cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ
ပၢင်တိုၵ်းမိူင်းမွၼ်ႊ
ပီႊၶရိတ်ႉ 768 ၼၼ်ႉ မိၼ်းၶွင်ႇလႆႈၵူပ်ႉၵူႊပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းမိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ လႄႈတင်း လုၵ်ႈယိင်း ပၶၼ်းတရၽျႃးၵျီးဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸေႃးမိၼ်းလႃႉယဝ်ႉသေ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵႅၼ်မိူင်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈလၢၵ်ႈၽွၺ်း မၼ်း သိုၵ်းၸၢင်ႉ၊ သိုၵ်းမႃႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆးမၼ်းမိၼ်းတိၵ်ႉတတ်ႉတႃႉ ၶွၺ်ပီႈမၼ်းသေ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈတိုၵ်းသိုၵ်းတင်း မိၼ်းၶွင်ယဝ်ႉသေလႆႈသုမ်းၵႂႃႇသေ ပၢႆႊၵႂႃႇယွမ်းၸူးထိုင် ရႃႇၸႃႇ တီႉရိတ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ပီႊၶရိတ်ႉ 772 ၼၼ်ႉ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ ဢႃႇယူႉ 20 ၶူပ်ႇလႆႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတပ်ႉသိုၵ်း သေၵႂႃႇတိုၵ်းမိူင်းမွၼ်ႊၶဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈမျွင်းမျႃႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁိူဝ်းတေႃႇႁိူဝ်းတိုၵ်းၵၼ်ဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းဢမ်ႇလႆႈဝဵင်းၼၼ်ႉ။ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇတိုၵ်းပႃး ပတိင်ႇ၊ ၶႄးပွင်ႇၶဝ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ဢမ်ႇဢဝ်လႆႈ တင်းသွင်ဝဵင်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇလႆႈ တိူင်ႇပၢင်ႇၵၼ်တင်းဢႃႈမၢတ်ႈလူင်သေ ဢမ်ႇတိုၵ်းမွၼ်ႊၶဝ်သေ ၵႂႃႇတိုၵ်းဝဵင်းရၶႅင်ႇတၢၼ်ႇ တွၺ်းသေပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။ ဢူႈၸဝ်ႈမၼ်းၸူး ပၼ်သူးမၼ်းထႅင်ႈယဝ်ႉ။
ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉလႆႈငိၼ်းၶၢဝ် လွင်ႈဢၼ် မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၵႂႃႇတိုၵ်းလႆႈ ဝဵင်းရၶႅင်ႇတၢၼ်ႇတွၺ်းသေ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရၶႅင်ႇၼရမဵၵ်ႉလႃႉပၢႆႊ ၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းသိုၵ်းမၼ်းသေ မႃးတိုၵ်းမိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 773 ၼၼ်ႉ သေလႆႈဝဵင်းၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈႁႂ်ႈ တမဵင်ႇၿျႃႉတဢၢႆႉ၊ တမဵင်ႇဢႄးၵွင်းပဵင်ႇၶဝ် ပႂ်ႉဝဵင်းၼၼ်ႉဝႆႉဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးမိၼ်းၶွင်ႇ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ၸီႉသင်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ႁႂ်ႈၵႂႃႇႁွပ်ႈဝႆႉ ဝဵင်းတၢၼ်ႇတွၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁွပ်ႈဝႆႉလႄႈ ၼႂ်းဝဵင်းၼၼ်ႉလႆႈဢိုပ်းယၢၵ်ႈၼႃႇဢိူဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးယွၵ်ႇလႅၼ်ဝႃႈ ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉတေ မႃးၸွၺ်ႈၶဝ်ၼႆဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၵေႃႈ လႆႈထွၼ်သိုၵ်းမၼ်းသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းဢႃႇဝႃႉၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ တမဵင်ႇဢႄးၵွင်းပဵင်ႇ ၵေႃႈလႆႈပၼ် ၼရမဵၵ်ႉလႃႉၶိုၼ်းဝဵင်းမၼ်းသေမိူဝ်းၵႂႃႇ တီႈမိူင်းမွၼ်ႊၶဝ်ယဝ်ႉ။
ပၢင်တိုၵ်းသႅၼ်ဝီ
ပီႊၶရိတ်ႉ 774 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽႃႉသႅၼ်ဝီလႆႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းမၼ်းသေ ဢၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးတိုၵ်း မိူင်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လႆႈ ႁၢင်ႊႁႅၼ်းသိုၵ်းသေတိုၵ်းတေႃးၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ႇတၢင်း သုတ်းတႄႉ တပ်ႉသိုၵ်းမႃႉတေႃႇတပ်ႉသိုၵ်းမႃႉ တိုၵ်းၶိုၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမႃႉၸဝ်ႈၽႃႉတႆး လႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇ ဢိူဝ်ႈ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ ၵေႃႈလႆႈ ၶီႇၸၢင်ႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ငၶျိတ်ႉၶႅင်ႇ သေတိုၵ်းၸဝ်ႈၽႃႉတႆးယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၶဝ်တိုၵ်း ၵၼ်မႃးႁိုင်ႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉၵေႃႈ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၸူးႁူႉႁၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၽႃႉၵေႃႉၼၼ်ႉမဝ်းလဝ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ မၼ်းၸူးလုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်ၸၢင်ႉမၼ်းသေ ဝႅၼ်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၼိူဝ်ၸၢင်ႉၸဝ်ႈၽႃႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်လႅဝ်းမၼ်းသေ ၽၼ်းၸဝ်ႈၽႃႉတႆးပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၸဝ်ႈၽႃႉတႆးလႆႈတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းတႆးၶဝ်ၼႆၵေႃႈလႆႈတႅၵ်ႈယၢႆႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉၸၢႆးၸဝ်ႈၽႃႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈလႆႈၶိုၼ်းႁွင်ႉတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ်သေ ၶိုၼ်းထွၺ်မိူဝ်းၶိုၼ်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ မိၼ်းယႄး ၵျေႃႇၸႂႃႇၵေႃႈ လႆႈၸွမ်းတိုၵ်းထိုင်သႅၼ်ဝီၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႉလႆႈသေဢိတ်းယဝ်ႉ။ တိုၵ်းၵၼ်တေႃႇပေႃးထိုင် 5 လိူၼ်ၵွၼ်ႇ တႆးၶဝ်ၸင်ႇလႆႈ ယွၼ်းတၢင်းၸွၺ်ႈထႅမ် တီႈၶႄႇၶဝ်မႃးယဝ်ႉ။ ၶႄႇၶဝ်ၵေႃႈမႃးၸွၺ်းတႆးၶဝ်ယဝ်ႉ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇ ၸႂႃႇၵေႃႈ လႆႈတိုၵ်းပေႉၶႄႇၶဝ်သေ လႆႈမႃႉ၊ လႆႈၵူၼ်း၊ လႆႈၸၢင်ႉ တင်းၼမ်လူင်ၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။
ပေႃးဝႃႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ဝႃႈ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၵႂႃႇတိုၵ်းသႅၼ်ဝီၼႆၸိုင် ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉၵေႃႈ မႃးတိုၵ်းဝဵင်းပြီႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊဢမ်ႇတိုၵ်းလႆႈဝဵင်းၼင်ႇၵဝ်။ ႁိုင်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈ 1 လိူၼ်ၸိုင် ယူဝ်းတယႃး( ထႆး ) ၶဝ်ၶဝ်ႈမႃးတိုၵ်း ဝဵင်း ရေး ၽၢႆႇမူၵ်ႉတမႃႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇမိၼ်းၶွင်ႇလႆႈငိၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၵႂႃႇ ႁႄႉတီႈ ပြီႇသေ မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉၵႂႃႇ ႁႄႉသိုၵ်းတီႈမူၵ်ႉတမႃႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸဝ်ႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်တီႈဢႃႇဝႃႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်းဢွၼ် ႁူဝ်ၼႃႈသိုၵ်ႉသေ ၵႂႃႇၸွမ်းသၢႆသဵၼ်ႈတၢင်းၽၢႆႇလိၼ်ယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ လုၵ်ႉတီႈဢႃႇဝႃႉသေ လူင်းမႃးၸွမ်းတၢင်း ၼမ်ႉသေၵႂႃႇ တိုၵ်းယူဝ်းတယႃး(ထႆး) ၶဝ်ဢိူဝ်ႈ။ တၢင်ႇတူဝ်ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်သေမႃးတိုၵ်းပြီႇယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်သိုၵ်းၼႆႉ ၽၢႆမွၼ်ႊၶဝ်လႆႈလူႉသုမ်းတင်းၼမ်တေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ႇလၵုၼ်းဢဵင်ႇၵေႃႈ လႆႈတၢႆၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇ လွၵ်းလၢႆးမိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇမၢၼ်ႊၵေႃႈ ၽူႈၵႂၢၼ်းဝဵင်းပြီႇဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်မွၼ်ႊ လတ်ႈယႃႇပျႅၼ်ႇၶျီႇၵေႃႈၺႃးၶိူင်ႈလၢၵ်ႈ ၼၢၵ်ႇသေတၢႆၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းမၼ်းၸုတ်ႇယွမ်းၼႃႇလႄႈ ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉၵေႃႈ လႆႈထွၼ်သိုၵ်းမၼ်း ၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၵေႃႈ လႆႈၸွမ်းတိုၵ်း ရႃႇၸႃႇတီႇရိတ်ႉယဝ်ႉ။ သိုၵ်းဢႃႇဝႃႉၶဝ်လႆႈ ဝဵင်းတၢၼ်ႇလိၼ်ႇၵႂႃႇ ဢိူဝ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ၺွပ်းလႆႈ တီႈဝဵင်း ပတဵင်ႇ၊ မျွင်းမျႃႉ၊ ၶႄးပွင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈသူင်ႇ ၵႂႃႇၸူးဢႃႇဝႃႉတင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၶဝ်လႆႈၶၢဝ်ဝႃႈ တႆးၶဝ်မႃးတိုၵ်း ဢႃႇဝႃႉထႅင်ႈၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈထွၼ် မိူဝ်းၶိုၼ်းဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတႆးၶဝ်မႃးတိုၵ်း ဝဵင်းမြေႇၻူးလႄႈ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇလႆႈၵႂႃႇတိုၵ်းၶိုၼ်း မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႉ 775 ၼၼ်ႉသေ ဢွင်ႇပေႉမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ပီႊၶရိတ်ႉ 776 ၼၼ်ႉ မၼ်းၶိုၼ်းမႃးတိုၵ်း မိူင်းမွၼ်ႊၶဝ်ထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ႁွတ်ႈၽႅဝ် တီႈ ၶႄးပွင်ႇၵေႃႈ ႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းၸုၼ်ႉဢသၢၵ်ႈသေတိုၵ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ဢမ်ႇၵုမ်ႇ ထူၼ်ႈမႃးဢိူဝ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းဢႃႇဝႃႉသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၼိူင်ႈလိူၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈသိုၵ်းၼႆႉ ၽၢႆႇမွၼ်ႊၶဝ်လူႉသုမ်းတိၵ်းတိၵ်းၼႃႇလႄႈ ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉဝႃႈ ၸႃႇတႃႇမၼ်း ဢမ်ႇလီၼႆသေ ပၢႆႊၵႂႃႇတီႈမူၵ်ႉတမႃႉယဝ်ႉ။ ပတဵင်ႇ၊ မျွင်းမျ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယွမ်းၼွမ်းတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႊယဝ်ႉ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၵေႃႈ လႆႈၺွပ်းတူဝ် ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်ႇမွၼ်ႊတမဵင်ႇၿယၼ်းသေ သူင်ႇၸူးထိုင်ဢူႈၸဝ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇမိူင်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈႁၢင်ႊႁႅၼ်းသိုၵ်းတႅတ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼႅတ်ႈ တွၼ်ႊတႃႇတေတိုၵ်းပၢင်သိုၵ်းလူင်ယဝ်ႉ။
ပၢင်တိုၵ်းၻလႃႉ
မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ မႃးတမ်းတပ်ႉတီႈ ၻလႃႉသေ သူင်ႇလိၵ်ႈၵႂႃႇထိုင် ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉတႃႇတေတိုၵ်းၵမ်း လိုၼ်းသုတ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉၵေႃႈလႆႈ ႁၢင်ႊႁႅင်းသိုၵ်းမၼ်းသေ မႃးတီႈၻလႃႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ရႃႇၸႃႇတီႉရိတ်ႉ ၸီႉသင်ႇဢမၢတ်ႈၻဵင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ ဢွၵ်ႇမႃးတီႈတပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဢမၢတ်ႈ ၻဵင်ႇၵေႃႈ လႆႈဢဝ် ၸၢင်ႉ 5 တူဝ်၊ ၵူၼ်းသိုၵ်းမွၵ်ႈ 700၊ 800 သေမႃးတမ်းတပ်ႉမၼ်းတီႈႁိမ်း တပ်ႉမိၼ်းယႄးၵျေႃႇ ၸႂႃႇသေ ႁဵတ်းဢသၢင်ႇႁၢင်ႊႁႅၼ်းလွၵ်ႈလၢႆးၼေၶဝ်ဢိူဝ်ႈ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၸူး ၶိုၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ႁဝ်းဢၢင်ႈမႃးတိုၵ်း ၶဝ်ဢွၼ်တၢင်း၊ တေႃႈလဵဝ်သမ်ႉၶဝ်ဢၢင်ႈမႃး ႁွပ်ႈႁဝ်းသေတေတိုၵ်းႁဝ်းၶိုၼ်းၼႆႁႃႉ? ႁဝ်းၵိုင်ႇလီတိုၵ်းဢွၼ်တၢင်း ယဝ်ႉ။
ၵွပ်ႈၼႆလႄး မၼ်းၸူးၶီႇၸၢင်ႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ငၶျိတ်ႉၶႅင်ႇသေ ၽုၺ်ႇၼႃႈသိုၵ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ် ၸွမ်းမႃးၼၼ်ႉ လႆႈပႃးၸၢင်ႉတူဝ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်လႆႈၵဵပ်းသိမ်းမႃးတီႈမွၼ်ႊၶဝ် မိူဝ်ႈၶဝ်ပေႉမွၼ်ႊမႃးဢိူဝ်ႈ။ ၸၢင်ႉတူဝ် ၼၼ်ႉႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၿၵမတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈၵႂၢၼ်းမိူင်းမြေႇၻူးလႆႈၶီႇၸၢင်ႉတူဝ်ၼႆႉဢိူဝ်ႈ ၵူၺ်းၵႃႊ ၿၵမတ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉမၼ်းၶီႇလႄႈၸင်ႇ ၶႂၢၼ်းမၼ်းတူၵ်းလူင်းၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႉၼၼ်ႉလႆႈတေႃးၶိုၼ်း တပ်ႉသိုၵ်း မၢၼ်ႊႁႂ်ႈပေႃးသုၵ်ႉသၵ်းလူင်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းတင်းမူတ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၸွမ်းမိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးၶိုတ်းယဝ်ႉ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၵေႃႈ လႆႈပူၼ်ႉၼႃႈသိုၵ်းမႃးယဝ်ႉဢိူဝ်ႈ။ ၵလေးတွင်ႇၼျူဝ်ႇ ၶတ်းၸႂ်ဢွၼ်ႁူဝ် တပ်ႉမၼ်းသေမႃးၸွမ်းယူႇ ၵူၺ်းၵႃႊ
မၢၵ်ႇၼင်သွင်း
လွင်ႈလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇသွင်း
လၢႆးလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇသွင်း Basketball ၼႆ့ လႆႈဢဝ်မိုဝ်း ပူပ်းမၢၵ်ႇသွင်း တွၵ်ႈသႂ်ႇၼိူဝ်လိၼ် ယၢင်ႈတိၼ် ထိုမ်ႈပၼ်ၵၼ်၊ ၽၢႆႇၼိုင်ႈလႄႈ ၽၢႆႇၼိုင်ႈ ၶတ်းၸႂ် ဢဝ်ပႅတ်ႈသႂ်ႉ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းတူင်ႇသွင်း ဢၼ်မီးၶႅပ်းမႆ့ ႁွင်းဝႆ့ ၽၢႆႇလင်မၼ်း ၼၼ့်ယဝ့်။ ဝၢင်းမၢၵ်ႇသွင်းၼႆ့တႄ့ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈၵၢင်ပၢင်ႇ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၼႂ်းႁူင်း ဢၼ်မီးမုင်းၼၼ့်ယဝ့်။ လၢႆးလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇသွင်းၼႆ့ ၵေႃႉၶူင်သၢင်ႈမၼ်းပဵၼ် တွၵ်ႇတိူဝ်ႇ ၵျဵမ်းၼေႇၸမိတ့်ၸ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း YMCA ဢၼ်ယူႇတီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၸႄႈမိူင်းမႅၵ့်သၶျူးသႅတ့် ဝဵင်းသပရိင်းၾီးသေ ၶူင်ဢွၵ်ႇလၢႆးလဵၼ်ႈၼႆ့ မိူဝ်ႈပီ 1981 ၼၼ့်ယဝ့်။ မိူဝ်ႈပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 ၼၼ့် တီႈမိူင်းမႅၵ့်သိႇၵူဝ်ႇၼၼ့် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႃႇယႃႇၶဝ် ယၢမ်ႈလဵၼ်ႈ လၢႆးလဵၼ်ႈမဵဝ်းၼႆ့မႃး ဝႃႈၼႆ သေတ တေဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈမိူၼ် တင်းဢၼ် တွၵ်ႇတိူဝ်ႇၼေးၸမိတ့်ၸ် ၶူင်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ့်။ လၢႆးလဵၼ်ႈမၢၵ်ႇသွင်းၼႆ့တႄ့ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵူၼ်းၼမ် ဢမ်ႇလဵၼ်ႈလႆႈ ၸိူင့်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇၼင်ၼၼ့်လႄႈသင် တီႈဢၼ်ဢွင်ႈတီႈၵႅပ်ႈၼၼ့်လႄႈသင် ႁႂ်ႈၵူၼ်းဢမ်ႇပေႃးၼမ် ၸၢင်ႈလဵၼ်ႈလႆႈလႄႈသင်၊ ယႃႉပေ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈတုမ့်တိူဝ့်ၵၼ် ၼမ်ၼၼ့်လႄႈသင် ၸင်ႇလႆႈၶူင်ဢွၵ်ႇ လၢႆးလဵၼ်ႈမၼ်းယဝ့်။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း မိူဝ်ႈၸဝ့်ၼၼ့်တႄ့ ၵူၼ်းတေလႆႈၶဝ်ႈလဵၼ်ႈ ၼိုင်ႈၽၢႆႇလၢႆၵေႃႉၼႆတႄ့ ပႆႇမီးလွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆ့။ မၢၵ်ႇသွင်းမၼ်း တေလႆႈ လုၵ်ႈယႂ်ႇတၢၼ်ႇလႂ်ၼႆၵေႃႈ ပႆႇမၵ်းမၼ်ႈဝႆ့။ ထိုင်မႃး 1928 ၸုမ်းဝၢႆႇဢႅမ်ႇၸီႇဢေႇ ၸင်ႇတေတႄႇ တင်းဝၢင်းမၢႆမီႈ မၢၵ်ႈသွင်းယဝ့်။ ဝၢႆးၼၼ့် ၽူႈၼၢမ်းၼႂ်း ဝၢႆႇဢႅမ်ႇၸီႇဢေႇ ၶတ်းၸႂ်သွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈၽႄႈၸွတ်ႇတင်း ၵမ်ႇၽႃႇလႄႈ ပဵၼ်မႃး တၢင်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းလႆႈၸႂ်ၼမ်ၵႂႃႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်းလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇသွင်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ မီးယူႇ 20 လၢၼ့်လိူဝ်ယဝ့်။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄ့ ယိူင်းဢၢၼ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းဢမ်ႇၼမ် ၸၢင်ႈလဵၼ်ႈလႆႈ ၼႂ်းႁူင်းလဵၼ်ႈႁႅင်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း ဝႃႈၼႆသေတ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်တၢင်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းၼမ်ႁပ့်ၶၢမ်ႇ ပဵၼ်မႃး တၢင်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ်ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ သမ့်ၵွႆပဵၼ်မႃး တၢင်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈၶႄ့ၶဵင်ႇ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းပၢင်လဵၼ်ႈ ဢူဝ်ႇလမ်ႇပိၵ့်ၸ်ၼၼ့်ယဝ့်။ တၢင်းလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႈသွင်းၼႆ့ တႄႇလဵၼ်ႈတီႈပွႆးဢူဝ်ႇလမ်ႇပိၵ်ႉၸ် မိူဝ်ႈပီ 1936 တမ်ႈတီႈ မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ ဝဵင်းၿႃႇလိၼ်ႇ မိူင်းဢၼ်ၶဝ်ႈၶႄ့ၶဵင်ႇ မီး 20 မိူင်းသေ ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႆႈမၢႆၼိုင်ႈၵႂႃႇ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၼင်ႇ မၢႆမီႈမီးဝႆ့ၼၼ့်ၸိုင် ဝၢင်းမၢၵ်ႇသွင်းၼႆ့ တေလႆႈၵႂၢင်ႈ 94 ထတ်း လႄႈ 50 ထတ်းယဝ့်။ ဝၢင်းဢၼ်လဵၵ့်သေၼၼ့် ၵႂၢင်ႈ 74 ထတ်း၊ 42 ထတ်းယဝ့်။ ၵူၺ်းၵႃး ဝၢင်းဢၼ်ၵႅပ်ႈသေၼၼ့်ၵေႃႈ တေႃႈမီးယူႇ။ ႁူဝ်တွပ့် ဝၢင်းၽၢႆႇပုၼ့် ၽၢႆႇၼႆ့ၼၼ့် မီးဝႆ့ လၵ်းမႆ့ပႅၼ်ႈ 4 ထတ်းၶႅပ်းၼိုင်ႈ ဝႆ့သုင် 9 ထတ်း လႆႈတင်ႈၸၼ်း ဝၢႆႇၼႃႈသိုဝ်ႈတေႃႇၵၼ်ဝႆ့ယဝ့်။ ၽၢႆႇတႂ်ႈမႆ့ၼၼ့် ၸင်ႇဢဝ်တူင်ႇလဵၵ်း 18 ၼိဝ့် (လႅတ့်မ)ဝၢႆႇပၢၵ်ႇမၼ်း ၶိုၼ်ႈၾႃႉသေ ဢဝ်ၸပ်းဝႆ့ ၽၢႆႇၼႃႈမႆ့ပႅၼ်ႈၼၼ့်ယဝ့်။ တူင်ႇလဵင်းၼၼ့် တေလႆႈယၢၼ်မႆ့ပႅၼ်ႈ မွၵ်ႈ 6 ၼိဝ့် (လႅတ့်မ)သေ တေလႆႈသုင် 10 ထတ်း။ မၢၵ်ႇသွင်းၼၼ့် ပဵၼ်မၢၵ်ႇသွင်းၼင် လႆႈသတ့်လူမ်းသေ တၢင်းလွမ်ႈမူၼ်းမၼ်း မီး 29 ၼိဝ့် တေႃႇထိုင် 30 ၼိဝ့်၊ ၼမ့်ၼၵ်း တေလႆႈမီး 20 တေႃႇ 22 ဢွင်ႇၸႃႉသေ ၼႂ်းမၼ်း လႆးသတ့်လူမ်း 13 ပွၼ်း။
လၢႆးလဵၼ်ႈ
ၵူၼ်းလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇသွင်း သွင်ၸုမ်း ၶဝ်ႈပႃး ၼိုင်ႈၽၢႆႇ 5 ၵေႃႉသေ လႆႈလဵၼ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်။ တီႈတူင်ႇမူၼ်း ၼႂ်းၵၢင်ဝၢင်းၼၼ်ႉ လႆႈယူႇဝႆႉ ၼိုင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းပႂ်ႉၵူဝ်းၽၢႆႇလင် လႆႈယူႇဝႆႉ 2 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းလဵၼ်ႈ ၽၢႆႇၼႃႈ မီး 2 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ ၵူၼ်းဢၼ်ၶဝ်ႈလဵၼ်ၶႄႉၵၼ် 5 ၵေႃႉသေ ဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းၵႅမ် တႃႇတေပုတ်ႈၼၼ်ႉ မီးလႆႈ 7 ၵေႃႉယူႇ။ မိူဝ်ႈလဵၼ်ႈၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈ ႁွပ်ႇဢုမ်ႈ မၢၵ်ႇသွင်းသေ လႅၼ်ႈ၊ တေလႆႈဢဝ် မၢၵ်ႇသွင်း ထိုမ်ႈပၼ် ၵူၼ်းၽၢႆႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ သင်ဝႃႈ ဢဝ်ၽႃႇမိုဝ်း သိုပ်ႇပူပ်းမၢၵ်ႇၼင် ထွၵ်ႈသႂ်ႇၼိူဝ်လိၼ်သေ လႅၼ်ႈတႄႉ လႆႈယူႇ။ လႆႈဢဝ် မၢၵ်ႇၼင် ထိုမ်ႈပၼ်ၵၼ် ၵိင်ႈပၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵၼ်ႈၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ် တူဝ်ၵူၼ်း ၽႃႇၵၼ် ဢီးၵၼ်။ ၶၢဝ်းယၢမ်းလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇသွင်းၼႆႉ ဝႆႉပၼ်ယူႇ 40 မိၼိတ်ႉ။ တွၼ်ႈမၢႆၼိုင်ႈ ပေႃးလဵၼ်ႈယဝ်ႉ 20 မိၼိတ်ႉၸိုင် လႆႈလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉ 10 မိၼိတ်ႉသေ ၶိုၼ်းလႆႈ သိုပ်ႇလဵၼ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈ 20 မိၼိတ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး မၢႆမီႈမၢၵ်ႈသွင်း ၵူႈမိူင်းမိူင်းယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇတႄႉ ပေႃးလဵၼ်ႈယဝ်ႉ 10 မိၼိတ်ႉသေ ၶိုၼ်းလိုဝ်ႈ၊ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇလဵၼ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈ 10 မိၼိတ်ႉ၊ လဵၼ်ႈၵႂႃႉ 4 ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇလဵၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈတႅင်ႇ မႃးယူႇတီႈ တူင်ႇဝူင်း ၼႂ်းၵၢင်ဝၢင်း ဢဝ်မၢၵ်ႇသွင်း ထိုမ်ႈၶိုၼ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ဝႃးပၢႆသေ ၵူၼ်းလဵၼ်ႈၼႂ်းၵၢင် သွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ လႆႈႁိမ်ၵၼ် ပၢပ်းမၢၵ်ႇသွင်း ၵႂႃႇၸူးၵၼ်းၽႂ်မၼ်း ၼႅတ်ႈလၼ်းၵၼ်း ဢဝ်ၵႂႃႇ ထိုမ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းတူင်ႇလဵၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁူႉငၢႆႈ လွင်ႈမၢၵ်ႇသွင်း ၶဝ်ႈၵူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈ သၢၼ်ၼႅင်ႈသေ ႁွႆႈဝႆႉ တီႈၶႅင်းတူင်ႇမူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုမ်ႈၶဝ်ႈလႆႈ ၼႂ်းတူင်ႇလဵၵ်းၸိုင် လႆးမၢႆမၼ်း 2 မၢၵ်ႈ၊ ပေႃးၺႃး တၢမ်ႇသေ လႆႈထိုမ်ႈၶဝ်ႈ ၵူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈမၢႆမၼ်း 1 မၢၵ်ႈ။ မိူဝ်ႈလဵၼ်ႈၶႄႉၵၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸုမ်းလႂ် လၢႆးမၢႆမၼ်းၼမ်ၵေႃႈ ၸုမ်းၼၼ်ႉပႄႉယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီ
တၢင်းလဵၼ် မၢၵ်ႇၼင်သွင်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ၵိုင်ႇလီမေႃဝႆႉပိူင်ၼိုင်ႈယူႇ။
ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈ လဵၼ်ႈမၢၵ်ၼင်သွင်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်းၵူၼ်းႁဝ်း လႅတ်းသႅဝ်း၊ ၶႅင်ႁႅင်း၊ မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်၊ မီးတၢင်းလၵ်းလႅမ်၊ မေႃႁိဝ်ႈၸင်ႈ မေႃတႅပ်းတတ်၊ ၶၢမ်ႇႁိူဝ်ႉလႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ (လၢႆးလဵၼ်ႈ မၢၵ်ႇၼင်သွင်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဝၢင်းမၼ်း ဢမ်ႇပေႃးၵႂၢင်ႈသေတႃႉ ပဵꧣ်တၢင်းလဵၼ်ႈ ဢၼ်ႁိူဝ်ႉ မၢႆသွင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢႆၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈပေႃႉပူၺ်း ပတ်ႉလၢႆးၵၼ်ယဝ်ႉ)
ထၼွင်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းတေႃး  (ထနောင်းတောရွာ, Htanaungtaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇမျိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193977 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇမျိၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 844 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1022 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1866 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပႃႇၵိူဝ်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် (ပဲခူးမြို့), (Bago), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈလူင် ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းတွၼ်ႈတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ ပေႃးဢဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းဝႆးလူင် တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇဝႃႈ ၵႆယၢၼ် 91 ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ (56.5) လၵ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်းႁၢင်ႈႁေႃ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမွၼ်းၶဝ် ဢၼ်လႉႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ၼႆသေ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းႁၢင်ႈႁေႃ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး၊ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ လႄႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၼၼ်ႇတ မႃးလႄႈ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ
ပေႃးဢဝ်သၢႆပိုၼ်းဝႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ-ပၵူဝ်း (ပႃႇၵိူဝ်) ၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်မီးတႂ်ႈ ၽွင်းငမ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇမွၼ်းၶဝ်မႃး ဢွၼ်တၢင်းယူႇယဝ်ႉ။ ပၢၼ် ၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇ ပူးၵမ်ႇ (ပၵၢၼ်ႇ) မႃး လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ဢူၵ်ႉတႃႇပၵူဝ်းၼႆသေ ယွၼ်ႉ ၶုၼ်ပႃႇၵိူဝ် (ပၵူဝ်း) ၶဝ် ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်မႃးလႄႈ ၸင်ႇပွႆႇၽူႈႁၼ်းငၢၼ်သီႇၵေႃႉ ၵျၢၼ်ႇၸိတ်ႉတႃး၊ ငထူၺ်းယူး၊ ငလူင်းလၽႄႇ လႄႈ ၺွင်ႇဢူးၽီး ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇသေ ၸွႆႈတိုၵ်းဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ သိုၵ်းၵျွၼ်းၶဝ်လႄႈသင်၊ ဝၢႆးၼႆႉ တူဝ်ဢၼေႃႇယထႃႇ ၶိုၼ်ႈသိုၵ်းသေသိမ်းဢဝ် တထူဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ ပႃႇၵိူဝ်သေ ၶိုၼ်ႈၼႃႈသိုၵ်းၵႂႃႇလႄႈသင်၊ ဝၢႆးသေ ဢၼေႃႇယထႃႇယဝ်ႉ ပၢၼ် ၶုၼ်ၸေႃးလူး ၼၼ်ႉ ၽူႈလႆႈၵိၼ်ပႃႇၵိူဝ် ငယမၢၼ်ႇၵၢၼ်း မီးလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႄႇဢဝ်ၸၼႆႉၵႂႃႇလႄႈ ပႃႇၵိူဝ် (ပၵူဝ်း) ၼႆႉ တႄႇဢဝ်ၸဵမ်ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉမႃး ဢဝ်တီႈယူႇဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၼႃႈလိၵ်ႈပိုၼ်းမၢၼ်ႊ မႃးယူႇမၼ်ႈမၼ်ႈယဝ်ႉ။
ပၢၼ်သိုပ်ႇၶုၼ်မၵတူး လႄႈ သိုၵ်းႁိုင်သီႇသိပ်းပီ ဢႃႇဝ - ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ
ဝၢႆးသေ မိူင်းပူးၵမ်ႇႁဵင်းဢူၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ မွၼ်းၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ် မူၵ်ႉတမႁဵတ်းငဝ်ႈမၼ်းသေ ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ်ပူၵ်းတင်ႈ သၢႆသိုပ်ႇၶုၼ် မၵတူး ယဝ်ႉ။ တီႈပႃႇၵိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၶမမၢၼ်းၼႆႉ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပူးၵမ်ႇသေ ၶိုၼ်ႈႁဵတ်းၶုၼ်ယူႇႁင်းမၼ်းသေ ထိုင်ပၢၼ် တရၽျႃးမႃး ဝႃႇရီႇရူး ၵေႃႉဢၼ်တႄႇတင်ႈ သၢႆသိုပ်ႇမၵတူးၼႆႉ ဢဝ်ဢွင်ႇပႄႉမၼ်းသေ ပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈတူၵ်းၽၢႆႇတႂ်ႈ မူၵ်ႉတမၵႂႃႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေသၢႆသိုပ်ႇၶုၼ် မၵတူး ထူၼ်ႈ ႘ သိုပ်ႇ ပၢၼ် ၸဝ်ႈၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ ပၺႃးဢူးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမီးလွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ လႆႈၶၢႆႉလုၵ်ႉဢဝ် မူၵ်ႉတမသေ လႆႈၶၢႆႉပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃ ၵႃႈတီႈ ပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပၺႃးဢူး ၶိုၼ်ႈႁၢင်ႈႁေႃယဝ်ႉ ထိုင်ပၢၼ် ပၺႃးၼွႆႉမႃး ပွတ်းၽၢႆၼိူဝ် ပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၵေႃႈ သုတ်းသဵင်ႈယဝ်ႉသေ ထိုင်မႃးပၢၼ်ဢႃႇဝႃႉလႄႈ တီႈဢႃႇဝႃႉၼၼ်ႉ သိုပ်ႇပုတ်ႈႁၢင်ႈႁေႃမႃး ပၢင်သိုပ်ႇပၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈမိၼ်းၵျီးၸႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၸၢင်ႉၽိူၵ်ႇ၊ မိၼ်းၶွင်ႇ ၶဝ် ၶဵင်ႉတႃႉသိုၵ်းပၼ်သေ ၸင်ႇလႆႈတႄႇပၢင်သိုၵ်း ဢႃႇဝႃႉ-ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ဢၼ်ႁိုင်သီႇသိပ်းပီ ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ-တွင်ႇငူႇ
ထိုင်ပၢၼ်သၢႆသိုပ်ႇၶုၼ်မၵတူး ထူၼ်ႈ ႑႘ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢၼ် တုသျိၼ်ႇတၵႃႇယုတ်ႉပိ ၼၼ်ႉ တွင်ႇငူႇ ၼႆႉ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈၽေးသိုၵ်း တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉလႄႈ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ-ပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ဢၼ်မၢၼ်ႊၶဝ်ပိူင်ႇမႃးထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ တပိၼ်ႇသူၺ်ႇထီး ထုၵ်ႇငွႆးဢဝ်တၢႆယဝ်ႉ ၽွင်းမၢၼ်ႊၶဝ် ဢမ်ႇၼိမ်ဢမ်ႇသဝ်းၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶုၼ်မွၼ်း တမဵင်ႇၸႅၵ်ႈၵဝေႃး လႄႈ တမဵင်ႇထေႃးယႃႇမ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ၶိုၼ်းဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉပယိၼ်ႉၼွင်ႇတိုၵ်းလႄႈ တမဵင်ႇထေႃးလႆႈပၢႆႈသေ မၢၼ်ႈၸိူဝ်းဢၼ် ပယိၼ်ႉၼွင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ် ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ ႁဵတ်းငဝ်ႈမၼ်းသေ ၶိုၼ်းတႄႇတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်းမႄးတႄႇတင်ႈႁေႃၶမ်းၵမ်ႇပေႃးၸတႃႇတီႇ မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးပယိၼ်ႉၼွင်ႇ ပၢၼ် လုၵ်ႈၸၢၼ်း ၶုၼ်ၼၼ်ႇတ (ငႃးသူႇတယၵႃႇ) ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းတႂ်ႈမိုဝ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ လႆႈတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။
ပၢၼ်ၺွင်ႇယၢၼ်း၊ ပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇ လႄႈ ပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇ
ႁဵတ်းၼၼ်သေ တႃႇယႃႇဝတီႇၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ပိုၼ်ႉတီႈပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃ ယဝ်ႉ ထိုင်ပၢၼ်ၺွင်ႇယၢၼ်းမႃး လႆႈယွၼ်ႇလူင်းပဵၼ် ၶုၼ်ပိုၼ်ႉတီႈမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် တႃႇလုၼ်ႇမိၼ်းတယႃးၵျီး ၼႆႉ ၽွင်းမၼ်းမႃးတိုၵ်းပႅတ်ႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ငၸိၼ်ႇၵႃႇ ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈမႃး ၸၢမ်ႇႁၢင်ႈႁေႃႈ တီႈမိူင်းတႂ်ႈၼႆႉ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်ပၢၼ်လိုၼ်းသုတ်း ပၢၼ်ၺွင်ႇယၢၼ်း မႃး ၵူၼ်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၽွင်းၸၢင်ႉဢူးဢွင်ႇလႃႉ ၼႆႉ ႁပ်ႉဢဝ်တူဝ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပၺႃးတလသေ ၶႄႉသိုၵ်းၵၼ်တင်း ဢႃႇဝႃႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈဢွင်ႇပႄႉသေတႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်မၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢလွင်းၽယႃး ဢူးဢွင်ႇၸေႇယႃႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းတိုၵ်းဢဝ်လႄႈ လႆႈတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇထႅင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်း ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇ 32 (ႁွင်ႉ) ၶုၼ်ပွင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵေႃႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်-ႁၢၼ်ႇတႃႇဝတီႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၸွမ်းမွၼ်းၶဝ်သေ ဢမ်ႇၶိုၼ်းပဵၼ်မႃးႁၢင်ႈႁေႃထႅင်ႈသေပွၵ်ႈယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢႆးသေ ပဵၼ်ပၢင်သိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႊ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယဝ်ႉ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းတႂ်ႈၼႆႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်လႆႈႁိမ်ဢဝ် ဢုပ်ႉပိူင်ႇလႄႈ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇသေ ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၵေႃႇမသျိၼ်ႇၼႃႇ သႃႇဢႃႇတႃႇၽႄႇ ၼႆႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽႅဝ်တႂ်ႈမိုဝ်းဢင်းၵိတ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ပဵၼ်ငဝ်ႈၸိုင်ႈ ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇလႄႈ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ ၶိုၼ်းထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းလူင်ၸႄႈတိူင်း မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ထိုင်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢင်းၵိတ်ႉ ပီ 1878 ၼၼ်ႉ တႄႇၶုၵ်းႁွင်ႈ ပႃႇၵိူဝ်-ၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်ဢဝ် မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၸိတ်ႉတွင်းၼၼ်ႉ သိုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1883၊ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ (1) ဝၼ်းမႃး တႄႇၽွတ်ႈ ၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီၼၼ်ႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းယူႇၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ မိုၼ်ႇပၢႆၵူၺ်း။ ထိုင်ပီ 1884 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 27 မႃး ႁဵတ်းၶူၼ်တၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း တႃႈၵုင်ႈ-ပႃႇၵိူဝ် ယဝ်ႉတူဝ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1885 ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းသႂ်ႇၶဝ်ႈၼႂ်ႈၼႃႈလိၼ် မျူႇၼီႇၸီႇပႄႇမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1911 မႃး ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်ၼႆႉ ၶိုၼ်ႈမႃးထိုင် 17104 ၵေႃႉယူႇယဝ်ႉ။
ၶူဝ်လဵၵ်းဢၼ်ႁဵတ်းၶၢမ်ႈဝႆႉ တီႈၵၢင်မႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် တီႈၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉ တႄႇႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 1886-1889 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်လူင်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈသင်ႇဢဝ်တီႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းၶူဝ် တီႈၼိူဝ် မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၼႆႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉၶူဝ်ၼႆႉ ပွတ်းၼႃႇဢႃးလႃးလႄႈ လႆႈသူင်ႇၸူး ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ်သေ ဢဝ်ႁဵတ်းၵၢႆႇၶူဝ်လဵၵ်းလူင် တႃႇၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ငိုၼ်းၵႃႈတေႃႉသူင်ႇ လုၵ်ႉဢဝ်ရၶႅင်ႇမႃးၼၼ်ႉ တင်းမူတ်းသဵင်ႈၵႂႃႇ ငိုၼ်း 55718 ၵျၢပ်ႈယဝ်ႉ။ ၶူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈၽွင်းပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ
သဵၼ်ႈတၢင်းမႁႃႇပၼ်ႇတုလ (မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇလႁူဝ်ႇၸီႇ) ၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းပိူင်လူင် ဢၼ်မီး ပွတ်းၸၢၼ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းဝႆႉ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း ၸူး ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇသေ ၶၢင်းၵၼ်ဝႆႉတင်း သဵၼ်ႈတၢင်းပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သူၼ်မွၵ်ႇမႁႃႇပၼ်ႇတုလ လႄႈ ၶူဝ်မႁႃႇပၼ်ႇတုလယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းသူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ
မဵတ်ႉတႃႇဝႆႉဝၢင်း၊ ၵူႈၶုၼ်ၼၢင်း၊ ႁႂ်ႈၵၢင်းလွတ်ႈတၢင်းပဵၼ်။ မဵတ်ႉတႃၸႂ်ႁဝ်း၊ ႁူမ်ႈႁွမ်းပဝ်း၊ ႁႂ်ႈသဝ်းလွတ်ႈၽေးၶဵၼ်း။ သတ်ႉတဝႃႇတင်းၸိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်ႈတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။ ၸဝ်ႈတႃႇၼတင်းၸိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်းတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။ ဝေႇယႃႇဝၸ်ႉၸတင်းၸိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ တွၼ်းတိူဝ်းၸိုၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်။ ပိူၼ်ႈသူင်ႇယိုၼ်းမႃး၊ မဵတ်ႉတႃႇတြႃး ႁဝ်းႁႃးႁပ်ႉၵတ်းယဵၼ်။
မေႇ 19
လိူၼ်မေႇ (19) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (139) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (140))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (226) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
ႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး (ဟားခါးခရိုင်), (Hakha district) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ပၢင်ၵုမ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမိူဝ်ႈ ပီ 2012 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 1 ဝၼ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈတႅပ်းတတ်း ဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်တလၢၼ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽလၢၼ်း ၼၼ်ႉ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸႄႈတွၼ်ႈမႂ်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃးမႃးယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ မီးမႃး ၉၈,၆၂၉ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃးၼႆႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း
ငူးႁဝ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇတေႃးသယူႇတီႈၼႂ်းထဵင် ဢုရုဝေႇလ
ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ်ၽွၼ်းလီ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇငမ်းယဵၼ်ၵူၼ်းတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈပွႆႇရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ် ႁူၵ်းသိပ်းတူၼ် တႃႇတေပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ တႃႇတေပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသႃႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇယေႃးၶိင်းဢွၵ်ႇမႃးၽႅဝ်ထိုင် ထိူၼ်ႇဢုရုဝေႇလယူႇယဝ်ႉ။ ၼိူဝ်ၽင်ႇၼမ်ႉၼေႇရၼ်ႇၸရႃႇၼၼ်ႉ သြႃႇလူင်ဢုရုဝေႇလၵသ်သပတင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းႁႃႈပၢၵ်ႇ ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇ။ ပွတ်းတႂ်ႈသမ်ႉ ၼတီႇၵသ်သပ ၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉ တင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းသၢမ်ပၢၵ်ႇယူႇသဝ်းယူႇ။ ၽၢႆႇႁၢင်ၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၵႃႇယႃၵသ်သပၵေႃႉပဵၼ်ၼွင်ႉပၢႆ တင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းသွင်ပၢၵ်ႇ ယူႇသဝ်းဝႆႉယူႇ။ ၶဝ်တၢင်းမူတ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉ ၶူၼ်ႁူဝ်ယၢဝ်းသေ ၸွၵ်းမူၺ်းၶူၼ်ႁူဝ်ဝႆႉ။ ၶဝ်တင်းသဵင်ႈ မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်ပူႇၸေႃႇၽီၾႆးလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းပွႆးပူႇၸေႃႇၽီၾႆးယူႇသေႇသေႇယဝ်ႉ။ ဢုရုဝေႇလၵသ်သပလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇယူႇႁူမ်ႈလေႃးတင်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတၢင်ႇတီႈသေ ယူႇၼႂ်းပရဝုၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ ၼႂ်းပရဝုၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသိုင်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်တီႈပူႇၸေႃႇၽီၾႆး။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽႅဝ်မႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇယွၼ်းၶႂၢင်ႉ ႁႂ်းလႆႈၵိုတ်းသဝ်းၼႂ်းသိုင်ႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢုရုဝေႇလၼႆႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၶႂ်ႈဝႆႉ သမၼၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းသိုင်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ သိုင်ႇၼၼ်ႉဢမ်ႇပဝ်ႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁိမ်းၼၼ်ႉ မီးထဵင်လင်ၼိုင်ႈ၊ သင်ဝႃႈၶႂ်ႈၵိုတ်းသဝ်းၵေႃႈၵိုတ်းသဝ်းတီႈၼၼ်ႉလႄႈ ၼႆသေ ၸင်ႇၸီႉၼႄၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ၼႂ်းထဵင်ၼၼ်ႉ မီးငူးႁဝ်ႇလူင်တိူဝ်ၼိုင်ႈ ၵွင်ႉမၼ်းႁႅင်းၼႃႇ၊ မၼ်းယၢမ်ႈသၵ်းတၢႆၵူၺ်းဢၼ်မႃးၼႂ်းထဵင်ၼၼ်ႉလႄႈ ၾၢင်ႉတူဝ်တႃႉ - ၸင်ႇပၼ်ၵႂၢမ်းၾၢင်ႉတီႈၽြႃးပဵꧣ်ၸဝ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇဝႃႈ "ၵဝ်ဢမ်ႇၵူဝ်သႄႈ၊ ၵဝ်တေလိုဝ်ႈသဝ်းတီႈၼၼ်ႈၵႂႃႈ" ၼႆသေ ၽွင်းႁူဝ်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၼႂ်းထဵင်ၼၼ်ႉ။ ပေႃးၶဝ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ငူးႁဝ်ႇလူင်ဢွၵ်ႇတေႃးသသေ ဢဝ်ၵၢပ်ႇၶေႃးမၼ်းၵီႈ၊ ပၼ်သဵင်မေႃးသႃႈသႃႈသီႈသီႈယူႇ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဢဝ်ၽုၼ်းတၼ်းၶူဝ်းမႅတ်ႉတႃႇ ႁူတ်းယဵၼ်ပၼ်တေႃးသငူဝ်းႁဝ်ႇလူင် ယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇသေ ၸင်ႇၶဝ်ႈၸၢမ်ႇၸၢၼ်ႇသမႃႇပၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်ၵၢင်ၼႂ်မိူင်းလႅင်းမႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ထၢင်ႇဝႃႈ ငူးႁဝ်ႇၼၼ်ႉ သၵ်းသမၼ ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၾၢင်လီယၵ်ႉၼၼ်ႉ တၢႆယဝ်ႉၼႆသေ ၸင်ႇမႃးၽုၺ်ႇတူၺ်းၽၵ်းတူ။ ၶဝ်ၸင်ႇလႆႈႁၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၸၢမ်ႇသမႃႇပၢတ်ႈ ၼိမ်တူဝ်ငမ်းယဵၼ်ယူႇသေ ၽၢႆႈၼႃႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ငူးႁဝ်ႇလူင် ၼွၼ်းၶူတ်းယူႇယဵၼ်ယဵၼ်၊ ၶၢမ်ႇတၢင်းမႅတ်ႉတႃႇၵတ်းယဵၼ် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶွတ်ႇၶဵၼ်းႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ဢၢမ်းလူင်ဢၢမ်းလၢင်ၵႂႃႇ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ထၢမ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈဝႃႈ ၸွင်ႇမီး ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵူဝ်ႁေငူးႁဝ်ႇၼၼ်ႉ-ၼႆယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ လွင်ႈၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃးႁူႉသဵင်ႈမူတ်းယဝ်ႉ၊ လွတ်ႈယၢၼ်ၵိလေႇသႃႇတင်းမူတ်းယဝ်ႉလႄႈတေႁဵတ်းႁိုဝ်ၵူဝ်ႁႄယဝ်ႉလႃႇ။ "ရႁၢၼ်းတႃႇမျၢတ်ႈၶဝ်ၼႆႉ တေႃးသလႄႈ လွင်ႈၵူဝ်ႁႄၼၼ်ႉ မွၵ်ႈၽွင်ၼၢႆးဢွၼ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ" ၸင်ႇဝႃႈဝႆႉၼႂ်းၽလၵီႇတၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈသေၵႃႉၵေႃႉပႃးတေႃးသသေ မႃးလွၵ်ႇငိူတ်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸိုင် ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ဢဝ်တြႃးဢုပႅၵ်ႉၶႃႇဢၼ်တူၺ်းႁေၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉသေ တုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်းၵွႆး။ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်လွတ်ႈၵၢင်းလွင်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉတင်းလူင်ယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈၶီငဝ်၊ လွင်ႈၵူဝ်ႁႄၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူၼ်မႅတ်ႈတႃႇၵရုၼႃႇၵွႆး တေႁႃႇတူၵ်းလူင်းပၼ်။ ထမ်မပတ ၊ ႒႑႕ လွင်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉၼႆႉ ၸၢင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်လွင်ႈၶီငဝ်လႄႈ လွင်ႈၵူဝ်ႁေ။ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၶီငဝ်လႆႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တေႁဵတ်းႁိုဝ်မီးတၢင်းၵူဝ်သင်ယဝ်ႉလႃႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႓႕၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ထမ်ႈဢႃႇၵျၢၼ်ႇတႃႇ
ၵႂၢမ်းၼၢမ်း
ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ထမ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မီးတင်းၼမ်၊ မၢင်ထမ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ထမ်ႈလိုၵ်ႉ မၢင်ထမ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလိုၵ်ႉ၊ မၢင်ထမ်ႈၵေႃႈ သၽႃႇဝမၼ်း တိုၼ်းႁၢင်ႈလီ၊ မၢင်ထမ်ႈ သမ်ႉၵွႆမီးၼမ်ႉႁွင်ႈ ၼႂ်းမၼ်းၵွၼ်ႇ။ ထမ်ႈၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တီႈယူႇသဝ်း ၵူၼ်းႁဝ်းလႄႈ တူဝ်သတ်းၶဝ်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းၵႃႈ ထမ်ႈတင်းၼမ်ၼၼ်ႉ ထမ်ႈဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇၼႆႉ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးမၼ်း သမ်ႉပဵၼ် ထမ်ႈဢၼ် ၵူၼ်းၵႂႃႇၸူင်လွႆမၢၵ်ႇႁိၼ်သေ ႁဵတ်းပဵၼ် ဢဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ
ထမ်ႈဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ ၸႄႈမိူင်းမႁႃႇရတ်ႉသျတြ၊ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢေႃႇရင်ႇၵပတ်ႉသေ မီႈဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းဢေႃႇ ရင်ႇၵပတ်ႉ တီႈၵႆယၢၼ်မွၵ်ႈ 110 ၵီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽၢင်ႁၢင်ႈထမ်ႈ
ထမ်ႈတင်းသဵင်ႈ ၶပ်ႉယႆၵၼ် မီးယူႇ 30 ထမ်ႈသေ လွႆတီႈၼၼ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ လွႆသျႃႇယတြိ ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇႁွႆးတိၼ် ၵိပ်ႇမႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ထမ်ႈသၽႃႇဝ ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇမႃး ၸူင်လွႆမၢၵ်ႇႁိၼ် ႁဵတ်းပဵၼ်ထမ်ႈၽြႃး၊ ထမ်ႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ၊ ထမ်ႈၽီ ဢၼ်ၵိုၵ်းပႃးၸွမ်း ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ 550 ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်ၼမ်ႉယႃႈသေ တႅမ်ႈႁၢင်ႈဝႆႉ ၸွမ်းၽႃထမ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ထမ်ႈၼႆႉ တႄႇမႃး မိူဝ်ႈၿီႇ ၸီႇ 200 တေႃႇထိုင် ဢေႇၻီႇ 650 သေ ၼႄပၼ် လၢႆးမိုဝ်းလႄႈ တၢင်းၶတ်းၸႂ် ၵူၼ်းမိူဝ်ႈပၢၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးမိုဝ်းၶဝ် ပဵၼ်ဢၼ်ႁၢင်ႈလီ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတႄႉတႄႉသေ တီႈၼိူဝ်တိုမ်း ၼႂ်းထမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉ ႁၢင်ႈမွၵ်ႇ ႁၢင်ႈမႂ် ႁၢင်ႈသတ်း ႁၢင်ႈၽီ ႁၢင်ႈၵူၼ်း ပဵၼ်ဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉတႄႉ။
ၼႂ်းၵႃႈ ထမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထမ်ႈႁႃႈထမ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ထမ်ႈ ဢၼ်မီးထၢတ်ႈၵွင်းမူးၼႂ်းမၼ်းသေ ဢၼ်ၵိုတ်းထႅင်ႈ 25 ထမ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ် ၵျွင်းၽြႃး ၵျွင်းတီႈယူႇသဝ်း ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးယဝ်ႉ။ ၽူႈလူင်ႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် မၵ်းမၢႆဝႃႈတႄႉ ထမ်ႈမၢႆ 8၊ 9၊ 10၊ 12၊ 13 လႄႈ 30 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထမ်ႈထေႇရဝၢတ်ႈသေ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ပဵၼ်ထမ်ႈ မႁႃႇယႃႇၼၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ထေႇရဝၢတ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇဝႆႉႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃး၊ ၵူၺ်းလူဝ်ႇပဵၼ် တီႈယူႇ တီႈၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးၵူၺ်းၼႆလႄႈ ထမ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီး ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈသင်သေ ပဵၼ်တီႈယူႇ တီႈသဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸင်ႇ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် ထမ်ႈထေႇရဝႃႇတ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ထမ်ႈဢၼ် မီးဝႆႉ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ပဵၼ်ထမ်ႈ မႁႃႇယႃႇၼၼႆယူႇ။
ပေႃးတူၺ်းပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇၸိုင် တီႈလႂ်သေ ဢမ်ႇဝႃႈ ထေႇရဝႃႇတၼႆႉ ၵႂႃႇတီႇတၢင်းပၢၵ်ႈယုမ်း ယဝ်ႉသေ မႁႃႇယႃႇၼၼႆႉ သမ်ႉၸွမ်းမႃး ၽၢႆႇလင် ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယဝ်ႉ။ ထမ်ႈမၢင်လုၵ်ႈၼႆႉ ၵူၺ်းမီး လုၵ်းၼွၼ်း ၶပ််ႉယႆၸွမ်းၽႃထမ်ႈသေ လၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ် တီႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၶတ်းၸႂ် ၵျၢင်ႉၵမ်တြႃးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ထမ်ႈဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ် ထမ်ႈဢၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ယူႇသဝ်းၵႂႃႇ မူၼ်ႈသိူဝ်းလူၺ်ႈ ထမ်းတြႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးထိုင်မႃး ၶၢဝ်းၽူၼ်ၸိုင် ၸွမ်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈထမ်ႈ မၢင်တီႈၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၽူၼ်ဢွၼ်ႇ လႆႈလူင်းမႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇ ဝၢႆးသေ ပဵၼ်ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ လႆလူင်းယူႇႁႃႉႁႃႉ လႄႈ လႅပ်ႈတေ ၵုမ်ႉၸွႆႈပၼ် ႁႅင်းသမႃႇထိယူႇ။
ဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇႁၢမ်းၵႂႃႇ
ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႈ သင်ႇၶႃႇရတြႃး ဢမ်ႇမၼ်ႈဢမ်ႇ ၵိုမ်းၼႆလႄႈ လွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵႂႃႇ၊ ဝႃႇတလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵႂႃႇ၊ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ တၢမ်ႇသိုၵ်းတၢမ်ႇသိူဝ် ပဵၼ်မႃးသေ ၵူၼ်းလႆႈလူႉႁၢႆတၢႆၶွႆႈ လႆႈပၢႆႈလႆႈၼီ လႄႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ဢၼ်ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ထမ်ႈဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈလႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈသေ ထမ်ႈလူင်ဢႃႇ ၵျၼ်ႇတႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၢမ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ တင်းႁိုင်ယူႇ။ ႁၢၵ်ႈမႆႉ ထိူၼ်ႇမႆႉ မုင်းသုမ်ႇထမ်ႈဝႆႉလႄႈ လွင်ႈဝႃႈ တီႈၼၼ်ႈ မီးထမ်ႈၼႆ ၵူၼ်းၸုပ်ႈပႃႈလင်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁူႉၸွမ်း ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီမၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ႁႃႁၼ်ထမ်ႈဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇ
ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ထမ်ႈဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ မႃးဢႅဝ်ႇလႄႇ တူၺ်း တင်းယႂ်ႇတင်းၼမ်ယူႇ။
တႃႇၵႂႃႇဢႅဝ်ႇလႄႇ ဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇ
ၶၢဝ်းတၢင်းပႆၶိုၼ်ႈလွႆ ဢမ်ႇပေႃးသုင်ၵႃႈႁိုဝ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁၢမ်ၶိုၼ်ႈ ႁၢမ်လူင်း ၼႆၵေႃႈ လႆႈပၼ်ၵႃႈၸၢင်ႈသေ ႁၢမ်ၶိုၼ်ႈႁၢမ်လူင်း လႆႈယူႇ။ သင်ဝႃႈ မီးၶၢဝ်းယၢမ်းၸိုင် ဢွၼ်ၵၼ် ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈၵႂႃႇထိုင်တူၺ်း ထမ်ႈဢႃႇၵျၼ်ႇတႃႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇသေၵမ်း။
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၼ်တိတ (ဢၷ်ၷမႁႃပၼ်တိတ)
<B>ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၼ်တိတ</B> (ဢၷ်ၷမႁႃပၼ်တိတ) မႁႃၼႃယၵ မၢႆ (2) ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်း သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝတ်ႉမင်ႇၵလႃႇယၼ်ႇဢွင်ႇ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်
ၸႃႇတိ လႄႈ ပေႃႈမႄႈ
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼႆႉ ၵိူတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1274-ၼီႈ၊ လိူၼ် 8 မႂ်ႇ 7ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၽတ်း၊ တီႈဝၢၼ်ႈၶူဝ်ယၢဝ်း၊ ဢိူင်ႇမိူင်းလိူၼ်း၊ ၸေႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူၸဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ လုင်းမွၵ်ႇၶမ်းၸၢႆး မႄႈၸဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပႃႈသႅင်သႃ။ မီႈပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈၵၼ် (8)ၵေႃႉ။ သြႃႇၸဝ်ႈလူင် ပဵၼ်ၵေႃႉမၢႆ 7ယဝ်ႉ။
ပဵၼ်သၢင်ႇ လႄႈ ၸၢင်း
ပေႃႈမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၶၢႆႉမႃးဝၢၼ်ႈဝႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈၸၢမ်ၵျေးသီးလႄႈ ပီ 1287-ၼီႈ၊ လိူၼ်(4)လွင်ႈ (11)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈၸဝ်ႈ ဢဝ်မိူဝ်းယူႇၵျွင်းဝၢၼ်ႈဝႃႉ၊ တီႈသြႃႇၸဝ်ႈၼၼ်ႇတသေ ႁဵတ်းၸဝ်ႈသၢင်ႇယဝ်ႉ။ ပီ 1294-ၼီႈ၊ လိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ (8)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ပၺႃႇ၊ ၵျွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ ႁဵတ်းပဵၼ်သြႃႇဢူႉပၸ်ႉသေႇသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ရႁၢၼ်း၊ ၼႂ်းသိမ်ႇၶၼ်ႇတၵျွင်း ဝႃႇသူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်ယဝ်ႉ။
မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈပရိယၢတ်ႈ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇၼၼ်ႇတ ၵျွင်းဝၢၼ်ႈဝႃႉ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇတိၼ်ႇၼၵမ်ႇမၸေႇယျ၊ ၵျွင်းဝႃႇသူဝ်ႇ၊ မိူင်းၼွင်၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၸႃႇၵရ ၵျွင်းယၼ်ႇၵုင်ႇ ဝဵင်းၵျွၵ်းမႄး၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၸယၼ်ႇတႃႇၽိသီႇရိ ၵျွင်းမၸူဝ်းယိင်ႇ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇပၼ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ ၵျွင်းယုမ်းပွင်ႇ ဝဵင်းမိူင်းသူႈ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇဝိမႃႇလႃႇၽိဝံသ ၵျွင်းၵၢၼ်ႇၵျီး ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇၼေႇမိၼ်ႇတ ၵျွင်းသႃလေး ၼႂ်းၼွင်ဢၢင်းလေးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇ သွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈထမ်းပရိယၢတ်ႈ ၸၼ်ႉသွၼ်ယူဝ်းယူဝ်း သုတ်းသဵင်ႈလီငၢမ်းသေ လႆႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပရိယၢတ်ႉတိသႃႇသၼႃ
ပီ 1299-ၼီႈ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၶုၼ်သႃ မိူင်းၼွင် ပၢင်းမႃးၶိုၼ်းသေ သင်ႇၶႃႇ တၵႃႇ ၽွမ်ႉၵၼ် ယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် သီႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၵႂၢၼ်းပၢႆးလူင် မိူင်းၼွင်ယဝ်ႉ။ ပီ 1315-ၼီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၸဝ်ႈၶမ်ႈသိူၵ်ႈ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ ပၢင်းဢဝ်ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼိုင်ႈမိူင်း 23 တူၼ်သေ ႁႂ်ႈမႃးသွၼ်ဢၢၼ်ႇႁဵၼ်းဢဝ် ဝိၼေး 5 ၵျၢမ်းၼႆလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ လႆႈမႃးသွၼ်ဢဝ် တင်းၼႂ်းဝႃႇသၢမ်လိူၼ် တီႈၵျွင်းယၼ်ႇၵုင်ႇ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇယဝ်ႉ။
ပီ 1317-ၼီႈ၊ လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ (3)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆးတီႈ ၵျွင်းတူၵ်း မိူင်းပွၼ်ယဝ်ႉ။ တေႇပီ 1317-ၼီႈၼၼ်ႉမႃး မၼ်းၸဝ်ႈ ႁႃတိုၵ်းသုၼ်း သင်ႇၶႃႇတႃႇပိၼ်ႇ ပိတၵၢတ်ႈၵႂႃႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။
ပီ 1327-ၼီႈၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းပၢင်လူင် ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၶွပ်ႈၶူပ်ႇသၢင်ၶႃႇၸိုင်ႈတႆးသေ လႆႈၽွမ်ႉၵၼ် ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ပၼ်ႇတိတၺ ၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇ ယၼ်ႇဢွင်ႇ ဝဵင်းမိူင်းၼွင် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးယဝ်ႉ။
ပီ 1336-ၼီႈၼၼ်ႉ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး လႆႈၽွမ်ႉၵၼ် ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ် သြႃႇၸဝ်ႈလူင်မိူင်းၼွင် ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ဢၼုၼႃႇယၵသေ ပီ 1340-ၼီႈၼၼ်ႉ လႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် မႁႃႇၼႃႇယၵ ၼႂ်းငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးယဝ်ႉ။
လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈ
ပီၶရဵတ်ႉ 1985 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢဝ်ၸုမ်ႈ <B>ဢၵ်ႉၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ</B>လူႇတၢၼ်း ထိုင်တမ်ႈတီႈသြႃႇၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉယႃႇမိူင်းလူမ်း
ပီၵေႃးၸႃႇ 1351-ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵမ်မႂ်ႇ (15)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းပုတ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉယႃႇမိူင်းလူမ်း ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။
မေႇ 20
လိူၼ်မေႇ (20) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (140) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (141))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (225) ဝၼ်း။
1463
1463
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1463
410
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
856
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
410
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
856
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
410
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
856
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
410
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
856
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
410
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၵုင်းထဵပ်ႈ
Okami อมตะ 1. คอยเก็บจานที่ลูกค้ากินหมดแล้ว เมื่อเดินผ่านลูกค้า อย่าปล่อยให้ตัวเองเดินผ่านไปเฉยๆ 2. เวลาเก็บคอนโด ให้ดูให้หมดก่อนว่ามีเนื้อหรืออาหารที่ลูดค้าซ่อนไว้ไหม 3. ต้องขออณุญาติเสริฟและเก็บจานลูกค้าทุกครั้ง 4. เมื่อทำอะไรผิดกับลูกค้าต้องขอโทษ ไม่ใช่เดินหนี 5. คอยเก็บขยะตามพื้น และตอนเก็บโต๊ะดูเศษอาหารใต้โต๊ะด้วย 6. ตอนเช็ดโต๊ะ ให้เช็ดแผ่นอคิริค และน้ำจิ้ม เก้าอี้ ด้วย 7. เช็ดข้างๆเตาให้สะอาด 8. ต้องพูดคับ ค่ะ กับลูกค้าทุกครั้ง 9. ต้องยิ้มให้ลูกค้าทุกครั้งที่สบตา 10. ห้ามแบ่งฝักแบ่งฝ่าย แบ่งพรรคแบ่งพวก 11. จัดออเดอร์ให้สวยทุกครั้ง 12. ของทอดต้องทอดร้อนๆห้ามทอดของทิ้งไว้ 13. เด็กเสริฟบางคนยืนจับกลุ่มคุยกัยกันหันหลังให้ลูกค้า 14. ไปกินข้าวพร้อมกัน 15.กลับบ้านได้แต่ต้องแจ้งล่วงหน้า 1 เดือน แล้วต้องสลับกับเพื่อนหน้าที่ของตัวเอง และไม่สามารถกลับได้เกิน 1 เดือน  เพราะร้านของผมต้องดำเนินต่อไป  ไม่ใช่ต้องรอคุณเพียงคนเดียว  ถ้ากลับนานขนาดนั้นผมรับคนใหม่มา   แล้วผมจะเอาคนใหม่ไปไว้ไหน
410
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
856
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
410
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
856
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
410
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:410
856
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:856
ထၼွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
လျေႃႇၽျူႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈလျေႃႇၽျူႇၵူင်း  (လျှော်ဖြူကုန်းရွာ, Hlyawhpyukone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းꧤႃးၽျူႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194029 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းꧤႃးၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 722 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 896 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1618 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
1062
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1062
မေႇ 21
လိူၼ်မေႇ (21) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (141) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (142))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (224) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
ၵျွႆးၵူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွႆးၵူး  (ကျွဲကူးရွာ၊ Kyweku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192162 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1610 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1954 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3564 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ယေႇဢေးသဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၺွင်ႇမျိၼ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇမျိၼ်ႉ  (ညောင်မြင့်ရွာ, Nyaungmyint) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇမျိၼ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193975 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇမျိၼ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 844 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1022 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1866 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵႂၢမ်းၵၼ်ႇတေႃး
ဢေႃးၵႃႇသ ဢေႃးၵႃႇသ ဢေႃးၵႃႇသ ၵႃႇယၵၢမ်ႇ  ဝၸီႇၵၢမ်ႇ  မၼေႃးၵၢမ်ႇ ၼင်ႇၵႃႈ တူဝ်ႁဵတ်း သူပ်းဝႃႈ ၸႂ်ၵျၢမ်ႇ ၼႂ်းၵၢမ်ႇ သၢမ်ယိူင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်လႆႈ ဢဝ်ပိူင်ႈ ၽိတ်းၵႂႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇ ယဵၼ်ႁၢႆ ယၢမ်းၼႆ တမ်ႈတီႈ ၽြႃးရတၼႃႇ တြႃးရတၼႃႇ သင်ႇၶႃႇရတၼႃႇ ၵႅဝ်ႈမႅတ်ႈ သၢမ်ပိူင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶႃႈမႃး ယမ်ၵူဝ် ဝၢင်းႁူဝ် ၵူမ်ႈတေႃႇ ပူႇၸေႃႇ ၶုပ်ႉၵွမ်း ၼွမ်းဝႆႈ တီႈၶႃႈဢေႃႈ။
တီႈမၢႆတွင်း = သင်ဝႃႈမီး ၸဝ်ႈပၼ်ပွၼ်းၸိုင် ဝႃႈထိုင်တီးၼႆႈၵူၺ်း၊ သင်ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈ ပၼ်ပွၼ်းၸိုင် သိုပ်ႇဝႃႈၵႂၢမ်းတိူင်ႇၵၢဝ်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉတႃႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃးလိၵ်ႈ (႙႘) ၊ တြႃးပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ ထၢၼ်ၽွင်းလူင်သႃႇသၼႃႇ၊ ပီ 1999
တီးတူၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတီးတူၵ်ႉၵူင်း  (ဒီးဒုတ်ကုန်းရွာ၊ Deedokekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵႄးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192811 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵႄးၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13764709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၸုၼ်းလုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၸုၼ်းလုၼ်း  (စွန်းလွန်းရွာ, Sunlun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191606 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1123 ၊ ယိင်း 1471 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2594 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ  (ကျောက်ဖြူရွာ၊ Kyaukhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190338 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸုၼ်းလုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဢူးယဵၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တၢၼ်ႇပူဝ်ႇ
ဝၢၼ်ႈဢူးယဵၼ်ႇ  (ဥယျာဉ်ရွာ, Uyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193715 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1996 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
လႄးပျႅတ်ႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈလႄးပျႅတ်ႉတွင်ႇ  (လှည်းပျက်တောင်ရွာ၊ Hlepyettaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇပလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192132 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇပလူင်ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 430 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 565 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 995 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 222
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽႂႃးၸေႃး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၽႂႃးၸေႃး (တူၵ်း)  (ဖွားစော (အနောက်)ရွာ၊ Hpwarsaw(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႂႃးၸေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192462 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႂႃးၸေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1516 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပီႇၸီႇ 222
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 222 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 220
ၸႃးၵျူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸႃးၵျူး  (စားကြူးရွာ, Sarkyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸႃးၵျူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191238 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸႃးၵျူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 507 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 590 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1097 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ  (အောင်ချမ်းသာရွာ, Aungchanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလေးသႄႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218238 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1267 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1357 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2624 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
409
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:409
855
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1061
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1462
1462
1061
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1462
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1061
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1462
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1061
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1061
1462
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ႁူဝ်လဵၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈႁူဝ်လဵၵ်ႉ  (ဟိုလိပ်ကျေးရွာ, Holeik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189864 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1611 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1589 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ပလွၵ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပလွၵ်ႉ (ပလောက်မြို့ ; Palauk) ၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်း ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်း
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၶျွင်းဝ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းဝ (ချောင်းဝရွာ, Chaungwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190168 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1070 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1358 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2428 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းႁႃးၶႃး (ဟားခါးမြို့နယ်), (Hakha Townshiop) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁႃးၶႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းႁႃးၶႃးယဝ်ႉ။
ၼတ်ႉမျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉမျွင်း  (နတ်မြှောင်းရွာ, Nathmyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194422 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 375 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 477 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 852 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢုရုၵူၺ်း
ၸုမ်းမၢၵ်ႇၼင် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢုရုၵူၺ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတၢင်တူဝ် မိူင်းဢုရုၵူၺ်း သေ ၶဝ်ႈလဵၼ်ႈၶႄႉၶဵင်ႉ တီး ပွႆးမၢၵ်ႇၼင်ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ ငဝ်ႈငုၼ်းၾီႇၾႃႇသေ ၸုမ်းဢုရုၵူၺ်းၼႆႉ ၸၼ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉတိၼ် မီးယူႇ မၢႆ 16 ယဝ်ႉ။ တီႈပွႆး ၵွၵ်းသူးၵမ်ႇၽႃႇ ၾီႇၾႃႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸုမ်းဢုရုၵူၺ်းၼႆႉ လႆႈသူး ၶျႅၼ်ႇပီႇယႅၼ်ႇမႃး သွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ပၢင်ၶႄႉၶဵင်ႇႁိမ်တီႈ မိူဝ်ႈပီ 1930 တီႈပၢင်ပွႆးၵွၵ်းသူးၵမ်ႇၽႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းတီႈ မိူင်းဢုရုၵူၺ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ်တင်း ဢႃႇၵျႅၼ်ႇတီးၼႃး သေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉတင်း 4 ၵူဝ်း 2 ၵူဝ်းယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်တႄႉ ပဵၼ်တင်း ပရႃႇၸီးသေ လႆႈဢွင်ႇပႄႉတင်း 2 ၵူဝ်း 1 ၵူဝ်းယဝ်ႉ။ ၸုမ်းဢုရုၵူၺ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇမီး ၵွၵ်းသူမ်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉ တီႈပၢင်ပွႆး ဢူဝ်းလမ်းပိၵ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1924 လႄႈ 1928 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ် လႆႈၶႅပ်းသူးၶမ်း မႃး သွင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ငၸုၼ်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းငၸုၼ်ႇ (ငါန်းဇွန်မြို့), (Ngazun) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ဝဵင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝဵင်းငၸုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၵႄႈ ဝဵင်းမျိၼ်းမူႇ လႄႈ ဝဵင်းၸႄႈၵႅင်း သေ မီးဝႆႉၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၸၢၼ်း မႄႈၼမ်ႉၵႅဝ်ယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးမႃးၵိုတ်းယဝ်ႉ။ မီးသၢႆႇတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၵပ်းသိုပ်ႇတင်း ဝဵင်းမျူဝ်ႉတႃႇ ဢၼ်မီးၽၢႆႇၸၢၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈဝႃႈ မီးလွင်ႈသိုဝ်ႉလွင်ႈၶၢႆသေ ၵိုၼ်းဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 58 လွၵ်းလၵ်းပၼ်မူၼ်းယဝ်ႉ။ ငၸုၼ်ႇထေႃႈပၢတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၼႂ်း မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉႁွင်ႉၵိုၵ်းတင်း ဝဵင်းငၸုၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတႄႉ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ယႃႈ၊ မၢၵ်ႇၽိတ်း ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၶဝ်ႈၵေႃႈ တေႃႉတႄႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢိတ်းဢွတ်းယူႇ။
မေႇ 22
လိူၼ်မေႇ (22) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (142) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (143))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (223) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
ယႂႃႇတႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတႃႇဢေး  (ရွာသာအေးရွာ, Ywartharaye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194010 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵႂၢမ်းၶုၵ်းၶူၼ်ႉ ၶူဝ်းၶွင်သီႇပိူင်
ၼင်ႇၵႃႈ ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈမႃး ပိုင်ႈဢိင် သၢင်ႇၵၢၼ်း ၶဝ်ႈသွမ်း ၽၵ်းသွမ်း ႁွမ်းလူၺ်ႈ တီႈၼွၼ်း တီႈယူႇ ၵူႇၵျွင်း ပွင်းလေႃး ယႃႈယႃ ပိတ်ႉၸေး သီႇပိူင် ၸိူဝ်းၼႆႉၸမ်း ၵႅၼ်ႇလၵ်း ၶႂ်ႈဢၼ် ၼိူဝ်ႉၼင် ႁၢင်ႈလီ ပီးထုၵ်ႇသေလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈ ၵိၼ်သုင်း ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ တီႈသိုဝ်ႈမၼ်း ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈသီႇပိူင် ၼႂ်းရုပ်ႈၶၼ်ႇထႃႇ ၵႃႇယႁၢင်ႈလူင်ၼႆႉ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ယူႇငၢႆႈသဝ်းလူမ် ဢမ်ႇႁိူဝ်ႉ ဢမ်ႇၼူၼ်းသေယဝ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃး ဢသၢၵ်ႈယၢဝ်းယိုၼ်း ဝၼ်းၶိုၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ် ပရိယၢတ်ႈ ပတိပၢတ်ႈ ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈလႆႈ သွၼ်လိၵ်ႈလႆႈ ဝူၼ်ႉၶႆႈ သမထ ဝိပတ်ႉသၼႃႇ ရႁၢၼ်းတြႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေလႄႈ ၸင်ႇဢၼ် ပိုင်ႈဢိင် ၵိၼ်သုင်း ၶႃႈယဝ်ႈ။
သဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးသူးလေႇ
သဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးသူးလေႇ ၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းပိူင်လူင် တီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈသေ သဵၼ်ႈတၢင်းၽြႃးသူးလေႇၼႆႉ လတ်းၵႂႃႇၽၢႆႇတူၵ်း သူၼ်မွၵ်ႇမႁႃႇပၼ်ႇတုလၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶွပ်ႇပိူင် လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း မဵဝ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸဝ်ႈပဵတ်ႈ ၸဝ်ႈပႅမ်းၶဝ် ႁဵတ်းပဵတ်ႈ ႁဵတ်းပႅမ်းလႄႈ မီးပိူင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶဝ်ၵေႃႈ မီးၶွပ်ႇပိူင် လၢတ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ပိူင်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း သိပ်းမဵဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈၸမ်ႉ-
လုၺ်းၼမ်ႉလႆဝၢႆႈၽၢတ်ႈ
ပေႃးလုၺ်းၶၢမ်ႈၼမ်ႉၸႅဝ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ် တေထိုင်လႆႈ တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၶႂ်ႈထိုင်ၼၼ်ႉ လႆႈဝၢႆႈလူင်း ၸွမ်းႁႅင်းၼမ်ႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈထိုင် လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၺ်း လတ်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈၼႆ တေလႆႈၶၢမ်ႇ တၢင်းၼမ်ႉထွင်းသေ လူင်းၵႂႃႇႁွတ်ႈပႅတ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈ တီႈဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢဵၼ်းဢၢၼ်းၶႂ်ႈထိုင် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ တေႃႈၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ တေမိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈဝႆႉၸႃႇမၼ်းသေလၢတ်ႈ၊ လူဝ်ႇတုၵ်းယွၼ်း ႁၢမ်ႉသုင်သေ မွၵ်ႈၶႂ်ႈလႆႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ သႆႈမၼ်း ၶွတ်ႇၵႂႃႇလႄႈ မေႃယႃလူင် ၸီႇဝၵ လူဝ်ႇၽႃႇသေ ယႃပၼ်။ ၽွင်းၽႃႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၼွၼ်းသီႈၵႅင်း ၽၢႆႇလဵဝ် ၸဵတ်းဝၼ်း။ လွင်ႈၼၼ်ႉ မေႃယႃလူင် ၵူဝ်မၼ်း ထဵင်ဝႃႈ “ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ” ၼႆလႄႈ မၼ်းၸင်ႇဝႃႈ ႁင်းဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉၼၼ်ႉ “လူဝ်ႇၼွၼ်းသီႈၵႅင်း ၽၢႆႇလဵဝ် ၶၢဝ်းတၢင်း ၸဵတ်းလိူၼ်” ၼႆ တုၵ်းယွၼ်း ၶၢဝ်းယၢမ်းမၼ်း လိူဝ်သေ ပႅင်ႈမၼ်းလူဝ်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉမၼ်း ႁႅင်ႉႁိုင်ၼႃႇ ဢႃးလႃးလႄႈ ဢွၼ်ၸၢႆးၵေႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ထဵင်တႄႉၼင်ႇဝႃႈယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
လုၺ်းၼမ်ႉလႆဝၢႆႈၽၢတ်ႈ
ႁဵတ်းၼၼ် မေႃယႃလူင် ယွမ်းလူင်းပၼ်မၼ်းဝႃႈ “ႁူၵ်းလိူၼ်၊ ႁႃႈလိူၼ်” ၼႆလူင်ၵႂႃႇ တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းမႃး မၼ်းၸင်ႇဝႃႈ “ပေႃးၼၼ် ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း တေဝႆႉပၼ် တႃႇၸၢႆးၸဵတ်းဝၼ်း၊ ပေႃးၽွမ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽႃႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇၽွမ်ႉၵေႃႈ ႁႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈယူတ်းယႃပၼ် ၸဝ်ႈလၢၼ်ယဝ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸင်ႇပဵၼ်ယႃၵႂႃႇယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
လုၺ်းၼမ်ႉလႆဝၢႆႈၽၢတ်ႈ
လၢႆးဝႆႉၸႃႇမၼ်းသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼင်ႇၼႆၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ‘’’လၢႆးလၢတ်ႈလုၺ်းဝၢႆႈၼမ်ႉ’’’ ယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈ မဵဝ်းၼႆႉၼႆႉ ႁၢမ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵၶၢႆၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။
ပၢတ်ႇၶဝ်ႈ ႁုပ်ႈငမ်တေႃ
ပေႃးပၢတ်ႇၶဝ်ႈၼႆ ၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ တူၼ်ႈၶဝ်ႈ ဢၼ်ပၢတ်ႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇႁူင်ႈမၢၵ်ႇမိူဝ်ၼၼ်ႉ မိုဝ်းၶွၼ်ၼိုင်ႈ လႆႈႁုပ်ႈငမ် တူၼ်ႈၶဝ်ႈယဝ်ႉ လီငၢမ်းသေ ပၢတ်ႇၸိုင် ၸၢင်ႈဢဝ်တူၼ်ႈၶဝ်ႈ ႁူင်ႈမၢၵ်ႇမိူဝ်ၵႂႃႇ ပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ တေႃႈၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ပေႃးဢုပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇပိူၼ်ႈၼႆ လူဝ်ႇငမ် ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈလီလီငၢမ်းငၢမ်းသေ ၸင်ႇလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇၼၼ်တႄႉ ၵႂၢမ်းမၼ်းၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈဝႃႈ “ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႂၢမ်းမၼ်း” သေ ဢဝ်ၵႂၢမ်းမၢၵ်ႇမိူဝ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပိူင်ယႅင်ႇမၼ်း ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၵူၼ်းမွၵ်ႈ သိပ်းသီႇသိပ်းႁႃႈၵေႃႉ ဢုပ်ႇၵၼ်လဵၼ်ႈ၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းၶၢဝ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈဝႃႈ “ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ လၵ်ႉလုၵ်ႈယိင်းပိူၼ်ႈ ပၢႆႈၵႂႃႇ” ၼႆ ႁဵတ်းၼၼ်ဝႃႈယဝ်ႉ ဝႃႈထႅင်ႈယူႇတိၵ်းတိၵ်း တၼ်းသွင်သၢမ်ၵမ်း။ ယၢမ်းထူၼ်ႈသၢမ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇၶၢၼ်ႉၶၢမ်ႇသေ ဝႃႈ “ပႃႈႁဝ်းဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ လၵ်ႉလုၵ်ႈယိင်းပိူၼ်ႈပၢႆႈ ၼႆၶႃႈႁ” ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးထၢမ်ၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ “ၸႂ်ႈဢိူဝ်ႈ” ၼႆ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉဢၼ်ထၢမ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇသိုပ်ႇထၢမ် မၼ်းၼၢင်းဝႃႈ “ၶႃႈဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လီလႄႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းထၢမ် ပႃႈႁဝ်းလီလီ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆး လၵ်ႉၼၢင်းယိင်းပၢႆႈႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ လၵ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးပၢႆႈႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ သွင်ၶႃ လၵ်ႉၵၼ်ပၢႆႈႁႃႉ” ၼႆ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းၶၢဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ “လွင်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပႃႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉလီ” ၼႆသေ ဢဝ်သဵင်ၼၢင်းယိင်းၶၢဝ်ႉၼၼ်. ယဵၼ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ပၢတ်ႇၶဝ်ႈ ႁုပ်ႈငမ်တေႃ
ၼႂ်းလၢႆးလၢတ်ႈ ၼင်ႇဝႃႈမႆးၼႆႉ ဢၼ်ဢွၼ်ႇၸၢႆး ၶိုၼ်းထၢမ် ၼၢင်းယိင်းၶၢဝ်.ဝႃႈ “ပႃႈႁဝ်းဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ လၵ်ႉလုၵ်ႈယိင်းပိူၼ်ႈပၢႆႈၼႆ” ၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈ ငမ်ၶိုၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဢမ်ႇငမ်ႇ ၵႂၢမ်းမၼ်းၶိုၼ်းၼင်ႇၼၼ်ၸိုင် ၸၢင်ႈဢဝ်ၵႂၢမ်းမၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႃႈ “ၽႂ်လၵ်ႉၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႃးၼင်ႇၵဝ်ႇသႄႈ” ၼႆလႂ်၊ “ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵဝ်ဝႃႈ၊ ၵဝ်ငိၼ်းပိူၼ်ႈဝႃႈၵူၺ်း” ၼႆလႂ် ၸၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ငမ်ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈဝႃႈ ၵႂၢမ်းၶေႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လၢတ်ႈယူႇတႄႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လွင်ႈႁ်ႈပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်းဢိူဝ်ႈဢဝ်၊ ယိုၼ်ဢဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ပၢတ်ႇၶဝ်ႈႁုပ်ႈငမ်တေႃယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ထေႃႁိူဝ်း ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽင်ႇ
ၽၢႆးႁိူဝ်း၊ ၽၢႆးပႄး ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၽၢႆးၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽင်ႇၼမ်ႉလွႆးလွႆးၵွၼ်ႇ ၸင်ႇလႆႈၵတ်းၸႂ် ယဵၼ်ၸႂ်သေ ထိုင်ၵႂႃႇ တီႈယိူင်းဢၢၼ်းလႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႆႉၸႂ် ႁိပ်ႈႁိပ်ႈၼႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေ ၽၢႆးၸိုင် တေၸဵဝ်းႁိူဝ်ႉၽႅဝ်ယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးထေႃၶိုၼ်ႈၸွမ်း ၵၢင်ၼမ်ႉၼႆ ယွၼ်ႉႁႅင်းထွင်းၼမ်ႉ ႁႅင်းသေ ၸွမ်းၽင်ႇမၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဝႄႈၵၢင်မၼ်းသေ ထေႃၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽင်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵႂၢမ်းလူင် သိပ်းၶေႃႈ
ထေႃႁိူဝ်း ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽင်ႇ
လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ တေႃႈၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ပေႃးဢဝ်လၢႆးဝႆး၊ ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းသိုဝ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းၶႅဝ်းသေ လၢတ်ႈတေႃႇပိူၼ်ႈၸိုင် ပိူၼ်ႈၸၢင်ႈၸဵပ်းၸႂ် ၼိူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ဢမ်ႇထိုင်တီႈလႆႈလႂ်၊ ၼၢၼ်းထိုင်တီႈယိူင်းမၢႆ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ဢၼ်လီထိသုတ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇယိူင်ႈၼင်ႇ ၵူၼ်းၽၢႆးႁိူဝ်း ၶိုၼ်းၸွမ်းၽင်ႇၼမ်ႉလွႆးလွႆးၼၼ်ႉသေ လၢတ်ႈတေႃႇပိူၼ်ႈလွႆးလွႆး၊ ဢဝ်ပိူင်တႅၵ်ႈ၊ ပိူင်တဝ်ႉ၊ ဢဝ်ဢသိူၵ်ႈ ဢပိုၼ်း၊ ဢပုမ်ႇ၊ ၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိမ်သေ လၢတ်ႈၵႂႃႇၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈမႅၼ်ႈၸႂ် ၽူႈထွမ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လူဝ်ႇယိူင်ႈၼင်ႇ ၵူၼ်းၽၢႆးႁိူတ်း ဝႄႈၵၢင်ၼမ်ႉသေ ထေႃၶိုၼ်ႈၸွမ်းၽင်ႇၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇလီတဝ်ႉႁူဝ်ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇလီထဵင်သိုဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇလီဝႃႈပိူၼ်ႈၽိတ်းလႃးလႃး။ လူဝ်ႇလိူၵ်ႈဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်း မဵဝ်းဢၼ်မွၵ်ႈပိူၼ်ႈ တေထွမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉသေ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈၵႂႃႇလွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးတဝ်ႉႁူဝ်ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ၊ ပေႃးထဵင်ပိူၼ်ႈသိုဝ်ႈ၊ ပေႃးၼႄးပိူၼ်ႈၽိတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽၢႆးႁိူဝ်း ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၵၢင်ၼမ်ႉသေ ဢိင်ၼိူဝ် ပၢင်ဢုပ်ႇၵုၼ်ၼၼ်ႉသေ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸၢင်ႈဢဝ် ၼမ်ႉၸႂ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။
408
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။