cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵျႃးဢူဝ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႃးဢူဝ်ႇၵျီး  (ကျားအိုကြီးရွာ, Kyarohgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမၢၼ်ႇတလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190512 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 872 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 950 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ တွင်းတွင်ႉဢၢႆႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူင်းတွင်ႉဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194690 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူင်းတွင်ႉဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1014 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1203 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2217 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၸူႇလၢႆႇ 28
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (28) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (209) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (210))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (156) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
ဢထႅတ်ႉသိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢထႅတ်ႉသိၼ်ႇ (အထက်ဆင်ရွာ, Ahhtetsin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189931ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1236 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1355 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2591 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
တိၼ်ႇထူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈတိၼ်ႇထူင်း  (သင်ထုံးရွာ, Thinhtone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူင်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190992 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူင်ႇၵႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 994 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1016 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2010 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၸူႇလၢႆႇ 29
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (29) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (210) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (211))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (155) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
1055
'''1055’’’
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉသျိတ်ႉၵူင်း  (အုပ်သျှစ်ကုန်းရွာ၊ Okeshitkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192828 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1771 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
မိၼ်းၼေႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမိၼ်းၼေႇၵူင်း  (မင်းနေကုန်းရွာ၊ Minnaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၼေႇၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192229 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမိၼ်းၼေႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1052 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1237 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2289 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
မၢၼ်ႈၵၢင်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈၵၢင်, (မန်ကန်မြို့), (Mankan), ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း၊ တိူင်းဝႃႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး ၶႃႈဢေႃႈ။ ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယၢမ်းသၢမ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈယၢမ်းသၢမ်း  (ယမ်းဆမ်းရွာ၊ Yansan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢမ်းသၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192374 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယၢမ်းသၢမ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 997 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1186 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2183 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
လႄႇၵျိၼ်းဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဢမ်ႇပပႃႇလီလႄႈ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်
ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရ တိူင်းမႃႇၵထၼႆႉ လႆႈယူႇၸွမ်းဢမ်ႇပပႃႇလီ ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈမွၵ်ႇယႃႈ မိူင်းဝေႇသႃႇလီၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၼိုင်ႈသေ မီးမႃးလုၵ်ႈၸၢႆး ဝိမလၵွၼ်းတိင်ႇၺ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပိမ်ႇပိသႃႇရၼႆ့ ပဵၼ်တႃႇယၵႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈၸၢႆးဢၼ်လႆႈတင်း ဢမ်ႇပပႃႇလီႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇသေ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇပပႃႇလီၵေႃႈ ၽႃႈဝၢင်းပႅတ်ႈၵၢၼ်မႄႈမွၵ်ႇယႃႈမၼ်းယဝ်ႉ မႃးပဵၼ်တႃႇယိၵႃႇမ ဢၼ်ၵိူဝ်းယမ်ၼပ်ႉထိုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ၸူဝ်ႈပႆႇဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႉဢဝ်ရႃႇၸၵီႇရိသေ ယေႃးၶိင်းမိူဝ်းမိူင်းဝေႇသႃႇလီႇယဝ်ႉ ယူႇသဝ်းယူႇတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၶဝ်၊ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈၵူၼ်းမီးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးဝႆႈသႃၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မႃးယူႇသဝ်းတီႈသူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈ ဢမ်ႇပပႃႇလီလႄႈ မၼ်းၼၢင်းၸင်ႇလႆႈဝႆႈသႃ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၼႂ်ၼိုင် ဢမ်ႇပပႃႇလီ ပၢင်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မိူဝ်းဢဝ်သွမ်းတီႈႁိူၼ်းမၼ်းၼၢင်းၼႆလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇတဵတ်ႇတဵတ်ႇသေႁပ်ႉ။ ၶုၼ်ၶဝ်၊ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၶဝ် မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်းလူႇတၢၼ်းသွမ်းဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပပႃႇလီသမ်ႉပေႃးတၼ်းဢွၼ်တၢင်းၶဝ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပပႃႇလီၼႆႉ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ လုၵ်ႉဢဝ်သူၼ်မၢၵ်ႇမူင်ႈမၼ်း ၶိုၼ်းမိူဝ်းႁိူၼ်းမၼ်း။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵႂႃႇၸူးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈႁူပ်ႉၵၼ်ၸွမ်းတၢင်း။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼုင်ႈၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းမႆသီႇသွမ်ႇယဝ်ႉ ၶီႇလေႃႉမႃႉသွမ်ႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉၼုင်ႈၶူဝ်းသီလိူင်သေ ၶီလေႃႉမႃႉလိူင်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼုင်ႈၶူဝ်းသီလႅင်သေ ၶီႇလေႃႉမႃႉလႅင်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼုင်ႈၶူဝ်းသီၶၢဝ်သေ ၶီႇလေႃႉမႃႉၶၢဝ်ယဝ်ႉ ၶပ်ႉယႆၵၼ်ၵႂႃႇလႄႈ ပေႃးတၢၼ်ႇၶုၼ်ၽီၶဝ်သေ လီတူၺ်းလူင်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလေႃႉမၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် လႆႈထူပ်းႁူပ်ႉတင်းလေႃႉမႃႉၶုၼ်ၶဝ်ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈငိူင်ႉဝႄႈယၢင်ႇပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပပႃႇလီၼႆႉ ႁႅင်ႉၸူမ်းပူၼ်ႉၼႃႇသေ ဢမ်ႇတၼ်းႁႂ်ႈလေႃႉမႃႉမၼ်းဝႄႈယၢင်ႇၽႂ်ယဝ်ႉ။ ႁေႃႈၽႂ်းၼႃႇဢႃးလႃးလႄႈ မၢၵ်ႇလေႃႉ၊ ၵၢၼ်းမၢၵ်ႇလေႃႉ၊ ၵၢၼ်းၶေႃးလေႃႉမၼ်း လႆႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၺႃးတင်းလေႃႉမႃႉ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်၊ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈထူပ်းၺႃးသေ ဢၢမ်းလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇထၢမ်ဢမ်ႇပပႃႇလီဝႃႈ "ႁဵတ်းသင်လႄႈ လႆႈႁေႃႈလေႃႉပေႃးမိူၼ်ၸိူင်ႉၼႆ" ၼႆ။ ဢမ်ႇပပႃႇလီၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈၵၢင်ၼႂ်ၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁပ်ႉဢဝ် တႃႇတေမႃးၵိၼ်သွမ်းတီႈႁိူၼ်းၼႆလႄႈ ႁႅင်ႉယိၼ်းၸူမ်းၼႃႇသေ ၸင်ႇလႆႈႁေႃႈၸိူင်ႉၼႆ" ဝႃႈၼႆတီႈၶဝ်။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်တႄႉ တူၵ်းလိုၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁူႉဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ ပေႃးႁပ်ႉသွမ်းတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇၶၢႆႉသေ ႁပ်ႉထႅင်ႈတၢင်ႇတီႈ ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၸႂ်တူၵ်းၵႂႃႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇဝႃႈ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇပပႃႇလီပၼ်ၶဝ်လူႇတၢၼ်းသွမ်းပေႃးၼႆၸိုင် တေပၼ်ငိုၼ်းမဵတ်ႉတႅင်ႈၶမ်ႈ ပၢၵ်ႇသႅၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵႃႈတူဝ်မႄႈမွၵ်ႇယႃႈၼႆႉ ၵွႆးလႆႈ ၼိုင်ႈၶိုၼ်းမဵတ်းတႅင်ႈၶမ်းႁႃႈၶၼ်ၵွႆးၼႆလႄႈ ပၢၵ်ႇသႅၼ်ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈၼမ်လူင်ၼမ်လၢင်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပပႃႇလီဢမ်ႇႁပ်ႉ၊ "ငိုၼ်းမဵတ်ႉတႅင်ႈၶမ်းပၢၵ်ႇသႅၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတႅၵ်ႈၼိူင်းလႆႈတင်း ၵုသူဝ်ႇဢၼ်တေလႆႈလူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈသွမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ၊ ဢဝ်မိူင်းလူင်ဢၼ်ၶုၼ်ၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉသေ မႃးလႅၵ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇလႅၵ်ႈလႆႈ" ၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈၼင်ႇၼႆ။ ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်လႆႈသုမ်းၵၢၼ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇပပႃႇလီတႄႉ ၸူမ်းၸူမ်းသိူဝ်းသိူဝ်းသေ မိူဝ်းၶိုၼ်းႁိူၼ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႐႒၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ငပုတေႃး၊ ဝဵင်း
ပထဝီႇလွင်ႈၵူၼ်း
တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃးၼႆႉ မီးၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶဝ်ႈ၊ ၵိူဝ်၊ မႆႉ လႄႈ ပႃၼဝ်ႈပႃႁႅင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵဵပ်းမွၵ်ႇႁိၼ်ၼမ်ႉ လႄႈ မီးပႃး ၵၢၼ်ငၢၼ်းတိၺွပ်းပႃသၢၼ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ငၢၼ်းပႃၼဝ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈဝၢၼ်ႈ ပျိၼ်ႇၶယႅင်ႇ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇသေ တီႈၵုၼ်မဵင်းမလႃႉ ၼၼ်ႉ မီးၵုၼ်ႁၢတ်ႇသၢႆးတဝ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇၶႆႇတဝ်ႇတင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶူဝ်းၵုၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼင်ႇၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈတၢင်ႇၶၢႆႇၸူး ပတဵင်ႇလႄႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။
ၵွင်ႈမူးသူၺ်ႇမျိၼ်ႇတိၼ်ႇ လႄႈ သိမ်ႇရႁၢၼ်းတႃႇ ၼႆႉ ပဵၼ်ယူင်ႉသၢင်ႈ ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈဝဵင်းငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ၵုၼ်ႁၢႆးၵျီး ဢၼ်ပဵၼ်တီႈ ဢင်းၵိတ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈတႄႇတင်ႈၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇၶဝ် ထုၵ်ႇ မၢၼ်ႈၶဝ်ဢဝ်တၢႆႇတင်းၼမ် မိူဝ်ႈပၢၼ် ဢူးဢွင်ႇၸေႇယၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်တၢင်း လုၵ်ႉငပုတေႃး ၵႂႃႇ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇ ဢၼ်ဢလွင်းၸီႇတူႇ တႄႇတင်ႈမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၵွင်းမူး ဢၼ်လိုဝ်းလင် တီႈ ငပုတေႃးယဝ်ႉ။ ၽြႃးမေႃႇတိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈႁိမ်း ၵုၼ်ပႅၼ်မေႃႇတိၼ်ႇၸုၼ်း ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆ 40 လၵ်းတင်း ဝဵင်းငပုတေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၽြႃးၼႆႉ ၸတ်းႁဵၼ်းၼႂ်း လိူၼ်သီႇ ၵူႈပီၵူႈပီယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းလုၵ်ႉတီး ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး၊ ပတဵင်ႇ၊ မျွင်းမျႃႉ၊ ၵႂႃႉ ၸၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃး ပွႆးၽြႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယေႇထႂႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယေႇထႂႅတ်ႉ  (ရေထွက်ရွာ, Yaehtwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇထႂႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189659 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇထႂႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4601 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4714 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 9315 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1435
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပွၵ်ႉပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉပိၼ်ႇတႃႇ  (ပေါက်ပင်သာရွာ, Paukpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193893 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တိုဝ်ႉလူင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတိုဝ်ႉလူင် (Tuelong,, တိလုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ငႃးဢဵင်ႇတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵပႃႇဢေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵပႃႇဢေး  (ကမ္ဘာအေးရွာ၊ Kabaraye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190326 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
မႆႉႁႆး၊ ဝၢၼ်ႈ (ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်)
ဝၢၼ်ႈမႆႉႁႆး (, Mai Hai, မိုက်ဟိုင်း (ဒုံမိုက်ဟဲ)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵူင်းတၢၼ်းၵျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတၢၼ်းၵျွင်း  (ကုန်းတန်းကျောင်းရွာ, Konetankyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193780 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2092 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဢေႇတီႇ 22
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:22
မျၢႆႇတႃႇယႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈမျၢႆႇတႃႇယႃႇ  (မြိုင်သာယာရွာ၊ Myaingtharyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218324 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသတ်ႉတူဝ်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3130 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3412 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6542 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉ (သရက်မြို့နယ် ; Thayet Township) ၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတယႅတ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇတူၵ်း ၼမ်ႉၵဵဝ်ယဝ်ႉ။ လွႆမိၼ်းပျႃး ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၼႆ့ တၢင်းသုင်မီး 1688 ထတ်းသေ လွႆမိၼ်းမၵျီးၼႆႉ မီး 1032 ထတ်းယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆ့
ၸႄႈဝဵင်းတယႅတ်ႉၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ
22
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၸူႇလၢႆႇ 30
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (30) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (211) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (212))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (154) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
371
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:371
ပူင်ႇၵႂိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈပူင်ႇၵႂိၼ်း  (ဘုံကွင်းရွာ, Bonkwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပူင်ႇၵႂိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190991 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပူင်ႇၵႂိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 994 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1016 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2010 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျိတ်ႉၵၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မျိတ်ႉၵၢၼ်း (မြစ်ကမ်းရွာ, Myitkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189930 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျိတ်ႉၵၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1236 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1355 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2591 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵျႃးဢူဝ်ႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈၵျႃးဢူဝ်ႇလေး  (ကျားအိုလေးရွာ, Kyarohlay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမၢၼ်ႇတလိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190522 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 872 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 950 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1822 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1054
1054
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1054
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆး  (လက်ပံတိုင်းရွာ၊ Letpantaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192827 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသႄႇယႂႃႇလႅတ်ႉပၢၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 785 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 986 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1771 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၸူႇလၢႆႇ 31
လိူၼ်ၸူႇလၢႆႇ (31) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (212) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (213))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (153) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸူႇလၢႆႇ
ၵျွၵ်ႉမီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉမီး  (ကျောက်မီးရွာ, Kyaukmee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမီး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189779 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉမီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2024 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2257 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4281 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တူင်းတွင်ႉဢၢႆႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵျိၼ်းတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျိၼ်းတႃႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ကျင်းသာ (အရှေ့)ရွာ, Kyinthar(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႄး ၊ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194076 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူင်းတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 630 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 773 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1403 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
"ၸူဝ်ႈပႆႇတၢႆၼႆႉ ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ လူဝ်ႇထၢမ်တူၺ်း တူဝ်ၽႂ်ႇတူဝ်မၼ်း ၵႂၢမ်းၶေႃႈၼိုင်ႈ" ။ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ၊ "ၸူဝ်ႈၵဝ်ႇပႆႇတၢႆၼႆႉ ၵဝ်တေႁဵတ်းပၼ်ၵၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇမိူင်းတႆးဢီႈသင်?၊ တေလႆႈႁဵတ်းၵႃႈႁိုဝ်? ၵႂၢမ်းၶေႃႈၼႆႉ တႆးၵူႈၵေႃႉထုၵ်ႇလီထၢမ်တူၺ်းတူဝ်ၽႂ်ႇၶိင်းမၼ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ
ၶူးမေႃယႃလူင် လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလိုၼ်း လုင်းၼူႉ လႄႈ ပႃႈၼၢင်းၶမ်းၶႅၵ်ႇ။ တင်းမူတ်း ၶဝ်မီးပီႈၼွင်ႉ 6 ၵေႃႉ -
ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢႆးပႆၺႃႇ
လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆ့ မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢေႇပီႇဢႅမ်ႇ(A.B.M) ၵႃႈတီႈသီႇပေႃႉ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ သမ်ႉၵႂႃႇယူႇႁူင်းႁဵၼ်းၽူႈၼမ်းမိူင်းတႆး (Shan Chiefs' School) ဢၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ယူႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ 1.5.1917၊ တီႈတွင်ႇၵျီး။ မိူဝ်ႈယူႇႁူင်းႁဵၼ်းတီႈတွင်ႇၵျီးၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၺၢၼ်ႇၵေႃႈလႅတ်းတၢင်းယၢမ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇမီးတီႈလၢတ်ႈလႄႈ ပိူၼ်ႈၵေႃႈပဵၼ်ဢၼ်ယွင်ႈယေႃးတႄႉတႄႉ။ ၾၢႆႇလိၵ်ႈၵေႃႈၶႅၼ်ႇတႄႉတႄႉ။ ၽိူဝ်ႇဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉ 10 မၼ်းလႆႈၵုင်ႇၶိုၵ်ႉတီႈပၢႆးလိၼ် (ၽႃႇသႃႇပထဝီႇ) လႄႈ ၸၼ်ႁၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ တႃႇတေလႆႈၵုင်ႇၶိုၵ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇငၢႆႈ။ ပူၼ်ႉၸၼ်ႉ 10 မိူဝ်ႈ 10.8.1926 ၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈထႅင်ႈၵႃႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းယၼ်ႇၵုင်ႇ မိူဝ်ႈ 1928 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်ၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉၸၼ်ႉႁၢတ်ႈ (ၸၼ်ႉ 12 ဢမ်ႇၼၼ် ပီ2 ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်) International Examination သေသမ်ႉသိုပ်ႇႁဵၼ်းၾၢႆႇၶူးမေႃယႃ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၼႃႈတႆးတေဢမ်ႇလဵၵ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၶႅၼ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉ ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းဢဝ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းတႆးႁႂ်ႈပေႃးလႆႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၾၢႆႇၶူးမေႃယႃ ၵႃႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ။ ႁႂ်ႈပေႃးၶဝ်ႈၶႄႉပိူၼ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ၊ ၵွပ်ႈၶတ်းၸႂ်တႄႉတႄႉလႄႈ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇလႆႈၶူးတီႇၵရီႇ ၾၢႆႇမေႃယႃ မိူဝ်ႈ 28.11.2934 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၶႅပ်းပဵၼ်ၶူးလႆႈတီႇၵရီႇမေႃယႃ (M.B.B.S) သေ ႁပ်ႉၵၢၼ်ယႃၵူၼ်းၵႃႈတီႈယၼ်ႇၵုင်ႇ။ သမ်ႉၶၢႆႉမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈတႃႈၵဵဝ်(မၢၼ်းတလေး)၊ ဢွၵ်ႇၵၢၼ်တီႈတႃႈၵဵဝ်သေ သမ်ႉၶိုၼ်းမႃးယူႇတီႈသီႇပေႃႉ မႃးပိုတ်ႇႁၢၼ်ႉသိုင်ႇ(သႅင်ႇ)ယႃႈယႃ တၢင်းတူၵ်းၵၢတ်ႇ ႁိုင်ပီႊၼိုင်ႈ။ ထိုင်မႃး1938 ၵႂႃႇမိူင်းဢိင်းၵလႅၼ်း England ၸွမ်းၸဝ်ႈဢုင်ႇၵျႃႇ (ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ)၊ ပေႃးထိုင် တီႈၼၼ်ႉသမ်ႉသိုပ်ႇႁဵၼ်း ၾၢႆႇယႃႈယႃသေ လႆႈမႃးၶႅပ်းၶူး D.T.M (Diploma in Tropical Medicine) မိူဝ်ႈ 6.3.1938၊ သမ်ႉသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၾၢႆႇလုမ်းလႃးၵူၼ်းပဵၼ်သေ လႆႈမႃးၶႅပ်းၶူး LM မိူဝ်ႈ 4.10.1938 ၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၶူးမေႃယႃလူင် လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇႁဝ်းၼႆႉ လႆႈၶႅပ်းၶူးလူင် 3 ဢၼ် -
လွင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လႄႈ လွင်ႈၶမ်ၶွၵ်ႈ
မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈႁဝ်းမႃးတူၺ်းၼႂ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ဢၼ်ဢွင်ႇၾၢႆႇယႃႈယႃၼႆႉ မီး 2 ၵေႃႉၵူၺ်း။ ၵေႃႉၼိုင်ႈပဵၼ် ၶူးမေႃယႃလူင် ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း။ ၵေႃႉသွင်ပဵၼ်ၶူးမေႃယႃလူင် လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးၶူးမေႃယႃလူင် သၢင်ႇယီႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ လုၵ်ႉမိူင်းၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်မႃး လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ လႆႈမႃးႁဵတ်းၶူးမေႃယႃတီႈၼမ်ႉၸၢင်ၵမ်း႞၊ သမ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇႁဵတ်းၶူးမေႃယႃတီႈဝၢၼ်ႈမေႃႇ (ဗန်းမော်) မိူဝ်ႈ 1938-40 ၼၼ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈမေႃႇၶၢႆႉမႃးလႃႈသဵဝ်ႈ၊ သိုၵ်းလူင်ၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈ 2 ပဵၼ်မႃးလႄႈ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၵိုတ်းၵၢၼ်သေမႃးယူႇၸွမ်းပီႈဢၢႆႈမၼ်း လုင်းၵျႃႇပူႉ တီႈၸၶၢၼ်းသႃႇ၊ မိူဝ်ႈၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၵိၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ မၼ်းမႃးႁဵတ်းၶူးမေႃယႃတီႈသီႇပေႃႉ၊ ၽိူဝ်ႇထို်ငမႃး 19.2.1945 ၵျပၼ်ႇၶဝ်တိလုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ ၵျပၼ်ႇၶဝ်သုမ်းသို်ၵးလႄႈ လႆႈသုတ်ႉပၢႆႈ၊ ဢဝ်တင်းလုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၵႂႃႇ၊ ထိုင်တီႈၼမ်ႉလၼ်ႈတူင်ႇဝဵင်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇဢွၵ်ႇပၢႆႈလႄႈ လႆႈလွတ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းမိုဝ်းၵျပၼ်ႇၶဝ်၊ ၶိုၼ်းမႃးၸူးပီႈဢၢႆႈမၼ်း တီႈလွႆမုင်းၵျွၵ်ႉမေး၊ ၵျပၼ်ႇၶဝ်သုတ်ႉယဝ်ႉၶႄႇၶဝ်ၶဝ်ႈမႃးမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ သမ်ႉမႃးတိဢဝ် ၶူးမေႃယႃလူင် လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇထႅင်ႈ။ မိူဝ်ႈတိၼၼ်ႉလုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇမီးတီႈၸူင်ႁိူဝ်း(တူင်ႇဝဵင်းသီႇပေႃႉ) ဢဝ်ၵႂႃႇဝၢၼ်ႈမေႃႇ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈ ဢွၼ်မၼ်းၵႂႃႇမိူင်းၵလႃးလမ် ၵလၵတႃး (Calcutta)၊ ၽိူဝ်ႇထိုင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇမၼ်းသေ ပၼ်တၼ်းႁဵင်း ၶိုၼ်သိုၵ်းလူင် - Captian သေ ဢဝ်ႁဵတ်းမေႃယႃၾၢႆႇသိုၵ်း၊ မႃးၽႅဝ်ယၼ်ႇၵုင်ႇ၊ လုၵ်ႉတီႈယၼ်ႇၵုင်ႇၸင်ႇၽႅဝ်မႃးတွင်ႇၵျီးယဝ်ႉ။ မႃးပဵၼ်မေႃယူလူင်မၼ်ႈၵိုမ်း ပၢႆးယူႇလီၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ (အမြဲတမ်း ခရိုင်ကျန်းမာရေး ဆရာဝန်ကြီး) မိူဝ်ႈ 1.8.1952၊ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်လူင်ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇယူႇလီ (ကျန်းမာရေး အရာရှိချုပ်) မိူဝ်ႈ 1.11.1995 ။ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃး 24.8.1962 ၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈထုၵ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပၢႆးၽိုၼ်ႉ (တေႃႇလၢၼ်ႇယေး ဢၸူဝ်းယႃႉ)ၶဝ် တိသႂ်ႇၶွၵ်ႈဢိၼ်းၸဵင်ႇ တေႃႇထိုင် 1968။ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇႁဝ်းၼႆႉ ၸူဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈတူၵ်းၶွၵ်ႈသၢမ်ပွၵ်ႈ။ ပွၵ်ႈ႞ ၵျပၼ်ႇတိသႂ်ႇ၊ ပွၵ်ႈသွင် ၶႄႇတိသႂ်ႇ၊ ပွၵ်ႈသၢမ် မၢၼ်ႈတိသႂ်ႇ မၼ်းၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ႁပ်ႉလႆႈၸိုဝ်ႈလီ သီႇရိပျၢၼ်ႇၶျီႇ
မိူဝ်ႈႁဵတ်းၶူးမေႃယူလူင် ၵႃႈတီႈတွင်ႇၵျီးၼၼ်ႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉ ၵွပ်ႈမၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လီၼႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈပီ 1957 ၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈလူင် မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈလီလူင်ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "သီႇရိပျၢၼ်ႇၶျီႇ" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈဢၼ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈ သီႇရိပျၢၼ်ႇၶျီႇ ႁင်းမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ သမတအိမ်တော် စာအမှတ် ၃/သ၊အ၊ ၅၇ ရန်ကုန်မြို့။ ၁၃၁၈ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၆)ရက်။ (၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဇန္နဝါရီလ ၂၁ ရက်)။ လူကြီးမင်းခင်ဗျား၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ နဝမနှစ်ပတ်လည် လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင် လူကြီးမင်းအား နိုင်ငံတော် သမတကြီးက သီရိပျံချီ ဘွဲ့ အပ်နှင်းကြောင်း ဝမ်းမြောက်စွာ အကြောင်းကြားအပ်ပါသည်း။ ပါစိန် / ၂၁-၁-၅၇ (ပါစိန်) နိုင်ငံတော် သမတကြီး၏ အတွင်းဝန်။ သီရိပျံချီ ဒေါက်တာဘဉာဏ်၊ ကျန်းမာရေးဌာန အရာရှိချုပ်၊ သျှမ်းပြည်နယ် အစိုးရ၊ တောင်ကြီးမြို့၊
ၶူးမေႃယႃလႄႈၸႂ်ၶူးမေႃယႃ
လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၾၢႆႇယႃၵူၼ်းၵတ်ႉပဵၼ်တႄႉတႄႉ၊ ႁဵတ်းသင်လႄႈဝႃႈၵတ်ႉၸမ်ႉ- မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ လွင်ႈလၢႆးယႃၽၢႆႇတႆးၵေႃႈမေႃ၊ လွင်ႈလၢႆးယႃၵမ်ႇၽႃႇၵေႃႈမေႃ၊ ပေႃးဝႃႈမၼ်းတူၺ်းၵူၼ်းပဵၼ်ယဝ်ႉ၊ ထုၵ်ႇလီဢဝ်ယႃတႆးယႃၵေႃႈ ဢဝ်ယႃတႆးယႃ၊ ထုၵ်ႇလီဢဝ်လၢႆးၵမ်ႇၽႃႇယႃၵေႃႈ ဢဝ်လၢႆးၵမ်ႇၽႃႇလႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်မီးတၢင်းပဵၼ်ၸိူ်ဝးၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။ ပေႃးမႃးၸူးမၼ်းၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်ႁႂ်ႈပေႃးႁူႉငိူၼ်ႈငဝ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းထတ်းႁႃတႄႉတႄႉ။ ၸႂ်ၵေႃႈယၢဝ်း၊ သဵင်ၵေႃႈဝၢၼ်၊ ငိၼ်းသဵင်မၼ်းႁၼ်ၼႃႈမၼ်းၸဝ်ႈၵူၺ်း ၸႂ်ၵူၼ်းပဵၼ်ၼႆႉပေႃးလီမႃး၊ တၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းပဵၼ်ၼႆၵေႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈၶႅၼ်းမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈႁူႉငိူၼ်ႈငဝ်ႈတၢင်းပဵၼ်ယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇယႃပၼ်၊ ပေႃးမၼ်းယႃပၼ်ၵေႃႈ ၶႅၼ်းမႃးၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ၽၢၼ်ၽၢၼ်မီးမီး ဢမ်ႇဝႆႉၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇသင်၊ ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ပေႃးမီးတၢင်းပဵၼ်ၸိုင် မႃးၸူးမၼ်း၊ ၵေႃႈမၼ်းၸဝ်ႈတၵ်းယႃပၼ်ၵမ်းလဵဝ်။ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ပေႃးဝႃႈမႃးပၢင်းမႃးႁွင်ႉ၊ မႃးလၢတ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းယႃပၼ်တႃႇသေ၊ မၢင်ပွၵ်ႈလႆႈပႆလိၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း႞ဝၼ်းသွင်ဝၼ်း ၸင်ႇတေၽႅဝ် တီႈၵူၼ်းပဵၼ်မီးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈသမ်ႉပေႃးလိုမ်းၵိၼ်ၶဝ်ႈၵေႃႈမီးလႄႈ လွင်ႈၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်ၸေႇတၼႃႇမၼ်းၸဝ်ႈၼႆ့ ဢမ်ႇမီးတီႈလၢတ်ႈယဝ်ႉ၊ တဵမ်ထူၼ်ႈလီလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈႁၵ်ႉမၼ်းတႄႉတႄႉ။
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉ လွင်ႈၽၢႆႇယႃၵူၼ်းၵူၺ်းပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ လွင်ႈလူၺ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆၵမ်တႆးၵေႃႈ ပၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းတႄႉတႄႉ၊ တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ လွင်ႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉႁူႉႁၼ်တႄႉတႄႉ။ ဢၢၼ်ၵေႃႈဢၢၼ်ႇ၊ တႅမ်ႈၵေႃႈတႅမ်ႈ၊ ပိၼ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈႁဵတ်းလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈမေႃ၊ ပိၼ်ဢဝ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈပဵၼ်။ မႄးဢဝ်လိၵ်ႈၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇႁဵတ်းလိၵ်ႈတႆးၵႂၢမ်းတႆးၵေႃႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးတီႈလၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးမီးယၢမ်းတၼ်းမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ  ႁဵတ်းၵေႃႉလိၵ်ႈတႆးယူႇတႃႇသေႇ၊ သွၵ်ႈႁႃလိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈတႆးမွၼ်ႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း။ ၸႂ်သူင်ၵဵပ်းတွမ်ၵဵပ်းႁွမ်မႄးလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတႄႉတႄႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈမွၵ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ "ႁဝ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလိုမ်းလိၵ်ႈႁဝ်းၶိုၼ်း၊ လိၵ်ႈၼႆႉပဵၼ်သၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း"၊ ၽၵ်းတၢင်ႇမဵဝ်း ဝၢၼ်သေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလိုမ်းထူဝ်ႇၼဝ်ႈလႆႈ လိၵ်ႈတၢင်ႇမဵဝ်းၼႆႉ လူတူၺ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇလႃႈ တၢင်းဝၢၼ်တၢင်းၸဵမ်းမၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်လူလိၵ်ႈတႆး" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၵၢမ်း ၵႂၢမ်းလူမ်ႈ (ၸၢပ်ႈလင်ႇၵႃႇ) တႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတီႈလၢတ်ႈ။ တဵမ်ထူၼ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းတႄႉတႄႉ။ ႁႂ်ႈပေႃးၶိုတ်းၵၢပ်ႈၶိုတ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မေႃၵၢမ်းတႄႉတႄႉ၊ ဝွၵ်းပၢၼ်မႂ်ႇလွင်ႈတႆး ဢၼ်ၶူးမေႃယႃလူင် လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ တႅမ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပေႃးတေလႆႈထူၵ်းၼႄၸိုင် မိူၼ်ၼင်ႇမီးပႃႈတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
• တႆး
• 1.
• သၢမ်ပၢၵ်ႇ ႁဵင်ၼိုင်ႈ၊
• ၶိုၼ်ႈတိုင်ႈ သိပ်းၵဝ်ႈ၊
• ႁွတ်ႈတဝ်ႈ လိူၼ်ဢဵတ်း၊
• မႂ်ႇၸဵတ်း ဝၼ်းႁူင်၊
• ဝၼ်းလူင် ဝၼ်းႁၢင်း၊
• ၵွမ်းၵၢၼ်း ၼွမ်းထွင်၊
• သိပ်သွင် ၼၢင်းလဝ်း၊
• ၶႃႈႁဝ်း ယွၼ်းမေႃ၊
• ၵႂၢမ်းထေႃ ပိုၼ်းမိူင်း၊
• ၵႂၢမ်းပိူင်း ၵႂၢမ်းလၵ်း၊
• ၵႂၢမ်းၸၵ်း ၵႂၢမ်းၼႄ၊
• ၵႂၢမ်းၼႄ ၶိူဝ်းမၢဝ်း၊
• မိူင်းလၢဝ်း မိူင်းၸၢင်၊
• မိူင်းႁၢင် မိူင်းၼၢႆး၊
• မိူင်းပၢႆး ၵဵင်းသႅၼ်၊
• ၸပ်းလႅၼ် မိူင်းမႅင်း၊
• မိူင်းႁႅင်း မိူင်းၵွင်၊
• သိပ်းသွင် ပၼ်းၼႃး၊
• မိူင်းမႃး ဝဵင်းသိူဝ်၊
• မိူင်းၼိူဝ် မိူင်းယၢင်း၊
1434
1434
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
သုၼိၵ်ၶတ်တဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လၢႆႈမွၵ်ႇၽြႃး
11. သုၼိၵ်ၶတ်တဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လၢႆႈမွၵ်ႇၽြႃး
ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်လႆႈပတ်းၽဵဝ်ႈမွၵ်ႇ ၸိူဝ်းမၢၵ်ႇမိူဝ်ဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ထၢတ်ႈၵွင်းမူး ၽြႃးၵတ်ႉသပသေ ၶိုၼ်းမႄး ဝႆႉဝၢင်းပၼ်လီလီလႄႈ လႆႈမႃးၸၢမ်ႇပူၺ်ႈလူၺ်ႈ ႁေႃဝိမၢၼ်ႇသဝ်သႅင်လႅင် ဢိၵ်ႇႁေႃပြသၢတ်ႇၸဵတ်းပၢၵ်ႇလင် ဢၼ်သဝ်မၼ်းပဵၼ် သႅင်ပတ်းလမ် ဢၼ်သဵင်တူႇရိယႃႇၽီ မီးဝႆႉၵူႈပိူင်သေ လႆႈသိူဝ်းသႃႇၼၼ်ႉ သုၼိၵ်ၶတ်တဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်သိပ်းဢဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။ သုၼိၵ်ၶိတ်တဝၷ် ႁူဝ်ၸဵတ်း သုတ်းယဝ်ႉ။ ထုၵ်ႇလီဝႃႈပၼ် ဝၷ်ႁူဝ်သၢမ် ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ
1434
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1434
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• မိူင်းၼၢင်း မိူင်းယွင်း
• ၵဵင်းတွင်း ၵဵင်းယုင်း၊
• ၵူၼ်းဢုင်း သူၼ်ႈသိၼ်းသၢၼ်၊
• ၶိူဝ်းႁဝ်း မိူင်းသဝ်း တီႈမိူင်းယၢၼ်၊
• ႁဵတ်းမိူင်း ပိူင်းႁိူင်း ၵူႈဝၼ်းပၢၼ်၊
• တႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇ
• 2.
• မိူင်ဝ်ႈၵွၼ်ႇ ယင်းမီး ပူးၵမ်ႇ၊
• မိူင်းသမ်ႈ ဝဵင်းၶႅမ်ႈ၊
• ဢိူမ်ႈၵႅမ်ႈ ႁိမ်းၵဵဝ်၊
• ႁေႃပဵဝ် ၶႅၵ်းလၢႆး၊
• မိူင်းပၢႆး မိူဝ်းယိပ်း၊
• ပိူၼ်ႈၶၢႆ ပိူၼ်ႈပဝ်း၊
• ပိူၼ်ႈၵဝ်း ဢီးတူၵ်း၊
• ပၢႆႈမူၵ်း မိူင်းပေႇ၊
• သရေႇ တူၵ်းယွမ်း၊
• ၵူၼ်းၸွမ်း ၶႆးသိူဝ်၊
• ဢၢႆလိူဝ် ၸႂ်ၸဵပ်း၊
• မိူၼ်ၼင်ႇ ၶဵမ်ၼဵပ်း ႁူဝ်ၸႂ်၊
• ဢၵ်းလႂ် ၽႂ်မၼ်း၊
• ၸုၵ်းၸၼ်း လိုမ်းၵၢၼ်၊
• ငိၼ်းၽၢၼ် ဢွၵ်းၼွၵ်း၊
• ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းဢွၵ်း မိူင်းတႆး၊
• ႁိူဝ်ႇၶႆး ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊
• ပႃးၸိူဝ်း ႁူဝ်ႁၢၼ်၊
• ၵူၼ်းငၢၼ် သမ်းမႅဝ်း၊
• ဝၵ်ႉလႅဝ်း ပၢႆမူဝ်၊
• ပၼ်းၼူဝ် ဝၼ်းၶိုၼ်း၊
• ၶိူဝ်းတိုၼ်း သူၼ်းသိုၵ်း၊
• လူင်းတိုၵ်းလႆးၶိုၼ်းပၼ်၊
• ၵေႃႉၸၢႆး မိူင်းပၢႆးမိူဝ်ႈဝၼ်းၼၼ်၊
• ၸုမ်းၸိူဝ်း ႁၵ်ႉၶိူဝ်း ၽွမ်ႉပဵင်းၵၼ်၊
• တႆး ပူႇမွၼ်ႇမွၼ်ႇ။
• 3.
• ဝၢႆးသေ ပူႇမွၼ်ႇ လိုမ်းမိူင်း၊
• ဝၼ်းႁိူင်း တႆးဝွတ်ႈ၊
• ပဵၼ်မွတ်ႈ ၸေးၸူင်ႇ၊
• ၵူၼ်ႁူင်ႇ တဵင်ႇဢုပ်ႉ၊
• မိူဝ်းၶုပ်ႉ ႁူဝ်တၢင်း၊
• တႂ်ႈလၢင်း ႁိမ်းတိၼ်၊
• မၢင်တႆး ပႃးၶူဝ်း သႅင်လီ၊
• ၽႄးယမ်း တိုဝ်ႉၼႃး၊
• ၼူမ်းၸုၼ် ယိင်းႁဝ်း၊
• မူၼ်ႈလဝ်း ၶီငဝ်၊
• ၵွပ်ႈဢၼ် ဢူႈဢဝ် မိူဝ်းၼဵပ်း၊
• ၶႃႈၵဵပ်း ယိပ်းၶႅပ်း၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းတႄႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမလႅင်ႇယဝ်ႉ။
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• ၼင်ႈမႅပ်း ႁိမ်းၸွင်း၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• သႄႇတူဝ်ႇ
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• မိူဝ်ႈၽွင်း ၶုၼ်ၼၢင်း၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• ၵျွၵ်ႉတၢၼ်းၸၢၼ်ႇပျႃႉ
• ၼေႃးၵၢၼ်ႇ
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• ၼွၼ်းၶၢင်း ၸိတ်းၵၼ်၊
• လႆႈမိူဝ်း ဝီးပၼ် ႁိၼ်ႉယုင်း၊
• တႆးဢုင်း တႆးငၢၼ်၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• ဢိူင်ႇတပျေႇပိၼ်ႇ
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• တႆးႁၢၼ် တႆးႁဝ်း၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• ၽျွၵ်ႉသဵၵ်ႉၵူင်း
• ထၢၼ်းတေႃး
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• တႆးၵဝ်း တႆးသူၼ်း၊
• တႆးၶူၼ်း ယၢႆႈပေႃးမိူဝ်၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• ၵျႅတ်ႉသႄႇ
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• တႆးပေႉ တႆႉတႄႉ ပူၼ်ႉသုတ်းလိူဝ်၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• ယႃႇၵျီးၵူင်း
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• ပိူၼ်ႈငႅၼ်းတၢႆလႅၼ်း ဢမ်ႇႁတ်းဢိူဝ်၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• ဝႃးၶႂႃႉ
• ၵၢၼ်ႇၵျီး
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• ၸႂ် ၶႂ်ႈသွၼ်ႇသွၼ်ႇ။
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• ဢူၵ်ႉၵျီး
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• 4.
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• လေးတႅင်ႇၸိၼ်ႇ
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• ၸႂ်တႆး ဢမ်ႇသွၼ်ႇ တူၵ်းတွပ်ႈ၊
မလႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမလႅင်ႇ
• တွင်ႇယူဝ်းတႄး
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• ပဵၼ်ၵွပ်ႈ သူႁဝ်း၊
• ၶူၼ်းၵဝ်း မိူဝ်းၸိမ်၊
• မိူဝ်းႁိမ် ႁဵတ်းၾႃႉ
• ၸဝ်ႈၼႃႉ ႁေႃမႆႉ၊
• ၸဝ်ႈၼႆႉ ႁေႃၶႃး၊
• ဢၢႆႈႁႃး ႁေႃၽိူင်း၊
• ပဵၼ်မိူင်း လဵၵ်ႉလွၵ်ႉ၊
သူၺ်ႇၵၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇၵၽျူႇ  (ရွှေကဖြူရွာ၊ Shwekahpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၵၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192483 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇၵၽျူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 209 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 222 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 431 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပႃႉၺၢၼ်ႇ၊ လုင်း၊ ၶူးမေႃယႃလူင်
လိၵ်ႈတႆးလႄႈၶူးမေႃယႃလူင်ႁဝ်း
• ၼႂ်းၸွၵ်ႉ ၼႂ်းၸဵင်ႇ၊
• ၽူႈလႂ် မႃးၼွၵ်း၊
• ၵူမ်ႈၵွၵ်း တင်းႁူဝ်၊
• ငိၼ်းၵူဝ် ငိၼ်းၽၢၼ်၊
• ပႃးဝၢၼ် မူဝ်မွၵ်ႇ၊
• တဝ်ႉသွၵ်ႇ ၵၢၼ်းၸူး၊
• ၵဵပ်းမူး ၵဵပ်းပေး၊
• ၼိူဝ်ဢေး ၼိူဝ်ဢၢႆႈ၊
• လၢႆးငၢႆႈ သၵ်းမိူဝ်း၊
• လူၺ်ႈၶိူဝ်း လိူတ်ႈႁဝ်း၊
• ယိင်းလဝ်း ၼွတ်းသႂ်၊
• ၵမ်ႈၸႂ် ပိူၼ်ႈလုမ်း၊
• ပိူၼ်ႈငုမ်း ပိူၼ်ႈမူၵ်း၊
• ပိူၼ်ႈၸူၵ်း ၵမ်ႈမၼ်းပဵၼ်
• ပိူၼ်ႈဝႃႈ ၶိူဝ်းၶႃႈ ဢၢႆႈၶႅပ်းမဵၼ်၊
• တႆးမိူင်း ႁေႃႁိူင်း ပေႉငိၼ်းၶဵၼ်၊
•
• 5.
• မိူင်းလိူဝ် မိူင်းၸၢၼ်း၊
• ၸွမ်းသွႆ လွႆငိုၼ်း
• မိူင်းလိူၼ်း လၢမ်းၶႃ၊
• ၼွင်ၽႃ ၼႃးဝီး၊
• မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းတီႈ ၸွမ်းႁိမ်၊
• ၶၢဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းႁႃး ၼင်ႇၵၼ်၊
• လီလႆ ဢဝ်ၾၼ် ဢၼ်ငဝ်း၊
• ပိူၼ်ႈၵဝ်း ၶိူဝ်းသိူဝ်၊
• ပိူၼ်ႈထိူဝ် ႁဵတ်းယွင်း၊
• လီတွင်း တင်းလၢႆ၊
• ဢဝ်ႁဵတ်း မိူင်းၽႂ် ၵူၼ်းမၼ်း၊
• ႁူဝ်ၵၼ်း ႁၢမ်းႁၢႆ၊
• ၶိူဝ်းတၢႆ ၶိူဝ်းသူင်း၊
• ၼႂ်းၶူင်း မိူင်းၵၢင်၊
• ငိၼ်းၽၢၼ် ၼၢၼ်းဝၢႆး၊
• ဢၢႆႈလၢႆး ၼိူဝ်ႉပေႃးၼွၼ်၊
• ၵလႃး သမ်ႉမႃး ထူၺ်ႈငႃးသွၼ်၊
• ၵိုတ်းၽပ်ႇၽွၼ်ႇၽွၼ်ႇ။ ဝွၵ်း "တႆး" တွၼ်ႈၼႆႉၼႆႉ ၶူးမေႃယႃလူင် လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇႁဝ်း တႅမ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈတႆးၼုမ်ႇ မၢႆ (4) ဢၼ်ပိုၼ်ၽႄဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1957-58 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶိုၼ်းတူၺ်းၼႂ်းပပ်ႉၼႆႉ ၼႃႈလိၵ်ႈ 49 ၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝွၵ်း "တႆး" ၼႆႉယူႇ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈတႆးၼုမ်ႇၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ပိုၼ်ဢွၵ်ႇတေႃႇထိုင်မၢႆ (4) ဝၢႆးၼၼ်ႉဢမ်ႇလႆႈပိုၼ်ဢွၵ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးတေၶိုၼ်းဢၢၼ်ႇတူၺ်း ဝွၵ်း "တႆး" ႁူဝ်ၼႆႉ လီလီၸိုင် လွင်ႈတႆးႁဝ်းၵူႈပွၵ်ႈ ယၢမ်ႈၵျႃႉမႃးၶႅၼ်ႇမႃးသေတႃႉ၊ ၵွပ်ႈၵဝ်ဝႃႈၸီႇ ယီႈဝႃႈၽဝ် ဢမ်ႇၽွမ်ႉသဵင်ပဵင်းပၢၵ်ႇၵၼ်လႄႈ လႆႈတူၵ်းၼွမ်းတႂ်ႈပိူၼ်ႈမႃး ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၵေႃႈ တႄႇတင်ႈႁေႃၽိူင်း ႁေႃၶႃးသေ ၶႄႉၶႅင်ႇၵၼ်၊ တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်၊ ၵဝ်ႇဢမ်ႇထုၵ်ႇမႂ်း မႂ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇၵဝ်ႇ၊ ၵဝ်ၵဝ်းမႂ်း မႂ်းၵဝ်းၵဝ်၊ ပေႃးထိုင်တီႈႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် သမ်ႉၶႂ်ႈပေႉၵိၼ်ၵၼ် ပေႃႈထိုင်တီႈပိူၼ်ႈ သမ်ႉၵူဝ်ႇၶီႈပေႃးႁူတ်း၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵၢၼ်းၸူးႁဵတ်းၶႃႈ။ ၵွပ်ႈၶဝ်လႄႈ တႆးႁဝ်းၼႆႉ ၶႃႈၵလႃးၵေႃႈပဵၼ်မႃး၊ ၶႃႈၵျပၼ်ႇၵေႃႈပဵၼ်မႃး၊ ဝႃႈဝႆႉၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ႁဵတ်းသင်လႄႈ လႆႈတႅမ်ႈၵႂႃႇ ဝွၵ်းၼႆႉ?၊ ပေႃးၶႆႈၸႂ်တူၺ်း လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈတႆးႁဝ်း ႁူႉတူဝ်ၶိုၼ်း၊ ပေႃးႁဝ်းႁူႉတူဝ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇထုၵ်ႇလီငိူဝ်ႈယူႇ မိူၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ထုၵ်ႇလီၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်။ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉမီးမိူၼ်ၼႆ၊ တႆးႁဝ်းၵူႈၵေႃႉ ထုၵ်ႇလီလူဢၢၼ်ႇတူၺ်း၊ ၶႆႈတူၺ်း၊ ၸိမ်းတူၺ်း၊ ယႅမ်ႉတူၺ်ႈဝွၵ်းဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼႆႉ၊ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ပုၼ်ႇတႃႇၽႂ်ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ၊ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉပုၼ်ႈတႃႇတႆး၊ ၸူဝ်ႈပႆႇတၢႆၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်လူဢၢၼ်ႇတူၺ်းဝွၵ်းဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉတႃႉ။ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇႁဝ်းၼႆႉ လွင်ႈလူၺ်ႈဝွၵ်း တႆး ၵူၺ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈ၊ လိၵ်ႈတၢင်ႇမဵဝ်းၵေႃႈတႅမ်ႈ၊ လွင်ႈပိုၼ်းတႆးၵေႃႈတႅမ်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈတႅမ်ႈလႆႈလီ၊ လိၵ်ႈၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၵေႃႈ တႅမ်ႈလႆႈလီ။ ဢဝ်လိၵ်ႈၵလႃးသေ မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈတႆးၼုမ်ႇ မၢႆ (3) လွင်ႈမိူင်းဝႃႉ "La Wa State" ပိုၼ်ၽႄႈဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1956-57 ၼၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ယင်းလီလူလီဢၢၼ်ႇယူႇ။
လွင်ႈႁႆႇလွင်ႈၵႃႈ ၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရႃႇလႄႈ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ
လွင်ႈလူၺ်ႈဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၾိင်ႈငႄႈတႆးၼႆႉ ဢၼ်လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ဢမ်ႇႁူႉဢမ်ႇမေႃၼၼ်ႉ ယင်းဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးယဝ်ႉ၊ "ၾိင်ႈငႄႈႁဝ်း၊ လိၵ်ႈႁင်း၊ ၵႂၢမ်းႁဝ်း ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇမေႃ ၽႂ်တေမႃးမေႃပၼ် ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉ ၽႂ်တေမႃးႁူႉပၼ်၊ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇပႅင်းမႅတ်ႇထိင်းသိမ်း ႁႂ်ႈၽႄႈတိူၼ်း ၽႂ်တေမႃးႁဵတ်းပၼ်၊ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇသွၼ် ဢမ်ႇႁဵၼ်း ဢမ်ႇဢၢၼ်ႇဢမ်ႇႁၵ်ႉၸိုင် ၽႂ်သမ်ႉတေမႃးသွၼ်မႃးႁဵၼ်းမႃးဢၢၼ်ႇမႃးႁၵ်ႉပၼ်" လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၺႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဝ်း မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈဢွၵ်ႇၸိူင်ႉၼၼ် တႃႇသေႇ။ လွင်ႈႁႆႇလွင်ႈၵႃႈတႆးၼႆႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇသူင်ဝႃႇသၼႃႇတႄႉတႄႉ၊ ႁႆႇၵွင်တႆးၼႆႉ တေလႆႈႁႆႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းမေႃ၊ လွင်ႈၵႃႈတႆးၼႆႉ တေလႆႈၵႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈမၼ်းမေႃယဝ်ႉ။ ဢၼ်မၼ်းသူင်ၼႅၼ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းၵႃႈၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရႃႇ၊ တေလႆႈၼုင်ႈၶူဝ်း ၼူၵ်ႉပေႃႈသေၵႃႈၼႄႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် တေလႆႈၼုင်ႈၶူဝ်းၼူၵ်ႉမႄႈသေၵႃႈၼႄႇ မၼ်းၸဝ်မေႃၵႃႈတင်းသွင်မဵဝ်း၊ ပိူၼ်ႈႁႆႇၵွင် မၼ်းၵႃႈၵေႃႈပဵၼ်၊ ပိူၼ်ႈၵႃႈ မၼ်းႁႆႇၵွင်ၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်၊ လွၵ်းလၢႆးၵႃႈၼူၵ်ႉ လႄႈ ႁႆႇၵွင်တႆးၼႆႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇႁဝ်းပဵၼ်ထႅၼ်ႈမၼ်းမႃးယူႇၵေႃႉ႞ယဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉၵိၼ်ႇၼရႃႇၼႆႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇမေႃၵႃႈၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းတူဝ်မၼ်းၵေႃႈမၼ်းမေႃတႄႉတႄႉ။ ၶႂ်ႈလႆႈၶိူ်ငႈၼူၵ်ႉမဵဝ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းမေႃႁဵတ်းပၼ်၊ ႁဵတ်းၼူၵ်ႉၵေႃႈဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ယၢဝ်းတႄႉတႄႉ၊ ပေႃးဝႃႈ မီးၵူၼ်းၶႂ်ႈလႆႈမႃးၸိုင် သိုဝ်ႉပၼ်ၽႅၼ်ႇမၼ်းသေ မၼ်းၸဝ်ႈၵႆႉၵႆႉႁဵတ်းပၼ်လၢႆလၢႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇၶဝ် သမ်ႉပေႃးတေမေႃ ၵႃႈၼူၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ယၢဝ်းသေ သွၼ်ပၼ်တႄႉတႄႉ၊ ၵွပ်ႈမၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်မေႃၵႃႈၼူၵ်ႉ ဢၼ်မေႃႁဵတ်းၶိူင်ႈၼူၵ်ႉၵေႃႈ ယင်းၵိုတ်းယူႇႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈတၼင်ႇႁိုဝ် ၵၢၼ်ႁႆႇၵၢၼ်ၵႃႈ လွင်ႈၼူၵ်ႉ လွင်ႈတူဝ်းႁဝ်းတေဢမ်ႇႁၢႆ၊ တေၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉ ပွင်ပၢင်ႈသၢင်ႈပၼ်တႄႉတႄႉ။ ၵူၼ်းလူင်ၸိူင်ႉၼင်ႇမၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇသူႈမီး၊ လီဢၢၼ်း လီၶွႆလီယိူင်ႈတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။
သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်
လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈသေ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 18.1.1969 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သဵင်ႈတီႈယၼ်ႇၵုင်ႇသေ ၸုတ်ႇၽဝ် (သၢင်းၵျူဝ်ႇ) ၾႆးတီႈယၼ်ႇၵုင်ႇ၊ လုပ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ဢဝ်မိူဝ်းၽင်ၸွမ်း လုပ်ႇမေးမၼ်းတီႈလွႆမူပ်ႇ၊ ႁိမ်းဢိူင်ႇၼမ်ႉမိူင်၊ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်း ဝဵင်းသီႇပေႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇၼႆႉ ၵွပ်ႈမၼ်းႁဵတ်းပၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းၵႂႃႇလွင်ႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး၊ ၵႂၢမ်းတႆး၊ လိၵ်ႈတႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်းတၢႆၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းတႄႉ ၸပ်းမီးယူႇၼႂ်းၸႂ်တႆးဢွၼ်ႇပၢၼ်မႂ်ႇၶဝ်ယူႇၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလူၺ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ်မၼ်းႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ပိုၼ်းတႆးပၢၼ်မႂ်ႇႁဝ်းၵေႃႈ မၵ်းမၢႆတၢင်ႇၽိုၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပပ်ႉ ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ - 61 တေႃႇ 103
ဢေႇတီႇ 77
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:77
ၼွင်ယႃႈသၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ယႃႈသၢႆး (, Naung Yaa Saai, နောင်ယာဆိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ၵူင်းတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူင်းတၢၼ်း  (ကုန်းတန်းရွာ, Konetan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193779 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2092 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ယႂႃႇတိတ်ႉၵလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵလေး  (ရွာသစ်ကလေးရွာ, Ywarthitkalay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယေႇလွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189744 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယေႇလွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1708 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1867 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3575 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ငယူၵ်ႉၵွင်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းငယူၵ်ႉၵွင်း (ငရုတ်ကောင်းမြို့ ; Ngayokkaung) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငပုတေႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ပီႇၸီႇ 228
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 21
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 228
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 21
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 228
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 21
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 228
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 21
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပီႇၸီႇ 228
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 21
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:21
မၵျီးပိၼ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးပိၼ်ႇၸု  (မကျီးပင်စုရွာ, Magyipinsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193891 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတေႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3487 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4386 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7873 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1053
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1053
ထၼွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈထၼွင်းၵူင်း  (ထနောင်းကုန်းရွာ၊ Htanaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမယူဝ်းၵူင်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192280 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမယူဝ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 459 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 618 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1077 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
မၢၼ်ႈႁဵဝ်း၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမၢၼ်ႈႁဵဝ်း ; မန်ဟျှိုး), (Manhlyoe), ( ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵၢၼ်သၢင်ႈႁႅင်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ
ၵႂၢမ်းၼမ်း
ၼႂ်းၵႃႈႁႅင်းတၢင်းမူတ်းၼႆႉ လွင်ႈဢဝ်ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉသေ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၶူင်သၢင်ႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လႄႈ တင်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ တိုၼ်းတေမီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇ။ လွင်ႈ ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉသေ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉလၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉတၢင်းဝူၼ်ႉ လႄႈ ႁႅင်းပွင်သၢင်ႈ၊ ႁႅင်းဢီးသူၼ်း ၸႂ်တူင်ႉတိုၼ်ႇၸွမ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈပိူင်ႈၵၼ်ၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ ၵူၺ်း ၵႃႈ လွင်ႈဢဝ်ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉၽႂ်မၼ်းသေ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သေတႃႉၵေႃႈ လီၽႂ်လီမၼ်း ယူႇ။ မိူဝ်ႈသႂ်ႇဢဵၼ်သႂ်ႇႁႅင်းသေ ဢဝ်ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇၶႆႈၸႂ်သေ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ မႃးၸႂ်ႉ တိုဝ်းၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ၵွၼ်ႇ လွင်ႈႁဝ်းတိုၵ်ႉႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇၼၼ်ႉ တၵ်းတေတိူဝ်းတွၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉ ၼၼ်လႄႈ ၼႂ်းမူႇလိၵ်ႈဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈ တေဢဝ်လွင်ႈ ၵၢၼ်သၢင်ႈႁႅင်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ လွင်ႈၽိူမ်ႉထႅမ်ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉ တႃႇတူင်ႉ တိုၼ်ႇတိူဝ်းတွၼ်း ၼႆႉသေ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉဢုပ်ႇၵုမ်ၵႂႃႇယူႇ။ မိူဝ်ႈတေလူ ၽိုၼ် လိၵ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉပဵၼ်ယႂ်ႇ ၼမ်းၼႃႈသေ လူတူၺ်း၊ ဝူၼ်ႉၶႆႈၸႂ်ၸွမ်း၊ ထတ်းသၢင်ၸွမ်း ၵႂႃႇလွတ်ႈ လွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်းသေၵမ်း။
ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵၢၼ်သၢင်ႈႁႅင်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉ
ပေႃးဝူၼ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းၶိုၼ်း ပိုၼ်းၶိူဝ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းႁဝ်းၼႆ တၵ်းတေလႆႈႁၼ် လွင်ႈၵူၼ်းႁဝ်းၶူၼ်ႉသွၵ်ႈ ႁႃ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵၢၼ်ယူႇၵၢၼ်ၵိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ မိူဝ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၵူၼ်းယိုင်ႈယႂ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တိုၼ်းလႆႈမီးလွင်ႈ ၶူင်သၢင်ႈႁႅင်းသေပိူင်ပိူင်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းတီႈယူႇတီႈသဝ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးမီးလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈၵေႃႈ လွင်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတိူဝ်းတွၼ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းၵိုၵ်းမႃးၸွမ်းယဝ်ႉ။ တိူဝ်းတွၼ်းမႃးသေတႃႉ ပေႃးႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉ တႃႇၵေႃႇ တင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼႅၼ်ႈၼႃလီၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေယူႇသၢင်ႈသဝ်းယိုၼ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်လႆႈ။ ၶိူဝ်း ၵူၼ်းၸိူဝ်းယၢမ်ႈဢဝ်ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉသေ ၵေႃႇတင်ႈယူႇသဝ်းမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးပိုၼ်းႁၢင်ႈလီသေ ၶိူဝ်းၶဝ် ၵေႃႈဢမ်ႇတႅၵ်ႇဢမ်ႇယၢႆႈၵၼ်။ ဢၼ်ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီ လွင်ႈဢဝ် ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉသေ ၵေႃႇသၢင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်း၊ တူင်ႇဝူင်း၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႆႉ ဢဝ်လွင်ႈယူႇႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢဝ်ႁႅင်းတူဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇသေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁႅင်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပၼ်လႆႈ ၵူၼ်း ၼိုင်ႈပၢၼ်ၵူၺ်း။ သင်ဢဝ်ႁႅင်းတၢင်းႁူႉပၢႆးဝူၼ်ႉသေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉၼႆ ပၢၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းတေယိုၼ်းယၢဝ်းယူႇ။ ယွၼ်ႉတၢင်းႁူႉလႄႈပၢႆးဝူၼ်ႉလီၼၼ်ႉ ဢဝ်သွၼ်ပၼ်ၵၼ်မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်သေ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်း ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတိူဝ်းတွၼ်းမႃးၼႆယဝ်ႉ။
တႃႇႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉတေလီသိုပ်ႇလီၼႆႉ တၵ်းလူဝ်ႇလႆႈမီးၵူၼ်းၵေႃႉမႃးႁဵၼ်းသွၼ်၊ ၶႂႃႉၶူၼ်ႉ၊ ထတ်းသၢင်၊ ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇယူႇ။ ႁႅင်းတၢင်းႁူႉ၊ ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၾိင်ႈထုင်းၵေႃႈလီ၊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵေႃႈလီ၊ လွင်ႈဢိင်ၼိူဝ် ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵူႈဝၼ်းၵေႃႈလီ၊ ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းၵေႃႈယဝ်ႉ မၼ်းပဵၼ်တၢင်းၵမ်ႉယၼ်ပၼ် ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမုၵ်ႉၸုမ်းၼၼ်ႉ သိုပ်ႇယူႇလႆႈၵႂႃႇ ၶၢဝ်းႁိုင်ယူႇ။ ဢၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ႁၢင်ႈၾၢင် ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၶဝ် တိုၵ်ႉႁုၼ်ႈမုၼ်းသေ မီးၾိင်ႈထုင်း၊ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ လိၵ်ႈလၢႆးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ မီးၾိင်ႈထုင်းယူႇ၊ မီးၵႂၢမ်း လၢတ်ႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁႅင်းလိၵ်ႈလၢႆးႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉလႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇသေ ႁၢႆဝႆႉယူႇၼႂ်း ၵႄႈၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉၼႆ တႃႇႁႂ်ႈၸူဝ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ႁိူၼ်းၼိုင်ႈ၊ ၸုမ်းၼိုင်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ၊ ဢိူင်ႇၼိုင်ႈ၊ ဝဵင်းၼိုင်ႈ၊ ၸေႈတွၼ်ႈၼိုင်ႈ၊ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ပေႃးတေႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ်မႃးၼၼ်ႉ ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉ ပဵၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇတူင်ႉတိုၼ်ႇၶူင်သၢင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးလွမ်တူၺ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆ ၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸိူဝ်းမီး ႁႅင်းတၢင်းႁူႉသုင်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼႅၼ်ႈၼႃၼၼ်ႉ ၶဝ်မီးႁႅင်းပွင်သၢင်ႈ ႁႂ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၶဝ် လႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတိူဝ်းတွၼ်းတေႉတေႉ။ ၵေႃႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလူင်ႉလႅၼ်ႇတိူဝ်းၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ ယွၼ်ႉၶဝ်မီးႁႅင်းတၢင်းႁူႉ၊ ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉသုင်လႄႈ လႆႈၸွႆႈထႅမ်ၸိူဝ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇသေဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈပႃး ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းလုမ်ႈၾႃႉပႃးလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းမႂ်ႇလႆႈၶၢဝ်းႁိုင်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ႁႅင်းတူဝ်ၵူၼ်း ႁဝ်းပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇႁဵၼ်းႁူႉယဝ်ႉ ဢဝ်ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉလီၼၼ်ႉတူင်ႉၼိုင်ၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းဝႆႉ ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ တၵ်းတေမီးလွင်ႈလီယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၶေႃႈမုင်ႈယိူင်းမၢႆၶဝ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉလႆႈလီလႆႈပဵၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ႁႅင်းပၢႆးဝူၼ်ႉပဵၼ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်သေ ၶူင်သၢင်ႈဝႆႉယူႇ။ ဢၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈဝႆႉၼႆႉ သမ်ႉတေပဵၼ်တၢင်းၵမ်ႉယၼ်ပၼ် သႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇၶဝ် ပဵၼ်တီႈဢၢင်ႈဢိင်သေ သိုပ်ႇတူင်ႉတိုၼ်ႇၶတ်းႁႅင်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈတိူဝ်းတွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။