cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဢေႇပရႄႇ 26
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
မိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၵၢၼ်ႇ  (မင်းကန်ရွာ, Minkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189668 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1655 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1728 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3383 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ယတေႉတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယတေႉတွင်ႇ  (ရသေ့တောင်ရွာ၊ Yathayttaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192078 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2190 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3711 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
သုဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈၸႂ်ႉႁဵတ်းလူႇၵျွင်း လူႇမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ
4 - သုဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လႆႈၸႂ်ႉႁဵတ်းလူႇၵျွင်း လူႇမွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ
ၶုၼ်ၽီ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း ၸႂ်ႉပိူၼ်ႈႁဵတ်း ၵျွင်း လူႇပၼ်ၽြႃးသေ တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သမ်ႉဢဝ်မွၵ်ႇၼၢမ်ႇသႃႇ ၼမ်ႉႁွမ်ၼၢမ်ႇသႃႇ လူႇတၢၼ်းလႄႈ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၽီတႃႇဝတိမ်ႇသႃႇ တီႈၸိၵ်းလွႆၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ႁေႃဝိ မၢၼ်ႇ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်ဝၼ်းၼၼ်ႉ သုဝၼ်ၼဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
တႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း (, တာခီလိတ်မြို့နယ်), (Tachileik Township), ၼႆႉပဵၼ်ႄၸႄႈဝဵင်းဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ တီႈပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ်တီႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး
443
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:443
ၶူႇလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၶူႇလႄႇ (ခူလယ်ရွာ, Khulel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶူႇလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190153 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2404 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 2394 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4798 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢၼွၵ်ႉယေႇပျႃးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢၼွၵ်ႉယေႇပျႃးတေႃး  (အနောက်ရေပြားတောရွာ, Ahnaukyaepyartaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႄးပေႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218237 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3680 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7317 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇလုၵ်းလိူဝ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇလုၵ်းလိူဝ်ႇ (, Wan Mai Loke Lay, ဝမ်မိုင်လုတ်လေ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၶူင်ႈလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇတီႇ 38
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:38
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတေႃး (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတေႃး (တူၵ်း)  (လက်ပံတော (အနောက်)ရွာ၊ Letpantaw(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192563 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢမ်ႇမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2605 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3084 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5689 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
သျွၵ်ႉတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈသျွၵ်ႉတေႃး  (ရှောက်တောရွာ, Shauktaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194670 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျွၵ်ႉတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1242 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1562 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2804 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
1098
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1098
ဢေႇပရႄႇ 27
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ၵတ်ႉၵူႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵတ်ႉၵူႇၵၢၼ်ႇ  (ကက္တူကန်ရွာ, Kattukan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193672 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မၵျီးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႄး  (ညောင်ပင်တဲရွာ၊ Nyaungpinte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192795 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2419 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2799 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5218 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽျူႇထႂႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၽျူႇထႂႃး  (ဖြူထွားရွာ၊ Hpyuhtwar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထီးပု ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192405 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထီးပုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1861 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2179 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵၢၼ်းယွတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈ
ပိုၼ်းတူဝ်
ၸၢႆးၵၢၼ်းယွတ်ႈ (Sao Kan Yord) ၼႆႉၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉပဵၼ် ၸၢႆးႁၢၼ်ႇၸိင်ႇ။ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 22၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်၊ ပီႊၶရိတ်ႉ 1963 (ပီႊတႆး - ဝၼ်းသုၵ်း၊ လိူၼ်သီႇလွင်ႈ ႑႓ ၶမ်ႈ၊ ႒႐႕႗ ၼီႈ) တီႈဝၢၼ်ႈႁိၼ်ႁႄႈ၊ ဢိုင်ႇမိူင်းယၢႆး၊ ၸေႊဝဵင်းၵေးသီး။ ပေႃႈမႄႈမၼ်းၸဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ လုင်းၸၢင်းထုၼ်းဢွင်ႇ လႄႈ ပႃႈၸၢင်းၶွင်ႇ။ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ 4 ၵေႃႉ - ၼၢင်းၶမ်းငူၺ်ႇ(ပီႈၼၢင်း)၊ ၼၢင်းၸိင်ႇပုၼ်ႉ(ပီႈၼၢင်း)၊ ၸၢႆးသၢႆလႅင်း(ၼွင်ႉၸၢႆး) လႄႈၸၢႆးၸွမ်ဝူင်း(ၼွင်ႉၸၢႆး)။
ၼႃႈႁိူၼ်း လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်း
ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် တင်းၼၢင်းၼူၼ်းၸိုၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီႊ 1989 သေ ၽၢတ်ႇၵၼ်မိူဝ်ႈပီႊ 1993၊ မီးလုၵ်ႈယိင်း 1 ၵေႃႉ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ၼၢင်းမုၼ်သီဢွင်း။ ၵူပ်ႉၵူႈၵၼ် တင်းၼၢင်းသီႇတႃႇ မိူဝ်ႈပီႊ 1994 သေ မီးလုၵ်ႈယိင်း 3 ၵေႃႉ (1) ၼၢင်းယွတ်ႈယိင်းၶၢဝ်၊ (2) ၼၢင်းယွတ်ႈၽွင်းဢွမ်၊ (3) ၼၢင်းယွတ်ႈၽူၺ်းပၢႆ။
လွင်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းပိင်ႇၺႃႇ
မိူဝ်ႈပီႊ 1969 တႄႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ တီႈမိူင်းယၢႆး။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1970 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်။ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 1981 ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉသုင်မၢႆ (4) ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ မိူဝ်ႈပီႊ 1982 တေႃႇ 1984 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးပိုၼ်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်တူၼ်ႈတီး။
ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ
မိူဝ်ႈပီႊ 1977 ၶၢဝ်းမႆႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း တီႈငဝ်ႈငုၼ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSA) လွႆၶိူဝ်း။ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတင်း ၸဝ်ႈသိုၵ်းၸၢမ်ႇမိူင်း၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၼေႃႇမိူင်းဢွၼ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၵေႃးလိင်ႇတ၊ ၸဝ်ႈၵမ်ႉၶိူဝ်း။ လႆႈထူပ်းပႃးပၢင်တိုၵ်း "လွႆမုင်ႈမိူင်း" ႁိမ်းလႃ ဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လႄႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼႅတ်ႉႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် တိုၵ်းလေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ၶွင်မသလ။ 1978 ၸွႆႈၵၢၼ်တီႈတပ်ႉၵွင် 21 ၶွင် (SSA) ။ 1979 လဵပ်ႈႁဵၼ်းတီႈၵိဝ်ႇႁူၵ်းၶႃးႁၢၼ် လႅၼ်လိၼ်ၸိုင်ႈတႆး-ထႆး၊ လႆႈထူပ်းတင်း ၸဝ်ႈၸၢမ်ၵႃး၊ ၸဝ်ႈၸၢမ်ႇလဵၵ်း၊ ၸဝ်ႈၺီႇ၊ ၸဝ်ႈသႃႇယႃႇ၊ သြႃႇမၶိၼ်ႇ၊ ၸၢႆးသႅင်ၸိုၼ်ႈ (သၶႁ) ။ ၸွႆႈၵၢၼ်တီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶွင်ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမတီႇၵိဝ်ႇႁူၵ်း၊ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး (SSPP)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈၸွႆႈသွၼ်လိၵ်ႈ တီႈပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ် ဝဵင်းပၢင်ဢူး။ 1980 ၸွႆႈသွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ်၊ တီႈဝဵင်းၵျွၵ်းမႄးႁူမ်ႈလူၺ်ႈမေႃသွၼ် ပၼ်ႁႅင်း 400 ၵေႃႉပၢႆ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇ ပီ 1963 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၵူၼ်းၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇ ပီ 2004
ဢေႇပရႄႇ 1828
(26) ဝၼ်း
5
ဢမ်ၿဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၼမ်ႉဢၢပ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ
5 - ဢမ်ၿဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ လူႇၼမ်ႉဢၢပ်ႇ ပၼ်ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ
ၶုၼ်ၽီ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇ မိူဝ်ႈပဵၼ် ၵူၼ်းပႂ်ႉသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈသႃႇရိပုတ်ႉတရႃႇ ယေႃးၶိင်းမႃး လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေယူတ်းယႃ လွင်ႈႁွၼ်ႉမႆႈၼႆ ၸင်ႇလူႇတၢၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈ ၼမ်ႉဢၢပ်ႇ တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းငဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ မၢၵ်ႇမူင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူႇတၢၼ်း ၼမ်ႉဢၢပ်ႇ တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းငဝ်ႈတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈလႄႈ လႆႈလူႇတၢၼ်းၼမ်ႉ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လႆႈႁူတ်းတူၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၼႆသေ ၼႃႈၵၢၼ် ယဝ်ႉၸွမ်းၵၼ် တင်းသွင်ပိူင်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၵုသူဝ်ႇၵၢမ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်သဝ်သႅင်ပတ်ႉတမျႃးၼၼ်ႉ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ သဵင်တူႇရိယႃႇၽီ ၼၢင်းၽီယူႇ။ ဢမ်ႇပဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ႁႃႈ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
သၢႆတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ၼႂ်းမိူင်းတႆး
သၢႆတၢင်းလူတ်ႉ
သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉ/ၵႃး။ ပွတ်းႁွင်ႇ - လုၵ်ႉဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၼ်းတလေး) ၽႅဝ်ၼမ်ႉၶမ်း မူႇၸႄႊ၊ လုၵ်ႉသႅၼ်ဝီ ထိုင် ၵုၼ်လူင် -ႁူဝ်ပၢင်ႇ။ ပွတ်းၸၢၼ်း - လုၵ်ႉတႃႇၸီႇ ၽႅဝ် ၵဵင်းတုင် တႃႈၶီႈလဵၵ်း။ ပွတ်းၵၢင် - လုၵ်ႉသီႇပေႃႉ ထိုင် လွႆလႅမ်။ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉ/ၵႃး မီး 3 သဵၼ်ႈသေ မီးတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ် ၵႂႃႇလႆႈထိုင်ၵူႈဝဵင်း။
ထွၵ်ႉၵျၢၼ်ႉ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းထွၵ်ႉၵျၢၼ်ႉ (ထောက်ကြံ့မြို့ ; Htauk Kyant) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိင်ႇၵလႃႇတူင်ႇ၊ ပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ တီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽႃၸၢၼ်းပူႇတ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၽႃၸၢၼ်းပူႇတ (, Phaa Zaan Puta, ဖါစန်းပူတ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၼၢင်းၽီလူးၵႃႇလီႇ
4။ ၼၢင်းၽီလူးၵႃႇလီႇ
တြႃး ဢၼ်ဢဝ် ၼႁီ ဝေရေၼ ဝေရႃၼိ- တႄႇၵႂႃႇတႄႉ ဢိင်ပိုင်ႈ လူၺ်ႈ မႄႈမၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉ တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းသႃႇ ဝတ်ႉထိ ၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးႁေႃးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၸိူင်းပတ်ႉၸုပ်ႉပၢၼ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်
“လုၵ်ႈၸၢႆးဢိူၺ်... မႄႈတေႁႃမေးပၼ်မႂ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႃႈ”
“မႄႈ... ယႃႇပေဝႃႈၼၼ်သေၵမ်း၊ ၸူဝ်ႈၵႃႈ တိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ယူႇၼႆႉ လုၵ်ႈ ၸၢႆးၵူၺ်းၶႂ်ႈ လူႁၼ်လုမ်းလႃးႁႃလဵင်ႉမႄႈႁဝ်းၵႂႃႇၵူၺ်းဢေႃႈ”
“လုၵ်ႈၸၢႆး... ၵၢၼ်ႁႆႈၵၢၼ်ၼႃးလႄႈသင် ၵၢၼ်ႁိူၼ်းၵၢၼ်ယေးလႄႈသင် ၵုမ်ႇပဵၼ်မႂ်းၸၢႆးၵေႃႉလဵဝ် ႁဵတ်းယူႇၵူၺ်းလႄႈ မႄႈၸႂ်ဢမ်ႇသိူဝ်းလႆႈသေဢိတ်း၊ မႄႈတေႁႃမႃးပၼ် လုၵ်ႈပႂ်ႉမႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈၼႃႈ” ၼႆသေ တိုၵ်းသူၼ်းတိၵ်းတိၵ်း သေတႃႉ မၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ ထဵင်ၶိုၼ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ မႄႈမၼ်းတေဢၢၼ်း ၵႂႃႇႁႃလုၵ်ႈပႂ်ႉမႂ်ႇသေ ဢွၵ်ႇႁိူၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇထၢမ်မႄႈမၼ်းလႄႈ မႄႈ မၼ်းၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ တေၵႂႃႇတွင်ႈထၢမ် လုၵ်ႈပႂ်ႉႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆလႄႈ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၶိူဝ်းဢၼ်မႄႈမၼ်း တေၵႂႃႇတွင်ႈထၢမ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇ လႆႈၸႂ်ၼႆလႄႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄ ၶိူဝ်းဢၼ်မၼ်းလႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မႄႈမၼ်း ၵေႃႈ ၸင်ႇၵႂႃႇတီႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း ဢၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းလႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉသေ ၵၢႆႇၵႂၢမ်းၸူး ၽၢႆႇလုၵ်ႈပႂ်ႉမႂ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇလိူၵ်ႈဝၼ်းသေ ႁွင်ႉဢဝ်လုၵ်ႈပႂ်ႉမႂ်ႇ မႃးတီႈ ႁိူၼ်းယဝ်ႉ။
မႄႈမၼ်
ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ သမ်ႉဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈ သမ်ႉပဵၼ်မႄႈမၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လႄႈ မႄႈမၼ်းၸင်ႇဝႃႈတီႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း “လုၵ်ႈၸၢႆး ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉဢၼ်မႂ်းလႆႈၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမီးလႆႈလုၵ်ႈ လႄႈ မၼ်းပဵၼ်မႄႈမၼ်ဢိူဝ်ႈ... ၶိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈလၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်း လူႉလႅဝ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ မႄႈတေၵႂႃႇႁႃမႃး လုၵ်ႈပႂ်ႉထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈၵွၼ်ႇ”
မႄႈမၼ်ၸႂ်ၵူတ်ႉ
ဝၢႆးသေႁွင်ႉ ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ မႃးယူႇတီႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ ၼၢင်းမႄႈ မၼ်ၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ပေႃးဝႃႈ မေးၼွႆႉမၼ်းမီးလုၵ်ႈမႃးၸိုင် ၶူဝ်းၶွင်ဢုတ်ႉၸႃႇၸိူဝ်း ၼႆႉ တေပဵၼ်ၶွင်မၼ်းၵႂႃႇတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၵဝ်တေၶပ်ႉၶိုင် ႁႂ်ႈမၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈမီးလုၵ်ႈၵွၼ်ႇ”ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇ ႁဵတ်းၵႅင်ႈၸႂ်လီသေၵႂႃႇဝႃႈ “လုၵ်ႈယိင်း... ပေႃးမႂ်းပႃးသၼ်ႇထေႇ ၸပ်းတွင်ႉၼႆၸိုင် မွၵ်ႇလၢတ်ႈ ၵဝ်ၽွင်ႈၼႃႈ”ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ပေႃးဝႃႈ ၼၢင်းဢွၼ်ႇၸပ်းတွင်ႉ ၵေႃႈ မႄႈမၼ်ၵေႃႉႁဵတ်းၶဝ်ႈၽၵ်း တၢင်းၵိၼ်သေ ၵႂႃႇလဵင်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းတၢင်း ၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၵ်ႉလွမ်သႂ်ႇပၼ် ယႃႈယႃယႃႉသၼ်ႇထေႇလႄႈ ၸူးဢဝ် သၼ်ႇ ထေႇမၼ်းၼၢင်းလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ သၼ်ႇထေႇမၼ်းၼၢင်း လႆႈလူႉ လႅဝ်ၵႂႃႇ သွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း လႆႈႁူႉၸွမ်းသေ ၸင်ႇမႃး လၢတ်ႈၼၢင်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးမီးသၼ်ႇထေႇမႃးထႅင်ႈၸိုင် ယႃႇပေလၢတ်ႈမႄႈ မၼ်ၼႆလႄႈ ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ မၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ၽိူဝ်ႇဝႃႈ သၼ်ႇထေႇၵႄႇမႃး မႄႈမၼ်ၸင်ႇတေႁူႉလႄႈ ပွင်ႉပွင်ႉထႃႉထႃႉ လွင်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇ လၢတ်ႈမၼ်းၼၢင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼၢင်းဢွၼ်ႇၵေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ “မႂ်းၵေႃႉယႃႉသၼ်ႇထေႇၵဝ်ပႅတ်ႈ သွင်ပွၵ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၵဝ်တေႁဵတ်းႁိုဝ် လၢတ်ႈမႂ်းလႆႈ”ၼႆလႄႈ မႄႈမၼ်ၸင်ႇမၢႆၸႂ်ဝႆႉသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼၢင်းဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇ ၾၢင်ႉဢမ်ႇထိူမ်ၼၼ်ႉ လၵ်ႉသႂ်ႇပၼ်ယႃႈယႃယႃႉသၼ်ႇထေႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ပိူဝ်ႈသၼ်ႇထေႇၵႄႇယဝ်ႉလႄႈ သၼ်ႇထေႇဢမ်ႇတူၵ်းပူၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇၵႃႈၵွၼ်ႇ တွၼ်းဢွၼ်၊ သၼ်ႇထေႇလူႉသေ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇတွင်ႉလႆႈလႄႈ ၼၢင်းဢွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ်လူင်သေ တၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။
မေးလူင် မေးဢွၼ်ႇ ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇၽိတ်းသေ ယွၼ်းသူးၽိတ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မေးဢွၼ်ႇ ၸမ်တေတၢႆၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇယွၼ်းသူးဝႃႈ “မႂ်းႁွင်ႉၵဝ်မႃးသေ မႃးယႃႉပႅတ်ႈသၼ်ႇထေႇၵဝ် ထူၼ်ႈထိုင်သၢမ်ပွၵ်ႈလီလီယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ ၵဝ်ၵေႃႈတေလႆႈတၢႆယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈ ၵဝ်တၢႆၵႂႃႇၸိုင် ႁႂ်ႈလႆႈၵႂႃႇပဵၼ် မႄႈၽီလူးလူင် ႁႂ်ႈၶိုၼ်းၸၢင်ႈၵိၼ်ပႅတ်ႈ လုၵ်ႈမႂ်းသေၵမ်း”ၼႆသေ တၢႆၵႂႃႇ ၵိူတ်ႇပဵၼ် မႅဝ်းမႄႈ တီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူဝ်မၼ်းၵေႃႈ လႆႈႁူႉလွင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇမတ်ႉၺွပ်း မေးလူင်သေ ပေႃႉပေႃႉမင်မင်လႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်မေးလူင်ၵေႃႈ တၢႆသေ ၵႂႃႇၵိူတ်ႇပဵၼ် ၵႆႇတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵႆႇမႄႈတူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယႂ်ႇမႃးသေ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇ ၼၢၼ်း သမ်ႉၶႆႇမႃး၊ မႅဝ်းမႄႈ သမ်ႉမႃးဢဝ်ၵိၼ်ၶႆႇမၼ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵႆႇမႄႈၶႆႇ တၼ်း သၢမ်ပွၵ်ႈၵေႃႈ မႅဝ်းမႄႈ မႃးၵိၼ်ပႅတ်ႈသၢမ်ပွၵ်ႈလႄႈ ၵႆႇမႄႈၸင်ႇဝႃႈ “မႃးဢဝ်ၵိၼ် ၶႆႇၵဝ် တၼ်းသၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉသေ ၵမ်းၼႆႉ သမ်ႉၶႂ်ႈၵိၼ်ပႃးၵဝ်ယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႈ ၵဝ် တၢႆၵႂႃႇၸိုင် ၸၢတ်ႈတေမႃး ႁႂ်ႈၵဝ်ၸၢင်ႈလႆႈၶိုၼ်းၵိၼ်ပႅတ်ႈ လုၵ်ႈမၼ်းလႄႈ တူဝ် မၼ်းသေၵမ်း”ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႆႇမႄႈၵေႃႈ တၢႆသေ သမ်ႉၵႂႃႇၵိူတ်ႇပဵၼ် သိူဝ်ၸုမ်ႈ၊ မႅဝ်းမႄႈ သမ်ႉတၢႆသေ ၵႂႃႇၵိူတ်ႇပဵၼ် ၵႂၢင်မႄႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၵႂၢင်မႄႈၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇ လုၵ်ႈမႃးၵေႃႈ သိူဝ်ၸုမ်း မႃးဢဝ်ၵိၼ်ပႅတ်ႈ တၼ်းၵႂႃႇသၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ သၢမ်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵႂၢင်မႄႈၸင်ႇဝႃႈ “ဢဝ်ၵိၼ်လုၵ်ႈၵဝ် တၼ်းသၢမ်ပွၵ်ႈသေ သမ်ႉ တေၵိၼ်ပႃးၵဝ်ယဝ်ႉ၊ ပေႃးၵဝ်တၢႆၵႂႃႇၸိုင် ႁႂ်ႈလႆႈပဵၼ် ဢၼ်ၸၢင်ႈၶိုၼ်းၵိၼ်လႆႈ သိူဝ်ၸုမ်ႈမႄႈၼၼ်ႉသေၵမ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၵႂၢင်မႄႈၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတၢႆ ပဵၼ်ၽီလူးမႄႈလူင်ယဝ်ႉ။ သိူဝ်ၸုမ်းမႄႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢႆသေ မႃးၵိူတ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်း ယိင်းဢွၼ်ႇ တီႈမိူင်းသႃႇဝတ်ႉထိယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၼၢင်း ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃး ၸင်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းလူၺ်ႈ ၵူၼ်းၸၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ယူႇသဝ်းတမ်ႈတီႈဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇ လုၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၽၵ်းတူဝဵင်းသႃႇဝတ်ႉထိၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၼၢင်းၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ ၵေႃႈ မႄႈၽီလူးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၽၢၼ်ႇႁဵတ်းၼၢင်းၵူၼ်း ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းမိုတ်ႈ ၵိုဝ်းသေ မႃးသူႇမႃးၸႂ်း မႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ မႃးတွင်ႈမႃးထၢမ်ဝႃႈ “ပဵၼ် ၵူၼ်းၸၢႆးႁႃႉ ၵူၼ်းယိင်းႁႃႉ ႁႂ်ႈလႆႈယွၼ်းတူၺ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ”ၼႆ ၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလုၵ်း ၼႂ်းႁွင်ႇ ၵႂႃႇဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶူပ်းၵိၼ်ပႅတ်ႈသေ ပၢႆႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပွၵ်ႈၵမ်း သွင်ၵေႃႈ မႃးဢဝ်ၵိၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼင်ႇၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ထိုင်တီႈ လူဝ်ႇလႆႈလဵင်ႉ လုၵ်ႈ ၵေႃႉထူၼ်ႈသၢမ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇဝႃႈတီႈၽူဝ်မၼ်း
“သူ... တမ်ႈတီႈၼႆႈ ၽီလူးမႄႈတူဝ်ၼိုင်ႈ မႃးဢဝ်ၵိၼ်လုၵ်ႈႁႃးၵႂႃႇ သွင် ၵေႃႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈႁႃး ၵေႃႉထူၼ်ႈသၢမ်ၼႆႉတႄႉ ႁဝ်းတေၵႂႃႇၵိူတ်ႇ တီႈႁိူၼ်းပီႈၼွင်ႉ ႁဝ်းဢဝ်ယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇပၢႆႈၵႂႃႇၵိူတ်ႇ တီႈႁိူၼ်းပီႈၼွင်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မႄႈၽီလူး သမ်ႉတူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း လႆႈၵႂႃႇသူင်ႇၼမ်ႉပၼ် ၶုၼ်ၽီလူင် ဝဵတ်ႉသဝၼ်ႇယဝ်ႉ။ မႄႈၽီလူးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇတဵၵ်းၼမ်ႉ ဢၼေႃးတတ်ႉထ သႂ်ႇၼႂ်းဢုမ် လႆႈတဵင်ႇၼိူဝ်ၵွၵ်းႁူဝ်သေၵႂႃႇသူင်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ ၶဝ် တူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉလႂ် သီႇလိူၼ်၊ ႁႃႈလိူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူၵ်ႈဢမ်ႇ လႄႇ မႄႈၽီလူးတူဝ်ၼိုင်ႈ ႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈၼႃႇသေ သမ်ႉတၢႆပႅတ်ႈ မႄႈၽီလူးဢၼ် ၵႆႉၵႂႃႇဢဝ်ၵိၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈမႃးတႅၼ်းတၢင် တီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇ ဝႃႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ မၼ်းၼႅတ်ႈၵႂႃႇၸူး ႁိူၼ်းၼၢင်းယိင်း ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈ ၵႂႃႇဢဝ်ၵိၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ထိုင်ၵႂႃႇတီႈၼၼ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် ၼၢင်း ယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၸင်ႇထၢမ်တူၺ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉသေ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈတၢင်ႇတီႈယဝ်ႉ။ မႄႈၽီလူးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇၸွမ်းၵႂႃႇႁႃ ၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းဝဵင်းယဝ်ႉ။
ၼၢင်းယိင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈယဝ်ႉလီငၢမ်း ဝၼ်းဢၼ်တေတၢင်ႇ ၸိုဝ်ႈပၼ် လုၵ်ႈမၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း တၢင်ႇ ၸိုဝ်ႈပၼ်ယဝ်ႉသေ ၸူဝ်းၽူဝ်မၼ်း ပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇၸူးႁိူၼ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းတၢင်း ၶႃၽူဝ်မေး သမ်ႉလတ်းမႃးၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇၵျွင်းၽြႃး။ မၼ်းၼၢင်း ဢဝ်လုၵ်ႈ မၼ်းပၼ်ၽူဝ်မၼ်းသေ ၵႂႃႇသုၵ်ႈၼႃႈလၢင်ႉတႃ တီႈၼွင်ၼမ်ႉၼႂ်းၵျွင်းယဝ်ႉ ၶိုၼ်း မႃးႁွပ်ႇဢဝ် လုၵ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းၽူဝ်မၼ်း တိုၵ်ႉၵႂႃႇသုၵ်ႈၼႃႈလၢင်ႉတႃယူႇ ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်း လႆႈႁၼ် မႄႈၽီလူးလႄႈ
“သူဢိူၺ်... မႄႈၽီလူး ဢၼ်ၵိၼ်လုၵ်ႈႁႃးၼၼ်ႉ မႃးတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ၊ မႃးဢဝ်လုၵ်ႈႁဝ်းၽႂ်းၽႂ်းလႄႈ” မၼ်းၼၢင်း လၢတ်ႈၽူဝ်မၼ်းၼင်ႇၼၼ် သမ်ႉမႆႈ ၸႂ်ၵူဝ်ၽီလူးၵိၼ်လုၵ်ႈမၼ်းၼၢင်းလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၼႅတ်ႈႁွပ်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေ လႅၼ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၵျွင်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉႁေႃးတြႃး ၼႂ်း ၵႄႈၵၢင် ပရိသတ်ႈယူႇ။ မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵႂႃႇတမ်းဝၢင်း တီႈႁိမ်းတိၼ်ၽြႃးသေ
“ၸဝ်ႈႁဝ်း ၽူႈဢူမုၼ်ယႂ်ႇတီႈၶႃႈ... လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ လူႇပၼ် ၸဝ်ႈႁဝ်းယဝ်ႉတီႈၶႃႈဢေႃႈ... ၸဝ်ႈႁဝ်းၶႅၼ်းတေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်လူလွမ်ပၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၶႃႈသေၵမ်းၶႃႈ”
မႄႈၽီလူး ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၼ်ႇ
ၶုၼ်ၽီသုမၼ ဢၼ်ပႂ်ႉၽၵ်းတူၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်မႄႈၽီလူး ၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်း ၵျွင်း။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ ၵႂႃႇႁွင်ႉမႄႈၽီလူး ၶဝ်ႈ မႃးၸူးၽြႃးယဝ်ႉ။ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ “ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... မႄႈၽီလူးၵိၼ်ၵူၼ်းၼၼ်ႉ မႃးယဝ်ႉၶႃႈ”
“ပၼ်မၼ်းမႃးလႄႈ မႂ်းၼၢင်းယႃႇပေမေႃးသင်” ပေႃးဝႃႈ မႄႈၽီလူး ထိုင်မႃးၵေႃႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇထၢမ် မႄႈၽီလူး
“ၵွပ်ႈသင်လႄႈ သမ်ႉႁဵတ်းၼင်ႇၼႆ၊ သင်ဝႃႈ ၸိူဝ်းသူ ဢမ်ႇႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ၵဝ်ၽြႃးၸိုင် လွင်ႈၸႂ်ၶဵၼ်သူၼၼ်ႉ တေမိူၼ်ၼင်ႇ ၸွၼ်ႈၽိူင်းလႄႈ ငူး၊ မီလႄႈၽီပႂ်ႉမႆႉၶေႃႉ၊ ၵႃလမ်လႄႈၵဝ်ႉ တေဢမ်ႇယဝ်ႉၵၼ်လႆႈ တင်းၵမ်ႇၽႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉၵုမ်ႇမႃးဝႆႉၸႂ်ၶဵၼ် ႁႃတွပ်ႇတႅၼ်းၵၼ်ယူႇလႃႇ၊ လွင်ႈဝႆႉ ၸႂ်ၶဵၼ်သေ တွပ်ႇတႅၼ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇငိမ်းယဵၼ်လႆႈ၊ ဢၼ်ဢမ်ႇတွပ်ႇ တႅၼ်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ ၸင်ႇတေငိမ်းယဵၼ်လႆႈ”
ဢဝေရေၼ ၸ သမ်မၼ်တိ၊ ဢေသ ꩪမ်မေႃ သၼၼ်တၼေႃ။
ၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ ပေႃးဝႆႉၸႂ်ၶဵၼ် တွပ်ႇတႅၼ်းၵၼ်ၸိုင် ဢမ်ႇထိုင်တီႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵၼ်လႆႈသေဢိတ်း။ ပေႃးဢမ်ႇ တွပ်ႇတႅၼ်းၵၼ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေယဝ်ႉတူဝ်ႈ ငိမ်းယဵၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇတွပ်ႇတႅၼ်းၵၼ်ၶိုၼ်းသေ ငိမ်းယဵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၾိင်ႈထုင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တိုၼ်းယၢမ်ႈပဵၼ်ယၢမ်ႈမီးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ထမ်းတြႃးယဝ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ မႄႈၽီလူး ပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇဝႃႈတီႈ ၼၢင်းယိင်းမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ
“ဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆႈမႂ်း ပၼ်မႄႈၽီလူးၼၼ်ႉလႄႈ”
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... လီၵူဝ်ၶႃႈဢေႃႈ”
“ယႃႇပေၵူဝ်... မႄႈၽီလူးၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽေးသင်ယဝ်ႉ”
မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ယိုၼ်ႈပၼ်မႄႈၽီလူးယဝ်ႉ။ မႄႈၽီလူး ၸင်ႇႁွပ်ႇဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸုပ်ႇၼူမ်သေ ၶိုၼ်းသႂ်ႇပၼ် ၼႂ်းမိုဝ်းမႄႈ မၼ်းယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး လႆႈႁၼ် မႄႈၽီလူးႁႆႈလႄႈ “မႄႈၽီလူး... မႂ်းသမ်ႉႁႆႈႁဵတ်းသင်လႃႇ?”
“ၸဝ်ႈႁဝ်းတီႈၶႃႈ... ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ၼႆႉ ၶႃႈႁဝ်းလႆႈႁႃၵိၼ်ၼိူဝ်ႉ ပိူၼ်ႈသေတႃႉ ယင်းဢမ်ႇဢိမ်ႇတွင်ႉဢိမ်ႇသႆႈမႃးၶႃႈ၊ ဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇ သမ်ႉတေႁဵတ်း ႁိုဝ် သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈၶႃႈလႃႇ”
“မႄႈၽီလူး... ယႃႇပေမႆႈၸႂ်”ၼႆသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ႁွင်ႉဢဝ် မႄႈၽီလူး မိူဝ်းယူႇၸွမ်းတီႈႁိူၼ်းသေ ႁႂ်ႈဢဝ်ၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ပူႇၸေႃႇလဵင်ႉ လူပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ႁွင်ႉဢဝ်မႄႈၽီလူးသေ မိူဝ်းပၼ်တီႈယူႇ တမ်ႈ တီႈၸွမ်ႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းယဝ်ႉ။ ယူႇၵႂႃႇႁဵတ်းၼၼ်သေ မႄႈၽီလူးၸင်ႇဝႃႈ
“ပေႃးပိူၼ်ႈတမ်ၶဝ်ႈၼႆ မိူၼ်ၼင်ႇ မႃးတမ်ၺႃးၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်း”ၼႆလႄႈ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶၢႆႉပၼ် တၢင်ႇတီႈယဝ်ႉ။ ၶၢႆႉပၼ်တီႈယူႇမၼ်း တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ သေတႃႉ ပႆႇသၢင်ႇထုၵ်ႇလႄႈ မႄႈၽီလူးၸင်ႇဝႃႈ
ယွၼ်ႉပူႇၸေႃႇမၼ်းလႄႈ မႄႈၽီလူးၸွႆႈထႅမ်
ၵမ်းၼၼ်ႉ မႄႈၽီလူးၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ “ဢူၺ်းၵေႃႉၵဝ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၵျေးၸူး ပၼ်ၵဝ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼႆႉတႄႉ ၵဝ်တေၶိုၼ်းႁဵတ်းၵျေးၸူးပၼ်မၼ်း ၵွၼ်ႇ” ၼႆသေ ၸင်ႇၵႂႃႇလၢတ်ႈပၼ် မႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ “ပီၼႆႉ ၽူၼ်တေလီဢိူဝ်ႈ... ပေႃးၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵေႃႈ ယႃႇပေၽုၵ်ႇတီႈတႅမ်ႇ ၵႂႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈသုင်တႃႉ၊ ပီၼႆႉ ၽူၼ်တေဢမ်ႇလီ ပေႃးၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိုင် ၵႂႃႇၽုၵ်ႇ သွမ်ႈ တီႈတႅမ်ႇ တီႈၶူင်ႈ တီႈယၢၼ်းတႃႉ”ၼႆယဝ်ႉ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၼမ်ႉထူမ်ႈတူၼ်ႈၶဝ်ႈၶဝ် လူႉလႅဝ်၊ မၢင်ပီၵေႃႈ တူၼ်ႈၶဝ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈၼမ်ႉသေ လူႉလႅဝ်သေတႃႉ ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ သမ်ႉဢမ်ႇလႆႈလူႉလႅဝ်သင်၊ ၵွပ်ႈ ၼၼ် ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၸင်ႇထၢမ်မၼ်းၼၢင်း
“ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇ တူၼ်ႈၶဝ်ႈဢၼ်မႂ်းၼၢင်းၽုၵ်ႇၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းၼမ်ႉၼွင်း ၵေႃႈ ဢမ်ႇလူႉလႅဝ်၊ ၶၢဝ်းၼမ်ႉဢမ်ႇမီးၵေႃႈ ဢမ်ႇလူႉလႅဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၸင်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၵႂႃႇပူႇၸေႃႇမူးၸႃး မႄႈၽီလူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁဵတ်းၼၼ် မႄႈၽီလူးၵေႃႈ လႆႈလွင်ႈပူႇၸေႃႇမူးၸႃး တင်းၼမ်သေ ၸွႆႈထႅမ်လၢတ်ႈပၼ် ၼႃႈၵၢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၵႂႃႇ လႄႈ လႆႈမီးမႃး လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးတင်းယႂ်ႇတင်းၼမ် မီးမႃး လၢပ်ႈလႃႇၽ တင်းၼမ် ယဝ်ႉ။
ၸိူင်းမၢႆသီႇ ပိုၼ်းၼၢင်းၽီလူးၵႃႇလီႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
တႄႇပိၼ်ႇတႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတႄႇပိၼ်ႇတႄး  (တယ်ပင်တဲရွာ၊ Teipinte) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192077 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႄႇပိၼ်ႇတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2190 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3711 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝႄးလွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈဝႄးလွင်ႇ  (ဝဲလောင်ရွာ, Wealaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႄးလွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191493 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႄးလွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2178 ၊ ယိင်း 2776 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4954 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇပိၼ်ႇ  (လက်ပန်ပင်ရွာ, Letpanpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶယုတူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190950 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1233 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1318 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2551 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မိၼ်းပူး (ၸၵု)၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်း (25) ၸႄႈဝဵင်းသေ ၼႂ်းၵႃႈၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ဝဵင်းမိၼ်းပူး လႄႈ ဝဵင်းၸၵု သွင်ဝဵင်းၼႆႉ ၵူၺ်း မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ လုမ်းၸႄႈဝဵင်းဢၼ်လဵဝ်လႄႈ ၸိုဝ်ႈၸႄႈဝဵင်းၵေႃႈ ၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူး (ၸၵု) ၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိၼ်းပူး လႄႈ ဝဵင်းၸၵုၼႆႉ တၢင်းၵႆ မီးမွၵ်ႈ (10) ၼႆႉၵူၺ်း။
ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူးၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်မီး သူၺ်ႇၸႅတ်ႉတေႃႇ ဢၼ်တႄႇ လိူၼ်သၢမ်မူၼ်း တေႃႇ ၶၢဝ်း သၢင်းၵျၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး
ၼွင်ယွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ယွင်း (, Nawng Yawng, နောင်ယောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၶူင်ႈလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တႅၵ်ႉဢူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတႅၵ်ႉဢူး (ဒိုက်ဦးမြို့), (Daik-U), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႅၵ်ႉဢူးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸိုဝ်ႈမွၼ်း ဍာ်အုဲ(သဵင်ဢွၵ်ႇ တႅၵ်ႉဢိူၺ်း) သေလူင်းမႃးယဝ်ႉ။ တႅၵ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၼမ်ႉ၊ ဢိူၺ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၼဝ်ႈၼႆလႄႈ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉၼဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၼႃႈလိၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်းၵေႃးလိယ ဢၼ်ပဵၼ်ဝဵင်းၵဝ်ႇမွၼ်း ၼၼ်ႉသေ ၼမ်ႉတီႈႁွင်ႈၵေႃးလိယၼႆႉ ယိုင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးသေ ပေႃးၼမ်ႉတူၵ်းၵႂႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈၼႃႈလိၼ်ၶူင်ႈၼၼ်ႉ ၼမ်ႉၼဝ်ႈၸူးၵိုတ်းဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆဝႃႈႁွင်ႈဝႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ။
တႅၵ်ႉဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း လႄႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး တႃႈၵုင်ႈ-တႃႈလိူဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ တႃႈၵုင်ႈသေ ၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉၵႃးၼႆ ၵႆယၢၼ် ႘႘ လၵ်း၊ ပေႃးဝႃႈၸွမ်းတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်းၼႆ ၵႆယၢၼ် ႘႑.႒႕ လၵ်းယဝ်ႉ။
တႄႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတႄႇတႃႇ  (တယ်တာရွာ, Teitar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႄးလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189706 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႄးလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1577 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1810 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1097
1097
ဢသျေႉယေႇပျႃးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢသျေႉယေႇပျႃးတေႃး  (အရှေ့ရေပြားတောရွာ, Ahsheyyaepyartaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႄးပေႃႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218236 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3637 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3680 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7317 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1097
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢသျေႉယေႇပျႃးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1097
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1097
မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ
ၽၢင်ႁၢင်ႈ : မၼ်းပဵၼ် တူၼ်ႈ/ယုမ်း မဵဝ်းမီးၼၢမ်။ မႂ်မၼ်းႁၢမ်ႉၵျၢမ်းသေ ၵိင်ႇမၼ်းၸမ်ႉ ၼဵဝ်ဝႆႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်မႂ်ၽႃၽႄၵၼ် တေလႆႈႁၼ် ၵမ်ႉၼမ်။ ႁၢင်ႈၽၢင်မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇၶႆႇပဵတ်း၊ ၶႂ်ႈလၢဝ်ႈလၢဝ်ႈယၢဝ်းယၢဝ်းဝႆႉ။ ပၢႆမႂ်မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈၼႆႉ ႁၢမ်ႉလႅမ်ဝႆႉ။ မွၵ်ႇမၼ်းသမ်ႉ မွၵ်ႇပဵၼ် သီၶၢဝ်ဢမ်ႇၼၼ် သီၶွင်ႇ။ မၢၵ်ႇမၼ်းတႄႉ မူၼ်းဝႆႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇ ပဵၼ်သီၶဵဝ်သေ ပေႃးႁၢမ်ႇမႃးသုၵ်းမႃး ယဵၼ်းပဵၼ်သီလိူင်ၵႂႃႇ။ မွၼ်းမၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်သီႇၶဵဝ် ဢၼ်ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈလေႃး သီလိူင်ဝႆႉ။
တူၼ်ႈ : ပဵၼ်တူၼ်ႈႁၢတ်ႈ၊ တၢင်းသုင်မၼ်း မေႃမီးမွၵ်ႈ သၢဝ်းပေႇ။ ၵၢပ်ႇလမ်းတူၼ်ႈမၼ်း မီးသီ လမ်ၵမ်ႇ။ ၵိင်ႇမၼ်းမီးၼၢမ်။ မီးၼၢမ်ဝႆႉ တင်းတူၼ်ႈ။
မႂ် : မႂ်မၼ်းၼႃ၊ လိူမ်ႈလီ၊ မီးႁၢင်ႈၶႆႇပဵၼ်းသေ တီႈပၢႆမၼ်း လႅမ်ဝႆႉ။
မွၵ်ႇ : မွၵ်ႇမၼ်းမီးသီႇၶၢဝ်သေ ၽၢႆႇလင်မၼ်း မီးသီၵမ်ႇ။ ဢၢႆသႅဝ်မၼ်းႁွမ်ဝႆႉ။
လၢႆးၽုၵ်ႇလၢႆးသွမ်ႈ
ဢွင်ႈတီႈႁၼ်လႆႈ :တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉ မီးတူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တူၼ်ႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢဝ်၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၸွမ်း သၽႃႇဝႁင်းမၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉႁွင်ႈ။ လၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်းတႄႉ ၽုၵ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇၽႃႈ။ တူၼ်ႈမၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈၼႆႉ မိုတ်ႈတီႈလိၼ်သၢႆး လိၼ်မုၼ်ႈယဝ်ႉ။
တၢင်းၵိၼ်လဵၼ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း
မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈၼႆႉ ၼွၼ်းဝၼ်းလုၵ်ႉ၊ လႅတ်ႇမႆႈ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁိူဝ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁိူဝ်ႉတေၸဵဝ်းႁၢႆၼၼ်ႉ ပွၵ်ႇပိူၵ်ႇမၼ်းသေ ဢဝ်မၼ်းလူႈ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၽိတ်ႉၵိူဝ်သေ ၵိၼ်ၵေႃႈလႆႈ၊ မိပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းသႂ်ႇလေႃး ၵိူဝ်ဝၢၼ်လႄႈ ၼမ်ႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇသေ ၵိၼ်ၵေႃႈပဵၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် သႂ်ႇၽၵ်းၵေႃႈလႆႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မွၵ်ႇ၊ မၢၵ်ႇ၊ ႁၢၵ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ယႃႈယႃယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ
မွၵ်ႇမၼ်းၼႆႉ မီးဢၢႆႁွမ်ႁိုၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းပၼ် ႁႂ်ႈဢဵၼ်တွင်ႉ၊ သႆႈ၊ ထူင်ၶဝ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း ႁူႇႁမ်းၵႂႃႇသေ ဢွၵ်ႇၸႂ်တွင်ႉမႆႈ ဢႃႇႁႃႇရတၢင်းၵိၼ်မႃးယဝ်ႉ။ သင်ဝႃး တွင်ႉၶူၼ်ႉ၊ ၼမ်ႉလၢႆးပုၼ်း၊ ၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ၊ ႁူဝ်မဝ်း၊ ဢႆႁုတ်ႇဢႆႁႅင်ႈ၊ မွင်ၶေႃႈ၊ ၸႂ်ၵပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်မွၵ်ႇမၼ်း ၼူတ်ႈသေ ၸေႈၼမ်ႉဢုၼ်ႇၵိၼ်တႃႉ။
ၽွၼ်းလီ မႂ်မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ
မႂ်မၼ်းၼႆႉ မီးဢၢႆႁွမ်ႁိုၼ်းဝႆႉ ၼင်ႇၵဝ်၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉမၼ်း ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁိူဝ်ႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸၢင်ႈႁႂ်ႈ တွင်ႉၵႂ်ႈ၊ တွင်ႉပွင်း၊ လူမ်းၼႂ်းတွင်ႉၼႂ်းသႆႈ ယၢႆႈသေ ႁႂ်ႈၵူၼ်ႉၶိုၼ်ႈ ႁၢႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႆႉႁႆႈ ၵၢင်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႂ်မၼ်း ၼူတ်ႈသႂ်ႇလေႃး ၼမ်ႉႁၢဝ်းၶဝ်ႈသေ ဢၢပ်ႇပၼ်တႃႉ။
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလႅတ်ႇတိၼ်ႇ centum ၼႆသေ ပွင်ႇဝႃႈ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ တူဝ်ႈယေႃႈမၼ်းတႄႉ c သေ ၵဵပ်းဢဝ်တီႈ Century ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၵႆႉဢဝ်ၸႂ်ႉ 17 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 1 ၼႆႉ တႄႇတီႈ ပီ 1 ၸၼ်ႇၼဝႃႇရီႇ 1 ဝၼ်းသေ မူတ်းသဵင်ႈတီး ပီ 100 တီႇသႅမ်ႇပႃႇ 31 ဝၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 2ၼႆႉ တႄႇတီး ပီ 101 သေ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 3ၼႆႉ တႄႇတီႈ ပီ 201 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ပၢၵ်ပီ သုၼ် (AD 0) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇမီး။ တႄႇၼပ်ႉၵၢၼ်ႇ တီႈ AD 1 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ
ၽွၼ်းလီ ႁၢၵ်ႈလႄႈ ၵိင်ႇမၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ
ပေႃးပဵၼ်လၢင်ႈ ပဵၼ်ၶႅင်၊ ပဵၼ်ၵႂ်ႈ၊ ပဵၼ်ပွင်းလႄႈ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉႁၢမ်ႉလိူင်ဝႆႉၸိုင် ဢဝ်ႁၢၵ်ႈတင်းၵိင်ႇမၼ်း လေႃးလူၺ်ႈ မိၼ်ႉသလၢင်ႈသေ တူမ်ႈၵိၼ်ဢၢပ်ႇတႃႉ။
ၽွၼ်းလီ မၢၵ်ႇသုၵ်းမၼ်း
မၢၵ်ႇဢၼ်သုၵ်းၼၼ်ႉ သူမ်ႈသေ မီးသၢႆၽၢတ်ႇၶူမ်ဝႆႉ ဢိတ်းဢီႈလႄႈ ႁဵတ်းပၼ် ဢႃႇႁႃႇရ တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ၵိၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸဵဝ်းလႅဝ်ယွႆႈဝႆးယဝ်ႉ။ ယေႃးၵႃႇလူင် (တုတ်ႈ)၊ လွတ်ႇၶေႃးၸဵပ်း၊ ၶေႃးႁႅင်ႈ၊ ဢႆႁိူတ်ႇ ဢႆႁႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈႁၢႆၶႅၼ်းယဝ်ႉ။
တၢင်းပဵၼ် ၵူႈလၢႆႈလၢႆး ၸၢင်ႈႁၢႆၶႅၼ်း
လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလူင် ဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးပဵၼ် ႁိူၵ်ႇၵႂ်ႈ၊ ႁိူၵ်ႇလၢၼ်ႈ ႁိူၵ်ႇၸဵပ်း၊ ၶဵဝ်ႈၸဵပ်း၊ ၵၼၸူဝ်ႇ (ထူမ်ႇၼမ်ႉလၢႆးလႄႈ ဢွၵ်ႇပႃးလိူတ်ႈ) ဢၢႆပၢၵ်ႇမဵၼ်၊ ၶေႃးၸဵပ်း ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ တွင်ႉၵႂ်ႈတွင်ႉပွင်း၊ ၽၢႆႈလူင်ၵႂႃႇ ပေႃးၼင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လုပ်ႇၵပ်းလုပ်ႇတေႃႇ ၵူၼ်ႉၵူၼ်ႉၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈသေ ၵႂ်ႈမႃးၼၼ်ႉလႄႈသင် မိပ်ႇဢဝ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇသုၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉ လေႃးလူၺ်ႈ ၵိူဝ်ဝၢၼ်လႄႈ သႂ်ႇၼမ်ႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇသေ ၵိၼ်ၼိုင်ႈဝၼ်း သီႇပွၵ်ႈၸိုင် တၵ်းၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးပဵၼ်ႁဝ်ႈပိူဝ်ႉ၊ ႁဝ်ႈႁႅင်ႈ၊ လၢင်ႇ၊ ပဵၼ်တုမ်ႇ ပဵၼ်ပူမ်၊ ၶူမ်းၵၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ မိပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇသုၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉသေ ၼွၵ်းလေႃးလူၺ်ႈၵၢၼ်ႉသေ တႃးပၼ် ၵူႈဝၼ်းတႃႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵတ်ႉတႄႉတႄႉ။
ၵူၼ်းထဝ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇလႄႈ မေႃယႃၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉ
မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇမၢၵ်ႇၸွမ်း ၵူႈရႃႇသီႇသိပ်းသွင်လိူၼ်၊ ပေႃးလူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁဵတ်းယႃႈယႃမႃးၸိုင် မၼ်းမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇလႄႈ လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ် မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ႁဵတ်းဝႆႉ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈယႅၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပိူင်ၼိုင်ႈ တွင်ႉဢိဝ်ႈ၊ တွင်ႉၼွင်ႇ၊ ၽၢႆႈဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ ဢွၵ်ႇယၢင်၊ ဢႆႁုတ်ႇ၊ ဢႆႁႅင်ႈ၊ မွင်ၶေႃႈ၊ ၸႂ်ၵပ်ႉ၊ ၸႂ်သၼ်ႇၸႂ်ဝႆ၊ ၶေႃးၸဵပ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈယႅၼ်ႈၼႆႉ ၽွၼ်းလီမၼ်း ၶႅၼ်ႇသေ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈလိပ်းလူးၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီပိူၵ်ႇလႄႈ ၵိူမ်ႈမၼ်း
ပိူၵ်ႇလႄႈ ၵိူမ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ ၽၢတ်ႇၶူမ်ႁိုၼ်းဝႆႉလႄႈ ပႄႉမူင်ႈမႅင်း၊ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လူမ်းၶီႈဢိူဝ်ႇ၊ ၼမ်ႉလၢႆးတင်၊ ၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈႁႅင်းထၢတ်ႈၾႆး ၼႂ်းတွင်ႉၼႂ်းသႆႈ လီသေ ၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈဢဵၼ်သၢႆတွင်ႉ မီးႁႅင်း၊ ပေႃးပဵၼ် တုမ်ႇပူမ်ၶူမ်းၵၢႆးၸိုင် မိပ်ႇဢဝ်မၼ်း တီႈပိူၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ တႃးတႃႉ။ ပဵၼ်ဢၼ်ၵတ်ႉတႄႉတႄႉ။
=ၽွၼ်းလီ ႁူၺ်ႇမဵတ်ႉမၼ်း== ႁူၺ်ႇ (မဵတ်ႉ) မၼ်းၼၼ်ႉ ၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈႁဝ်း ဢုၼ်ႇ၊ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ႁူႁဝ်း မီးရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ် ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူင်ၵဝ်ႇၸိုင် မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈမိူၼ်ၵဝ်ႇလႄႈ ပဵၼ်ၸဵပ်းပဵၼ်ယဵၼ်း ႁၢႆသေ ၼိူဝ်ႉမႂ်ႇ ၸဵဝ်းမုၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ႁူမေႃႇ ႁူၸဵပ်း ႁူယဵၼ်း ပဵၼ်ၼွင်ၼႂ်း ႁူလိုင်ႇ ႁူမေႃး ဢမ်ႇၼၼ် ဢွၵ်ႇတုမ်ႇသိဝ် ၼႂ်းႁူသေလႄႈ ၸဵပ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မိပ်ႇဢဝ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇသုၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉသေ တင်ႈၾႆး ႁႂ်ႈဢုၼ်ႇတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ ဢဝ်သႂ်ႇပၼ်တႃႉ၊ ၸၢင်ႈႁၢႆၶႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
လၢႆးႁဵတ်း မၢၵ်ႇဢိုတ်ႈယႅၼ်ႈ
မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈၵႄႇ ၸမ်တေသုၵ်းၼၼ်ႉ ပိတ်းဢဝ်မႃး သုၵ်ႈၼမ်ႉသေ ထိူဝ်တင်းမူတ်း ဢမ်ႇၼႃဢမ်ႇမၢင်သေယဝ်ႉ ဢဝ်တၢၵ်ႇလႅတ်ႇ ၽွင်းတိုၵ်ႉႁႂ်ႇ၊ ၸမ်တေႁႅင်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈသွင်ပုၼ်ႈ ၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼိုင်ႈပုၼ်ႈ (ၼမ်ႉဢွႆႈၵေႃႈလႆးယူႇ) သူၼ်ၶူၼ်းသႂ်ႇလေႃးၵၼ်သေ ယႅၼ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းဢွမ်လိၼ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ဢွမ်ၵႅဝ်ႈ။
ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ ၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼိုင်ႈပုၼ်ႈ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ သႂ်ႇလေႃးၵိူဝ်ၸဵမ်း တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇသေ ႁပ်းၽႃႁူမ်ႇဢွမ်မၼ်း လီလီ၊ ယႃႇႁႂ်ႈလူမ်းၽိဝ်ႇသေ တီႈၵေႇသုတ်း ယႅၼ်ႈဝႆႉ ႁႃႈလိူၼ် ႁူၵ်းလိူၼ်။ မၵ်းမၢႆဝၼ်း ဢၼ်ႁဝ်းယႅၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ပေႃးလိူၼ်မၼ်း တဵမ်ယဝ်ႉၸိုင် ၸင်ႇဢဝ်ဢွၵ်ႇ တၢၵ်ႇလႅတ်ႇ ၶိုၼ်းႁႂ်ႈမၼ်း ႁႅင်းလီလီယဝ်ႉသေ ၼင်ႇႁိုဝ် မၼ်းပေႃးတေ ဢမ်ႇလူႉဢမ်ႇလႅဝ် ဢမ်ႇပႅတ်ႈလၢႆ ႁႂ်ႈပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ႁိုင်ႁိုင်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဝီႇရိယ ဢဝ်ဝႆႉလီလီယဝ်ႉ။
ၽွၼ်းလီ မၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈယႅၼ်ႈ
ၼင်ႇဢၼ် လၵ်ႉၶၼႃႇ ရေႃးၵႃႇဝႃႈမႃး ပႃႈၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တွင်ႉၸဵပ်း တွင်ႉဢိဝ်ႈ ၽၢႆႈဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ ဢွၵ်ႇယၢင် တွင်ႉၵႂ်ႈ တွင်ႉပွင်း တွင်ႉၵႂႃႇ ႁူဝ်ပၼ်ႇ ၸႂ်သၼ်ႇ ၸႂ်ဝႆ ၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ ၶေႃးၸဵပ်း ဢႆႁိူတ်ႇ ဢႆႁႅင်ႈ မွင်ႈၶေႃႈ ၸႂ်ၵပ်ႉ ပၢၵ်ႇၸၢင် ၵိၼ်ဢမ်ႇဝၢၼ်လႂ် ၼွၼ်းဢမ်ႇလပ်းလႂ် ၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈၼႄမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း မႅၼ်ႈလၢႆးမၼ်း ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေ ၶႅၼ်းဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။
ထၢတ်ႈၼႂ်းမၢၵ်ႇဢိုၼ်ႈ
ထၢတ်ႈၶႄႇလူဝ်ႇရီႇ၊ ထၢတ်ႈဢၢႆၼမ်ႉ၊ ထၢတ်ႈၼိူဝ်ႉ၊ ထၢတ်ႈမၼ်း၊ ထၢတ်ႈၵႃႇပူဝ်ႇႁၢႆႉ၊ ထၢတ်ႈထုၼ်၊ ထၢတ်ႈၾေႃႉသ်၊ ၾေႃႉသ်ႁၢပ်ႉ၊ ထၢတ်ႈလဵၵ်း ဝီႇထိူဝ်ႇမိၼ် ဢေႇ လႄႈ ၸီႇ။
ၼၢၼ်းတေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းတေႃႇၵူင်း  (နန်းတော်ကုန်းရွာ, Nantawkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194397 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူၵ်ႉတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3577 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3910 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7487 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
442
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းတပိၼ်ႇ  (ထန်းတပင်ရွာ၊ Htantapin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192798 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းမၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2419 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2799 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5218 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
441
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး (ခူလယ်ရွာ, Khulel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶူႇလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190154 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2404 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 2394 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4798 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
441
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ယႂႃႇတိတ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
441
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:441
သဵၼ်ႈမၢႆ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ
ၼႃႈလိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၵ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းပဵၼ်မႃး တီႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ လႄႈ ပီႁူဝ်ႁဵင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပၼ်ꩦိတ၊ ၸဝ်ႈ
ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်မိူင်းၼွင် ၸဝ်ႈပၼ်ႇꩦိတ (ဢၷ်ၷမႁႃပၼ်ꩦိတ) ၻုတိယမႁႃၼႃယၵ၊ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး
ပီၵိူတ်ႇ
ပီမိူင်း - 1274 ၼီႈ၊ လိူၼ်ပႅတ်ႇမႂ်ႇ (7) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၽတ်း။
ၸႃႇတိ
ဝၢၼ်ႈၶူဝ်ယၢဝ်း၊ ၼႂ်းလိၼ်မိူင်းလိူၼ်း (မိူဝ်ႈလဵဝ် တၢင်ႉယၢၼ်း) ဝၢႆးၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈယဝ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ဢွၼ်ၶၢႆႉယူႇဝၢၼ်ႈဝ၊ တူင်ႇဝဵင်းၵေးသီးဝၢၼ်ႈၸၢမ်။
ပေႃႈမႄႈ
လုင်းမွၵ်ႇၶမ်းၸၢႆး၊ ပႃႈသႅင်သႃႇ။
မိူဝ်ႈယူႇၵျွင်းၶၢမ်ႇသၢင်ႇ
1286 ၼီႈ၊ ၶိုၼ်ႈယူႇၵျွင်းဝၢၼ်ႈဝ၊ တူင်ႇဝဵင်းၵေးသီးဝၢၼ်ႈၸၢမ်သေ ၶၢမ်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ၊ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၼၼ်ႇတ။
မိူဝ်ႈၶၢမ်ႇၸၢင်း
ၼႂ်းသိမ်ႇသမ်ႇမုတ်ႈ၊ ၵျႂင်းဝႃႇသူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းမိူင်းၼွင်။
သြႃႇဢုပ်ႉပတ်ႉသၢႆႇ
ၸဝ်ႈသြႃႇပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၵျွင်းမၢၵ်ႇလၢင်း၊ တူင်ႇဝဵင်းမိူင်းၼွင်၊ (မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵေးသီး)။
ပီလွၼ်ႇ
ပမ-1351ၼီႈ၊ လိူၼ်ၵမ်မူၼ်း။ ၽုင်းလွင်း သၢင်းၵျူဝ်ႇၶၢပ်ႈၸဝ်ႈ မိူဝ်ႈပမ-1352၊ တီႈဝဵင်းပၢင်လူင်။ ၵွင်းမူးမၢႆၵိုမ်းတႃႇသြႃႇၸဝ်ႈလူင်မိူင်းၼွင်ၼႆႉ သြႃႇၸဝ်ႈဝိပတ်ႉသၼ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းဝႆႉ ႁိမ်းၶႅပ်ႇၵျွင်းၵမ်ႇမထၢၼ်း မိၼ်းၵုၼ်း ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ယၢမ်ႈလၢတ်ႈ
ႁဝ်းပဵင်းၶႃ၊ ႁႃးပဵင်းၶဝ်-ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵင်းႁူဝ်မႄႈတိၼ်-ဝႃႇ။ ႁႃးသွင်ၵေႃႉၵူၺ်းၵေႃႈ တေပဵၼ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇၵူၺ်း၊ ၵဝ်ၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ တေပဵင်းႁူဝ်မႄႈတိၼ်ၵူၺ်း၊ တေဢမ်ႇပဵၼ်းၶႃလႆႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေပဵင်းၶႃၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။
ၶ​ေႃႈပၼ်ႁႅင်း ပရိယတ်ႉတိ
ပေႃးၶႂ်ႈမေႃၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ တူဝ်တြႃး (သဵၼ်ႈတြႃး၊ ၸိုဝ်ႈတြႃး) တၢင်းၼမ်တၢင်းဢေႇမၼ်းၸိုင် တေလႆႈၵႂႃႇၸူးတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈထမ်းပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉသေ ႁူႉႁၼ်တွင်းမၢႆဢဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ "သုတမယၺၢၼ်ႇ" ၼႆသေ မီးၽွၼ်းလီ ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင် ပုၼ်ႈတႃႇ သႃႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတႄႉတ​ႄႉ။
ၶေႃႈသွၼ်ၵမ်ႇမထၢၼ်းၸဝ်ႈ
ပတ်ႉၸုပ်ႉပၢၼ်ႇယၢမ်းၽွင်း တႅင်ႇၸႂ်တွင်းမႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ လီၸဢမ်ႇတၼ်းပေႃႇ သတိလေႃႇဢဝ်ဝႆး ဢုပဵၵ်ႉၶႃႇတြႃး ပေႃႇပဵၼ်မႃးသိုဝ်ႈၼႃႈ ၼႆႉပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဢေႇဝၵၢၼ်ႇၵမ်းလဵဝ်
1499
1499
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1499
သၢႆတၢင်းလူတ်ႉၾႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆး
သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၾႆး
သဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၾႆး။ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇ - လုၵ်ႉဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၼ်းတလေး) ၽႅဝ်လွွႆယဵဝ်ႈ။ တၢင်းပွတ်းၸၢၼ်း လုၵ်ႉတႃႇၸီႇ ၵႂႃႇ ဝဵင်းသူၺ်ႇၺွင်ႇ မီး 2 သဵၼ်ႈ။ [ယၢမ်းလဵဝ် လုၵ်ႉသူၺ်ႇၺွင်ႇ ထိုင် တူၼ်ႈတီး၊ လုၵ်ႉၼမ်ႉၸၢင် -မိူင်းၼၢႆး၊ လုၵ်ႉဢွင်ႇပၢၼ်း - ပၢင်လွင်း -လွႆၵေႃႇ။
မိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး (မင်းဘူးခရိုင် ; Minbu District) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပွတ်းၼိူဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈၼႆႉ မီးဝႆႉႁိမ်းၸမ် ပွတ်းၵၢင် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပေႃးဢဝ်လႅၼ်လိၼ်ဝႃႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႅၼ်ႈတတ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလတ်းၶၢမ်ႈ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈၽႅဝ်ႁွတ်ႈထိုင် ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၸိတ်ႉတူၺ်ႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိၼ်းပူးယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးၼႆႉ မီးယူႇ 3,594 လွၵ်းလၵ်းသေ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇ မီး 346 တီႈ လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 686,999 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးၼႆႉ ၸႅၵ်ႇဝႆႉ ထုင်ႉမိၼ်းပူး၊ ထုင်ႉၸလိၼ်း သွင်ထုင်ႉသေ တီႈထုင်ႉမိၼ်းပူးၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၸၵု၊ ၸႄႈဝဵင်းပႂိၼ်ႉၽျူႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းငၽႄး ၸိူဝ်းၼႆႉသေ တီႈ ထုင်ႉၸလိၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၸလိၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၸေႇတူၵ်ႉတရႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်
ပေႃးႁုပ်ႈသေတူၺ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးတင်းဢၼ်ၼႆႉ ပွတ်းဢွၵ်ႇၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ၸွမ်းသၢပ်ႇၶူင်ႈမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ မီးပၢင်ႇပဵင်းသေ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ မီးၼႃႈလိၼ် ဢၼ်သုင်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇလွႆးလွႆး တေႃႇပေႃးထိုင် သၼ်လွႆရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၵႄႈ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ လႄႈ ထုင်ႉၶူင်ႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ သၼ်လွႆ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽၢႆႇႁွင်ႇ တေႃႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၶပ်ႉယႆၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ သၼ်လွႆၼႂႃးမ(သၼ်လွႆဝူဝ်းမႄႈ) ၼႆႉယဝ်ႉ။
မႄႈၼမ်ႉ ႁွင်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးၼႆႉ မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်၊ ၼမ်ႉမူင်း၊ ႁွင်ႈမၢၼ်း လႄႈ ႁွင်ႈသလိၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼႆႉ ပေႃးၸမ်တီႈႁိမ်း ဝဵင်းမိၼ်းပူးၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမီး မွၵ်ႈ 3 လၵ်းၼႆႉသေ တီႈၼႂ်း မႄႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵုၼ်ဢွၼ်ႇ လႄႈ ၵုၼ်ႁၢတ်ႇသၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ႁွင်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးသေ လႆလူင်းဝႆႉယူႇ ၵူႈၶၢဝ်းယဝ်ႉ။ ၼွင်လွင်သွင်လုၵ်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးၼႆႉ ပဵၼ် ၼွင်ၽွင်းလိၼ်း လႄႈ ၼွင်ဝႅတ်ႉထီး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸလိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၼွင်ၽွင်းလိၼ်းသေ ပႃ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ မၢၵ်ႇတဝ်ႈၶဝ်ႈတႅင်ႇတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ငႃး၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း လႄႈ မႆယႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းႁေႈၵေႃႈ ဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းဝဵင်းမိၼ်းပူးလႄႈ တီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈသႃႇယႃႇၼၼ်ႉ မီးထၢင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ၵၢၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်မိၼ်းပူးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇယႂ်ႇထၢၼ်ႇ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ဢၼ်မီးတီႈ ဝဵင်းယေႇၼၢၼ်ႇၶျွင်း၊ ဝဵင်းၶျွၵ်ႉ ၼၼ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ပီႇဢူဝ်ႇၸီႇ (1954) သေ ၸၢမ်းၶုတ်းတူၺ်း ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်သေ မိူဝ်ႈပီ 1961 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 18 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် တီႈ ၽလၢၼ်ႇယူင်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းမိၼ်းပူး ယၢၼ် 6 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ တီႈလိၼ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၽလၢၼ်ႇယူင်ႇ ၼၼ်ႉ ထၢင်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ဢၼ်ပီႇဢူဝ်ႇၸီႇၶဝ်ပိူင်ႇဝႆႉၼႆႉ မီးယူႇ 30 ထၢၼ်သေ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ထၢင်တိုၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ၵူၺ်းဢွၵ်ႇမွၵ်ႈ ပီႇပႃႇ ပၢၵ်ႇပၢႆၵူၺ်း။ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇတွၼ်ႈတႃႇႁုင်လႄႈ ၵူၺ်းလႆႈဢဝ်ၶၢႆၼင်ႇ ၼမ်ႉမဵၼ်တႃးႁိူၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ တီႈၽလၢၼ်ႇယူင်ႇၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉႁၢင်ႈႁႅၼ်း တွၼ်ႈတႃႇၶုတ်းတူၺ်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ယူႇယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးၼႆႉ ယွၼ်ႉၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈ ၼႃႈလိၼ်ၽူၼ်ဢေႇၼမ်ႉၵိၼ်းလႄႈ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မႆႈႁွၼ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃးၼႆႉ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈ မီးထိုင် 100 တီႇၵရီႇ ၽႃႇရိၼ်ႇႁၢႆႉလိူဝ်သေ ပေႃးၶၢဝ်းၵတ်း မွၵ်ႈ လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇၼႆႉ လူင်းထိုင် 49 တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉပဵင်း ဢၼ်ၸမ်ႈ ထုင်ႉၶူင်ႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉ ၽူၼ်မႃးဢေႇသေ တီႈပွတ်းတူၵ်း ဢၼ်မီးလွႆၼမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၽူၼ်မႃးၼမ်ယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးၼၼ်ႉ ဝဵင်းၼိုင်ႈ လႄႈ ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်တၢင်းယၢင်သေ ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈသဵၼ်ႈတၢင်း မိၼ်းပူး-ငၽႄးၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် ဝၢၼ်ႈပတၢၼ်း ထုင်ႉငၽႄးၼၼ်ႉ ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းမၢၵ်ႇႁိၼ်သေ လုၵ်ႉဢဝ် ပတၢၼ်း တေႃႇ ငၽႄးၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းလိၼ် ဢၼ်မႄးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်း လုၵ်ႉဢဝ် ဝဵင်းမိၼ်းပူး တေႃႇပေႃးထိုင် ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။
ၽြႃးၵွင်းမူး
တီႈၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽြႃးၵွင်းမူးတၼ်းၶူဝ်းယႂ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈလိုဝ်းၼႂ်းပိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးၵွင်းမူး ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တႄႉ ၽြႃးသူၺ်ႇၸႅတ်ႉတေႃႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸၵု၊ ၵွင်းမူးၵျွင်းတေႃႇယႃႇ ဢၼ်မီးတီႈ ထုင်ႉၶူင်ႈၼမ်ႉဝူင်း တီႈဝဵင်းလႄႇၵႅင်း၊ ၵွင်းမူးၽွင်ႇတေႃႇဢူး ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်း ဝဵင်းသိၼ်ႇၽျူႇၵျုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးသူၺ်ႇၸႅတ်ႉတေႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇသေ ၵူၼ်းၵူႈတီႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပတ်ႉပိုၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃး [ၽြႃးၸၼ်ႇတၵူးၵျွင်းတေႃႇယႃႇ|လႄႇၵႅင်းၵျွင်းတေႃႇယႃႇ]] ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းၼႂ်းလိူၼ်သီႇ ၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တထေးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတထေးၵူင်း  (သူဌေးကုန်းရွာ, Thuhtaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇပၢၼ်းၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191665 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇပၢၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2377 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2625 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5002 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
မေႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမေႃႉ (, Waan Mau, မော့) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပၢင်းတၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
မၢၼ်ႇတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈမၢၼ်ႇတေႃး  (မှန်တောရွာ၊ Hmantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထီးပု ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192407 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထီးပုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1861 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2179 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4040 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တႅၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉဢူး (ဒိုက်ဦးမြို့နယ်), (Daik-U Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆႉဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတႅၵ်ႉဢူး ယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တလိၼ်းၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (ညောင်ပင်သာရွာ၊ Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတလိၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192123 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတလိၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 758 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1961 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
မိၼ်းပူး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိၼ်းပူး (မင်းဘူးမြို့ ; Minbu) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိၼ်းပူးၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ ဝဵင်းမၵူၺ်း ၼႆႉၸမ်ႉ မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ် ၽင်ႇၸၼ်း မိၼ်းပူး လႄႈ တႃးလွႆႇၶူၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင် ပၢၼ်ၵုင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ တေလႅပ်ႈပဵၼ်မႃး ဝၢၼ်ႈလူင်ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တၢၼ်ႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႇတူဝ်ႇ  (သံတိုရွာ, Thanto) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႄးလႃႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189707 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းယႄးလႃႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1577 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1810 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3387 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1096
1096
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1096
440
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:440
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵၢၼ်ႇတိတ်ႉၵူငၵ်း (ကန်သစ်ကုန်းရွာ, Kanthitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190057 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၢၼ်းပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 922 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 992 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1914 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
877
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵၵုသၢၼ်ႇ၊ ၽြႃး
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
877
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:877
1498
1498
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1988
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း  (ကင်းရွာ, Kin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရႃႇတိၼ်ႇၶျႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194723 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရႃႇတိၼ်ႇၶျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1252 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1414 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2666 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1988
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
1988
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1980 ႁူဝ်သိပ်းပီ
သိၼ်ႇတတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈသိၼ်ႇတတ်ႉ  (ဆင်တပ်ရွာ၊ Sintat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတတ်ႉ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192256 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသိၼ်ႇတတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1135 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1243 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2378 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ
ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီး ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမၢၵ်ႈမီးလႆႈ ၼႆ ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇၶဝ် ဝႃႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၾိင်ႈငႄႈ တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မႂ်ႇသုင် ၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼၼ်ႉ “ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ”ၼႆႉ ဢမ်ႇမီး ဢမ်ႇပဵၼ် တိုၼ်းပဵၼ် ၵၢၼ်ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ လမ်ႇလွင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ “ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ” ၼႆႉ မိူဝ်ႈ (28.5.1985) တီႈဝတ်ႉတႆး ၵဝ်ႈလၵ်း ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၸင်ႇႁဵတ်း ပၢင်တုမ် (ငူပ်ႉငိ၊ ဢုပ်ႇဢူဝ်း) ၵၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်တုမ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈထမ်ႇမသႃႇမိ [M.A., A.M.,M.Phil (Colombo)] ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈ သပ်းလႅင်းၼႄ ၶိူဝ်းလွင်ႈ “ၶႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ မူႇၸုမ်း ဢၼ်တေႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ (သုတေသန Research) “ ၼႂ်းလွင်ႈၸၢဝ်းတႆးယဝ်ႉ။
ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈ “ၵၢၼ်ၸွပ်ႇႁႃ တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်” ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်တေၸွပ်ႇႁႃၼၼ်ႉ -
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၵၢၼ်မဵဝ်းဢၼ်လႆႈမီး တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်း (ယိူင်းမၢႆ) မၼ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၵႅၼ်ႇသေယဝ်ႉ ဝႆႉၸႂ်ယိုၼ်းၸႂ်ယၢဝ်းသေ တၢဝ်းႁႃ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ၸႅတ်ႈမၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵၢၼ် မဵဝ်းဢၼ်လႆႈဢဝ် ၺၢၼ်ႇပၺ်ႇၺႃႇ တၢင်းဝူၼ်ႉသေလႄႈ ဢဝ်လၢႆးမႂ်ႇ ပိူင်မႂ်ႇ ပၵ်းတမ်းသေ ၸွပ်ႇႁႃ လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ (Truth)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ဝူၼ်ႉၸွမ်း တၢင်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ မၼ်ႇမႅၼ်ႈ (Objectivity) သေယဝ်ႉ လႆႈၶတ်းၸႂ် ၸွပ်ႇႁႃမၢႆတွင်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈတၢင်းမၼ်း (Data ၶေႃႈမုၼ်း) တဵမ်ထူၼ်ႈ လီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၵဵပ်းႁွမ် တွမ်ၸူႉ မၢႆတွင်း ၶေႃႈမုၼ်း (Data) မၼ်းယဝ်ႉၸိုင် ထတ်းသၢင် တႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေယဝ်ႉ တေႃႇထိုင် ႁႂ်ႈပေႃးပၼ်လႆႈ လွၵ်းလၢႆး (Method) ယိပ်းတိုဝ်း ႁႂ်ႈပေႃးၶဝ်ႈၶႂၢင်ႇလႂ် ၶႂၢင်ႇၼၼ်ႉ (ၶႂၢင်ႇပၢႆးလိၵ်ႈလၢႆး၊ ၶႂၢင်ႇပၢႆးၾိင်ႈငႄႈ ၸၵႂႃႇ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ 2 မဵဝ်း
(1)	ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (Pure Research) (2)	ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တႃႇၸႂ်ႉယိပ်းတိုဝ်း  (Applied Research) ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ (Pure Research) ၼႆႉ ပဵၼ်မဵဝ်းဢၼ် ယိူင်းဢၢၼ်းၸူး ပုၼ်ႈတႃႇ ၽွၼ်းပၢင်ႈၵေႃႉလဵဝ်၊ ၸုမ်းလဵဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ။ ယိူင်းဢၢၼ်းၸူး ပုၼ်ႈတႃႇ ၽွၼ်းပၢင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၶူင်းၵၢင် တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉ (Philosophy) လႂ်၊ ပၢႆးဢၽိထမ်ႇမႃႇလႂ် တႄႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၵူႈၸိူဝ်း ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉၸၼ်ႉငဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ တႃႇၸႂ်ႉယိပ်းတိုဝ်း (Applied Research) ၼႆႉ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (U.S.A)၊ ရသျႃး (Russia) ၊ ၵျပၢၼ်ႇ (Japan) တႄႇၸိူဝ်း မိူင်းဢၼ်ပၢႆးသၢႆႊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၼၼ်ႉ ယိပ်းတိုဝ်း ၼမ်လိူဝ်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးသိုၵ်း၊ ပၢႆးယူႇလီ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၸၵႂႃႇ ပၢႆးၸိူဝ်းဢၼ် လမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ဢၼ်ၸိူဝ်းလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း ၽွင်းၼႅတ်ႈမႆႈၼၼ်ႉလႄႈသင် တိုၼ်းဝႃႈ ၸႂ်ႉယိပ်းတိုဝ်း ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ (Applied Research) သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။
ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ
ၽူႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ (သုတေသီ Researcher) ၼႆႉ လူဝ်ႇမီးဝႆႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းၶႅၼ်ႇ (Ability) သၢမ်ပိူင်ယူႇယဝ်ႉ။