cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ယႂႃႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇလေး  (ရွာလေးရွာ, Ywarlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191566 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2552 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2985 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5537 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
သူးလေႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
သူးလေႇၵူင်း  (ဆူးလေကုန်းရွာ, Aungmyaytharzan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးလေႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190563 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1742 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2025 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3767 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
Adobe Photoshop
Adobe Photoshop ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် raster graphics editor ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ Adobe Inc. ၶဝ် ၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ Windows လႄႈ macOS ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Photoshop ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ Thomas လႄႈ John Knoll ၶဝ် လႆႈၶူင်သၢင်ႈ မႃး မိူဝ်ႈပီ 1988 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉမႃး သွပ်ႉၾ်ဝႄးရ် ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်မႃး လၵ်းၸဵင်ႇတူင်ႇၵၢၼ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈမႄးထတ်း raster graphics ၵူၺ်း ပဵၼ်ပႃးတႃႇ digital art တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:Photo software Photoshop
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁၢႆးဝူဝ်း
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁၢႆးဝူဝ်း ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းႁၢႆးဝူဝ်း][၊ [[ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း မၼ်းပၼ် ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ ထုင်ႉ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ တီႈ ဢၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၵႆႉမႃးဢႅဝ်ႇလႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁၢႆးဝူဝ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇဢဝ် ၸႂ်ႉပဵၼ် တီႈ ၸုမ်းဢူၺ်းလီ ၼႂ်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်သေ ဢမ်ႇၵႃး လႆႈပဵၼ်ပႃး တီႈပၵ်းတပ်ႉၵၢင်ႁၢဝ် ၶွင် ၵျႃႇပၢၼ်ႇ ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထုၵ်ႇ ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ်ဢဝ် မၢၵ်ႇပွႆႇသႂ်ႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶိူင်ႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵွႆ လႄႈ ၶွၵ်ႇမၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် တီႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇတူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇတူင်း  (ညောင်တုံးရွာ, Nyaungdon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,105 ယဝ်ႉ။
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁၢႆးဝူဝ်း
ၵၢၼ်ၸွႆႈသၢင်ႈ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆႇ 2858 ထတ်း (1176 မီႇတႃႇ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်လႅၼ်ႈၼႆႉ သိူဝ်ႇယၢင်ဝႆႉသေ တၢင်းယၢဝ်းမၼ်းမီး 8500 ထတ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၵူၺ်းမီး 5500 ထတ်းၵူၺ်းသေ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁိူဝ်းမိၼ်ၵျႅတ်ႉပေႃႉတေလူင်းလႆႈၼႆသေ လႆႈၶႂၢၵ်ႈတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်လႅၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇတူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် ႁၢႆးဝူဝ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:တႃႈႁိူဝ်းမိၼ် တီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
တမႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတမႃႇၵူင်း  (တမာကုန်းရွာ, Tamarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194377 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမႃႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 799 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 989 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1788 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၼႃးလေႃး၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼႃးလေႃး ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဢွင်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း  (အောင်းကန်ရွာ, Aungkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193831 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၼႃးလေႃး၊ ဢိူင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
ဢွင်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၸယိတ်ႉၶႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၸယိတ်ႉၶႄး  (ဇရစ်ခဲရွာ, Zayitkhe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸယိတ်ႉၶႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190644 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 250 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 210 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 460 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်း  (ကျင်းရွာ, Kyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194139 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1158 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2110 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၼၢၼ်းတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဢူင်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝယိၼ်းတူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဝယိၼ်းတူၵ်ႉ  (ဝါးရင်းတုတ်ရွာ, Waryindoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190726 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1356 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1427 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ပွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပွင်ႇ (ပေါင်မြို့; ပံင် ; Paung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၶႃႈဢေႃႈ။ ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းသထူင်ႇသေ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမယဝ်ႉ။
ဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၵုင်းၸိူၼ်း ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်း သၼ်လွႆမူၵ်ႉတမ ဢၼ်ၵၢႆဝႆႉ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း တီႈၼႂ်းၵၢင်ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း ဢၼ်ၵႂႃႇ တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမႅင်ႇ ၼႆႉ ႁဵတ်းလတ်းၵႂႃႇတီႈ ဝဵင်းပွင်ႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် 399 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶွၼ်ႇလိၼ်ၽုၼ်ႇလိၼ် ၶႅမ်ႉလႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁႆႈၼႃးၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၵေႃႈၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈ ဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ မီးယူႇ 29,434 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိူင်လူင် တီႈဝဵင်းပွင်ႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမူၵ်ႉတမ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇလူင် ဝဵင်းၼိုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၼမ်ႉၶူင်း ဢၼ်မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇသေ ဝၢႆႇၼႃႈၸူး ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမူၵ်ႉတမၼႆ့ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈႁိူဝ်းသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇသိုဝ်ႉၶၢႆမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၺၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယႂႃႇတိတ်ႉ
ဝၢၼ်ႈၺၼ်ႇၵၢၼ်ႇ  (ညန်ကန်ရွာ, Nyankan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႃႇၵျီးၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194104 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႃႇၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 768 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 888 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈတႄႉ ၺႃႉမၢၼ်ႇၵၢၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူင်းၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇ
ၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇ, ဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်တႄႉ ႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇ, ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းတီႈဢမ်ႇမီး တၢင်းဢွၵ်ႇၸူး ပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ဢေးသျႃး ပွတ်းၵၢင် လႄႈ မၢင်ပွတ်းမၢင်တွၼ်ႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈ ယူးရူပ်ႉ ပွတ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတႄႉ တီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း မီးဝႆႉ ရတ်ႈသျႃး၊ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီးဝႆႉ မိူင်းၶႄႇ၊ တီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီးဝႆႉ မိူင်းၵႃႇၵိတ်ႈသတၼ်ႇ၊ တီႈၽၢႆႇၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ဢူႇၸပႄႉၵိတ်ႇသတၼ်ႇ၊ လႄႈ တီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မီးဝႆႉ မိူင်းတၢၵ်ႈမႅၼ်ႇၼီႇသတၼ်ႇ၊ မီးဝႆႉၸွမ်း ၽင်ႇ ပၢင်ႇလၢႆႇ ၶႅတ်ႉသ်ပီႇယႅၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ် ဢသတႃႇၼႃႇ၊ ဢၼ်ႁူႉဝႃႈ ပဵၼ် ၼူရ်သေႃလ်တၼ်ႇ ၼႂ်း ပီ 2019 တေႃႇ 2022 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢႄႇလ်မႃတီႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းယႂ်ႇတီႈသုတ်း ၶွင် ၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇသေ တေႃႇထိုင် ပီ 1997 ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈပဵၼ်မႃး ဝဵင်းငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၶွင် ၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ဢေႇရိယႃႇ ၵႃႇၸၢၵ်ႈသတၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် မိူင်းယႂ်ႇထူၼ်ႈၵဝ်ႈ ၶွင်လူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ လႄႈ ပဵၼ်မိူင်းတီႈဢမ်ႇမီး တၢင်းဢွၵ်ႇၸူး ပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ယႂ်ႇတီႈသုတ်း ၶွင် လူၵ်ႈၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမၼ်း မီးဝႆႉ 19 လၼ်ႉ သေ မၼ်းၶဝ်ႈပႃးပဵၼ်ဝႆႉ မိူင်းဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းႁၢင်သေပိူၼ်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း လူၵ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇပၼ်မူၼ်းၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢေႇလိူဝ် 6 ၵေႃႉ (ၼိုင်ႈလၵ်း ၵူၼ်း 15 ၵေႃႉ)ယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵႃႇၸၢၵ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ယႂ်ႇၼမ်သေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းရတ်ႈသျၢၼ်း ၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းဢေႇယဝ်ႉ။ ၵႃႇၸၢၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် မိူင်းမူႇသလိမ်ႇသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းရတ်ႈသျၢၼ်း တီႈၼႂ်းမိူင်း ၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ဝူဝ်းလၢႆး၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇဝူဝ်းလၢႆး ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝူဝ်းလၢႆး
• #ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇၶိူဝ်ၸႄႈ
• #ဝၢၼ်ႈတူင်ႈတႅပ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းမူၼ်း
• #ဝၢၼ်ႈဝေႃႇတွင်း
• #ဝၢၼ်ႈပူၵ်ႇမႆႉၶီႈလူင်
• #ဝၢၼ်ႈလွႆပဵင်းၼႃး
• #ဝၢၼ်ႈၵိဝ်ႇတူပ်ႉ (တူပ်း)
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်တွင်း
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်တူၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈထမ်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈႁိူဝ်း
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတူၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈတႃႈသၢင်း
• #ဝၢၼ်ႈသၢမ်လၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႈလၵ်း
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်တဝ်ႇ (ဝၢၼ်ႈသႃႇယႃႇ)
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးၵႅင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
ဢေႇပရႄႇ 1946
(26) ဝၼ်း
5
ၼၢၼ်းပယူၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ၸယႅတ်ႉၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၸယႅတ်ႉၽျူႇ  (ဇရပ်ဖြူရွာ, Zayathpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸယႅတ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190475 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 250 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 210 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 460 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢူးယိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၶိၼ်ႇတႄး
ဝၢၼ်ႈဢူးယိၼ်ႇၵူင်း  (ဥယျာဉ်ကုန်းရွာ, Uyinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193833 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၸီးပိၼ်ႇၵႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၸီးပိၼ်ႇၵႂိၼ်း  (ဇီးပင်ကွင်းရွာ, Zeepinkwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194418 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1147 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2099 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
တွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵူင်း  (တောင်ကုန်းရွာ, Taungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194140 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1158 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2110 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
သႃးဝႃး၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇသႃးဝႃး ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
သထူင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသထူင်ႇ (သဓီု ; သထုံမြို့ ; Thaton) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းသထူင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသထူင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇၼႆႉ ဝၢႆႇၼႃႈတေႃႇတင်း ၵူတ်ႉမူၵ်ႉတမသေ ဢဝ် သၼ်လွႆသထူင်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၽြႃးမျႃႉတပဵၵ်ႉ လႄႈ ၽြႃးလွႆလဝ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉလင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လၢႆးဝဵင်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၵွင်းလွႆ လႄႈ လိၼ်ပဵင်း ဢၼ်ဢဝ် ပႃႇထိူၼ်ႇပႃႇမႆႉၶဵဝ်ၶဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီယဵမ်ႈလီတူၺ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ် ပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ တႄႇပႂၢင်ႉတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။
ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းသေ တူၼ်ႈမႆႉယႂ်ႇလဵၵ်ႉမီးၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၼႆႉ သၼ်လွႆလူင် ႁႄႉၵင်ႈဝႆႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၼႆႉ မီးလွၵ်းၼႃးဝႆႉလႄႈ ပေႃး ၶၢဝ်းၵတ်းလႄႈ ၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇလူမ်းတၢမ်ႇၽူၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ ၾိင်ႈၾႃႉၽဵင်ႇပဵင်းလီယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၽူၼ်ၼမ်သေတႃႉ ၵေးၼမ်လႆလူင်းလီယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်တင်ႈဝႆႉ ၼိူဝ်လိၼ်ႁိၼ်းၵဝုၼ်ႇလႄႈ လွင်ႈၼမ်ႉယိုင်ႈဢမ်ႇပေႃးမီးသေ ၼမ်ႉၸၢင်ႈလႆလူင်းၵႂႃႇ ငၢႆႈငၢႆႈယဝ်ႉ။ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈၼႆႉ ၽွင်းပူၼ်ႉ 95 တီႇၵရီႇၵေႃႈပူၼ်ႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉလႆႈလူမ်းပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ လွင်ႈမႆႈၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ တင်းပၢင်ႇလၢႆႇသေ ယၢၼ်ၵၼ် မွၵ်ႈ 16 လၵ်းၵူၺ်း။
ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် မီး 7 လွၵ်းလၵ်းသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးယူႇ 55,047 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလႄႈသင် တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းလႄႈသင် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မွၼ်း၊ မၢၼ်ႈ၊ ယၢင်း၊ ပဢူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူႇသဝ်းတင်းၼမ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢိၼ်ႇတိယ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 75 ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉထသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ လႆႈတႄႇၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 1887 သေ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၶွင်ႇၸီႇၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1923 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၵႃႉ၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၵဝ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ်ၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးယူႇသဝ်းၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ယူင်ႉသၢင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် လုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈ၊ လုမ်းၽူႈတတ်းသိၼ်၊ လုမ်းပလိၵ်ႈၸႄႈတွၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မီးဝႆႉ 4 ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင်၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၵႃႉလွင်ႈၶၢႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ သၢႆတၢင်းရူတ်ႉၵႃး၊ သၢႆတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ - မေႃႇလမႅင်ႇ ၼႆႉ လႆႈလတ်းဝဵင်းသထူင်ႇၵႂႃႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ငၢႆႈလူမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း
မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ ဝဵင်းသထူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတမ်ႇငႃႈဢွၼ် ဢၼ်ထၢင်ႇဢမ်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းလဝၶဝ်ယူႇသဝ်းမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်း၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်းပဢူဝ်းၶဝ် ၸင်ႇၽႅဝ်မႃးသေ ယူႇသဝ်းၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးဝႆႉတီႈႁိမ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမီးလွင်ႈတင်းၵပ်းသိုပ်ႇ တိတ်းတေႃႇတင်း မိူင်းပွတ်းၸၢၼ်းဢိၼ်ႇတိယလႄႈ သထူင်ႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းၸင်ႇလႆႈၼမ်မႃးသေ ၸင်ႇပဵၼ်ၽၢင်ႁၢင်ႈဝဵင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းမၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉဝႃႈ သထူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်ႈၶဝ် တေးတႄႇမႃးဢွၼ်တၢင်းသေ တႄႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီသၢၵ်ႈၵရဵတ်ႉ 94 ၼၼ်ႉဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇသူၺ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇသူၺ်ႇ  (ညောင်ရွှေရွာ, Nyaungshwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇသူၺ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190456 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 494 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 512 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1015 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သထူင်ႇ၊ ဝဵင်း
ပိုၼ်း
ႁဵတ်းၼၼ်သေ သထူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ဝဵင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသေ ၶုၼ် 59 ၵေႃႉ လႆႈၸၢမ်ႇမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃ သထူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် သီႇႁႃႉရႃႇၸႃႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်သထူင်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႈ သမ်ႉပေႃးပဵၼ်ထိုင် ဝဵင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႃးၼႆႉ မၼ်းမီးဝႆႉလွင်ႈၵမ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လွႆဢၼ်မီးတီႈ ပိုၼ်ႉလင်ဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်ၸၢင်ႈၽႅဝ်ထိုင် ၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ ၼမ်ႉတူင်ႇသမိၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်ၵႂႃႇၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီး တူင်ႇဝုၼ်း၊ ၵိၼ်ႇပုၼ်းၶျူင်ႇ၊ တဵင်ႇသဵၵ်ႉယႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆပိၼ်ႇလႅင်ႇ ဢၼ်ၽႅဝ်ထိုင် တႃႈၼမ်ႉတူးရိၼ်း လႄႈ ၸေးမတွႆႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ သထူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉသဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝၢၼ်ႈဝိၼ်းၸဵင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်သၼ်လွႆၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉသဵၼ်ႈတၢင်းလတ်းၼိူဝ်လွႆ ဢၼ်ၵူၼ်းတႆႇလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇသူၺ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
သထူင်ႇ၊ ဝဵင်း
ပိုၼ်း
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးဝႆႉသဵၼ်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈသထူင်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတင်း ထုင်ႉဝူဝ်ၼမ်ႉၶူင်းလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉလႆႈပိုင်ႈဢိင် ၶဝ်ႈသၢၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉဝူဝ်ၼမ်ႉၶူင်းလႄႈသင်၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ထုင်ႉပဵၼ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈဢမ်ႇပေႃးၵႂၢင်ႈသေတႃႉ ယွၼ်ႉလႆႈၶဝ်ႈသၢၼ် တီႈ ထုင်ႉပဵင်းဝိၼ်းၸဵင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ဝၢႆႇၼႃႈတေႃႇၸူး ပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ယွၼ်ႉမီးလွင်ႈတၢင်းၵႃႉၶၢႆၸူးတင်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း (ပိူင်လူင်မၼ်း မိူင်း ဢၼ်မီးတီႈ ထုင်ႉၽင်ႇပၢႆႇလၢႆပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢိၼ်ႇတိယ) လႄႈ ၸင်ႇဝႃႈလႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ၸွမ်းလူၺ်ႈလၵ်းထၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းသထူင်ႇ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းသထူင်ႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းမၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇတႅၵ်ႉၵလႃး ဢၼ်ပဵၼ်တီႈဝၢၼ်ႈဢယႅတ်ႇတႄႇမ ဢၼ်မီးတီႈ တိၼ်လွႆၵေႇလႃႇသၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းသထူင်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၸမ်ႉဝႃႈ မိူဝ်ႈပီသၢၵ်ႇရဵၵ်ႈသႃႇသၼႃႇ 137 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉထူမ်ႈမိူင်းသထူင်ႇသေ မိူင်းလုမႃးလႄႈ ထိုင်ပီသၢၵ်ႇၵရဵၵ်ႈ 144 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းတင်ႈဝဵင်းမႂ်ႇ တီႈႁိမ်းလွႆၵေႇလႃႇသ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းၵဝ်ႇသထူင်ႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸၢမ်ႇပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶၢႆႉမႃးၸူးတီႈ ဝဵင်းၵဝ်ႇၼႆၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တပြုၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ မျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ
ဝၢၼ်ႈတပြုၶျွင်း  (သဗြုချောင်းရွာ, Thabyuchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,108 ယဝ်ႉ။
ၼၢၼ်းမျိၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းမျိၼ်ႉ  (နန်းမြင့်ရွာ, Nanmyint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းမျိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191397 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းမျိၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 856 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1179 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2035 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၼွင်ယၢင်း၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼွင်ယၢင်း ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
ဢူင်းလႅတ်ႉၵွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းလႅတ်ႉၵွၵ်ႉ  (အုန်းလက်ကောက်ရွာ, Ohnletkauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းလႅတ်ႉၵွၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190741 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 405 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 483 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 888 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2032
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ (ကျိုက်ထိုမြို့နယ် ; Kyaikto Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈသထူင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇယဝ်ႉ။
2032
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၼမ်ႉလူၵ်ႈၼမ်ႉၼွင်း
မိူဝ်ႈ ပီ 2017 တႄႇဢဝ် လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 20 ဝၼ်းသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽူၼ်မႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇ တီႈၸႄႈဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ယွၼ်ႉၼမ်ႉၼိူဝ်လွႆလေႃႇလူင်းသေ ပွၵ်ႉမၢင်ၸိူဝ်း ၼမ်ႉလႆႈထူမ်ႈ၊ လိၼ်လႆႈၵူၼ်ႇသေ လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း 7 လင် 8 လင် လႆႈၵူၼ်ႇပင်းလူႉလႅဝ်သေ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ-မေႃႇလမႅင်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼမ်ႉလႆႈထူမ်ႈသေ သၢႆတၢင်းလူတ်ႉၵႃး လႆႈၵိုတ်းယင်ႉဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ပွၵ်ႉၶႂၢၵ်ႈမႂ်ႇ တီႈ ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပွၵ်ႉၵေႃႉၸၼႅင်ႇ၊ ပွၵ်ႉၸေႇယႃႇမုၼ်ႇ လႄႈ ပွၵ်ႉသမလ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 20 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉသေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ မွၵ်ႈ 4000 ၸမ်ၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉဢွင်ႈယူႇ ၸူးတီႈၽူတ်ႇၸွႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼမ်ႉထူမ်ႈ ၼမ်ႉလူၵ်ႈသေ တီႈၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼႆႉ လႆႈပိုတ်ႇဢွင်ႇၽူတ်ႇၸွႆႈ 6 ဢၼ်၊ ၵူၼ်း 3916 ၵေႃႉ၊ ဢွင်ႈၽူတ်ႇၸွႆႈလိၼ်ၵုၼ်ႇ 1 ဢၼ်၊ ၵူၼ်း 91 ၵေႃႉၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈမႃးသေႃႉလွတ်ႈၽေးယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ၵၢင်ဝၼ်း ဝၼ်းထီႉ 25 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉၶိုၼ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ပွၵ်ႈၶိုၼ်းႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
2032
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၼမ်ႉလူၵ်ႈၼမ်ႉၼွင်း
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇၼႆႉ ၵူႈပီၵူႈပီ ၵႆႉလႆႈထူပ်းၽေးၼမ်ႉသေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်မၼ်းၵေႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈထူပ်းလႆႈပဵၼ်မႃး မိူဝ်ႈ ပီ 1997၊ 2014 လႄႈ 2015 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2032
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျႅၵ်ႉထူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
2032
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2030 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ အစိုးရအဖွဲ့, Cabinet of Committee Representing Pyidaungsu Hluttaw) ၼႆႉ ပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ် ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈယိုၼ်ႁပ်ႉဝႆႉဝႃႈ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ဝၢႆးသေ သိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ သိမ်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈယဝ်ႉ ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢွၼ်တၢင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸုမ်းၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ် ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ လႄႈ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉလႆႈထုၵ်ႇ တိၶင်ဝႆႉလႄႈ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ၽွၼ်းၼႆသေ ၸင်ႇလႆႈပိုၼ်ႈဢၢပ်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ လႄႈ ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယဝ်ႉ။
မျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ  (မြေးခံဘော်ရွာ, Myaykhanbaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,102 ယဝ်ႉ။
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်
မိူဝ်ႈလိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႆႈ ယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈ ၽွင်းလူင်သီႇၵေႃႉ တႃႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵဝ်ႈဢၼ်သေ တႃႇသၢမ်ၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉသေ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ် တွၵ်ႇတႃႇ ၸေႃႇဝူၺ်ႇၸူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၽူႈပွင်ၵၢၼ် ၸၼ်ႉၸွမ် ပၢႆးမေႃယႃတႃႈၵုင်ႈ (1) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် ဝႃႈ ပဵၼ် ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပုၼ်ႈၽွၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆသေ သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ မီး ၽူႈဢၼ်တေသၢင်ႇထုၵ်ႇတႅၼ်းတၢင်ၽွင်းလူင်ၼႆ တေသိုပ်ႇယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မၢတ်ႉၶျ် 9 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လႆႈဢဝ် မၢၼ်းဝိၼ်းၶႅင်ႇတၢၼ်း ဢၼ်လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႂ်းၵႃႈ ပီ 2016-18 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတႃႇ တၢင်တူဝ်ၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈသင်၊ တႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပုၼ်ၽွင်းၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈသင် လႆႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
မျေးၶၢၼ်ႇပေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ပတွင်းၶႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈပတွင်းၶႃး  (ပဒေါင်းခါးရွာ, Padaungkhar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190459 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 899 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1089 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၶိၼ်ႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇတႄး  (ခင်တဲရွာ, Khinte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193821 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1584 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1960 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3544 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ထူးတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈထူးတႂိၼ်း  (ထူးတွင်းရွာ, Htutwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194419 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1147 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2099 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵူင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵူင်းၵျီး  (ကုန်းကြီးရွာ, Konegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူးယဵၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190738 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 438 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 539 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 977 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
မိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၵၢၼ်ႇ  (မင်းကန်ရွာ, Minkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼꧤႄးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191407 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼꧤႄးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 638 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1238 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈပွႆးပီမႂ်ႇတႆး
ပီမႂ်ႇတႆး တႄႇမႃးပၢၼ်လႂ် ?
ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းပိုၼ်းၶိူဝ်းမိူင်းလႄႈ ပိုၼ်းၶိူဝ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ၶူးမေႃႁဝ်းၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ လၵ်းၼီႈပီမိူင်းတႆးၼႆႉ တႄႇၼပ်ႉဢၢၼ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပၢၼ် မိူင်းမွၵ်ႇၶၢဝ်မၢဝ်းလူင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈဢူႈတေႇၾႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉဝႃႈၼႆ ။ မၼ်းၸဝ်ႈသူင်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ဢွၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁွင်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈထမ်း ပိတၵၢတ်ႈ တီႈမိူင်းၽႃတင်ႈၽႃတေႃႇ (သီႇႁူဝ်ႇယၢမ်းလဵဝ်) ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၶိုၼ်းဝၢႆႇပွၵ်ႈမႃး တီႈမိူင်းမွၵ်ႇၶၢဝ်မၢဝ်းလူင်ၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈလႄႈၵူၼ်းမိူင်း မီးတၢင်းၸူမ်းသိူဝ်းႁပ်ႉတွၼ်ႈ ပပ်ႉထမ်းပိတၵၢတ်ႈလႄႈ ႁူမ်ၸူမ်းႁပ်ႉႁွင်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁွင် ပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ၊ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇလႆႈမၵ်းမၢႆပႃး လၵ်းၼီႈပီမိူင်းတႆး ၊ သၢမ်ၾိင်ႈၾႃႉ ၊ သိပ်းသွင်လိူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉမႃးယဝ်ႉ ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈသႃသၼႃထူၼ်ႈ (450) ပီ ၊ (B.C 94) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။ ယၢမ်းၼၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁွင် ယိူင်းဢၢၼ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈငႄႈ ၊ ၽႃသႃလိၵ်ႈထမ်းတႆး ႁႂ်ႈပေႃးႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်ၵႂႃႇယိုၼ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၶိုၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈပိတၵၢတ်ႈ ပိၼ်ႇပဵၼ်ၾၢႆႇတႆးမႃး ။
လွၵ်းလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ ပွႆးပီမႂ်ႇတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ ?
ႁဵတ်းသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ တေလႆႈမီးပၵ်းမီးပိူင် ၊ မီးလွင်ႈမီးလၢႆးမၼ်း ၸင်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ ၊ မီးၽွၼ်းလီလႆႈ ၊ မိူၼ်ၼင်ႇပွႆးပီမႂ်ႇတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ပေႃးမီးပၵ်းမီးပိူင်မၼ်းမႃး ၊ ႁဝ်းႁႃးၵူၺ်းလူဝ်ႇၸွမ်း ႁႂ်ႈၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၵူၺ်း ပေႃးမီးၽွၼ်းလီတင်းၼမ်ယဝ်ႉ ။ ပၵ်းပိူင်ႈၾိင်ႈပွႆးပီမႂ်ႇတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ၾိင်ႈၵေႃႇၸဵင်ၼႆႉ မႅင်ႇဝႆႉသွင်ပိူင်လႄႈ ႁူၵ်းလၢႆးၼင်ႇၵၼ် ။ သွင်ပိူင်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပိူင်ၼိုင်ႈ ႁဵတ်းလၢႆးၵူၼ်းဢေႇ ၊ ႁဵတ်းတီႈမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းလႄႈ ပိူင်သွင် ႁဵတ်းလၢႆးၵူၼ်းၼမ် ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းတီႈပၢင်ပွႆးယႂ်ႇလူင် ။
ၾၢင်ႉ
တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း ဝၼ်းပီၵဝ်ႇလႄႈပီမႂ်ႇ တေလႆႈလိုဝ်ႈၵၢၼ်သူၼ်ၵၢၼ်ၼႃး ၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ၊ တေလႆႈႁပ်းႁူင်းၵၢၼ်ႁဝ်းၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၊ ဢမ်ႇၵႃႉဢမ်ႇၶၢႆတေႃႇၽႂ် ၊ ၸင်ႇဝႃႈႁဝ်းဝႆႉၼၵ်းၼႃ ၵႃႈၶၼ်ပွႆးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်း ။ ပိူၼ်ႈၵေႃႈၸင်ႇဝႃႈ “ ဢႂ်း ! တႆးၼႆႉ ဢမ်ႇငၢႆႈလူင် ” ၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈၸင်ႇဢမ်ႇႁတ်းယဵပ်ႇႁဝ်း ။
ၽွၼ်းလီ ပီမႂ်ႇတႆး
ပွႆး ပွႆး ပွႆးၼႆႉ တႆးႁဝ်းမီးတင်းၼမ် ၊ ၵူၺ်းႁႂ်ႈပေႃးမီးၽွၼ်းလီၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း မိူၼ်ပီမႂ်ႇတႆးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီး ၵွပ်ႈမၼ်းၸၢင်ႈပူၵ်းတိုၼ်ႇၼမ်ႉၸႂ် တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇႁဝ်းၶဝ်ၵူႈထၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈတိူဝ်းလိူဝ်မႃးပုၼ်ႈတႃႇၶိူဝ်း ၊ ပွႆးမၢင်ၸိူဝ်းၵမ်ႈၼမ်တႄႉ ၵိၼ်ၵိၼ်ၵႃႈၵႃႈမူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း ၊ တေႃႇတေႃႇလွင်းလွင်းသေ ယဝ်ႉၵႂႃႇၵူၺ်း ။ တၢင်းတူၺ်းၵေႃႈဢမ်ႇလိုၵ်ႉ ပၢင်ပွႆးၵေႃႈဢမ်ႇၶိုၵ်ႉ ၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်းဢမ်ႇမီးသင် တွၼ်ႈတႃႇတႆးတႄႉတႄႉ ။ ပွႆးပီမႂ်ႇတႆးၼႆႉ မီးၵႃႈၶၼ် ၵူၺ်းလူဝ်ႇၽူႈပွင်ၵၢၼ်ႁဝ်းၶဝ် လူဝ်ႇမီးတၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၊ ႁၼ်လိုၵ်ႉ ၊ ႁၼ်ၵႆသေ ၶပ်းၶိုင်ၵႂႃႇႁႂ်ႈမၼ်းလၢၵ်ႇလၢႆး ၊ ၶိုၵ်ႉၶၢႆး ၊ မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼမ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ ။
ၶွတ်ႇယွတ်ႈ
လိုၼ်းသုတ်း ယွၼ်းသူးႁႂ်ႈတႆးႁဝ်း မေႃႁဵတ်းပွႆးပီမႂ်ႇတႆး ဢၼ်မီးၵႃႈလွၼ်ႉမွၼ်း ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မီးၵႃႈၶၼ် တႃႇၶၢဝ်းႁိုင် သုတ်းတူဝ်ႈၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉသေၵမ်း ။
ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ  (အုပ်ဖိုကန်ရွာ, Okehpokan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194138 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1158 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2110 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇဝုၼ်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190460 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 899 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1089 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယႂႃႇတိတ်ႉ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵူင်း  (မကျည်းကုန်းရွာ, Magyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႃႇၵျီးၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194105 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႃႇၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 768 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 888 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1855
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢူးယဵၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
တီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတီးၵူင်း  (သီးကုန်းရွာ, Theekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194420 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1147 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2099 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢေႇပရႄႇ 2032
(26) ဝၼ်း
5
ၵိၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းၵူင်း  (ကင်းကုန်းရွာ, Kinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမွင်ႇမႄႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,107 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
2012
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢသျေႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢသျေႉၵူင်း  (ကန်ကြီးကုန်းရွာ, Ahsheykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193958 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1527 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1652 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3179 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
2012
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢသျေႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
2012
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2010 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၼꧤႄးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼꧤႄးၵၢၼ်  (နဘဲကန်ရွာ, Nabekan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼꧤႄးၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191406 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼꧤႄးၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 638 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1238 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵျုၼ်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းဢူး  (ကျွန်းဦးရွာ, Kyunu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢႄႉပျႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190716 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1461 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1508 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2969 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဢၼွင်ႉငႄႇတူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉငႄႇတူဝ်း  (အနောက်ငယ်တိုးရွာ, Ahnaukngetoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190458 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 899 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1089 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၼမ်ႉလွတ်ႈ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼမ်ႉလွတ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ
ၼႃးမွၼ်၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ် ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်
• #ဝၢၼ်ႈၼႃးမွၼ် (ၼႃးဝွၼ်)
• #ဝၢၼ်ႈပုင်ႇၸၢၼ်း
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉလိၼ်း
• #ဝၢၼ်ႈမေႃႈတွင်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းႁႆး (ႁၢႆး)
• #ဝၢၼ်ႈၼွင်လိူဝ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈလွႆမူၼ်း
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးမၢၵ်ႇသပေႇ
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်တုင်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇလႅင်
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉသီႇသႅၼ် (ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ မိူင်းပၼ်ႇ)
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်သူမ်ႈ
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမႆႉၶႆႉ
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉၵၢင်း
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းႁႅင်ႈ (ႁႅင်း)
• #ဝၢၼ်ႈတွင်ၶႅမ်
• #ဝၢၼ်ႈသၢၼ်ပုင်ႇ (သၼ်ပုင်ႇ)
• #ဝၢၼ်ႈပုင်ႇၸၼ်း
• #ဝၢၼ်ႈလွႆၶူး
• #ဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉ
• #ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတႄႇ
• #ဝၢၼ်ႈပုင်ႇဝ
• #ဝၢၼ်ႈၵုင်းသုင်
• #ဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇသွမ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈပၢင်တၶ
• #ဝၢၼ်ႈမႆႉပူၵ်ႇ
• #ဝၢၼ်ႈၶၢႆးပူ (ပူႉ)
• #ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၵျွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ
ၶွင်ႇတၢႆပျိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ၸၢမ်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၸၢမ်ႇဢူး  (စံဦးရွာ, Sanu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191395 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 593 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 824 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1417 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
မႅၵ်ႉၶရႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈမႅၵ်ႉၶရႃႇ  (မက္ခရာရွာ, Metkhayar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢႄႉပျႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190717 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1461 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1508 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2969 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇဝုၼ်း  (အနောက်ငယ်တိုးရွာ, Ahnaukngetoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇသေ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ တီႈၵႆႇ 4 လၵ်းၶိုင်ႈ မီးတီႈၶၢင်ႈတၢင်းလူတ်ႉ ၵျွၵ်ႉသႄႇ-တတႃးဢူးယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ပိူင်လူင်တႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းႁႆႇၼႃးသေ ၵၢၼ်ပိူင်လူင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတႄႉ ပဵၼ် တီႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇၼပ်ႉမႆထၢၼ် လႄႈ ၵွင်ႈမႆႉမွင် ဢၼ်ၶၢႆတီႈ ပွႆးၽြႃးသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1947
1947
ၺွင်ႇဝုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1947
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1940 ႁူဝ်သိပ်းပီ
တႄးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၶိၼ်ႇလူး
ဝၢၼ်ႈတႄးတေႃး  (သဲတောရွာ, Theataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193960 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1527 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1652 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3179 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်း  (နှမ်းရွာ, Hnan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191394 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 593 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 824 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1417 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
တေႃးၵိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတေႃးၵိၼ်း  (တောကင်းရွာ, Tawkin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194417 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 952 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1147 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2099 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ရႃႇပိၼ်ႇတရႃႇၼၢတ်ႉတၵူဝ်း
ရႃႇပိၼ်ႇတရႃႇၼၢတ်ႉတၵူဝ်း
ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းလိၵ်ႈ ရႃႇပိၼ်ႇတရႃႇၼၢတ်ႉတၵူဝ်း Rabindranath Tagore ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီး ၸၼ်ႉသုင်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1861 လိူၼ်မေႇ 7 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ ဝဵင်းၵူဝ်းၵတႃး၊ ပွၵ်ႉၵျူဝ်ႇသၢၼ်ႇၵူဝ်ႇ Jorasanko ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆးပဵၼ် ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၽၢႆႇဝွၵ်း၊ ၵီႇတၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ပဵၼ်ပႃးၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်း တႅမ်ႈၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢိၵ်ႇ ၽၢႆႇတႅမ်ႈႁၢင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီး ပႃႇရမီႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။
မိူဝ်ႈပီ 1913 ၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈ ဝွၵ်းၵီတၺ်ၸလီႇၼၼ်ႉသေ မၼ်းလႆႈသူးငမ်းယဵၼ် (ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး) Noble Prize for Literature ယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်တၵူဝ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သျၢၼ်ႇတိၼိၵေႇတၢၼ်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉ သိုပ်ႇပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ် လိၵ်ႈလၢႆး၊ ပၢႆးမွၼ်း၊ လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်း တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ပေႃးႁွတ်ႈထိုင် ဝၼ်းလိူၼ်မေႇ 8 ဝၼ်းၸိုင် တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၵူႈတီႈတီႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇ သြႃႇလူင်တၵူဝ်းယဝ်ႉ။
ရႃႇပိၼ်ႇတရႃႇၼၢတ်ႉတၵူဝ်း ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1861 လိူၼ်မေႇ 7 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၵူဝ်းၵတႃးသေ ပေႃႈမၼ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၻေႇပိၼ်ႇတရႃႇၼၢတ်ႉ တၵူဝ်း Debendranath Tagore (1817–1905) မႄႈမၼ်း ၸိုဝ်ႈ သႃႇရတႃ တေႇဝီႇ Sarada Devi (1830–1875)ယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉမၼ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ရႃႇပိ Rabi။ မႄႈမၼ်းၸၢႆး သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုမၼ်းၸၢႆး တိုၵ်ႉၵေႃႉလဵၵ်ႉသေ ပေႃႈမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၽွင်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလႆႈႁွင်ႉမေႃသွၼ်မႃးသွၼ် ဢူမ်သူပ်းဢၢၼ်ႇၵႂႃႇ ႁဵၼ်းၵႂႃႇ ၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈမႃး 17 ၶူပ်ႇ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇ ၶၢမ်ႇႁဵတ်းပဵၼ်တပႄး ၽူႈလူင်ႉလိၵ်ႈဝွၵ်း ၸိူဝ်းဝိသၼဝၶဝ်သေ တႄႇယိူင်ႈတႅမ်ႈ ဝွၵ်းဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ် မၼ်းၸၢႆး ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ 18 ၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇတႅမ်ႈဝွၵ်း ဢၼ်ပဵၼ် “လႅတ်ႇႁိူဝ်ႈမႂ်ႇ” လႄႈ “လႅတ်ႇၸမ်တူၵ်း” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1884 မၼ်းတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းသေ ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉၵင်းၵႃႇ တီႈသျိလေႇတႃႇ ၵႂႃႇသိုပ်ႇၵွၼ်းဢဝ် ၼႃႈၵၢၼ်ပေႃႈမၼ်း ဢၼ်ၵွၼ်းဢုပ်ႇ လိၼ်သူၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁူႉႁၼ် လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ၊ လွင်ႈတုၵ်ႉလွင်ႈသုၵ်ႉ ၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်မၼ်းလႆႈႁူပ်ႉႁၼ်မႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဢဝ် လွင်ႈၽဝႃႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႅမ်ႈပဵၼ်ဝွၵ်းယဝ်ႉ။
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ သျိလေႇတႃႇ 17 ပီ ဝွၵ်းတၵူဝ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် “လိူၼ်သႂ်ၼုမ်ႇ”၊ “ၸဝ်ႈသူၼ်”၊ “ၵီႇတၺ်ၸလီ”၊ “ၵွၼ်ႈႁိၼ်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်တွင်ႉမႆႈ” လႄႈ ဢပုမ်ႇပိတ်းပွတ်းဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶေႃးၶူမ် ဢၼ်တၵူဝ်း လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း တမ်ႈတီႈ သျိလေႇတႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် မေးမၼ်း၊ လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆး ၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်းမၼ်း တၢႆတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ 1901 ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ 40 ပီၼၼ်ႉ တၵူဝ်း တင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တမ်ႈတီႈ သျၼ်ႇတိၼိၵေႇတၢၼ်ႇ ႁိမ်းဝဵင်းပူဝ်းလပူႇ၊ တီႈၸႄႈမိူင်းၿင်းၵလႃးၼၼ်ႉ လင်ၼိုင်ႈသေ ယင်းတိုၵ်ႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ဝႆႉယူႇ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1912 ၼၼ်ႉ မၼ်းႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇသေ ဝွၵ်းဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇပင်ႇၵႃႇလီႇၼၼ်ႉ တူဝ်မၼ်း ၶိုၼ်းပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ် ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းယူးရူပ်ႉၵေႃႈ မၼ်းယၢမ်ႈႁွတ်ႈမႃး လၢႆလၢႆပွၵ်ႈသေ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ၊ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ။ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ ဢမေႇရိၵၸၢၼ်း၊ မိူင်းပႃးသျႃးလႄႈ မိူင်းၶၼေႇတႃႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယၢမ်ႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇမႃးယဝ်ႉ။
1913 တၵူဝ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းသေတႃႉ ပဵၼ်မႃး ၽူႈလႆႈၸုမ်း သူးၵႅဝ်ႈငမ်းယဵၼ် (ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး)ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ 1915 သမ်ႉလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ “သႃႇ” ဢၼ်ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၼွပ်ႉပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1919 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢဵင်ႈၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁိပ်ႇၼဵၵ်းပႅတ်ႈ လွင်ႈယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်း တမ်ႈတီႈ ၸႄႈမိူင်းပၢၼ်ႇၵျၢပ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းတီႈပိူၼ်ႈ ပူၼ်ႉလိူဝ်ၼႃႇလႄႈ တၵူဝ်း ၶိုၼ်းဢဝ် ၸုမ်ႈ “သႃႇ” မၼ်း ပၼ်ၶိုၼ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။
1930 တၵူဝ်း လႆႈၵႂႃႇ ပူင်သွၼ်ပၼ် ၵၼ်သွၼ် “လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵူၼ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင်” တမ်ႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ဢွၵ်ႉသ်ၽူတ်ႉယဝ်ႉ။ တၵူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶႅၼ်ႇ ပိူင်လဵဝ်ၵူၺ်း၊ လွင်ႈတႅမ်ႈႁၢင်ႈၵေႃႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈ 68 ၼၼ်ႉ မၼ်းတႄႇတႅမ်ႈႁၢင်ႈသေ လႆႈၵႂႃႇၼႄထိုင် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းမေႃႇၸၵူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းၿႃႇမိင်ႇၵမ်ႇ၊ ဝဵင်းၿႃႇလိၼ်ႇ၊ ဝဵင်းမိဝ်းၼိတ်ႉ၊ ဝဵင်းၾေးရိတ်ႉ လႄႈ ဝဵင်းၼိဝ်းယွၵ်ႉပုၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၽူႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၽၢႆႇတႅမ်ႈႁၢင်ႈယဝ်ႉ။ ၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢၼ်တၵူဝ်းတႅမ်ႈၼၼ်ႉ မီး 3000 ႁူဝ်လိူဝ်လိူဝ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်း ပႃႇရမီႇမၼ်းတႄႉတႄႉ။
မိူဝ်ႈ 1941 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉသ် 7 ဝၼ်း တၵူဝ်း သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၵူဝ်းၵတႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇသဵင်ႈၵၢမ်ႇ လူဝ်ႇထႅင်ႈပီၼိုင်ႈ 1940 ၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်ဢွၵ်ႉသ်ၽူတ်ႉ ပၼ်ၸုမ်ႈပႃႇရၵူႇ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆး တမ်ႈတီႈ တၵူဝ်းယဝ်ႉ။ တၵူဝ်း လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ မွၵ်ႈ 60 ပပ်ႉ လႄႈ ၸိူင်းပွတ်း၊ ၸိူင်းယၢဝ်း၊ လိၵ်ႈသူးတွင်း၊ ယွၼ်ႈလိၵ်ႈ ဢိၵ်ႇ ၸၢတ်ႈၸိူင်း တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် လိၵ်ႈတၵူဝ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢဝ်ပိၼ်ႇပဵၼ် ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ ပိုၼ်ၽႄႈတင်းၵမ်ႇၽႃႇယူႇ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႃႇၵျီးၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194103 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႃႇၵျီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 768 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 888 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1656 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ယႂႃႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇ  (ရွာသာရွာ, Ywarthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193959 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1527 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1652 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3179 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း
တီႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆသေ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းတႄႇတင်ႈ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းလူင်ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ် ဢူးဝုၼ်ႇၼမွင်ႇမွင်ႇ ဢၼ်ၶွင်ႇၸီႇသိုၵ်းၶဝ် ယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈဝႆႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵေႃႇမတီႇတၢင်တူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (CRPH) ဢၼ်ဢဝ်တင်း တႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းဢွင်ႇပႄႉတီႈ ပၢင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆသေ လႆႈယိုၼ်ႈဢၢပ်ႈ တေႃႇၸိၼ်ႇမႃႇဢွင်ႇ ပဵၼ် ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉယဝ်ႉ။
ပိုၼ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မီးတႂ်းမိုဝ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း၊ မိူဝ်ႈပီ 1935 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ပၵ်းပိူင်ဢႅၵ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ (Government of Burma Act, 1935 ) တွၼ်ႈ (7) သေ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈ၊ ၵၢၼ်သၼႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်တင်းဢၢမ်းၼၢတ်ႈပူင်ၶေႃႈလဵဝ် ၶွင် ၽူႈၵွၼ်းမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈသေၵေႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉသေ ၽွင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ လုၵ်ႉတီႈ ဢိၼ်းတီးယႃးသေ ၶဝ်ႈမႃး မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပၵ်းပိူင်ဢႅၵ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1935 ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမီးၸႂ်မႃးယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁဵတ်းၵၢၼ်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွမ်းလူၺ်ႈ ပၵ်းပိူင်ဢႅၵ်ႉ တွၼ်ႈ (7)ၼၼ်ႉသေ လႆႈတႄႇတင်ႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း (Defence and External Affairs Department) သေ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၽူႈၵွၼ်းမိူင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵမ်းသိုဝ်ႈယဝ်ႉ။
ပီ 1948 လိူၼ်မေႇ 4 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈ ႁွဝ်ႉဝႃႈ လုမ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း (Foreign Office) ၼႆသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႃႇ တႃႈၶုၼ်ၵေႃႈ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆးယဝ်ႉ။ ပီ 1967 လိူၼ်မေႇ 25 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ၸိုဝ်ႈ လုမ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းသေ ၶိုၼ်းမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း (Ministry of Foreign Affairs) ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ႁွင်ႈၵၢၼ်
တီႈထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႅၵ်ႇဝႆႉထႅင်ႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လၢႆဢၼ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ထၢၼ်ၽွင်းလူင် ၶွင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပတၢႆးၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈပတၢႆးၶျွင်း  (ပဒိုင်းချောင်းရွာ, Padaingchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမွင်ႇမႄႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,032 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
1811
1811ß
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1811 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1810 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ထၢၼ်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ  (ထန်းပင်ခြံရွာ, Htanpinchan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၻပ်ႉၸႃႇၵူင်း (ၸလိင်ႇၵတူႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191529။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၻပ်ႉၸႃႇၵူင်း (ၸလိင်ႇၵတူႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1203 ၊ ယိင်း 1361 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
မွင်ႇတၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမွင်ႇတၢႆႇ  (မောင်တိုင်ရွာ, Maungtaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218409 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼၢၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 478 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 603 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1081 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢႄႉပျႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵၢႆႇ
ပၶတ်ႉဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
ဝၢၼ်ႈပၶတ်ႉဢိၼ်း  (ပခပ်အင်းရွာ, Pakhatinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမွင်ႇမႄႇသျွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 177,031 ယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းထဝႄႇ
တၸူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတၸူဝ်း  (တံစိုးရွာ, Tansoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၸူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190487 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 545 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 556 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1101 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢေႇပရႄႇ 1855
(26) ဝၼ်း
5
သဵၼ်ႈမၢႆ ထၢၼ်ၽွင်းလူင် လႄႈ ၽူႈယႂ်ႇ
ထၢၼ်ၽွင်းလူင် (2016-2018)
သဵၼ်ႈမၢႆ ၽွင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈ ၵႅမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ႁူဝ်ၽၢႆ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၽၢႆ (, Ho Hpai, ဟိုဖိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း မိူင်းပၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇပရႄႇ 1947
(26) ဝၼ်း
5
ၶိၼ်ႇလူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၶိၼ်ႇလူး  (ခင်လူးရွာ, Khinlu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193957 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶိၼ်ႇလူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1527 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1652 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3179 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ထၢၼ်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းပိၼ်ႇၶျၢၼ်ႇ (ယႂႃႇတိတ်ႉ)  (ထန်းပင်ခြံရွာသစ်ရွာ, Htanpinchanywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၻပ်ႉၸႃႇၵူင်း (ၸလိင်ႇၵတူႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191530။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၻပ်ႉၸႃႇၵူင်း (ၸလိင်ႇၵတူႇ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1203 ၊ ယိင်း 1361 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ပီးလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ