cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
337
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:337
ၶၢင်ႈၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶၢင်ႈၼႃး (, Khaangnaa, ခန်နား) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်းတီႈၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
လေးမျႅတ်ႉၼႃႇ၊ ဝဵင်း
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 6926 သေ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ၸၢဝ်းပုတ်ႉထယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်းၵေႃႈ မီးဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႈမိူၼ်ၼင်ႇ ဝဵင်းတၢင်ႇၸိူဝ်း တီႈၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ၊ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ဢိၼ်းတီးယႃးၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ဝႆႉ ဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸႄႈဝဵင်း မိူဝ်ႈပီ 1962 ၼၼ်ႉ လႆႈလၢမ်းဝႃႈ မီး 58,184 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းယၢင်း မီးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းရၶႅင်ႇၵေႃႈ မီးဝႆႉတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်သၼ်လွႆရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မီး ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶျၢင်း တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈ ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇၼႆႉ မိူဝ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်းပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်မွၼ်းသေ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၶုၼ်မွၼ်း ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပၺႃးတလၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် ၶူးဝဵင်း၊ ႁူဝ်ႉဝဵင်းသေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝဵင်းမႃး ၶိုင်ႇၶိုင်ႇၶမ်ႉၶမ်ႉယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇ ဢလွင်းမိၼ်းတယႃးၵျီး တိုၵ်းသိမ်းဢဝ် တိူင်းရႃႇမၺ ဢွင်ႈတီႈမွၼ်းသၢမ်ႇထႃႇယဝ်ႉ ဝဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၢမ်းသေ ပဵၼ်ထိူၼ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ႁိုင် 50 ပီယဝ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႇတ ၶုၼ်မၢၼ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ မၼ်းလႆႈလိူၵ်ႈဢဝ်ဝဵင်းၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇ ပၵ်းလုမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇၽဵဝ်ႈယုမ်းထိူၼ်ႇ တွၼ်ႈတႃႇၵေႃႇတင်ႈဝဵင်းၼႆ့ လႆႈႁၼ် ၵွင်းမူး ဢၼ်ပၺႃးတလတင်ႈမႃး၊ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶူးဝဵင်းၵဝ်ႇ၊ ႁူဝ်ႉဝဵင်းၷဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆးႁၼ်ပႃးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁူဝ်ႉဝဵင်းၼႆႉ မီးသီႇၼႃႈသီႇၽၢႆႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈတၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃး လေးမျႅတ်ႉၼႃႇ (သီႇၼႃႈ) ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈလၢတ်ႈထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈဝႃႈတႄႉ တီႈၼႃႈသီႇၽၢႆႇ တီႈၵွင်းမူးပၺႃးတလၼၼ်ႉ မီးပၢႆႉၼိုင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်လႄႈ ၸူးႁွင်ႉၵိုၵ်းၼၼ်ႉ ၼႆၵေႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။
ပီတႄႇတင်ႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ပီမိူင်း 1127 သေ ဢၼ်ပဵၼ် ၵွင်းမူးၵဝ်ႇ ပၺႃးတလၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽူႈၽၢႆးႁိူဝ်းလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မႄးၵုမ်းမႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇၼႆႉ လႅပ်ႈတေႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလႄႈ ၽွင်းပဵၼ်ပၢင်သိုၵ်း ဢင်းၵိတ်ႉ-မၢၼ်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ပီၶရိတ်ႉ 1826 ၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းပတဵင်ႇ လႆႈမႃးသေႃႉတီႈဝဵင်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ ဢမ်ႇၵႃးၽြႃးလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွင်းမူးထူႇပႃႇရူင်ႇ၊ တေးမုင်းတႃႇဝတဵင်ႇသႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆ့ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်ၽြႃးသီႇတႃႇ ဢၼ်သီႇတႃႇၶဝ်ႈပီၼွင်ႉတႄႇမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇၼႆ့ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်တူၵ်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းသုတ်းသုတ်း ၵႃႈတီႈၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇႁွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇ ႁင်းၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းႁိၼ်းတတႃႉ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းငတၢႆးၶျွင်း ႁင်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ပဵၼ် သၼ်လွႆရၶႅင်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉ တေႃႇထိုင် ပီၶရီတ်ႉ 1890 ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇသေ ဢဝ်သႂ်ႇဝႆ့ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉၼႆႉ မၼ်းတိူဝ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလိူဝ်သေ သႂ်ႇဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ လၢႆႈသႂ်ႇပၼ်တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပိူင်လူင် တီႈ ၸႄႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼႆႉ လႆႈလူင်းၸႅင်ႇဢဝ် ၸႄႈဝဵင်းပဵၼ်သွင်တွၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ ၵႅပ်ႈဝႆႉသေ ပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ၵႂၢင်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးၽၢႆႁႄႉၼမ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃး ၵၢၼ်သူၼ်ယဝ်ႉ။ ပွတ်းၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီး ၽၢႆႁႄႉၼမ်ႉလႄႈ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းၽူၼ်မႃး ၼမ်ႉၵႆႈထူမ်ႈယဝ်ႉ။ ပွတ်းၼၼ်ႉၼႆႉ မၼ်းတူၵ်းၽၢႆႇတိၼ်သၼ်လွႆရၶႅင်ႇလႄႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၵွင်းလွႆ လွႆပႅၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁွတ်ႈထိုင် ၽင်ႇၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ လိၼ်ဢမ်ႇပေႃးလီလႄႈသင်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉၵႆႉထူမ်ႈၵူႈပီလႄႈသင် ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢမ်ႇပေႃးပဵၼ်သေ လွင်ႈၽႄးၼမ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈတမ်းၸႂ်။ ၼႂ်းၵႄႈၵွင်းလွႆ တီႈတိၼ်သွၼ်လွႆရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ မီးဢွင်ႈတီႈ လီၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢိတ်းဢွတ်းယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်သွၼ်လွႆရၶႅင်ႇလႄႈ ၼႂ်းၵႄႈၵွင်းလွႆၼၼ်ႉ မီးဝႆႉပႃႇမႆႉသေ လႆႈမၵ်းမၼ်ပဵၼ် သၢႆၸိူၵ်ႈပႃႇမႆႉလေးမျႅတ်ႉၼႃႇဝႆႉယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်လွႆၼၼ်ႉတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၽၼ်းၽဵဝ်ႈပႃႇမႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးယဝ်ႉ။ တီႈထုင်ႉၽင်ႇၼမ်ႉ ဢၼ်ၼမ်ႉၵႆႉထူမ်ႈၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈၵျူင်ႇ၊ ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ၊ ထူဝ်ႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ပွတ်းတူၵ်းဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် ပွတ်းၼႃႈလိၼ်တႅမ်ႇ တီႈႁိၼ်းတတႃႉသေ မီးဝႆႉၽၢႆႁႄႉၼမ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈပွတ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်လႄႈ လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတီႈပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ မၼ်းတိူဝ်းၶႅမ်ႉလိူဝ်သေ ပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ သၢႆငၢႆၵႃႉၶၢႆၵေႃႈ တိူဝ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ တႃႇၵႂႃႇမႃးၼႆႉ ၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆတၢင်းပိူင်လူင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼမ်ႉႁႅင်ႈမႃးလႄႈ ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢမ်ႇၸၢင်ႈၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇ။ လႆႈဢဝ် ႁိူဝ်းဢွၼ်ႇ၊ ႁိူဝ်းမေႃႇတေႃႇ၊ ပေးၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႂႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ၵမ်ႉၼမ်တႄႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ် တီႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇၼႆႉ တေႃႉသူင်ႇၸူး ဝဵင်းပတဵင်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၸွမ်းသၢႆၼမ်ႉငဝုၼ်ႇသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈၸူး ႁိၼ်းတတႃႉ လႄႈ ပတဵင်ႇသေ ဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈၼမ်ႉတီႈၼိူဝ်သၢႆတၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼႂ်းသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶူဝ်သူင်ႇၵူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းၶၢမ်ႈဝႆႉ တီႈၼမ်ႉငဝုၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ် ပၢႆႈသိုၵ်းသေ လႆႈယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်းမႄးၶူဝ်းလူင်ၼၼ်ႉသေ လူတ်ႉရဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵႂႃႇမႃးလႆႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈတလူၵ်ႉထေၢးသေ ၵႂႃႇလႆႈတီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းၽယႃးၵူင်း ဢၼ်မီးတီႈတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ႁိၼ်းတတႃႉ မျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ တီႈ တႃႈလူတ်ႉလဵၼ်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼိူဝ်တၢင်း ႁိၼ်းတတႃႉ ပတဵင်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင် ၸၢင်ႈဢဝ် ၸွမ်းတၢင်းလိၼ်သေၵေႃႈ ၵပ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇမႃးလႆႈယူႇ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလေးမျႅတ်ႉၼႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႄႈလွႆၵႂႃႉ ဢၼ်ႁွတ်ႈထိုင်လႆႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၼ်ႇတွႆး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
တေႃးထႂိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတေႃးထႂိၼ်ႇ  (တောထွင်ရွာ, Tawhtwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189757 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1891 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1984 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3875 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
805
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 20
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
805
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵူင်း  (လက်ပံကုန်းရွာ, Letpankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190421 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1499 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1526 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3025 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ၵျွၵ်ႉယၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉယၢၼ်ႇ  (ကျောက်ရန်ရွာ, Kyaukyan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉထႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191316 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉထႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 527 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 604 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1131 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1403
1403
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1403
ငႃးမုၼ်းတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ငႃးမုၼ်းတွင်ႇ  (ငါးမွှန်းတောင်ရွာ, Ngarhmuntaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရတၼႃႇၽူမ်ႇမိ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190151 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရတၼႃႇၽူမ်ႇမိၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 619 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 689 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1308 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပပႄးတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်း ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းၵၢင် ၵၢင်ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢတ်ႇဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ တီႈၼႂ်းတႃႈၵုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၵၢတ်ႇပူဝ်ႇၶျူၵ်ႉဢွင်ႇသၢၼ်း လႄႈ ၵၢတ်ႇတဵင်ႇၵျီး (တဵၵ်ႇၵျီးၸေး)ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ပွၵ်ႉ (႑႑) ပွၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတတႃး၊ ၽၢႆႇတၢင်းၸၢၼ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းသဵၵ်ႉၵၢၼ်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉတႃႈၵုင်ႈ (ယၢၼ်ႇၵူင်ႇမျိတ်ႉ)၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းလႃႉတႃႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ မီးဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းတၵူင်ႇ ယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ မီး (႓) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် မီး (႒) ႁူင်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မီး (႓) ႁူင်းယဝ်ႉ။
ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်
ၸႄႈဝဵင်းပပႄးတၢၼ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႂ်း ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝဵင်းလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈပၢၼ်ၶူဝ်းလၼီႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ယူင်ႉသၢင်ႈၸိူဝ်းၼႄဝႆႉသဵၼ်ႈမၢႆၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ၸိူဝ်းထိင်းသိမ်းဝႆႉ ပဵၼ် ၶူဝ်းပူၺ်ႈၵဝ်ႇမွၼ် တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၵၢၼ်ႉၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႉၽျူႇ  (ကန့်ဖြူရွာ, Kanthpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194406 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႉၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 863 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1612 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မႂ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ (Waanmaue,, ဝမ်မိုင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇပုၼ်းထုၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵၢၼ်ႉၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1791
1791
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵုၼ်မူင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုၼ်မူင်ႈ (, Kun Mont, ကွန်မုန့်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
1791
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1791
မျွၵ်ႉၵျုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျွၵ်ႉၵျုၼ်း  (မြောက်ကျွန်းရွာ၊ Myaukkyun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192268 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1416 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3123 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ꧤဵင်းၼွႆႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈꧤဵင်းၼွႆႇၵူင်း   (ဘိန်းနွယ်ကုန်းရွာ, Beinnwekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191569 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1543 ၊ ယိင်း 1991 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3534 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ၶျွင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီး  (ချောင်းကြီးရွာ၊ Chaunggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190302 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1053 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 952 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
သျိၼ်ႇပူၺ်ႇယၢင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းသျိၼ်ႇပူၺ်ႇယၢင်ႇ (ရှင်ဗွေယန်မြို့, Shingbwiyang) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၸႄႈဝဵင်းၽႄ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်
1020
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1020
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 21
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (21) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (264) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (265))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (101) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
ယေႇငၢၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇငၢၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ရေငံ (အရှေ့)ရွာ, Yaengan(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193797 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5639 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1994
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျီႇၸု (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵျီႇၸု (ဢွၵ်ႇ)  (ကျီစု (အရှေ့)ရွာ၊ Kyisu(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192613 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4118 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4768 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8886 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1994
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျီႇၸု (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
1994
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1990 ႁူဝ်သိပ်းပီ
6
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
1835
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1835 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1830 ႁူဝ်သိပ်းပီ
1402
1402
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1402
1019
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1019
ဢေးသျႃး
Asia (ဢေးသီးယႂ်း)
ဢေးသီးယႂ်း (Asia) ၼႆႉ ပဵၼ်လိၼ်မိူင်းဢၼ်မီးၽိင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈတင်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၼမ်လၢႆတေ့ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိုမ်ဢေးသီးယႂ်းၼႆႉ ၽေပဵၼ်ဝႆႉ လႅၼ်ႊတွၼ်ႊလူင်ႁူၵ်းဢၼ်ယဝ်ႉ။ ဢေးသီးယႂ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢေးသီးပွတ်းၼႂ်း၊ ဢေးသီးၸၢၼ်း၊ ဢေးသီးယႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ၊ ဢေးသီးယႂ်းႁွင်ႇ၊ ဢေးသီးယႂ်း ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း ဢၼ်ပွတ်းဢွၵ်ႇတွၼ်ႊၵၢင်ၼႆၵေႃႈႁွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးၸၢဝ်းယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်လူင်လုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် ပၢႆးၸၢဝ်းပုတ်ႉထ၊ ပၢႆးဢိသ်ႉလၢမ်း၊ ပၢႆးၶရိတ်ႉသတီးယၼ်း၊ တင်းပၢႆးၸူးတႂ်းဢီးသမ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တႄႇၵႂႃႇတီႈဢေးသီးယႂ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းဢေးသီးယႂ်းၼႆႉ မီးၶူဝ်းငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ဢၼ်လမ်လွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢၼ်ႇၾႆးငိူၵ်ႈ(ထၢၼ်ႇႁိၼ်ငိူၵ်ႈ) ၊ ႁႄႊၶမ်းၽိူၵ်ႇ၊ ႁဵၵ်ႇ၊ ဢိၵ်ႇၼမ်ႉမဵၼ်ၶဝ်ၼႆႉတင်းသဵင်ႈ မီးတီႈဢေးသီးယႂ်း ယဝ်ႉ။ ဢေးသီးယႂ်း ၼႆႉပၢႆပဵၼ်လိၼ်ႁိူၼ်း တႃႇတူဝ်သတ်းထိူၼ်ႇၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ သိူဝ်ၾႆးလမ်လႂ်၊ ၸၢင်ႉလူင်ဢေးသီးယႂ်းလႂ်၊ မီတႃတူင်ႇလူင်ၶဝ်လႂ်၊ ၵႂၢႆးဢူပ်ႈၼမ်ႉလူင်ၶဝ်လႂ် ဢိၵ်တင်း ငူးႁဝ်ႇ ၶဝ်လႂ်ၵေႃႈ မီးတီႈဢေးသီးယႂ်း ၼႆႉယဝ်ႉ။
မႅၵ်ႇၶရႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမႅၵ်ႉၶရႃႇ  (မှက္ခရာရွာ, Hmetkhayar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႅင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190935 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႅင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1063 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1221 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2284 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢေႇတီႇ 6
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:6
တမိၼ်ႇပျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတမိၼ်ႇပျူဝ်ႇ  (သမင်ပျိုရွာ, Thaminpyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193649 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1211 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1263 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2474 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1925
1925
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
336
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1925
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
336
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1925
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
336
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
1925
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
336
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1925
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
336
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1925
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
336
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1925
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1920 ႁူဝ်သိပ်းပီ
336
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶျွၵ်ႉၶႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွၵ်ႉၶႂႄး  (ခြောက်ခွဲရွာ, Chaukkhwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194237 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2360 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5059 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
336
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၶျွၵ်ႉၶႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
336
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:336
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 22
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (22) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (265) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (266))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (100) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
တူပ်ႉသွၵ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတူပ်ႉသွၵ်ႇ (, Top Sauk, တုပ်ဆောက်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ႁႄးလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈႁႄးလႄႇ  (ဟဲလယ်ရွာ, Helel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၵျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190642 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 531 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 477 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 990 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)  (ညောင်ကုန်း (တောင်)ရွာ၊ Nyaungkone(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192865 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵူင်း (ၸၢၼ်း)ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3106 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3578 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6684 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၼတ်ႉထႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉထႃး  (နတ်ထားရွာ, Nathtar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉထႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191317 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼတ်ႉထႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 527 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 604 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1131 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၵုင်း၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ)
ဝၢၼ်ႈၵုင်း (, Wan Kone, ဝမ်ကုန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
804
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:804
မျၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ (မြန်အောင်မြို့ ; Myanaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ ပွတ်းတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်၊ မီးဝႆႉတီႈ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း ယၢၼ်ပႅတ်ႇလၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်ၵႂႃႇမႃး ပွတ်းတႂ်ႈပွတ်းၼိူဝ် မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႄႉသေ ပဵၼ်ဝဵင်းတႃႈလူတ်ႉလဵၼ်း ဢၼ်မီးႁိမ်းၽင်ႇတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း ႁိၼ်းတတႃႉ-ၵျၢၼ်ႇၶိၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်ၵိုၼ်းသေပိူၼ်ႈထူၼ်ႈသွင် တီႈၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူင်းယႃ၊ လုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ တပ်ႉၸုမ်းပလိၵ်ႈ၊ လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။ တႄႇမိူဝ်ႈပီ 1886 သေ လႆႈၽွတ်ႈႁႅၼ်းၸုမ်းမျူႇၼီႇၸီႇပႄႇသေၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ် ဝဵင်းမူၼ်းၵူၼ်းၵိုၼ်း တႃႇဝဵင်းမႃးယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းမွၼ်းၶဝ် လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1250 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵူႇထုတ်ႉၼႆသေ ထိုင်ပၢၼ်ဢလွင်းၽယႃး (ပီၶရိတ်ႉ 1754) မႃး ၸင်ႇမႄးပၼ်ၸိုဝ်ႈမႂ်ႇဝႃႈ မျၢၼ်ႇဢွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ၵူႇထုတ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်မႃးၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်း မၢၼ်ႈ လႄႈမွၼ်း ပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ တီႈဝဵင်းၵူႇထုတ်ႉၼႆႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်ႉၸွမ်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၼႆႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဝဵင်းတပ်ႉၵင်ႈ တႃႇမွၼ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။
တီႈၼႂ်းထုင်ႉမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃး ၸႄႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျၢၼ်ႇၶိၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းဢိင်ႇၵပူႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇပိူင်လူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1964 ၼၼ်ႉ လႆႈၶုတ်းႁၼ် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်တီႈ ဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇသေ လႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 1963 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတီႈဝဵင်းမျၢၼ်ႇဢွင်ႇၼႆႉ မီး 12126 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈႁိၼ်းတတႃႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
1790
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼမ်ႉတိုင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉတိုင်း (, Namtueng, နမ့်တိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်းတီႈၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
1790
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1790
တႃႇယႃႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈတႃႇယႃႇၵူင်း  (သာယာကုန်းရွာ, Tharyarkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218152 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1891 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1984 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3875 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝဵင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းမႂ်ႇ (ဝိုင်းမော်မြို့နယ်, Waengmaue Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၸႄႈၼႃး၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမႂ်ႇ (ဝႅင်းမေႃႇ)ယဝ်ႉ။
ယေႇၸိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇၸိၼ်း  (ရေဇင်းရွာ၊ Yaezin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192265 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇၸိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1416 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1707 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3123 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမႂ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၵၢၼ်ႇသျေႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း  (အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ, Okeshitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194329 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1924 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2178 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4102 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1018
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1018
ၼႃးယေႃ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးယေႃ  (နားယောရွာ၊ Naryaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190384 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 483 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 941 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
သီးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈသီးၵူင်း   (သီးကုန်းရွာ, Theekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသီးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191567 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသီးၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1543 ၊ ယိင်း 1991 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3534 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
335
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:335
မိူင်းတႆး
MY မိူင်းတႆး ၼႆႉ ပဵၼ်ၸေႊမိူင်း ဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။
[[MY ဢွင်ႈတီႈ လႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ]]
MY မိူင်းတႆး ၼႆႉ မီးတၢင်းၵႂၢင်ႈ 62500 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်းသေ ၼႂ်းၵႃႊ ၸေႊတိူင်း လႄႈ ၸေႊမိူင်ႈ 14 ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လႅၼ်ႊၵႂၢင်ႈ ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မီးၾၢင်ႁၢင်ႊ ႁႃႈၸဵင်ႇ(ပဉ္စဂံ) ၸႅၵ်ႇၽႄႁိၵ်ႈႁွင်ႉ ပဵၼ်သၢမ်တွၼ်ႊဝႃႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ။ မီးပွတ်းတွၼ်ႊၾၢႆႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ႊ မျၢၼ်ႇမႃႇသေ တိတ်းၸပ်းဝႆႉတင်း ၸေႊမိူင်းၶၢင်၊ ၸေႊတိူင်းၸၵႅင်း၊ ၸေႊတိူင်းမၢၼ်းတလေး၊ ၸေႊမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸေႊမိူင်းၵယႃး၊ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း၊ မိူင်းၶႄႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႃႈလိၼ်
မိူင်းတႆးၼႆ့ မီးၼမ့်ႁူၺ်ႈၼမ့်ႁွင်ႊ ၼမ့်တူၵ်းတၢတ်ႇ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ထိူၼ်ႇလွၺ်ၶပ့်ယႆဝႆ့လႄႈ ယဵမ်ႈမုင်ႈႁၢင်ႊလီတေ့ယူႇယဝ့်။ ပေႃးယူႇတီႈ ၼမ့်ၵဵဝ် ဢေႇရႃႇဝတီႇသေ မုင်ႈတူၺ်းၵႂႃႇ ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇၸိုင် တေလႆႈႁၼ် သၼ်လွၺ်မိူင်းတႆး ဢၼ်မူၺ်ၼၢႆးသုမ်ႇၵုမ်ႈဝႆ့ၼၼ့်ယူႇ။ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ သၼ်လွၺ်မိူင်းတႆး ၼႆသေတႃႉ တီႈတႄ့မၼ်း မိူင်းတႆးၼႆ့ ပဵၼ်ၵုင်းလွၺ်တင်းမူတ်းယဝ့်။ ပေႃးဢဝ် ၽတ့်ၽဵင်ႇဝႃႈၸိုင် သၼ်လွၺ်မိူင်းတႆးၼႆ့ သုင်သေ ၼမ့်ပၢင်ႇလၢႆႇ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် 3000 လႄႈ 4000 ထတ်းသေ ပဵၼ်ႁူတ်ႈပဵၼ်တေး မိူၼ်ၼင်ႇ ႁွၼ်ၼမ့်ဝႆ့ယူႇ။ သၼ်လွၺ်ပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ် သုင်လိူဝ်သေ သၼ်လွၺ်ပွတ်းတူၵ်း။ ၵုင်းလွၺ်ဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈတႄ့ ပဵၼ်ၵုင်းလွၺ် ဢၼ်မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း လႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ့်။ ၵုင်းလွၺ်သုင်လူင် ဢၼ်လုၵ့်တီႈ တွၼ်ႊၵၢင် ဢိူင်ႇသႅၼ်ဝီ လူင်းၵႂႃႇ တေႃႇထိုင် သၼ်လွၺ်ပၢင်ဢူးၼၼ့် ၵႂၢင်ႈဝႆ့တႄ့တႄ့သေတႃ့ တမ်ႈတီႈ ထုင်ႉမိူင်းၼၢႆးလႄႈ မွၵ်ႇမႆႇၼၼ့်တႄ့ ၵႅပ်ႈၵႂႃႇယူႇ။ တေးလွၺ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်မီး တီႈပွတ်းႁွင်ႇၼၼ့်တႄ့ ယၢဝ်းၸွမ်း ၼႃႈတၢင်းတူၵ်းတၢင်းဢွၵ်ႇသေတႃႉ ၵမ့်ပႃႈၼမ်တႄႉ တေးလွၺ်ၸိူဝ်းၼၼ့် သၼ်မၼ်း ယၢဝ်းၸွမ်း ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇ တၢင်းၸၢၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸိၵ်းလွၺ်မၢင်ႊၸိူဝ်း သုင်ထိုင် 6000 ထတ်းတေႃႇ 8000 ထတ်းယူႇ။ လွၺ်ဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈတႄ့ ပဵၼ်လွၺ်လဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်းၸေႊဝဵင်းတၢင့်ယၢၼ်းသေ သုင် 8777 ထတ်း။
လွၺ်ပၢင်ၼွင် (ၵဵင်းတုင်)၊ လွၺ်ၸၢင်ႉလႄႈလွၺ်လမ် (မိူင်းၵိုင်)ၸိူဝ်းၼႆ့ၵေႃႈ သုင်ယူႇ 8000 ထတ်းလိူဝ်။ လွၺ်ႁူၼ်း (ပင်းတြႃႉ)တႄ့ သုင် 7678 ထတ်း။ လွၺ်မေႃးလႄႈလွၺ်မွင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ၼမ်ႉပွၼ်တင်းၼမ်ႉတမ်ႇၽၢၵ်ႇၼၼ့် တၢင်းသုင်မီးၼႂ်း 7000 ထတ်းလႄႈ 8000 ထတ်းယူႇ။ ၼမ့်ႁွင်ႊ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆလတ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆ့ ယွၼ့်လႆႈလႆလတ်း ၼႂ်းၵႄႈလွၺ်လႄႈ ႁွင်ႊမၼ်း ဢမ်ႇပေႃးၵႂၢင်ႈသေဢမ်ႇၵႃး မၢင်ႊတီႈ ၽင်ႇမၼ်းလိုၵ့်ၸၼ်းတႄ့တႄ့။ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼမ်ႉၶူင်းၼႆ့ ပဵၼ်မႄႈၼမ့် ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ။ ၼမ့်ၶူင်းၼႆ့ လုၵ့်ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႆလူင်းၽၢႆႇၸၢၼ်းလႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶႅၼ်ႈပၼ်မိူင်းတႆး ႁႂ်ႈပဵၼ် ပွတ်းဢွၵ်ႇပွတ်းတူၵ်းၵႂႃႇယူႇ။ ၽင်ႇၼမ့်ၶူင်းၼႆ့ ဢမ်ႇပဵင်းမိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ့်ၵဵဝ်၊ ၵူၺ်းပဵၼ် ၽင်ႇႁိုၵ်းသုင်လိုၵ့်လူင်လႄႈ ႁႅင်းၼမ့်လႆၸႅဝ်ႈတႄ့တႄ့။ ၼမ့်တဵင်း၊ ၼမ့်မ၊ ၼမ်ႉပၢင်၊ ၼမ့်သိမ်ႇၸိူဝ်းၼႆ့ လႆၶဝ်ႈၼႂ်းၼမ့်ၶူင်းယဝ့်။ ၼမ့်လူင်ထႅင်ႈမႄႈၼိူင်ႈတႄ့ပဵၼ် ၼမ့်ၶွင်ယဝ့်။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၼမ့်ၶွင်ၼႆ့ ပဵၼ်ၼမ့်လႅၼ်ႊလိၼ် ဢၼ်ၶႅၼ်ႈၵၼ် တင်းမိူင်းလၢဝ်းသေ တၢင်းယၢဝ်း မွၵ်ႈ 120 လၵ်းၶၼၢႆ့ၵွၺ်း ၵပ်းၵၢႆႇမိူင်းတႆး။
ၼမ့်တူႈ ဢၼ်ႁူဝ်မၼ်းတႄႇမႃးတီႈ သႅၼ်ဝီၼၼ့် လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၼမ့်ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႄႈၼိူင်ႈယူႇ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄ့ ႁွင့်ဝႃႈ ၼမ့်တူႇ၊ ဝၢႆးသေ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၽြႃးပရသိႁိင်ႇၵ တူၵ်းသႂ်ႇယဝ့် ၼမ့်မႄႈၼၼ့် ၸင်ႇဢမ်ႇတူႇဢမ်ႇၼဝ်ႈသေ လီၵိၼ်လီဢၢပ်ႇၵႂႃႇၼႆယဝ့်။ မၢၼ်ႊၶဝ်တႄ့ ႁွင့်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼမ့်သၢမ်ၸိုဝ်ႈ (သုံးမည်ရမြစ် ၁။ နမ္မတူ ၂။ ဒုဋ္ဌဝတီ ၃။ မြစ်ငယ်)။ ၼမ့်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ထႅင်ႈမႄႈၼိူင်ႈတႄ့ပဵၼ် ၼမ့်မၢဝ်းယဝ့်။ ၼမ့်မႄႈၼႆ့ တေႃ့တႄ့လတ်းၵႂႃႇ ႁိမ်းၽိတ်ႇမိူင်းတႆးၵွၺ်းသေတႃႉ ပဵၼ်မႄႈၼမ့်ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းတႆးလႄႈ ထုင့်မၢဝ်းၼၼ့် ယၢမ်ႈပဵၼ် ထုင့်တီႈပူၵ်းတင်ႈမိူင်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႊတႆးမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းမၢဝ်းၼၼ့်ယဝ့်။ လိူဝ်သေၼၼ့် ၼမ့်ၸေႃႇၵျီႇၼႆ့ၵေႃႈ လုၵ့်တီႈဢိူင်ႇလွၵ့်ၸွၵ်ႇ လႆလူင်းၸူး ၵျွၵ့်သႄႇသေ ၽၢႆၸေႃႇၵျီႇ ဢၼ်မီးတီႈ လွၵ့်ၸွၵ်ႇၵေႃႈ ဢိင်ပိုင်ႈၼမ့်ၸေႃႇၵျီႇၼႆ့ တင်ႈပဵၼ်ယဝ့်။ ၼမ့်တမ်ႇၽၢၵ်ႇ ဢၼ်လုၵ့်တီႈ ႁူဝ်ပူင်း လႆလူင်းၵႂႃႇလဵင့်ၼႃးထုင့်ပူင်းသေ လႆၶဝ်ႈၼႂ်းၼမ့်ပွၼ်၊ ၼမ့်ၽီလူး ဢၼ်လုၵ့်တီႈ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ လႆလူင်းၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းၵယႃးသေ ပဵၼ်ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ လေႃးပိတ၊ ၼမ့်ပွၼ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဢိူင်ႇလၢႆးၶႃႈ လႆလတ်း ၼႂ်းမိူင်းယၢင်းသေ ၶဝ်ႈၸူးၼမ့်ၶူင်းၸိူဝ်းၼႆ့ ပဵၼ်ၼမ့်ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်ယဝ့်။ ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ့် ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးတီႈၼိူဝ်ၼႆ့သေ ပီႈၼွင့်တႆး တႄႇတင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းယူႇ။ ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ့်တူႈ တႄႇတင်ႈပဵၼ် သႅၼ်ဝီ၊ သီႇပေႃႉလႄႈသင်၊ ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ့်ၸေႃႇၵျီႇ တႄႇတင်ႈ လွၵ့်ၸွၵ်ႇ၊ ပၢင်းတြႃႉ၊ ယႂႃႇငၢၼ်ႇ၊ ယေႇဢူး၊ ပူၺ်းလႃ့လႄႈသင်၊ ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ့်ပွၼ် တႄႇတင်ႈ မိူင်းပွၼ်လႄႈသင်၊ ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉတမ်ႇၽၢၵ်ႇ တႄႇတင်ႈ ႁူဝ်ပူင်း၊ ဝၢၼ်ႈယဵၼ်ႇ၊ သီႇသႅင်ႇလႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆ့ယဝ့်။
ၼမ့်ႁွင်ႊၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆ့ လႆႈလႆလတ်းၼႂ်းၵေႈလွၺ်လႄႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼမ့်တူၵ်းတၢတ်ႇလႂ် ၼမ့်မွတ်းလႂ် မီးတင်းၼမ်။ ၼမ့်တူၵ်းတၢတ်ႇ မၢၼ်ႈၸၢမ် ဢၼ်မီးဝူင်ႈၵၢင် လႃႈသဵဝ်ႈလႄႈ သီႇပေႃႉၼၼ့် တၢင်းသုင် တေမီးမွၵ်ႈ 1500 လႄႈ 2000 ထတ်းသေ လီယဵမ်ႈလီတူၺ်းတႄ့တႄ့။ ဢဝ်ႁႅင်းၼမ့်တီႈၼၼ်ႈသေ တင်ႈပဵၼ်ႁူင်းၸၢၵ်ႈၾႆးၾႃ့ ဢဝ်ႁႅင်းၾႆးၾႃ့ၼၼ့်ၵႂႃႇၸႂ့် တမ်ႈတီႈ မေႃႇငိုၼ်းၼမ့်တူႈယဝ့်။ လိူဝ်သေၼၼ့် ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ၵဵင်းတွင်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းတၢတ်ႇၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ ၾႆးၾႃ့ယူႇယဝ့်။ တၢၼ်ႇဢၼ်ႁၢင်ႊလီထႅင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈပဵၼ် တၢတ်ႇႁၢႆးပႃ ဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းသူႈ။ လိူဝ်သေၼၼ့် တၢၼ်ႇဢွၼ်ႇတၢတ်ႇဢိတ်း မီးတင်းၼမ်သေ ၽိူမ့်ထႅမ်ပၼ် တၢင်းႁၢင်ႊလီ မိူင်းတႆးယူႇ။ လိူဝ်သေၼမ့်ႁွင်ႊ ၼွင်ဢွၼ်ႇၼွင်ဢိတ်းၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ ဢၼ်ႁွင့်ဝႃႈ ဢိၼ်းလေးၼၼ့် ပဵၼ်ၼွင်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၵိုၵ်းၵမ်ႇၾႃႇယဝ့်။ ၼမ့်မွတ်းႁူဝ်ပူင်း၊ ၼမ့်မွတ်းမိူင်းမေႃႇ (ပေႃႇသႅင်း)၊ ၼမ့်မွတ်းလွၵ့်ၸွၵ်ႇ (ပထူး)၊ ၼမ့်မွတ်းမႄႈယၢင်း (ကရင်မရေထွက်) (တူၼ်ႈတီး) ၸိူဝ်းၼႆ့ ပဵၼ်ၼမ့်မွတ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ ၵူၼ်းႁူ့ၸၵ်းၼမ်။ မၢၵ်ႇႁိၼ်လွၺ်မိူင်းတႆးၼႆ့ ၵမ့်ပႃႈၼမ် ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ထုၼ်လႄႈ ပေႃးၾူၼ်တူၵ်းမႃး ၼမ့်ၾူၼ် ၸိုမ့်ၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်သေ ၶိုၼ်းၵႂႃႇၽုတ်းဢွၵ်ႇ တၢင်ႇတီႈ။ တီႈဢၼ် ၼမ့်ၽုတ်းဢွၵ်ႇၼၼ့် ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၼမ့်မွတ်းယဝ့်။ မၢင်ႊတီႈမၢင်ႊလႂ်တႄ့ ၼမ့်ႁွင်ႊၵေႃႈဢမ်ႇမီး ၼမ့်မွတ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇ။ ဢွင်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ့် မီးၶူဝ်းႁႄႊၼႂ်းလိၼ်တင်းၼမ်ၼႆယဝ့်။ ပိုၼ့်ႁိၼ် မိူင်းတႆးၼႆ့ မၢင်ႊတီႈ မၼ်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်တႅၵ်ႇလႂ် ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်လၼ်ႇၼႂ်းလႂ်လႄႈ တမ်ႈတီႈၸိူဝ်းၼၼ့် မီးၼမ့်ပုင်ႇ (ၼမ့်ဢုၼ်ႇ) ၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ ၼမ့်ဢုၼ်ႇလႃႈသဵဝ်ႈ၊ သီႇပေႃ့၊ သႅၼ်ဝီ၊ ၵဵင်းတုင်၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၶွင်ႇတႅင်ႇ(ႁၢႆးယႃႈ)ၸိူဝ်းၼႆ့ ပဵၼ်ၼမ့်ပုင်ႇ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ။
ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ
ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႆႇလႆႈႁဵတ်းတူၺ်း ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလီလီၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပိုၼ်ႉႁိၼ် မိူင်းတႆးတႄႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ထုၼ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် မၢၵ်ႇႁိၼ်ထုၼ်ၼၼ်ႉ မၢင်ႊတီႈမၢင်ႊလႂ် လႆႈႁၼ် မၢၵ်ႇႁိၼ်မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မၢႆၼိူင်ႈ၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မၢႆသွင်၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မၢႆသၢမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၽူႇမိပေႇတ ႁိၼ်ထုၼ်ၼၼ်ႉ မိူင်းတႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ တႂ်ႈပၢင်ႇလၢႆႇတိုၼ်ႈသေ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉႁွင်ႊ ၼမ်ႉၵႄးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထွင်းဢဝ်သၢႆး၊ လုပ်ႇလႄႈ ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆ တူဝ်ယူႇၼႂ်းၼမ်ႉ၊ ၽုၼ်ႇမႆႉၽုၼ်ႇယိူဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆလူင်းမႃး တိၵ်းတိၵ်းလႄႈ ႁိုင်မႃး ပိုၼ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇတိုၼ်ႈသေ ၸင်ႇပဵၼ်လုၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းၵႄႈမၢၵ်ႇႁိၼ်ထုၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈႁၼ် ႁၢင်ႊၾၢင်လုပ်ႇလႄႈၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆ တူဝ်ယူႇၼႂ်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ထုၼ် ၸမ်တေသဵင်ႈၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းမၢၼ်ႊမိူင်းတႆး လႆႈပဵၼ်မႃး ၼႃႈလိၼ်ၶၢႆႉၼိုင်လူင်ယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တီႈမိူင်းမၢၼ်ႊပွတ်းတႂ်ႈလႄႈ မိူင်းတႆး တိတ်းၸပ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ၼင်လိၼ်လၼ်ႇၶၢႆႉသေ ၸင်ႇတေပဵၼ် တၢင်ႉလွၺ်လူင်ဝႆႉ။ ယွၼ်ႉၼင်လိၼ်လၼ်ႇၶၢႆႉလႄႈ မၢင်ႊတီႈမၢင်ႊလႂ် ၼႃႈလိၼ်လူမ်ႇသေ မီးဝႆႉ ႁွၺ်းတႅၵ်ႇၶၢပ်ႇလူင်ယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ တႄႇဢဝ် ႁူဝ်ၵိုတ်ႈ ၵျွၵ့်မႄး သီႇပေႃႉ တေႃႇႁွတ်ႈထိုင် ဝဵင်းၵုၼ်လူင် ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉၶူင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ် ႁူၺ်ႈလိုၵ်ႉ ႁွင်ႊလိုၵ်ႉလူင် ယၢဝ်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇတူၵ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး မိူင်းတႆးပိူင်ၼိူင်ႈယူႇ။ တႄႇဢဝ် ၽၢႆႇႁွင်ႇ ယွင်ႁူၺ်ႈ တေႃႇထိုင် ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼွင်ႁၢႆးယႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လိၼ်လၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ႁွင်ႊလိုၵ်ႉလူင် ယၢဝ်းၵႂႃႇ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၽၢႆႇၸၢၼ်းသေ ပဵၼ်ႁႃႉႁိုၵ်းလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း၊ ဝဵင်း၊ ပွၵ်ႉ၊ ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝဵင်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းတႆး တူၼ်ႈတီး၊ လွႆလႅမ်၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ လႃႈသဵဝ်ႈ (လွႆယဵဝ်ႈ)၊ မူႇၸေႈ၊ ၵျွၵ်ႉမေး၊ လဝ်ႉၵႆႇ၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ မၢၵ်ႇမၼ်ႉ၊ ၵဵင်းတုင်၊ မိူင်းသၢတ်ႇ၊ တႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ မိူင်းၽျၢတ်ႈ။
လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽိင်ႈငႄႈ လႄႈ ထုင်းၽိင်ႈ
=လွင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ၊ ပိုၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ၊ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈပၢႆးသၢႆႈႉႉႉ
ရတၼႃႇၽူမ်ႇမိ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ရတၼႃႇၽူမ်ႇမိ (ရတနာဘုမ္မိရွာ, Yadanarbonmi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇရတၼႃႇၽူမ်ႇမိ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190150 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇရတၼႃႇၽူမ်ႇမိၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 619 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 689 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1308 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
1401
1401
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1401
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 23
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (23) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (266) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (267))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (99) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
1789
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1789
ဢူင်းတၵူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူင်းတၵူး  (အုန်းတကူးရွာ, Ohntaku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇ7 မၢႆႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 219099 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇ7 မၢႆႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 6074 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 5281 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 11355 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဢေႇတီႇ 5
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:5
ၶႃပူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶႃပူး  (ခါဘူးရွာ၊ Kharbu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192611 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇထၼွင်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4118 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4768 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8886 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (ညောင်ပင်သာရွာ, Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးၽျူႇတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190395 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႃးၽျူႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2466 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2404 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4870 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတပဵၵ်ႉၵျိၼ်း
ပၢင်သၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပၢင်သၢၼ်း (, Pang Sang, ပန်ဆန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၸၢင်ႈဝၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
တီႇတပ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတီႇတပ်ႉၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)  (သီတပ်ကန် (မြောက်)ရွာ, Thitatkan(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193798 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2541 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3098 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5639 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1017
1017
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
803
803
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼႃးၺွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးၺွင်ႇ  (နားညောင်ရွာ၊ Narnyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190383 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 483 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 941 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
1400
1400
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ 24
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ (24) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (267) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (268))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (98) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
334
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မွင်းမသႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈမွင်းမသႄႇ  (မောင်းမဆည်ရွာ, Maungmase) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194328 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇသျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1924 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2178 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4102 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၶျွၵ်ႉပွၵ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶျွၵ်ႉပွၵ်ႉၵျီး  (ခြောက်ပေါက်ကြီးရွာ, Chaukpaukgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194235 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇတူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2360 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2699 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5059 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဢူင်းၵျေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈဢူင်းၵျေႃး  (အုန်းကြောရွာ, Ohnkyaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူင်းၵျေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190639 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 531 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 477 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 990 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မျႅင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျႅင်ႇၵူင်း  (မြိုင်ကုန်းရွာ, Myaingkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႅင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190934 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျႅင်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1063 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1221 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2284 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
5
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
တႅၵ်ႉၵႄႇၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတႅၵ်ႉၵႄႇၵျိၼ်း  (သက္ကယ်ကျင်းရွာ, Thetkeikyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵူးဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191219 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၼႂႃးၵူးဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1510 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1794 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3304 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢီႇလီႇၸိူဝ်ႇၿႅၼ်ႇယိူဝ်ႇ
ၸုမ်းၵျူးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ
ၵျူး ဢၼ်ႁၵ်ႉၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းၵၢၼ်ႉရူဝ်ႇမႅၼ်ႇသေ တိုၵ်းၶိုၼ်းယူႇၼၼ်ႉ မီးၸီးလွတ်ႉ(Zealots) လႄႈ ၸိၵႄးရီး(Sicarii)ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ႁူဝ်ၶႅင် လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းလႄႈ မေႃဢဝ်မိတ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈ ၸိၵႄးရီး(Sicarii)ၼၼ်ႉသိူင်ႇတႂ်ႈၶူဝ်းယူင်ႉၶဝ်သေ ၶဝ်ႈဢိူမ်ႈ တႅင်းသႂ်ႇ တီႈယမ်ၶဵၼ်ယဝ်ႉ ပၢႆႈႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းၽုင်ၵူၼ်း ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈၸိၵႄးရီး (ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းယိပ်းမိတ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၸိၵႄးရီး မီးၽူႈၼၢမ်းလၢႆၵေႃႉသေတႃႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် မီႇၼႃႇႁႅမ်ႇၿႅၼ်ႇ ယႃႇႁူႉၻႃႇ(Menahem ben Yehuda) လႄႈ ၵႅမ်မၼ်း ဢီႇလီႇၸိူဝ်ႇၿႅၼ်ႇယိူဝ်ႇ (Elizer ben Yir) ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ ၶႂၢၵ်ႈတိုင်းၵျူးပွၵ်ႈထိၼိုင်ႈ
မိူဝ်ႈ AD 66 ရူမ်းလႄႈၵျူး တႄႇပဵၼ်သိုၵ်းၵၼ်။ ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇၶဝ်ႈတိုၵ်း ဝဵင်းလူင်ၵျူး ၵျေႇရုၸလႅမ်ႇ (Jerusalem) ဢၼ်မီးၵျွင်းၽြႃးလူင်ၶဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸီးလွတ်ႉ(Zealots) တိုၵ်းလိုပ်ႈသိုၵ်းရူမ်းသေ သိမ်းဢဝ် ၶိုၼ်းဝဵင်းလူင် ၵျေႇရုၸလႅမ်ႇ။ ပိူင်ၸီးလွတ်ႉ ဢုပ်ႉပိူင်ႇၼၼ်ႉ ႁၢဝ်ႉႁႅင်း ၼႅၼ်ႇလႄႈ ၵျူးၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း။ ၵျူးၼင်ႇၵၼ် ဢဝ်တၢႆၵၼ်ၶိုၼ်းလႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း။ AD 66 မီႇၼႃႇႁႅမ်ႇ (Menahem) ဢွၼ်ၸုမ်းၸိၵႄးရီး ၸႂ်ႉလၢႆးလႅတ်း ၽၢႆတိုၵ်းသေ သိမ်းမႃႇၸႃႇၻႃႇ ဢဝ်ပဵၼ် တီႈတင်ႈသဝ်းၶဝ်ဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉ။
ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇၶႂၢၵ်ႈတိုင်းၵျူး ပွၵ်ႈထိသွင်
AD 70 သိုၵ်းရူမ်း လွမ်ႉတိုၵ်းဝဵင်း ၵျေႇရုၸလႅမ်ႇထႅင်ႈ။ ဢိုပ်းယၢၵ်ႈတင်း ဝဵင်းလႄႈ ၵျူးၶဝ်သုမ်းဝဵင်းၵႂႃႇ။ ရူဝ်ႇမႅၼ်ႇ ၽဝ်တင်းဝဵင်း။ ယႃႉလူႉၵျွင်းၽြႃး လူင်မၢႆသွင်ၵျူးၶဝ် ၼႂ်း ၵျေႇရုၸလႅမ်ႇယဝ်ႉ ၸၵ်ႉၶုတ်ႈ ႁိမ်လိပ်းႁိမ်လႅင် ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်း ၵူၼ်းတင်းဝဵင်း။ ႁိမ်ဢဝ် ၶိူင်ႈမၢႆသႃႇသၼႃႇ ဢၼ်ၵျူးၶဝ် ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၼႅၼ်ႇ ယူင်ႉတဵၼ်းမီႇၼူဝ်းရႃႉ (menorah) ဢၼ်မီးတီႈ တႆႈတဵၼ်း(7)လႅမ်ႈသေ ပဵၼ်မိၵ်ႈမၢႆလီ တႃႇၵျူးၶဝ် ၼၼ်ႉပႅတ်ႈ။ ၵူၼ်း မိူင်းလႆးၶၢမ်ႇတဵၵ်းတဵင်၊ ၵဵပ်းၶွၼ်ႇ၊ တိၺွပ်း ၶၢႆပဵၼ်ၶီႈၶႃႈထႅင်ႈ။
တႅမ်ႈမၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်တၢႆၵႂႃႇ တင်းသဵင်ႈ(960)ၵေႃႉ။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးၼႃႈႁိူၼ်း၊ ဢမ်ႇမီးဢူႈ တႃႇႁႅမ်တၢႆၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပႅပ်ႉဝႆႉ ၼႂ်းၵူင် တႂ်ႈႁေႃလႄႈ ဢမ်ႇတၢႆၼၼ်ႉ ၵိုတ်းၼၢင်းယိင်း(2)ၵေႃႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ(5)ၵေႃႉၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈလႆႈပဵၼ်မႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၾလႃးဝီးယတ်ႉ(ၸ်)ၵျူဝ်းၸီးၾတ်ႉ(ၸ်) (Flavi -us Josephus) တွင်ႈထၢမ် ၶဝ် ၸိူဝ်းဢမ်ႇတၢႆ (7)ၵေႃႉၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉမႃးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁူႉ လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်မႃး ၶမ်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျူဝ်းၸီးၾတ်ႉ(ၸ်) ပဵၼ်ၵျူးသေ ၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ AD 67 သိုၵ်းရူမ်းတိၺွပ်းမၼ်း လႆႈၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း။ ပဵၼ်ၵူၼ်း မီးပိင်ႇၺႃႇတင်းႁူႉလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃသႅင်ရူမ်း ဝႅတ်ႉ(ၸ်)ပေးၸီးယၼ်း (Vespasian) ႁပ်ႉဢဝ်ပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းရူမ်းဝႆႉသေ မၼ်းတႅမ်ႈမၢႆဝႆႉလႄႈ လႆႈႁူႉလွင်ႈ ပၢင်တိုၵ်းမႃႇၸႃႇၻႃႇ။ ယွၼ်ႉပိုၼ်းၼၼ်ႉလႄႈ 14.5.1948 ၵျူးၶဝ် လႆႈၵွၼ်းၶေႃၶိုၼ်းသေ တင်ႈမိူင်းဢိတ်ႉ(ၸ်)ရေး(လ်) (Isreal) မႃးၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ဢၢႆႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႇၵျီး  (အိုင်ကြီးရွာ, Ainggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189756 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1891 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1984 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3875 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ
ဝဵင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဝဵင်းမိၼ်းလႃႉ ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ သွင်ဝဵင်းဢေႃႈ။
ၼွင်ၼိူဝ်လွႆ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ၼိူဝ်လွႆ (, Naung Noe Laui, နောင်နေလွိုင် (နောင်ကောင်တီ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ပေးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈပေးတွင်ႇ  (ဘေးသောင်ရွာ၊ Baythaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192250 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလႄႇတွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1555 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1877 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3432 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
မႂ်ႇၶူးဝဵင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇၶူးဝဵင်း (, Waanmauekhuwaeng, ဝမ်မိုင်ခူးဝိန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်းတီႈၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၸိတ်ႇ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ပရမ်ႇမၼ မႁႃႇသႃႇလ
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးပရမ်ႇမၼၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈမၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ မႁႃႇသႃႇလ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၶႅၼ်းၸႂ်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းမီးလုၵ်ႈၸၢႆးသီႇၵေႃႉ၊ ပေႃးဝႃႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸင်ႇၵူပ်ႉၵူႈပၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ပဵၼ်ႁိူၼ်းသေ ၸင်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်မၼ်းၶိုင်ႈၼိုင်ႈ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၶဝ်ၽဵင်ႇၶိုင်ႈ။ ယူႇသဝ်းၸွမ်းတင်းမေးမၼ်းသေ ႁိုင်လၢႆပီမႃး မေးမၼ်းလူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇ။ တေႇဢဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉမႃး မၼ်းၸင်ႇယူႇၸွမ်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း။ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈတီႈ။ လုၵ်ႈၸၢႆးၶဝ်တင်းသဵင်ႈၵေႃႈ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ပေႃၶဝ်တိုၵ်ႉၵိုတ်းဝႆႉယူႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇၸူမ်းသူင်ႁပ်ႉႁွင်းမၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသီႇၵေႃႉ ၸင်ႇဝႃႈတီႈမၼ်း "ႁဝ်းၶႃႈတင်းသဵင်ႈ တေပႂ်ႉလူလွမ်လုမ်းလႃးၼင်ႇၼႆယူႇ။ ၶူဝ်းၶွင်ပေႃႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼၵ်းၼႃပႃးပၢၼ်ႈတႃႇပေႃႈႁဝ်းၵွႆးလႄႈ တေၵုမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈမၼ်းယူႇ။ ၽႄမႅင်ႇပၼ်ႁဝ်းသေ ယူႇလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းလႄႈ" ဢွၼ်ၵၼ်တိုၵ်းသူၼ်းၼင်ႇၼႆလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်မၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၶဝ်ၽဵင်ႇၶိုင်ႈ။ ဢွၼ်ၵၼ်လုမ်းလႃးယူႇလၢႆလၢႆဝၼ်း၊ ႁိုင်မႃးလၢႆလၢႆပီတႄႉ ပေႃႈၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼၵ်းၼႃပႃးပၢၼ်ႈတႃႇၶဝ်မႃးလႄႈ ၸင်ႇႁိုတ်းႁၢတ်ႇၸၢတ်ႇသဵင်တေႃႇမၼ်းမႃး လုၵ်ႈပႂ်ႉမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇလႆႈယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇမီးႁိူၼ်းတႃႇယူႇသဝ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈၵျွင်းၸေႇတဝၼ်ႇ ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇသဝ်းယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတွင်းၼႃႈတႃမၼ်းသေ "သူၼႆႉ ႁဵတ်းသင်လႄႈ လႆႈပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ" ၼႆလႄႈ ပရမ်ႇမၼလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၶႆႈၼႄပိူင်ပဵၼ်မၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၸႂ်မႁႃႇၵရုၼႃႇသေ ၸင်ႇပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ပရမ်ႇမၼယူႇယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈၶပ်းၶိုင်ႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပရမ်ႇမၼဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ပရမ်ႇမၼလူင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်းတၢင်ႇၼႄတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ် ပၼ်ႁႃတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတေ ၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇႁင်းၵွႆးမၼ်းယူႇ-ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းၼင်ႇၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼႆႉ မီးပၵ်းပိူင် ဢၼ်ၶဵင်ႈၶႅင်ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸိူဝ်းမၢၵ်ႈမီးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇလဵင်ႉလူပေႃႈမႄႈ ပေႃးၼႆၸိုင် ပေႃးတိူင်ႇၽႅဝ်ၼႂ်းၸၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းပၼ်တၢမ်ႇတၢႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ၼႆႉ ၽူႈဢုပ်ႉပိူင်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ မႁႃႇသႃႇလပရမ်ႇမၼလူင်ၵေႃႈ ၸင်ႇၶပ်ႉၶိုင်ၼင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းတၢင်းသီႇၵေႃႉ ၸင်ႇမႃးၵွတ်ႇတိၼ်ပေႃႈၶဝ်သေ ႁႂ်ႈၶႂၢင်းလွတ်ႈပၼ်ၶဝ်ၼႆ။ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉၵႂႃႇ တေလဵင်ႉလူလုမ်းလႃးယူႇ၊ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပရမ်ႇမၼၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃႈၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇယိုၼ်ႈယွၼ်းတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းပရမ်ႇမၼၶဝ်ဝႃႈ ယႃႇႁႂ်ႈပၼ်တၢမ်ႇတၢႆလုၵ်ႈၸၢႆးမီးသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသီႇေၵႃႉၵေႃႈ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်ပေႃႈၶဝ်သေ မိူဝ်းၶိုၼ်းၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵၢင်းရႃႇၵ၊ ၵၢင်းတေႃးသ၊ ၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈပဵၼ်ဢရႁတ်ႉတ ပဵၼ်သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈမႁႃႇၵရုၼႃႇသေၵေႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ဢဝ်ၸႂ်မႅတ်ႉတႃႇၵရုၼႃႇလႄႈ ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈႁဵတ်းၼင်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ တိုၵ်းသူၼ်းပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းၼၼၼ်ၸင်ႇတေလႆႈၸၢမ်ႇၽွၼ်းလီယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႗႘၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)