းၶၢၼ်း ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။
လၵ်းမိူင်း မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်းမိူင်း ဢၼ်ယၢဝ်းသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ မိူင်းဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇၶဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈဝႃႈ တူဝ်လိၵ်ႈ မီး 117,369 တူဝ်သေ တွၼ်ႈၽႄတီႈၼႂ်း လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 444 ဢၼ်သေ ၸၼ်ႉၵၢၼ် 12 ဢၼ်လႄႈ လွင်ႈမူၼ်ႉမႄးထႅမ်သႂ်ႇ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 94 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ လၵ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇမႄႇရိၵ တႄႉ ပဵၼ်လၵ်းမိူင်း ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ပွတ်းသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လုမ်းတတ်းသိၼ် ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပၢႆးမိူင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လွင်ႈၽွင်းငမ်း
1148
1148
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1148
ပၢႆးမိူင်း
ပၢႆးမိူင်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သၢႆတၢင်း ဢၼ်ဢဝ်တူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းသေ တႅပ်းတတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝေႃးႁၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ၵမ်ႉၼမ် ၶႂ်ႈမၢႆထိုင် ၵၢၼ်ငၢၼ်းလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းသေဢမ်ႇၵႃး မၼ်းတေၶဝ်ႈပႃး လွင်ႈၵူၼ်းတေႃႇၵူၼ်း ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်၊ လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်၊ လွင်ႈသွၼ်ပႆႇၺႃႇ၊ လွင်ႈတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်း လွင်ႈၵိူဝ်းယမ် ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵၢၼ်လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ပုၼ်ႈပၢင်ႈမၢၵ်ႈမီး ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈမိူင်း လႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈပဵၼ် ပၢႆးမိူင်းယဝ်ႉ။ တီႈပၢႆးမိူင်းၼႆႉ လူဝ်ႇလႆႈမီး ၼမ်ႉၸႂ်ဢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းယဝ်ႉ။ လူဝ်ႇလႆႈၵၢင်းယၢၼ် လွင်ႈႁၵ်ႉလွင်ႈၸင်း၊ လွင်ႈၸပ်းပႃႉပႃႇတီႇ၊ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတီႈသုတ်းယဝ်ႉ။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပၢႆးမိူင်း
Cursor (user interface)
ဢၼ်ပဵၼ် Cursor ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် တူဝ်ၸီႉၼႄ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ၼႃႈၸေႃး ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇသေ မၼ်းၼႄပၼ် ဢွင်ႈတီႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် တေလႆႈပေႃႉလိၵ်ႈသႂ်ႇႁိမ်းလႂ် ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ တီႈၼႂ်း ပိူင်သၢင်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉ graphic user interface (GUI) ၼၼ်ႉၼႆ တေလႆႈႁၼ် Cursor ၼႆႉ ၶၢႆႉၸွမ်း၊ ၵႂႃႇၸွမ်း ပိုၼ်ၸီႉ ဢၼ်ၽႂ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶဝ်ၸႂ်ႉဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ Mouse, Touch pad ဢမ်ႇၼၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈဢူၼ်း ၶေႃႈမုၼ်းသႂ်ႇ input device သေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ ပေႃးဝႃႈ Cursor ၼႆႉ မၼ်းတေပဵၼ်ၼင်ႇႁၢင်ႈ ပိုၼ်ဢွၼ်ႇသေ ပေႃးဝႃႈ ၸႂ်ႉတီႈ တွၼ်ႈတႃႇ ပေႃႉလိၵ်ႈသႂ်ႇၼႆႉတႄႉ မၼ်းတေပဵၼ်ဝႆႉၼင်ႇ underscore ဢၼ်ၽဵပ်ႉယုပ်းၽဵပ်ႉယုပ်းဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် မၼ်းတေပဵၼ်ဝႆႉ သၢႆၸုၵ်း vertical bar ဢွၼ်ႇဝႆႉဢေႃႈ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပိူင်သၢင်ႈၶွမ်း  Operating Systems ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ ၶဝ်ပၼ်သုၼ်ႇႁႂ်ႈ ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၶဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸႂ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁၢင်ႈ Cursor ယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်ၸႂ်ႉ ႁၢင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ၸႂ်ႉၵႂႃႇလႆႈယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ တေႁူႉဝႃႈ ပဵၼ် i-cursor ၼႆဢေႃႈ။
ဝေႃးႁၢၼ် ၾိင်ႈတိုၼ်း
ဝေႃးႁၢၼ် Cursor ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ဝေႃးႁၢၼ် Latin လႅတ်ႇတိၼ်ႇ သေ မၼ်းမီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ 'runner' ၵူၼ်းဢႅၼ်ႇ (ၵူၼ်းလႅၼ်ႈ) ၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ Cursor ၼႆႉ ထုၵ်ႇဢဝ်တၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈ သဵၵ်ႈမၢႆလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ဢၼ်မီးထၢၼ်ႇ သဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ် ဢၼ်ပိူၼ်ႈတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉၼိူဝ် မႆႉထတ်း Slide rule ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် တီႈပွင်ႇတီႈၸႂ်ႉမၼ်း ၶႂ်ႈႁၢမ်ႉငၢႆးၵၼ်ဝႆႉလႄႈ ဝေႃးႁၢၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ်ၶၢႆႉမႃးၸႂ်ႉ တီႈၼႂ်း ဝေႃးႁၢၼ် Computer ယူႇယဝ်ႉ။
Text Cursor
Text Cursor ၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် တေလႆႈႁၼ်တီႈ command-line-interfaces ဢမ်ႇၼၼ် တီႈ text editors ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် text cursor ၼႆႉ မၼ်းမီးၽၢင်ႈႁၢင်ႈ မၢႆလိၵ်ႈတူၵ်း ( ^ )၊ လွၵ်းသီႇၸဵင်ႇဢၼ်တၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် သၢႆသဵၼ်ႈတင်ႈ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ မၼ်းတေၼႄဝႆႉပၼ်တီႈတႃႇဢၼ် လိၵ်ႈႁဝ်းပေႃႉသႂ်ႇၼၼ်ႉ တေၶဝ်ႈမႃးယူႇၼၼ်ႉၼႆဢေႃႈ (the insertion point)။ ပေႃးတိုၵ်ႉပဵၼ် ၽွင်းပေႃႉလိၵ်ႈ တႃႇတေဢဝ် cursor ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆသဵၼ်ႈတင်ႈ ၽဵပ်ႉယုပ်းဢွၼ်ႇ ဢွၼ်ႇ ဢွၵ်ႇၼႄ ႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈႁၼ် ၽွင်းမိူဝ်ႈ တိုၵ်ႉပေႃႉလိၵ်ႈဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တေၶိုၼ်းၽိူမ်ႉထႅမ်သႂ်ႇ တူဝ်လိၵ်ႈထႅင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ မၼ်းတေဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ဢိင်ၼိူဝ် သၢႆငၢႆ၊ ဢွင်ႈတီႈမၼ်းသေ မၢင်တီႈမႃး လႆႈၸႂ်ႉ သၢႆသဵၼ်ႈတင်ႈ၊ မၢင်တီႈမႃးလႆႈၸႂ်ႉ cursor ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢင်ႈ under socre ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢင်ႈ block cursor။ ပေႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈမၢၼ်ႈတႄႉ မၼ်းတၢင်ႈႁၼ်ငၢႆႈသေတႃႉ ပေႃးပဵၼ် လိၵ်ႈ ဢိင်းၵိတ်ႉမႃး ဢၼ်ပဵၼ် Cursor သၢႆသဵၼ်ႈတင်ႈ Vertical line ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈၵႂႃႇ လေႃးၵၼ်တင်း တူဝ်လိၵ်ႈ "I" ၶဝ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ႉ ႁၢင်ႈ Cursor တၢင်ႇဢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁၼ်လႆႈ ထၢင်ႇၸႅင်ႈသေပိူၼ်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ပေႃႉၶေႃႈပူင် Command line ၼၼ်ႉ Cursor မၼ်းၸႂ်ႉဝႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁၢင်ႈ Under score (-) ဢဝ်ဢေႃႈ။
ပေႃးပဵၼ်တီႈ ဢႅပ်ႇၽရီႇၶေးသျိၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ မႄးထတ်းလိၵ်ႈ ၵမ်ႉပႃးၼမ်တႄႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉ arrow keys သီႇဢၼ်သေၵေႃႈ ၶၢႆႉၵႂႃႇ ၶၢႆႉမႃး ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈ ၶၢႆႉလူင်းလႆႈယူႇ။ ပေႃးၶႂ်ႈၶၢႆႉဢဝ် ၶႃႇသႃႇ cursor ႁဝ်းၵႂႃႇတီႈ ၼႃႈလိၵ်ႈတၢင်ႇဢၼ် တၢင်ႇတီႈၼႆတႄႉ ႁဝ်းၶႂ်ႈၶၢႆႉၵႂႃႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၵႂႃႇၼဵၵ်းၶလိၵ်ႉ Cliking ဢဝ်လႄႈ။ လွၵ်းလၢႆးၼႆႉတႄႉ မၼ်းၶႅမ်ႉလိူဝ်သေ ဢၼ်ႁဝ်းၸႂ်ႉ ၼဵၼ်ပိုၼ်သီႇႁၼ်သေ ၶၢႆႉဢဝ်ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ မၼ်းၵေႃႈတေၸၢင်ႈ ၶၢႆႉၵႂႃႇလႆႈဝႆးဝႆး။ ပေႃးထိုင်တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈဢဝ် ၶႃႇသႃႇ cursor ႁဝ်းၵႂႃႇဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼဵၵ်းၶလိၵ်ႉပၼ် ၼိုင်ၵမ်းသေၵေႃႈ တင်းၶႃႇသႃႇ လႄႈ တူဝ်ၸီႉ pointer ၼႆႉ မၼ်းတေၵႂႃႇဢွၵ်ႇၼႄတီႈၼႃႈၸေႃး မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၶႃႇသႃႇတူဝ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ၽႅပ်ႉယုပ်းၽႅပ်ႉယုပ်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈမၼ်းၶၢႆႉတီႈမၼ်းၼႆႁဝ်း မၼ်းတေႁၢႆၵႂႃႇၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇႁၼ်မၼ်းၼႆ ပဵၼ်မၼ်းၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈယူႇ မၼ်းဢေႃႈ။ တႃႇတေၸွမ်းတူၺ်းလင်မၼ်းတႄႉ ယၢပ်ႇယူႇဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢၼ်မၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၽႅပ်ႉတႃၵူၺ်းလႄႈ တေဢမ်ႇႁၼ် ၽွင်းမၼ်းႁၢႆၵႂႃႇ။
ႁၢင်ႈတေႃႇၼႃႈ interface မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉ ၸႂ်ႉဝႆႉ underscore ဢမ်ႇၼၼ် ပႅၵ်ႈသၢႆသဵၼ်ႈလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇတေၸီႉၼႄပၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၸဵမ်သႂ်ႇ (insert mode) ၼၼ်ႉဢေႃႈ။ insert ၸဵမ်သႂ်ႇဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈၽိူမ်ႉထႅမ်ၸဵမ်သႂ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈ လိၵ်ႈ ၸိူဝ်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉဢေႃႈ။
တီႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
လွႆၶူး၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈလွႆၶူး (, Loi Hku, လွိုင်ခူး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၻုတိယဢုပသ်သယၻႃယၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း
5 - ၻုတိယဢုပသ်သယၻႃယၵႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၵျွင်း
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းပႃးၼိုင်ႈ လႆႈႁဵတ်းၵျွင်းလူႇလႄႈသင်၊ လႆႈလူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း၊ ၼမ်ႉဝၢၼ်၊ သၢင်ႇၵၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ် လႆႈမႃးမီးႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် မိူၼ်ၼင်ႇၶုၼ်လိူၼ်သေ လႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈယူႇ ၻုတိယဢုပသ်သယၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ပၢႆးလႅင်ႊလိၼ်
ပၢႆးလိၼ်
ပၢႆးလိၼ်ၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ( Geology သေ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၵရိၵ်ႉ γη, gê, "earth"; and λόγος, logos, "speech" lit မႃးသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လၢတ်ႈလွင်ႈလိၼ်) ၼႆလႄႈ ပဵၼ်တၢင်းမေႃပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶူဝ်းႁႄႈဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးလိၼ် ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း မၢၵ်ႇႁိၼ်၊ လိၼ်၊ ၵႅဝ်ႈသႅင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးသင်လၢႆလၢႆ ပိူင်ၽၢင်ၶဝ် မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ သၽေႃးရုပ်ႈၶဝ် မီးၼင်ႇႁိုဝ်၊ ပိုၼ်းၶဝ်ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းပႃး ၵမ်ႇၽႃႇလူင် ႁဵတ်းႁိုဝ် ၵေႃႇၶပ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ပႃးထၢတ်ႈသင်၊ ႁႅင်းလိၼ် မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် မီးၼင်ႇႁိုဝ် ပိုၼ်းမၼ်း မီးၼင်ႇႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးလိၼ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တၢင်းမေႃပၢႆးသၢႆႊ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵမ်ႇၽႃႇလိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵဝိပၢႆးလိၼ်ၶဝ်တႄႉ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ၵမ်ႇၽႃႇလူင်ၼႆႉ ဢႃႇယုမၼ်း မီးမႃး ပီႁူဝ်ႁဵင် 4.6 လၢၼ်ႉသေ ပိူၵ်ႇၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉမၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ် tectonic plates ၽွတ်ႈပဵၼ်ဝႆႉသေ သမ်ႉမေႃၶၢႆႉၼိုင်ယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉပၢႆးလိၼ် ၽူႇမိၿေႇတၶဝ် ၶူၼ်ႉဢွၵ်ႇႁႃ ၼမ်ႉမဵၼ်၊ ထၢၼ်ႇႁိၼ်၊ လဵၵ်း၊ တွင်းလႅင်၊ ယူႇရေႇၼီႇရမ်ႇ ဢၼ်မီးတမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလိၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁႃၸဵမ် သႅင်၊ ႁိၼ်ၶၢဝ်၊ ႁိၼ်ၽုၺ်ႈ (Perlite)၊ ၽူဝ်ႉၸၽဵၵ်ႉၸ် (Phosphates)၊ ၸီႇယူဝ်ႇလၢႆႉ (Zeolites)၊ လိၼ်ၼဵဝ်၊ ႁိၼ်သႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးလိၼ်ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် တူၺ်းၼႃႈလိၼ် တႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉ။ ပၢႆးလိၼ်ၽူႇမိၿေႇတၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလူင်ပိူင်ၼိုင်ႈသေ ဢမ်ႇၵႃး တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၶႃႇပုၼ်ႇ၊ ႁဵၵ်ႇ လဵၵ်း တွင်း၊ တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽေးၶဵၼ်သၽႃႇဝ ဢၼ်ထွၵ်ႇၶၢႆႉလၢႆႈ၊ တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်း တၢင်းမေႃပၢႆးၸၢၵ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ တႃတေပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ရႃႇသီႇဢုတု၊ တႃႇတေပႂ်ႉတႅၵ်ႈတူၺ်း ရႃႇသီႇဢုတႇ တီႈၸိၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပႃႇမူၺ် လႄႈ သၽႃႇဝႁိမ်းႁွမ်း ပဵၼ်ႁိုဝ်မီးႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးလႄႈ ပၢႆးလိၼ်ၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈယူႇတႄႉတႄႉ။ ၶဝ်ႈပႃးထႅင်ႈ ပႂ်ႉတူၺ်း ၼမ်ႉယႂ်ႇၼမ်ႉၼွင်း၊ လွႆၾႆးတႅၵ်ႇ၊ ဢိင်ႇသၼ်ႇ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ သွၵ်ႈႁႃ ၼမ်ႉမဵၼ်ၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ်လူးၵွၼ်ႇ။
ပိုၼ်း
တပႄး ဢရိတ်ႉၸ်ထူဝ်ႇထႄႇ Aristotle ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႀီဢူဝ်ၽရေးၸ်ထၢတ်ႉၸ် Theophrastus တႅမ်ႈဝႆႉ ပပ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Peri Linhon (ၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်) ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပပ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၽၢႆႇပၢႆးလိၼ်သေ ႁူမ်ႇလူမ်ႈပိူၼ်ႈမႃး ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပီမၼ်းယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵရိၵ်ႉသေ ပိူၼ်ႈၶိုၼ်း ပိၼ်ႇပဵၼ် လိၵ်ႈၽၢႆႇလႅတ်ႉထိၼ်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈတၢင်ႇမဵဝ်း တင်းၼမ်။ ပပ်ႉဢၼ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈႁိၼ်သၢၵ်ႈ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ႀီဢူဝ်ႇရီႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈသိုပ်ႇ ယိပ်းၵမ်မႃး တင်းႁိုင် တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ရေႃးမၼၼ်ႉၵေႃႈ Pliny The Elder ၽူႈယႂ်ႇပလိၼ်ႇၼီႇ ယၢမ်ႈႁေႃးလၢတ်ႈမႃး လွင်ႈၶူဝ်းႁႄႈတင်းၼမ်ယူႇ။ မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သႅင်ပတ်း (ပယိၼ်း) လႆႈႁၼ်မူင်ႈမႅင်းဢွၼ်ႇ တၢႆၶမ်ဝႆႉ ၼႂ်းသႅင်ပတ်းၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ သႅင်ပတ်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ မၼ်းတူၼ်ႈပႅၵ်ႇသေ ယဵၼ်ႈပဵၼ်ႁၢင်ႈသၢၵ်ႈႁိၼ်ၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်တႅမ်ႈၶူင် ဢဝ်သႅင်ၸိင်ႇ ပဵၼ်ပႅတ်ႇၸဵင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပလိၼ်ႇၼီႇၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၶႂၢင်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း
ပၢႆးလိၼ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ “Geology” ၼႆယဝ်ႉ။ geo = the earth (လိၼ်)၊ logy = study (ႁဵၼ်း) Geology is the study of the earth (ပၢႆးလိၼ် ၵျေႃႇလူဝ်ႇၵျီႇၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးၽႃႇသႃႇ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈလိၼ်) ၼႆယဝ်ႉ။ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸိူဝ်းလႂ်မၼ်း ပေႃးဝႃးၼႆၸိုင် -
7 ၶေႃႈတီႈၼိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈပၢႆးလိၼ်ၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ -
ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼႂ်းလေႃးၵၼၼ်ႉ တေလႆႈဢဝ် တၢင်းမေႃၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်မေႃဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸွႆးထႅမ် ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ၽေးလွႆၾႆးတႅၵ်ႇ၊ ၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ ၽေးဢိင်ႇသၼ်ႇ၊ ၽေးၼင်ႇလိၼ်တႅၵ်ႇၶၢပ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးလိၼ် ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးသၢႆႊသၽႃဝ (Natural Science) ယဝ်ႉ။ မၼ်းသမ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ Physics, Chemistry, Mathematics, Biology, Botany, Geography ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵိင်ႇၽႄပၢႆးလိၼ် ၽူႇမိၿေႇၻၼႆႉတႄႉ - ပၢႆးၽႃႇသႃႇၽူႇမိၿေႇတၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးၽႃႇသႃႇပၢႆးသၢႆႊသၽႃႇဝသေ ၶူၼ်ႉၶႆႈဢဝ်ဢွၵ်ႇ ထွၵ်ႇၼႄပၼ် သၽႃႇဝၼင်လိၼ်မိူင်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁိၼ်ၵူႈပိူင်ပိူင်
ပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လူင် ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵမ်ႇၽႃႇတင်းလုၵ်ႈၼၼ်ႉသေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁူႉႁၼ်လႆႈ ပၢႆးၽႃႇသႃႇ ဢၼ်ဢိင်ၸမ်ၵၼ် တင်းၼမ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ၶၢဝ်းယၢမ်း လဵပ်ႈႁဵၼ်းၽူႇမိၿေႇတ ပႆႇတၼ်းမီး ပီ 200 သေတႃႉ ၸၢင်ႈတွပ်ႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်လႆႈ ၶေႃႈထၢမ် လွင်ႈမၢၵ်ႇႁိၼ် ၵူႈပိူင်ပိူင် တႄႇပဵၼ်မႃးလႂ်၊ လွင်ႈလွႆ တႄႇပဵၼ်မႃးလႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 17
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (17) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (48) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (317) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (318) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ဝွၵ်း တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ
ဝွၵ်း တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ
ၵ ၵူင်ႇမွင်ႉငၢႆးယိူင်ႈၵၢၼ်းပုင်း ၶ ၶူတ်းၼင်ႈငဝ်းသုင်း ငၢႆးယိူင်ႈၵူၼ်းၶၢၼ်ႉၵူၼ်းဢိူၼ် င ငပ်ႇငၢင်ႈမိတ်းမိူၼ် ငၢႆးယိူင်ႈလိူၼ်လွင်ႈၸဵတ်းဝၼ်း ၸ ၸၢမ်ႇၼင်ႈႁေႃၼၢၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုဝ်းၸွမ် သ သႂ်ႇၶဝ်ႈသွမ်းႁွမ်သေလႄႈ မိူဝ်းၵျွင်း ၺ ၺၢၼ်ႇတူၼ်ႈသၼ်ၵွင်း ၽူၺ်းယိုတ်ႈယၢဝ်းပူ တ တွင်ႇႁွႆႈတိုဝ်းႁူငေႃးမွင်ႉၶူတ်းယိူင်ႈႁၢင်ငူး ထ ထူဝ်ႇထဵဝ်ႈသွင်ႁူး ငၢႆးယိူင်ႈထူးၸၢင်ႉတူၵ်းႁၢႆ ၼ ၼူင်ႇၼီႈၼူင်ႇၼၢင်ႇ မိူၼ်ယိူင်ႈၵၢၼ်းထႆ ပႆၽၢႆႈၸွမ်းပလၢင်ၵႂၢႆး ပ ပၢၵ်ႇပိၼ်ႈၵွၵ်းၶႂၢႆး တမ်းဝႆႉႁိမ်းထူင် ၽ ၽၼ်းမႆႉလမ်းသုင် မိူၼ်ပိူၼ်ႈဢဝ်ပဢဝ်ဝၸပ်းမၼ်း မ မၢင်ႇဢၢင်ႈၸႂ်ပၼ်း မိူၼ်ပမီးၵႅၼ် ယ ယဵပ်ႇယၢင်ႈၺႃးဝႅၼ် မိူၼ်ပသွင်လုၵ်ႈမႃးလေႃး ရ ရုင်ႇၽႃႈၵၢၼ်းႁွပ်ႈၽႅဝ်ၶေႃး မုၼ်ရႁၢၼ်းသိၼ် လ လူင်ႇလုၵ်ႈလႅင်းႁိူဝ်ႈၸူးလိၼ် ငေႃးမွင်ႉၶူတ်းယိူင်ႈႁၢင်တူဝ်း ဝ ဝၢႆႇမုင်ႈတူၺ်းဝူဝ်း မူၼ်းႁွပ်ႈၸူးၵၼ် ႁ ႁိပ်ႇႁွမ်ႈသုတ်းသၼ် ငၢႆးယိူင်ႈဢၼ်မႆႉငွၵ်းပႂ်ႉဝွၵ်းသၢၵ်ႇတမ်ၼမ်ႉမၼ်းငႃး ဢ ဢူႇႁွႆႈၼႂ်းၶႂၢင်ႇၵၢင်ႁွင်ႈႁိူၼ်းလႃး ငၢႆးၵၵီႈမၢၼ်ႈႁိမ်းၵဵဝ်။
1512
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1512
ၵဵင်းတွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵဵင်းတွင်း  (ကျိုင်းတောင်းရွာ, Kyaingtaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189865 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1611 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1589 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ၵျွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၵူင်း  (ကျောက်ကုန်းရွာ, Kyaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190914 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2067 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2279 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
မျွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမျွင်းဢူး  (မြောင်းဦးရွာ, Myaungu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျွင်းဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190476 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 635 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 663 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1298 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
893
‘’’893’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:893
မျွင်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈမျွင်းဢူး  (မြောင်းဦးရွာ, Myaungu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189704 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3279 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3485 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6764 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
သႄႇလၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈသႄႇလၢၼ်ႇ  (ဆယ်လံရွာ၊ Selan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218308 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2721 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2611 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5332 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ꧤိၵ်ၶႃၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်းတႃႇၼိုင်ႈ
6 - ꧤိၵ်ၶႃၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်းတႃႇၼိုင်ႈ
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်တွင်ႉမႆႈၶဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶဝ်ႈ သွမ်း တႃႇၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႇ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇပြသၢတ်ႈၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်ၼၼ်ႉ ꧤိၵ်ၶႃၻႃယၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁူၵ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
မၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵျွင်း
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵူင်း  (မကျီးကုန်းရွာ၊ Magyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192785 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 833 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1049 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1882 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
1147
1147
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1147
ၸလွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸလွင်း (Zalaung,, ဝမ်စလောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸလွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
Digital object identifier
Digital Object Identifier တူဝ်ယေႃႈ DOI ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ လိၵ်ႈတၢင်ႇမၢႆၽၢင် ၶူဝ်းၶွင် တီႇၵျိတ်ႇတႄႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတၢင်ႇမၢႆၽၢင်မဵဝ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လၵ်းၸဵင် ဢၢႆဢႅတ်ႉဢူဝ်ႇ (ISO) တွၼ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် တီႇၵျိတ်ႇတႄႇ ၵမ်ႉၼမ် ဢၼ်လႆႈႁၼ်တီႈၼိူဝ်ဢိၼ်ႇထႃႇၼႅတ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵျႃႇၼႄႇ၊ လိၵ်ႈလဝ်ႈတၢင်ႇ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ ပုၵ်ႉလွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
478
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႄးၶႂၢင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵႄးၶႂၢင်ႇ (, Kye Khum, ကျဲခွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
478
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:478
ၸွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉ (, Wan Sawk, ဝမ်စောက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 18
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (18) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (49) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (316) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (317) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ယဝႃလၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ၶုၼ်ၽီ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသႃလီး
7 - ယဝႃလၵဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇတၢၼ်း ၶဝ်ႈသႃလီး
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပႂ်ႉသူၼ်ၶဝ်ႈသႃလီးယူႇၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၶဝ်ႈသႃလီး လူႇတၢၼ်းပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ သဝ်သႅင်ယူႇ-
ယဝပႃလၵဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၸဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
တပျေႇတႃႇ (ၵၢင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ (ၵၢင်)  (သပြေသာ (အလယ်)ရွာ, Thapyaythar(Middle)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191743 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 681 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 724 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1405 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
1511
1511
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1511
ပလေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး (ပုလောမြို့နယ် ; Palaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ဝဵင်းပလ၊ ဝဵင်းပလေႃး လႄႈ ဝဵင်းပလွၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပလေႃးယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ မိူဝ်ႈပီ 2011 ၼၼ်ႉသေ တီႈၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ မီးႁူင်းယႃၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 50 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ႁူင်းယႃဢိူင်ႇ ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ 16 ၼၼ်ႉ 16 ဢၼ်၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီ မႄႈ လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီႇၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ႁူၵ်းဢၼ်လႄႈ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီၽႄဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ မီး 15 ဢၼ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဝယူင်ႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းဝေႃး (ဝေါမြို့), (Waw), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းဝေႃး ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽႄ ပႃႇၵိူဝ် ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ-ဝဵင်းမေႃႇလမျႅင်ႇ သေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ပႃႇၵိူဝ် ၼႆ ၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 20 လၵ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် ႁွင်ႈၶုတ်းပႃႇၵိူဝ်-ၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇသုတ်းသုတ်း ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-မူၵ်ႉတမ (မေႃႇလမႅင်ႇ) ၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈဝဵင်းဝေႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆ ၵႆယၢၼ် 54 လၵ်း၊ ပေႃးၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၼႆ ၵႆယၢၼ် 71 လၵ်းသေ ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေၼႆ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ၵႆယၢၼ် 22 လၵ်း၊ တၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵႆယၢၼ် 17 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းဝေႃးၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ဝၢၼ်ႈတပျေႇၵၢၼ်ႇ (ၽင်ႇၼမ်ႉၵျွၵ်ႉၺႅတ်ႉ၊ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်း)၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ဝၢၼ်ႈၼွင်ပတ်ႉတယႃႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၺွင်ႇတူင်းၶႂႃႉ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ဝၢၼ်ႈတယႄးတမဵင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ထုင်ႉမွၼ်းမႃးသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႊ ၸၢဝ်းမွၼ်းၶဝ်ၵမ်ႉၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ ႒႐႑႔ ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ႑႗႖,႐႒႔ ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း၊ လုမ်းတတ်းသိၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵၢတ်ႇ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ငဝ်ႈငႃႇၸိုဝ်ႈသဵင်
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၸိုဝ်ႈ ဝေႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ပေႃးဢဝ်ဝေႃးႁၢၼ်မ ၽႃႇသႃႇမွၼ်း ဝႃႈ ကွာန် အစွေဝံ(ပေႃးဢဝ် သဵင်ဢွၵ်ႇမၢၼ်ႊ ဝႃႈ တီႈၸမ်သုတ်း ကွာန်အကျဝေါ့) သေ လူင်းပဵၼ်မႃး (ကွာန်-ဝၢၼ်ႈ၊ အစွေဝံ-သက်ငယ်ကျင်း) သက်ငယ်ကျင်းရွာ ဝၢၼ်ႈတႅတ်ႉငႄႇၵျိၼ်း ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ပီယဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃးသေ ၸူးလူတ်းပႅတ်ႈ ကွာန်သေၵေႃႈ ဢဝ်သဵင်ႈမၢၼ်ႈ ႁွင်ႉဢမ်ႇပီႇလႄႈ အကျဝေါ့ ၼႆႉသေ ပဵၼ်မႃး ဝေါ (ဝေႃး) ၼႆယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶုတ်းႁၼ်ၺႃး ဢုမ်၊ ၵွၵ်း၊ ႁၢင်ႈၶႅၵ်း မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတီႈၽြႃးၵျူင်ႇတူႇ ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းဝေႃးၼၼ်ႉသေ ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလႅပ်ႈပဵၼ်ပၢၼ် ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ပၢၼ်ပွၵ်ႈသွၵ်ႈ (ပၢၼ်ပၺႃးဢူး-ရႃႇၸႃႇတရိတ်ႉ) ၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းဝေႃးၼႆႉ တေတႄႇမီးဝၢၼ်ႈႁိူၼ်းၵူၼ်းယူႇမႃး မိူဝ်ႈပီမိူင်းမၢၼ်ႊ ၇၃ဝ တေႃႇ ၉ဝဝ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈပိုၼ်းၽြႃးၵျူင်ႇတူႇသေ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ တီႈတိူင်းယႃႇမၺႃႉ ၼႆႉ မီးလွင်ႈသိုၵ်းသိူဝ် ဢမ်ႇၼိမ်ဢမ်ႇသဝ်းလႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ၽၢႆႇမူၵ်ႉတမၼၼ်ႉသေ မီးသထေးၵူၼ်းမီးသွင်ၵေႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်မွၼ်းၸုမ်းၼိူင်ႈယဝ်ႉ ၶၢႆႉပၢႆႈဢွၵ်ႇတီႈယူႇမိူင်းသဝ်းသေ မႃးတႄႇတင်ႈဝႃႈ တီႈ ၸၢၵ်ႈၼမ်ႉမၼ်းသူၺ်ႇလိၼ်းယူင်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼႆႉမႃး ထိုင်ပၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ ပီ 1873 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်မႆႉ ၶွမ်ႇပၼီႇပူင်ႇပေႇပႃးမႃးၼႆႉ ဢဝ်မႆႉတီႈထုင်ႉတွင်ႇငူႇသေ သူင်ႇၸွမ်းမႄႈၼမ်ႉ ပွင်းလွင်း (ၸိတ်ႉတွင်း) ၼၼ်ႉ တၢင်းမၼ်းယၢဝ်းၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇၶုတ်းႁွင်ႈ မျိတ်ႉၵျူဝ်း-တႃႇဝၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1907 မႃး ႁဵတ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ပႃႇၵိူဝ်-မေႃႇလမႅင်ႇ ထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဝၢၼ်ႈဝေႃးၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶႂၢၵ်ႈပွၵ်ႉၵူၼ်းယူႇသေ သမ်ႉပေႃးထိုင်ပဵၼ်ဝဵင်းမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဝေႃး တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်သေ ဝဵင်းဝေႃးၼႆႉ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးဝဵင်းပၵ်းလုမ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်လႄႈႁိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃးၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ 1931 ၼၼ်ႉသေ တၢင်ႈၵႂၢင်ႈ မီး 395 လွၵ်းလၵ်း၊ ဢိူင်ႇမီး 48 ဢိူင်ႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းဝေႃးၼႆႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈတထူင်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတၼၢတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉဢူး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပႃႇၵိူဝ်ႇလႄႈ ၽယႃးၵျီး ၵႆယၢၼ် 11 လၵ်းသေ လုၵ်ႉၽယႃးၵျီး တေႃႇ ဝေႃးၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 11 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ဢၼ်ၶွၼ်ႇမၼ်းလိၼ်လီသေ ၽူၼ်ၼမ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်ပိူင်လူင် ၸိူဝ်းၵူၼ်းယူႇတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၵမ်ႉၼမ်သေ ထူဝ်လိၼ်ၵေႃႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ပႃးယူႇ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးၼွင်ၼမ်လႄႈ ၵၢၼ်ၼွင်ၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ ၼွင်တင်းသဵင်ႈမီးၵႂႃႇ 64 ၼွင်သေ ဢၼ်ပဵၼ်ၼွၼ်မူဝ်းဢိၼ်း (မူဝ်းၵျီးဢိၼ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဝေႃးၼႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ပၢႆးၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇတႄႉ လႆႈပိုင်ႈ တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းလႄႈ တၢင်းလူတ်ႉၵႃးယဝ်ႉ။ ၽြႃးၵျူင်ႇတူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးဢၼ်လိုဝ်းလင်သေပိူၼ်ႈသူႇၼိူင်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းဝေႃႈၼႆႉ
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 19
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (19) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (50) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (315) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (316) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ပꩪမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
1146
1146
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1146
ၵျီးပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၵျီးပိၼ်ႇတႃႇ (ကျီးပင်သာရွာ, Kyeepinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190247 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1789 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1723 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3512 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
892
‘’’892’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:892
သိၼ်ႇတႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတႄႇ  (ဆင်သည်ရွာ, Sinthei) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190916 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2067 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2279 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
မွၵ်ႇယွတ်ႈယုမ်ႉ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း
(1) ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈမၼ်း
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉ၊ တီႈမိူင်းၼိုင်ႈ၊ မီႈတၵႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ လႄႈ မုၼ်ၸဝ်ႈပႃးၼိုင်ႈ ၶဝ်ထၢမ်တွပ်ႇၵၼ်။
မုၼ်ၸဝ်ႈ- မီးၽႅဝ်ဢိူဝ်ႈမေႃႉ။
တၵႃႇ- ႁဵတ်းႁိုဝ်တီႈၶႃႈ။
မုၼ်ၸဝ်ႈ - ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လုၵ်ႈယႂ်ႇယႂ်ႇ မတ်ႉႁွႆႈၶေႃးသေ ဝႅၼ်တူၵ်းၼမ်ႉလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉဢိူဝ်ႈ။
တၵႃႇ - ဢလူဝ်ႉ ! ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆးမၼ်းၶႃႈသႄႈ။
မုၼ်ၸဝ်ႈ - ဢိူဝ်ႈ ! မႂ်းထၢမ်ၵဝ် တမ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆး မၼ်း ၼင်ႇၵဝ်ႇၼႃႇ။
(2) ပေႃးၼၼ်လုၵ်ႈဢမ်ႇတွပ်ႇ ဢူႈယဝ်ႉ
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉ၊ တီႈဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ မီးၶိင်းမဝ်းသေႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းမီးလုၵ်ႈၸၢႆးလုၵ်ႈယိင်းတၢင်းၼမ် ပေႃးမၼ်းမဝ်းမႃးၼႆၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်လမ်သေ ႁဵတ်းႁုၵ်း ႁဵတ်းႁၢႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၵူၺ်းမၼ်းၸၢင်ႈၵႂၢမ်းၼမ်သေ ဝႃႈႁင်း လုၵ်ႈၸၢႆး လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၵေႃႈ ပေႃးမၼ်းမဝ်းသေ မႃးဝႃႈၼႆ သမ်ႉဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းမၼ်း၊ တွပ်ႇထဵင်ၶိုၼ်းမၼ်းလႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ထိုင်ၼင်ႇ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ မၼ်းတေႃႉတႄႉမဝ်းမႃး တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇသေ မႃးဝႃႈႁင်းလုၵ်ႈၸၢႆး လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း တီႈႁိူၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆး လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း သမ်ႉတွပ်ႇထဵင် ၶိုၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဝႃႈႁင်းလုၵ်ႈ မၼ်းၶိုၼ်းဝႃႈ “သူယႃႇပေဝႃႈယၢပ်ႇသေ တွပ်ႇထဵင်ဢူႈလေႃႇမေႃႉ၊ ပေႃးသူဝႃႈယၢပ်ႇသေ တွပ်ႇထဵင်ဢူႈ ႁဵတ်းၼၼ်ၼႆ ၶူၼ်ႁူဝ်ဢူႈၼႆႉ ႁွၵ်ႇမႃးၸွမ်းသူတွပ်ႇထဵင်ဢူႈ တိၵ်းတိၵ်းဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႉလိုၼ်း (ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ “ပေႃးၼၼ် ဢၼ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၶိင်းႁဝ်း ႁွၵ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢူႈဝႃႈယၢပ်ႇသေ တွပ်ႇထဵင် ၶိင်းႁဝ်းၶိုၼ်းဢိူဝ်ႈၼေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။
(3) ပုမ်ၵဝ်တေတႅၵ်ႇယဝ်ႉ
မိူဝ်ႈဝၼ်းပုၼ်ႉ၊ တီႈဝဵင်းဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ မီးၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ မၼ်းလိူၵ်ႈႁႃ မုၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်မီးသိၼ်သေ လူႇတၢၼ်း၊ ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ မုၼ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်မၼ်း ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇတွၼ်ႉလူႇ တွၼ်ႉဝႆႈသေပွၵ်ႈ မုၼ်ၸဝ်ႈမဵဝ်းဢၼ်မၼ်းၶႂ်ႈလူႇ ၶႂ်ႈဝႆႈၼၼ်ႉၸမ်ႉ - (1) ယႃႇႁႂ်ႈ ပေႃးၵႆႉဢုပ်ႇၵႆႉလၢတ်ႈ။ (2) ႁႂ်ႈယူႇ တဵင်ႈတဵင်ႈ ၼိမ်ၼိမ် မီးဢိင်ႇတရေႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၼၼ် မၼ်းၼပ်ႉယမ်ဝႃႈ “ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ မီးသိၼ်မီးထမ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်ၼင်ႇဝၼ်းၼို်င်ႈ၊ မၼ်းလႆႈႁၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈပႃး ၼိုင်ႈ၊ ႁွပ်ႇသီႇပိတ်ႈသေ မႃးတုင်းသွမ်းၼႃႈႁိူၼ်းမၼ်း။ ပေႃးၼၼ်ၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်မၼ်း ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ ႁၼ်ပဵင်းၸႂ်မၼ်းဝႆႉလႄႈ မၼ်းၸင်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈသွမ်း ၽၵ်းသွမ်းမၼ်း ၵႂႃႇလူႇသေလႄႈ ၶုပ်ႉဝႆႈလီလီငၢမ်းငၢမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမၼ်းမႃး မုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မၼ်း လူႇတၢၼ်းဝႆႈသႃၼၼ်ႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ “ပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈဢႃႉသေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉပၢႆယွင်ႇ” ၼႆလႄႈ မၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢႆဢူၺ်းၵေႃႉ မၼ်းဢၼ်ႁၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈမၼ်းလူႇတၢၼ်းသေ ဝႆႈသႃ ၼၼ်ႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းလိူၵ်ႈၼႃႇ တၢၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ သမ်ႉၵႂႃႇၺႃးၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ ၼင်ႇ ႁိုဝ်ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း တေဢမ်ႇလၢတ်ႈၼႄပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းလၢတ်ႈဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းဝႃႈ “လွင်ႈၵဝ်လိူၵ်ႈ မုၼ်ၸဝ်ႈ ၽိတ်းၼႆႉမႂ်းယႃႇလၢတ်ႈၽႂ်ၼႃႈ၊ ၵဝ်ပၼ်မႂ်း ငိုၼ်းၶၼ်ၼိုင်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းၵေႃႈ “ဢိူဝ်ႈ’ ၼႆသေ ႁပ်ႉဢဝ်ငိုၼ်းမၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမၼ်းမႃးယူႇဢမ်ႇလႆႈ၊ ၶႂ်ႈၶူဝ်တိၵ်းတိၵ်း၊ ဢွၵ်ႇၸႂ်ၶႂ်ႈ လၢတ်ႈပိူၼ်ႈတိၵ်းတိၵ်းလႄႈ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇၸူး ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းသေ ၶိုၼ်းဝႃႈ “ယေႃႈ၊ ငိုၼ်းမႂ်းၶၼ်ၼိုင်ႈဢဝ်ၶိုၼ်းလႃႈ၊ ၵဝ်ဢမ်ႇယိူၼ်ႉလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၵဝ်ဢမ်ႇလႆႈလၢတ်ႈ ၼႄပိူၼ်ႈၼႆ ပုမ်ၵဝ်တေတႅၵ်ႇယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။
(4) မူတ်းသႂ်မီးတီႈႁူႉ
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼၼ်ႉ မီးမုၼ်ၸဝ်ႈပႃးၼိုင်ႈယူႇၼႂ်း ထိူၼ်ႇၼႂ်းလွႆသေ ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃး ႁင်းၵူၺ်းမၼ်းၸဝ်ႈယူႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၼင်ႈတြႃးၼႂ်းထမ်ႈ၊ မၢင်ပွၵ်ႈ ၼင်ႈတြႃး တႂ်ႈႁူမ်ႈမႆႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ထိုင်ၼင်ႇဝၼ်းၼိုင်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၼင်ႈတြႃးယူႇ တႂ်ႈႁူမ်ႈမႆႉတီႈၼိုင်ႈ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၽူႈလၵ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸုင်ဝူဝ်း လတ်းၵႂႃႇ ႁိမ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢၼ် ၸုင်ဝူဝ်းမႃးၼႆႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ် ၽူႈလၵ်ႉဝူဝ်းပိူၼ်ႈ မႃးၵူၺ်းၼႆ မၼ်းၸဝ်ႈ ၶၢတ်ႈတူၺ်းဢၵႄးသေ လၢမ်းႁူႉယူႇ။
ၵမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ပေႃးၸဝ်ႈဝူဝ်း ၶဝ်ၸွမ်းၶႆႈ မႃးထူပ်းၵဝ်သေ ထၢမ်ဝႃႈ ၸွင်ႇႁၼ် ၵူၼ်း ၸုင်ဝူဝ်းမႃးတၢင်းၼႆႉ” ၼႆၸိုင် ပေႃးၵဝ်ဝႃႈ “ႁၼ်ဢိူဝ်ႈ” ၼႆ ၶဝ်တေလမ်းၶိုတ်းၶိုတ်းသေ ၶိုၼ်းႁိမ်ဢဝ်ဝူဝ်း၊ ၽူႈလၵ်ႉ တေသုမ်းဝူဝ်းၵွပ်ႈၵဝ်။ ပေႃးၵဝ်ဝႃႈ “ဢမ်ႁၼ်”ၼႆ ၸိုင်သမ်ႉတေပဵၼ် မုသႃႇဝႃႉတ၊ သိၼ်ၵဝ်တေလု” ၼႆသေ ၶၢႆႉၵႂႃႇၼင်ႈ တႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ထႅင်ႈတၢင်ႇတူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင် ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၸဝ်ႈဝူဝ်းၶဝ် ၸွမ်းမႃးၶႆႈဝူဝ်း ထူပ်းၺႃးမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၽူႈလၵ်ႉၼႆႉ လီထၢမ်မုၼ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇလီထၢမ် မုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝူဝ်းၶဝ်ဢမ်ႇႁူႉ၊ ၶဝ်ၵူၺ်းႁူႉ တႃႇတေလႆႈၶိုၼ်း ဝူဝ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸင်ႇထၢမ်ဝႃႈ “ၸွင်ႇၸဝ်ႈႁဝ်း ႁၼ်ၽူႈလၵ်ႉ ပႃးဝူဝ်းမႃးတၢင်းၼႆႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ “ၸူဝ်ႈၵဝ်မႃးၼင်ႈ တႂ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇႁၼ်” ၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၵဵပ်းႁွမ် ဢၢႆႈတုတႄႉ
ၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇဢူၵ်ႉ
ၼတ်ႉၵျီးၸိၼ်ႇ (နတ်ကြီးစင်ရွာ, Natgyisin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189903 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဢူၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1647 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1814 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3461 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
လႄႇယႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈလႄႇယႃး  (လယ်ယားရွာ၊ Lelyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218307 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2721 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2611 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5332 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဝေႃး (ဝေါမြို့နယ်), (Waw Township), ၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဝေႃးယဝ်ႉ။
ၵူင်ႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
56
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 20
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (20) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (51) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (314) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (315) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
1510
1510
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတၢၼ်းသျေႇ  (ရွာတန်းရှည်ရွာ, Ywartanshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးၵျီးဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191428 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႃးၵျီးဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 521 ၊ ယိင်း 569 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1090 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
1510
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1510
ဢေႇတီႇ 56
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:56
ပၢႆႉတႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပၢႆႉတႄးၵူင်း  (ပိုက်တဲကုန်းရွာ, Paiktekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶွင်းၵႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191311 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶွင်းၵႂႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3048 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6692 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉတႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတႄႇ (, Nam Tei, နမ့်တယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၻုတိယၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း တီႈဢၵ်ႉၵသႃႇဝၵ
9 - ၻုတိယၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈလူႇၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း တီႈဢၵ်ႉၵသႃႇဝၵ
ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈဝႆႈသႃ ဢၷ်ၷသႃဝၵသွင်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ်သတ်ႉထႃႇသေ လႆႈဢဝ်ၶဝ်ႈသွမ်း ၼမ်ႉဝၢၼ် သၢင်ႇၵၢၼ်း လူႇတၢၼ်းလႄႈ တမ်ႈတီႈႁေႃဝိမၢၼ် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ လိူၼ်မူၼ်း ဢၼ်လႆႈတိုဝ်းဝႆႉ တွင်ႇႁူႁၢင်ႈလီ ပꩩမၵုၼ်ꩦလီဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ၵဝ်ႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ၵႅင်းႁုပ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵႅင်းႁုပ်ႇ (, Keng Hoke, ကျိုင်းဟုတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
477
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵိးမဵႇတ်သု ၼူ ယၢႆပၢး
ၵိးမဵႇတ်သု ၼူ ယၢႆပၢး (ၵျပၢၼ်ႇ: 鬼滅の刃 Romaji: Kimetsu no yaiba လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ: Demon slayer) မင်ငႇၵျပၢၼ် တႅမ်ႈ ၵူဝ်ယူႁႃရု ငူတူဝ်ငဵ (Koyoharu gotoge)
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မင်ငႇၵျပၢၼ်
477
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:477
ယေႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယေႇဝုၼ်း  (ရေဝန်းရွာ, Yaewun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189703 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3279 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3485 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6764 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၵၢၼ်ႇထႅတ်ႉ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇထႅတ်ႉ (ၸၢၼ်း)  (ကန်ထက် (တောင်)ရွာ၊ Kanhtet(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇထႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192558 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇထႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 375 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 467 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 842 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 21
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (21) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (52) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (313) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (314) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ယေႇၵျီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၵျီႇ  (ရေကြည်ရွာ, Yaekyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမၢႆးပၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190591 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1607 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1804 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3411 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1145
1145
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1145
ယႂႃႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇယႃႇ  (ရွာသာယာရွာ၊ Ywartharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218297 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1616 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2032 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3648 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
တွင်ႇပီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပီႇ  (တောင်ဘီရွာ၊ Taungbi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192468 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2721 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2611 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5332 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
1509
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
891
‘’’891’’’
1509
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
891
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1509
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
891
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1509
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
891
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1509
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
891
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1509
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
891
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1509
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
891
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1509
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
891
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1509
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1509
891
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:891
ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ မႄႈၸဝ်ႈသီႇဝလိ
ၵႂၢမ်းၼမ်း
‘ၸဝ်ႈသီႇဝလိ’ၼႆ ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇလႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်းသင်ႇၶႃႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၵမ်ႉၼမ် တိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ် တူၼ်ပႃးဢၼ် မီး ၽုင်းမုၼ်လၢပ်ႈလႃႇၽယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းသင်ႇၶႃႇ ၼႆယူႇ။ ယွၼ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ မီးၽုင်းမုၼ်လၢပ်ႈလႃႇၽ ယႂ်ႇလူင်တႄႉလႄႈ ၼႂ်းလုၵ်ႈၼွင်ႉသင်ႇၶႃႇရႁၢၼ်း(41) တူၼ်ၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႆႈၼွပ်ႇပၼ် ၸိုဝ်ႈၸုမ်ႈ ၶူးဝိသေသ ပၼ်ၸဝ်ႈသီႇဝလိ‘ၽၢႆႇၸုမ်ႈၶူး ဢေတ တၵ်ႉလၢပ်ႇလႃႇၽယႂ်ႇ’ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ မီးလၢပ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝိပသ်သီၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ တေၸူႉၵၼ် ၵၢပ်ႈလူႇသွမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ သင်ႇၶႃႇ ၸဝ်ႈၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၢင်ႈႁႅင်းယူႇ။
တႃႇတေ လူႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈသမ်ႉလူဝ်ႇၼမ်ႉ ၽိုင်ႈလႄႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ သီႇဝလိ သမ်ႉၵႂႃႇႁႃလႆႈမႃး ႁူင်းၽိုင်ႈႁူင်းၼိုင်ႈ။ ပိူၼ်ႈမႃး ပၼ်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇသေ သိုဝ်ႉ ၵေႃႈမၼ်းၸၢႆးဢမ်ႇၶၢႆ။ မၼ်းၸင်ႇထၢမ်လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၶဝ်မႃးႁႃသိုဝ်ႉၼမ်ႉၽိုင်ႈ ပၼ်ၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ သေ လႆႈႁူႉဝႃႈ တေဢဝ်လူႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆလႄႈ မၼ်းၸၢႆး ၸင်ႇဢမ်ႇၶၢႆသေ ဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈမၼ်း ႁဵတ်း ပဵၼ်တၢင်းလူႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸေႇတၼႃႇ ၽိူၵ်ႇ ၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၼၼ်ႉသေ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇလၢပ်ႈလႃႇၽ ယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပိုၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တေလႆႈ ႁၼ်မီးဝႆႉ ၼႂ်းထမ်းၶုၻ်ၻၵၼိၵႃယ ꩪမ်မပၻၵထႃ ပပ်ႉသွင်၊ ထေရႃပႃၻၢၼ်ပႃလိ တင်းဢꩦ်ꩧၵထႃလႄႈ ပပ်ႉထမ်း ဢုၻႃၼပႃလိၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ဢွၼ် ၵၼ် ၶိုၼ်းမႄးတႅမ်ႈဝႆႉၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉလႄႈ တေလႆႈလူႁၼ် ဢၢၼ်ႇမႅၼ်ႈလႆႈငၢႆႈၵၼ်ၼမ်ယူႇ။ ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ်မီးလွင်ႈ ၽုင်းမုၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽၢႆႇလၢပ်ႈ လႃႇၽ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်လိူင်ႇၼမ် ၽီပၼ် ၵူၼ်းလူႇ တၢၼ်ႇၼႆႉၼႆႉ လီလႆႈၶဝ်ႈၸႂ်သေ လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ပိုၼ်းမၼ်းၸဝ်ႈၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး လီလႆႈႁူႉပႃးလွင်ႈ ၸိူဝ်ႉ ၶိူဝ်းလႄႈ ပေႃႈမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈၽွင်ႈယူႇၼႆလႄႈ တီႈၼႆႈ တေယွၼ်းဢဝ် ပိုၼ်းမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်း ထမ်း ‘ဢုၻႃၼၵႃထႃ’ၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈၼႄၵႂႃႇ ဢိတ်းၼိုင်ႈယူႇ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈပႃးတွင်ႉ ဝူၼ်ႉဢွင်ႉသၢမ်ပိူင်
ပေႃႈမႄႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈသီႇဝလိၼႆႉ ပဵၼ် ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵေႃးလိယသေ ယူႇသဝ်းတီႈ ဝဵင်းၵုၼ်ႇတိၵႃႇ ၼႂ်းမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶုၼ် ၵေႃးလိယလႄႈ ၸိုဝ်ႈပေႃႈ ၸဝ်ႈသီႇဝလိၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၶုၼ်ၸၢႆးၵေႃးလိယ၊ ၸိုဝ်ႈမႄႈႁွင်ႉ ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ၶုၼ်လူင်ၵေႃးလိယၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်း တီႈ ၼႂ်း ထိူၼ်ႇၵုၼ်ႇတတႃႇၼ ႁိမ်းဝဵင်းၵုၼ်ႇတိၵႃႇၼၼ်ႉ ၼၢင်းသုပ်ပဝႃႇသႃႇၼႆႉ ပႃးသၼ်ႇထေႇၼေႃႇလွင်းၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈသီႇဝလိ လႆႈမႃးၸဵတ်းပီယဝ်ႉလႄႈ လိုၼ်းသုတ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸဵတ်းဝၼ်း ယၢမ်းၽွင်း ၸမ်တေၵိူတ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းလႆႈၶၢမ်ႇ ဝေႇတၼႃႇ ၸဵပ်းၵႅၼ်း ၶၢၼ်ၸႂ် သဵပ်ႇတႅင်းႁႅင်းလိူဝ် ပေႃးၶႂ်ႈလိုမ်းႁၢင်ႈလိုမ်းတူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုင်လၢႆးလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ မႄးလၢႆး လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇသိူဝ်း ၼင်ႇႁိုဝ် တၢင်းၸဵပ်းဝေႇတၼႃႇ သမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇတိူဝ်း ယွမ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်း ၼၢင်းၸင်ႇဝူၼ်ႉၶႆႈလူၺ်ႈ ၵုၼ်းမုၼ်ပုတ်ႉထ၊ ထမ်ႇမ လႄႈ သင်ႇၶႃႇသၢမ်ပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈမၼ်းၼၢင်း ဝူၼ်ႇၶႆႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၼၢင်း ႁွင်ႉဢဝ်ၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်း မႃးသေ မွၵ်ႇ လၢတ်ႈဝႃႈ
သုပ်ပတိပၼ်ၼေႃ ဝတ- တပေးသႃႇဝၵသင်ႇၶႃႇ ၸဝ်ႈၼႆၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း ၼင်ႇပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈႁေႃးၼႄသင်ႇသွၼ်လႄႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈ ဢၼ်မီး တၢင်းတိုဝ်းၵမ်ဢၢမ်းဢေႃး လီယေႃးတႄႉတႄႉၼေႃး။
ၼိၿ်ၿႃၼံ သုသုၶံဝတ-ၼိပ်ႉပၼ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇမီးလွင်ႈတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ် လွင်ႈတေႇ သၼ်ႇထေႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇၵဝ်ပဵၼ်ယူႇ မိူဝ်ႈ လဵဝ်ၼႆႉလႄႈ တေမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ် သိူဝ်းသႃႇတႄႉ တႄႉၼေႃး...ၼႆသေ ယိူၼ်ႉၵၼ်ႇၶၢမ်ႇတၢမ်ႇ ဝေႇတ ၼႃႇ မၼ်းၼၢင်းၵႂႃႇၼႆတီႈၶႃႈဢေႃႈ’ ၼႆၼႃႈ သူဢိူၺ်” ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
“ဢေႃး- လီဢၢမ်းတႄႉၼေႃး၊ ပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢၼ်မီးၽုင်းမုၼ်၊ မီးၵရုၼႃႇႁႅင်း မဵတ်ႉတႃႇယႂ်ႇလူင်လၢင်တႄႉယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉသင်ၼႆၸိုင် ပေႃးဝႃႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇပၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ မေးၼၢင်းၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈမီး တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶၢၼ် ၸႂ်သင်သေ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈလႆႈမႃး ၵမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ” ၼႆယူႇ။
ႁႂ်ႈလဝ်ႈဝႆႈသႃထႅင်ႈ လွင်ႈပိၼ်ႇပႅင်ႈၶႅမ်ႉသီ တႃႇလီမင်ႇၵလႃႇဝၼ်းၵိူတ်ႇ
ဝၢႆးသေၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၼၢင်းသုပ်ပဝႃႇသႃႇ ႁွင်ႉၸဝ်ႈ ၽူဝ်မၼ်းၸၢႆးၵေႃးလိယၼၼ်ႉ မႃးထႅင်ႈသေ ႁႂ်ႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇလဝ်ႈလၢတ်ႈဝႆႈသႃ တီႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ “ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ၊ ၼၢင်းသုပ်ပဝႃႇသႃႇၼႆႉ မၼ်းၼၢင်းဢမ်ႇပႆႇမႃးလႆႈသေတ မၼ်းၼၢင်းယူႇတီႈၵႆ သေ ဢဝ်ႁူဝ်ဢွၼ်ႇမၼ်းၼွမ်း ယုၵ်ႉမိုဝ်းၵွမ်းတၢင်ႇသေ ဝႆႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းယူႇတီႈၶႃႈ ၼႆဢေႃႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလႆႈပႃးတွင်ႉပၼ် ၼေႃႇၶမ်းသီႇဝလိ ၸဵတ်းပီ ၸဵတ်းဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉ ꩡင်ႇၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမႃးလီငၢမ်း တီႈၶႃႈလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေမီးလွင်ႈမင်ႇၵလႃႇထႅင်ႈ ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈယွၼ်းပၢင်းဢဝ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁဝ်းလႄႈ တင်း ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ၵျွႃႉမိူဝ်းသုင်း သွမ်းပၼ် တီႈ ႁိူၼ်းႁဝ်းၶႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸဵတ်းဝၼ်းလုမ်းလုမ်း ၼႆဢေႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း လၢတ်ႈ ၼႄလၢႆးၽိတ်ႈပၢင်းမၼ်းၽွင်ႈဝႃႈ ‘ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း တီႈၶႃႈ ၼၢင်းသုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ တေၶႂ်ႈၵၢပ်းသွမ်းတီႈႁိူၼ်း ၸဵတ်းဝၼ်းလုမ်းလုမ်းတီႈၶႃႈလႄႈ ၶႃႈၶႂ်ႈယွၼ်းပၢင်း မိူဝ်းႁပ်ႉဢဝ်တႃႇၼဢေႃႈ’ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၵေႃးလိယၵေႃႈ ၸွမ်းထွမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၵေႃႉ ပဵၼ်မေးၼၢင်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈ သွၼ်ၼႄၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ မိူဝ်းၵႂႃႇဝႆႈသႃၽိတ်ႉပၢင်းလဝ်ႈထိုင်ယူႇယဝ်ႉ။
သတ်ႉထႃႇၼႆႉ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလိူဝ် ၶူဝ်းၶွင်လႄႈ ဢႃႇယူႉ
လိူၵ်ႈဢမ်ႇလေႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ မီးတၵႃႇၵေႃႉ ၼိုင်ႈ မႃးပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ ရႁၢၼ်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၶဝ် တႃႇမိူဝ်းသုင်းသွမ်းတီႈႁိူၼ်းမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈ ၼၼ်ႉဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၵ်ႉၵႃႇၵေႃႉၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ် တၵ်ႉၵႃႇ ၵေႃႉဢၼ်မေႃႁဵတ်းပၼ် ဝေႇယျႃႇဝၸ်ႉၸ လုမ်းလႃးတူၺ်းထိုင် ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၼႆလႄႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၸဝ်ႈမႁႃႇ မွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ သေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၵႂႃႇလၢတ်ႈပၼ် တီႈတၵ်ႈၵႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်မႃးပၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉဝႃႈ ‘တၵ်ႈၵႃႇဢူၺ်း ၼၢင်း သုပ်ႉပဝႃႇသႃႇ လုၵ်ႈယိင်းၶုၼ်ၵေႃးလိယၼၼ်ႉ မၼ်း ၼၢင်း လႆႈပႃးတွင်ႉ ၸဵတ်းပီၸဵတ်းဝၼ်းသေ မီးလွင်ႈ ပၼ်ႁႃႁိုင်ၼၢၼ်း ၵိူတ်ႇယၢပ်ႇၶၢၼ်ၸႂ်မႃး တၢင်းႁိုင်သေ ယဝ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တေႉ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလီယဝ်ႉလႄႈ ၼင်ႇ ႁိုဝ်တေမီးလွင်ႈ မင်ႇၵလႃႇလီၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈပၢင်းမိူဝ်းသုင်း သွမ်း ႁဵတ်းပၢင်ဝိၸႃႇတမင်ႇၵလႃႇဝၼ်းၵိူတ်ႇတႃႇၼ ၵုသူဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်း ၶႂ်ႈပၢင်းမိူဝ်းသုင်းသွမ်း တီႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း ၸဵတ်းဝၼ်း လုမ်းလုမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် သင်ပဵၼ်လႆႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ တၵ်ႉၵႃႇ ဝၢင်းၶႂၢင်ႉပၼ်မၼ်းၼၢင်း ၵၢပ်ႈတၢၼ်းဢွၼ် တၢင်းဢိူဝ်ႈ၊ ၸွင်ႇတေပဵၼ်လႆႈႁိုဝ်’ ၼႆၼႃႈ၊ ‘မၼ်းၸၢႆး ၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽႂ် ပဵၼ်တၵ်ႉၵႃႇၸမ်ၸႂ် ၵေႃႉမေႃလုမ်း လႃးတူၺ်းထိုင် ၸဝ်ႈႁဝ်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇလႄႈ ထၢင်ႇ တေႉ တေဢမ်ႇမီး တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇသင် ၼင်ႇၵဝ်ႇ’ ၼႆ ပူင်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇၵေႃႈ ၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ ‘ဢေႃႈၶႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း’ၼႆသေ ႁပ်ႉၵႂၢမ်းမိူဝ်းၵႂႃႇ လၢတ်ႈတီႈတၵ်ႇၵႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ သင်ႇလၢတ်ႈၼႄ မႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈငိၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸဝ်ႈမႁႃႇမွၵ်ႉၵလၢၼ်ႇ ၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ တၵ်ႇၵႃႇၸၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလဝ်ႈဝႃႈ ‘ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ သင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈႁဝ်းဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းလႆႈ ပၼ်ၶႃႈ (1)လွင်ႈၶူဝ်းၶွင်ဢုၵ်ႉၸႃႇ တေဢမ်ႇယုပ်ႈယွမ်း၊ (2)လွင်ႈဢႃႇယူႉသၢႆၸႂ်တူဝ်ၶႃႈ ဢမ်ႇလူႉၶၢတ်ႇ၊ (3)လွင်ႈယုမ်ႇယမ်သတ်ထႃႇတြႃးၶႃႈ ဢမ်ႇလူႉဢမ်ႇယွမ်းလႆႈၼႆယူႇၸိုင် ႁႂ်ႈၼၢင်း သုပ်ပဝႃႇ သႃႇၼၼ်ႉ ၵၢပ်ႈဢွၼ်တၢင်းၶႃႈၵွၼ်ႇလႄႈ၊ ၶႃႈတေၵၢပ်ႈ ပၼ်ဝၢႆးလင်ဢဝ်ဢေႃႈ’ၼႆ ယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈ မႁႃႇမွၵ်ႇၵလၢၼ်ႇ ၶိုၼ်းတွပ်ႇလၢတ်ႈပၼ်ၵႂႃႇ
“တၵ်ႉၵႃႇ ဢူၺ်း တွၼ်ႈတႃႇလွင်ႈၶူဝ်းၶွင်ဢုၵ်ႉ ၸႃႇတၵ်ႉၵႃႇတေဢမ်ႇယူပ်ႉယွမ်းလူႉလႅဝ်၊ လွင်ႈဢႃႇ ယူႉသၢႆၸႂ်တၵ်ႉၵႃႇ တေဢမ်ႇလူႉႁၢႆ သွင်ပိူင်ၼႆႉတႄႉ ၸဝ်ႈၶၢမ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်း လႆႈပၼ်ယူႇသေတ လွင်ႈသတ်ႉထႃႇတြႃး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းတူၼ်တူဝ် ႁူဝ်ၸႂ် တၵ်ႉၵႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ၸဝ်ႈဢမ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်း ပၼ်လႆႈၵူၺ်း၊ ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ တၵ်ႉၵႃႇလူဝ်ႇဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁင်းၵူၺ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ’ၼႆယူႇ။