cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တႃႈၵုင်ႈ၊ ဝဵင်း
တႃႈၵုင်ႈ ပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ
ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1852 ပၢင်သိုၵ်းပွၵ်ႈသွင် ဢင်းၵိတ်ႉ-မျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉသေ သိမ်းၵမ်လႆႈ တႃႈၵုင်ႈလႄႈ ပွတ်းတႂ်ႈမျၢၼ်ႇမႃႇတင်းမူတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၶဝ်လႅၵ်ႈလၢႆႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵၢင်ၵႅၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ပၢႆးမိူင်း တွၼ်ႈတႃႇ ပရိတ်ႉတိတ်ႉပႃးမႃး မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်တၸၢႆး ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇသိုၵ်း ၶုၼ်သိုၵ်းဢလႅတ်ႉၸၼ်းတႃး ၽရေႇၸႃႇ ႁဵတ်းပဵၼ်ပိုၼ်ႉသေ ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇႁၢင်ႈၵၢၼ်ၵရိတ်ႉသေ  ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ထုင်ႉၵုၼ်ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉ ၼၼ်ႉ ႁွင်ႈဢွၼ်ႇပၸုၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉ ဢဝ် မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ မၵ်းပဵၼ်လႅၼ်လီၶႅၼ်ႈၵၼ်သေ ၸင်ႇတႄႇတင်ႈမႃးၸႄႈလူင်ဢၼ်မႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ထိုင်ပီ 1885 ပၢင်သိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉ-မျၢၼ်ႇမႃႇပွၵ်ႈသၢမ်မႃး ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်ႈၼႆ့ သိုပ်ႇသိမ်းဢဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်ယဝ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် ပရိတ်ႉတိတ်ႉပႃးမႃး တွၼ်ႈတႃႇတင်းမူတ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1890 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တိူဝ်းမႃးလႄႈ လွင်ႈၵႃႉၶၢႆႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပၼ်မႃး လင်ႁိူၼ်းၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီး ၵႃႈတီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ တိၼ်ၼွင်ဢိၼ်းယႃး လႄႈ ၼွင်တေႃႇဝိၼ်ႇ (ၵၢၼ်ႇတေႃႇၵျီး)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်တႄႇတင်ႈမႃးပၼ် ႁူင်းယႃယူတ်းယႃၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ(တႃႈၵုင်ႈ) လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ ဢိၵ်ႈပႃး ႁူင်းယႃ လႄႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၼၼ်ႉ မီးသူၼ်မွၵ်ႇ ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်၊ ၼွင်ၼမ်ႉ၊ ယူင်ႉသၢင်ႈၸဵမ်ပၢၼ်မႂ်ႇပၢၼ်ၵဝ်ႇ မီးလေႃးလႄးၵၼ်သေ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉမႃး "သူၼ်ၸႄႈလူင် တိူင်းပွတ်းဢွၵ်ႇ" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပၢႆးၸဝ်ႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 20 ၼၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ လွင်ႈၵၢၼ်ႈၸွႆႈသၢင်ႈတႃႈၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်းၵၼ်တင်း ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပႆႇထိုင် သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႂ်းၵႃႈ 500000 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 55 ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်း ဢိၼ်းတီးယႃးလႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်းသေ သၢမ်ပုၼ်ႈ ပုၼ်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ် မၢၼ်ႈ (ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ)၊ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၶႄႇ လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ယဝ်ႉ တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၵႅၼ်ၵၢင် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႈ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ဢၼ်ၸိူဝ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1920၊ 1936 လႄႈ 1938 ၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းမိူင်းၵူႈတီႈတီႈ လႆႈၼႄၵၢင်ၸႂ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပရိတ်ႉတိတ်ႉမႃး သၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ (1942 - 45) ၼၼ်ႉ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ လႆႈတူၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်သေ ၼႂ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈလူႉလႅဝ်မႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1948 လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီ 4 ဝၼ်းၼႆႉ လႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈၶိုၼ်း ၵႃႈတီႈ ဢႅမ်ႇၽႃႇရႃႇပရိတ်ႉတိတ်ႉၶဝ်သေ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် ၶွင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇမႃးယဝ်ႉ။
တႃႈၵုင်ႈ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ
ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1948 ၼၼ်ႉယဝ်ႉၵေႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်း၊ သူၼ်မွၵ်ႇ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၶဝ်ပၼ်မႃးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉ ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးၵိုၵ်းၸပ်းၽၢင်ႁၢင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၸင်ႇလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႈၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1989 ပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းသိမ်းဢၢမ်းၼၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈၸႄႈလူင် ဢၼ်ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ၼၼ်ႉ လၢႆးႁႂ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "Yangon" ၼႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢင်းၵိတ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃး ၸိုဝ်ႈမၢၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ (လူင်ပွင်ႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈဢၢမ်းၼၢၵ်ႈသိုၵ်းၶဝ်ၼႆ့ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆ ၼႆသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်မၢၼ်ႈၵမ်ႉပႃႈၼမ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉႁၼ်ၸွမ်း၊ ၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈပေႃႉဢိတ်ႇလိၵ်ႈၶဝ်လႄႈသင်၊ ၸုမ်းၽၢႆႇၶၢဝ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပီႇပီႇၸီႇၶဝ်လႄႈသင်၊ ယူႇၶေႇ (ပရိတ်ႉတဵင်ႇ) လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ တင်း ဢိၵ်ႈပႃး မိူင်းၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉမႃး။)
ဝၢႆးသေ လႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ၶိုၼ်းခႂၢၵ်ႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ဢွၵ်ႇၽၢႆႇၼွၵ်ႈမႃးထႅင်ႈယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် မိူဝ်ႈပီ 1950 ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် တႃႇၵေႇတ၊ ဢူၵ်ႉၵလႃႇပႁွင်ႇ (မျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ)၊ ဢူၵ်ႉၵလႃႇပၸၢၼ်း (တွင်ႇဢူၵ်ႉၵလႃႇပ) ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ပီ 1980 ၼၼ်ႉ လၢႆႇတႃႇယႃႇ၊ သူၺ်ႇပျီႇတႃႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတၵူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် ၶႂၢၵ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းမႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီးမႃး 600 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉလွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပိူင်ၵၢၼ်ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၼေႇဝိၼ်း လွင်ႈတေဢမ်ႇၶဝ်ႈၵႅဝ်းၸွမ်းမိူင်းတၢင်ႇမိူင်းၼၼ်ႉလႄႈ ၼႂ်းပီ (1962 - 1988) ၼၼ်ႉ လွင်ႈၵေႃႇယူင်ႉသၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ တူၵ်းတႅမ်မႃး၊ တွၼ်ႈတႃႇ ယုၵ်ႉသုင်ၸွမ်းလူၺ်ႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်တိူဝ်းၼမ်မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လူႉလႅဝ်ယၢတ်ႇယွမ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1990 ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိုတ်ႇၽၵ်းတူလွၵ်းၵၢတ်ႇ မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ လႆႈမီးလွင်ႈၸၼ်ၸႂ် ၽူႈၽင်တိုၼ်းလၢင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမႃးသေ ယူင်ႉႁၢင်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယူႇ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ တဵၵ်းထုၵ်ႇၶၢႆႉႁႂ်ႈၵႂႃႇယူႇတီႈ ဝဵင်းမႂ်ႇ ဢၼ်ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၶွပ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈ ပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇတင်းၼမ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈယႃႉလဵဝ်ပႅတ်ႈသေ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းဢဝ် ႁူင်းလႅမ်းသုင်သုင်၊ ယူင်ႉသၢင်ႈလုမ်း၊ လၢၼ်ႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တႅၼ်းတၢင် ပၼ်တီႈယူႇမႃးသေ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇၸႄႈလူင်ၶဝ်ၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ယူင်ႉသၢင်ႈပၢၼ်ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ ၸိူဝ်းလိုဝ်းလင် မွၵ်ႈ 200 ၼႆႉ ႁႂ်ႈသႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ယူင်ႉၵၢၼ်သၢင်ႈပိူင်လူင် ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းမႃးၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၶူဝ်ႁူၵ်းၵၼ်း တႃႇၵပ်းသိုပ်ႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈတင်း ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ ၽၢႆႇပုၼ်ႉမႄႈၼမ်ႉလႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇလူင် ႁႃႈသဵၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇပေႃႇပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်ၵေႃႈ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ႈၸွႆႈသၢင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ပၼ်ၾႆးၾႃႉ 24 ၸူဝ်ႈမူင်းလႄႈ လွင်ႈၵဵပ်းသိမ်းပၼ် ယုၵ်းယၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇပႆႇလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၵွၼ်ႇ။
တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃးယဝ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ၼၼ်ႉတူၺ်းၸိုင် ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ၼမ်မႃးယူႇယ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်း ၶဝ် လႄႈ ဢိင်ႇၵလူဝ်ႇပႃးမႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇမိူဝ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပီ 1960 ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ႈၸိုင်ႈ ပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉၼေႇဝိၼ်း ဢၼ်ၵူဝ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ပၼ်ႁႅင်းတဵၵ်းၼႃႇလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်းၶဝ် ၸင်ႇလွႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵူၼ်းဢေးသျႃးပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼမ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၵႂႃႇသေ သိုပ်ႇယူႇဝႆႉယူႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပၢႆႈဢွၵ်ႇမိူင်းၵႂႃႇ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ မဵဝ်းၸၢဝ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းဢင်ႇၵလူဝ်ႇ-ပႃးမႃး ၼႆႉ လႆႈႁၢႆလၢႆၵႂႃႇထၢင်ႇႁၢင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၼႂ်းပီ 1974၊ 1988 လႄႈ 2007 ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပဵၼ်တီႈၵႅၼ်ၵၢင် တွၼ်ႈတႃႇၼႄၵၢင်ၸႂ် လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ယွၼ်ႉၶိုၼ်းယိုတ်းပိုတ်း ၽူႈၼႄၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်လႄႈ လိူတ်ႈယၢင်လႆႈၵူဝ်ႈမႃး ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 2008 လိူၼ်မေႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉ လူမ်းလႅင်ႉလူင်သၢႆၵလူင်း ၼႃႇၵိတ်ႉ ၼႆႉ လႆႈၽတ်ႉပဝ်ႇသႂ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈလူင်ၼႆႉ မီးၵူၼ်းလူႉႁၢႆတၢႆမႃးၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ယူင်ႉသၢင်ႈၽၢႆႇပၢႆးၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇယႃႉလႅဝ်သီႇပုၼ်ႈသၢမ်ပုၼ်ႈလႄႈ ပေႃးၼပ်ႉသွၼ်တူၺ်းၵႃႈၶၼ်မၼ်း လႆႈသုမ်းၵႂႃႇမွၵ်ႈ တေႃႇလႃႇ 800 လၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။
ပီ 2005၊ ၼႂ်းလိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇ ပဵဝ်းၸႄႈလူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ပွတ်းႁွင်ႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ 200 လၵ်း (322 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ)သေယဝ်ႉ ၸင်ႇႁႂ်ႈဢဝ်ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၶၢႆႉၸူး ဝဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်ၵေႃႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီး သိုပ်ႇပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇလႄႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဝဵင်းၵႅၼ်ၵၢင်တႃႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းယူႇ။
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မီးပွတ်းတႂ်ႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း ၵူတ်ႉမူတ်ႉတမ 30 km ဢၼ်မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႆၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽၢင်ယဵမ်ႈဝဵင်း
ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ၵၢင်ပီ 1990 ၼႆ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ တိုၵ်ႉမိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈမိုၼ်ႉပိုၼ်ႉၵဝ်ႇ ၼင်ႇတင်း တႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈပႃႇၵိူဝ်၊ တႃႈၵုင်ႈလႄႈ မႄႈၼမ်ႉလၢႆႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ဢွၼ်ၵၼ် ၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃးသေတႃႉ ၸႄႈလူင်ၼႆႉတႄႉ တေႃႉတႄႉဝႃႈ ၶၢႆႉဢွၵ်ႇၵႂႃႇ ၽၢႆႇၼွၵ်ႈဢိတ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈၵူၺ်း။ ပေႃးႁဝ် ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇတီႈ ပီ 1944 ဝႃႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼွင်ဢိၼ်းယႃးၼၼ်ႉ လႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးဢိတ်းဢွတ်းသေ တီႈဢၼ်ၸိူဝ်းပဵၼ် ဢဝ်ဢုတ်ႇဢဝ်သၢႆးသိုဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈလင်ႁိူၼ်းၵူၼ်း မီးယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင် မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပဵၼ်ယုမ်းပဵၼ်ထိူၼ်ႇမႃးၵူၺ်း။ ဝၢႆးလင် ပီ 1980 မႃး ပွတ်းႁွင်ႇၸႄႈလူင် တီႈဢၼ်မီးဝႆႉ တႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးတေထတ်းတူၺ်း ၽွၼ်းလႆႈမၼ်းတႄႉ ဢဝ်ၸႄႈလူင်ၼႆႉ ၶႂၢၵ်ႈဢွၵ်ႇၼႃႈပွတ်းတူၵ်းလႄႈ ပွင်ႇဝႃႈ ၶၢႆႉဢဝ် ၵၢင်ဝဵင်း ႁႂ်ႈၽဵင်ႇၵၼ်ၸွမ်း ၼႃႈလိၼ်ဝဵင်းၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈဝဵင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပီ 1901 ၼၼ်ႉ မီး ရ2.52 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ သေ ထိုင်မႃး ပီ 1940 မီးမႃး 86.2 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ၊ ထိုင်မႃး ပီ 1974 မီးမႃး 208.51 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ၊ ပီ 1985 မီးမႃး 346.13 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ လႄႈ ပီ 2008 ၼၼ်ႉ မီးမႃး 598.75 လွၵ်းၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇလႄႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃး လွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ (Yangon City Development Committee) (YCDC) ၵေႃႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ပိူင်ယူင်ႉၵၢၼ်သၢင်ႈဝဵင်းလူင် ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၵေႃႉၵုမ်းထိင်းဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။။ ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၸႄႈတွၼ်ႈသီႇဢၼ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသီႇဢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၸႄႈဝဵင်း 33 ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ် ဢူးမွင်ႇမွင်ႇၸူဝ်းယဝ်ႉ။ ၵူႈၸႄႈဝဵင်းႁင်းၽႂ်မၼ်းၵေႃႈ မီးၶုၼ်ၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်း ႁင်းၽႂ်မၼ်းသေ တွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈဝဵင်းၽႂ်မၼ်းပေႃးတေ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လႄႈ လႆႈပၼ်ႇလဵပ်ႈတူၺ်း လွင်ႈယူင်ႉၵၢၼ်သၢင်ႉပိုၼ်ႉထၢၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ ဝဵင်းမႂ်ႇ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးသုၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ။
• ၸႄႈဝဵင်းၵမႃႇယုတ်ႉ
• ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉမူး
• ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး
• ၸႄႈဝဵင်းၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းၵွၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း
• ၸႄႈဝဵင်းၸၢၼ်းၶျွင်း
• ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ
ၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး)၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ, (ကလောမြို့), (Kalaw),  ၼႆႉ မီးဝႆႉၼႂ်း မိူင်းတႆး ပွတ်းၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ တၢင်းသုင်ၼႃႈပၢင်ႇလၢႆ မွၵ်ႈ 1430 ထတ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ လႆႈလၢတ်းဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉၵႂႃႇယူႇ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉၼႆႉ မီး ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း)သေ ၽၢႆႇတူၵ်းမၼ်းတႄႉ ၵပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ။ ပေႃးဝႃႈ တေလုၵ်ႉဢဝ် မိူင်းတႆးလူင်းၵႂႃႇၸူး မိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်ႈၵၢင်ၼႆ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇၽၵ်းတူဝႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼႆႉ မၼ်းႁွင်ႈၵၢတ်ႈလေႃႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ႉႁုၺ်ႈၼမ့်လွႆတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ႁွင်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႆၶဝ်ႈၸူး ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ဢိၼ်းလေး) ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈၶဝ် မႃးမိူင်းတႆး ၵၢတ်ႇလေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်တီႈယင်ႉလိုဝ်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ် ၶူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇမႃး ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃသေလႄႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃးၽွတ်ႈႁႅၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးဢွၵ်ႇ ၽၢင်ႁၢင်ႈဝဵင်းသေ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
တႃႈၵုင်ႈ၊ ဝဵင်း
ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ
ၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး)၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပွင်ႈၵႂၢမ်းပွတ်း ပထဝီႇ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တႃႈၵုင်ႈ၊ ဝဵင်း
ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇမျူဝ်ႉတိတ်ႉပွတ်းႁွင်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းတလ
• ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းတေႃးပူင်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း
• ၸႄႈဝဵင်းပူဝ်ႇတထွင်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းပႁၢၼ်း
• ၸႄႈဝဵင်းမယၢၼ်းၵူင်း
• ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ
• ၸႄႈဝဵင်းမျွၵ်ႉဢူၵ်ႉၵလႃႇပ
• ၸႄႈဝဵင်းယၢၼ်ႇၵိၼ်း
• ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ
• ၸႄႈဝဵင်းလၢၼ်းမတေႃႇ
• ၸႄႈဝဵင်းတိင်ႇၵၢၼ်းၵျုၼ်း
• ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၵေႇတ
• ၸႄႈဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇ
• ၸႄႈဝဵင်းဢလူင်ႇ
ၽႃၸၢၼ်းႁူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းႁူဝ် (, Phaa Zaan Ho, ဖာစန်းဟို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
459
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:459
ဢေႇပရႄႇ 11
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (11) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (101) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (102))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (264) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ဢေႇတီႇ 42
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:42
ꧡႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈꧡႄႇ  (ဆယ်ရွာ, Se) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႄးလွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191496 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႄးလွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2178 ၊ ယိင်း 2776 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4954 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
1113
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1113
တပျေႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ငႃးလုၼ်ႉ
ဝၢၼ်ႈတပျေႇတႃႇ  (သပြေသာရွာ၊ Thapyaythar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငႃးလုၼ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192244 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငႃးလုၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 776 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 923 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1699 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ပူဝ်းလႃႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပူဝ်းလႃႉၵူင်း  (ဘိုးလှကုန်းရွာ, Boehlakone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်းလႃႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189721 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူဝ်းလႃႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1199 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2680 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၸုၼ်ႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
လွင်ႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈ
လွင်ႈလႆႈႁွင်ႉ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၽႃႇသႃႇမွၼ်း (ပသုန်ဍိုင်-ပဇုန်ဒေး) = ၵုင်းႁႃႈၵုင်း (ၺွင်ႇၵုင်း၊ ပေႇတေႃးၵုင်း၊ မလႂႃႉၵုင်း၊ မဢူႇၵုင်း၊ ပဵင်ႇၼႄးၵုင်း) သေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပၸုၼ်ႇတွင်ႇ မသုန်-ႁႃႈ၊ ဒိုဝ်-ၵွင်းဢွၼ်ႇ (ၵွင်းလွႆႁႃႈလုၵ်ႈ) တီႈၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ၼႆႉ မီး ပွၵ်ႉ (႑႐)ပွၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (႙) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် (႓) ႁူင်း၊ ၸၼ်ႉသုင် (႔) ႁူင်း လႄႈ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း (႑) ႁူင်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵၢတ်ႇ ၵၢတ်ႇပၸုၼ်ႇတွင်ႇ လႄႈ ၵၢတ်ႇယေႇၵျေႃႇ ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢတ်ႇပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်
တီႈၼႂ်းပိူင်ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ဢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ၸၼ်မႃးၼၼ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇပွတ်းဢွၵ်ႇ သုတ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၵေႃႇမတီႇ ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း ၸႄႈလူင်တႃႈၵုင်ႈသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ယူင်ႈသၢင်ႈမၢင်ၸိူဝ်း ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၸုၼ်ႇတွင်ႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်မီးႁွႆးမိုဝ်းၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။
I-cursor
i-beam cursor ၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ I-beam pointer ၼႆသေ မၼ်းၵေႃႈ မီးၽၢင်ႈႁၢင်ႈၼင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁၢင်ႈတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ ဢင်းၵိတ်ႉ "I" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းတေၼႄပၼ်တီႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈ လိူၵ်ႈတူဝ်လိၵ်ႈ၊ ဢၼ်ၸၢင်ႈ ထႅမ်သႂ်ႇ တူဝ်လိၵ်ႈ၊ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တူဝ်လိၵ်ႈၼႆႉဢေႃႈ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈမၼ်းၵေႃႈ ၼႄဝႆႉပၼ် ၼင်ႇတူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းဝႃႈ i-cursor ၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၸႂ်ႉ I-beam pointer
တႃႇတေလိူၵ်ႈ တူဝ်လိၵ်ႈ၊ ပွင်ႈလိၵ်ႈတင်း I-beam ၼႆ ၼဵၵ်းပၼ် Double click တီႈၼႂ်းၵၢင် ထႅဝ်လိၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တူဝ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ၊ တႃႇတေလိူၵ်ႈပၼ် ထႅဝ်လိၵ်ႈတင်းထႅဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ပွင်ႈလိၵ်ႈတၢင်းပွင်ႈၼႆ ၼဵၵ်းပၼ် ၼဵၼ်မၼ်း သၢမ်ၵမ်းသွၼ်ႉၵၼ်။ တႃႇတေလိူၵ်ႈဢဝ် တွၼ်ႈလိၵ်ႈ သေဢၼ်ၼႆ ၼဵၵ်းၶလိၵ်ႉတီႈ ႁူဝ်ၼႃႈ ထႅဝ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ၼဵၵ်းၸၼ်လၢၵ်ႈပၼ်ၵႂႃႇ တေႃႇထိုင်တီႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်းလိူၵ်ႈၼၼ်ႉလႄႈ။ လွင်ႈၼဵၵ်းၸၼ် drag ၼၼ်ႉတႄႉ ၸၢင်ႈၼဵၵ်းလႆႈ ၽၢႆသၢႆႉ၊ ၽၢႆႇၶႂႃ၊ တၢင်းတႂ်ႈ၊ တၢင်းၼိူဝ်လႆႈယူႇ။
42
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
လွင်ႉၽယႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွင်ႉၽယႃး (, Lawng Hpa Yar, လောင်ဖရား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼႃးၶႆႉ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဝၢၼ်ႈႁၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ)
ဝၢၼ်ႈၼႃးၶႆႉ (, Naakhai, နားခိုက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇၵၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵၢႆး  (ညောင်ကိုင်းရွာ, Nyaungkaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193902 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 641 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 760 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1401 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1112
1112
ဢေႇပရႄႇ 12
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (12) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (102) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (103))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (263) ဝၼ်းယူႇ။
1112
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇပရႄႇ 12
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
1112
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1112
458
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:458
တငႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတငႃႉၵၢၼ်ႇ  (တငါ့ကန်ရွာ၊ Tangakan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191915 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတငႃႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1855 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2223 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4078 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၶႅတ်ႉတိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၶႅတ်ႉတိၼ်ႇ (ခက်သင်ရွာ, Khetthin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶႅတ်ႉတိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190169 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1249 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1425 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2674 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၶမွင်းသဵၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶမွင်းသဵၵ်ႉ (ခမောင်းဆိပ်မြို့ ; Khamaungseik) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမွင်ႇတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမွင်ႇတေႃး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လိၵ်ႈၶေႃႈပုင် ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင်ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း မၢႆ 299/2016 ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႈ မိူဝ်ႈ ပီ 2016 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်တင်း ဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မူႇဝၢၼ်ႈၶမွင်းသဵၵ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ဝၢၼ်ႈၶမွင်းသဵၵ်ႉဢွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၶမွင်းသဵၵ်ႉတူၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈဢၸၢၼ်ႇၵျေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈယႄးပွၵ်ႉၵျႃႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈတႅင်းပိင်ႇၵႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁဵတ်းပွၵ်ႉ ပွၵ်ႉႁႃႈပွၵ်ႉၼိူဝ်ဝဵင်းသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ဝဵင်းၶမွင်းသဵၵ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ၶႅတ်ႉတိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၶမွင်းသဵၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဢေႇရိယႃႇ ဝဵင်းၶမွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီး 8.20 sqmi ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ၼႃးလႅင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးလႅင်ႉ (, Naaleng, နားလိုင့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တယူၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတယူၵ်ႉၵူင်း  (တရုပ်ကုန်းရွာ, Tayokekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190589 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 782 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 909 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1691 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
41
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
သျၢၼ်းတူႇငႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈသျၢၼ်းတူႇငႄႇ  (ရှမ်းသူငယ်ရွာ, Shanthunge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190852 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 438 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 505 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 943 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
မွင်းၵုတ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမွင်းၵုတ်ႉတေႃး  (မောင်းဂွက်တောရွာ၊ Maunggwettaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပျႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192500 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးပျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1727 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2169 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3896 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ပူင်းဢေႃႈ (ထိူၼ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပူင်းဢေႃႈ (ထိူၼ်ႇ) (, Pong Au (Thoen), ပုံးအော (ဝါးတော)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵျႃႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႃႇၵၢၼ်ႇ  (ကြာကန်ရွာ, Kyarkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194081 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ လႄႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 663 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 807 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1470 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၸဝ်ႈပိုၼ်ၵၢင်ႇၵတ်ႉၵျႃႉ
ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ယူႇတီႈပဵၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈလၢႆးၶတ်ႉတိယသေ တေလႆႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတၢင်းမေႃ ၸႂ်ႉတုိဝ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၽၢႆႇလွင်ႈ "တၢင်းမေႃၵၢင်ႇ" ၼၼ်ႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၽိုၵ်းၽွၼ်ႉလွင်ႈ "တၢင်းမေႃၵၢင်ႇ" ၼၼ်ႉ ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း။ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸိူဝ်းတၢင်ႇၵေႃႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်း ပဝ်ႉမၢႆၸိူဝ်းဢၼ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉယူယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတႄႉ မီးၸႂ်ဢီးလူႁႅင်းၼႃႇ။ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်ၵွင်ႉတႃးပိုၼ်ၵၢင်ႇသေ ယိုဝ်းသႂ်ႇတူၼ်ႈမႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ တူၼ်ႈမႆႉပေႃးလႆႈတၢႆၵႂႃႇတင်းၼမ်။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်ၶႅပ်းပႅၼ်ႈ မတ်ႉၸပ်းတူၼ်ႈမႆႉသေ ၸင်ႇယိူင်းပိုတ်ႈယိုဝ်းသႂ်ႇ ပဝ်ႉမၢႆၼိူဝ်ၶႅပ်းပႅၼ်ႈယူယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁၵ်ႉပႅင်းဢီးလူ ၶွင်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃးတမတႄႉ မီးၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၽႅၼ်ႇပူၵ်ႉတႃသေ ၽိုၵ်းပိုတ်းယိုဝ်းသႂ်ႇ ပဝ်ႉမၢႆဢၼ်လႆႈငိၼ်းသဵင်ၼၼ်ႉ တေႃႇပေႃးၵတ်ႉၶႅၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယင်းယိုဝ်းတိူဝ်ႉလႆႈ ပဝ်ႉမၢႆ ဢၼ်မီးမွၵ်ႈသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ ယွၼ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵူႈပိူင်ပိူင်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢွၼ်ၵၼ်ထၢင်ႇယႂ်ႇ လႆႈၸႂ်ၼမ်ႉၵတ်ႉၸဝ်ႈၸၢႆးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈပေႃႈ သုတ်ႉထေႃးတၼၼႆႉ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸူမ်းၸွမ်း လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ဢၼ်မေႃၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ ၶိုင်တႄႇၶဝ်ႈၸႂ် ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းမႃးယဝ်ႉၼႆ မၼ်းၸဝ်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႆႉ။ ၸႂ်ဢၼ်မႆႈယွၼ်ႉလုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢင်ႈဢိမ်ႇမိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈ ပၢၼ်ၽဝ ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယေႃႈယွမ်းမႃးလွႆးလွႆးယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႓၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢေႇတီႇ 41
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:41
ပျိၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈပျိၼ်ႇၵျီး  (ပြင်ကြီးရွာ, Pyingyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189869 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1611 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1589 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
1111
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1111
တွင်ႇပျူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တွင်ႇပျူင်း (တောင်ပြုံးရွာ, Taungpyone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပျူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190143 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပျူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2066 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2283 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4349 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 13
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (13) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (103) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (104))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (262) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
တူင်ႈဢေႃႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတူင်ႈဢေႃႈ (, Tong-Au, တုံအော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၵၢတ်ႇလေႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ (ကလောမြို့နယ်), (Kalaw Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉ (ၵလေႃး)ယဝ်ႉ။။ ၼႂ်းၵႃႈ ဝဵင်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵၢတ်ႇလေႃႉၼႆႉ ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း) ၼႆႉပဵၼ် ဝဵင်းပိူင်ယႂ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီးဝႃႈၵေႃႈ ဝဵင်းဢုမ်ႇပဝ်း (ဢွင်ႇပၢၼ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ၵႃႉၶၢႆပိူင်ယႂ်ႇတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈယဝ်ႉ။
လွင်ႉမၢၵ်ႇဢူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလွင်ႉမၢၵ်ႇဢူဝ်း (, Lawng Ma Oe, လောင့်မအိုး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
457
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:457
ယႂႃႇဝေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇဝေႇ  (ရွာဝေရွာ, Ywarwai) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇဝေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194714 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇဝေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1885 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2001 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3886 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်း
ၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း (႑႔) ဢၼ် တီႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈလႄႈ ပဵၼ်ၸႄႈတိူင်း ဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ လႄႈ ၵူတ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမူၵ်ႉတမ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင်တႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ
ထုင်ႉသၢပ်ႇလႅၼ်ၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇၼႂ်းထုင်ႉၼိူဝ်ၵုၼ်ပၢၵ်ႇမႄႈၼမ်ႉ ပွတ်းၸၢၼ်း တီႈဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇလႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸမ်ႉမီး ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း််ၸၼ်ႉ မီးပၢင်ႇလၢႆၵပ်ႉပလီႇယဝ်ႉ။ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီး ၁ဝ၁၇၁ လွၵ်းၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ ပေႃးဢဝ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇဝႃႈ ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း ၄၅ ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ဢေႇရိယႃႇၼႃႈလိၼ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸႄႈတိူင်းဢၼ်လဵၵ်ႉသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉသေတႃႉ ပေႃးတူၺ်း သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ဢၼ်ၵဵပ်းမိူဝ်ႈ ပီ ၂၀၁၄ ၼၼ်ႉၼႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး ၇,၃၆၀,၇၀၃ ၵေႃႉ လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈလွၵ်းၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼႆႉ မီးၵူၼ်း ၅၈၆ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၆၇% ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းသေ ဢၼ်ၵိုတ်းလူဝ် ၃၃% ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းယူႇဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ တႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉဝဵင်း ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပွတ်းၸၢၼ်း တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ မီးထုင်ႉဢွင်ႈတီႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတီႇလဝႃႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ဢွင်ႈတီႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလမ်ႇလွင်ႈၼႂ်းမိူင်း သၢမ်တီႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ၼိုတေႃႇ ၉၆ တီႇၵရီႇ ၄၆ မဵတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၵ်ႇပႃး ၵုၼ်ၵူဝ်ႇၵူဝ်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ပၢင်ႇလၢႆႇပင်းၵလႃးၼၼ်ႉသေႄလႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈတင်းသဵင်ႈ မီးၵႂႃႇ လွၵ်းလၵ်း ၃,၉၂၇.၁၅ ယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ၸမ်ပၢင်ႇလၢႆႇသေ ယွၼ်ႉၽူၼ်ၼမ်လႄႈ မီးၾိင်ႈၾႃႉဢၼ်ယမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ်မႆႈသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်ဢေႇပရႄႇၼၼ်ႉ မီး 95 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉမႆႈၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းၼႆႉ မီး 100 တီႇၵရီႇတေႃႇ 104 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ၶၢဝ်းၵတ်းသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼၼ်ႉတႄႉ တၢင်ႉမႆႈ မီး 77 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉသေ တၢင်ႉမႆႈၵၢင်ၶမ်ႈ ပီႈ 69 တီႇၵရီႇၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ၽတ်ႉၽဵင်ႉတႄႉ မီး 103 ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းၾူၼ်တႄႉ ၵႆႉပဵၼ် လိူၼ်မေႇတေႃႇ လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇလႄႈ ၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ လႄႈ ဢေႃးၵၢသ်ႉၼႆႉ ၽူၼ်မႃးၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ
ပိူင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်လူတ်းၵႃးယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼႆႉ ၵူႈဝၼ်းၵူႈဝၼ်း မီးသၢႆလူတ်ႉၵႃး ပၢၵ်ႇပၢႆလႅၼ်ႈပၼ်သေ ၵမ်ႉပႃႈၼမ်တႄႉ တႄႇဢဝ်တီႈႁိမ်းႁွမ်းသူးလေႇၼၼ်ႉသေ လႅၼ်ႈပၼ်ယဝ်ႉ။ သူးလေႇ၊ မျေႇၼီႇၵူင်း၊ လႄးတၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈပိူင်လူင်မၼ်းသေ လူတ်ႉၵႃးၵမ်ႉပႃႈၼမ် ႁွတ်ႈၽႅဝ်တီႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇ တႃႈၵုင်ႈတႄႉ လူတ်ႉသၢႆၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ပိူင်လူင် တွၼ်ႈတႃႇၵႂႃႇမႃး ၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပိူင်တေႃႇသူင်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ် ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉပဵၼ် လူတ်ႉလဵၼ်းယဝ်ႉ။ လူတ်ႉလဵၼ်းၼႆႉ တႄႉဢွၵ်ႇတီႈ တႃႈလူတ်ႈလဵၼ်းလူင် တႃႈၵုင်ႈသေ လူတ်ႉလဵၼ်းဢၼ် ပၼ်ႁွပ်ႈဝဵင်းၼိုင်ႈႁွပ်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးသုတ်းတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ၊ လူတ်ႉလဵၼ်းပၼ်ႇဝဵင်း ဢၼ်မႃးသုတ်းတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းဢိၼ်းၸဵင်ႇ၊ လူတ်ႉလဵၼ်းဢၼ်မႃးသုတ်းတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ၊ လူတ်ႉလဵၼ်းဢၼ်ၵႂႃႇၸူး လေႃႇၵႃး၊ လူတ်ႉလဵၼ်းဢၼ်ၵႂႃႇၽၢႆႇ တူဝ်းၵျွင်ႇၵလေး ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မီးလူတ်ႉလဵၼ်း ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် ပီ ၂၀၁၇ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ၁၆ မႃးသေ ယႃႉသိမ်းပႅတ်ႈ မ.ထ.တ (မ.ထ.သ) ပိူင်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းတႄႉ ပိူင်လူတ်ႉသၢႆတႃႈၵုင်ႈ YBS မႃးယဝ်ႉ။
သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး
ဝိဝ်လဵမ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး (ဢင်းၵိတ်ႉ၊ William Shakespeare; 26 လိူၼ်ဢေႇၽြူဝ်ႇ 1564 - 23 လိူၼ်ဢေႇၽြူဝ်ႇ  1616) ပဵၼ်ၵူၼ်းတႅမ်ႈၸိူင်း၊ ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း၊ လႄႈၵူၼ်းတႅမ်ႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢင်းဢိတ်ႉ၊ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽူးတႅမ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈၵမ်ႇၽႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ လိၵ်ႈလၢႆးဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉဢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃႁၼ်တေႃႈလဵဝ် မီးၸိူင်း 38 ႁူဝ် မီးဝွၵ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သွၼ်းၼဵတ်ႇ (ဝွၵ်း 14 ထႅဝ် ၼိုင်ႈထႅဝ်မီး 10 တူဝ်) 154 ပုၵ်ႈ၊ ၸိူင်းမၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆၶဝ်လႆႈၸႂ် တေႃႈလဵဝ်လႆႈထုၵ်ႇပိၼ်ႇပဵၼ်ယဝ်ႉလၢႆꧦ ၽႃႇသႃႇတူဝ်ႈၵမ်ႇၽႃႇ။
သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵိူတ်ႇလႄႈယႂ်ႇတီႈမိူင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သတႅတ်းၾွတ်ႇ ႁိမ်းမႄႈၼမ်ႉ ဢေႈဝွၼ်ႈ မိူဝ်ႈမၼ်းဢႃႇယု 18 ပီ မၼ်းလႆႈၵူပ်ႉၵူႈတေႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်း ၼၢင်းဢႅၼ်းၼ် ၶဝ်မီးလုၵ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် 3 ၵေႃႉ သူႈသၢၼ်ႊၼႃႊ လႄႈလုၵ်ႈၽႃၽေ ႁႅမ်ႈၼဵတ်ႇ လႄႈ ၸူႈတိတ်ႉ၊ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ပီၶရဵတ်ႈ 1585 – 1592 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် ၼႂ်းလွင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း တီႈၼႂ်းမိူင်း လၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ႁူမ်ႈထိုင်လွင်ႈပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ မၼ်းလႆႈႁူမ်ႈလူင်းတိုၼ်းၸွမ်း ၸၢတ်ႈသႅင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သႅမ်ႈပိူဝ်ႉလဵၼ်ႊ (Lord Chamberlain’s Men) ဝၢႆးလင်ၸၢတ်ႈသႅင်ၼႆႉ မီးၸိုဝ်ႈသဵင်လႄႈ ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ၶဝ်တေႁူႉၸၵ်းၼႂ်းၸိုဝ်ႈ King’s Men သဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလိုဝ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မၼ်း တီႈၸၢတ်ႈသႅင်းမၼ်းသေ လႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်ႈၶိုၼ်းတီႈဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမၼ်း တီႈသတႅတ်းၾွတ်ႇ၊ ပွၵ်ႈပီ ၶရဵတ်ႈ 1613 သၢမ်ပီသၢမ်တေႃႇမႃး ဝၢႆးသေမၼ်းလႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်း မၼ်းလႆႈသဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ၊ မီးလွင်ႈလၢမ်းထၢင်ႇတၢင်းၼမ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်သုၼ်ႇတူဝ်၊ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်၊ လႄႈၸၼ်ၸႂ်ဢၼ်မၼ်း ဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈၸိူင်းလႄႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ ဢွၵ်ႇမႃးတၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉ။
ၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵမ်ႉၼမ်မၼ်းတေတႅမ်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ၼႂ်းဝူင်းၵၢင်ပီၶရဵတ်ႈ 1590 ထိုင် 1613 မိူဝ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ၊ ၸိူင်းမၼ်းတေၵႂႃႇတၢင်းၽၢႆႇ လွင်ႈႁုၼ်ႉၼူဝ်လႄႈ ၸိူင်းဢိင်ပိုၼ်း၊ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 ၼၼ်ႉ၊ ၸၢတ်ႈၸိူင်း လႆႈဝႃႈပဵၼ်မဵဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ၶဝ်လႆႈၸႂ်တႄႉꧦ၊ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈၸိူင်း ဢၼ်လီၶေႃးၶူမ် ဢၼ်လီၸႂ်လဵၵ်ႉလၢႆꧦ ၸိူင်း မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ Hamlet, King Lear, Macbeth ဝၢႆးမႃးၸိူင်းသၢမ်ႁူဝ်ၼႆႉ လႆႈမႃးပဵၼ်ၸိူင်းပိူင်တႅၵ်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉယူႇယဝ်ႉ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵမ်းလိုၼ်းꧦ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼႆႉ၊ မၼ်းလႆႈတႅမ်ႈၸိူင်းမဵဝ်းဢၼ်ပဵၼ် လွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း လွင်ႈၶေႃးၶူမ်ၸႂ်လဵၵ်ႉ လႄႈ ၸိူင်းလွင်ႈႁၵ်ႉ တင်းၼမ်၊ မိူဝ်ႈ သဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မီးသၢႆၸႂ်ယူႇ ၸိူင်းမၼ်းလႆႈထုၵ်ႇၽိမ်းဢွၵ်ႇမႃး မီးလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆမဵဝ်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် မီးႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းတဵမ်ꧦထူၼ်ႈꧦ ဝႆႉလီတႄႉꧦယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ ၶရဵတ်ႈ 1623 တႆးၵေႃႉမၼ်း ဢၼ်ၶဝ်လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ၼႂ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ လႆႈၽိမ်းပပ်ႉဢွၵ်ႇမႃး မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ “First Folio” ပပ်ႉၼႆႉပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၵဵပ်းႁူမ်ႈ ၸိူင်းလႄႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႆႉႁူမ်ႈၵၼ်တင်းမူတ်း (ၶၢတ်ႇသွင်ၸိူင်းၵူၺ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ)။
ၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဝႃႈပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တႅမ်ႈၸိူင်းတႅမ်ႈဝွၵ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ် ယုၵ်ႉယွင်ႈလႄႈလႆႈဝႃႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ဝႆႉယူႇတႄႉꧦ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၶဝ် ယုၵ်ႉယွင်ႈတႄႉꧦ မိူၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ တေႇမႃးမိူဝ်း ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 19 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၼ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉလႆႈတေႇယုၵ်ႉယွင်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မႃးဝႃႈပဵၼ်ၸွမ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တႅမ်ႈၸိူင်း တႅမ်ႈဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇၼႆယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉ လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၵူၼ်းလဵၼ်ႈၸိူင်းၶဝ် လႆႈတတ်းထွၼ်ထႅမ်ပိၼ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမေးတႅမ်ႈဝႆႉႁႂ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်မႂ်ႇ လိၵ်ႈလၢႆးၸိူင်းဝွၵ်းဢၼ် သဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉၸင်ႇမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် တင်းၼႂ်းၵုၼ်ယူးရူပ်ႉ လႄႈတင်းၵမ်ႇၽႃႇတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်မိူဝ်လဵၵ်ႉ
ဝိဝ်လဵမ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶွင် ၸွၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႄႈ ၼၢင်းမႄႈရိ ဢႃႈတဵၼ်ႊ ဢူႈၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းမိူင်းလႄႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉထူင်မိုဝ်း မႄႈၶဝ်ပဵၼ်လုၵ်ႈသၢဝ်ၶွင် ၸဝ်ႈတီႈလိၼ်ဢၼ်မၢၵ်ႈမီး သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵိူတ်ႇတီႈမိူင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ ႁိမ်းမႄႈၼမ်ႉ ဢေႊဝွၼ်ႊ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 26 လိူၼ်ဢေႇရူဝ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1564 ဝၼ်းၵိူတ်ႇတီႈတႄႉꧦ မၼ်းတႄႉဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉၸႅင်ႈလႅင်းတႄႉꧦ ဢၼ်မၵ်းမၼ်းဝႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ႁဵတ်းလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ မၵ်းမၼ်းဝႆႉၵူၺ်း၊ ယွၼ်ႉလႆႈမီးလၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးလွင်ႈႁပ်ႉသိၼ် ၸွမ်းၾိင်ႈထုင်းသႃႇသၼႃႇ ၶရိယၼ်ႇၶဝ် ၼႂ်းဝၼ်း 26 လိူၼ်ဢေႇရူဝ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1564 ၸင်ႇလႆႈႁၼ်ထိုင်ၽွမ်ႉၵၼ်သေ မၵ်းမၼ်ႈဝၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းၵိူတ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ပိုၼ်းသျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ႁႂ်ႈႁဝ်းလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႆသေတၵေႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်ႈၶဝ်လၢႆၸဝ်ႈ ႁၼ်ထိုင်မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶဝ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ႉထၢၼ်တီႈႁူင်းႁဵၼ်း King's New School ၼႂ်းမိူင်း သတႅတ်းၾွတ်ႇ ဢၼ်ယူႇဢမ်ႇပေႃးၸမ်ပေႃးၵႆႁိူၼ်းဢၼ်မၼ်းယူႇၼၼ်ႉ၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းတေသွၼ် သတ်ႉတႃႇဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၽႃႇသႃႇလႃႇတိၼ်ႇ လႄႈလွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇတၢင်းၼမ် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈၸိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈဢႃႇယု သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈ 18 ၶူပ်ႇ မၼ်းလႆႈ တေႇၼႃႈႁိူၼ်းၸွမ်း ၼၢင်းဢႅၼ်းၼ် ႁႃႊထႃႈဝေႇ (Anne Hathaway) သၢဝ်ဢႃႇယု 26 မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 27 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1582 ယဝ်ႉ၊ လွင်ႈၵူပ်ႉၵူႈၶဝ်လႅပ်ႈမိူၼ်လႆႈၸတ်းႁဵတ်းႁိပ်းꧦ ၼႅတ်ႈꧦ ၵွပ်ႈၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လႆႈထူပ်းႁၼ်လၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ လွင်ႈတွပ်ႇၶေႃႈထၢမ်ၸွမ်းၾိင်းထုင်းလွင်ႈၵူပ်ႉၵူႈ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၶရိယၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈတေတွပ်ႇႁပ်ႉၸဝ်ႈသၢဝ် ၸဝ်ႈမၢဝ်ႇ ပဵၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တွပ်ႇၶေႃႈထၢမ်ၵမ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ၸွမ်းၾိင်ႈထုင်းမၼ်းတေလႆႈတွပ်ႇသၢမ်ၵမ်း၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဝၢႆးၵူပ်ႉၵူႈယဝ်ႉ ႁူၵ်းလိူၼ်ၵူၺ်း ၶဝ်လႆႈၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၶဝ် သူႈသၢၼ်ႊၼႃႈ ဢွၵ်ႇမႃး ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ 2 ပီၶဝ်လႆႈမီးလုၵ်ႈၽႃၽေႁူမ်ႈၵၼ်ထႅင်ႈ 2 ၵေႃႉ ႁႅမ်ႈၼဵတ်ႇ လႄႈ ၸူႈတိတ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ႁႅမ်ႈၼဵတ်ႇ လႆႈသဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းလႆႈ 11 ပီ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉဝႃႈ လုၵ်ႈၶဝ်လႆႈတၢႆၵွပ်ႈတၢင်းပဵၼ်သင် ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လႆႈႁူပ်းႁၼ်ဝၼ်းၽင်လုၵ်ႈၶဝ် မိူဝ်းဝၼ်းထိ 11 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉ ပီၶရဵတ်ႈ 1596 ယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေလုၵ်ႈၽႃၽေၶႃ လႆႈတႆၢၵႂႃႇၵမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ထူပ်းႁၼ်လိၵ်ႈ လွင်ႈမၢႆတွင်းဢၼ်လႂ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ထႅင်း၊ တေႃႇပေႃးထိုင်လႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၽူဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၼႂ်း တွၼ်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်းၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉမိူဝ်ႈပီ ၶရဵတ်ႈ 1592၊ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင်ဢၼ်မၼ်းလႆႈႁၢႆတူဝ်ၵႂႃႇလၢႆပီ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1585 ထိုင် 1592 ၼၼ်ႉၽူႈႁူႉႁၼ် ပၢႆးပိုၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈလႆႈလၢမ်းၶၢတ်ႈလၢႆꧦ မဵဝ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼိၶူဝ်ႊလတ်း ရေႃး ၼၼ်ႉလႆႈ ပၼ်တၢင်းႁၼ်ဝႃႈ ပီဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ႁၢႆတူဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇတီႈမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ၵွပ်ႈမၼ်းလႆႈပၢႆႈတၢင်းၽိတ်းဢၼ်လႆႈလၵ်ႉၵႂၢင်ၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈပီ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 18 ၼၼ်ႉသမ်ႉလႆႈမီးလွင်ႈဢုပ်ႇၶႆႈသိုပ်ႇၵၼ်မႃးဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတေႇတင်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇမၼ်းတီႈႁူင်းၸၢတ်ႈၸိူင်း လႆႈႁပ်ႉၼႃႈတီႈပဵၼ်ၵူၼ်းတူၺ်းထိုင်မႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇငိုၼ်းထုၼ်းပၼ်ႁူင်းၸၢတ်ႈၸိူင်းၼၼ်ႉ၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႇမၢင်ၸဝ်ႈသမ်ႉဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၶူးတီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼၼ်ႉသမ်ႉလႆႈမီးလွင်ႈဢုပ်ႇၶႆႈတေႃႇၵၼ်မႃးထႅင်ႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႅပ်ႈလႆႈပဵၼ်ၶူးသွၼ် ဢႃႊလဵၵ်းသၢၼ်ႊ ႁူဝ်ႊတၼ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈတီႈလိၼ် မိူင်းလႅင်ႊၶႃႊသျႆႊ၊ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ မၼ်းဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်သင် ဢၼ်တေၼေလႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈတႄႉမၼ်း ၵွပ်ႈလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လႆႈၶႆႈသိုပ်ႇၵၼ်မႃးဝၢႆး သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတၢႆယဝ်ႉ။
မိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇလႄႈၵၢၼ်လွင်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း
ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉတႄႉꧦ ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တေႇၸလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈၸိူင်းမၼ်းမိူဝ်ႈလႂ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈလႆႈမီးလွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆတွင်း ဢၼ်လၢတ်ႈထိုင်ၸိုဝ်ႈမၼ်းယူႇၼႂ်း လွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်း ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇႁူႉလႆႈဝႃႈ ၸိူင်းဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈလႆႈမီးလွင်ႈပျႃႉၼေမွၵ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1592 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင် လႄႈပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းၼမ် ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ရူဝ်းပိူတ်ႇ ၵြိၼ်ႊ သမ်ႉပေႃးလၢတ်ႈထိုင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ၵမ်ႉၼမ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၵြိၼ်ႊ လၢတ်ႈထိုင်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပႃးလွင်ႈလၢတ်ႈၶိတ်ႈလၢတ်ႈပၢႆႇဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶတ်းၸႂ်ယုၵ်ႉၸၼ်ႉထၢၼ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈသုင်ၼႃႇၼႃႇလိူဝ်ဢၼ်မၼ်းထုၵ်ႇလီပဵၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မီးလွင်ႈၶတ်းၸႂ် ဢဝ်တူဝ်မၼ်းတႅၵ်းၼိူင်းပဵင်းၸွမ်း ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်းဢၼ်မီးၵၢၼ်ႁဵၼ်လီဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းထိုင်ၸၼ်ႉၸွမ်ႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶြိတ်းတူဝ်ႊၾိူဝ်ႉ မႃႊလူဝ်ႊ၊ ထူဝ်ႊမတ်း ၼႅတ်းသ် ႁူမ်းပႃးတူဝ်ၶွင် ၵြိၼ်ႊ ၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၶိတ်ႈဝႃႈႁၢႆႉၶွင် ၵြိၼ်ႊ လႆႈၼေသၢၵ်ႈသေႇလႆႈဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ လွင်ႈၵၢၼ်တႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈပိုၼ်းၵူၼ်း လႆႈမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းလႅပ်ႈတေမီး လွင်ႈတေႇၵၢၼ်ငၢၼ်း လွင်ႈတႅမ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်းမွၵ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1580 ဢၼ်တၢင်းဢၼ်မီး ၵြိၼ်ႊ လႆႈတႅမ်ႈလၢတ်ႈထိုင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဢိတ်းဢွတ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1594 ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈလႆႈမီးလွင်ႈပျႃႉၼေၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Lord Chamberlain's Men ဢၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်း ဢၼ်ၵူၼ်းလၢႆꧦ ၵေႃႉႁူမ်ႈၵၼ်သေၵေႃႇတင်ႇၶိုၼ်ႈမႃး၊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵေႃႈလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈလူင်းတိုၼ်း ၵေႃႇတင်ႇၶိုၼ်ႈမႃး၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉဢမ်ႇႁိုဝ်ၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ် လႆႈပဵၼ်ၸၢတ်ႈသႅင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင် ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ၊ ဝၢႆးသေၼၢင်းႁေႃၶမ်း ဢႃႊလိသႃႇပဵတ်ႇ လႆႈလုတႆၢၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1603 ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်လႆႈႁပ်ႉ ၸုမ်ႈပၢႆႉ ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႂ်ႇ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၸႅမ်ႊ ထူၼ်ႈၼိုင်ႈ လႆႈဢၢပ်ႈပၼ် လႄႈလႆႈပိၼ်ႇၸိုဝ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်ပဵၼ် King's Men မႃးယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1599 ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လႆႈၵေႃႇတင်ႈႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶိုၼ်ႈမႃးႁင်းမၼ်း တင်းၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉ ထႅမ်ႊသ် ၼႃႈတင်းတႂ်ႈ ၸိုဝ်ႈႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း ၵလူပ်ႉ (Globe Theatre) ၼႂ်းပီၶရဵတ်ႈ 1608 လွင်ႈၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းႁူင်းသၢတ်ႈသႅင်း ၵူၼ်းၸုမ်ႈၼႆႉလႆႈၶဝ်ႈၵုမ်း ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း Blackfriars ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပိုၼ်းၶဝ်လႆႈထူပ်းႁၼ်လၵ်းထၢၼ်လွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆ လွင်ႈသိုဝ်ႉတီႈလိၼ် လႄႈလွင်ႈလူင်းတိုၼ်းၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး၊ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လႆႈႁူႉဝႃႈ လွင်ႈလူင်းတိုၼ်းငိုၼ်းပွၵ်ႈၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး မၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ၊ မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1597 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈသိုဝ်ႉႁိူၼ်းလူင် ပဵၼ်လင်မၢႆသွင်ၼႂ်းမိူင်း သတႅတ်းၾွတ်ႇ (ဝၢႆးလင်လႆႈႁွင်ႉဝႃႈ New Place)။
မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1594 ၼၼ်ႉ၊ ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈမၢင်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇဢိတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1598 ၸိုဝ်ႈသဵင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလိုဝ်းလင် လႄႈၸိုဝ်ႈၶွင်ႈမၼ်းလႆႈမီး ယူႇၼိူဝ်ၼႃႈပပ်ႉလိၵ်ႈတၢင်းၼမ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလဵၼ်းၸိူင်းပႃး လႄႈတႅမ်ႈၸိူင်းယူႇဢမ်ႇၶၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈမၼ်းလႆႈဢွင်ႇမၢၼ် လွင်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းတွၼ်ႈလွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်းၶွင် ပဵၼ်ႊ ၸူဝ်ႊသၼ် မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1616 ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်ႉႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းၼေၸိူင်းၼႂ်းၸိုဝ်ႈၸိူင်း Every Man in His Humour (1598) လႄႈ Sejanus, His Fall (1603) ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1605 သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယူႇၼႂ်းတွၼ်ႈၸိူင်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Volpone ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ႈၸင်ႇလႆႈႁၼ်ထိုင်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်သုတ်းသဵင်ႈလွင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်း ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီး ၼႂ်းပပ်ႉ "First Folio" သမ်ႉလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႉ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈလဵၼ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်းဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႂ်းၼၼ်ႉယူႇ၊ ၸိူင်းမၢင်ႁူဝ်ၶေႃႈၵေႃႈလႆႈပျႃႉၼေဝၢႆးလင်ၸိူင်း Volpone  ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉတႄႉꧦ ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူမ်ႈလႅၼ်ႈပဵၼ်ၽႂ်ၼႂ်းၸိူင်းၼၼ်ႉ။
မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1595 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၸႂ်ႉၸၢၼ်ႈပၢၼ်မၼ်းယူႇၼႂ်းဝဵင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ လႄႈတင်းဝဵင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ ဢွၼ်တၢင်းမၼ်းတေသိုဝ်ႉတီႈလိၼ်မႂ်ႇသေ ႁဵတ်းႁိူၼ်းယူႇတီႈဝဵင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ တီႈဝဵင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈယူႇတီႈၵျွင်းၶရိယၼ်ႇလင်ၼိုင်ႈၶွင် သဵၼ်ႊတ်ႁေႊလဵၼ်ႊ ဢၼ်မီးတင်းၼိူဝ်ၶွင်မႄႈၼမ်ႉ ထဵမ်ႊသ် ၼၼ်ႉ၊ မၼ်းလႆႈၶၢႆႉၶၢမ်ႈၵႂႃႇမႄႈၼမ်ႉတင်းတႂ်ႈမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1599 ၵွပ်ႈတႆးၵေႃႉမၼ်းလႆႈၵေႃႇသၢင်ႁူင်းၸၢတ်ႈၸိူင်း ၵလူပ်ႉ (Globe Theatre) မႂ်ႇထႅင်ႈတီႈၼၼ်ႈ၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1604 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈယၢႆႉၶိုၼ်ႈၵႂႃႇတၢင်းၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉထႅင်ႈ လႆႈၵႂႃႇယူႇၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈတၢင်းတွၼ်ႈၼိူဝ်ၶွင်တူင်ႇဝူင်းသႃႇသၼႃႇၶရိယၼ်ႇဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သဵၼ်ႊတ်ပွႆႊ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶၢတ်ႈႁွင်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၶူၼ်ႁူဝ်တုၸၢဝ်းၶိူဝ်းၾရႅၼ်ႉၶျ်ႉ (ပႅင်ႇသဵတ်ႈ) ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶြိတ်းတူဝ်ႊ ၾိူဝ်ႊ မဝ်ႊထ်ၸွႆႊ ယူႇတီႈၼၼ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်တွၼ်ႈပၢႆ
မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1594 ၼၼ်ႉ၊ ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈမၢင်ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇဢိတ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1598 ၸိုဝ်ႈသဵင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလိုဝ်းလင် လႄႈၸိုဝ်ႈမၼ်းလႆႈမီး ယူႇၼိူဝ်ၼႃႈပပ်ႉလိၵ်ႈတၢင်းၼမ်၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလဵၼ်းၸိူင်းပႃး လႄႈတႅမ်ႈၸိူင်းယူႇဢမ်ႇၶၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈမၼ်းလႆႈဢွင်ႇမၢၼ် လွင်ႈပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းတွၼ်ႈလွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်းၶွင် ပဵၼ်ႊ ၸူဝ်ႊသၼ် မိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1616 ၼၼ်ႉ လႆႈထူပ်ႉႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းၼေၸိူင်းၼႂ်းၸိုဝ်ႈၸိူင်း Every Man in His Humour (1598) လႄႈ Sejanus, His Fall (1603) ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1605 သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယူႇၼႂ်းတွၼ်ႈၸိူင်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Volpone ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ၸင်ႇလႆႈႁၼ်ထိုင်ႁူမ်ႈၵၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈသုတ်းသဵင်ႈလွင်ႈတူၵ်းလူင်းၵၢၼ်ဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူမ်ႈႁဵတ်းၸွမ်း ၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းပပ်ႉ "First Folio" သမ်ႉလႆႈႁၼ်ၸိုဝ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈလဵၼ်ႈၸၢတ်ႈၸိူင်းဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႂ်းၼၼ်ႉယူႇ၊ ၸိူင်းမၢင်ႁူဝ်ၶေႃႈၵေႃႈ လႆႈပျႃႉၼေဝၢႆးလင်ၸိူင်း Volpone  ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉတႄႉꧦ ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈႁူမ်ႈလႅၼ်ႈပဵၼ်ၽႂ်ၼႂ်းၸိူင်းၼၼ်ႉ။
ၼိၶူဝ်ႊလတ်း ရွႆးဝ် ပေႃၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်ႈပိုၼ်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မၼ်းလႆႈပၼ်တၢင်းၶႂ်ၸႂ်ဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈယင်ႉလိုဝ်ႈၵၢၼ်တႅမ်ႈၸိူင်းမၼ်းသေ လႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းတီႈမိူင်းသတႅတ်းၾွတ်ႇ လၢႆပီဢွၼ်တၢင်းမၼ်းတေ သဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈ၊ သမ်ႉဝႃႈပၢၼ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇပေႃးမီးၽႂ်ၼေးၵၼ် လိုဝ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် လႄႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵေႃႈယင်းတိုၵ်ႉဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇတီႈမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယူႇတႃႇသေႇ၊ မိူၼ်ၼင်ပီးၶရဵတ်ႈ 1612 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇပဵၼ် ၵူၼ်းလၢတ်ႈၼေသၢၵ်ႈသေႇ တီႈလုမ်းတႅပ်းတတ်းတြႃး ၼႂ်းလွင်ႈၶိုၼ်ႈလုမ်းတြႃးၶွင်လုၵ်ႈသၢဝ် မဝ်ႊထ်ၸွႆႊ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1613 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈသိုဝ်ႉႁိူၼ်းလဵၵ်ႉꧦ လင်ၼိုင်ယူႇ၊ လႄႈဝၢႆးသေလိူၼ် ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇ ပီၶရဵတ်ႈ 1614 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈယူႇတီႈဝဵင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇပဵၼ်လၢႆဝူင်ႈၸွမ်းလုၵ်ႈၶူၺ်မၼ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸွၼ်ႊ ႁူၺ်း။
သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလုၵႂႃႇမိူဝ်ႈဝၼ်ႈထိ 13 လိူၼ်ဢေႇၽရဵဝ်ႇလ် ပီၶရဵတ်ႈ 1616 မၼ်းလႆႈၸႂ်ႉၸၢတ်ႈပၢၼ်တွၼ်ႈလိုၼ်းသုတ်းမၼ်း ယူႇၸွမ်းမႄးလႄႈလုၵ်ႈသၢဝ်တင်းသွင် သူႊသၢၼ်ႊလႆႈၵူပ်ႈၵူႈၵၼ်ၸွမ်း မေႃယႃ ၸွၼ်ႊ ႁူၺ်း မိူဝ်ႈပီ 1617 လႄႈၸူႊတိတ်ႊ လႆႈၵူပ်ႉၵူႈၵၼ်ၸွမ်း ထူဝ်ႊမတ်း ၶဝီႊၼီႊ ၵူၼ်းၵႃႉလဝ်ႈမၢၵ်ႇဢိတ်ႇ သွင်လိူၼ်ဝၢႆးသေ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလုၵႂႃႇ။
ၼႂ်းလိၵ်ႈသင်ႇလု (Testament) သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼၼ်ႉ၊ မၼ်းလႆႈယုၵ်ႈတီႈလိၼ်ၽိုၼ်ယႂ်ႇပၼ် သူႈသၢၼ်ႊၼႃႊ လုၵ်ႈသၢဝ်ၵေႃႉယႂ်ႇမၼ်း၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈမီးၶေႃႈယွႆႈဝႃႈ လုၵ်ႈသၢဝ်ၵေႃႉယႂ်ႇတေလႆႈသိုပ်ႇပုတ်ႈဢဝ် ဢႃႈမူၺ်ႇၶူဝ်းႁိူၼ်းၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ လႄႈသိုပ်ႇပၼ်ႇၶူဝ်းဢႃႈမူၺ်ႇၼၼ်ႉ ပၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵေႃႉယႂ်ႇထႅင်၊ ၼႃႈႁိူၼ်ႈ ၶဝီႊၼီႊ မီးလုၵ်ႈသၢမ်ၵေႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈတၢင်းသၢမ်ၵေႃႉ လႆႈသဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈၵႂႃႇ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈတေႇၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၼႃႈႁိူၼ်းႁွၼ်ႊလ် သမ်ႉမီးလုၵ်ႈၵေႃႉလဵဝ် ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢေႊလိသႃႊပဵတ်ႇ မၼ်းၼၢင်းလႆတေႇၼႃႈႁိူၼ်းပဵၼ်သွင်ၵမ်း ၵူၺ်းၵႃႈသမ်ႉဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈလႆႈ၊ ထိုင်မႃးပီၶရဵတ်ႈ 1670 လႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢၼ်သုတ်းသဵင်ႈ သၢႆၶိူဝ်းႁိူၼ်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵႂႃႇပႅတ်ႈ၊ ၼႂ်းလိၵ်ႈသင်ႇလု သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼၼ်ႉဢမ်ႇပေႃးလၢတ်ႈထိုင်မေးမၼ်း၊ ပေႃးတေဝႃႈတႄႉမၼ်း မေးမၼ်းထုၵ်ႇလီလႆႈၶူဝ်းဢႃႈမူၺ်ႇတီႈလိၼ်ၼၼ်ႉ 1 ၼႂ်း 3 ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းလိၵ်ႈတွၼ်ႈၼိုင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈလၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ႁႂ်ႈပၼ် ၵူႇၼွၼ်းဢၼ်လီသေပိူၼ်ႈ ႁိူၼ်းလင်မၢႆသွင်ၼၼ်ႉ ပၼ်မႄးမၼ်း၊ မီးၵူၼ်းထတ်းသၢင်ၵၼ်လၢႆꧦ လွင်ႈဝႃႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႅပ်ႈတေလၢတ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမႄးမၼ်းၸႂ်လမ် မၢင်ၵေႃႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူႇၼွၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူႇၼွၼ်းဝၢႆးၶဝ်လႆႈၵူပ်ႉၵူႈဢၼ် မၼ်းလႅပ်ႈတေမီးတီႈမၢႆတွင်းလိုၵ်ႉလမ်ႇတွၼ်ႈတႃႇၶဝ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
ၶၢပ်ႈတူဝ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၽင်ဝႆႉတီႈ ပႃႇႁဵဝ်ႈၶရိယၼ်ႇႁေႃႊလိသီႊၼိတီႉ ဝၢႆးသေမၼ်းလႆႈသဵင်ႈဢႃႈသၢၵ်ႈၵႂႃႇသွင်ဝၼ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1623 လႆႈမီးလွင်ႈသၢင်ႈႁဵတ်းသဝ်ႁိၼ် ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၶိုင်ႈတူဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းတိုၵ်ႉတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းပၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၼိူဝ်ၽႃဢုတ်ႇတၢင်းၼိူဝ်၊ လိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၸွမ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅၵ်ႈၼိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ႁႂ်ႈပဵင်းၵၼ်တင်း ၼဵတ်းတိူဝ်ႉရ် သူဝ်ႊၵြႃႈတိတ်း လႄႈဝိူဝ်ရ်ၸိဝ် (ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵြိၵ်ႇ) ၽႅၼ်ႇႁိၼ်ဢၼ်ဝၢင်းဝႆႉ ၼိူဝ်တီႈၽင်တူဝ်တၢႆမၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉၵႂၢမ်းၶၢမ်ႇၵိၼ်ႇဝႃႈ ပေႃးၽႂ်မႃးယၢႆႉၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်းၼႆ တေမီးသင်ပဵၼ်သေၸိူဝ်ႉသေလွင်ႈ ၶၢပ်ႈတူဝ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈမီးဝႆႉတီႈၼၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။
ဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇၸၢတ်ႈၸိူင်း
ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈၸႅၵ်ႇလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ပဵၼ်သီႇၶၢဝ်း ၶၢဝ်းမၢႆၼိုင်ႈၼၼ်ႉမွၵ်ႈၵၢင်ႁူဝ်သိပ်းပီ 1590 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တေတႅမ်ႈၸိူင်း ဢၼ်ၸူဝ်းႁုၼ်ႉၼူဝ် မၼ်းလႆႈႁႅင်းၸႂ်မႃးတီႈလွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း လူဝ်ႊမၼ်း (Roman) လႄႈ ဢိတ်ႇတလီႇ ဢမ်ႇၼၼ်ၸိူင်းဢိင်ပိုၼ်း ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းလၢႆၶဝ် လႆႈၸႂ်ၵၼ်ယူႇယဝ်ႉၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ၶၢဝ်းမၢႆသွင်သမ်ႉတေႇၸမွၵ်ႈမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1595 သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတေႇတႅမ်ႈၸိူင်းလွင်ႈမွင်ၸႂ်တိူဝ်ႉၸႂ် လႆႈတေႇၸၸိူင်းမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ Romeo and Juliet တေႃႇပေႃးထိုင် Julius Caesar ၼႂ်းပီၶရဵတ်ႈ 1599 ၼႂ်းၵေႈၵၢင်ၶၢဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းယင်းလႆႈတႅမ်ႈၸိူင်းဢၼ်လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်ၸူဝ်းႁုၼ်ႉၼူဝ်လႄႈပဵၼ်ၸိူင်းဢိင်ပိုၼ်းဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသေပိူၼ်ႈၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ယူႇယဝ်ႉ၊ ၶၢဝ်းမၢႆသၢမ်သမ်ႉမွၵ်ႈပီရဵတ်ႈ 1600 ထိုင် 1608 ၼႂ်းဝူင်ၵၢင်ပီၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပီ ꧦလွင်ႈၶီမွင်ၸႂ်ꧦ ၶွင် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၵွပ်ႈမၼ်းလႆႈတႅမ်ႈလွင်ႈတိူဝ်ႉၸႂ်ၶီမွင်ၸႂ်ၵမ်ႉၼမ်၊ ၶၢဝ်းမၢႆသီႇသမ်ႉ မွၵ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1608 ထိုင် 1613 လွင်ႈတႅမ်ႈၸိူင်းမၼ်းတေပဵၼ်လွင်ႈမွင်ၸႂ်ၶူၼ်းလေႃးလွင်ႈႁုၼ်ႉၼူဝ်ယဝ်ႉ။
လွင်ႈၼေၸၢတ်ႈၸိူင်း
ဢမ်ႇမီးလၵ်းထၢၼ်ၸႅင်းꧦ လႅင်းꧦ လွင်ႈၵၢၼ်တႅမ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ဝႃႈမၼ်းလႆႈတႅမ်ႈၸိူင်းႁူဝ်လႂ် ပၼ်ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၸုမ်းလႂ်၊ တီႈၼႃႈပပ်ႉ Titus Andronicus လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1594 ၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸိူင်းႁူဝ်ၼၼ်ႉလႆႈၼေမႃးယဝ်ႉပဵၼ်သၢမ်ၵမ်း၊ ဝၢႆးသေပၢၼ်ယေႃးၵႃႇၽေႈၼႂ်းၵုၼ်ယူႉရူပ်ႉ မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1592-1593 ၸိူင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈဢဝ်ၵႂႃႇပျႃႉၼေၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း The Theatre လႄႈ The Curtain ၼႂ်း သေႃႊတိတ်းသ် တၢင်းၽၢႆၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉ ထဵမ်ႊသ် ၼၼ်ႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်းလၢၼ်ႇတၢၼ်လႆႈၸူဝ်းၵၼ်ၽုင်ပဵၼ်ၵေၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇတေၵႂႃႇတူၺ်းၸိူင်းႁူဝ်တွၼ်တၢင်းသုတ်း လွင်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းႁဵၼ်ႊရီႉ မၢႆ 4 လေႊဢူဝ်ႊၼၢတ်ႇ တိၵ်းသ် လႆႈတႅမ်ႈမၢႆတွင်းဝႃႈ ꧦၵူၼ်းၼမ်သမ်ႉပေႃးႁႃႁွင်ႈမၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈႁၼ်ꧦ မိူဝ်ႈၵူၼ်းၼေၸိူင်းၶဝ်လႆႈမီးပၼ်ႁႃၸွမ်းၸဝ်ႈၶွင်တီႈလိၼ် ၶဝ်လႆႈယႃႉႁူင်းၸၢတ်ႈၶဝ် ဢဝ်မႆႉမၼ်းၵႂႃႇၵေႃႇသၢင်ႈႁူင်းၸၢတ်ႈ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈမီးၸိုဝ်ႈဝႃႈႁူင်းၸၢတ်ႈ ၵလူပ်ႉ (Globe Theatre) ဢၼ်ယူႇၼႃႈတၢင်းတႂ်ႈ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉထဵမ်ႊသ်၊ ႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁူင်းၸၢတ်သႅင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ၵူၼ်းၼေၸိူင်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်သေၵေႃႇသၢင်ႈဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း၊ ႁူင်းၸၢတ်ႈမႂ်ႇၶဝ်လႆႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇမိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1599 လႆႈပျႃႉၼေၸိူင်း Julius Caesar ပဵၼ်ၸိူင်းဢၼ်တၢင်းသုတ်း ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီးၶရဵတ်ႈ 1599 ပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းလႆႈ ၶူင်သၢင်ႈတႅမ်ႈၶိုၼ်ႈမႃး တွၼ်ႈတႃႇႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းမႂ်ႇၶဝ် ဢၼ်ၼႆႉလွၼ်ႉꧦ ယဝ်ႉ၊ ႁူမ်ႈၶဝ်ႈပႃးၸိူင်းလွင်ႈ Hamlet, Othello လႄႈ King Lear သၢမ်ၸိူင်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေၸၢတ်ႈသႅင်း Lord Chamberlain's Men လႆႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈမႃးပဵၼ် King's Men မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်ႈ 1603 ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး တေႇၸလႆႈၶဝ်ႈႁပ်ႉၸႂ်ႉၶုၼ်ၶေႃၶမ်းမႂ်ႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸဵမ်ႊသ် ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈၼႂ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈမီးပိုၼ်းလွင်ႈလႆႈပျႃႉၼေၸိူင်းၶဝ်ဢမ်ႇတေႃးၵပ်းꧦ တေႃႇꧦ ၵၼ် ၵူၺ်းၵႃႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်လႆႈၸႂ်ႉ ၸိူင်းဢၼ် သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈတႅမ်ႈပျႃႉၼေၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပၢၼ်ၼၼ်ႉထိုင် 7 ပွၵ်ႈ၊ ၼႂ်းဝူင်းၵၢင် ဝၼ်းထီႉ 1 လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပိူဝ်ႇ ပီ 1604 ထိုင် ဝၼ်းထိ 31 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ ပီ 1605 ႁူမ်ႈပႃးၸိူင်း The Merchant of Venice ၵေႃႈလႆႈပျႃႉၼေပဵၼ် 2 ပွၵ်ႈ ဝၢႆးသေပီ 1608 ၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်း သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး ၶဝ်ႈလႆႈပျႃႉၼေ ၼႂ်းႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်းႁူမ်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ Blackfriars မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၵတ်း၊ ပေႃးၶၢဝ်းမႆႈသမ်ႉလႆႈၶၢႆႉမႃးပျႃႉၼေတီႈႁူင်းၸၢတ်ႈသႅင်း ၵလူပ်ႉ (Globe Theatre) လွင်ႈလႆႈပျႃႉၼေၸိူင်းၶဝ်ၼႂ်းတီႈႁူမ်ႈ လႆႈပိုတ်ႇတိုဝ်ႉတၢင်းႁႂ်ႈ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး လႆႈၸၢမ်းၸႂ်ႉၶိူင်းမိုဝ်းဢၼ်မႂ်ႇꧦ သႂ်ႇၼႂ်းၸိူင်းၶဝ် ပိူင်တႅၵ်ႈမၼ်း ၸိူင်းဢၼ်မီးလွင်ႈတိုၵ်းၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈထႅမ်ၶိူင်ႈမိုဝ်ႈၼေပျႃႉၸွႆႈ လီၶဝ်ႈၸႂ်လႆႈလိူဝ်မႃးထႅင်ႈ။