cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မိတ်ႉသႃႇဢရႁ
ဝၢႆးသေပဵၼ်လွင်ႈငူးႁဝ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၼႄႁႅင်းထမ်ႇမဢၼ်လီဢၢမ်း (႑႔) ပိူင်ယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ဢုရုၵသ်သပၼႆႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇယႂ်ႇ။ ပေႃးၼႄႁႅင်းၼမ်ႉၵတ်ႉထမ်ႇမယဝ်ႉၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပၸင်ႇမၵ်းမၼ်းဝႃႈ - ဢၼ်မျၢတ်ႈတွၼ်းသုင် (samoa) ၼႆႉ ၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇၽႂ်းၽၢႆဢိူဝ်ႈ။ မီးၸဵမ်ဢဵၼ်ႁႅင်းတဵမ်ထူၼ်ႈ ၼင်ႇၽီတေႇဝႃႇၶဝ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ (arahat) ၸိူင်ႉၼင်ႇၵဝ်။ မၼ်းၼႆႉ ပႆႇလွတ်ႈၵၢင်းဢႃႇသဝေႃးတြႃးၵွၼ်ႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈထၢင်ႇယႂ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢုရုၵသ်သပၼႆႉ တႃႇယိုၼ်ႁပ်ႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈမျၢတ်ႈတွၼ်းပူၼ်ႉလိူဝ်မၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉဢမ်ႇဢိုတ်းဢမ်ဢၢတ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵမ်းလိုၼ်းမႃးတႄႉ မႃႇၼမၼ်းၸင်ႇၸိူမ်ႈၼႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ မၼ်းၸင်ႇယိုၼ်ႁပ်ႉဝႃႈ မၼ်းၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ ရႁၢၼ်းတႃႇ၊ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ၽူႈဢၼ်ၵၢင်းယၢၼ်ဢႃႇသဝေႃးတြႃးၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢုရုဝေႇလၼႆႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်ထမ်ႇမတြၢးၸဝ်ႈသေ ၸင်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇဢၼ်တႄႉ ဢၼ်ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈလႆႈ ဢႃႇသဝေႃးတြႃးယူႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇၵေႃႈ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်ၸိူင်ႉၼင်ႇမၼ်းသေ လႆႈၽွၼ်းလီမိူၼ်ၵၼ်တင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈတၢင်းသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ရသေးၶူၼ်ႁူဝ်ယၢဝ်း (႕႐႑) ၵေႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁပ်ႉပဵꧣ် (samoa) ၶတ်းၸႂ်ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇတင်းမူတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ ပေႃးယင်းဝႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းမတ်ႉၶွတ်ႇပူမ်တၢင်းၼွၵ်ႈတၢင်းၼႂ်းယူႇၸိုင် ႁဵတ်းၵႅင်ႈၽၢမ်းယူႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵႆယၢၼ်တင်းၽဝ ရႁၢၼ်းတႃႇ (arachathood) ယူႇ။ တႃႇတေလႆႈပဵၼ် ၽဝရႁၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉ တၵ်းတေလႆႈၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသိၼ်သီႇလၸဝ်ႈၵဝ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈၵွၼ်ႇ။ ၵွမ်ႉၵႃႈ ယွၼ်ႉသီႇလဢၼ်လဵဝ်သေ ဢမ်ႇသူင်ႇထိုင်လႆႈယိူင်းမၢႆၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပေႃးသီႇလတဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ တေႇလႆႈသိုပ်ႇၽိုၵ်းသႃႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၸႂ်ၼိမ် သမႃႇထိ (လွင်ႈၼိမ်ၸိင်ႉ) လႄႈ ပၺ်ႇၺႃႇ (ၺၢၼ်ႇ)ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၵၢၼ်ထူပ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၽိုၵ်းသႃ ၵပ်းၵပ်းတၢမ်းတၢမ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးယဝ်ႉ။ တီးၵၢၼ်ၽိုၵ်းသႃတြႃးၼၼ်ႉ ပေႃးယင်းဢမ်ႇၶတ်းၸႂ် ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးတႄႉ သမႃႇထိ၊ ပၺ်ႇၺႃႇဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈလႆႈ။ ပေႃးမီးလွင်ႈၽိုၵ်းသႃ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ၸင်ႇတေလႆႈလွတ်ႈပူၼ်ႉ လေႃးၽ၊ တေႃးသ၊ မေႃးႁယူႇယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ၸင်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်ဢႃႇသဝေႃးမူတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေလွင်ႈၵၢင်းလႆႈ လွင်ႈၶွတ်ႇမတ်ႉပူမ်ၼွၵ်ႈပူမ်ၼႂ်းယူႇယဝ်ႉ။ ရသေးၶူၼ်ႁူဝ်ယၢမ်း (႕႐႑)ၵေႃႉၼႆႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ၵမ်သိၼ်သီႇလယဝ်ႉ ပူၵ်းတင်ႈသမႃႇထိသေ ပၺ်ႇၺႃႇၵေႃႈတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႓႖၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ၵုၼ်ႁၢႆးၵျီး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵုၼ်ႁၢႆးၵျီး (ဟိုင်းကြီးကျွန်း ; Hainggyikyun) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉသေ မီးတီႈသူပ်းပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ဝဵင်းပတဵင်ႇ ယၢၼ် 60 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢင်ႁၢင်ႈၵုၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် သၢမ်ၸဵင်ႇ ဢၼ်ၼၼ် မီးႁၢင်ႈ 'ပ' ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဢွၵ်းလွၵ်း လိူၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းယဝ်ႉ။ သၢင်ႇထုၵ်ႇတွၼ်ႈတႃႇ ႁိူဝ်းၶဝ် ၵိုတ်းယင်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝၢၼ်ႈ ပျိၼ်ႇၶယႅင်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်း လႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈၶမွၵ်ႉမေႃႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၵျႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၵုၼ်ႇႁၢႆးၵျီး လႄႈ ဝၢၼ်ႈမၶွၵ်ႉမေႃႇၼၼ်ႉ ၵႅပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ တၢင်းၽၢႆႇၼႂ်း ၼႆယဝ်ႉ။ သူပ်းၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵႂၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ တၢင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးလူင် ဢၼ်တၢင်ႇၶဝ်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်ႇလၢႆႇသေ ၶဝ်ႈၸူး ဝဵင်းပတဵင်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉ တၢင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈသေ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶႂ်ႈၵိုတ်းတီႈ ၵုၼ်ႁၢႆးၵျီးၼႆၸိုင် လုၵ်ႉတီႈ တၢင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈသေ လႆႈငွၵ်းၶဝ်ႈတၢင်ၽၢႆႇၼႂ်း ဢိတ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် တေႁွတ်ႈၽႅဝ် ဢွင်ႈတီႈ ပ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇႁိူဝ်းၵိုတ်းယင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႁၢႆးၵျီးၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွင်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵုၼ်ၼႃႇၵရသႃႇၵီႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ပထဝီႇ
ၽၢႆႇၸၢၼ်းၵုၼ်ႁၢႆးၵျီးၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ႇလၢင်ႇလူင်ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ် သၼ်လွႆလူင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ သၼ်လွႆလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႄႉပၼ် လူမ်းႁႅင်းယႂ်ႇ ၵႃႈတီႈပၢင်ႇလၢႆႇၼၼ်ႉလႄႈ ဢွင်ႈတီႈတႃႈႁိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈတမ်းၸႂ်တႃႇ ပိူမ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၵုၼ်ၼၼ်ႉ မီးၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပဵင်းလီသေ ဝၢၼ်ႈႁၢႆးၵျီးၼႆႉ လႆႈတင်ႈဝႆ့တီႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းႁွမ်းပၼ်ႇႁွပ်ႈဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢုၼ်၊ တူၼ်ႈမႆႉ လႄႈ ၼႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၵုၼ်ႁၢႆးၵျီး တွၼ်ႈတႃႇ တေႃႉသူင်ႇၵုၼ်ႇၸူၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆ့ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း ၶႅမ်ႉလီယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉၸွမ်းၼမ်ႉငဝုၼ်ႇသေ ၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈၸူး ဝဵင်းပတဵင်ႇလႄႈ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵုၼ်ႇသိၼ်တၢင်ႇၸူး မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 18 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆ့ ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းပတဵင်ႇၼၼ်ႉ ဝႆႉတိူၵ်ႈၵုၼ်ၽႄ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈတီႈႁွင်ႈတႅတ်ႉၵႄႇတွင်ႇသေ ၵႂႃႇတီႈဝဵင်းလတ်ႉပုတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ ၸၢင်ႈပိုၼ်ၽႄၵုၼ်ႇတီႈ ၼိူဝ် ၵုၼ်သူပ်းၼမ်ႉတင်းဢၼ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ပေႃးငွၵ်းတီႈမေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်းၼႆ ၸၢင်ႈၵႂႃႇ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင် ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တယႅတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတယႅတ်ႉ (သရက်မြို့ ; Thayet) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် သိမ်းဢဝ် ဝဵင်းတယႅတ်ႉၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၵိၼ်ဝဵင်း မွင်ႇတႅင်း လႄႈ မေးၼၢင်းတေႃႇမျႃႉၶဝ် မီးဝႆႉတီႈ ဝဵင်းတယႅတ်ႉလႄႈ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် လႆႈတၢင်ႇ မွင်ႇတႅင်း ပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းလႄႈ လႆႈယူႇတီႈ ႁိူၼ်းလူင် ဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇယူင်ႇၸၢၵ်ႈၵုၺ် ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ႁူင်းၶႅၵ်ႇလိုဝ်ႈ ပသင ယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းၶႅၵ်ႇလိုဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးမႃး ႁိူၼ်းပႅၼ်ႈၵဝ်ႇ လင်ၼိုင်ႈသေ မေႃယႃၶဝ် ယၢမ်ႈယူႇသဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼွင် ဢၼ်မီးႁိမ်းၶၢင်ႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းမွင်ႇတႅင်း လႅင်ႉငိူၵ်ႈမႃးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၼၢမ်းၶွၵ်ႈၶင် ၶဝ် လဵင်ႉပႃဝႆႉယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း ဢူးတႅင်းၶဝ် ၸတ်းႁဵၼ်းပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉမႆႉၺွင်ႇ တီႈႁိမ်း ၽြႃးသူၺ်ႇတႅတ်ႉလုတ်ႉၼၼ်ႉၵူႈပီလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတႄႇတင်ႈ ၵွင်းမူးမျႃႉၶျၢၼ်းတႃႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇတူၼ်ႈၽေႃးထိလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မွၵ်ႈပီ 1852 ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၶႂ်ႈႁဵတ်းလုမ်း ဢယေးပႅင်ႇ ၵႃႈတီႈၼၼ်ႈလႄႈ ၸူးပၼ်ၶွၼ်းထရႅၵ်ႉ ၽူႈမၢႆဢူးပူဝ်းၶျႅတ်ႉသေ ႁႂ်ႈၶၢႆႉပၼ်လႄႈ တီႈၼႂ်းတိူၵ်ႈထႃႇပၼႃႇ ၵွင်းမူးမျႃႉၶျၢၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ လႆႈ ၽူတ်းၶူၼ်ႁူဝ်ဢၼ်ၸေႈၼမ်ႉမၼ်းဝႆႉသေ ၶိုၼ်းဢဝ်ၼၼ်ႉ သႂ်ႇထႃႇပၼႃႇသေၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵေႃႇသၢင်ႈ ၵွင်းမူးမျႃႉၶျၢၼ်းတႃႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ယူင်ႇၸၢတ်ႈၾိင်ႈငႄႈ တီႈဝၢင်းၽြႃးသတ်ႉတထႃႇၼ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တႄႇ ၽြႃးမျႃႉၶျၢၼ်းတႃႇမႃးၼၼ်ႉ မီးဝႆႉႁူၼ်ႁၢင်ႈသၢင်ႇသီႇသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူၼ်ႁၢင်ႈ သၢင်ႇသီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ ပေႃးဢူမ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီ 1857 (ပိူင်ပႅၵ်ႇ 1854) ၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၵေႃႇသၢင်ႈ တပ်ႉၵင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းတယႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1957 ၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇ ႁွင်းႁဵၼ်း မူၼ်ႉမႄးတၢင်းယၢမ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ (ၶွၵ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ) ၵႃႈတီႈ တပ်ႉၵင်ႈၼၼ်ႉသေ ၽူႈၵွၼ်းၵျွင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဢူးၺဵင်းႁၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1973-74 မႃး ဢဝ်ႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ ၶၢႆႉပိုတ်ႇတီႈ ငႅတ်ႉဢေႃႇၸၢၼ်း တီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉမူးလႄႈ ဢွင်ႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼႆႉ တပ်ႉ ၶလယ (44) ပၵ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပီ 1884 ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇပိုၼ်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈပႆႇၺႃႇ ဢၼ်မီးထိုင် ၸၼ်ႉ (4) တီႈၸဵင်ႇတၢင်း တၢင်းပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉ လႄႈ တၢင်းလၢၼ်းမတေႃႇ (ယၢမ်းလဵဝ် လုမ်းဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း) ဢၼ် ၸုမ်းပူၵ်းပွင်သႃႇသၼႃႇ SPG (St. Paul Gaspel) ၶဝ် ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈၵွၼ်းၵျွင်းၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် မိတ်ႇသတႃႇၶရိတ်ႉသျၼႃးသေ ဝၢႆးမႃး သိုပ်ႇပိုတ်ႇတေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉ (7) ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉပဵၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈဝဵင်းတယႅတ်ႉယဝ်ႉ။
831
ပီႊတႆး ႑႘႒႓ ၼီႈ ငၢႆးၵၼ်တင်း
တယႅတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ပၢၼ်ၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ
လႆႈမၵ်းမၼ်ႈလႅၼ်လိၼ် ပွတ်းၼိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈပိူင်ႇ လႄႈ ပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ သဝ်ႁိၼ်လႅၼ်လိၼ်ၼႆ့ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်း ၵုၼ်သူၺ်ႇႁိၼ်းတႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ဝဵင်းတယႅတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉသေ လုၵ်ႈသိုၵ်းၵေႃႇရၶႃးၵေႃႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်လႄႈ လိၼ်တပ်ႉၼႆႉ ၵႂၢင်ႈထၢၼ်ႇလိၼ်ဝဵင်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈသိုၵ်းၵေႃႇရၶႃး မၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႆႉလႄႇႁႃၵဝ်းၼၢင်းယၢင်း တီႈဝဵင်းတယႅတ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈသိုၵ်းၶဝ် ၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းသေ ၶဝ်ပိုတ်ႇပၼ်ၵၢတ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈသိုၵ်းၶဝ်သေ ဢွင်ႈတီႈၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ပွၵ်ႉၵၢတ်ႇၵေႃႇရႃႇၼႆသေ တႄႇဢဝ် ပီ 1992 မႃး ၸူးလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ဝႃႈ ပွၵ်ႉပျီႇတေႃႇသႃႇဢေး ၼႆယဝ်ႉ။
831
• လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ '''ပ.ၶ. 831 - လိူၼ်မၢၶျ်ႉ ပ.ၶ. 832'''
တယႅတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဢွင်ႈတီႈၼိူဝ်ဝဵင်း
တီႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶွၵ်ႈလူင် ဢၼ်ႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1869 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ႁူင်းၼိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈလိၼ်ယၢင်တယႅတ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းတယႅတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ လိၼ်ယၢင်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းသေ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1930 တဵမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ
ၵွင်းမူးၸိူဝ်းမီးဝႆႉ တီးၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ၵွင်းမူးသူၺ်ႇတႅတ်ႉလုတ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇဝ မိၼ်းၵျီးၸႂႃႇၸေႃႇၵႄး လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီမိူင်း 734 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမိၼ်းၵျီးၸႂႃႇၸေႃႇၵႄး တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၶုၼ်ရၶႅင်ႇ မိၼ်းထီး မႃးတိုၵ်းဝဵင်းတယႅတ်ႉသေ တိၺွပ်းဢဝ် မိၼ်းသျိၼ်ႇၸေႃး လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေးမၼ်း ၵႂႃႇတီႈရၶႅင်ႇသေ မိၼ်းၵျီးၸႂႃႇၸေႃႇၵႄးၵေႃႈ လႆႈပႃးၵႂႃႇၸွမ်း ပေႃႈမႄႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ ၽိူဝ်ႇပဵၼ် ၶုၼ်ဢႃႇဝမႃး ၽွင်းမိူဝ်ႈပႃးၵႂႃႇ ရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇလႆႈတၢႆ လႆႈလွတ်ႈၽေးၶျၢမ်းသႃႇလႄႈ လႆႈတႄႇၵွင်းမူးတီႈ ဝဵင်းၸႃႇတိ တီႈဝဵင်းတယႅတ်ႉသေ ၸူးပၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သူၺ်ႇတႅတ်ႉလုတ်ႉ (လွတ်ႈၽေးဢႃႇယု) ၼႆယ ဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်လိုဝ်းလင်တႄႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူး သူၺ်ႇမုၼေႃး ဢၼ်ပဵၼ်ဝႃႈ ၵွင်းမူးၽွၼ်းလီ ၶုၼ်ဢႃႇသေႃးၵ တိူင်းမႃႇၵထ၊ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၵွင်းမူးရတၼႃႇမၢၼ်ႇဢွင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
831
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တယႅတ်ႉ၊ ဝဵင်း
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
ဝဵင်းတယႅတ်ႉၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၼမ်ႉၵဵဝ်သေတႃႉ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၽူၼ်ၵွၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ႁိူဝ်းတင်းဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇၶဝ် ၸင်ႇၸၢင်ႈၵိုတ်းလႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵုၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉလႄႈ တႃႈႁိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၶၢႆႉၸူး တႃႈႁိူဝ်းၸၢၵ်ႈလူင်လိၼ်ယၢင် လႄႈသင် တီႈႁိမ်း ၶွၵ်ႈပေႃႉၸတႄႇဢွၼ်ႇ ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
831
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
တယႅတ်ႉ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
831
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃးတူၺ်းၵျွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတႃးတူၺ်းၵျွၵ်ႉ  (ဒါးသွေးကျောက်ရွာ, Darthwaykyauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189786 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2754 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5703 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း
Dr. လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း
1936-41 ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ တီႈသီႇပေႃႉ
1941-47 (ပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ) ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း ‘‘ၸုမ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ’’ ဢၼ်ၶူးမေႃယႃလူင် ‘‘လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ’’ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႄတၢင်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇ တီႈသီႇပေႃႉ၊ ၼမ်ႉလၼ်ႈ။
1947-52 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းမေႃႇၻိၼ်ႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ။
1952-57 ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉသိပ်းသေ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈ (ယၼ်ႇၵုင်ႇ)။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းတႆးသေ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ ဢၢင်ႈဢၢၼ်းတေဢဝ် လိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမိူင်းတႆး (ဢေႇၵႃႉလၢၼ်ႉၼိုင်ႈ) ပၼ်ႁႂ်ႈ ၵူၼ်းဢိတ်ႉၸေရးၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။
1957 ႁပ်ၶူး B.A (Honors)
1958-60 ၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ(University of Denver, Colorado, U.S.A)သေ ႁပ်ႉလႆႈ ၶူး M.A in International Relations
1961-64 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၽၢႆႇပိုၼ်းမိူင်း တီႈၵေႃးလဵၵ်ႉ တူၼ်ႈတီး (တွင်ႉၵျီး) (Head of Department of History)
1964-65 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် (A.L) ၽၢႆႇပိုၼ်းမိူင်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး)
1965-68 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ်ၸႄႈတွၼ်ႈ) ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။
1968-70 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ) ဝဵင်းမၵူၺ်း။
1970-71 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ) မျိတ်ႉၵျီးၼႃး။
1971-72 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် (A.L) တီႈၸၼ်ႉၸွမ်  ဝဵင်းလိူဝ်ႇ
1972-80 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၵႂၼ်းႁဵၼ်း (Principal) တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ မျိတ်ႉၵျီးၼႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸွႆႈထႅမ် ၶိုင်ပွင်ပၼ်မၵ်းမၼ်ႈပၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၸၢႆးဢွင်ႇလႅင်ႇမျိၼ်ႉ (Red Cross) တႃႇတေ ႁပ်ႉလႆႈ ၸုမ်ႈႁိၼ်ႇၼရီႇတူးၼၢၼ်ႉ (Hennery Dunant) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1980-85 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၵႂၼ်းႁဵၼ်း(Principal) တီႈ (Institute of Foreign Language) ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။
1985-88 ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ‘‘ၵွင်ႇၸီႇငမ်းမိူင်း- နိုင်ငံတော်ကောင်စီ’’ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ ပဵၼ်ၽွင်းမိူင်း တၢင်တူဝ် ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၵွင်း⁄ ယဝ်ႉသမ်ႉပဵၼ် ၽွင်းမိူင်း တၢင်တူဝ် ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ။
1992-2002 ဝၢင်းပႅတ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် ပၢႆးမိူင်း ၸုမ်းပႃႇတီႇ"တႉၸႉၺ" သေယဝ်ႉ ႁပ်ႉႁဵၼ်း ၵၢၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ တီႈမူႇၸုမ်းပိုၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (Vice-Chairman of Maynmar Historiacal Commission)။
လွင်ႈလူႁၼ် တူၺ်းထိုင် ၾိင်ႈ/ၽႃႇသႃႇလႄႈ သၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း
(မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉ ၶၢဝ်းဢိုတ်းႁဵၼ်း ၶၢဝ်းမႆႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်(မၢၼ်ႈ)ၶဝ် လူင်းသွၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ‘‘အသုံးလုံး’’ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈ ၸွမ်းဝဵင်းလႄႈ ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇၸွႆႈပူင်သွၼ်ပၼ်သေ ၸင်ႇဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ႁဝ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီ ပူင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၼင်ႇၼႆယူႇ… ၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇႁၼ် ဝၢၼ်ႈတႆး ၸိူဝ်းမီးတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉလႄႈ ယွၼ်းဢဝ် ၵၢင်ၸ်ႂပီႈၼွင်ႉတႆး ထုင်ႉပဵင်းသေ ၸင်ႇတေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လွင်ႈတႃႇတေ သွၼ်ႁဵၼ်းပၼ် လိၵ်ႈတႆး ‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတႃႇတေ ၽုၺ်ႇပၢင်သွၼ် လိၵ်ႈတႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈၶိုင်ၵျၢမ်ႇၵူႈလၢႆလၢႆးယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈၽွင်း လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း မီးတီႈ တူၼ်ႈတီး ၶ်ႂႈသွၼ်လိၵ်ႈတႆးပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်လႄႈ ဢမ်ႇမီးဢွင်ႈတီႈ ပၢင်သွၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽွင်းၼႂ်းဝႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆး မႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸ တီႈဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇသေ လၵ်ႉလွမ်သွၼ် ပၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလၵ်ႉဢဝ် ပပ်ႉလိၵ်ႈ သွတ်ႉသႅတ်ႉသ်ႂႇမႃး ၽၢႆႇလင်ၶဝ် ဢဝ်သိူဝ်ႈႁူမ်ႇသေ မႃးႁဵၼ်းဢဝ်။ ပေႃးမိူဝ်းၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းၼၼ် ဢမ်ႇပၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၼိုင်ႈတီႈ ၼိူင်ႈဝၼ်း၊ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ သွင်တီႈ သၢမ်တီႈ ၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈသေ ၵႂႃႇသွၼ်တီႈႁိူၼ်းၵေႃႈ မီးမႃး။
မိူဝ်ႈတႄႇ သွၼ်လိၵ်ႈတႆးပၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈယၢမ်ႈထၢမ်၊ ‘‘ပိူၼ်ႈ’’ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈၽ်ႂ၊ ပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၶဝ်ထၢမ် လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းဝႃႈ ‘‘လိၵ်ႈတႆး သွၼ်မႃး တေၵႂႃႇၸ်ႂႉတီႈလ်ႂ တေၵႂႃႇ တႅမ်ႈတီႈလ်ႂ’’ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ ‘‘ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅမ်ႈသင်ၵေႃႈ တႅမ်ႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢိူဝ်ႈ၊ တႅမ်ႈသ်ႂႇတီႈ ၵုပ်းႁဝ်း၊ ၸွင်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးႁၢႆၵႂႃႇ ပႅၵ်ႇပိူၼ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဝ်းဢဝ်လိၵ်ႈတႆး တႅမ်ႈဝႆႉၸိုဝ်ႈႁဝ်းလႄႈ ၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈဢိူဝ်ႈ… ’’ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ပိူၼ်ႈထၢမ်ဝႃႈ ‘‘တေၵႂႃႇတႅမ်ႈတီႈလ်ႂ တေၵႂႃႇတႅမ်ႈၸူးၽ်ႂ’’ၼႆယဝ်ႉ။ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းတႄႉ ဝႆႉၸ်ႂယ်ႂႇၸ်ႂယၢဝ်းသေ ၶိုၼ်းတွပ်ႇပၼ်ၵႂႃႇဝႃႈ ‘‘တီႈတႅမ်ႈမၼ်း မီးၼမ်ပေႃးတၢၼ်ႇသင်၊ တႅမ်ႈတီႈလႂ်ၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ တႅမ်ႈသ်ႂႇ ၽႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇၶႃႈၼႃႇ။ တီႈၽႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးလုင်းႁဝ်း တႅမ်ႈဝႆႉ ၸိုဝ်ႈလုင်းႁဝ်းၼႆၸိုင် ပိူၼ်ႈမႃးႁႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်း ၸဵဝ်းႁၼ်ၶႃႈဢိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၸ်ႂႈၶႃႈႁႃႉ’’ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၺႃး တၢမ်ႇလေႃးၵထမ်ႇ လိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ တေၺႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၺႃးၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၽိတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် ဢၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၽုၵ်ႇမႃး ၸိူဝ်ႉၽၼ်းလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်တူၼ်ႈယ်ႂႇသုင်မႃးသေ ၵေႃႉမေႃလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ၼမ်မႃးလိူဝ်သေ မိူဝ်ႈတႄႇလၵ်ႉလွမ် သွတ်ႉသႅတ်ႉ မွတ်ႉမႅတ်ႉသွၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈႁႃႉ။ တီႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ၶ်ႂႈတႅမ်ႈၼိူဝ်ၸေႈႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ပႅၼ်ႈၶၢဝ် ပႅၼ်ႈလမ်ႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ပၢႆႉႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ၽိဝ်ၼႃႈၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇႁႃႉ ၼမ်ဝႃႈၼမ်ယဝ်ႉ … … သွၼ်ႇႁႂ်ႈ တႆးႁဝ်းၵႆႉတႅမ်ႈၵူၺ်းလႃႈ။)
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ဢွၼ်ႇႁဵၼ်းတႆးသေ ဢွၵ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းသူၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးမႃး။ (‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶူင်ဢွၵ်ႇ တီႈၶူးသွၼ်လူင် လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းယဝ်ႉ)
လွင်ႈလီယိူင်ႈ တမ်ႈတီႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း
(6) ၵႂႃႇႁၼ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမ်ႂႇသုင်မႃး တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇလဵၵ်ႉ မိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ (မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးသေ ၶိုၼ်းၽႅဝ်မႃး မိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးဢွၼ်ၵၼ် ထၢမ်မၼ်း လွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ ပဵၼ်ႁိုဝ် ပဵၼ်ႁႃၼႆယူႇ။ မၼ်းၵေႃႈ ပႅင်ႈၼင်ႇမၼ်းတႆၢးၶိုတ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈသမ်ႉထၢမ်ဝႃႈ ‘‘လွင်ႈယူႇသဝ်း တႆးႁဝ်း တေၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ မိူဝ်ႈလ်ႂၶႃႈလႃႇ?’’ၼႆလႄႈ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်း တွပ်ႇပၼ်ဝႃႈ ‘‘မိူဝ်ႈလ်ႂ ထၢင်ၶီႈ၊ တီႈၵိၼ်ၶဝ်ႈ၊ ၼမ်ႉမေႃႇ မီးၼ်ႂးႁိူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ လွင်ႈယူႇသဝ်းႁဝ်း တေၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉပွင်ႇ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ပွင်ႉဝႃႈ ‘‘မဵဝ်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸ်ႂႈ ထၢင်ႇၶီႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်း၊ ပေႃးထၢင်ၶီႈ မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်း မဵၼ်ပေႃးတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၵိၼ်ၶဝ်ႈလႆႈ … လူဝ်ႇႁၢၵ်ႈဢူဝ်ႉဢူဝ်ႉၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ… ဢႆၢႈၼႆႉ ယွင်ႇယဝ်ႉယူဝ်ႉ’’ၼႆၵေႃႈ ပိူၼ်ႈယၢမ်ႈ ဝႃႈတီႈမၼ်းၸဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၽိတ်းၸ်ႂ မၼ်းပွင်ႇၸ်ႂဝႃႈ ဝႆၢးၼႆႉ ၶဝ်တေႁူႉမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ တူၺ်းလႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ပိူၼ်ႈမေႃႁဵတ်း ထၢင်ၶီႈၼမ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ထၢင်ၶီႈ မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်းယဝ်ႉလူး။ တီႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉၵေႃႈ မီးၼ်ႂးႁိူၼ်း၊ တီႈၵိၼ်ေၵႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈႁႃႉ။ လွင်ႈသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လၢတ်ႈထဵင်ပိူၼ်ႈ တႃမီႇတႃၵၢၼ်ႉၼၼ်ႉ တေၽိတ်းမေႃးၵၼ်သေ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈၵီးၵၼ်ၵူၺ်း။ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းတႄႉ ပိူင်ၽၢင် ယူႇသဝ်ၸိူင်ႉၼႆ မၼ်းၵႂႃႇႁၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉလႄႈ ယုမ်ႉယုမ်ႉၶူဝ်ၶူဝ်သေ ဢမ်ႇထဵင်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇလဵၵ်ႉပိူၼ်ႈ ဝႆႉၸ်ႂဝႃႈ ထႅင်ႈသိပ်းပီယၢဝ်း သၢဝ်းပီႁိုင် သူတေႁူႉထိုင်ၵၼ်ယူႇ … ၼႆၵူၺ်း။ မၢင်ၸိူဝ်း ၵႂႃႇႁၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇသေ ဢမ်ႇၸ်ႂႈတီႈလၢတ်ႈၵေႃႈ မႃးလၢတ်ႈသမ်ႇမႅၼ်တေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းႁူၺ်ႈမိူင်းလွႆႁဝ်းၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ ႁဝ်းလၢတ်ႈ မႅၼ်ႈယူႇသေတႃႉ တၵ်းတေလႆႈတူၺ်း သႆၢငၢႆၵူၼ်းထွမ်ႇဢဝ်မၼ်းယူႇ။ ဝၢၼ်ႇၶဝ်ႈ ၵူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင် ၵိၼ်ၸိုင် ႁိုဝ်တေၵႂႃႇ သ်ႂႇလႆႈၼ်ႂးတွင်ႉလုၵ်ႉဢွၼ်ႇလႅင်တင်းသဵင်ႈ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တႆးၵေႃႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵႂႃႇၽႅဝ်ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးသေ ၶိုၼ်းမႃး ဢုပ်ႇၼႄ ပီႈၼွင်ႉမၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမ်ႂႇသုင်ၼႃႇၼႃႇ။ တေႃႈၵႃႈ ႁူတ်းယႃႈယႃၶႃႈမႅင်းၵူၺ်းၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းမိၼ်သေ ႁူတ်းဢဝ်ဢိူဝ်ႈ … ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ လုင်းမၼ်းၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ ‘‘ဢႃႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈယူဝ်ႉ … တီႈဝၢၼ်ႈႁဝ်းၼႆႉတႄႉ ႁိုင်ႁိုင် ၸင်ႇတေႁၼ် ႁိူၼ်းမိၼ် မိၼ်ၶၢမ်ႈမႃး ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၵူၺ်း’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၶ်ႂႈဝႃႈ ၶႅပ်းတိၼ်သူၼ်ႈသုင် ႁၢင်ႈလီ ဢၼ်တိုဝ်းၼ်ႂးဝဵင်းၼၼ်ႉ မႃးတိုဝ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈသေ တဝ်ဢုင် ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
(6) လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ မေႃႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းသႆၢငႆၢ ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၵၢင်ၸ်ႂ ဢၼ်ၶ်ႂႈပဵၼ် မီးတင်းၼမ်ယူႇ။ ပေႃးၸုၼ်းၸႂ်တႄႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶ်ႂႈပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝေတးလူင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ပိူင်မၢင်လွင်ႈၼႆႉ သႆၢငႆၢမၼ်း ဢမ်ႇပၼ် တႃႇတေႁဵတ်းလႆႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိၼ်ၶဝ်ႈပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၸ်ႂႈ။ ၵိၼ်ၶဝ်ႈပိူၼ်ႈ ၵိၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်ပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းပႃးၵၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈဝႃႈ ‘‘ႁဝ်းလူဝ်ႇ မေႃႁဵတ်းၵေႃႉမႅဝ်းဢိူဝ်ႈ … မႅဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၵေႃႉၶဝ်ၼႆ ယၢပ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၸၼ်ၵွင်ႇၵေႃႈမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၶႅင်ၶေႃးဝႆႉ၊ ပေႃးတဵၵ်း ၵွင်းလင်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၵွင်ႇၶိုၼ်ႈ၊ ပေႃးၸၼ်ႁၢင်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ၊ ပေႃးၸၼ်ၶေႃးမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ႁူၼ်လင်၊ ပေႃးၸၼ်ပုမ်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ယေႃႈၶိုၼ်ႈ၊ ပေႃးၸၼ်တိၼ် ၸၼ်မိုဝ်းမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇၸွမ်းႁဝ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ တႃႇတေမေႃႁဵတ်းၵေႃႉမႅဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ လုပ်ႈႁူဝ်မၼ်းလူင်း လူင်းတေႃႇ ထိုင်ႁၢင်မၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးမေႃလုပ်ႈႁူဝ်မၼ်းၼႆ တူပ်းႁူဝ်မၼ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃ ယႆၢးပၼ် ၵၢင်းမုၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ႁႅၼ်တူၺ်းႁဝ်း ၵေႃႈပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃလုပ်ႈပၼ် တွင်ႉမၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းၵူင်ႇၵွင်းလင်ပၼ်ႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃ လုပ်ႈသေၼဵၵ်းပၼ် ဢႅင်ႈမၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ၶိတ်းၵူၼ်ႈပၼ်ႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်း ၶ်ႂႈႁႂ်ႈမၼ်း မႃးၸူးႁဝ်းၸိုင် ဢဝ်ဢၼ် ၶႅဝ်းၼႄပၼ်မၼ်းသေ ႁွင်ႉဢဝ်လႆႈငႆၢႈငႆၢႈယဝ်ႉ။ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈဢဝ်မႅဝ်းသေ ၵႅတ်ႇၶႄၽေးၶဵၼ်ၼူ ဢၼ်ၸၢင်ႈမႃးယႃႉၶူဝ်းႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးႁဝ်း မီးဝႆႉ မႅဝ်းလူင် ၼႆၸိုင် ၼူဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႁတ်းမႃး ယႃႉၶူဝ်းႁဝ်း’’ ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႆႉယၢမ်ႈလၢတ်ႈ။ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ မေႃႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းသႆၢငႆၢ ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈ။ လွင်ႈဢိင်ၶုၼ် ဢိင်မုၼ်ေသ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ပွင်ႇၸ်ႂ လွၵ်းလႆၢးမၼ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇတႄႉတႄႉ။
မိူဝ်ႈႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်လိၵ်ႈတႆး တီႈသီႇပေႃႉ၊ တူၼ်ႈတီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်သေ မေႃၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်မႃး ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ။
ၶေႃႈသင်ႇ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈလၢၼ်မိူဝ်းၼႃႈ
‘‘လုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈ … တႆးႁဝ်း ယူႇသဝ်း ၼ်ႂးၵႄႈႁူၺ်ႈၵႄႈလွႆသေ သိုပ်ႇသႆၢၸ်ႂၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းမႃး ပီယၢဝ်း ၶၢဝ်းႁိုင် တေႃႇထိုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပီမၼ်းယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်း မိူဝ်းၼႃႈ တေလႆႈသိုပ်ႇ ယူႇၼ်ႂးၵႄႈၵၢင် ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉ တၢင်ႇၶိူဝ်းသေ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းႁူႉ တၢင်းၶတ်းၸ်ႂ သိုပ်ႇသႆၢၸ်ႂတႆး ႁႂ်ႈယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇထႅင်ႈသေၵမ်း’’
သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
25.9.2020 ၵၢင်ၼႂ် 5း30 မူင်း သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် တမ်ႈတီႈ ႁူင်းယႃလူင်တႃႈၵုင်ႈ။ (ထူင်ၶဝ်ႈပွင်ႇ ႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇလိူတ်ႈသေ လုၵ်ႉတီႈႁိူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈသုဝၼ်ႇၼသေ ဢဝ်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃလူင်လႄႈ ၵႂႃႇသဵင်ႈတီႈႁူင်းယႃလူင် တႃႈၵုင်ႈ) ၽွင်းသဵင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉ ၵေႃႉပဵၼ်မေး မေႃသွၼ်လူင် ပႃႈၼၢင်းၼုမ်ႇ၊ လုၵ်ႈယိင်းၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ လုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢႆးသႅင်မိူင်း၊ လၢၼ် ၸၢႆးၽုင်းၶမ်း၊ ၸၢႆးသႅင်ဢုၺ်ႉ၊ ၸၢႆးၵွင်ၶမ်း၊ ၼႃႇၶျပၢတ်ႉၸၢႆး၊ ၼႃႇၶျပုၼ်းၸၢႆးလႄႈ ဢိၵ်ႇ လုၵ်ႈၶူၺ် လုၵ်ႈပႂ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ 29.9.2020 ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆ သူင်ႇၵႂႃႇတီႈပႃႇၸႃႉယေႇဝူၺ်းသေ သၢင်းၵျူဝ်ႇၽႆးယဝ်ႉ။
ပထမၼႃဝႃ ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု၊ ၼၢင်းၽီၶီႇႁိူဝ်း မုင်းၶမ်းလႅင်
ပꩧမၼႃဝႃဝိမႃၼဝတ်ထု
ပထမၼႃဝႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁူၵ်းသုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 9
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (9) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (221) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (222))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (144) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
366
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:366
သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပိုၼ်းလွင်ႈၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း
ပေႃးမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း သၢႆပိုၼ်း လွင်ႈၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 6
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 6 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီး ဢေႇတီႇ 501 တေႃႇ 600 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းဝၼ်းတူၵ်းၼႆႉ တႄႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်း လႆႈလူႉလႅဝ်မႃးယဝ်ႉ ရူးရူပ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်မႃး မိူင်းၵျႃႇမၢၼ်ႇ ဢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ Justinian ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းၶတ်းၸႂ် ဢၢင်ႈတင်ႈ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်း တီႈပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်း ဢၼ်ပဵၼ်ပၢၼ်သီၶမ်း ထူၼ်ႈသွင်ၼႆႉ လႆႈၽႅဝ်ၸိၵ်းၽႅဝ်ၸွမ်မႃးတႂ်ႈ မိုဝ်း Sassanid ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵၢင်ဢမေႇရိၵၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၽိင်ႈငႄႈ မႃႇယႃႇ ၶဝ် ႁိူဝ်ႈႁိူင်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 6
ၽူၼ်
ၽူၼ်
ၼမ်ႉၽူၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် မဵတ်ႉၼမ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈၼိူဝ် ၵၢင်ႁၢဝ်သေ တူၵ်းလူင်းမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းလဵၵ်ႉတၢင်းယႂ်ႇမၼ်းတႄႉ တေမီးမွၵ်ႈ ႐.႕ မီႇလီႇမီႇတႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မီး ႐.႒ မီႇလီႇမီႇတႃႇ တေႃႇ ႐.႔႕ မီႇလီႇမီႇတႃႇၼႆ မၼ်းတေလႆႈဝႃႈ ၽူၼ်ယွႆး ၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၽူၼ်ၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းလုၵ်ႉတီႈ သမ်ႇသရႃႇၼမ်ႉ မႃးယဝ်ႉ။ ၽူၼ်လူင် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် သၢႆငၢႆ ဢၼ်ၽူၼ်ၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႃးႁႅင်းႁႅင်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ႈၼႂ်းၶူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်ႉၸၢင်ႈတဵမ်ၵႂႃႇ၊ ၼမ်ႉၸၢင်ႈယႂ်ႇမႃး။ ပေႃးဝႃႈၽူၼ်မႃးႁႅင်းႁႅင်းၼႆ ၼမ်ႉၸၢင်ႈယႂ်ႇသေ ႁိူၼ်းယေးဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈလူႉလႅဝ်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်း ပဵၼ်သတ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈလူႉႁၢႆတၢႆၸွမ်းယွၼ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၵ်ႈၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
အက်စစ်မိုး
ၽိုၼ်ဢိင်
en.wikipedia.org
1048
1048
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1048
1429
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1429
ၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ (ကျုံပျော်မြို့နယ်; Kyonpyaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
ဢေႇတီႇ 73
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
830
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 10
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (10) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (222) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (223))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (143) ဝၼ်း။
830
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 10
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
830
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:830
ၽၢႆလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽၢႆလူင် (, Hpai Long, ဖိုင်လုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
မူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
73
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ
ၻုတိယၼႃဝႃဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု၊ ၼၢင်းၽီၶီႇႁိူဝ်း မုင်းၶမ်းလႅင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
မသျႅတ်ႉ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမသျႅတ်ႉ (တူၵ်း)  (မယှက် (အနောက်)ရွာ, Mashet(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမသျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218268 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမသျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 393 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 436 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 829 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တေႃးတမ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတေႃးတမ (, Tau Ta Ma, ဒေါတမ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ဢိၼ်းယိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းယိၼ်း  (အင်းယင်းရွာ, Innyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194664 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢိၼ်းယိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 731 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1340 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၸၢႆႇၶျူဝ်ႇၼႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၸၢႆႇၶျူဝ်ႇၼႅတ်ႉ  (စိုင်ချိုနက်ရွာ၊ Saingghonet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192834 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2398 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3044 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons (ဢမ်ႇၼၼ် Commons) ၼႆႉ ပဵၼ် ႁွင်ႈၼႄဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်ၸူႉႁွမ်တွမ်ဝႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ သဵင် လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် မီႇတီႇယႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉလႆႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၼၼ်ႉသေ ပဵၼ် ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ၶွင် ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ၾၢႆႇ ဢၼ်မီးတီႈ Wikimedia Commons ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဢဝ်ၵႂႃႇၸႂ်ႉလႆႈ ၵႃႈတီႈ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ပရေႃးၵျႅတ်ႉတင်းသဵင်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃး၊ ဝီႇၶီႇပပ်ႉ၊ ဝီႇၶီႇၵူႈမိုဝ်းဢွၵ်ႇတၢင်း၊ ဝီႇၶီႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း၊ ဝီႇၶီႇငဝ်ႈငႃႇ၊ လႄႈ ဝီႇၶီႇၶၢဝ်ႇ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီ 2018 ၼၼ်ႉ တီႈၼိူဝ် Wikimedia Commons ၼႆႉ ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇတင်းသဵင်ႈ မီးယူႇ 48 လၢၼ်ႉပၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2013 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇၼၼ်ႉ တီႈ Commons ၼႆႉ မီးလွင်ႈမႄးထတ်း ထိုင် 100,000,000 ၵမ်းမႃးယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ပရေႃးၵျႅတ်ႉၼႆႉ Erik Moller ၵေႃႇတၢင်ႇလဝ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 2004 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ၼၼ်ႉသေ ထိုင် ပီ 2004 လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 7 ဝၼ်းမႃး တႄႇပိုတ်ႇတၢင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇမီး Commons ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၸိူဝ်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်တၢင်ႇႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း တီႈဝီႇၶီႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈယွၼ်ႇယွမ်းလႆႈ လွင်ႈၾၢႆႇမိူၼ်ၵၼ် သွၼ်ႉၵၼ်တီႈ သၢႆႉၽႃႇသႃႇၶေႃႈၷႂၢမ်းလႄႈ တီႈဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ၼႆလႄႈ ၸင်လႆႈတႄႇတင်ႈမႃးယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်ပရေႃးၵျႅတ်ႉၽႃၽေ (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း တၢတ်ႉၶျ်၊ သုၺ်းတိၼ်ႇ၊ တဵင်းမၢတ်ႉ၊ ၼေႃႉဝူၺ်ႇ၊ သပဵၼ်ႇ၊ ပိတ်ႉၶီႇ၊ ပူဝ်းလႅၼ်ႇ၊ ၶျၢတ်ႉ လႄႈ သလူဝ်ႇဝႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးၼႆႉ) ၶဝ်ဢဝ် ၾၢႆႇမီႇတီႇယႃႇၶဝ် ၶၢႆႉၶိုၼ်ႈၼိူဝ် Commons မႃးသေ ၶဝ်ၵိုတ်းလိုဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်ႇၼိူဝ် ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇတီး ဝီႇၶီႇၽီးတီးယႃးဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉမီးလွင်ႈ တိူင်ႇလၢတ်ႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈ သိုပ်ႇထိင်းဝႆႉ သိုပ်ႇပၼ်သုၼ်ႇ တၢင်ႇၾၢႆႇၸိူဝ်း ဢၼ် Commons ဢမ်ႇႁပ်ႉပၼ်ဝႆႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပိူင်ၵၢၼ်
ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း Wikimedia Commons ၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်လႆႈ ၼင်ႇ ယေးယွင်မီႇတီႇယႃႇ "ဢၼ်တေၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်လႆႈ ယေးယွင်ၵွင်ၵၢင် တွၼ်ႈတႃႇ ပရေႃးၵျႅတ်ႉၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ၶွင် ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်း လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ဢဝ်ၸႂ်ႉလႆႈ မီႇတီႇယႃႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင် ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ လွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းၼၼ်ႉ" ၼႆယဝ်ႉ။ "ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ" ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပွင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ "တွၼ်ႈတႃႇၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် တႃႇမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်၊ တွၼ်ႈတႃႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈပူင်သွၼ်၊ တွၼ်ႈတႃႇပိုတ်ႇပၼ်ပၢႆးႁူႉ" ၼႆယဝ်ႉ။
တီႈ Wikimedia Commons ၼႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် ဢၼ်မီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်၊ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မႂ်ၶႂၢင်း ဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၸႂ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၾၢႆႇၸိူဝ်းဢၼ် သိုပ်ႇသေၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇတၢင်ႇၶိုၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼႆႉလႄႈ Wikimedia Commons ၼႆႉ တိုၼ်းလူတ်ႇတၢင်ႇၶိုၼ်ႈပၼ် ၾၢႆႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၼၼ်ႉတႃႇသေႇသေ တိုၼ်းဝႃႉ ယႃႉပႅတ်ႈ လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇၸဝ်ႈၶွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမႂ်ၶႂၢင်း ဢၼ်ႁပ်ႉပၼ်လႆႈၼႆႉ မႂ်ၶႂၢင်း GNU Free Documentation License, Creative Commons Attribution and Attribution/ShareAlike ၊ ၶဝ်ႈပႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈလၢႆ လႄႈ မႂ်ၶၢင်းသွပ်ႉၾ်ဝႄးလ်ဢၼ်လႆႈလၢႆ တင်း public domain ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
တူဝ်ၼပ်ႉလွင်ႈတၢင်း
ငဝ်ႈငႃႇ: commons:Commons:Milestones
မၢႆႉၶႄႇလ် တႄးလ်
မၢႆႉၶႄႇလ်သေႃးလ်တႄးလ် (ၵေႃႉၵိူတ်ႇ 1965 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီ 23 ဝၼ်း) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ် ၽူႈတႄႇတင်ႈ လႄႈ ထႅၼ်ႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸုမ်းၶွမ်ႇပၼီႇလူင် တႄးလ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽူႈမၢၵ်ႈမီးလိူဝ်ပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်း ၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉသေ မိူဝ်ႈပီ 2010 ၼၼ်ႉ လွင်ႈမၢၵ်ႈမီးမၼ်း မီးယူႇ တေႃႇလႃႇ 14 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉလႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ပေႃႈမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်မေႃယႃၶဵဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ပႃးၵူၼ်းသိုဝ်ႉၶၢႆသတွၵ်ႉၶ်သျႄႇယႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄးလ်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈတီႈ ႁီးရွၵ်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ႁူႇသတၼ် တီႈ ၸႄႈမိူင်းထႅၵ်ႉသႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇမၼ်းတေၶဝ်ႈလႆႈၼႂ်း တူင်ႇဝူင်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၸဝ်ႉၸဝ်ႈၸဵဝ်းၸဵဝ်းၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇမၼ်းတေတွပ်ႇ ပွႆတွပ်ႇလိၵ်ႈၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ မၼ်းလဝ်ႈတၢင်ႇဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းလႆႈ 8 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ပၢၼ်သိၵ်ႉႁိၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်း ဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉသေ ၽင်တိုၼ်းလၢင်းဝႆႉတီႈ သတွၵ်ႉၶ်သျႄႇယႃႇ လႄႈ တီႈၶူဝ်းႁေႈၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄးလ် ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ မၼ်းမီးဢႃႇယု 7 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းသိုဝ်ႉ ၸၢၵ်ႈၼပ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တႃႇမၼ်း ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈႁၼ်ၸၢၵ်ႈမဵဝ်းတႄႇလီႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉဢွၼ်ႇတီႈ ၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ မၼ်းသိုပ်ႇတႅမ်ႈ ၾရူဝ်ႇၶႅမ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု မၼ်းလႆႈ 15 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ တီႈ ရေႇတီႇယူဝ်ႇသႅၵ်ႉၶ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈ ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ဢႅပ်ႉပႄးလ်ထူးၼၼ်ႉသေ တွၼ်ႈတႃႇမၼ်းပေႃးတေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆ မၼ်းယႃႉဢွၵ်ႇတူၺ်းၵမ်းဢၼ်ဢၼ်ယဝ်ႉ။ တႄးလ်ၼႆႉ ၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မႅၼ်ႇမူဝ်ႇရီႇယႃႇ ဢၼ်မီးတီး ႁူႇသတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈၼႆ မၼ်းၶၢႆၶဵဝ် (ဢဝ်ႁူဝ်ပီဝႃႈ) လိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇႁူႇသတၢၼ်ႇသေၵေႃႈ ႁႃငိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းၶၢႆၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆႉ မၼ်းၵပ်းသိုပ်ႇၾူင်းသေၵေႃႈၶၢႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶၢႆႉႁိူၼ်းမႂ်ႇ လႄႈ ၽူဝ်မႄးတိုၵ်ႉႁႃတႄႇၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈသိုဝ်ႉတီႈမၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆၵူၼ်းပၼ်ႁႅင်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၵဵပ်းႁွမ်ဢဝ်တီႈ လိၵ်ႈလဝ်ႈတၢင်ႇၵူပ်ႉၵူႈလႄႈ လိၵ်ႈလဝ်ႈတၢင်ႇ တႃႇသိုဝ်ႉႁိူၼ်းမႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ငိုၼ်းၶဝ်ႈတႄးလ် ၼိုင်ႈပီၼႆႉ မီးမႃး 18,000 တေႃႇလႃႇသေ ၼၼ်ႉ မၼ်းယင်းၼမ်လိူဝ်သေ မေႃသွၼ်မၼ်း ဢၼ်သွင်ပၼ် ၽၢႆႇပၢႆးပိုၼ်းလႄႈ ၽႃႇသႃႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်
ထိုင် 1984 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉ တႄးလ်ၼႆႉ လႆႈတႅမ်းတတ်း တွၼ်ႈတႃႇၽင်တိုၼ်းလၢင်းၼိူဝ် ၵၢၼ်းငၢၼ်းၶၢႆၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၼ်ၶၢႆႇတေႃႇၵူၼ်းသိုဝ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်လွင်ႈယုမ်ႇယမ်မၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းယုမ်ႇယမ်ဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇမၼ်း ၶၢႆႇတေႃႇၵူၼ်းသိုဝ်ႉမၼ်းၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆႉ တေတိူဝ်းမီး ၼမ်ႉတွၼ်းလိူဝ်သေ ပၼ်ၵူၼ်ႈသိုပ်ႇၶၢႆမၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈ 1984 ၼႂ်းလိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ တႄးလ်ၼႆႉ ဢဝ်ၸိုဝ်ႈပီႇၸီႇလိတ်ႉမိတ်ႉတႅတ်ႉသေၵေႃႈ တၢင်ႇမၢႆၽၢင်မႃးယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်မႃးတီႈၼႂ်း ၵုၼ်ႇတူဝ်ႇမီႇၼီႇယႅၼ်ႇ မႃးသေ မၼ်းၶၢႆ ပီႇၸီႇ၊ ၶိူင်ႈလိူဝ် လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၵိုၵ်းမၼ်းမႃးသေ လႆႈငိုၼ်း တေႃႇလႃႇ ၼႂ်းၵႄႈ 50,000 တေႃႆ 80,000 ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိူၼ်မေႇ ပီၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ မၼ်းၸင်ႇႁွင်ႉ ႁူင်းၵၢၼ်မၼ်းဝႆႉ "တႄးလ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်း" ၼႆသေ ၸင်ႇၶၢႆႉၵၢၼ်မၼ်းၵႂႃႇၸူး ဢေႃႇသတိၼ်ႇပွတ်းႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ၶွမ်ႇပၼီႇမၼ်းၼႆႉ မီးၵူၼ်းသင်ႇၶူဝ်းၶွင်ဢိတ်းဢွတ်းသေ မၼ်းပၼ်ၵၢၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်တေႁဵတ်းလႆႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းသိုဝ်ႉမၼ်းပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄးလ်ၼႆပ မၼ်းၵႆႉလၢတ်ႈတႃႇသေႇ လွင်ႈဝႃႈၶွမ်ႇပၼီႇမၼ်းၼႆႉ လႆႈၸတ်းၵၢၼ်မႃးတင်း ၵူၼ်းဢိတ်းဢွၼ်ႇသေ ပဵၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇဢွၼ်ႇ တီႈၽိူၼ်ဢၼ်မီးတၢင်ႈၵႂၢင်ႈ ႁူၵ်းထတ်းလႄႈ ၵူၼ်းသၢမ်ၵေႃႉ ဢၼ်ယိပ်းဝႆႉ ၵၼ်းလိမ်ႇသေႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ငိုၼ်းၽင်တိုၼ်းလၢင်း တႃႇၼႃႈၵၢၼ် မီး တေႃႇလႃႇ 1000သေ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်တေလႆႈၸုၼ်ႉသေ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။
ပီ 1992 ၼၼ်ႉ တႄးလ် ၵေႃႉဢၼ်ဢႃႇယုမီး 27 ၶူပ်ႇၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ထႅၼ်ႈၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်း 500 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထႅၼ်ႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ဢၼ်ဢႃႇယုလဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇလႆႈမၵ်းမၢႆၼႂ်း မႅၵ်ႉၵၸိၼ်းၽေႃႇၵျုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1996 မႃး တႄးလ်ၼႆႉ ဢဝ်ၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၶၢႆႇတီႈၼိူဝ် ဝႅပ်ႉသၢႆႉသေ ၼႂ်းပီၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တႄးလ်သႃႇပိူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ တႄးလ်တွၵ်ႉၶွမ်းသေၵေႃႈ ၼိူင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ႁႅင်းၶၢႆ မီးယူႇၸမ် တေႃႇလႃႇၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၼႆ လုၵ်ႉတီႈတႄးလ်ၵေႃႇပိူဝ်ႇရေးသျိၼ်းသေ တၢင်ႇလၢတ်ႈမႃးၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
ပီ 2001 ၼႂ်းၶိုင်ႈပီ ပၢႆးၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တႄးလ်ၵေႃႇပူဝ်ႇရဵၵ်ႉၼႆႉ လတ်းၶၢမ်ႈ ၶွၼ်းပၢတ်ႉသေၵေႃႈလႆႈသျႄႇယႃႇလွၵ်းၵၢတ်ႇ ၵမ်ႇၽႃႇ တႃႇ 12.8 % သေ ပဵၼ်မႃးၵေႃႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆၼပ်ႉသွၼ်ႇသေၵေႃႈ ၼႂ်ႈၵႃႈၸဵတ်းပီပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ လွၵ်းၵၢတ်ႇလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းႁႅင်းၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ၶွမ်ႇပၼီႇတၢင်ႇၸိူဝ်း လႆႈတူၵ်းလူင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႅတ်ႉသ်ထွပ်ႉ၊ ၼူတ်ႉပုၵ်ႉ၊ သႃႇပိူဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶွင် ၶွမ်ႇပၼီႇတႄးလ် ဢၼ်လႆႈပိုၼ်ၽႄၶၢႆၸူးၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ၵူႈတီႈတီႈၼႆႉ မီး 34.3% လႄႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ႁႅင်းၶၢႆမၼ်း ၶိုၼ်ႈသုင်မႃး 30.7% ယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1998 မႃး တႄးလ်ၼႆႉ တႄႇတင်ႈ ဢႅမ်ႇဢႅတ်ႉတီႇ ၵႅပ်ႇပီႇထႄႇလ် ဢႄႇလ်ၽီႇ (MSD Capital LP)သေၵေႃႈ ႁႂ်ႈၸတ်းၵၢၼ်ႁင်းၶေႃ လွင်ႈၽင်တိုၼ်းလၢင်း မၼ်းလႄႈ ၶွင်မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တမၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မၢႆႉၶႄႇလ် တႄးလ်
ၼႃႈၵၢၼ်
တီႈၼႂ်းလွင်ႈၽင်တိုၼ်းလၢင်းႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ သျႄႇယႃႇ လွင်ႈၵႃႇၶၢႆဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် သျႄႇယႃႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵေႃႉတေႃႇၵေႃႉ လႄႈ လွၵ်ႈၵၢတ်ႇၼင်ႇလိၼ်ဝၢင်းႁိူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈဝႆႉၵူၼ်း မွၵ်ႈ 80 ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ ဝႆႉဢွင်ႈလုမ်း တီႈ ၼိဝ်းယွၵ်ႉၶ်၊ သၼ်ႇၼႃႇမူဝ်ႇၼီၵႃႇ လႄႈ လၼ်ႇတၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တႄးလ် ၼႆႉ လႆႈယိုၼ်ႈပၼ်ၶဝ်ဝႆႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းၵူႈဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1999 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅပ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈမၼ်းပႆႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတီႈ ၶရၢပ်ႉၵၢၼ်ငၢၼ်းထီႇထရႂၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ ဢီး ၶွမ်းမၢတ်ႉ (ၵၢၼ်ငၢၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢီႇလႅတ်ႉထရေႃးၼိတ်ႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸီႇသၢမ်တူဝ် တီႈဢီးၶွမ်းမၢတ်ႉ (content - မဵဝ်းမၼ်း၊ commerce - လွၵ်းလၢႆးသိုဝ်ႉၶၢႆ လႄႈ community-တူင်ႇဝူင်းၵပ်းသိုပ်ႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ၼႆသေ မၼ်းသိုပ်ႇမွၵ်ႇလၢတ်ႈ လွင်ႈလွၵ်းလၢႆး လၢႆးငၢၼ်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတူဝ်ထပ်းဢွၼ်ႇလၢႆး ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတင်း ၽူႈပၼ်ႁဵင်းၵူၼ်းသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶွင် ၸိူဝ်းလွင်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တႄးလ်ၼႆႉ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်မႃးတီး ၸုမ်ႈပူတ်ႉ ၽူႈတႄႇတင်ႈ ၽူဝ်ႇရမ်ႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵမ်ႇၽႃႇလႄႈသင်၊ တီႈၼႂ်းၵေႃႇမတီႇငဝ်ႈငုၼ်း ၶွင်ႇၸီႇပီႇၸၼႅတ်ႉ ဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉသျိၼ်ႇၼႄႇ ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈၶွင်ႈၸီႇ ယူႇဢႅတ်ႉ ပိၸၼႅတ်ႉလႄႈ တီႈၸုမ်းပူတ်ႉ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဢိၼ်းတီးယႃး ဢၼ်မီးတီႈ ႁၢႆႉတရေႃးပတ်ႉ တီႈမိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပႃး ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၼႂ်းၶွင်ႇၸီႇ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးၸၢင်ႈ လႄႈ ပၢႆးသၢင်ႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင် ပီ 2010 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆၼၼ်ႉ လႆႈပိုတ်ႇဢွၵ်ႇ လွင်ႈပၼ်ငိုၼ်းၸူး ဢိၼ်ႇတႄးလ်ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၶဝ်ႈၶႂၢင်ႇမၼ်းသေ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈငိုၼ်းတွင်ႈလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈဢမ်ႇၶဝ်ႈၶႂၢင်ႇမၼ်းသေ လုၵ်ႉတီႈ ဢႅတ်ႉဢီးၸီႇ လႆႈမၢပ်ႇတၢင်ႇလုမ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵႄႈလိတ်ႈ လွင်ႈမၢပ်ႇမႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တႄးလ် လႆႈသၢႆႈငိုၼ်း တေႃႇလႃႇ 4 လၢၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၵ်ႇတင်းတႄးလ်ၵေႃႇပူဝ်ႇရေးသျိၼ်းသေ ၸိူဝ်းပၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၶွမ်ႇပၼီႇတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ လႆႈပၼ်တၢမ်ႇငိုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
ပပ်ႉလိၵ်ႈၸိူဝ်းလႆႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး
တီႈၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ "လွၵ်းလၢႆး လၢႆးငၢႆးလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ပိူင်မႂ်ႇ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ တႄးလ်လၢတ်ႈဢွၵ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ" ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီ 1999ၼၼ်ႉ လွင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ၊ လွင်ႈမၼ်းတႄႇတင်ႇ ၶွမ်ႇပၼီႇမၼ်း၊ လွင်ႈၶွမ်ႇပၼီႇ ယိုင်ႈယႂ်ႇမႃး လႄႈ လွင်ႈလႆႈၽိတ်းလႆႈပိူင်မႃး တင်း လွင်ႈလီဢဝ် တွၼ်ႈသွၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉပႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပပ်ႉလိၵ်ႈလၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈၸွမ်းၵၼ်တင်း ၶႅတ်ႉတရိၼ်းၾရႅတ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။
လွင်ႈမၢၵ်ႈမီးလႄႈ လွင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်
မိူဝ်ႈပီ 2010 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းၽေႃႉပိတ်ႉသေ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈမၢၵ်ႈမီးတႄးလ်ၼႆႉ တေမီး တေႃႇလႃႇ 13.5 ပီႇလီႇယႅၼ်ႇ ဝႃႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် တႄးၼႆႉ တင်းမႄးၼၢင်းမၼ်း သူႇၸၼ်ႇသေ မီးလုၵ်ႈလၢင်း 4 ၵေႃႉယဝ်ႉ ယူႇသဝ်းဝႆႉတီႈ ဢေႃႇသတိၼ်ႇ တီႈၸႄႈမိူင်းထႅၵ်ႉသႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ငၢၼ်းပရႁိတ ပုၼ်ႈၵူၼ်းၼမ်
ပီ 1999 ၼၼ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဝႆႉပိူင်လူင်သေ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မၢႆႉၶႄႇလ်လႄႈ သူႇၸၼ်ႇၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 2000 ၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈမႃးဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၼၼ်ႉသေ တေလူႇတၢၼ်းငိုၼ်းတေႃႇလႃႇ ဢမ်ႇယွမ်း 530လၢၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် ဢမ်ႇဢဝ် ၼမ်ႉမျၢတ်ႇၼမ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းယူႇၼႂ်းဝဵင်း တီႈ ဢိၼ်းတီးယႃးလႄႈ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈလူႇတၢင်းငိုၼ်းတေႃႇလႃႇ 65 လၢၼ်ႉ လူႇတၢၼ်းၸူး ၸၼ်ႉၸွမ်ထႅၵ်ႉသႅတ်ႉ လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ပၢႆးယူႇလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းသၢမ်ၸုမ်း ၶွင် မၢႆႉၶႄႇလ် လႄႈ သူႇၸၼ်ႇတႄးလ်ၶဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ် သႅၼ်ႇတႃႇတႃႇယုၵ်ႉသုင်လွင်ႈပၢႆးယူႇလီၵၢၼ်ယူႇသဝ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႇ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႄးလ်၊ ႁူင်းယႃလုၵ်ႉလၢၼ်းတႄးလ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လူႇတၢၼ်းမႃးသေ လႆႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်မႃး ယူင်ႉသၢင်ႈပၢႆးသၢႆႊၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ဢၼ်မႂ်ႇလင်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းဝၢင်းၸၼ်ႉၸွမ် ထႅၵ်ႉသႅတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႄးလ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်း ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ တီႈဢၢႆႇယႃႇလႅၼ်ႇ လႄႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလႆႈၽင်တိုၼ်းလၢင်း တွၼ်ႈတႃႇၵမ်ႉထႅမ် လွင်ႈတႄႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 2002 ၼၼ်ႉ မၼ်းၼႆႉ ထုၵ်ႇလုၵ်ႉတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆးမ်ရတ် သေ ပၼ်ၸုမ်ႈၶူးတွၵ်ႉထႃႇ ၸိုဝ်ႈသဵင်လီပၢႆးသၢႆႊၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီၼၼ်ႉယဝ်ႉ​ႄ
လွင်ႈၶဝ်ႈပႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း
မိူဝ်ႈပီ 2004 ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈၵူၼ်းလူႇတၢၼ်းငိုၼ်း 53ၵေႃႉ ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ် တွၼ်ႈတႃႇ ဢႃႇယုၶၢဝ်းတၢင်းၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တႃႇ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၵျေႃႉၶျ်တပလိဝ်ႇ ပုတ်ႉသျ် ၼၼ်ႉ တႄးလ် လႆႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၵေႃႉၼိူင်ႈသေ မၼ်းလႆႈလူႇတၢၼ်းငိုၼ်း တေႃႇလႃႇ သွင်သႅၼ်ႁႃႈ (လွင်ႈလူႇတၢင်းၼႂ်းၶႂၢင်ႇ ဢၼ်သုင်သုတ်း) မႃးၼႆယဝ်ႉ။
တႃႇၸီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တီးပိၼ်ႇၵူင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
365
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:365
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇ ဝႃႈ တႄႇတီႈ ဢေႇတီႇ 601 တေႃႇ 700 ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမူႇသလိၼ်ႇ ဢၼ် မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ဢႃႇရတ်ႉဝီးယႃးၼႆသေ လႆႈတႄႇမိူဝ်ႈ ပီ 622 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မူဝ်ႇႁႃႇမႅတ်ႉ သဵင်ႈၵႂႃႇသေ မိူဝ်ႈပီ 632 ၼၼ်ႉ ၽႃႇသႃႇဢမ်ႇၸလၢၼ်ႇၼႆႉ ၽႅဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင် ၵုၼ်ပႅၼ်ဢႃႇရီႇဝီးယႅၼ်းယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7ၼႆႉ ဢမ်ႇၸလၢၼ်ႇၶဝ် ၶဝ်ႈသိမ်းဢဝ် မိူင်းပႃႇသျႃးသေ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇ Sassanid လႆႈတူၵ်းသုမ်းမႃးယဝ်ႉ။ သိမ်းဢဝ်ပႃး သီးရီးယႃး၊ ပလႅတ်ႉၸတၢႆး၊ ဢႃႇမေးၼီးယႃး လႄႈ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ၽွင်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢႃႇရတ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၸၼ်ႇၸိၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ လႆႈဝဝ်းသဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7
ဢိုၼ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဢိုၼ်ႈ (Waan-uen,, ဝမ်အင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
�
ဢူးယိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တေႃးမ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1428
1428
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
01 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ႁူႉၼမ ် ႁၼ ် ၶ ိ ု ၵ ် ႉ ႁတ ် းၽ ိ ုတ ် ႉ ၵၵႈၵ ူ ၼ ် း ၸဝ်ႈၶူးဢိၼ်ႇတႃႇၸႃႇရ(လွႆၶိူဝ်း၊သီႇပေႃႉ) ၵႂၢမ်းၼမ်း ၸွမ်းၼင်ႇႁူဝ်ပၶႃႈဝႃႈꧦ ႁူႉၼမ ် ႁၼ ် ၶ ိ ု ၵ ် ႉ ႁတ ် းၽ ိ ုတ ် ႉ ၵၵႈၵ ူ ၼ ် း ꧦ ၼ ႆ ၼၼ ် ႉ ပသ ပတ ဢဝ်လွင်ႈဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လ ႆ ႈလတ ် းၽၢၼ ် ႇေ ူ ၼ ် ႉမႃးၼၼ ် ႉ ပတႃႉတ ႆ ႇၶ ႆ ႈပၼ ၽူႈလူလိၵ်ႈ ႁဝ်းၶဝ်ၵႂႃႇၵွၼ်ႇ။ သမ ် ႉဝႃႈေဵၼ်ဝွၵ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးသွၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈသွၼ်ေၼ်ၸဵမ်မိူဝ်ႈ လ ဵ ၵ ် ႉလ ဵ ၵ ် ႉၼၼ ် ႉၼႆပသတႃႉပၵႃႈ ယင်းတ ိ ု ၵ ် ႉ ဢ ူ မ ် သ ူ ေ ် းလ ႆ ႈယ ူႇပတႃႇဝၼ ် းမ ိ ူ ဝ ် ႈၼ ႆ ႉ ။ ၶူးသွၼ်ၶဝ်သင်ႇ ဝ ႆ ႉႁႂ်ႈလႆႈဢူမ်သူေ်း ၼႆပသတႃႉပၵႃႈ တ ီ ႈေ ွ င ် ႇဝ ွ ၵ ် းဢ ွ ၼ ် ႇၼၼ ် ႉ ၶႂ်ႈဝႃႈသင် ၼႆဢမ်ႇႁူႉတီႈေွင်ႇမၼ်းမႃးလီလီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ေဵၼ်ဢၼ်ၵိူတ်ႇေႃးမႃးၵလႈႁိုဝ် ယ ွ ၼ ် ႉေႃးဝႃႇသၼႃႇတၢင ် းသ ူ င ် ၵလႈႁ ိ ု ဝ ် ဝွၵ်းဢွၼ်ႇၼၼ ် ႉ ၵျၢၵ်ႈဢၢၼ်ႇ မူၼ်ႈမူၼ်ႈ သိူဝ်းသိူဝ်းမႃးပတႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈဢ ူ မ ် သ ူ ေ ် းယဝ ် ႉ ။ ေ ု ၼ ် ႈတႃႇၵ ူ ၼ ် းၼ ု မ ် ႇၶဝ ် ဝၼ ် းမ ိ ူ ဝ ် ႈၼ ႆ ႉ ဝွၵ်းဢွၼ်ႇၼၼ် ႉ ေဵၼ်ဢၼ်လမ်ႇလ ွ င ် ႈဝ ႆ ႉ ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ဝႃႇသၼႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပသဢၢၼ ် ဢၢၼ ် ၼၼ ် ႉ တိုၼ်းပတေႃးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ လ ဵ ၵ ် ႉလ ဵ ၵ ် ႉ ၽႂ်မၼ်းယူႇ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ေႃးဝႃႇသၼႃႇၼၼ ် ႉ ပေႃးလႆႈႁဵတ်းသုိေ်ႇလမ်းတမ်းၵၼ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းၼႆ ထိုင်ဢႃႇယုယႂ်ႇမႃးပၵႃႈ ပမႃႁူႉလွင်ႈ လီလွင်ႈႁ ႆ ႉမႃး။ ပေႃးေႃးဝႃႇသၼႃႇၸ ွ မ ် းၵၢၼ ် ႁ ႆ ႉ ၵတႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈၸုၼ ် ႉေႃးတင ် း ဝႃႇသၼႃႇ ယဝ ် ႉ ။ ၵၢၼ ် ဝႃႇသၼႃႇဢၼ ် ႁ ဵ တ ် းမႃးတၢင ် းႁ ိ ု င ် ၼၼ ် ႉ သမ ် ႉဝႃႈၶ ိ ု ၼ ် း ၵမးယၢေ်ႇတၢၼ်ႇလႂ် ပၵႃႈ ပေႃးမ ီ းၸ ႂ ် ၶ ႂ ် ႈမ ူ ၼ ် ႉ ၵမးၵတႉ ၸဵဝ်းၵလႈၼၢၼ်းမၼ်း တိုၼ်းပတ ၵမးလ ႆ ႈယ ူႇဢမ ် ႇႁင ် ႉ ။ ပေႃးဝႃႈေႃးဝႃႇသၼႃႇၵၢၼ ် လ ီ ၵတႉ ပသ သမ ် ႉမ ီ းၸ ႂ ် ၸေ ် းၸ ႂ ် ေ ႅ ၼ ် းၼ ႆ ၸ ိ ု င ် ထုၵ်ႇလီ ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈပေႃးမီးတၢင ် းၶ ိ ု ေ ် ႈၼႃႈလ ိ ူ ဝ ် ၵဝ ် ႇၵ ႂႃႇယဝ ် ႉ ။ ၼ ႂ ် းမ ိ ူ င ် းၵ ူ ၼ ် းၼ ႆ ႉ ပေႃးလႆႈႁဵတ်းၸွမ်းဝႃႇသၼႃႇတၢင်းသူင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆၸိုင် ၵ ႆ ႉလ ႆ ႈ ႁၼ်ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈေႆၵမ ် ႉၼမ ် ယဝ ် ႉ ။ ၵွေ်ႈေိူဝ်ႈၼႆ ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ် ၵလႈ
1428
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1428
မယူဝ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈမယူဝ်းၵူင်း  (မရိုးကုန်းရွာ, Mayoekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵွင်းမုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189714 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵွင်းမုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 804 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 894 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1698 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢွၵ်ႉယူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႉယူဝ်း  (အောက်ရိုးရွာ၊ Aukyoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192210 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 11
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (11) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (223) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (224))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (142) ဝၼ်း။
တိုၵ်းတေႃးတင်းသိုၵ်း ၵႅမ်မိုဝ်းၶုၼ်သူင်
ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေၵိၼ်သွမ်းၶၼႃႇၶဝ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းသုၸႃႇတႃႇယဝ်ႉ ယူႇႁိမ်းၼမ်ႉၼေႇရၼ်ႇၸႃႇၵႅပ်ႉၼိုင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတူၼ်ႈၺွင်ႇၽေႃးထိ ၸူဝ်ႈၵၢင်ဝၼ်းပႆႇတူၵ်းၼၼ်ႉသေ ၵျၢင်ႉၵမ်ၼင်ႈၵၢၼ်တြႃးယူႇ။ ၸင်ႇဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇဝႃႈ ၵႃႈဢမ်ႇလႆႈၺၢၼ်ႇသမ်ႇမႃႇသမ်ႇၽေႃးထိ တိုၼ်းတေဢမ်ႇလုၵ်ႉဢွၵ်ႇယၢၼ်တီႈၼႆႈၼႆယဝ်ႉ - ၼႆ။ ၶုၼ်သူင်မတ်ႉၸုရႃႇၸႃႇၼႆႉ ၶတ်းၸႂ်ၼင်ႇႁိုဝ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ တေဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၼႆယူႇ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းသိုၵ်းၵႅမ်မိုဝ်းမၼ်းသေ ႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇလႄႈသင်၊ ယိပ်းၵမ်လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင်သေလႄႈသင်၊ ၽၢၼ်ႇသၢင်းမႃႇယႃႇၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈပေႃးတေဢွၵ်ႇယၢၼ်ၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁၢင်ႈသိုၵ်းတိုၵ်းတေႃးတေႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတႄႉ ယင်းဢမ်ႇသုတ်ႉၶၢႆႉသေပႅၵ်ႉၶႅၵ်းလႅင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်သူင်ၼႆႉ ႁိုဝ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်သႂ်ႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈဝႃႈ "ပလၢင်ႇဝၸီႇရႃႇသၼ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶွင်ၵဝ်ၵေႃႉပိူင်ႇဢိူဝ်" ၼႆယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ "ပလၢင်ႇဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇၵေႃႉထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇၵေႃႉပိူင်ႇဢိူဝ်ႈ၊ ၵဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈပႃႇရမီႇယဝ်ႉ၊ လွင်ႈဝႃႈၵဝ်ထႅမ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇမႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၼင်ႇလိၼ်မိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်မၼ်းယဝ်ႉ" ဝႃႈၼႆသေ ၸင်ႇတိူင်ႇၵႂၢမ်းသတ်ႉၸႃႇ၊ ၼင်ႇလိၼ်မိူင်းလူင် ၸင်ႇသၼ်ႇႁွၼ်ႈၶွၼ်းဝႆမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၵႅပ်ႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵွႆး ၶုၼ်သူင်ၵေႃႉသုမ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉ တင်းသိုၵ်းမၼ်းသေ ၸင်ႇလႅၼ်ႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ သိူဝ်ႈၶူဝ်းလဵၵ်းပႃႇရမီႇ ဢၼ်ထႅမ်သၢင်ႈမႃးလၢႆလၢႆပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁႄႉၵင်ႈပၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသေ ၵၢင်းယၢၼ်ၽေးၶဵၼ်တင်းလူင်ယဝ်ႉ၊ ၸင်ႇမၼ်ႈၼိမ်လူၺ်ႈပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈတင်းဢၼၼ်ႇတမႅတ်ႉတႃႇ၊ ၵရုၼႃႇသေ ၶုၼ်သူင်ၵေႃႈ သုမ်းၵၢၼ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢဵၼ်ႁႅင်းပႃႇရမီႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးတႃႇၼပႃႇရမီႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇပေႉၵႂႃႇလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ ၻႃႇၼၻိ ꩪမ်မႃဝိၻိၼႃ ꩡိတွႃမုၼိၼ်ၻေႃ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ (ꩡယမင်ၷလဢၑꧣꩦ်ထၷႃထႃ) ဢမ်ႇထွမ်ဢဝ်ၵႂၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇသေ သင်ဝႃႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼင်ႇႁိုဝ်တႁူႉလႆႈ တြႃးမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇပၢႆးၸႂ် ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်ပၢႆးသၢႆႈၸိုင် ယေႃးၵီႇၵေႃႉဢၼ်ၼင်ႇတြႃးယူႇသေ မိူဝ်ႈၽွင်းပႆၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းထမ်ႇမၼၼ်ႉ ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇ (ၸေတသိၵ) ႁဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ၶဝ်ႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈႁဝ်းဝႄႈဢွၵ်ႇယၢၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းထမ်ႇမတြႃးပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တေလႆႈဢဝ်ႁႅင်းထမ်ႇမတြႃးသေ ၶတ်းၸႂ်ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉ ၸင်ႇတေလႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶမ်ႈလိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း တႂ်ႈမႆႉၺွင်ႇၽေႃးထိၼၼ်ႉ ပွႆးတိုၵ်း ဢၼ်ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထလႄႈ ၶုၼ်သူင်မတ်ႉၸုရႃႇၸႃႇၶဝ်တိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းထမ်ႇမလႄႈ ဢထမ်ႇမယဝ်ႉ။ ထမ်ႇမၵွႆး တေဢွင်ႇပေႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်းၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈႁဝ်း လႆႈပဵၼ်သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထ (ၵေႃႉႁူႉႁၼ်ဢဝ်ႁင်းၵွႆးၵူႈဢၼ်ဢၼ်)ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 11
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
တိုၵ်းတေႃးတင်းသိုၵ်း ၵႅမ်မိုဝ်းၶုၼ်သူင်
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႒႗၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
1833
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သူးတပ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသူးတပ်ႉ  (ဆူးတပ်ရွာ၊ Sutat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးတပ်ႉဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192529 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူးတပ်ႉဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 656 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 726 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈဝိၼ်းၶျၢၼ်ႇ  (ဝင်းခြံရွာ, Winchan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189709 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝိၼ်းၶျၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 852 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 909 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1791 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မိူင်းငေႃႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းငေႃႉ, (မိုင်းငေါ့မြို့), (Mongngawt), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်းမႄး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၵႃလိ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵႃလီႉ, (ကာလိမြို့), , ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင်၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလွႆလႅမ်၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
မိူင်းငေႃႉ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵႃလိ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဝိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
829
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:829
တလူၵ်ႉမျူဝ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတလူၵ်ႉမျူဝ်ႉ  (တလုပ်မြို့ရွာ, Talokemyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလူၵ်ႉမျူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191273 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလူၵ်ႉမျူဝ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3873 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4494 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8367 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႇ တႄႇတီႈ 701 တေႃႇ 800 ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇပွတ်းၵၢင်ၼၼ်ႉ ဢမေႇရိၵႁွင်ႇ လႄႈ သၢပ်ႇၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ၵုၼ်ပႅၼ်ဢႃႇပႃႇရီယၼ်းၼၼ်ႉ တူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢိတ်ႇသလၢမ်းမိတ်ႉ ဢႃႇရတ်ႉၶဝ်ၵႂႃႇ ၽႂ်းၽႂ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇပၼ်ၸၼ် လႄႈ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈၶဝ်လႄႈ လွင်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇဢႃႇရတ်ႉၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈၼႃႈလိၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈၵိုတ်းၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 1 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8 သဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ်ၼႆ့ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆၼႂ်းလိၼ်သေ လႆႈၶဝ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ၸူး မိူင်းၸိူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵျပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ် ၼႃႇရႃႇၵႃႇၵ တၢင်ႇယဝ်ႉ။