ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း၊_ၶုၼ်
ၶေႃႈၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း
ဝၢႆးသေပူးၵမ်ႇလူႉယဝ်ႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း လိုဝ်းလင်မႃးတႄႉတႄႉ။ မိူင်းတႂ်ႈမိူင်းၼိူဝ် ၼပ်ႉယမ်၊ ဝၢင်းၸူး။ မိူင်းဢႃႇဝၵေႃႈ သူင်ႇၶူဝ်းၶွင်ၽၢၼ်ႇတႃႇၸူး ၵူႈပီပီယဝ်ႉ။ ၶုၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်းၵေႃႈ ၸႂ်ယႂ်ႇပိုင်ႈဢိင်၊ ယွင်ႈယေႃး ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၶႄႇ “ဝၢင်ႉၶႅၼ်ႇသိ” ဢၼ်ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵွၼ်းဝႆႉ တႃႇလီလႄႈ တႂ်ႈၶူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵင်းပေႃးၼိူဝ် ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း။ မၢပ်ႇမႂ်သႂ်သွၼ်းၼႄးဝႃႈ “ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း... လၵ်ႉလွမ်ႁွမ်ၵူၼ်း... တေတိုၵ်းၽိုၼ်ႉၶိုၼ်း မုၼ်ႇၵူဝ်း” ၼႆလႄႈ ၶုၼ်မုၼ်ႇၵူဝ်း ႁႂ်ႈၸွပ်ႇထၢမ် လွင်ႈတၢင်း ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ “ဝၢင်ႉၶႅၼ်ႇသိ” ႁႃလၢႆးပွင်ၵူတ်ႉသေ ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်။ တိၺွပ်းၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်။ ဢမ်ႇ ၸႅတ်ႈဢမ်ႇထၢမ် ဢမ်ႇလဵင်ႉဢမ်ႇလူ မတ်ႉၵိုၵ်းမႆႉတွင်းတူၼ်ႈၼိုင်ႈသေ တၢၵ်ႇလႅတ်ႇတၢၵ်ႇၼၢႆးဝႆႉ။ ႁႂ်ႈပဵၼ်တီႈတွင်းမၢႆ ၶေႃႈသင်ႇသွၼ် တၢမ်ႇၵူၼ်းဢမ်ႇမီးသိတ်ႉၸႃႇ ၼႆသေ သေႃႇၵူၼ်းတင်းမိူင်း ၵႂႃႇ တူၺ်း။ ၽႂ်ဢမ်ႇၵႂႃႇၺႃးတၢမ်ႇ။  ၵႂႃႇၵူႈၵေႃႉၵူႈႁိူၼ်းလႄႈ ၸဵမ်ဝၼ်းလေႃးၶိုၼ်း ၵူၼ်းၽိုတ်ႉၵၼ်တူၺ်း ၵိုၼ်းဝႆႉတႃႇသေႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇလႆႈႁူႉ တၢင်းၽိတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ လႆႈထူပ်းၺႃးတၢမ်ႇယူႇၼၼ်ႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်း ၽိတ်းၸႂ် ၼႅၼ်ႇလႄႈ ႁွင်ႉပၢဝ်ႇၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇၼႄ ၵူၼ်းမိူင်းယူႇ ၵူႈၶၢဝ်းဝႃႈ “တႄႇၸဵမ်ၾီလႄႈၵူၼ်းတင်းလၢႆဢိူၺ်း... ၸွႆႈပဵၼ် သၢၵ်ႈသေႇၵဝ်သေၵမ်း... သင်ဝႃႈ... ၵဝ်လႆႈတၢႆၵိုၵ်း... မႆႉတွင်းတူၼ်ႈၼႆႉၵႂႃႇၵေႃႈ... ၾီပႂ်ႉမႆႉ တွင်းဢိူဝ်း... တွင်းမၢႆဝႆႉတႃႉ... တူဝ်ၵဝ်တၢႆၵေႃႈ... ၸႂ်ၵဝ်ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ... သင်ဝႃႈ ၸႂ်ၵဝ်လႆႈၶၢတ်ႇၵေႃႈ... တူဝ်ၵဝ်ဢမ်ႇတၢႆ... ၵဝ်ဢမ်ႇတၢႆသေပွၵ်ႈၼႆၼၼ်ႉ... ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဝႆႉတႃႉ... မႆႉတွင်းဢိူဝ်ႉ... မႂ်းတေ ဢမ်ႇလႆႈတၢႆ... မႂ်းတေဢမ်ႇလႆႈႁႅင်ႈ... မႂ်းတေဢမ်ႇလႆႈႁၢႆလၢႆ... မႂ်းဢမ်ႇတၢႆဢမ်ႇႁႅင်ႈသေ... သိုပ်ႇမီးဝႆႉ ယူႇလႄႈ... မိူဝ်ႈမႂ်းၵိုင်ႇႁဵတ်းၵွင်လႆႈၼၼ်ႉ... ႁႂ်ႈတႆးမႃးဢဝ်ႁဵတ်းၵွင်... ႁႆႇလင်ၵွင်ႈၾႃႉ သေၵမ်း... မိူဝ်ႈၵဝ်လႆႈငိၼ်း သဵင်ၵွင်... မႆႉတွင်းတူၼ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉ... ၵဝ်တေမႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း... ၵဝ်တေမႃးဢွၼ် ႁူဝ်တႆး ဢွၼ်ႁူဝ်တႆးၵူႈတီႈ... ၵူႈမိူင်း... ၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ်ၶိုၼ်း... ၵဝ်တေမႃးႁဵတ်းႁႂ်ႈၽုင်းဢူတႆး...ႁိူ ဝ်ႈႁိူင်းၶိုၼ်း...” ၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးယူႇၼင်ႇၼၼ် ႁိုင်ၸဵတ်းဝၼ်းၸဵတ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ “ဝၢင်ႉၶႅၼ်ႇသိ” တႅပ်းၶေႃး ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းပႅတ်ႈ တီႈမႆႉတွင်းလူင်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 1306 ယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၶဝ် သိုပ်ႇတၢမ်းၶႆႈၼႄမႃးဝႃႈ ဝၢႆးသေ တႅပ်းႁူဝ် မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ ဢဝ်ႁွႆႈၼႄၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉ တီႈမႆႉတွင်းၼၼ်ႉထႅင်ႈလႄႈ  ၵွၵ်းႁူဝ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇႁွင်ႉ ၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇယူႇ ၼင်ႇၼၼ်ထႅင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်တမ်းဝၢင်း ၼိူဝ်လိၼ်ၵေႃႈ ၾႆး လုၵ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်လႄႈ လႆႈၽႅၼ်ဝႆႉ။ လိုၼ်းမႃး ဢဝ်ၵႂႃႇတၢင်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လူင် ၼႂ်းထမ်ႈတီႈၼိုင်ႈ။ ဢမ်ႇပၼ်တိူဝ်ႉလႆႈၼႆယဝ်ႉ။ တိူဝ်ႉလိၼ်မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ တေၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းသေ ဢွၼ်ႁူဝ်တႆးၶိုၼ်း ၵမ်းလဵဝ် ၼႆလႄႈ ပူၵ်ႇလၢပ်ႈပဵၼ်ၶူၺ် လၢမ်းၶိုၼ်ႈၸူး ၶၢပ်ႈတူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၵူၺ်းၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ တႃႇသေႇၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်မႆႉတွင်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇယႂ်ႇပေႃးႁဵတ်း ၵွင်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတႅပ်း ပႅတ်ႈတႃႇသေႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်သိုပ်ႇၶႆႈၼႄၵၼ်မႃးၼၼ်ႉ ဝႆႉပဵၼ်ဢပုမ်ႇၵေႃႈ လႆႈသေတႃႉ ၶုၼ်ယီႈၵႂၢႆးၶမ်းသမ်ႉ ယၢမ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်တႆးမႃးတႄႉယူႇၼႆၼၼ်ႉ ပိုၼ်းပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇ ၵိုတ်းဝႆႉယူႇ။ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး လူင်ထႅင်ႈ သမ်ႉမႆႉတွင်းၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉသိုပ်ႇမီးသၢႆၸႂ်ဝႆႉယူႇ တီႈႁိမ်းမိူင်းၶႂၢၼ် တေႃႇထိုင်ႁၢၼ်ႉၼႆႉယဝ်ႉ။ ႁိုင်ၼၢၼ်း ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီယဝ်ႉလႄႈ ၶၢပ်ႈယႂ်ႇၵႄႇလူင် လူမ်ႉလႅဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ လုၵ်ႉတီႈၶၢပ်ႈႁဵဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ တူၼ်ႈဢွၼ်ႇမုၼ်းမႂ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉထႅင်ႈယူႇ ၼင်ႇႁၢင်ႈၵိုၵ်းၸွမ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ မီးတႄႉဢမ်ႇမီးတႄႉ ၸႂ်ႈတႄႉဢမ်ႇၸႂ်ႈတႄႉ ၼႆၼၼ်ႉဝႆႉသေၵွၼ်ႇ။ သင်ၸိူဝ်ႉ “တႆး”ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်သင်သေ ၵုမ်ႇမိုင်ႉမွင်းပႂ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈယူႇၵူၺ်းတႄႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်း ၸဝ်ႈ ၵိၼ်ႇၵၢဝ်ႇဝႆႉယူႇတႄႉၵေႃႈယႃႇ မၼ်းၸဝ်ႈ တေၵူဝ် “တႆး”သေ ယင်းတေၸၢင်ႈပၢႆႈပႅတ်ႈတႆးယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁၵ်ႉတႆးတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈလီ သင်ဝႃႈ “တႆး” ဢမ်ႇႁၵ်ႉၵၼ်၊ ဢမ်ႇႁၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇႁူႉပိုၼ်း မၼ်းၸဝ်ႈ၊ ဢမ်ႇတွၼ်ႉ တိူင်ႇၵၢဝ်ႇႁႃမၼ်းၸဝ်ႈသေပွၵ်ႈ ၼႆၵေႃႈ တေၸၢင်ႈဢဝ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႆယၢၼ် “တႆး” ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။