cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပၢႆးႁၢင်ႈ
ပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻ
တီႈဢၼ်လပ်းသိင်ႇ ၵၢင်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႅင်းမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢင်ဝၼ်း၊ တီႈဢၼ်ၵႆၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးၸမ်၊ သဵင်ဢၼ်ၵႆၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးငိၼ်းလႆႈ ၸမ်ၸမ် လီလီ၊ ၼႂ်းတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇၵူၼ်းႁဝ်း ဢၼ်တႃဢမ်ႇတူၺ်းႁၼ်လႆးၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးတူၺ်းႁၼ်လႆႈၼႆသေ ၵူၼ်းႁဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ႇ ၶူင်သၢင်ႈ ႁဵတ်းပဵၼ်မႃး တင်းၼမ်ယူႇ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ တႃႇဝႃႈ တေလႆႈငိၼ်း လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈ၊ ၽၼ်ၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇႁွၼ်ႇတွၼ်ႉ ၼွၼ်းၽၼ်မႃး။ ပေႃးဝႃး ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆ ၽၢႆႇပၢႆးႁၢင်ႈၶဝ် ၶတ်းၸႂ် သေႃႉႁႃ သွၵ်ႈႁႃ ဝူၼ်ႉသၢၼ် ႁဵတ်းမႃးၸိုင် ၸိူဝ်းႁဝ်းၼႆႉ ပိၵ်ႉသမ်ႉ ထိုင်မႃး ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼင်ႇၼႆသေတႃႉ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းၵေႃႈ တေႃႈတေ ဢမ်ႇထူပ်း။ ပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻၼႆႉ ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ Physics ၼၼ်ႉသေ ပိၼ်ႇပဵၼ်မႃး၊ Physics ၼၼ်ႉၵေႃႈ ငဝ်ႈတႄႇမၼ်း လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵရိၵ်ႉမႃးသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ “သၽႃႇဝ” ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ် ၼမ်ႉလုၵ်ႉတီႈသုင် လႆလူင်း တီႈတႅမ်ႇ၊ လွင်ႈဢၼ် သဵင်လတ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းလူမ်း၊ လွင်ႈၾႆး ဢွၵ်ႇဢၢႆမႆႈႁွၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတႄႉ ၵူၺ်းၵႄႈလိတ်ႈဝႃႈၵႂႃႇ မၼ်းပဵၼ်ၸွမ်း ပၢႆးသၢႆႊ သၽႃႇဝ ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ၶႂ်ႈႁူႉ ၶႂ်ႈႁၼ်လိူဝ်ၶဝ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွပ်ႇႁႃၶူၼ်ႉႁႃလႄႈ လုၵ်ႉတီႈ ပၢႆးသၢႆႊသၽႃႇဝ ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ ပၢႆးလႅင်လၢဝ်ၼၵ်ႈၶၢတ်ႈ (နက္ခတ္တဗေဒ)၊ ပၢႆးၼင်လိၼ် (ဘူမိဗေဒ)၊ ပၢႆးႁၢင်ႈ (ရူပဗေဒ) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးထၢတ်ႈ (ဓါတုဗေဒ) ၼႆႉ ပဵၼ်ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၶိူင်ႈၵွၼ်ႈၶိူင်ႈမမ်ႈ၊ တီႈၼႂ်းၵွၼ်ႈမမ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၵႄႈလိတ်ႈပၼ် လွင်ႈဢႅၵ်ႉတမ်ႇလႄႈ မေႃႇလီႇၵိဝ်း ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်၊ လွင်ႈၶဝ်မီးတၢင်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးႁၢင်ႈ (ရူပဗေဒ) ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ပၢႆးသၢႆႊသၽႃႇဝသေ ပဵၼ်မႃး။ တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ တၢင်းမေႃပၺ်ႇၺႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းမေႃၽၢႆႇသဵင်၊ ၽၢႆႇႁႅင်းမႆႈ၊ ၽၢႆႇငဝ်းလႅင်း၊ ၽၢႆႇၾႆးၾႃႉ၊ ၽၢႆႇထၢတ်ႈမႄႈလဵၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢၼ်ဢိင်ပိုင်ႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ပၢႆးႁၢင်ႈသေ သပ်းလႅင်း ပၢႆးထၢတ်ႈ ပၢႆးႁၢင်ႈထၢတ်ႈ (Physical Chemistry) ၵေႃႈမီး၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢိင်ပိုင်ႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ပၢႆးႁၢင်ႈသေ ဢၼ်ၸွပ်ႇႁႃၶူၼ်ႉႁႃ ပျသၼႃႇ တူဝ်မီးၸႂ်၊ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇတူဝ်မီးၸႂ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢႆးႁၢင်ႈတူဝ်မီးၸီ (Bio-Physics) ၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ တၢင်းမေႃ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃး ပႃႈၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵွင်ႉၵၢႆၵၼ် ၸမ်တႄႉတႄႉ။ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄသေ ပၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ၵႂႃႇ ၼင်ႇၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈတႃႇ မၢႆတွင်းငၢႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၵူၼ်းယူဝ်းယူဝ်း လၢတ်ႈလႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယူႇ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ၵႃးဢၼ်ၵႂႃႇယူႇ ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းယူဝ်းယူဝ်း တေလၢတ်ႈဝႃႈ တၢင်းၽႂ်းမၼ်း ၵႂႃႇလႆႈၵႆ မီးၶၼၢၼ်ႉ ၶၼၢႆႉ ၼႆယူႇ။ ပေႃးဢဝ် ပၢႆးႁၢင်ႈရူႇပၿေႇၻ ဝႃႈတႄႉ တၢင်းၽႂ်းမၼ်း ဢၼ်ယိုဝ်ႈၵႂႃႇ ၽၢႆႇလဵဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် တၢင်းၽႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၵႆ မၼ်းယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ၵႃးဢၼ်ၵႂႃႇ ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်း မၼ်းၵႂႃႇၵႆလႆႈ 30 လၵ်းၼႆၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ တၢင်းၽႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၵႆမၼ်း ဢၼ်ၵႂႃႇၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ ၵႂႃႇလႆႈ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်း 30 လၵ်း ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းၽႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းမၼ်း ဢၼ်ၵႂႃႇတၢင်းဢွၵ်ႇလႄႈ တၢင်းတူၵ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်သုၼ်ၵူၺ်း။
လွင်ႈဢၼ် ၵမ်ႇၽႃႇပၼ်ႇလဵပ်ႈလႅတ်ႇသေ ၶၢႆႉၼိုင်ယူႇၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၶၢႆႉၵႂႃႇ မၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယူႇ ၼႆသေတႃႉ တၢင်းၽႂ်းမၼ်းၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉယူႇ တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင်ၼႆၸိုင် လွင်ႈဢၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ လဵပ်ႈလႅၼ်ႇသေ ၵႂႃႇၼၼ်ႉ သၢႆတၢင်းမၼ်း ဢမ်ႇသိုဝ်ႈ၊ သၢႆတၢင်းမၼ်း ပဵၼ်သၢႆတၢင်း ပၼ်ႇမူၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်ၽႂ်းထိူင်းမၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈ ပၼ်ႇလဵပ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ႁႅင်းၽႂ်းမၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ႁႅင်းဢၼ်ၵမ်ႇၽႃႇ ပၼ်ႇၼႂ်းၵၢင်ႁၢဝ် (Space) ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတၢင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယူႇ။ လွင်ႈဢၼ်ၵႃး ႁေႃႈၵႂႃႇ ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမွင်း သၢမ်သီႇသိပ်းလၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉသင်၊ ပဵၼ်ယွၼ်ႉႁႅင်း တီႈၼွၵ်ႈ မႃးႁဵတ်းပၼ် မႃးၽိူမ်ႉပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပိတ်ႉ မၢၵ်ႇၼင်ၼၼ်ႉ ပေႃးၶႂ်ႈႁူႉ တၢင်းၽႂ်း မၢၵ်ႇၼင် မီးၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၸိုင် တေလႆႈဢဝ် ႁႅင်းၽႂ်းမၢၵ်ႇလင်လႄႈ ၼမ်ႉၼၵ်းမၢၵ်ႇၼင်ၼၼ်ႉသေ သွၼ်ႇၼပ်ႉဢဝ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပၢႆးႁၢင်ႈ
ယႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈယႄးၵူင်း  (ရဲကုန်းရွာ, Yekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190917 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2067 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2279 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝေႃႇသူမ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈဝေႃႇသူမ်ႈ (, Wausom, ဝေါ်ဆွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ဢေႇပရႄႇ 8
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (8) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (98) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (99))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (267) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
1129
1129
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
ပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉမျႅင်ႇ  (ပေါက်မြိုင်ရွာ, Paukmyaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189700 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3279 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3485 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6764 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1129
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
1129
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1129
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ငမျႃႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ၊ Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192299 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2550 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3242 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5792 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇမ  (ရွာမရွာ၊ Ywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၶႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191970 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၶႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 588 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 752 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1340 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ
ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း (ကော့သောင်းခရိုင် ; Kawthaung District) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်းၼႆႉ မီး 221,277ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းပႃးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်းၼႆႉ မီးၼင်ႇ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတွၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢူးယဵၼ်ႇၸု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢုယဵၼ်ႇၸု  (ဥယျာဉ်စုရွာ၊ Uyinsu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192359 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2813 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6205 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
469
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:469
ဢေႇပရႄႇ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
သျိၼ်ႇငႄႇၵျႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသျိၼ်ႇငႄႇၵျႃႉ  (ရှင်ငယ်ကျရွာ, Shinngekya) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190531 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 586 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1107 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဢေႇတီႇ 46
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:46
ယူင်းပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈယူင်းပိၼ်ႇတႃႇ (ရုံးပင်သာရွာ, Yonepinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190248 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1789 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1723 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3512 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢလႄႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢလႄႇၵၢၼ်ႇ  (အလည်ကန်ရွာ, Ahlelkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194389 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1966 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2107 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4073 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
သူၺ်ႇပတၢႆႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇပတၢႆႇ (ဢွၵ်ႇ)  (ရွှေပဒိုင် (အရှေ့)ရွာ, Shwepadaing(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193847 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇပတၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1662 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1532 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3194 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
81
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ
ၸဵတ်းႁၢတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၸဵတ်းႁၢတ်ႇ (, Zeethaat, စေ့ဟတ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ဝႃးဢၢႆႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈဝႃးဢၢႆႇၵျီး  (ဝါးကြီးအိုင်ရွာ, Wargyiaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႃးၵျီးဢၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191426 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႃးၵျီးဢၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 521 ၊ ယိင်း 569 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1090 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉ  (ရွာသစ်ရွာ, Ywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိင်ႉၵႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191247 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိင်ႉၵႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 516 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 634 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1150 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1128
1128
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1128
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတႆး
ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းတႆး ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်းၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်း ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇယဝ်ႉ။ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸွမ်ၽွင်းလူင် တွၵ်ႇတႃႇလိၼ်းထုတ်ႉ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်း
ဢေႇပရႄႇ 9
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (9) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (99) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (100))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (266) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ဢေႇတီႇ 81
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:81
ယေႇလႄႇၵူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယေႇလႄႇၵူၺ်ႉ  (ရေလည်ကွေ့ရွာ, Yaelelkwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇဝေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194716 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇဝေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1885 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2001 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3886 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ၵၢၼ်ႇလျႃးသျေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇလျႃးသျေႇ  (ကံလျှားရှည်ရွာ, Kanhlyarshey) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူႇၸူဝ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191705 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူႇၸူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 777 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1040 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1817 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၵျီး  (ကန်ကြီးရွာ, Kangyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193907 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1522 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1864 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3386 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မျူဝ်းၺုၼ်ႉ
thumb|ဢူးမျူဝ်းၺုၼ်ႉ ဢူးမျူဝ်းၺုၼ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈၼၢမ်း လုမ်းတတ်းသိၼ်ႇၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလၵ်းမိူင်းၸိုင်ႈမိူင်း ၵေႃႉထူၼ်ႈသၢမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈတႄႇႁၢပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2016၊ လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 30 ဝၼ်းၼၼ်ႉသႄ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးထိၼ်ႇၵျေႃႇ လႆႈပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
ဢူးမျူဝ်းၺုၼ်ႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈ ဝဵင်းသူၺ်ႇပူဝ်ႇ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း မိူဝ်ႈပီ 1944 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၸုမ်ႈၶူး B.A (Bachelor of Art), R.L (Registered Lawyer) and D.B.L (Diploma of Business Law) ၵႃႈတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ႇဝဵင်းလိူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ဢူးမျူဝ်းၺုၼ်ႉၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၽူႈတတ်းသိၼ်ၸႄႈဝဵင်း၊ ၽူႈထတ်းသိၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈတွၼ်ႈ လႄႈ ၽူႈတတ်းသိၼ် ၸႄႈတိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပႃးမႃး ၼင်ႇ ၽူႈတတ်းသိၼ်လုမ်းတတ်းသိၼ် ဢယူႇၶၢမ်ႇၽၢႆႇသိုၵ်း လႄႈ လႆႈပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၶွင်ႇၸီႇ ၽူႈတၢင်ႇလၢတ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတတ်းသိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽူႈတၢင်ႇလၢတ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ
မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်း
မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတူင်း 毛澤東 (26.12.1893 – 9.9.1976) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၽၢႆႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းလႄႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ။ မၼ်းပဵၼ်ၵေႃႉတႄႉတင်ႈ မိူင်းၸွမ်ၸိုင်ႈၶႄႇ မိူဝ်ႈပီ 1949 သေ ဢုပ်ႉမိူင်းတေႃႇပေႃး သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇမိူဝ်ႈ 1976 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ ဝႃႇတမၢၵ်ႉၶ်- လီႇၼိၼ်ႇလႄႈ လွၵ်းလၢႆးၽႅၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ်ဝႃႈပဵၼ် Maoism ဝႃႇတမေႃႇ။ ၼႂ်းပိုၼ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်းၼႆႉ ပိူၼ်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢေႃးၸႃႇယႂ်ႇလူင် ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ တီႈၼႂ်းမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းထၢႆးမ် TIMES ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 20 ၼႆႉ ၼႂ်းၵူၼ်းဢေႃးၸႃႇယႂ်ႇ ပၢၵ်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉ မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။  မိူဝ်ႈပီ 1893 မၼ်းၸၢႆး ပဵၼ်လုၵ်ႈၸဝ်ႈၼႃးၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးသေ ၵိူတ်ႈႁၼ်ၼႃႈ တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈသျႅဝ်ႇသၢင်း Shaoshan တီႈၸႄႈတွၼ်ႈႁူႇၼၢၼ်ႇ Hunan ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢႃႇယု လႆႈ 18 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း တွၵ်ႇတိူဝ်ႇသုၼ်ႇယႅတ်ႉသိၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈဢွၵ်ႇသိုၵ်းသေ သိုပ်ႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တမ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပဵၼ်မေႃသွၼ် တီႈႁူႇၼၢၼ်ႇ လႄႈ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တီႈပီႇၵိၼ်းယဝ်ႉ။ မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်း ပႃးၸႂ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်းတႄႉတႄႉသေ ထိုင်မႃး 1920 မၼ်းပဵၼ်မႃး ၵူၼ်းတိုဝ်းၵမ် ဝႃႇတမၢၵ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ထိုင်မႃး 1921 ၸွႆႈထႅမ် တႄႇတင်ႈ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶႄႇယဝ်ႉ။ ပီ 1922 လႆႈပဵၼ် ၽူႈၼမ်းၼႂ်း တမ်ႈတီႈ ပႃႇတီႇၽႄ ၸႄႈတွၼ်ႈႁူႇၼၢၼ်ႇသေ ထိုင်မႃး 1924 ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ တင်းၼမ်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်းသိုၵ်း Kuomintong ဢၼ်ၶျၢင်ႉၵၢႆႇသိုဝ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃး ပီ 1927 ၸုမ်းၼေႇသျိၼ်ႇၼႄႇလိတ်ႉၶဝ် တီႈၼႂ်းပႃႇတီႇၶူႇမိၼ်ႇတၢၼ်ႇ မၢင်ပႅတ်ႈ ၸုမ်းၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉလႄႈ မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်း ၵူဝ်ၺႃႈတၢမ်ႇတၢႆသေ ၸင်ႇပၢႆႈၵႂႃႇ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းပုၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢႆႈၵႂႃႇၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း ၶျိဝ်ႇတေး (ၵေႃႉဢၼ်တေမႃႈပဵၼ် ႁူဝ်သိုၵ်းတပ်ႉၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ)သေ တႄႇတင်ႈတပ်ႉလႅင်ႁၢၼ် မၢႆ 4 ၊ မၢဝ်ႇၸိုဝ်ႈတုင်း ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉ တႃႇပၼ်တၢင်းၶႂ်ႈၸႂ် ၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1931 လိူၼ်တီႇၸိမ်ႇပိူဝ်ႇ လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျၢင်းသျီးသူဝ်ႇဝီႇယႅတ်ႉ Jiangxi Soviet ယဝ်ႉ။ ပီ 1934 ဢွၼ်ႁူဝ် သိုၵ်းၶၢဝ်းတၢင်းယၢဝ်းလူင် Long March လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်း ၶီႇသိုၵ်း မႃးၽၢႆႇႁွင်ႉ တိုၵ်းတေႃး တပ်ႉၸုမ်း ၼေႇသျိၼ်ႇၼႄႇလိတ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မႃးပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ငဝ်ႈၸိုင်ႈၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းယီႇၼၢၼ်ႇ ၸႄႈမိူင်းသျၢၼ်ႇၸီႇ ဢၼ်မီးၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉသေ တမ်းဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ် ပိုၼ်ႉထၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉမိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ။ ပၵ်းသင်ႉ တီႈၼၼ်ႈသေ တိုၵ်းတေႃးပႅတ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၶျၢင်ႉၵၢႆႇသိုဝ်ႉၶဝ်လႄႈ ႁုပ်ႈသိမ်းလႆႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1936 မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်း လႆႈယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈငဝ်ႈၸိုင်ႈ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶႄႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပီ 1937 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးတိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်းၶဝ် ၵႂႃႇႁူမ်ႈႁွမ်း ၸုမ်းၶျၢင်ႉၵၢႆႇသိုဝ်ႉၶဝ်သေ တိုၵ်းတေႃး ၵျပၢၼ်ႇၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇႁိုင် ၶိုၼ်းၽၢတ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇသေ တႄႇဢဝ် ပီ 1938 ၸုမ်းမၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်းၶဝ် ၸင်ႇၶၢမ်ႇတိုၵ်းတေႃး ၵျပၢၼ်ႇႁင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၵျပၢၼ်ႇၶဝ် ဝၢင်းၶိူင်ႈယဝ်ႉ သၢႆငၢႆ ယင်းတိုၵ်ႉ ၶဵင်ႈၶႅင်ဝႆႉယူႇလႄႈ ယိူင်းဢၢၼ်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၽွမ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၶျၢင်ႉၵၢႆႇသိုဝ်ႉ ၸင်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇ မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်း မႃးႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ် တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းၶျူင်ႇၵိၼ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးသင်မႃး။
1959 လိူၼ်ၵျၼ်ႇၼဝရီႇၼၼ်ႉ မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်း ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ တမ်ႈတီႈ ငဝ်ႈငုၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေ သိုပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶႄႇၵႂႃႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။ မၢဝ်ႈၸိုဝ်ႈတုင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၶႄႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇယဝ်ႉ။ မူႇလိၵ်ႈ ဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ မိူင်းၶႄႇလႅင် (1934)၊ မိူင်းၶႄႇလႄႈ သိုၵ်းၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမၢႆသွင် (1939)၊ မိူင်းၶႄႇလႄႈ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇပၢၼ်မႂ်ႇ (1944) လႄႈ ပွႆးတိုၵ်းမႂ်ႇ ပုၼ်ႈမိူင်းၶႄႇ (1945) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇတႄႉတႄႉ။ ပပ်ႉသႅၼ်သမ်ႇမၢၼ်ႈ၊ သွႆႉ (႙)
မိၼ်းပျႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိၼ်းပျႃး (မင်းပြားမြို့ ; Minbya) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပျႃး ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းမိၼ်းပျႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ တီႈၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉၵိင်ႇၽႄ မႄႈၼမ်ႉလေးမျူဝ်ႉ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ယၢၼ် 38 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈဝဵင်းမိၼ်းပျႃးၼႆႉ မီး 169,208 ၵေႃႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပျႃးၼႆႉ မီး 1,623 လွၵ်းလၵ်းသေ တီႈၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ဝၢၼ်ႈ မီး 136 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
တီႈထုင်ႉမိၼ်းပျႃးၼႆႉ ပဵၼ်ထုင်ႉ ဢၼ်ၽုၼ်ႇလိၼ်လီယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႃးလႄႈ ဢွၵ်ႇၶဝ်ႈသၢၼ်ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၵႂႃႇမႃးၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင် သၢႆတၢင်းၼမ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်တင်းသၢႆတၢင်းၼမ်ႉသေ ၸၢင်ႈၵႂႃႇၸူး ၸိတ်ႉတူၺ်ႇယဝ်ႉ။ ႁူဝ်းသၢင်ႈၽေႃး ဢၼ်ၵႂႃႇ ၸိတ်ႉတူၺ်ႇ-ၵျွၵ်ႉၽျူႇၼႆႉ ယင်ႉၵိုတ်းတီႈ ဝဵင်းမိၼ်းပျႃးယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမိၼ်းပျႃးသေ လတ်းၶၢမ်ႈ ဝဵင်းမျွင်းပွႆႇ၊ ဝဵင်းၵဝ်ႇ၊ တဵင်ႇၺူဝ်ႇ၊ ဝဵင်းတယႅတ်ႉပိၼ်ႇယဝ်ႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းလူတ်ႉၵႃး ဢၼ်ၽႅဝ်ထိုင် ၵျွၵ်ႉတေႃႇယဝ်ႉ။
တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵၢတ်ႇလူင်ယဝ်ႉ။ တီႈၽၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းသုတ်းသုတ်းၼႆႉ သၼ်လွႆတႃႇဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ ၵၢႆဝႆႉတင်းႁွင်ႇတင်းၸၢၼ်းယဝ်ႉ။ သၼ်လွႆဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈၽြႃးဢလွင်း ပဵၼ်ၶုၼ်ၵႃလမ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ယူႇသဝ်းမႃးလႄႈ ၸူးႁွင်ႉ လွႆၵႃလမ် ၵျီးတွင်ႇ သေ ပဵၼ်မႃး ၵျဵင်းတွင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၼိူဝ် လွႆၵျဵင်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၵွင်းမူး၊ ၽြႃး၊ ႁွင်ႈၼႄပိုၼ်းၽြႃး သေ ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးၽြႃးၵူႈပီယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်လွႆၼၼ်ႉ မီးၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ၶပ်ႉၵၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ တီႈတိၼ်လွႆၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ မီးဝႆႉ ၼွင်လူင် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ မိၼ်းၵၢၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၼွင်လမ်ႇလွင်ႈၼင်ႇသၢႆၸႂ် တင်းဝဵင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆး
လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးတီႈ ဝဵင်းမိၼ်းပျႃးၼႆႉ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ် မႃႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းဝဵင်း ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃႉၶိုၼ်ႈဝဵင်း မႃႉၶဝ်ႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆ မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၾႆးၸၢင်ႈမႆႈၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
1127
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1127
တၽၢၼ်းတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈတၽၢၼ်းတႃႇ  (သဖန်းသာရွာ၊ Thahpanthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192301 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2550 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3242 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5792 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢွင်ႇၸေႇယႃႉလိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇၸေႇယႃႉလိၼ်း  (အောင်ဇေယျလင်းရွာ၊ Aungzayyarlin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218309 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 793 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 909 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1702 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
သူၺ်ႇဢိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇဢိၼ်း  (ရွှေအင်းရွာ, Shweinn) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇဢိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190560 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 521 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 586 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1107 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
တၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ (တနင်္သာရီမြို့ ; Tanintharyi) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈဢၼ် ၼမ်ႉဢွၼ်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇ လႄႈ ၼမ်ႉလူင်တၼိၼ်းတႃႇယီႇ ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ်ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၼမ်ႉတၼိၼ်းတႃႇယီႇဢွၼ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး ၸႄႈဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်း၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး သမ်ႇမုၵ်ႉတရႃႇဢိၼ်ႇတီးယႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ၶုၼ်ထႆးၶဝ် တႄႇမႃး မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1373 ၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ထိုင် ပီၶရိတ်ႉ 1759 မႃး ဢလွင်ႈၽယႃး လႆႈသိမ်းဢဝ် ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းလွႆၼမ်လိူင်ႇသေ ပဵၼ်တီႈလိၼ် ဢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇႁူမ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတီႈထုင်ႉတီႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မီး 4033 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း ပီ 2014 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း တီႈၼိူဝ်ဝဵင်းၼႆႉ မီး 5,514 ၵေႃႉ ယဝ်ႉ။
သၢႆငၢႆၼႃႈလိၼ်
ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ၊ မီးတီႈပွတ်းၸၢၼ်း ထုင်ႉသၢပ်ႇၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ တၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ 90 တီႇၵရီႇ တေႃႇ 100 တီႇၵရီႇ (ၼႂ်းၵႄႈ 90 တီႇၵရီႇ 51 မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ 99 တီႇၵရီႇ 40 မိတ်ႉၼိတ်ႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ 10 တီႇၵရီႇ တေႃႇ 14 တီႇၵရီႇ တီႈၼိူဝ်သၢႆ 12 တီႇၵရီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ သေၼၼ်ႉ ၸွမ်းလၵ်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇသေ မီး 414 လၵ်း၊ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉသေ မီး လၵ်းၼမ်ႉ 45 လၵ်း၊ တၢင်းၵႃး ၵႆယၢၼ် 51 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ၽၢႆႇသၢႆႉ တီႈ ၼမ်ႉလူင်တၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶျွင်းၵျီး လႄႈ တီႈ ၼမ်ႉဢွၼ်ႇတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶျွင်းငႄႇ ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢႆဢိင်ဢၢင်ႈႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ် ႁင်း ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ပဵၼ် ၸႅတ်ႉ 191202 ယဝ်ႉ။
လႅၼ်လိၼ်
သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်းတိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ တီႈ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လုၵ်ႉတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၽႄမႅတ်ႉတႃႇ ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇ သေ ယၢၼ် 30 လၵ်း၊ ၽၢႆႇတၢင်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး သေ ၵႆယၢၼ် 49 လၵ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျဵၵ်ႉ 33 လၵ်း ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျုၼ်းၸုၼၼ်ႉ တင်း မိူင်းထႆး 159 လၵ်း၊ ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၸႄႈဝဵင်းပူၵ်ႉပျိၼ်းသေ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉ 48 လၵ်းယဝ်ႉ။ လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉၼႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၶျွင်းငႄႇ လႄႈ ၼမ်ႉၶျွင်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉသေ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် လွႆလူင်းၶယၢၼ်း၊ လွႆၵျႄႇၶျူၺ်ႇ လႄႈ လွႆတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဢေႇရိယႃႇဝဵင်းၼႆႉ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ တတ်ႉဢူးၵႂိၼ်း၊ တီႈၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၼႆႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ဝႆႉထိုင် ႁွင်ႈတႃးတူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ဢေႇရိယႃႇ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ မီး (2803296 ဢေႇၵ)၊ (4380.05) လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉဢဝ် ၼႃႈႁွင်ႇ တေႃႇၼႃႈၸၢၼ်း မီး 143.3 လၵ်းသေ လုၵ်ႉဢဝ် ၼႃႈဢွၵ်ႇ တေႃႇ ၼႃႈတူၵ်း ၵႂၢင်ႈ 58.24 လၵ်းယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လွႆမေႃး ဢၼ်မီးတၢင်းသုင် (4040)ထတ်း ဢၼ်မီးတီႈ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ထႆး ဢၼ်ၵႆယၢၼ်တင်း ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ 82 လၵ်း ၼၼ်ႉ မီး လၵ်းႁိၼ်ၶႅၼ်ႈလႅၼ်လိၼ် လႄႈ မီးတၢင်းၵႄႈလွႆယဝ်ႉ။
ဝေႃးႁၢၼ် ဢၼ်ဝႃႈ တၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ဢူးမေႇဢွင်ႇဝႃႈတႄႉ ဢၼ်ပဵၼ် ဝေႃးႁၢၼ် တၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၽႃႇသႃႇမွၼ်း ဢၼ်ဝႃႈ တၼိၼ်းသြီႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်မႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ မွၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ၵႆႉဢဝ် မျဵၵ်ႉ တိင်း သႂ်ႇႁွင်ႉတီႈႁူဝ် ၸိုဝ်ႈဝဵင်းယဝ်ႉ။ (ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း တိင်းႁမၸေႃး ဝဵင်းႁၢၼ်ႇသႃႇဝတီႇ၊ တဵင်းမုပလိၼ်ႇ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ) ၼႆသေ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်ဝဵင်းၼႆႉ ၵႆႉဢဝ် တိင်း သႂ်ႇၽၢႆႇၼႃႈမၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း တႄႇႁွင်ႉဝႃႈ ၶရိၼ်းသေႇ ၼႆသေ လုၵ်ႉၼၼ်ႈယဝ်ႉ ပဵၼ်မႃး တရိၼ်းတေ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈ ပဵၼ် တိင်းတရေႇ၊ တၼိင်းတရေႇ၊ တၼိၼ်းတရေႇ) ၸူးလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် တၼိၼ်းတႃႇယီႇမႃး ၵမ်ႉသၢင်ႉသၢင်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တိင်းတရေႇ (မွၼ်း၊ ပႃႇလိ) တိင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်း၊ သရေ = သရီႇ၊ သြီႇ=သီႇရီ=ဢူၽုင်း ၼႆလႄႈ ပေႃးပိၼ်တူၺ်း မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ဝဵင်းဢၼ်မီး ဢူၽုင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ ဢူးတိၼ်ႇလႃႉ ဢၼ်မၼ်းတၢင်ႇၶိုၼ်ႈ တီႈ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1963 ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ၵူၼ်းတၢင်ႇၶိူဝ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းမလေး (ပသျူး) (ၼႃႈလိၼ် မွၵ်ႈၵီႈသီၸေး) တႃႇၼႃႇသႃႇရီႇ၊ တႃႇၼႃးသရိ၊ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ၸူးႁွင်ႉ တၼိၼ်းတႃႇယီႇဢၼ်ဝႃႈၼႇႉ လႅပ်ႈတေပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မွၼ်းသေ ၽႅဝ်မႃးဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၽႃႇသႃႇထႆး ႁူမ်ႇငမ်းမႃး ၵူၼ်းထႆးၶဝ် ႁွင်ႉတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ဝႃႈ ထၼွင်ႇၸီႇ (ထၼွင်ႇသီႇရိ) ၼႆသေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ၶမ်းလိူင်ႇ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ပေႃးဢဝ် ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းမလေးဝႃႈ တႃႇၼႃႇသႃႇရီႇ ဢမ်ႇၼၼ်ႉ တႃႇၼႃးသရိၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ် မွၵ်ႇၵီႈသီၸေး ဢမ်ႇၼၼ် ၼႃႈလိၵ် မၢၵ်ႇၽႃႈလိူင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼွင်ပႃလမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ပႃလမ် (, Naungpaalam, နောင်ပါလမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
468
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼွင်ဢေႃႈ၊ ဢိူင်ႇ
ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ဢိူင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢိူင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း
ဢေႇတီႇ 45
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:45
တၶႃးမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈတၶႃးမ  (တံခါးမရွာ၊ Tagarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၶႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191969 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၶႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 588 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 752 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1340 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ပၢၼ်ႉၵႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်ႉၵႂႄး  (ဘန့်ကွဲရွာ, Bantkwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်ႉၵႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189733 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်ႉၵႂႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 743 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 732 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1475 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
80
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၸီးၶူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဢေႇတီႇ 80
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်း (ကော့သောင်းမြို့နယ် ; Kawthaung Township ; เกาะสอง) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႉတွင်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ဝဵင်းၵေႃႉတွင်း လႄႈ ဝဵင်းၶမွၵ်ႉၵျီး ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းၵေႃႉတွင်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵေႃႉတွင်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
1126
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢယေးမသူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
1126
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
မၢၵ်ႇပဝ်ႉ
မၢၵ်ႇပဝ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇပိူၵ်ႇၵႅၼ်ႇ၊ ၶွၵ်ႇၵႅၼ်ႇ ၼိူဝ်ႉၶၢဝ်မွၼ်း ၼမ်ႉတဵမ် ၼႂ်းမၢၵ်ႇသေ တူၼ်ႈလမ်းသုင် ဢၼ်မႂ်မၼ်း မၢၵ်ႇမၼ်း မိူဝ်းဢွၵ်ႇတီႈပၢႆ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ မၢၵ်ႇဢုၼ်။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
45
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
လိၼ်းထုတ်ႉ
ဢူးလိၼ်းထုတ်ႉ ၼႆႉ လုၵ်ႉဢဝ် မေႃယႃၶဵဝ်ႈသေ ပဵၼ်မႃး ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ယမၢ်းလဵဝ်တႄႉ တိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉ ပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် တီႈ မိူင်းတႆးယဝ်ႉ။
ၸၢတ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ လႄႈ ပၢႆးပႆႇၺႃႇ
ဢူးလိၼ်းထုတ်ႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ 1960 ၵႃႈတီႈ ၵျိမျိၼ်ႇတႅင်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈႁဵၼ်းဢဝ် ပၢႆးတူဝ်ၸႂ် လႄႈ ပႆႇၺႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵႃႈတီႈ ၶေႃးလဵၵ်ႉပိုၼ်ႉတီႈပတဵင်ႇသေ ထိုင် ပီ 1980 မႃး လႆႈတႄႇႁဵၼ်းဢဝ် ပၢႆးပႆႇၺႃႇၽၢႆႇၶဵဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1988 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပဵၼ် မေႃယႃၶဵဝ်ႈ တီႈ ဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ တီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉသေ ထိုင် ပီ 1994 လႆႈၶၢႆႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸူးတီႈ ႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း လႃႈသဵဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 2006 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းထဵင်ၶိုၼ်း တႃႇ ၶၢႆႉၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉတႃႈၶုၼ်လႄႈ လႆႈထုၵ်ႇၵိုတ်းလိုဝ်ႈ မႂ်ၶႂၢင်းယူတ်းယႃမၼ်းယဝ်ႉ။
ၵမ်ႉထႅမ်မႃး NLD
တႄႇဢဝ် မၼ်းလႆႈႁၼ် ၼၢႆးဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတီႈ ပျီႇတုယိၼ်ႇပျိၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1988 သေၵေႃႈ မၼ်းလႆႈ ၵမ်ႉထႅမ် ဢမျူဝ်းတႃး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ မၼ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ ပီ 2015 မၼ်းလႆႈၶဝ်ႈၼႂ်း ဢမျူဝ်းတႃး တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ မႃးယဝ်ႉ။
လႅတ်ႉတမႃးၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ပွၵ်ႉၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၶျွင်း  (ပေါက်ချောင်းရွာ, Paukchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194346 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 163 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 210 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 373 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ၵိင်ႉၵႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵိင်ႉၵႄး  (ဂင့်ဂဲရွာ, Gintge) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိင်ႉၵႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191246 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိင်ႉၵႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 516 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 634 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1150 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ယႂႃႇၼၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1125
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1125
ဢေႇတီႇ 79
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:79
ထမ်ႇမပႃႇလ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈထမ်ႇမပႃႇလ  (ဓမ္မပါလရွာ, Dhammaparla) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193908 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1522 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1864 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3386 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မျေႇပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမျေႇပူင်ႇ (မြေပုံမြို့နယ် ; Myebon Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူမ်းလႅင်ႉၼႃႇၵိတ်ႉ ဢၼ်ထွင်းပဝ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2010 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇၼၼ်ႉလေး ဢွင်ႈတီႈၵမ်ႉၼမ် တီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ လႆႈမီးလွင်ႈလူႉလႅဝ်မႃးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢေႇပရႄႇ 1899
(26) ဝၼ်း
5
ပၢၼ်ႉတိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈပၢၼ်ႉတိၼ်ႇ  (ဘန့်တင်ရွာ, Banttin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်ႉတိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189731 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပၢၼ်ႉတိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 291 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 344 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ၵွမ်ႉၵူၺ်းလူင်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉသေ ဢမ်ႇသုၵ်ႈသီလႆႈတၢင်းၽိတ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႘႑၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ပီႇၸီႇ 215
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 215 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 210
ၵၢၼ်ႇဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇဢူး  (ကန်ဦးရွာ၊ Kanu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192568 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1942 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2372 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4314 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
79
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
မေႇ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မေႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
ၼွင်ဢေႃႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼွင်ဢေႃႈ (, Nawng Aw, နောင်အော်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
44
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
တူင်ႈၸု၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတူင်ႈၸု (, Tongzu, တုံစု) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 44
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:44
1124
1124
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1124
467
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:467
ၵၢၼ်ႇၼီႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇၼီႇ  (ကန်နီရွာ, Kanni) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဝႄးလွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191498 ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဝႄးလွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2178 ၊ ယိင်း 2776 သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4954 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတွင်ႇတႃႇ
တူႇၸူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတူႇၸူဝ်း  (သူစိုးရွာ, Thusoe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူႇၸူဝ်း ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191704 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူႇၸူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 777 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1040 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1817 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
43
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
မၢၵ်ႇပိၼ်းဝၢၼ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇပိၼ်းဝၢၼ် (Maakpinwaan,, မပျင်းဝမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇမႆႉဢုၼ်လဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵျွင်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယႂႃႇပလႄး
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၵူင်း  (ကျောင်းကုန်းရွာ, Kyaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇပလႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190530 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 683 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 800 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1483 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ယေႇတႂိၼ်းၽျူႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇတႂိၼ်းၽျူႇ  (ရေတွင်းဖြူရွာ, Yaetwinhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218402 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1522 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1864 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3386 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၼႃးမၢၵ်ႇဢူဝ်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးမၢၵ်ႇဢူဝ်း (, Naamaak-O, နားမအိုး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
တွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇတွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇတွင်ႇၵူင်း  (တောင်ရွာနောင်တောင်ကုန်းရွာ၊ Taungywarnaungtaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192474 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇယႂႃႇၼွင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 793 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 909 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1702 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ၵျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်း  (ကျောင်းရွာ၊ Kyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192907 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1741 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2008 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3746 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၶၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈၶၼ်းတေႃး  (ခန္တောရွာ, Khantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190912 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2067 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2279 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢၼ်း  (ကျောက်တန်းရွာ, Kyauktan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191381 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵူၺ်းပိၼ်ႇယူဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 849 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1173 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2022 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1123
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွၵ်ႉတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1123
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1123
ၵုင်းၶၢမ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵုင်းၶၢမ် (, Kone Htan, ကုန်းထမ်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼွင်ဢေႃႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၵၢင်မၢၵ်ႇလၢင်း၊ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၵၢင်မၢၵ်ႇလၢင်း (Kaangmaaklaang,, ကာမလန်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပၢႆးသၢႆႊၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ
ပႆႇၺႃႇပၢႆးသၢႆႊၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (Computer science) ဢမ်ႇၼၼ် ပႆႇၺႃႇၶွမ်ႇပိဝ်းထိင်း (Computing science) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇ ဢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလဵပ်ႈႁဵၼ်း ထီႇဢူဝ်ႇရီႇ သၽေႃးတြႃး ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇ (Information) လွင်ႈၼပ်ႉတႂၢၵ်ႈ (Computing)  သေ ပဵၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇ ဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈၸိုဝ်းတိုဝ်း ပိူင်သၢင်ႈၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ (Computer system) ဢၼ်ၵေႃႈသၢင်ႈဝႆႉ တီႈၼိူဝ် ပိုၼ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးမေႃၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ၶူင်သၢင်ႈ လၢႆးၼပ်ႉသွၼ်ႇပဵၼ်ၸၼ်ႉ (Algorithm) ဢၼ်မီႈၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ၊ တႃႇဢွၵ်ႇၼႄလႆႈ၊ တႃႇၶူင်သၢင်ႈလႆႈ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽၢႆႇတႂ်ႈ ပႆႇၺႃႇပၢႆးသၢႆႊၶွမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၼၼ်ႉ ၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉထႅင်ႈ ၵိင်ႇပၢႆးပႆႇၺႃႇမီးထႅင်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
Computer science deals with the theoretical foundations of information, computation, and with practical techniques for their implementation and application.
ငမျႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈငမျႃႇ  (ငါန်းမြာရွာ၊ Nganmyar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192296 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2550 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3242 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5792 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢၢႆႇတုၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈဢၢႆႇတုၼ်း  (အိုင်ဒွန်းရွာ, Aingdun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194345 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢၢႆႇတုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 163 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 210 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 373 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဢေႇတီႇ 43
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း
မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်း
ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ၶိင်းပႃႉႁၢၼ်ႇ လႄႈ ၼၢႆးယွတ်ႈၶမ်းမုင်ႇ သေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ 1956 လိူၼ်မေႇ 1 ဝၼ်း၊ တမ်ႈတီႈ ပွၵ်ႉၸၢၼ်း ဝဵင်းမူႇၸေႊ မိူင်းတႆး(ပွတ်းႁွင်ႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈတွင်ႉ 4 ၵေႃႉ - (1) ၼၢင်းသူၺ်ႇ၊ (2) ၼၢင်းပုၼ်ႉၸိင်ႇ၊ (3) ၼၢင်းၸၢမ်ႇယိင်း (ၼုမ်ႇမၢဝ်း) လႄႈ (4) ၸၢႆးဢၢႆႈၸၢႆး။
ဢေႇတီႇ 43
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း
ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း
ပီ 1962 တေႃႇထိုင် 1967 ၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈၶဝ် ဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝဵင်းမူႇၸေႊယဝ်ႉ။ 1968 တေႃႇ 1970 တႄႉ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၵၢင် တမ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် တီႈမူႇၸေႊၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၽွင်းတိုၵ်ႉပဵၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ပၢၼ်သၢဝ် သိၵ်ႉႁိၵ်ႉၼုမ်ႇဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၼၢင်း တိုၼ်းမီးဝႆႉ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းပၢႆးမွၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉမီးပႃး ၸႂ်ႈႁတ်းႁၢၼ် မီးပႃးၸႂ်ငၢၼ်လႄႈ ၸင်ႇၽိုၵ်း လဵတ်းတိင်ႇသေ ၽိုၵ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1968 တမ်ႈတီႈ ပွႆးသၢဝ်းသၢမ် (ပွႆးဢၼ်ၼႆ့တႄႉႁဵတ်း ဝၼ်းလိူၼ်ပႅတ်ႇလွင်ႈပႅတ်ႇၶမ်ႈယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ လိူၼ်မႂ်ႇလိူၼ်လွင်ႈၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢၢၼ်ႇလိူၼ်လွင်ႈလႄႈ  ဝၼ်းလိူၼ်လွင်ႈၶမ်ႈၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၼပ်ႉဢၢၼ်ဝႃႈ လိူၼ်မႂ်ႇ 16 ၶမ်ႈၼႆၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် လိူၼ်လွင်ႈ 8 ၶမ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉၺႃး 23 လႄႈ ပွႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပွႆးသၢဝ်းသၢမ် ယဝ်ႉ)။ တီႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းတႄႇၶိုၼ်ႈႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ၼူၵ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၶႂ်ႈမိၼ်ပူၼ်ႉလွႆမိူင်းတႆး ဢၼ်ၸၢႆးမၢဝ်းၶမ်း တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ဢႃႇယုမၼ်းၼၢင်းတိုၵ်ႉလႆႈ 12 ၶူပ်ႇၵူၺ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းၼမ်ႉၶမ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ဢၢမ်းသဵင်ဝၢၼ်ဢွၼ်ႇမၼ်းၼၢင်း ဢွၼ်ၵၼ်ဢၢမ်းတၢင်း ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇမၼ်းၼၢင်းတႄႉတႄႉသေ ၵမ်းၵမ်းလႆႈ ၶိုၼ်ႈႁွင်ႉၼႄပရိသတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၶဵင်ႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပႆႇယၢမ်ႈၶိုၼ်ႈတႄႉၶႂ်ႈၵူဝ်ဝႆႉသေတႃႉ ပေႃးယၢမ်ႈယဝ်ႉတႄႉပေႃးဢမ်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈၼႆ ၼႂ်းၸႂ် တိုၼ်းပဝ်ႇပိဝ်ႇဝႆႉယူႇ သေလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း
ပီ 1971 တေႃႇ 1972 သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တီႈမူႇၸႄႈသေ လတ်းၶၢမ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးယူႇ။ ထိုင်မႃး 1972‒1973 ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈၵႂႃႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ လႆႈၶိုၼ်းၵႂႃႇၺႃး ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း တီႈတူၼ်ႈတီးသေ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း သမ်ႉပေႃးမီးတူဝ်ထူပ်း လွင်ႈဢတ်းသဵင်ၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 21 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ၊ ပီ 1973 ၼၼ်ႉ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ၸင်ႇဢွၼ်မၼ်းၼၢင်း ၵႂႃႇဢတ်းသဵင်ၵႂၢမ်းတႆး တမ်ႈတီႈ ႁူင်းပွႆႇသဵင်ၽၢႆႇတႆး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇဢတ်းၵႂၢမ်း လိူင်ႈမိူင်းၶူင်းၵၢင်လႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ယႃႇပၼ်ႁၢႆ ၼၼ်ႉသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉလႆႈငိၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းပွႆႇသဵင်တႆး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ၵႆႉၵႆႉပွႆႇမႃးၼႂ်းဢွမ်လူမ်း ၸိူဝ်းမိုတ်ႈၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်ၸူမ်းထွမ်ႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ယႃႇပၼ်ႁၢႆ ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်မႃး ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်မၢဝ်ႇသၢဝ်ႁွင်ႉၵူပ်းၵၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၽဵင်းၵႃႈၵူပ်ႉၵၼ်လူးၵွၼ်ႇ။
ဢေႇတီႇ 43
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း
ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း
ၽွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ သဵင်ၽဵင်းၵႂၢမ်း ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸၼ်လႆႈလီ ၵွၼ်ႈလီ မေႃဢူၺ်ႉလႆႈလီလႄႈ ၵႂႃႇၽိုတ်ႉဢဝ်တီႈယူႇ ၼၢင်းမေႇတိၼ်းယီႇ (ပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ ႁူဝ်ႁႅၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ) ဢၼ်ပွႆႇသဵင်မၼ်းမႃး ၼႂ်းဢွမ်လူမ်း တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈယင်းယွင်ႈဝႃႈ သဵင်ယိုတ်ႈသဵင်ယၢဝ်း ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း ၼႆယူႇ။
ဢေႇတီႇ 43
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း
ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း
ႁဵတ်းၼႆသေ ၽွင်းပိူၼ်ႈၶႄႉၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶႅပ်းဝီႇတီႇယူဝ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈ 1985 ၼၼ်ႉ ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်းၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၶႅပ်းၸိူင်း ယၢၼ်တူဝ်ဢမ်ႇယၢၼ်ၸႂ် ၶႅပ်းၼိုင်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပီ 1986 တႄ့ လႆႈဢတ်းသဵင်ၸွမ်း ၸၢႆးထီးသႅင်လႄႈ ၸၢႆးၵၢပ်ႇသႅင် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၶႅပ်းၵႂၢမ်းႁွင်ႉဝႃႈ ၵေႃႉၸမ်ၸႂ် ၼၼ်ႉၶႅပ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 43
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း
ၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း
ထိုင်မႃး 1991 ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း လႆႈၵႂႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းတီႈႁူဝ်မိူင်း မိူင်းမႂ်ႇ ၽွင်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး (MTA) တိုၵ်ႉႁိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မိူဝ်ႈပွၵ်ႈမႃး ဝၼ်းထီႉ 6 ၊ လိူၼ်ၵျႅၼ်ႇၼိဝ်ႇရီႇ၊ 1993 ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းလႆႈၶၢမ်ႇ တၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတိၺွပ်း တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။ ထုင်းမိူင်းၵူၼ်းၼႆ့တႄႉ မၢင်ပွၵ်ႈပၢႆႈမီ သမ်ႉၸၢင်ႈၵႂႃႇ ၺႃးသိူဝ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ယူႇ။ ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်းလႆႈၵႂႃႇတူၵ်းၵိၼ်းငိၼ်းၽၢၼ် ၶၢၼ်ၸႂ်သေ လႆႈ ယူႇၼႂ်းႁွင်ႈလပ်းသိုင်ႇ 42 ဝၼ်း တီႈၶွၵ်ႈလူင်ဝၢင်းႁေႃၶမ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈလူင် ဝဵင်းလိူဝ်ႇမႃးယဝ်ႉ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈ 7.9.1994 ၵေႃႈ တေႃႈလႆႈၶဝ်ႈၶွၵ်ႈ ဝဵင်းမူႇၸႄႈ ဝၼ်းၼိုင်ႈသေ လႆႈသိုပ်ႇပႂ်ႉလူတူၺ်းဝႆႉတႃႇသေႇ တေႃႇပေႃးထိုင် 1996 တေႃႇဢႅမ်ႇထီႇဢေႇ ပေႃးဝၢင်းၶိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး 1996 တေႃႇ 2006 ၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႇသၼႃႇမီးဝႆႉၼၼ်ႉ ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း သိုပ်ႇ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵႂႃႇယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်တႅမ်ႈမႃးသေ သိုပ်ႇၸွႆႈထႅမ်တူင်ႉၼိုင် ၸွမ်းၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း ဢမ်ႇဝႆဢမ်ႇၶွၼ်းယူႇ။ ၵႂႃႇႁွင်ႉ ၵႂၢမ်းလဝ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ပၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးၵူႈမိူင်းမိူင်း သေဢမ်ႇၵႃး တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆးၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ တေႃႈလႆႈၵႂႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းမႃးယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 43
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:43
ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်း
တႄႇၼႃႈႁိူၼ်း
ထိုင်မႃး 1981 ၽွင်းဢႃႇယုမၼ်းၼၢင်း လႆႈမႃး 25 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်း ၸၢႆးၵၢပ်ႇသႅင် ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်း ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်းၸၢႆးၵပ်ႇသႅင်တႄႇ ၼႃႈႁိူၼ်းႁူမ်ႈၵၼ် မီးမႃးလုၵ်ႈ ၸၢႆးသႅင်ၸႅတ်ႈ လႄႈ ၸၢႆးဢွၼ်ႇႁၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆၶႅပ်းၵႂၢမ်း
ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈႁွမ်းၸွမ်း ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းတၢင်ႇၵေႃႉသေ ၸွႆႈထႅမ်ႁွင်ႉၵႂၢမ်းမႃးယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၵဵပ်းႁွင်ႉၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၸိူဝ်းပဵၼ်- ၶႅပ်းၵႂၢမ်းဢၼ်မၼ်းၼၢင်း ႁွင်ႉမေႃဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇယွမ်း 15 ၶႅပ်း။ ၼၢင်းၼုမ်ႇမၢဝ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢဝ်ဝႃႇသၼႃႇ သိူဝ်ႇတၢင်း တမ်းဝၢင်းတိၼ်ပႆၼိူဝ်သဵၼ်ႈသၢႆတၢင်း ပၢႆးမွၼ်းမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်သေ ပဵၼ်ၵေႃႉၼႄသဵၼ်ႈတၢင်း ပုၼ်ႈတႃႇ ၼၢင်းယိင်းတႆးတင်းၼမ် ႁႂ်ႈပေႃးမေႃႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းမႃး၊ ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်ႁၵ်ႉပႅင်း ၽိင်ႈထုင်းၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။