cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပွၵ်ႉၶူၺ်းၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၶူၺ်းၸု  (ဘောက်ခွေးစုရွာ, Baukkhwaysu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃးဝႄႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191010 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႃးဝႄႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 950 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1018 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1968 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တယႅတ်ႉၶျွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၶျွင်ႇ  (သရက်ချောင်ရွာ, Thayetchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189868 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1611 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1589 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႄးၽျူႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးၽျူႇၶျွင်း  (သဲဖြူချောင်းရွာ, Theahpyuchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193718 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1996 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မေႇ 16
လိူၼ်မေႇ (16) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (136) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (137))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (229) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
မၵျီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၵူင်း  (မကျီးကုန်းရွာ၊ Magyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထုၼ်းတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192173 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထုၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 645 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 796 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1441 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ သျၢၼ်းတေႃး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194012 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1189 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1293 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2482 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
859
‘’’859’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1466
1466
859
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1466
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
859
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1466
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
859
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1466
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
859
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1466
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
859
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1466
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
859
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1466
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ၺႃႇၽေႃးၵ
ၸဝ်ႈပိုတ်ႇၼႃႈပိုၼ်း ပိတၵၢတ်ႈတႆး ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ၺႃႇၽေႃးၵ မႁႃၼႃယၵ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်
859
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1466
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ၺႃႇၽေႃးၵ
ၸႃႇတိလႄႈပေႃႈမႄႈ
သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ပၺႃၽေႃးၵၼႆႉ ၵိူတ်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ၊ 1254-ၼီႈ၊ လိူၼ်သီႇလွင်ႈ(1)ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၽတ်း၊ ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ်(9:30)မွင်း၊ တီႈဝၢၼ်ႈပႃႇၵႄႇ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းၶၢင်၊ ၸေႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ။ ၶဝ်ႈပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းယွတ်ႈၶမ်း+ပႃႈၼၢင်းၶမ်း။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉႁွင်ႉ ၸၢႆးပၢၼ်းၸိင်ႇ။
859
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1466
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
859
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:859
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ၺႃႇၽေႃးၵ
ပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈၸၢင်း
ပီ 1268-ၼီႈၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ဢဝ်မိူဝ်းယူႇၵျႂင်းသေ ပီ 1270-ၼီႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈသၢင်ႇ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃၽေႃၵ တမ်ႈတီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၽၵ်းၵျီး၊ ဢိူင်ႇမိူင်းၶၢင်ယဝ်ႉ။
ၸီးတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၸီးတေႃး  (ဇီးတောရွာ၊ Zeetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးမျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192573 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးမျေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1061 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1233 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2294 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ပၺ်ၺႃႇၽေႃးၵ
ပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈၸၢင်း
ပီ 1274-ၼီႈ၊ လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (7)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း တီႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵျွင်းပႃတႅပ်း ၼႂ်းသိမ်ႇၵျွင်းဝၢၼ်ႈယူၵ်ႇ၊ ဝဵင်းၵျေးသီး။ ပူႇလွႆမၢၼ်ႇသႅင်+ၼၢႆးလွႆမၢၼ်ႇသႅင်၊ ၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇၶဝ် ႁဵတ်းတၵႃႇၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
တီႈၸဝ်ႈသွၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း
မၼ်ႈၸဝ်ႈ ယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်းမႃး တီႈၵျွင်းၽၵ်းၵျီး မိူင်းသူႈ၊ ၵျွင်းယွတ်ႈ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၵျွင်းဝၢၼ်ႇၶႃႇ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၵျွင်းယမေးတိၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ တိူၵ်ႈ ဝိသုတ်ႉထႃႇရူင်ႇ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ ၵျွင်းၵႅၵ်ႉၵသၢၼ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၵျွင်းပုပ်ႉပႃႇရူင်ႇ ဝဵင်းပႃႇၵိူဝ် လႄႈ တႄႇဢဝ်ပီ 1289-ၼီႈ တေႃႇ 1293-ၼီႈၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး တီႈမၸ်ႉသိမတေႇသ မိူင်းဢိၼ်ႇတီးယႃးသေ သိုပ်ႇပူၼ်ႉၵႂႃႇ သွၼ်ဢဝ်လိၵ်ႈပႃႇလိ၊ သၵ်ႉၵတ၊ မႃႇၵထ၊ ႁိၼ်ႇတူႇ လႄႈ ဢၢင်းၵိတ်း ဝဵင်းၵူဝ်ႇလၢၼ်ႇပူဝ်ႇ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸိုဝ်ႈၸုမ်ႈ ဢၼ်လူႇတၢၼ်းၸဝ်ႈသြႃႇလူင်
1။ ပီၵေႃးၸႃႇ 1287-ၼီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉၸဝ်ႈၶုၼ်ၶျေႇ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈလူႇတၢၼ်း ၸုမ်ႈ ပၺႃႇၽေႃၵ ၵၼဝႃၸၵ ထမ်မရႃၸၵုရု 2။ ပီ 1295-ၼီႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသူႈ ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၸုမ်ႈ  သူၺ်ႇၵျိၼ်ႇၼိၵႃယ မႁႃၼႃယၵ ရႃၸၵုရု 3။ ပီ 1301-ၼီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၵိူင်းသူၺ်ႇၵိၼ်ႇ ပၼ်ၸုမ်ႈ သျၢၼ်းပျီႇၼႄႇတွင်ႇပႅင်း ပုတ်ႉထသႃသၼႃပျူႉ ၵၼဝႃၸၵ ထမ်မၵထိၵ 4။ ပီ 1318-ၼီႈ ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ တွၵ်ႉတႃႇပဢူး ၼွပ်ႇဢၢပ်ႈၸုမ်ႈ သတ်ထသင်ၵီတိ ဢေႃဝႃတႃ သင်ၶၼႃယၵ 5။ ပီ 1319-ၼီႈ သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ယုၵ်ႉယွင်ႈၸဝ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် မႁႃႇၼႃႇယၵလူင် ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး
ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ
-ပီ 1319-ၼီႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်သင်ႇၶႃႇ ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈၽႄတႆး ယဝ်ႉၵႂႃႇ 35 ပပ်ႉ။ -ပီ 1320-ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ (8)ၶမ်ႈၼၼ်ႉ မႃးၼင်ႈၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်သေ သိုပ်ႇပိၼ်ႇပိတ်ၵၢတ်ႈၸဝ်ႈလႄႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1321-ၼီႈ။ -တူၺ်းႁၼ်ထိုင် ပုၼ်ႈတႃႇသႃႇသၼႃႇ တေႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် ႄႈတိူၼ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇ မိူဝ်းၼႃႈသေ ဝတ်ႉပိတၵၢတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၽုၺ်ႇပဵၼ် တိူၵ်ႈ သွၼ်လိၵ်ႈပရိယၢတ်ႈၵႂႃႇသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈပၢင်ပွႆး ၶူၼ်ႉၶႆႈ/တႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႇ ၸိုင်ႈတႆးမႃႈဝႆႉပၼ်ယဝ်ႉ။
သြႃႇၸဝ်ႈလူင် မိူင်းသူႈၼႆႉ ႁဵတ်းၼႆႁၢပ်ႇၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇသေ ပဵၼ်ၸဝ်ႈဢၼ်မီး ၽုင်းၵၢမ်ႇပႃႇရမီႇယႂ်ႇ၊ မီးဢူငဝ်း ဝိနယဂရုက လဇ္ဇီ ပေသလ သိက္ခာကာမ ဂန္ထန္တရ ဗဟုသစ္စ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉ ယႃႇမိူင်းလုမ်း
ထိုင်မႃးပီ 1333-ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈ (14)ၶမ်ႈ၊ ဢႃႇယုၸဝ်ႈလႆႈ (79)ပီ၊ ဝႃႇၸဝ်ႈလႆႈ (59)ဝႃႇၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉမိူင်းၾႃႉ ယႃႇမိူင်းလုမ်း တီႈႁူင်းယႃမျုႉယတၼႃႇ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉတင်းလၢႆၵေႃႈ ပၢင်းဢဝ်ၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈ မႃးၶိုၼ်းပၢင်လူင်သေ ႁဵတ်းပွႆးလုမ်းလႃးသၢင်းၵျူဝ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 1334-ၼီႈ၊ လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ (11)ၶမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်တီႈ မၢႆတွင်းၵိုမ်း ၼပ်ႉယမ်ဝႆႈသႃၼၼ်ႉ ဢဝ်ထၢတ်ႈလုပ်ႇၸဝ်ႈတႄႇတင်ႈဝႆႉပဵၼ် ၵွင်းမူးလူင်မႁႃႇၼႃႇယၵ တီႈၵျွင်းပိတၵၢတ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
1466
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1466
ၻႁၢတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၻႁၢတ်ႉပိၼ်ႇ  (ဒဟတ်ပင်ရွာ, Dahatpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194072 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1443 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1714 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3157 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
413
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:413
တွင်ႇၵႅင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵႅင်း(ၸၢၼ်း) (တောင်ကိုင်း (တောင်)ရွာ, Taungkaing(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190177 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2738 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 3250 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵလဵင်ႇဢွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵလဵင်ႇဢွင်ႇ (ကလိန်အောင်မြို့ ; Kaleinaung Subtownship) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းယေႇၽျူႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵလဵင်ႇဢွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ႁိမ်းၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း ႁင်း ၼမ်ႉထဝႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈႁိမ်းၸမ်ၵလဵင်ႇဢွင်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဝဵင်းၵဝ်ႇဢွင်ႇသႃႇဝတီႇ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ်ၵွင်းလွႆလꧦင် ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၽြႃးႁႃႈသူႇယဝ်ႉ။ တီႈၵလဵင်ႇဢွင်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶုတ်းလႆႈ ၶႅပ်းႁိၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ပႃးဝႆႉၶႂၢင်ႇၼၢတ်ႈၶၢတ်ႈ လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းၵဝ်ႇၵႄႇၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလီ တွၼ်ႈတႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပီႇၸီႇ 219
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 219 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 210
ယႂႃႇတိတ်ႉၵလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵလေး  (ရွာသစ်ကလေးရွာ၊ Ywarthitkalay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191860 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇ (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 428 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 510 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 938 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ  (ညောင်ပင်လျှိုရွာ, Naungpinhlyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193662 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇလျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2141 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2642 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4783 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1990
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
မေႇ 17
လိူၼ်မေႇ (17) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (137) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (138))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (228) ဝၼ်း။
1990
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 37
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1990
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 37
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1990
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 37
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1990
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 37
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1990
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 37
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1990
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 37
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1990
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1990 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ဢေးတၢၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢေးတၢၼ်းၵူင်း  (အေးသန်းကုန်းရွာ၊ Ayethankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192817 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13764709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
လုၼ်းၻွင်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈလုၼ်းၻွင်ႉ  (လွန်းဒေါင့်ရွာ, Lundaunt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191574 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2335 ၊ ယိင်း 2825 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
858
858
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 37
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:37
858
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:858
1064
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1465
1465
1064
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1465
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1064
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1465
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1064
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1465
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1064
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1465
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1064
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1064
1465
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1465
37
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
2041
2041
ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ (စေတုတ္တရာမြို့ ; Sidoktaya) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ထုင်ႉၸလိၼ်းသေ မီးဝႆႉ တီႈဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၼႂ်း တီႈဢၼ်ယၢၼ်ၵႆတင်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸလိၼ်း သေ ၵႆယၢၼ် 36 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇသၼ်လွႆရၶႅင်ႇ တီႈပၢၼ်းတၢပ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၼႆႉ ယၢဝ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပလိၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈတၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉမူင်းၼႆႉ လႆလတ်းၵႂႃႇ တီႈၼႂ်းၵၢင်ဝဵင်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈသေ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ထုင်ႉႁွင်ႈမူင်း ၼႆယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 1121 လွၵ်းလၵ်းသေ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး မီး ယူႇ 200 ပၢႆယဝ်ႉ။ တီႈၸွမ်းထုင်ႉၶူင်ႈ ၼမ်ႉမူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ပဵင်းယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ထုင်ႉၵွင်းလွႆလႄႈ ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉလိူင်ႇယဝ်ႉ။
2041
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ၊ ဝဵင်း
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈဝဵင်း မိူဝ်ႈပီ 1956 ၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်လႆႈလၢမ်းဝႆႉ မီးယူႇ 30748 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၼမ်ၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶျၢင်း တီႈထုင်ႉၼၼ်ႉၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယူႇလေႃးၵၼ်တင်း မၢၼ်ႈ မႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ယဝ်ႉလႄႈ တင်းၽိင်ႈထုင်း လၢႆးယူႇလၢႆးသဝ်း ဢမ်ႇပေႃးပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ထုင်ႉၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ ပဵၼ် မႆႉသၵ်း၊ မႆႉပဝ်း၊ ၵုၺ်၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵၢၼ်ပိူင်လူင်ၼႆႉ ပဵၼ် လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈ၊ လွင်ႈၽၼ်းမႆႉၽၼ်းတွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
2041
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ၊ ဝဵင်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ တေလႆႈႁၼ် လၢႆးၼုင်ႈလၢႆးမႆ ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆၼင်ႇ ၽိုၼ်လႅင်၊ မေႃႈလိၼ်၊ ဝၢၼ်ႇလိၼ်ၵွၵ်းလိၼ်၊ ၶူဝ်းယူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်တီႈပွႆးတီႈလၢမ်း တီႈႁႅၼ်းလူႇႁႅၼ်းတၢၼ်းၼႆ တိုၵ်ႉမီးၾိင်ႈ ႁႆႇတိုင်ႈၶိူင်ႈမူၼ်ႈမၢၼ်ႈမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇသေ တိုၵ်ႉမီးထုင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၸွႆႈႁဵတ်းၸွႆႈသၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
2041
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2040 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ၊ ဝဵင်း
တီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ ယၢၼ်ၵႆ မွၵ်ႈ 27 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးၵၢၼ်ႇတွင်ႇၵျီး ဢၼ်မီးၼွင်ၼမ်ႉ တီႈၼိူဝ် ၸိၵ်းလွႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈဢၼ်ယၢၼ်ဝဵင်း သၢမ်လၵ်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ၽင်ႇႁိုၵ်းႁၢင်ၸၢင်ႉ (ၵျွႆးမီး) ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၵုပ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် (ၵျွၵ်ႉၶမွၵ်ႉ) ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်သွၼ်ႉၵၼ်ဝႆႉပဵၼ်ၸၼ်ႉပဵၼ်ၸၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵွင်းမူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈပဵၼ်တၢင်ႇၸိုဝ်ႈ
မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူးၵမ်ႇ ယွၼ်ႉၶုၼ်ဢၼေႃႇယထႃႇ ပူၵ်းပွင်လႄႈ ထေရဝႃတပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးယဝ်ႉသေတႃႉ ၽွင်းတႄႇတင်ႈ ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၽီၾိင်ႈထုင်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ယႂ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်တေတႄႇတင်ႈ ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ ၽီဢၼ်ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် ၵိူဝ်းယမ်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႃႈ ၶုၼ်ၽီၸေႇတ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇတင်ႈဝဵင်းဝႃး ယွၼ်ႉယွင်ႈၵုင် ၶုၼ်ၽီၸေႇတသေ ၸိုဝ်ႈဝဵင်းတၢင်ႇဝႃႈ ၸေႇတဢုၵ်ႉတရႃႇ (ၸေႇတ = ၶုၼ်ၽီၸေႇတ + ဢုၵ်ႉတရႃႇ=ဢွင်ႈတီႈလီမျၢတ်ႈ) ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းပႃႇလဝႃႈ တူဝ်မႄႈၽၢႆႇၼႃႈလႄႈ သဵင်သရၽၢႆႇလင်ၼႆႉ လႆႈဢွၵ်ႇသဵင်ၸပ်းၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈမႃးဝႃႈ ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼႆႉ ပၼ်ၸိုဝ်ႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ မႃးဝႃႈ sidoktaya ၼႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃးယဝ်ႉ ၶိုၼ်းပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Sitoktaya ၼႆသေ ပဵၼ်ဝဵင်ဢွၵ်ႇဝႃႈ ၸီႇတုၵ်ႉတရႃႇ ၼႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈ ၶႅပ်းမၢႆၽၢင်တူဝ်ၼၼ်ႉ တူဝ်လိၵ်ႈတူဝ်ယေႃႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတၢင်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉဝႆႉ SDA ၼႆလႄႈသင် STA ၼႆလႄႈသင် ထိုင်ယၢမ်းၼႆႉတႄႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈလိၵ်ႈတၢင်ၸႄႈဝဵင်း ဝႃႈ ၈/စတရ(နိုင်) ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၶုၼ်ၸၢႆးရႃႇၸၵုမႃႇ ဢၼ်ႁပ်ႉၶူး မိၼ်းၸေႇယၶိတ်ႉတရႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်သၢင်ႇၵိတ်ႉသႃး၊ ၶုၼ်မိူင်းပူးၵမ်ႇ ၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈ ပီမိူင်း (460)၊ လိူၼ်ႁူၵ်းလွင်ႈ (2) ၶမ်ႈၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၽၢင်ႁၢင်ႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ (5) ဢၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
ဢႃႇယုတင်ႈဝဵင်းၼႆႉ မီးမႃး (900) ပီပၢႆယဝ်ႉသေတႃႉ ဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေ တိုၵ်ႉပဵၼ်ဝႆႉ ဝဵင်းဢွၼ်ႇဝဵင်းၼိုင်ႈယူႇ။
ၼႃႈလိၼ်ပထဝီႇ
ၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၽႄၼမ်ႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၶွင်သၼ်လွႆရၶႅင်ႇသေ တီႈ မီးပႃႇထိူၼ်ႇၾိင်ႈတိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမိၼ်းပူး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တီႈဢၼ် ၵပ်းငၢႆးၵၼ်တင်း သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇတူၵ်းပွတ်းၵၢင်မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ လႄႈ ပဵၼ်တီႈၵပ်းငၢႆးၵၼ်ပႃး သၼ်လွႆၶျၢင်းယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၸလိၼ်း၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းပႂိၼ်ႉၽျူႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းငၽႄး၊ ၽၢႆႇတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပျႃး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၼႆႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းၵၢၼ်ႇပႅတ်ႉလႅတ်ႉ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇၸမ်ႉ ဢိူမ်ႈၸပ်း ၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းသေႃး၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းသေ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်းၽၢႆႇၼိူဝ် တီႈ ႁွင်ႈမူင်း လႄႈ ႁွင်ႈသီႇမီး ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ လတ်ႉတီႇၵျုႁွင်ႇ 20°25'29" လႄႈ လွင်ႇၵျီႇၵျုဢွၵ်ႇ 94°15'36" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၼႃႈႁွင်ႇၼႃႈၸၢၼ်း ယၢဝ်းမွၵ်ႈ 75 လၵ်းၼႆႉသေ ၼႃႈဢွၵ်ႇၼႃႈတူၵ်း မီးမွၵ်ႈ 25 ၼၼ်ႉသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႆႉ မီး 1025 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ် လႄႈ သၢႆၼမ်ႉ
ပွတ်းတူၵ်းၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ တင်းပွတ်းၼႆႉ ပဵၼ် တီႈၽႄၼမ်ႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တႃႇ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇသေ ပွတ်းဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းၸမ်ႉ မီးဝႆႉ သၼ်လွႆမျိၼ်းၺွင်း လႄႈ သၼ်လွႆၼႂႃးမ ဢၼ်ပဵၼ် သၢႆသိုမ်ႇ သၼ်လွႆပူင်ႇတွင်ႇပူင်ႇၺႃႇၼၼ်ႉလႄႈ ပေႃးႁူမ်ႈၵၼ်တူၺ်း ၸႄႈဝဵင်းတင်းဢၼ်ၼႆႉ ၵွင်လွႆၼမ်သေ လိၼ်ပဵင်ႁၢမ်ႉဢေႇဝႆႉယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆတင်းသဵင်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇၵၢႆၸူးၽၢႆႇၸၢၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိၵ်းလွႆသုင်သုတ်းတီႈ သၼ်လွႆရၶႅင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် လွႆၶျုၼ်း (ႁွင်ႉ) လွႆၸုၼ်ႇ (6527 ထတ်း (1989 မီႇတႃႇ)) ၼၼ််ႉ မီးဝႆႉ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇယဝ်ႉ။ တင်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ လွႆၼမ်လိူင်ႇသေ တၢင်းသုင်ၽတ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်ၼႆႉ မီး 2500 ထတ်းသေတႃႉ ဢၼ်ပဵၼ် လွၵ်းလိၼ်ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ ဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်း ၵႄႈလွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ တၢင်းသုင်ၽတ်ႉၽဵင်ႇမီး 108 မီႇတႃႇ (354 ထတ်း) ၵူၺ်း။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းသုတ်းသုတ်းလႄႈ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇသုတ်းၼၼ်ႉ မီးၵွင်းတႅမ်ႇ ဢၼ်မီး တၢင်းသုင်ၽတ်ႉၽဵင်ႇ မွၵ်ႈ 1000 ထတ်းၼၼ်ႉသေ ၽၢႆႇႁွင်ႇ၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်း၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ မီးသၼ်လွႆ ဢၼ်တၢင်းသုင် မီး 3000 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၶူင်ႈ ႁွင်ႈမူင်းၼႆႉ တၢင်းသုင်ၽတ်ႉၽဵင်ႇ မီး မွၵ်ႈ 500 ထတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ႁွင်ႈမူင်း ဢၼ်တႄႇႁူဝ်မႃးတီႈ ၶေႃးၼုသုမ် ႁွင်ႉ လွႆၼတ်ႉမ ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်း တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈ ၵိင်ႇႁွင်ႈ ဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇတူၵ်းသေ လႆၶဝ်ႈၸူးတီႈၼႂ်း ႁွင်ႈမူင်းၼၼ်ႉ လိူဝ်သေ ႁွင်ႈၵျီး ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းၼၼ်ႉ ၵမ်ၼမ်တႄႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇတူၵ်း ၵၢႆၸူးၽၢႆႇဢွၵ်ႇသေ ႁွင်ႈၵျီးၼႆႉတႄႉ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇၸၢၼ်း လႆၸူးၽၢႆႇႁွင်ႇယဝ်ႉ။ ၵိင်ႇႁွင်ႈဢၼ်လုၵ်ႉၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႆၶဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၵေႃႈ လုၵ်ႉဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၸူးၽၢႆႇၸၢၼ်း လႆၸိူင်းၶၢင်းၵၼ်တင်း ႁွင်ႈမူင်းယူႇယဝ်ႉ။
တူၼ်ႈဢွၵ်ႈၾိင်ႈတိုၼ်းလႄႈ တူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇ
မႆႉသၵ်း၊ မႆႉပဝ်း၊ မႆႉပိတွၵ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ်မႆႉ မီးၵႃႈၶၼ် လႄႈ မႆႉမွင် ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈတိုၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ မႆႉသၵ်းလႄႈ မႆႉမွင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းဢွၵ်ႇပိူင်လူင် တီႈပိုၼ်ႉတီႈယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈပဵၼ် ယႃႈယႃၵေႃႈ ဢွၵ်ႇတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႉၼိူဝ်ဝဵင်း
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီးပွၵ်ႉဢွၼ်ႇ (10) ပွၵ်ႉ၊ ပွၵ်ႉလူင် (2) ပွၵ်ႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။
ပွၵ်ႉ မၢႆ (1)
တီႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ လင်ႁိူၼ်းမီး (800) ပၢႆ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီး (4300) ပၢႆးလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းယူႇသဝ်းဢေႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းမီးႁိမ်းႁွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်ႇဝိၼ်ႇ၊ မထဵင်း၊ မျေႇၼီႇၵူင်း၊ တွင်ႇမျေႇၼီႇ၊ ဢွၵ်ႉပူင်ႇ၊ မၵျီးၸု၊ ၺွင်ႇဢၢႆႇ၊ ၶျိၼ်ႇပျိတ်ႉၵႅင်း၊ တယၢၼ်ႇၵႅင်း၊ လူင်းပေႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မီးဝႆႉယူႇ တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇလႄႈ ၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ ပေႃးဢဝ် တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းဝႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ - တွၼ်ႈတႃႇႁဵတ်းပၢင်ၵႅဝ်ႈ ပေႃးယႂ်ႇဝၼ်းလူင် မႃးၼႆ မီးဝႆႉ ႁူင်းထမ်လူင် တီႈၵၢင်ဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈႁဵတ်းၵၢၼ်တြႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းၽႄဝိပတ်ႉသၼႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ မၢႆ (151) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵၢၼ်ၵူၼ်း
မီးဝႆႉ ၵၢတ်ႇၵၢင်ၼႂ် (ၵၢတ်ႇဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်းၸႄႈဝဵင်း) ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ပၢင်လဵၼ်ႈၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ သူၼ်မွၵ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁူင်းယႃ ႁူင်းၼိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ႁူင်းၼိုင်ႈ၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ 2 ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ႈၼႃႈႁဵၼ်း ႁူင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဝၢၼ်ႈ
ဢဝ်ဝၢၼ်ႈ 115 ဝၢၼ်ႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် မူႇဝၢၼ်ႈ (45) မူႇသေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၶျၢင်း (100)၊ ဝၢၼ်ႈမၢၼ်ႈ (20) ယဝ်ႉ။ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းတႄႉ -
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းလႄႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်း
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း မၢၼ်ႈ လႄႈ ၶျၢင်း ၶဝ် ယူႇႁူမ်ႈသဝ်းၸွမ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ၾိင်ႈထုင်ႈၶဝ်ႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ် သၼ်လွႆၶျၢင်းၼၼ်ႉသေ ၾိင်ႈထုင်းၶဝ် ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း (5) ဢၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶျၢင်းၶျၢင်းပူင်ႇ၊ ၶျၢင်းမယိၼ်း၊ ၶျၢင်းလုင်းပေႃး၊ ၶျၢင်းမိၼ်းၵျႃႉ လႄႈ ၶျၢင်းတွင်ႇသူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶျၢင်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈပွင်ႇၵႂၢမ်းၵၼ်သေတႃႉ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။
ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
တီႈၸႄႈဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် (1) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵင်းႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၸၼ်ႉသုင် (2) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် (6) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၸၼ်ႉၵၢင် (2) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ (90) ႁူင်းသေ တင်းမူၼ်းမီး (97) ႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးၽၢႆႇတႂ်ႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇ (မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇပွတ်းၼိူဝ်) သေ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉၶုၼ်ၵွၼ်းၵၢၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇၸႄႈဝဵင်း ၵေႃႉၶိုင်ပွင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇယဝ်ႉ။
ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း တီႈဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႇ ဢၼ်လင်ႁိူၼ်းဢေႇ လႄႈ လိူဝ်သေ တီႈဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းဢၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ႁႅင်းၼၼ်ႉ တီႈမူႇဝၢၼ်ႈၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈၼႆ့ ပိုတ်ႇဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ ၼိုင်ႈႁူင်းယဝ်ႉ။
ပၢႆးယူႇလီ
တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်းၸႄႈဝဵင်း (1) ႁူင်း ဢၼ်ၵူႇၶဝ်ႈ (25)ၵူႇ၊ တီႈ ဝၢၼ်ႈတပႂိၼ်ႇၼၼ်ႉ မီး ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်းဢိူင်ႇ (1) ႁူင်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ႁွင်ႈပၢႆးယူႇလီဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ ပိုတ်ႇဝႆႉ (4) ဢၼ်သေ ဢဝ်တင်း ၵႅမ်ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီ သေၵေႃႈ ယူတ်းယႃပၼ်ဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝၢၼ်ႈၼႆႉ ဝႆႉပၼ် မေႃယႃလဵင်ႉလုၵ်ႉဢွၼ်ႇၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ထိူၼ်ႇလွႆလိုၵ်ႉလႄႈ ယုင်းၼမ်သေ တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ပဵၼ်ၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းတၢင်းယၢင် မွၵ်ႈ 36 လၵ်း တွၼ်ႈတႃႇထိုင် ဝဵင်းၸလိၼ်းသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းယၢင်းသိုပ်ႇၸႄႈတွၼ်ႈ ပတၢၼ်း-ငၽႄး-ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ-လွင်းသျႄႇ-တီးၵူင်း ပေႃႇမႃးလႄႈ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ မီးသၢႆလူတ်ႉၵႃး ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ-ၸလိၼ်း-ပႂိၼ်ႉၽျူႇ-မိၼ်းပူး-မၵူၺ်း သေ ဢမ်ႇၵႃး ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ မီးပႃး သၢႆလူတ်ႉၵႃး ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ-ငၽႄး-ပတၢၼ်း-မိၼ်းပူး-မၵူၺ်း ယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသိူဝ်ႇတၢင်းယဝ်ႉလႄႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၼႆႉ ပွင်ႇထိုင် ၸႄႈဝဵင်းသေႃးယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
လိူဝ်သေဝႃႈ ၶၢႆၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် ၶၢႆပႃ ဢၼ်ဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈသေ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢမ်ႇမီးသင်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်မႆႉတႄႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႉႁဵတ်းသေ ဢၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ် မႆႉမွင်တႄႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းၵၢၼ်မႆႉမွင်ယူဝ်းမ ၵေႃႉႁဵတ်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။
ၽူႈၸိူဝ်းလိုဝ်းလင်
မိူဝ်ႈပၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ ၶုၼ်သိုၵ်းဢူၵ်ႉတမ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶုၼ်သိုၵ်းပျႅင်းၵျီး ၶုၼ်သိုၵ်းပျႅင်းၵလေး ၶဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတိုၵ်း တပ်ႉဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် တီႈထုင်ႉၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈႁွႆးမိုဝ်း ၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်သေ ၶုၼ်သိုၵ်း လုၵ်ႈသိုၵ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ႈ လႆႈတူၵ်းသုမ်းလႄႈ ၶုမ်ၶဝ် တိုၵ်ႉမီးယူႇတီႈ ဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇ လႄႈ တီႈ ဝၢၼ်ႈၽဢၢႆးၼၼ်ႉ တေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ဝုၼ်ႇၼၵျေႃႇထိၼ်ႇ ဢူးလႃႉမွင်း
ဢူးလႃႉမွင်း ၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ် ၶတ်းၸႂ်တႃႇ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇသေ မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်းၽႅတ်ႉသိတ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸိုင်ႈမိူင်းသေ လႆႈပၼ်ၸုမ်ႈၶူး ဝုၼ်ႇၼၵျေႃႇထိၼ်ႇယဝ်ႉ။
သူႇရဢူးၸ
ဢူးၸ ၼႆႉ မိူဝ်ႈၽွင်းပၢၼ် ၶတ်းၸႂ်တႃႇ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃၼၼ်ႉ မၼ်းဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း ၽူႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်း လႄႈ ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်းၽႅတ်ႉသိတ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉ ၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈႁၢၼ်ပလိၵ်ႈယူႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵူၼ်းထူၼ်ႇ ၶွမ်ႇမျူႇၼိတ်ႉၸွမ်ပိဝ်လႅင် လႄႈ ၸုမ်းတႅၵ်ႉတႅင်းဢွင်ႇၵျေႃႇၵျီး ၶဝ် ငွႆးတိုၵ်း တီႈ ႁူၺ်ႈပွင်းမၵျီး ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၵႄႈ ၸလိၼ်း-ၸေႇတုၵ်ႉတရႃႇၼၼ်ႉလႄႈ လႆႈတူၵ်းသုမ်းမႃးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ၸိုင်ႈမိူင်း လႆႈပၼ် ၸုမ်ႈၶူး သူႇရယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ၊ မိူင်းယႆ
thumb ပေႃႈတူၵ်ႇၸိုဝ်ႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇၵေႃႈ ႁူႉၵႃႈ တေလႆႈၶႆႈပႃး ပိုၼ်းၶူးမေႃတႆး၊ ပေႃးလၢတ်ႈလွင်ႈပိုၼ်းၶူးမေႃတႆးၵေႃႈ ႁူႉၵႃႈ လႆႈပႃးၸိုဝ်ႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်လုၵ်ႈလၢၼ် လိုမ်းလႄႈ တေယွၼ်းၶႆႈၼႄ။ ယွၼ်ႈပိူဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈသေႃႉသွၵ်ႈတွင်ႈထၢမ် တႅမ်ႈမၢႆ ႁႃပႃႇႁဵဝ်ႈသၢင်းꧠႅင်း ၸဝ်ႈၶူးမေႃသေ ၵေႃႇၵုမ်းဝႆႉပၼ် ၸိူဝ်းႁဝ်းပၢၼ်လုၵ်ႈ ပၢၼ်လၢၼ်၊ မေးလုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ပႃႈၼၢင်းထေး ယၢမ်ႈၶႆႈၼႄဝႃႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈပႆပွင်ႇလႄႈ ဝႃႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇယွင်ႇယဝ်ႉ လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ် ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵူၼ်းတၢႆယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၸႃႇတိ
လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ၵိူတ်ုမိူဝ်ႈ ပီပုတ်ႉထ 2456 လိူၼ် 11 မႂ်ႇ 5 ၶမ်ႈ ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း တီႈမိူင်ယႆ (သဵၼ်ႈဝီၸၢၼ်း) မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇသေ ၸိုဝ်ႈဢူႈမႄႈ ပဵၼ် လုင်းၶမ်းသွႆႈ ပႃႈၼၢင်းသူၺ်ႇ။
မိူဝ်ႈၸၢႆးၸၢမ်ႇပႂၢင်ႉ ဢႃႇယုလႆႈ 8 ၶူပ်ႇ ၼုင်ႈလိူင် ပဵၼ်သၢင်ႇ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁႃႇၸိင်ႇတႃႇ။ လႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈတႆး၊ လင်ႇၵႃႇလူင်၊ ပႃႇလိ ၼမ်ႉထမ်းၵႂၢမ်းသွၼ်ၽြႃးပ​ဵၼ်ၸဝ်ႈ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇ ပူင်သွၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 12 ပီ ထႂၢၵ်ႈလူင်းၵွျင်း ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ယွၼ်ႉပေႃႈသဵင်ႈမုၼ်လႄႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လႆႈပွၵ်မႃးယူႇၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇ မိူင်းလင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈၸၢႆးၸၢမ်ႇပႂၢင်ႉ ၺၢၼ်ႇလီလႅတ်းၸႅဝ်ႈလႄႈ လႆႈၵႂႃႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် ၽၢႆသွၼ်ပဵၼ်ၶူး တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸဵတ်းယူႇယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သမ်ႉလဵပ်ႇႁဵၼ်း ၽၢႆႇ ပႃႇလိတြႃး။ၽၢႆပေႇတၢင်ႇၵႃႇလႃး၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼိုင်ႈပီပၢႆ ႁူၵ်းလိူၼ်သေ သိုပ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ သွၵ်ႈတဝ် ႁဵၼ်းႁူႉ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ တေႃႇပေႃးပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆလိၵ်ႈတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ၵေႃႉသွၵ်ႈႁႃ တႅမ်ႈပိုၼ်း ၶူးမေႃတႆးႁူၵ်းၸဝ်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသေ ၸင်ႇသူၼ်းပဵၼ်မႃး ဝၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈၶူးမေႃတႆး တေႃႇပေႃး ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈတီႈၵူႈဝဵင်း။
ၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉ (တူၵ်း)  (ကံပေါက် (အနောက်)ရွာ၊ Kanpauk(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႂႃးၸေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192465 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႂႃးၸေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1516 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တႃးဝႄႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတႃးဝႄႇဢိၼ်း  (ဒါးဝယ်အင်းရွာ, Darweiinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃးဝႄႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191009 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတႃးဝႄႇဢိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 950 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1018 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1968 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
412
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:412
ထုၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထုၼ်းတႃႇ  (ထွန်းသာရွာ၊ Htunthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထုၼ်းတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192172 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထုၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 645 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 796 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1441 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
မူဝ်းၼႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈမူဝ်းၼႄးၵူင်း  (မိုးနဲကုန်းရွာ, Moenekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218252 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1115 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1201 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2316 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၶမွၵ်ႉၵျီး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၶမွၵ်ႉၵျီး (ခမောက်ကြီးမြို့ ; Khamaukkyi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵၢၼ်ႇတႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတႂိၼ်း  (ကံတွင်းရွာ, Kantwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194069 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇတႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1443 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1714 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3157 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽႃဢၢင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇ (ဘားအံခရိုင်), (Hpa-An District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးမႃး ၇၈၃,၁၀၁ ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ဝဵင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၽဢၢၼ်ႇၼႆႉ မီးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းၽႃပုၼ် မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ၽဢၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တႄႇဢဝ် ပီ 2011 ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇသေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈႁႅၼ်းပဵၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈၽႃပုၼ် ဢၼ်မႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။
ပျေႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၺွင်ႇမျိၼ်ႉ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၵျွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ လဵင်ႇပိၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၵူင်း  (ကျောင်းကုန်းရွာ, Kyaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194614 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2685 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6050 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)  (ဂွေးအင်း (တောတွင်လှ)ရွာ၊ Gwayinn(Tawtwinhla)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192812 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းဢိၼ်း (တေႃးတႂိၼ်ႇလႃႉ)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1718 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2046 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 13764709 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
တွင်ႇပေႃႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပေႃႇ (ႁွင်ႇ)  (တောင်ပေါ် (မြောက်)ရွာ၊ Taungpaw(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191868 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပေႃႇ (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 428 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 510 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 938 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽူႈႁတ်းႁၢၼ်
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ဢေႇတီႇ 36
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:36
သႃႇယႃႇမျႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသႃႇယႃႇမျႅင်ႇ  (သာယာမြိုင်ရွာ, Tharyarmyaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸု၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191570 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသပုတ်ႉၸုၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2335 ၊ ယိင်း 2825 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5160 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
411
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
မေႇ 18
လိူၼ်မေႇ (18) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (138) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (139))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (227) ဝၼ်း။
411
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မေႇ 18
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ
411
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1464
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
411
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:411
1464
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
တွင်ႇၵႅင်း (ႁွင်ႇ) ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵႅင်း(ႁွင်ႇ) (တောင်ကိုင်း (မြောက်)ရွာ, Taungkaing(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190178 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2738 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 3250 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
1464
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 220
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1464
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 220
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1464
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1464
ပီႇၸီႇ 220
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 220 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 220
1063
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1063
857
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:857
ၵျွၵ်ႉတၢႆႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇၵူင်း  (ကျောက်တိုင်ကုန်းရွာ၊ Kyauktaingkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190340 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ပီႇၸီႇ 221
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 221 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 220
ၼတ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၵျီး  (နတ်ကြီးရွာ၊ Natgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီး ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192278 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1358 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1548 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2906 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၸႃးၵျူးဢလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸႃးၵျူးဢလႄႇ  (စားကြူးအလယ်ရွာ, Sarkyu(Middle)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸႃးၵျူး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191239 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸႃးၵျူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 507 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 590 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1097 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး ဢၼ်ပဵၼ် ထုင်ႉ ဢွၵ်ႇ သႅင်ၶဵဝ် လႄႈ သႅင်ပတ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်သေ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်သေ တၢင်းၵႂၢင်ႈ မီးဝႆႉ ၁၉,၇၆၂ လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တိူဝ်ႉၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း မိူင်းၶႄႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး လႄႈ ၸႄႈတွၼ်ႈသၼ်လွႆၼႃႇၵ တင်း ၽၢႆႇၸၢၼ်းၸမ်ႉ ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၼ်ႈမေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈႁူဝ်ႈၼမ်ႉ ၼမ်ႉၵဵဝ် လႄႈ ၼမ်ႉၶၢင်တွင်းယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ မႄႈၼမ်ႉမေႇၶ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉမလိၶ ဢၼ်ပဵၼ်မႃး မႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵိင်ႇမႄႈၼမ်ႉၶၢင်တွင်း ဢၼ်ပဵၼ်ႁွင်ႈဢူးရူႉၼၼ်ႉလႄႈသင် လုၵ်ႉဢွဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇသေ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ ႁွင်ႈၼမ်ႉတပၢတ်ႉ ၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈသင် ႁွင်ႈမိူင်းၵွင်း လႄႈ ႁွင်ႈၵွၵ်ႉၵူၺ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ ၽၢႆႇတူၵ်းလႄႈသင် လႆၶဝ်ႈၸူး တီႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးၼႆႉ လိူဝ်သေၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈဢၼ် ၼမ်ႉလႆလူင်းမႃးၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပဵၼ်လွႆ ပဵၼ်ၽင်ႇႁိုၵ်း၊ ပဵၼ်ႁူၺ်ႈ ပေႃးတဵမ်လူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼွင်ဢိၼ်းတေႃႇၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်ၼွင်လူင် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်း ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈၸမ် ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးသေ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိၵ်းလွႆ ၶႃႇၵႃႇပူဝ်ႇရႃႇၸီႇ ဢၼ်ပဵၼ်လွႆသုင်သုတ်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် မွၵ်ႈ ၁၉,၃၁၅ ထတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးယဝ်ႉ။
ၾိင်ႈၾႃႉ
တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ တႄႇဢဝ် လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ တေႃႇထိုင် လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉ ၽူၼ်တူၵ်းၼမ်ယဝ်ႉ။ တၢင်ႉၼမ်ႉၽူၼ်ႉၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ မီး ၈၀ ၼိဝ်ႉသေ ပွတ်းၽၢႆႇႁွင်ႇ မၢင်တီႈၼႆႉၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ ၽူၼ်မႃးထိုင် ၁၆၀ ၼိဝ်ႉယဝ်ႉ။ တႄႇဢဝ် လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ တေႃႇထိုင် လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇၼႆႉ တၢင်ႉမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇၼႆႉ မီး ၅၆ တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။ လိူၼ်ၸိူဝ်းၵိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ တၢင်ႉလူမ်းမႆႈၽတ်ႉၽဵင်ႇ ဢၼ်မႆႈသုတ်း လႄႈ ဢၼ်ဢေႇသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၈၈ တီႇၵရီႇ လႄႈ ၇၁ တီႇၵရီႇယဝ်ႉ။
ၵလႃးမျေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵလႃးမျေႃး  (ကုလားမျောရွာ၊ Kularmyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးမျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192572 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵလႃးမျေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1061 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1233 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2294 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
လွင်ႈယူႇသဝ်းၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး မိူဝ်ႈပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီး ၅၃၁,၈၇၃ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၵမ်ႉၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶၢင်သေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆး၊ မၢၼ်ႈ၊ ဢၸီႇ၊ လသျီႇ၊ လိသေႃး၊ မရူ၊ တႆးသႃ၊ ၽုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယူႇသဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ထင်ယူႇသဝ်းတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵမ်ႉၼမ် ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႆႈၼႃးသေၵေႃႈ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ မီး ၁၇၅,၉၅၄ ဢေႇၵယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈ၊ ထူဝ်ႇလိၼ်၊ ဢွႆႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ တီႈထုင်ႉလိၼ်ၵွင်းလွႆတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၽဵဝ်ႈႁႆႈသေ ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈႁႆႈ၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ မွၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ် လိၼ်ၼႃး ဢၼ်မီးတီႈ ထုင်ႉလိၼ်ပဵင်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶႂၢၵ်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၽၼ်းလီသေ ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉ ၽုၼ်ႇမၼ်းလိၼ်၊ ၶႃႈမူင်ႈမႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဝ်ႈတိူဝ်းဢွၵ်ႇၼမ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်တီႈ ထုင်ႉၵွင်းလွႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် မွၵ်ႇမၢၵ်ႇ ဢၼ်ငမ်ႇမႅၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃႇၽီႇ၊ ၼဵင်ႈ၊ မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ၊ မၢၵ်ႇၵေႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး တူၼ်ႈယႃႈယႃ၊ ၵၼ်ႇတမႃႇ၊ ၸမူင်ႇၸပႃး၊ ၸိူဝ်းပဵၼ် တူၼ်ႈယႃႈယႃမီးၵႃႈၶၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းၽူၼ် မိူဝ် 1961-62 ၼၼ်ႉၽုၵ်ႇသွမ်ႈထူဝ်ႇလိၼ်ၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ၃၅, ၉၃၇ ဢေႇၵသေ 1962-63 ၸၼၼ်ႉသမ်ႈ လႆႈတိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ထူဝ်ႇလိၼ်ၶၢဝ်းၵတ်း ၃,၅ဝဝ ဢေႇၵယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢွႆႈ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးၼႆႉ မီး ၁၁, ၃၆၂ ဢေႇၵယဝ်ႉ။ တူၼ်ႈဢွႆႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတီႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်ၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပဵၼ်တွၼ်ႈတႃႇ ႁူင်းငၢၼ်းၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ႈ တီႈ ၼမ်ႉတီး လႄႈ သႃးမေႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1961 - 62 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် ၼမ်ႉတီးသေ ၵိူဝ်ဝၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇ ၁, ဝ၄၁, ၉၄ဝ တၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၵလႃးမျေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
လွင်ႈယူႇသဝ်းၵူၼ်း လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး ၼႆႉဢၼ်ပဵၼ် သႅင်ပတ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ထုင်ႉပဵင်းႁူးၵွင်း လႄႈ မိူင်းၵွမ်း ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် မေႃႇသႅင်ၶဵဝ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်တီႈ ၽႃၵၢၼ်ႉ၊ လူင်ၶင်း၊ ဝူၺ်ၶႃ လႄႈ တႃႈမၢၵ်ႇၶၢမ် ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ
ဝဵင်းၸႄႈၼႃးၼႆႉ ပေႃးလုၵ်ႉဢဝ်တီႈ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်သေ ၸွမ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်ႈၼႆႉ ယၢၼ်ၵႆ ၃၃၇ လၵ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမႃးယူႇ တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ၸႄႈၼႃးသေ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁိူဝ်းသေၵႂႃႇၸူးလႆႈ သၢင်ႇၽူဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ တီႈ ဝဵင်းပူႇတႂ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတႃႈႁိူဝ်းမိၼ်ႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေ သဵၼ်ႈတၢင်း ၼမ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းလူမ်း ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ၸႄႈၼႃး လတ်း မိူင်းၵွင်း၊ မိူင်းၵွမ်းသေ ၵႂႃႇၸူးဝဵင်းလီႇတူဝ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ လုၵ်ႉဢဝ် ၸႄႈၼႃး လတ်းသုမ်ႇပရႃႇပုမ်ႇသေ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆ ဢၼ်ၵႂႃႇၸူး ပူႇတႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းပဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းလိၼ် ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵေႃႇၵုမ်းယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃးပတ်ႉပိုၼ်ႉၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး ၁၀ ႁူင်းႁဵင်း၊ ၸၼ်ႉၵၢင် ၁၆ ႁူင်းႁဵၼ်း လႄႈ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီးထိုင် ၂၁၁ ႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
ဢွင်ႇပၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇပၢၼ်း  (အောင်ပန်းရွာ, Aungpan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193722 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၢၼ်ႇပူဝ်ႇဢူးယဵၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1669 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1996 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3665 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ပလ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပလ (ပလမြို့ ; Pala) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ပွတ်းတႂ်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃးသေ ထိုင် ပီ 2016 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉပဵၼ် ၸၼ်ႉ ဝဵင်း မႃးယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)  (ကံပေါက် (အရှေ့)ရွာ၊ Kanpauk(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၽႂႃးၸေႃး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192464 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၽႂႃးၸေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1516 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပလ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၸွင်ႇၵျၢမ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၸွင်ႇၵျၢမ်းၵူင်း  (ဇောင်ဂျမ်းကုန်းရွာ, Zaunggyankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194617 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလဵင်ႇပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2685 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3365 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6050 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
တၽၢၼ်းၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈတၽၢၼ်းၵၢၼ်ႇ  (သဖန်းကန်ရွာ, Thahpankan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းꧤႃးၽျူႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194026 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵမ်းꧤႃးၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 722 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 896 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1618 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇ (ပခုက္ကူမြို့နယ် ; Pakokku Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၼမ်ႉၵဵဝ်သေ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၼမ်ႉယေႃးယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းပၶူၵ်ႉၵူႇၼႆႉ လႅၼ်လိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ
တူဝ်းပိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈတူဝ်းပိၼ်ႇၵူင်း (ဒိုးပင်ကုန်းရွာ, Doepinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190179 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2738 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 3250 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5988 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
လႄႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီး  (လယ်ကြီးရွာ, Lelgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190603 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1115 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1201 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2316 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ
မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ( 1391-1415၊ မျၢၼ်ႇမႃႇ 752-776) ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢႃႇဝႃႉမိၼ်းၶွင်ႇ ယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ၵႅၼ်မိူင်းဢႃႇဝႃႉၵေႃႉၼိူင်ႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႅၼ်သိုၵ်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယူႉမၼ်းလႆႈ 13 ၶူပ်ႇသေ ဢႃႇယူႉ 25 တေႃႇထိုင်မၼ်းၸဝ်ႈ ပေႃးၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈတိုၵ်းသိုၵ်းမႃး 6 ပီႊလုမ်းလုမ်းဢိူဝ်ႈ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်လဵၵ်ႉ
မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈဢႃႇဝႃႉမိၼ်းၶွင်ႇလႄႈ တင်းၸဝ်ႈၼၢင်းသျိၼ်ႇမီႉၼွၵ်ႉသေ ၵိူတ်မႃးမိူဝ်ႈပီႊ 752 ။ မိူဝ်ႈမီးမၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းသျိၼ်ႇမီႉၼွၵ်ႉ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈၵိၼ် ၵွၼ်ႈလိၼ်တီႈ မိူင်းႁၼ်သႃႇဝ တီႇလႄႈ မိူင်းမူၵ်ႈတမႃႉသေဢမ်ႇၵႃး ပၢႆပႃးတင်းၼမ်ႉၵတ်း တီးၵုၼ်ႇသလၢႆ(ၵုၼ်ႇၶွင်းသေး)ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းလဵၵ်ႉ ၼၼ်ႉၸိုဝ်ႈမၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ မိၼ်းၽျူႇ။
ပၢင်တိုၵ်းရၶႅင်ႇ
ပီႊ765 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရၶႅင်ႇထေႃးရႃႇၵျီး လုၵ်ႉၽိၼ်ႉသေတိုၵ်းဢဝ် မိူင်းဢွၼ်ၼမ်း မိူင်းယေႃး၊ မိူင်းသေႃး၊ လွင်းသေႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်မိၼ်းၶွင်ႇၸူး ၸီႉသင်ႇလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇပဵၼ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်သေ ႁႂ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်တပ်ႉသိုၵ်းသိပ်းတပ်ႉသေ ၵႂႃႇတိုၵ်း မိူင်းရၶႅင်ႇၶဝ်။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ဢႃႇယူႉ မိၼ်း ယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ တိုၵ်ႉမီးသိပ်းသၢမ်ၶူပ်ႇၵွၺ်းႁိုဝ်။
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရၶႅင်ႇၵေႃႈ လႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းသေ ပႂ်ႉယူႇၼိူဝ်လွၺ်ၼၼွိၼ်း( Mt. Na Nwin )ယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇသၢႆႉ ၽၢႆၶႂႃႇ ၼၼ်ႉဢဝ်သၢမ်တပ်ႉႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉသေ၊ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၼၼ်ႉႁၢင်ႈႁႅၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းသီႇတပ်ႉသေ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ လႆႈၶီၸၢင်ႉဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ယႄးမြတ်ႉသႂႃႇသေ ႁွင်ႉတပ်ႉသိုၵ်းမႃႉ 3000 ၶဝ်ႈတိုၵ်းၼႂ်း ၵၢင်သိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ လႆႈလၢႆႊၸၢင်ႉမၼ်း သီႇပွၵ်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢၢင်ႈတိုၵ်းတင်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရၶႅင်ႇ ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းရၶႅင်ႇဢမ်ႇပေႉမၼ်း ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၶီႇမႃႉသေ ဢၢင်ႈပၢႆႈၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းပၢႆႊ ဢမ်ႇလႆႈသေ ၺႃးတပ်ႉသိုၵ်းမႃႉဢႃႇဝႃႉၶဝ် ၶႃႈမၼ်းတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ တပ်ႉသိုၵ်းရၶႅင်ႇၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ မိၼ်းယႄးၵျေႃႇၸႂႃႇ လႆႈသိမ်းရၶႅင်ႇသေ တမ်းဝႆႉၶုၼ်ၵႂၢၼ်းဝဵင်းၵေႃႉၼိူင်ႈယဝ်ႉၵေႃႈ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းဢႃႇဝႃႉဢိူဝ်ႈ။ ဝၢႆး သေၼၼ်ႉမိၼ်းၶွင်ႇ ပၼ်ဢၼေႃႇရထႃႇမိၼ်းၸေႃးဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ၵႂၢၼ်းဝဵင်းၵလေး ၼၼ်ႉၵုမ်းထိင်းဝဵင်းရၶႅၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မိၼ်းၶွင်ႇႁႂ်ႈလုၵ်ႉယိင်းမၼ်းသူၺ်ပြေႉၶျၼ်းတႃႇၼၼ်ႉ ၵူပ်ႉၵူႊၵၼ်တင်း ဢၼေႃႇရထႃႇမိၼ်း ၸေႃးယဝ်ႉ။