cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တႅၵ်ႉငႄႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
835
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸုၼ်ႇ 24
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (24) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (175) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (176))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (190) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
388
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ  (ရွှေစာရံရွာ, Shwesaryan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189751 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၸႃႇယၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6439 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5800 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 12239 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1922
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
တႄးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တပျေႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးတေႃး  (သဲတောရွာ, Theataw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193730 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1922
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
တႄးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တပျေႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1922
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1920 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၼမ်ႉသႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသႃႇ  (နမ့်ဆာရွာ၊ Nanthsar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190373 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
387
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼမ်ႉသႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
387
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:387
ၸုၼ်ႇ 25
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၸွႆႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၸွႆႇလႃႉ  (စွယ်လှရွာ, Sweihla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189686 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 799 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 875 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1674 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မွင်ႇမွင်ႇၸူဝ်း
ဢူးမွင်ႇမွင်ႇၸူဝ်း ၼႆ့ ပဵၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပုၼ်ၽွင်း ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း တီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ဝဵင်းလူင်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ တႄႇဢဝ် ပီ 2016 လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ 5 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ် တႃႈၶုၼ် ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်း လႄႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၶူးမေႃလူင်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လိုဝ်ႈၵၢၼ်မႃးတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢူးမွင်ႇမွင်ႇၸူဝ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1951 လိူၼ်မေႇ 15 ဝၼ်းသေ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးပၢႆးမၢၵ်ႈမီး (Bachelor of Economics) ၵႃႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1973 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵႃးယႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵႃးယႃး  (လက်ပံကားယားရွာ၊ Letpankaryar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192221 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
1832
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1832 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1830 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၸုၼ်ႇ 26
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (26) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (177) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (178))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (188) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၵျွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ  (ကျောက်ကန်ရွာ, Kyaukkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191266 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1212 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1578 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2790 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတႄး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတႄး (ၸၢၼ်း)  (လက်ပန်တဲ (တောင်)ရွာ၊ Letpante(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192373 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1341 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1521 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2862 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတႄး (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ထီးလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
'ၸႄႈဝဵင်းထီးလိၼ်း (ထီးလင်းမြို့နယ် ; Tilin) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းထီးလိၼ်းယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး
တႄႇၵျီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတႄႇၵျီးတေႃး  (တယ်ကြီးတောရွာ, Teigyitaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194233 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2198 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
မွင်းလဝ်း (သေးတၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမွင်းလဝ်း (သေးတၢၼ်း) (, Mawng Lawt (Zay Tan), မောင်းလော့ (စျေးတန်း)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
834
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:834
ၵျႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၸပႄႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၸပႄႇၵူင်း  (စပါယ်ကုန်းရွာ၊ Sabaikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸပႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192822 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸပႄႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1357 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1554 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2911 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ႁူၺ်ႈလွတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈလွတ်ႇ (, Hoi Laut, ဟွေလွှတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ပူဝ်ႇဝ (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပူဝ်ႇဝ (ၸၢၼ်း) (ပိုဝ (တောင်)ရွာ, Powa(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်ႇဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190022 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်ႇဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1088 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1325 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2413 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႄးယေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႄးယေႇ  (သဲရေရွာ၊ Theayae) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218322 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1063 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1326 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2389 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵျုတ်ႉၵၢၼ်ႇၵႂႅတ်ႉတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျုတ်ႉၵၢၼ်ႇၵႂႅတ်ႉတိတ်ႉ  (ကျွတ်ကန်ကွက်သစ်ရွာ, Kyutkankwetthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194574 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1971 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4104 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၵျီး  (ကံကြီးရွာ, Kangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189676 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 731 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 787 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1518 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
သႅၼ်ဝီ၊ ၸႄႈဝဵင်း
သၢႆပိုၼ်း
သႅၼ်ဝီပဵၼ်မိူင်းၵဝ်ႇၵႄႇမိူင်းၼိုင်ႈသေ ပိုၼ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီမိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်းပိုၼ်းမိူင်းမၢဝ်းဝႆႉ။ ၸိုဝ်ႈသၢႆသိုပ်ႇၶိူဝ်းၶုၼ်ၸဝ်ႉသုတ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈၶုၼ်ဢူတိင်ႇ ပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၸွမ်းသၢပ်ႇထုင်ႉမၢဝ်း ဢၼ်မီးႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်။ တေလႆႈဝႃႈ မိူင်းသႅၼ်ဝီမိူဝ်ႈၸဝ်ႉပႆႇမီးၶိူဝ်းၶုၼ်ႁင်းၶေႃၼၼ်ႉ ယူႇတႂ်ႈဢၼႃႇၸၵ်ႈမိူင်းမၢဝ်းၼႆယူႇ။
ၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး (ဂန့်ဂေါမြို့ ; Gangaw) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႉၵေႃး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထုင်ႉၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉ ဢၼ်မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇသေ ပဵၼ်ထုင်ႉလိၼ်တႅမ်ႇ ဢၼ်ၵႅပ်ႈယၢဝ်းဢွၼ်ႇသေ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇလွႆပူင်ႇ ၽႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းသၼ်လွႆၶျၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းၼႆႉ မီး 698 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်းပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ 13,393 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယေႃးၶဝ် ယူႇသဝ်းတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇၽၢႆႇသၢႆႉ ၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းၶၢဝ်းမႆႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းထီးလိၼ်း ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းၵၢတ်ႇလိုဝ်း ၼၼ်ႉ လႆႈလတ်း ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးသွႆႇတေႃႇသျိၼ်ႇ ၼႆႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူးတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ တီႈ ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် ၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽၼ်ႇမူင်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပိုတ်ႇဝႆႉ သၢႆတၢင်းႁိူဝ်းမိၼ်လႄႈ လုၵ်ႉဢဝ် တီႈ ပၶူၵ်ႉၵူႇသေ မီးတၢင်းၵပ်ႈသိုပ်ႇၸူး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵူႈဝူင်ႈယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ ၸဝ်ႈႁၢၼ် ၸိူဝ်းထုၵ်ႇပၼ်တၢမ်ႇ လိုပ်ႈဢွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်လႆႈသုမ်းတီႈပၢင်သိုၵ်း ၽွင်းၵႂႃႇလိုပ်ႈတိုၵ်း လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မိတ်ႉသၵီႇရိ မိူဝ်ႈပီ 1246 ၼၼ်ႉ ၵေႃႉတႄႇတင်ႈမႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၵမ်ႉၵေႃႇၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးမႃး ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးလွႆးလွႆးသေ ပဵၼ်မႃး ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇၵၢၼ်ႉၵေႃး လႆႈလူႉလႅဝ်မႃး မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ် ဢပုမ်ႇဢသိူၵ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ လႆႈထူပ်းၽေး ငူးလူင် ဢၼ်တူဝ်မၼ်း ထၢၼ်ႇလမ်းတူၼ်ႈထၢၼ်ႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1959 ဢၼ်လႆႈ ထူပ်းၶၢပ်ႈလုပ်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်း 18 ထတ်း တီႈႁိမ်း ဝၢၼ်ႈမိၼ်း လႄႈ လႄႈ ၵၢၼ်ႉၵေႃးမျွၵ်ႉၵူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ တီႈၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ ဝႆႉပူႇႁဵင်သေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ပူႇႁဵင်ဢၼ်လႆႈႁူႉၸိုဝ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈၼႆ့ ပဵၼ် ဢူးမိၼ်းၵွင်းယဝ်ႉ။ ပူႇႁဵင်ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး ဢူးမိၼ်းၵွင်းၼႆႉ လႆႈၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈသိုၵ်း ၸူး မိူင်းတႆး မိူဝ်ႈပီ 1951 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႉ ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ဢူးလုၼ်းၵျေႃႇ ၵေႃႉလႆႈၸတ်းၵၢၼ် ပဵၼ်ပူႇႁဵင်ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပီ 1805 ၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၵ်ႉဢဝ် တႃႈၶုၼ် ပူႇႁဵင်ဝဵင်းသေ ဢုပ်ႉပိူင်ႇ မႃး ထိုင်ပၢၼ် ပူဝ်းတေႃႇၽယႃးယဝ်ႉ။ တီႈတႃႈၶုၼ်မၼ်းၼၼ်ႉ ဢူးပေႃႇဢူး လႅပ်ႈသိုပ်ႇပုတ်ႈဢဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ပူႇႁဵင်ပူးပေႃႇဢူး ၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းၸူး မၼိပူႇရ မိူဝ်ႈ ပီ 1912 ပၢၼ် ပၵျီးတေႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင် ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇမႃး ဢၼ်ပဵတ် တႃႈၶုၼ် ပူႇႁဵင်ႇဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ လႆႈဝဝ်းမွတ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင် ပၢၼ် ၶုၼ်သီႇပေႃႉ ပီ 1883 လိူၼ်မေႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ် ထုင်ႉၵၢၼ်ႉၵေႃးၼႆႉ ဢၢပ်ႈပၼ် ဢူးသူၺ်ႇၵွင်ႇ ယဝ်ႉ။ ဢူးသူၺ်ႇၵွင်ႇၼႆႉ ၸူးၸၼ်ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် တီႈမၼ်းပိူင်ႇသေ တၢင်ႇၽိုၼ်ဝႆႉလႄႈ ႁၢၼ်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် မီးဝႆႉတီႈ ႁွင်ႈၼႄ တီႈ ဝဵင်းႁမ်းဝႅတ်ႉ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်ၼၼ်ႉ မီးသႅၼ်း 190x80 သႅၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇသေ ဢဝ်ပၢၼ်းသီလၢႆသီ ယွမ်ႉဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽႅၼ်ႇမၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇ ဢၼ်လႆပိၼ်ႉၽူၼ် တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ လတ်းလႆၵႂႃႇ တီႈၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၵၢၼ်ႉၵေႃး သိုဝ်ႈသိုဝ်ႈသေ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃး ၵၢၼ်ႉၵေႃးၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ ၵၢၼ်ႉၵေႃးၽၢႆႇတူၵ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉမႃး ႁဵတ်းၶူဝ်ၸိူၵ်ႈ ၵၢႆၼမ်ႉမျိတ်ႉတႃႇသေၵေႃႈ ဢဝ် ပွတ်းတူၵ်းပွတ်းဢွၵ်ႇ ႁူမ်ႈၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189685 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတိတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 799 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 875 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1674 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၵုင်းၸၢမ်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵျွၵ်ႉတလူင်း
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်  (ကုန်းစံရွာ၊ Konesan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190376 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႃႇပွင်း၊ ဝဵင်း
လွင်ႈလႆႈႁွင်ႉ ဝဵင်းတႃႇပွင်း ၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဢွင်ႈတီႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၸမ်ၵၼ်တင်း တိၼ်လွႆ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇလႄႈ တူဝ်ထိူၼ်ႇၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇသဝ်းလႄႈ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၸွမ်းၼၼ်ႉဝႃႈ တူဝ်ထိူၼ်ႇတင်းသဵင်ႈ (သားပေါင်း)ၼႆသေ ဝၢႆးမႃး ပဵၼ်တႃႇပွင်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸွမ်းလူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉဝႃႈ ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇယၢင်းဝႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ တေႃႇပူဝ်းသေ ပဵၼ်မႃး တႃႇပွင်းၼႆယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ ၼႃႈယၢဝ်းမီး လၵ်းပၢႆၶိုင်ႈသေ ၼႃႈပွတ်း မီး ၶိုင်ႈလၵ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်ႉထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်းလႄႈ မီးဝႆႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇပိုၼ်ႉတီႈ၊ ဢွင်ႈတပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈ၊ ႁူင်းယႃ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈတေႃႇ ၸၼ်ႉသုင် မီးဝႆႉ သၢမ်ႁူင်းယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မိၼ်းၵျွင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ငၢပ်ႇပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵျွင်းၵူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး တီႈ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႄငတၢႆးၶျွင်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇသေ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
တီႈၽၢႆႇတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ငႃးလွႆ ၵွင်းလွႆၵႃႈတီႈ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇၼႆ့ လုၵ်ႉဢဝ်တင်းၽၢႆႇႁွင်ႇသေ ၵၢႆၶဝ်ႈမႃးလႄႈ ၼႃႈလိၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇပဵင်းဝႆႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။
တီႈၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝငေ်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈၶဝ်ႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ၵၢၼ်သူၼ်၊ ၵၢၼ်ၼွင် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ပႃႇထိူၼ်ႇၼႂ်းၶွပ်ႇၸိူၵ်ႈ ၼွၵ်ႈၶွပ်ႇၸိူၵ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်မႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵုၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးႁၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵႃႈတီႈ ဝၢၼ်ႈၽြႃးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈၽြႃးဢူးပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈၽြႃးၼီႇဢူၵ်ႉသျိတ်ႉ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပႆႇမီးၵူၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉ။ ပွႆးဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ်ပွႆးၽြႃးတွင်ႇၺူဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ငႃးလွႆသၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ဢၼ်ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ဝဵင်းတႃႇပွင်း ၸဵတ်းလၵ်းၼၼ်ႉသေ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်ႁႃႈ ၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းတႃႇပွင်းၼႆႉ မီး 781 လွၵ်းလၵ်းသေ ဢိူင်ႈၶဝ်ႈပႃး 71 ဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1971 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး 108,000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၼမ်ႉသေပိူၼ်ႈသေ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း ၼမ်ထူၼ်ႈသွင်ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ၶႄႇ၊ ၵလႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း တႃႇၵႂႃႇမႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇ လႄႈ ႁွင်ႈဢွၼ်ႇႁွင်ႈယႂ်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵျႅတ်ႉတႅတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉတႅတ်ႉပိၼ်ႇ  (ကြက်တက်ပင်ရွာ, Kyettetpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193790 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 930 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1084 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2014 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတႄး (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတႄး (ႁွင်ႇ)  (လက်ပန်တဲ (မြောက်)ရွာ၊ Letpante(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192372 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1341 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1521 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2862 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး - တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး
တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး(ပွတ်းႁွင်ႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း မၢႆ 3။ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ် တိုၵ်းတေႃးသၢၼ်ၶၼ်းတင်း ၸုမ်း ၼဢၽ လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ။ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်း ၽၢႆႇတႂ်ႈပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး။
ပိုၼ်းလင်
ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး ၵေႃႇတင်ႈမိူဝ်ႈ 1964။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပွတ်ႇႁွင်ႇ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်း ဢၼ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ဢဝ်ငမ်းယဵၼ်မိူဝ်ႈ 1989 ၼီႈ ဝၢႆးသေ ငူပ်ႉငီႉဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်း လူင်ပွင်ႊၸိုင်ႈသိုၵ်းၼေႇဝိၼ်းသေ လႆႈမီးၸတ်ႉထၢၼ်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႈ ၼႂ်းၼႃႈတီႈတူဝ်ၵဝ်ႇသေ တင်ႈပဵၼ် တွၼ်ႊလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းမၢႆ 3 တီႈၼႂ်းၸေႊမိူင်းတႆး။ ၼႂ်းတွၼ်ႊလိၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၼမ်ႉၶမ်း၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ သီႇပေႃႇ၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ မိူင်းသူႈ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ မိူင်းယႆ၊ ၵေးသီး လႄႈ ၸေႊဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပွတ်ႇႁွင်ႇ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းမွၵ်ႇ 4000 ၵေႃႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈဢဝ်ငမ်းယဵၼ်တင်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇတိုၵ်းတေႃး ၼႂ်းၼႃႈတီႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇဝႆႉယူႇ။
Although the SSA-N is more conciliatory towards the government than other armed Shan independentist groups, in 2005 it abandoned its base rather than disarm. At one point the Burmese government wished the Shan State Army - North to join its border guard force. Two of the three brigades reportedly agreed to join the border guard, while the other refused.
Organization
The Shan State Army "North" had originally 3 brigades: 1st, 3rd and 7th, but presently only 1st Brigade is left.
တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင် ၼႆႉမီးတပ်ႉၸုမ်း 3 ဢၼ်။ တပ်ႉၸုမ်းမၢႆ (3) သႅင်ၵႅဝ်ႉ လႄႈ (7) လွႆၽႃ၊ၵႃလိ ၼၼ်ႉ လႆႈဝၢင်းၶိူင်ႈ ယွမ်းႁဵတ်းပီတုၸိတ်ႉၵႂႃႇမိူဝ်ႈ 2009 ယူႇယဝ်ႈ။
ဢၢႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တပျေႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႉ  (အိုင့်ရွာ, Aint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193725 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ပီ
တီႈၼႃႈလိၵ်ႈၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉ တႃႇ ၼိုင်ႈပီ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းၽႄၵုသူဝ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ 30၊ ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်းယေႃးၵီ၊ ပၢင်တြႃး ဢူမုၼ်ထမ်းႁူမ်ႈသႃႇ (တၢင်ႉယၢၼ်း)
ယူင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ဝဵင်း
ၾိင်ႈၾႃႉ
Захарченский светофорный диван otel de Черкизово, улица Захаровская 33. 45°24'8.07"N, 116°13'58.55"E
klimat de primorskow. teplota tela de Chevrna in Zhotovoya, Coldna tela de Listopad-Travna, temperatura tela viso dnievna de 27 [[stopni Celsius|
°C]] tela Sepnya, nizo nochna de -19 °C tela Berezina.
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၸုၼ်ႇ 27
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၸုၼ်ႇ 28
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (28) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (179) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (180))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (186) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
833
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:833
386
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:386
1449
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸုၼ်ႇ 29
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
1449
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1449
ၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶူၵ်ႉၸၢၵ်ႈ (, Hkoke Set, ခုတ်စက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ငပုတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး (ငပုတောမြို့နယ်; Ngapudaw Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ
တပျေႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတပျေႇလႃႉ  (သပြေလှရွာ၊ Thapyayhla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218321 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1063 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1326 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2389 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
သူၺ်ႇမုင်ႇ၊ ၸဝ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ
ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ
ၸဝ်ႈၾႃႉၵႄႇသီႇဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1907 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 20 ဝၼ်း။ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၶုၼ်လူႇလႄႈ ၸဝ်ႈမႄႈသူၺ်ႇ ၵိူတ်ႇတီႈၵႄႇသီႇဝၢၼ်ႈၸၢမ်။ မီးပီႈၼွင်ႉသၢမ်ၵေႃႉ။ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလူင်ပိူၼ်ႈ။ ၼွင်ႉၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း(ၸဝ်ႈၸိင်ႉ) လႄႈ ၸဝ်ႈၼေႃႇသႅင် (ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ်)။
လွင်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်း
ဢႃႇယူႉ 10 ၶူပ်ႇထိုင် 13 ၶူပ်ႇၼႆႉ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၵႄႇသီႇ။ ယဝ်ႉၼၼ်ႉ သိုပ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈပုတ်ႉထ တီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၸယႃး ဝဵင်းၽိဝ်း တႃႇပီၼိုင်ႈ။ လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၽိဝ်းသေ ၶိုၼ်းၵႂႃႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢင်းၵလဵတ်ႈ-မၢၼ်ႈ တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 1927 ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း လုၵ်ႈလၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ (Shan Chef’s School) တီႈတူၼ်ႈတီး။ 1930 ပူၼ်ႉၸၼ်ႉပႅတ်ႇ။ 1931 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၽၢႆႇၸၼ်ႉၶုၼ်ႁၢၼ်မိူင်း(ပလိၵ်ႈ) တီႈတႃႈလိူဝ်ႇ။
ဝၢႆးသေလူင်းႁူင်းႁဵၼ်း တႃႈလိူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ သိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႃႈၵၢၼ် ၽၢႆႇၽွင်း ငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇ တီႈလုမ်းၽွင်းလူင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး (တွင်ႇၵျီး) တႃႇၶၢဝ်းတၢင်းသီႇလိူၼ်။ ၽွင်းတိုၵ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းယူႇ မိူဝ်ႈ 1931 ၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း ၵႄႇသီႇဝၢၼ်ႈၸၢမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သိုပ်ႇႁဵတ်းၽူႈတတ်းသိၼ်တြႃး ဢၼ်မီး ဢၢမ်းၼၢတ်ႈၸၼ်ႉသွင် တီႈလုမ်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႈမဵဝ်ႉမႃႉ တႃႇပီၼိုင်ႈ။ သိုပ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽၢႆႇသဵၼ်ႈမၢႆငိုၼ်း တီႈတိူၵ်ႈယေးငိုၼ်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ တႃႇသီႇလိူၼ်။ ယဝ်ႉၼၼ်ႉ သိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းပၵ်းပိူင်ၽၢႆႇတတ်းသိၼ်တြႃးၵူၼ်းမိူင်း Civil Law Case တႃႇႁူၵ်းလိူၼ်။
ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း
1932 ၸဝ်ႈၾႃႉသူၺ်ႇမုင်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်း လုၵ်ႈယိင်းလူင် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၸၢမ်ၵႃး ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵျီႇ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းၵျီႇဢူး (ႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈၼၢင်းမျုႉဢူး ၼႆယဝ်ႉ။ ယူႇၸွမ်းၵၼ်ႁိုင်မႃး လၢႆပီသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈလၢင်းသေၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။
1941 မေးၼၢင်းၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်လူႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းဝႃႇ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမႃး ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပူၼ်ႉမႃးလၢႆလိူၼ်ဢွၼ်ႇၵူၺ်း ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းသေ ၸဝ်ႈၼၢင်းဝႃႇ လႆႈၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇလႄႈ ၵိုတ်းဝႆႉလုၵ်ႈၸၢႆးဢၼ်တိုၵ်ႉၸင်ႇႁႃလႆႈလၢႆလိူၼ်ၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်လူႇ ၸဝ်ႈဢဝ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း ၸဝ်ႈၾႃႉသူၺ်ႇမုင်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းၵျီႇဢူး(ႁွင်ႉ) ၸဝ်ႈၼၢင်းမျုႉဢူး ဢၼ်ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈလၢင်းသေၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလဵင်ႉလူ လုမ်းလႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇလႄႈမေးၼၢင်းၵေႃး ယိၼ်းႁူမ်ၸူမ်းၼႅၼ်ႇၼႃႇသေ ႁပ်ႉႁွင်းဢဝ်ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလီႁၵ်ႉၼႃႇလႄႈ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈၸင်ႇတၢင်ႇပၼ် ၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ ၸဝ်ႈၶိူဝ်းၸႅတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶိူဝ်းၸႅတ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းၵျီႇဢူး ပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈလႄႈပီႈလူဝ်းသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ပႃးဢူႈမႄႈမၼ်းလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇႁွင်ႉ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇလႄႈၸဝ်ႈၼၢင်းၵျီႇဢူးဝႃႈ ဢူႈပီႈ ႄမႈပီႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃ ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း
1933 ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးမိူင်းၵႄႇသီႇဝၢၼ်ႈၸၢမ်သေ မႃးပဵၼ်ၽွင်းမိူင်းလူင်။ ပီၼၼ်ႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ်ပႃးၽူႈထတ်းသိၼ်တြႃး ဢၼ်မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ၸၼ်ႉႁႃႈၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၶၢဝ်းၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမႃးလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းတိူင်းၵႃးၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈ ဢူၼ်ဢၢၼ် ဝႆႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈပွႆႇဝၢၼ်ႈပွႆႇမိူင်းဢၼ်သိမ်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ပၢႆႈသိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်လူႇၵေႃႈဢႃႇယူႉၸမ်ထိုင်ႁူၵ်းသိပ်းသေယဝ်ႉလႄႈ တၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈဢူႈသေ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇလႆႈဢဝ် ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈလွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၾႃႉသူၺ်ႇမုင်ႇၵပ်းသိုပ်ႇၵျပၢၼ်ႇ
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶႂ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇႁႂ်ႈႁူႉဝႃႈ ၶဝ်သိမ်းလႆႈမိူင်းတႆးဢိၵ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ ယဝ်ႉၼႆလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်လူင် ၽိတ်ႈမွၵ်ႇဢဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉၵူႈမိူင်းမိူင်း ႁႂ်ႈမႃးတီႈမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဝဵင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉသူၺ်ႇမုင်ႇၵေႃႈ လႆႈတၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈဢူႈသေ ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ပၢင်ၵုမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပိုၼ်းၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇၼၼ်ႉတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ဢၼ်မၼ်းလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်တီႈ ဝဵင်းသႅၼ်ဝီၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၼမ်ႉတွၼ်းသွင်လွင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉတွၼ်းဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈတႄႉ ၼိုင်ႈ လႆႈၽႅဝ်ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇယၢမ်ႈၽႅဝ်သေပွၵ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ သွင် လႆႈထူပ်းႁၼ် ၶိုၼ်းၼွင်ႉၸၢႆးၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ် ဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇမိူဝ်ႈၽွင်းပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇတေႃႇသိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ တေႃႇထိုင် 1944 ၼႆယဝ်ႉ။
တႄႇဢဝ် 1943 မႃးၶၢဝ်းတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇသိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇၼႆႉ လႆႈထူပ်းလွင်ႈဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ် ၼိူဝ်တၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈၶဝ်မႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်တေတိုၵ်းတေႃးလိုပ်ႈသိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇဢွၵ်ႇမိူင်းႁဝ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇတမ်းဝၢင်း ယိူင်းဢၢၼ်းလႄႈၽႅၼ်ၵၢၼ်သေ တႄႇတင်ႈၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇဝဵင်းၵႄႇသီႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းၵူၼ်း ၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း လိူၵ်ႈဢဝ်ဢႃႇယူႉ 12 တေႃႇထိုင် 35၊ ပေႃပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆး လိူၵ်ႈဢဝ် ဢႃႇယူႉ 16 တေႃႇထိုင် 40 သေ ၸူႉတုမ်လႆႈၵူၼ်း ၸၢႆးယိင်းႁူမ်ႈၵၼ် ႁဵင်ၵေႃႉပၢႆၼႆယဝ်ႉ။
ပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင်
1947 တၢင်တူဝ်ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်လူႇသေ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ပၢင်လူင် ဢၼ်ႁဵတ်းဝၼ်းထိ (7) တေႃႇထိုင် ဝၼ်းထိ (12) ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ တႃႇတေဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းတႂ်ႈဢင်းၵိတ်ႉသေ တင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ လႆႈႁပ်ႉၼႃႈတီႈ တႅၼ်းၽွင်းၼႆယဝ်ႉ။
ၼႃႈၵၢၼ်ၸဝ်ႈ
ထိုင် 1947 လိူၼ် July ဝၼ်းထိ 20 ၸဝ်ႈပေႃႈၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်လူႇ ၼွၼ်းၽေးလႄႈ လႆႈသိုပ်ႇၽွင်းငမ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၵႄႇသီႇဝၢၼ်ႈၸၢမ်။ 1947 ပိူၼ်ႈလိူၵ်ႈပဵၼ်တႅၼ်းၽွင်း ၽၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း။ 1949 ၶၢဝ်းသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (KNDO) လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁိမ်မိူင်းမႃးၼၼ်ႉ ယူႇတီႈလွႆလႅမ်သေ လႆႈၽွတ်ႈၸုမ်းသိုၵ်း တိုၵ်းလိုပ်ႈထိုင်လွႆၼွၵ်ႇဝူဝ်းႁူဝ်ပူင်းၼႆယဝ်ႉ။1950 ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ယိုၼ်ႈမွပ်ႈပၼ်ၸုမ်ႈၶူး သရေႇၸီႇသူႇၼႆယဝ်ႉ။
1951 ပိူၼ်ႈလိူၵ်ႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း ဢၼ်ၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပိူင်ၸဝ်ႈၾႃႉမႁႃႇရႃႇၸႃႇ၊ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃး တႃႇၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းတႆး တေပူတ်းပွႆႇဢၢမ်းၼၢတ်ႈလႄႈ ယူႇၸွမ်းပၵ်းပိူင် တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ။ 1954 ၸွမ်းၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင်ၵူဝ်ႇလမ်ႇပူဝ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်ၵၢဝ်ႉ ၸၢၵ်ႈၼႂ်းႁိူၼ်းသေ လႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ထိုင်မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ။
1958 ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇလႆႈႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်းပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၸုမ်းဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးၽွတ်ႈႁႅၼ်း ဝႆႉဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႂ်ႇသုင်လိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ပႃးၵေႃႇမတီႇ (12) ၵေႃႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇတိုၵ်ႉပဵၼ် ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီလႄႈပၢႆးပိင်ႇၺႃႇၸိုင်ႇမိူင်းယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၵႂႃႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၼ် ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မၢႆၼိုင်ႈ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ(ၵလေႃး)၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်မိူင်းၼၢႆး ၸိူဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၼွၼ်းၽေး
ဝၢႆးသေၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ ၸုၼ်ႉဢႃႇၼႃႇၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇမႃး ၶိုၼ်းတီႈဝဵင်းၵႄႇသီႇ သေပွၵ်ႈသေ သိုပ်ႇယူႇတီႈႁိူၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉၵႄႇသီႇ ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီႈ (တွင်ႇၵျီး) တေႃႇပေႃးၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၼၼ်ႉၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ယူၺ်းၸု (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယူၺ်းၸု (တူၵ်း)  (ရွေးစု ( အနောက် )ရွာ, Ywaysu(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျိၼ်ႇတေႃႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218158 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျိၼ်ႇတေႃႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3253 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3607 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6860 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
တူင်းတိၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတူင်းတိၼ်ႇၵျီး  (တုံးတင်ကြီးရွာ, Tonetingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194230 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉသႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1880 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2198 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
သီႇသူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈသီႇသူင်ႇၵၢၼ်ႇ  (ဆီဆုံကန်ရွာ, Sisonkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190807 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1424 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1553 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2977 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၸုၼ်ႇ 30
လိူၼ်ၸုၼ်ႇ (30) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (181) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (182))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (184) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုၼ်ႇ
ၸၢႆးႁုပ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸၢႆးႁုပ်ႇ (, Sai Hoke, စိုင်းဟုတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇႁူဝ်လွႆ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မျေႇတိၼ်းတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်း  (မြေသင်းတွင်းရွာ၊ Myaythintwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192370 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျေႇတိၼ်းတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1341 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1521 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2862 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တိၼ်ႇပျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မျေႇတိၼ်းတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပူဝ်ႇဝ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ပူဝ်ႇဝ (ႁွင်ႇ) (ပိုဝ (မြောက်)ရွာ, Powa(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်ႇဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190021 ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်ႇဝၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1088 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1325 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2413 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵျႅတ်ႉတီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉတီႇ  (ကြက်တည်ရွာ၊ Kyetti) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇၵျႅတ်ႉတီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192843 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇၵျႅတ်ႉတီႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1318 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1542 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2860 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ယူင်းပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယူင်းပိၼ်ႇ  (ရုံးပင်ရွာ, Yonepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189679 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 876 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 945 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1821 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
တပျေႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ  (သပြေသာရွာ၊ Thapyaythar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192224 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျိၼ်းလႃႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1231 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတလူင်း  (ကျောက်တလုံးရွာ၊ Kyauktalone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190371 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၶႃးတႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶႃးတႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ  (ခါးတက်ကန်ရွာ, Khatetkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194575 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၼပ်ႉၶႃးတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1971 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2133 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4104 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ
ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸၢႆးငူဝ်ႉ တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉႁူင်းႁဵၼ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ဢဵၼ်း ဢၢၼ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လုၵ်ႈလၢင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ယူႇ။ ၵူၺ်း ၵႃႈ တၼ်းလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈပီလဵဝ် သမ်ႉၺႃးၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းလု ပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလုပႅတ်ႈ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇၵေႃႈ တၼ်းလႆႈ ၶိုၼ်ႈသၢမ်လိူၼ်ၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ (10)ပီ ပေႃႈမႄႈ ဢဝ်ၵႂႃႇၶၢမ်ႇသၢင်ႇ တီႈၵျွင်းၸေႇယထမ်ႇမ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁူၵ်း ၶၢႆးမွၼ် ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ တမ်ႈတီႈ သြႃႇယသထမ်ႇမယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵျွင်းၸေႃးတိ ပႆႇၶၢႆ့မႃး မိူင်းယၢင်းလႄႈ တိုၵ်ႉတင်ႈၵျွင်းဝႆႉ တီႈမိူင်းမိတ်ႈလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၸေႃးတိ လႆႈဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးၶဝ် ၵႂႃႇၶၢမ်ႇသၢင်ႇ မိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈလေႃးၵုတ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၸဝ်ႈသၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇယူႇသဝ်း ၵျွင်းမိူင်းမိတ်ႈ ႁႃႈပီသေ မေႃလူမေႃႁေႃး မေႃတႅမ်ႈ လင်ႇၵႃႇၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ ဢႃႇယု လႆႈ(11)ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလႆႈမူႇလိၵ်ႈ ပၺ်ၸၵ် ၶၼ်ႇထႃဝိၼယ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လိၵ်ႈသွင်မူႇယဝ်ႉၼႆလႄႈ လႆႈဝႃႈတိုၼ်းပဵၼ်ၽူႈမီးဝႃႇသၼႃႇ မီးပႃႇရမီႇလင်ႇၵႃႇ ၸဵမ်လဵၵ်ႉၼႆယူႇ။ သြႃႇၸဝ်ႈဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ် လင်ႇၵႃႇတႄ့ ပဵၼ်ြသႃႇၸဝ်ႈၵိတ်ႉတိꩪမ်ႇမ (ၸဝ်ႈမိူင်းႁွမ်)ယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း
ႁဵတ်းသၢင်ႇလႆႈႁႃႈဝႃႇ ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ (15) ၼၼ်ႉ သိၵ်းသေ ပွၵ်ႈမႃးယူႇၸွမ်းပေႃႈမႄႈ တီႈ ၼမ်ႉၶမ်း။ ပေႃႈမႄႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉလႄႈ ၸွႆႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၸွမ်း ပေႃႈမႄႈသေ ၵႂႃႇၶၢႆၶူဝ်းၸွမ်းၵၢတ်ႇ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈယူႇ။ထိုင်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈမႃး (22) ယွၼ်ႉမႃးၵႃႉၶၢႆ မိူင်းယုလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးႁူပ်ႉထူပ်းၺႃး ၼၢင်းဢီႇၶမ်း(မိူင်းယု)ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆသေ ပဵၼ်ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း သိုပ်ႇယူႇသဝ်းၵႂႃႇ မိူင်းယုယဝ်ႉ။ တင်း ၼၢင်းဢီႇၶမ်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵၼ် မီးမႃးလုၵ်ႈၸဵတ်းၵေႃႉ (1) ၸၢႆးၶမ်းလပ်း (2) ၸၢႆးယီႈမူၼ်ႇ (3) ၸၢႆးသၢမ်ၶွင်ႇ (4) ၼၢင်းၸိင်ႇတႆး (5) ၼၢင်းၶမ်းပၢင်ႇ (6) ၼၢင်းၵူမ်တၼ် (7) ၼၢင်းဢေးဢွၼ်ႇ။
ဢၢႆႇယႂႃႇႁွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႇယႂႃႇႁွင်း  (အိုင်ရွာဟောင်းရွာ, Aintywarhaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218399 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတပျေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1511 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1716 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3227 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ
ၵွပ်ႈသင် ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၸရေးမိူင်းယူႉ
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းယုသေ သိုပ်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႇသၼႃႇမီး၊ ၸွမ်းၼင်ႇ ၸေႇတၼႃႇမီးလႄႈ တႅမ်ႈမူႇလိၵ်ႈထမ်း ယဝ်ႉၵႂႃႇ (206) ႁူဝ်။ ဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇ ပွႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈလိၵ်ႈ ထမ်းလင်ႇၵႃႇ(206)ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢိၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်ႁူႉထိုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပွႆးတိုၵ်းသိုၵ်းမူၵ်းႁူၵ်းပၢင်သေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉ ပိုၼ်ၽႄႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်လိူဝ်သေ ၼႄဝႆႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလပ်ႉဝႆႉပၢႆၵမ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တြႃး မႃၵၼ်တိယသုတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄ့ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းယုသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၸရေးမိူင်းယု ၼႆယဝ်ႉ။
ဢၢႆႇယႂႃႇႁွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ
ပၢင်သွၼ်လင်ႇၵႃႇ
(1) လွႆတိုင်ၶမ်း မူႇၸႄႈ (2) လွႆတိုင်ၶမ်း မူႇၸႄႈ (3) ဝတ်ႉၵၢင်ဝဵင်း မူႇၸႄႈ (4) မၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင် မိူင်းမၢဝ်း (5) ၼွင်ဢၢင်ႇ မိူင်းမၢဝ်း၊ (6) ၼွင်ဢၢင်ႇ မိူင်းမၢဝ်း၊ (7) လွႆႁူဝ်သိူဝ် မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် မိူင်းၶၢင်၊ (8) လွႆတိုင်ၶမ်း မူႇၸႄႈ (9) ဝတ်ႉတိုင်းလူင် မူႇၸႄႈ (10) လုမ်းၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸတႆး ဝဵင်းလိူဝ်ႇ မူႇလိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တူဝ် ၸဝ်ႈၸရေး သိမ်းပႅင်းဝႆႉတီႈႁိူၼ်းမိူင်းယု (ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ) လီလီယူႇ။ တႅမ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းပပ်ႉပဝ်ႇဝႆႉသေ ပေႃးပိူၼ်ႈ ၶႂ်ႈမႃးယွၼ်းထုတ်ႇၼႆ ၸင်ႇတေဢဝ်ဢွၵ်ႇ ထုတ်ႇတႅမ်ႈယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် မူႇလိၵ်ႈဢၼ်ဢဝ်လၢႆးမိုဝ်း တႅမ်ႈဝႆႉ ပေႃးတေ ပဵၼ်ပပ်ႉပဵၼ်ၽိုၼ် ဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆ၊ ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵိုၵ်းၶိူဝ်း ၵိုၵ်းသႃႇသၼႃႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၽူႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ် ၵူႈၸဝ်ႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇသေသိုပ်ႇ သိမ်းပႅင်းသေဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈပေႃးၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇယူႇ။
ႁူဝ်ၶေႃႈတြႃးလင်ႇၵႃႇ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆ
လိူဝ်သေၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၼ်ၵိုတ်းၵေႃႈ တေမီးယူႇၽွင်ႈ။ ပိုၼ်းၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မုၼိၼ်ႇတ(လႃႈသဵဝ်ႈ) ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ပိုၼ်းၸဝ်ႈသြႃႇတၢင်ႇၸဝ်ႈ တၢင်ႇပႃးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လုင်းၸရေး တႅမ်ႈပၼ်ၵႂႃႇ မီးတင်းၼမ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇ ပွႆးယၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ ပွႆးၵိၼ်ပွႆးလူႇ၊ ပွႆးသၢင်ႇလွင်းၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇဢၢၼ်ႇၽိုၼ်မၼ်းလႆႈ၊ မီးၵႂႃႇၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇတွင်းယဝ်ႉ။ (ယွၼ်ႉမၼ်း ၼမ်ၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ)
ၸုမ်ႈသွင်ၸုမ်ႈ
တႃႇတေပဵၼ် ၵူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈမီး တၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၵူႈၽၢႆႇၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇလီ လူဢမ်ႇလီတူၺ်း။ ၵေႃႉဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉတႄႉ တႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇၵေႃႈ တိုၼ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သမ်ႉတေလႆႈမီး သမႃႇထိၸႂ်ၼိမ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈတႅမ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ဝေႃးႁႃႇရၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈမေႃတင်းၼမ်၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉၸိၵ်းၶိၵ်း ၸွၵ်းၶွၵ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈတွၼ်းပူၼ်ႈပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈၼႆ့တႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းတူၺ်းလိၵ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ လိၵ်ႈပၢၼ်ၵဝ်ႇ လိၵ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းလူဢၢၼ်ႇတူၺ်းယဝ်ႉ။ တေႃႈဢမ်ႇလိူဝ်သေ ပပ်ႉၸိူင်းတႆး ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်တႅမ်ႈၼၼ်ႉ လုင်းၸေရးယင်း လူတူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 15.12.2001 ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆႈ တႃႈၵုင်ႈ ၼွပ်ႇပၼ်ၸုမ်ႈ လၵ်ႉၶီႉတၵေႃးဝိတၵဝိ တမ်ႈတီႈ လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၸေရးမိူင်းယု ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈႁၵ်ႉပႅင်း လိၵ်ႈလၢႆးတႆးၸဝ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၸဝ်ႈၽူႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ တြႃးတႆးၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ယုမ်ႇယမ်ႁၼ်ထိုင် ၼမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းၶႅၼ်ႇသေ ၸင်ႇၼွပ်ႇပၼ် ၸုမ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး မိူဝ်ႈပီသႃႇသၼႃႇ 2552 ပီတႆး 2102 ဝၼ်းလိူၼ် ႁူၵ်းမူၼ်း(19.5.2008) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶိုၼ်ႈႁပ်ႉဢဝ် ၶႅပ်းၵႅဝ်ႈပီၵွၼ်းၶမ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇၶူၼ်ႉၶႆႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ပီၵွၼ်းၶမ်းၼၼ်ႉ တူဝ်လုင်းၸရေး ႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇသေ ၵႂႃႇႁပ်ႉဢဝ် ၸုမ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈငိုၼ်း ၼိုင်ႈ လၢၼ်ႉၵျၢပ်ႈ၊ ဢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်း လူင်သင်ႇၶႃႇ ၸိုင်ႈတႆး ၼွပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇမုၼိၼ်ႇတ (ၵျွင်းၵၢင်မိူင်း လႃႈသဵဝ်ႈ) တၢင်တူဝ်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးသေ ၼွပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁပ်ႉဢဝ်ၸုမ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆးယဝ်ႉ လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ၶိုၼ်းမႃး ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၼ်ပၢင်သွၼ်လင်ႇၵႃႇ တီႈမၢၼ်ႈၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈပၢင် ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်ပွၵ်ႈၼႆႉ လုင်းၸရေး ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵႂႃႇ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီၼႃႇတႄႉတႄႉလႄႈ ၸိူဝ်းတပႄးၶိုၼ်ႈပၢင်သွၼ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ယွင်ႈဢၢမ်း ဝႃႈ ဝၢႆးသေ ႁပ်ႉၸုမ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃမႃးယဝ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်း မၼ်းၸဝ်ႈ ၶႅမ်ႉၵေႃႈၶႅမ်ႉ ၶိုၵ်ႉၵေႃႈၶိုၵ်ႉၼႆယူႇ။
လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်း
ထိုင်မႃး 1370 ၼီႈ ဝၢႆးသေ ပူင်သွၼ်ပၼ် လင်ႇၵႃႇသေ သိမ်းပၢင်ယဝ်ႉ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းမိူင်းယု။ သမ်ႉမႃးဢၢပ်ႇၼမ်ႉၽူၼ်လႄႈ ဢဝ်ၸပ်းၵတ်း လူမ်းတတ်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ၵိၼ်းသေ ၸင်ႇတေဢဝ်မႃးၶိုၼ်ႈ ႁူင်းယႃမူႇၸႄႈယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇဝႆႉတီႈ ႁူင်းယႃၶိုၼ်းၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႅပ်ႈတေ ဢမ်ႇပူၼ်ႉလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်မႃးတီႈ ၵျွင်းၵၢင်ဝဵင်း၊ ဝဵင်းမူႇၸေႈသေ မိူဝ်ႈ 1370 လိူၼ် 7 လွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ (23.6.2008)ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵၢင်ၼႂ် 1:20 မွင်း လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇသၢင်းၵျူဝ်ႇၽဝ်ၽႆးသေယဝ်ႉ ဢဝ် လုပ်ႇၸဝ်ႈၸရေး မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းယု(ၵူတ်ႉၶၢႆ) မိူဝ်းသႂ်ႇ ဝႆႉ ၼႂ်းၶုမ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃမိူင်းယုယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် (တၢင်ႉယၢၼ်း) ႁၢင်ႈၵႅဝ်ႈပီၵွၼ်းၶမ်း၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 53-59 ပီ 2009
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ, (မန်တုံမြို့နယ်), (Manton Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ပလွင်ႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈယဝ်ႉ။
1448
1448
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1448
832
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:832
ၸူႇလၢႆႇ 1
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (1) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (182) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (183))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (183) ဝၼ်း။
385
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸူႇလၢႆႇ 1
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
385
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:385
တလ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတလ (ဒလမြို့နယ်), (Dala Township), ၼႆ့ တင်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ၶႅၼ်ႈၵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ပေႃးဢဝ် ႁိူဝ်းသေၶၢမ်ႈၵႂႃႇၼႆ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈလႆႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 မဵတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႊၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉႁႄႉ ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်းသုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းသေ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈ 1974 ၼၼ်ႉ ၸူးဢဝ်သႂ်ႇၶဝ်ႈတီႈၼႂ်းၶွပ်ႇလိၼ် ၶွမ်ႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလၼႆပႉ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ႁွင်ႈၶုတ်းတုၼ်ႇတေး လႄႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆလူင်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 10.93 လွၵ်းလၵ်းသေ ဢဝ် ပွၵ်ႉ (23) ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ (23)ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ (45) ဝၢၼ်ႈသေၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတလၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈ ၵႂႃႇလႆႈ ဝဵင်းတုၼ်ႇတေး၊ ဝဵင်းၵေႃႉမူး၊ ဝဵင်းၵုၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ တေးတယႄး၊ ၽျႃႇပူင်ႇ၊ ၵျႅၵ်ႉလၢတ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သဵၵ်ႇ လူဝ်ႇသူဝ်ႇ
သဵၵ်ႇသၼ် သုၵ်ႇၽိမၢၺ်ႊ (เสกสรรค์ ศุขพิมาย– ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 7 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ ပီႊ 1974) ႁိုဝ် ဢၼ်ၵူၼ်းၼမ်ႁူႉၸၵ်းၸိုဝ်ႈဝႃႈ သဵၵ်ႇလူဝ်ႇသူဝ်ႇ(เสก โลโซ)ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း၊ ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း၊ ၽူႈတွႆႇတိုင်ႈၸၢဝ်းထႆး ၼႂ်းၸေႊတွၼ်ႈၼၶွၼ်းရၢတ်ႉၶျသီမႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယၢမ်ႈပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၸုမ်းလူဝ်ႇသူဝ်ႇသေ ဝၢႆးမႃးၸင်ႇထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၸုမ်းယဝ်ႉ မႃးႁွင်ႉၽဵင်းႁၢင်းၵွၺ်းၵေႃႉလဵဝ်။
သိူၵ်ႈပိုၼ်း
သဵၵ်ႇလူဝ်ႇသူဝ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၸိုဝ်ႈတဵမ်ဝႃႈ သဵၵ်ႇသၼ် ၽုမ်ႊလမ်ႊၼဝ်ႊ (เสกสรรค์ ภูมิลำเนา) ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈတီႈၸေႊဝဵင်းၼူၼ်းထႆး(อำเภอโนนไทย)၊ ၸေႊတွၼ်ႈၼၶွၼ်းရၢတ်ႉၶျသီမႃႊ(จังหวัดนครราชสีมา)၊ မိူင်းထႆး မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ7 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ၊ ပီႊ 1974။ မၼ်းၸၢႆးမီးပီႈၸၢႆးၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵေႃႉၸိုဝ်ႈ ဢမွၼ်ႊ သုၵ်ႇၽိမၢၺ်ႊ (อมร ศุขพิมาย) ႁိုဝ် သႅၼ်ၼႃႊၵႃႊ (แสน นากา)။ မၼ်းၸၢႆးယၢမ်ႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းဝတ်ႉၶူၵ်ႉၼွင်ၽႆႇ(โรงเรียนวัดโคกหนองไผ่ )။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၸင်ႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸုမ်းၽဵင်းၵႂၢမ်းလူဝ်ႇသူဝ်ႇ (Loso)သေ တွႆႇတိုင်ႈႁႃၵိၼ်ၸွမ်းလၢၼ်ႉၿႃးရ်(Bar)လၢႆလၢႆတီႈ။ ၼႂ်းပီႊ1996 ၸင်ႇၶတ်းၸႂ်ဢွၵ်ႇဢႅလ်ႇပမ်ႇၽဵင်းၵႂၢမ်းရွၵ်ႉ Lo Society ဢၼ်မီးပႃးၽဵင်းၵႂၢမ်းလိုဝ်းလင် "ၶျၼ်းရိုဝ်ထိူဝ်ႊထီႈပလျဵၼ်ႇပႆႊ" (ฉันหรือเธอที่เปลี่ยนไป) ပွင်ႇဝႃႈ "ႁဝ်းႁိုဝ်သူဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႊၵႂႃႇ" ၸႂ်ႉပႃးၸိုဝ်ႈၸုမ်းဝႃႈ လူဝ်ႇသူဝ်ႇ တင်ႈတႄႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 2003 ၸင်ႇထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၸုမ်းလူဝ်ႇသူဝ်ႇ တႃႇၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ တွႆႇတိုင်ႈ တီႈမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ႁိုင်ပဵၼ်6လိူၼ် ။ ၶူးသွၼ်မၼ်းၸၢႆး ၵေႃႉၸိုဝ်ႈ Steve Wasserman ၵေႃႉပဵၼ်မေႃသွၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈပၼ်ၶဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ၶႆႊၼႄသိူၵ်ႈပိုၼ်းလူဝ်ႇသူဝ်ႇ တီႈၼႂ်းလိၵ်ႈၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇၵႃးၻီးယၼ်ႉ ၶွင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ဝႃႈ လူဝ်ႇသူဝ်ႇယၢမ်ႈတိတ်းၸပ်းယႃႈမဝ်းၵမ် ၸိူဝ်းပဵၼ်လဝ်ႈ၊ ယႃႈမႃႉလႄႈ ထုပ်ႉၵီႇတႃႇလႅဝ် မိူဝ်ႈၽွင်းၶိုၼ်ႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ မၢင်ပွၵ်ႈယင်းပေႃႉႁႅမ်မေးၼၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇထႅင်ႈၵွၼ်ႇဝႃႈၼႆ။
ဢိင်ဢၢင်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိုၵ်ႉမီးဢႃႇယု ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1974 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽဵင်းၵႂၢမ်းရွၵ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းထႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းထႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်းထႆး
ၸီးပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸီးပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ  (ဇီးပင်ကန်ရွာ, Zeepinkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸီးပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191265 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸီးပိၼ်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1212 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1578 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2790 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇဢဝ်တီႈ ဢေႇတီႇ 1 တေႃႇ ဢေႇတီႇ 100 ပဵၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇၼၼ်ႉ ရူးရူပ်ႉ၊ ဢႃႇၾရိၵႁွင်ႇ လႄႈ ဢႃႇၾရိၵတူၵ်းၼႆႉ တူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇရူမ်းမႃးယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းသီၶမ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၼႆႉ ပေႃႇပဵၼ်မႃးၼႂ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းႁၢၼ်ႇ ၽွင်းငမ်းမႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1
ထုၼ်
ထုံးသည် အဖြူရောင်ရှိသော အစိုင်အခဲဖြစ်၍ ဓာတုဗေဒ အလိုအားဖြင့် ကယ်လဆီယမ်အောက်ဆိုက် ဟုခေါ်သည်။ ထုံးကျောက်ဟူ၍၎င်း၊ မြေဖြူဟူ၍၎င်းခေါ်သော ကယ်လဆီယမ် ကျောက်တစ်မျိုးကို မီးဖိုတွင်ထည့်၍ အပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၁၈ဝဝ ံထိ မီး ပြင်းတိုက်ပေးရသည်။
ထိုထုံးကျောက်ကို မီးပြင်းတိုက်လိုက်သောအခါ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်များ လွတ်ထွက်သွားပြီးလျှင် မဖောက်ထုံး (ကယ် လဆီယမ်အောက်ဆိုက် CaO) ဖြစ်လာသည်။ ထိုအတွက် ပုံသေရေးနည်းမှာ (CaCO3 CaO + CO2)ဖြစ်သည်။ ထိုမဖောက်ထုံးတွင် ရေထည့်လိုက်သောအခါ အလွန်ပူလာ၍ ထုံးသည် ကြေမွသွားကာ ဖောက်ထုံး(ကယ်လဆီယမ် ဟိုက် ထိုအတွက်ပုံသေရေး ဖြစ်သည်။
ထုံးသည် မီးပြင်းကိုခံနိုင်၏။ သို့သော် လျှပ်စစ်မီးဖိုတွင်မူ အရည်ပျော်လေသည်။ ထုံးသည် အယ်ကလီ သတ္တိ၌ အလွန် တက်မြက်သောကြောင့်၊ အက်ဆစ်များကို ဓာတ်ပြယ်စေနိုင် သည်။ ထိုပြင် ကော့စတစ်ဆိုဒါနှင့် ပိုတက်တိုု့ကဲ့သို့ အသီး အနှံနှင့်အသားများကိုလည်း စားပစ်နိုင်သေးသည်။ ထို့ကြောင့် အညစ်အကြေးကိုရှင်းပစ်ရာတွင် ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။
ထားလျှင် ထုံးသည်လေထဲမှ ရေနှင့်ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ကာဗွန်နိတ် ပြောင်းလဲသွားလေသည်။ ရေနှင့် ဖောက်ထုံးပျော်ဝင်ရည်ကို ထုံးရေကြည်ဟုခေါ်သည်။ ထုံးနို့သည် ထုံးရေကြည်နှင့် အရည်မပျော်သော ဖောက်ထုံးအ ရောဖြစ်သည်။
ထိုထုံးမျိုးများအပြင် ရေအောက်တွင်မာသွားတတ်သော ထုံးမျိုး လည်း ရှိသေးသည်။အယ်ကလီများတွင် ထုံးသည် ဈေးအပေါဆုံးဖြစ်သည်။ ထုံး ကို အဆောက်အအုံနှင့် လမ်းများဆောက်လုပ်ရာ၌၎င်း၊ ဆေးဖြူ များပြုလုပ်ရာ၌ ၎င်း၊ မြေဩဇာများ ပြုလုပ်ရာ၌၎င်း အသုံးပြုကြသည်။ ထိုပြင် သားရေနယ်လုပ်ငန်းတွင် သားရေပြားများမှ အမွေးကျွတ်စေရန် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ဖန်သားများပြု လုပ်ရာတွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ မြေဆီလွှာတွင် အချဉ်ဓာတ် ပေါက်လာသောအခါ အချဉ် ဓာတ်ပြယ်စေရန် အလို့ငှာ ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ပိုးသတ်ဆေး အများအပြား တွင်လည်း ထုံးကိုအသုံးပြုကြသည်။ ထုံးကို သဲနှင့်ရော၍ အပူ ပြင်းတိုက်ပေးလျှင် အရည်ပျော်၍ ဖန်ရည်တစ်မျိုး ဖြစ်လာ သည်။ ထုံးသည် သတ္တုပစ္စည်းအမြောက်အမြားကို ပျော်ဝင်စေ နိုင်သည်။ ထိုကြောင့် သံတွင်းထွက် ပစ္စည်းရိုင်းများမှ သံကို ထုတ်ယူရာတွင် ထုံးကျောက်များကိုထည့်၍ အသုံးပြုကြလေ သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထုံးကျောက်ကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရပေသည်။ ထုံးကျောက်မှ ထုံးကိုထုတ်ယူသုံးစွဲရာ၌ အကြီး ကျယ်ဆုံးနေရာမှာ သရက်မြို့ရှိ ဘိလတ်မြေစက်ရုံကြီးဖြစ် သည်။ မော်လမြိုင်မြို့ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကျိုက်မရောရွာတွင် လည်း ရာသီအလိုက် ထုံးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မြစ်ကြီးနား၊ ကျောက်ဆည်၊ ရွှေဘိုနှင့် အောက်ချင်းတွင်းခရိုင်များတွင် ထုံးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြ သည်။