cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပလေႃး၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းပလေႃး (ဝဵင်းပလေႃး ; Palaw) ၼႆ့ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းပလေႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်းတူၵ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ၸႄႈတွၼ်ႈထဝႄႇသေ လႅၼ်လိၼ် ဢိူပ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်ဢိူင်ႇဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း ၶူဝ်းႁေႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးသေ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးသေ ပဵၼ်မႃး ၸႄႈဝဵင်းယူႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၸႄႈဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ မီး 1151 လွၵ်းလၵ်းသေ ပဵၼ်ဝဵင်းၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်မီး ၽၢႆႇၸၢၼ်း ၼမ်ႉပလေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပႃႇထိူၼ်ႇၼႃ လႄႈ ဢၼ်ၵွင်းလွႆၼမ်လိူင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ႁူဝ်တီးၵူဝ်ႇလူဝ်ႇၼီႇ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈ ပီ 1840 ၼၼ်ႉ တီႈဝၢၼ်ႈပလေႃးၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း မွၵ်ႇ 2000 ၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 1865 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တႃႈႁိူဝ်း ဢၼ်လုၵ်ႉ မေႃႇလမႅင်ႇသေ သွင်ဝူင်ႈၸင်ႇမႃးၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ မႃးသိူၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႃႈလိၼ်ပူႇၵႄႇဢုပ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးမွၵ်ႈ (30)ၼၼ်ႉသေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆ ပီ 2014 ၼၼ်ႉ မီးယူႇ 18,936 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပလေႃး (ပုလေႃး) ၼႆႉ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်း ပသျူး (မလေး)သေ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ ၵုၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းပသျူးၶဝ် ယူႇသဝ်းသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵုၼ်ႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပုလေႃးၵျၢၼ်ႇၵိတ်ႉ၊ ပုလေႃးတုၼ်ႇတုၼ်ႇ (ပလူင်းတူင်းတူင်း)၊ ပုလေႃးယေႇမီးယ၊ ပုလေႃးပႃႇလီ ၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈဢပုမ်ႇဝႃး ၽီလူးၸိူဝ်းယူႇသဝ်းတီး ၵုၼ်ၽီလူးၼၼ်ႉ ဝၢႆးမႃး ၶၢႆႉမႃးတီႈ ပလေႃးသေ မႃးပၵ်းႁၢင်ႈႁေႃ တီႈဝၢၼ်ႈၼၢၼ်းတွင်ႇၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးပၢၼ်ပူးၵမ်ႇၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၶုၼ်ထႆး ဢၼ်တႄႇဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၼၼ်ႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈတင်ႈဝဵင်းၼၼ်ႉ သႂ်ႇပႃး ဝဵင်းၵႅမ်သေယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းဝဵင်းထႆၶဝ် ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၢၼ်တွင်ႇငူႇ လႄႈ ပၢၼ်ၵူင်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၶုၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်ႈ ပိူင်ႇသေတႃႉ ၵူၺ်းပဵၼ်ဝဵင်း လတ်းၵႂႃႇလတ်းမႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။
ဝဵင်းပလေႃး ၼႆႉ မီးဝႆႉၼိူဝ် တၢင်းၵႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းထဝႄႇ ၵႂႃႇ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းထဝႄႇ ၵႆယၢၼ် 92 လၵ်းသေ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၼႆ ၵႆယၢၼ် 56 လၵ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပလေႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးဝႆႉတီႈ ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ တင်း ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ၊ ဝဵင်းမျဵၵ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ ၵႂႃႇမႃးလႄႈ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် ဢွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇသၢႆလူမ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇတင်ႈမိူဝ်ႈပီ 1898 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တီႈၶူဝ်းႁေႈဢွၵ်ႇလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶူဝ်းႁေႈ လႄႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸမ်ၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇလႄႈ ၵၢၼ်ငၢၼ်း လွင်ႈႁုင်ၵိူဝ်၊ လွင်ႈၺွပ်းပႃ သေဢမ်ႇၵႃး ၵၢၼ်ငၢၼ်း ပႃၼဝ်ႈ၊ ပႃႁႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးၸၢၵ်ႈတေႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႄႈလွႆၸၢၵ်ႈတေႃႇၵပႃႇလႃႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်းဝဵင်းပလေႃး ယၢၼ် 12 လၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
53
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဢေႇတီႇ 53
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:53
ၼႂႃးၵူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၼႂႃးၵူး  (နွားကူးရွာ၊ Nwarkue) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192524 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1264 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1526 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2790 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၵိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၵိၼ်း (ကင်းရွာ, Kin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190052 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7229 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
လႅင်းပွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈလႅင်းပွၵ်ႉ  (လှိုင်းပေါက်ရွာ, Hlaingpauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189701 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပွၵ်ႉမျႅင်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3279 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3485 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6764 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
မျႅင်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
ဝၢၼ်ႈမျႅင်ႇတႃႇ  (မြိုင်သာရွာ, Myaingthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျႅင်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191102 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 660 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 723 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1383 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတတႃးဢူး
890
‘’’890’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ (တူၵ်း)  (ဂျွန်းကန် (အနောက်)ရွာ၊ Gyunkan(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192212 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 958 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1123 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2081 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
890
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျုၼ်းၵၢၼ်ႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
890
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:890
ၶမ်းပႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၶမ်းပႃး (ခမ်းပါးရွာ, Khanpar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190246 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1789 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1723 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3512 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
1506
1506
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1506
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 28
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (28) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (59) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (306) ဝၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ၵိုတ်းယူႇ (307) ဝၼ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
တၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ (ၸႄႈဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ; Tanintharyi Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျဵၵ်ႉ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ
ၶွင်းၵႂႄး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၶွင်းၵႂႄး  (ခေါင်းကွဲရွာ, Gaungkwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶွင်းၵႂႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191310 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶွင်းၵႂႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3048 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3644 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6692 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
တွင်ႇပီႇယႂႃႇမ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပီႇယႂႃႇမ  (တောင်ဘီရွာမရွာ၊ Taungbiywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192358 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2813 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6205 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1985
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1980 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်း ၽြႃးသၢဝ်းပႅတ်ႇသူႇ
ၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵွင်းမူးၽြႃးသၢဝ်းပႅတ်ႇသူႇ ၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉမိူင်းပၼ်ႇၶဝ် ႁွင်ႉဢၼ်ပွတ်းမၼ်းဝႃႈ ၵွင်းမူးသၢဝ်းပႅတ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ တီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း ၵႂႃႇဝၢၼ်ႈႁူဝ်ၽၢႆ လႄႈ ဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈမၢၵ်ႇၽိူင်းသေ မီးဝႆႉ ၼႂ်းၵၢင်ၼႃးယဝ်ႉ ယၢၼ်ၵႆဝဵင်း မွၵ်ႈၼိုင်ႈၾႃႇလူင်ယူႇ။ မိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉမီး ၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်းလႄႈ ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်း ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈသီႇၼႃႈ တႂ်ႈၵွင်းမူးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၼိုင်ႈၼႃႈ သမ်ႉမီးၽြႃး 7 သူႇလႄႈ တင်းသီႇၼႃႈၼၼ်ႉ ၽြႃးမီး 28 သူႇသေ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵွင်းမူးၼၢမ်ႇမိူင်း ၽြႃးသၢဝ်းပႅတ်ႇသူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းသိုပ်ႇၵႂၢမ်းသေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈမႃးတႄႉၵေႃႈဝႃႈ ၵွင်းမူးသူႇၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵွင်းမူး 84000 ဢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ဢသေႃးၵ ၵေႃႇတင်ႈလူႇတၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ဢွၼ်ၵၼ်လူႁၼ် လုမ်းလႃး ပႂ်ႉပႃးမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်သေယဝ်ႉ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1281 ၼီႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾလူင်ၶုၼ်ဢုင်ႇ (ၸဝ်ႈၾပုမ်ပွင်ႇ) ၸင်ႇၶိုၼ်ႈမႄးၵုမ်း လုမ်းလႃး ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ၵွင်းမူးလူင် သူႇယႂ်ႇယႂ်ႇ ဢၼ်သုင်လိူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း ၵေႃႇသၢင်ႈလႄႈ ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1283 ၼီႈ လိူၼ်သီႇမူၼ်း ၸင်ႇၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၸဝ်ႈၾမိူင်းတႆး ၵဝ်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းပွႆးတၢင်ႇထီးၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1310 ၼီႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾသူၺ်ႇၵျီႇၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ မိူဝ်ႈႁဵတ်းပွႆးတၢင်ႇထီး လူႇတၢၼ်း ယၢတ်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ သမ်ႉမႅၼ်ႈၽွင်း သိုၵ်းၶႄႇၽိူၵ်ႇၶဝ် K.M.T ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉ မႃးပၵ်းသဝ်းယူႇ ၼိူဝ်လွႆဝေႃႇမၼၼ်ႉသေ ဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းလႄႈ ပွႆးတၢင်ႇထီးၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိုၼ်း၊ တေႃႉတႄႉပဵၼ်ပွႆး သွင်ႈသွင်ႈသႅင်ႈသႅင်ႈ မွၵ်ႈၵႃႈၼၼ်ႉသေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ။
ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ 1334 ၼီႈ ပထမလိူၼ် 8 လွင်ႈ 12 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းသုၵ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း ႁူဝ်ၶမ်ႈ 6:30 မွင်း လႆႈထူပ်းၺႃး ၽေးဢိင်ႇသၼ်ႇလူင်လႄႈ ၵႃႈပဵၼ်ၵွင်းမူးတင်းၼမ် ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းပၼ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၵွင်းမူးၼၢင်းယီႈသႅင်ၵေႃႇ၊ ၵွင်းမူးၵုင်းပိၼ်း၊ ၵွင်းမူးဝၢၼ်ႈၸွၵ်ႉ၊ ၵွင်းမူးလွႆၼွႆႉ၊ ၵွင်းမူးၽေႃးထိ၊ ၵွင်းမူးသၢဝ်းပႅတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈဢဝ်ထီးမၼ်း ၶၢတ်ႇပုတ်းပင်းတူၵ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
ၽြႃးၶမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၾၶုၼ်ဢုင်ႇ ဢဝ်ထႃႇပၼႃႇဝႆႉ တီႈၼႂ်းၵႅၼ်ထီးၵွင်းမူးၽြႃးသၢဝ်းပႅတ်ႇၼၼ်ႉၵႄႃႈ ပုတ်းတူၵ်းမႃးၸွမ်း ထီးၵွင်းမူးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပထမ လိူၼ် 8 လွင်ႈ 13 ၶမ်ႈ ဝၼ်းသဝ် ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် မိူင်းလႅင်းမႃးယဝ်ႉၼၼ်ႉ မေႃမိုဝ်းလူင် ပေႃႈထဝ်ႈၸႃႇရီႇ (ပွၵ်ႉၵၢတ်ႇၼွၵ်ႈ) ပႃးဢဝ်ၶိူင်ႈၶူဝ်း မေႃမိုဝ်းမၼ်းသေ ႁိပ်ႈၼႅတ်ႈလၼ်းၵၼ်း ၵႂႃႇၸူး တီႈဢၼ်ထီးၵွင်းမူး ပုတ်းတူၵ်းမႃး မီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းလွၵ်းၼႃး ႁိမ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း တိၼ်ၵွင်းမူးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းႁၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ လၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈၼႃးၶဝ် ႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ "ၶမ်ႈဝႃး တင်းၶိုၼ်း ႁႃးၼွၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇလပ်း၊ ၸႂ်ၸပ်းၶူဝ်းလီ တီႈၼႂ်းၼႆႉဢိူဝ်ႈ" ဝႃႈၼႆသေ ဢဝ်သိဝ်ႇမၼ်း တွၵ်ႇသႂ်ႇတီႈၵႅၼ်ထီးၵွင်းမူးၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇလႆႈမႃး ၽြႃးၶမ်းသူႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးလႆႈယဝ်ႉၵေႃႈ ယုမ်ႉယုမ်ႉယႆႈယႆႈသေ ယိပ်းဢဝ်ြၽႃးၼၼ်ႉ ယုၵ်ႉၼႄၸဝ်ႈၼႃးၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်မႃးဢၢပ်ႈပၼ် တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼၼ်ႇတထၸ (ၵျွင်းမႂ်ႇ)ယဝ်ႉ။
ထိုင်မႃး ပီၵေႃႈၸႃႇ 1344 ၼီႈ လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း ဝၼ်းပုတ်ႉ ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈသြႃႇသေႃးၼၼ်ႇတႃႇ မႃးၼင်ႈၵျွင်းသၢဝ်းပႅတ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ် ပႃႇတီႇ ၵွင်ႇၸီႇ လုင်းမူဝ်းၵျီႇ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၼၼ်ႉ သြႃႇတၵႃႇ မိူင်းပၼ်ႇ ပတ်းပိုၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃး ထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ပွႆးၵိုၼ်းယူႇၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ ပဵၼ်မႃး ၼႂ်းပွႆးယဝ်ႉ။ ပရိတ်ႈမၢၼ်ႈ လမ်းတိၺွပ်း ၸုမ်းသိုၵ်းတႆးမႂ်ႇ လၢဝ်လႅင်ၶဝ်သေ တိဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ႁၢၼ်မၢၼ်ႈ သီႇႁႃႈၵေႃႈ ဢဝ်ၵွင်ႈလမ်းယိုဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ယိုဝ်းၵႂႃႇယိုဝ်းမႃး ၸပ်းသႂ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်း မေႃယႃၸၢႆးလူႇ ပိၼ်ႈလူမ်ႉၵႂႃႇ ၼႂ်းၵၢင်ၼႃး၊ ၶဝ်ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁၢမ်မၼ်းမႃးသေ ဝႃႈတေဢဝ်ၵႂႃႇႁူင်းယႃၵူၼ်းမိူင်း မိူင်းပၼ်ႇၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇၽႅဝ်မႃးသေ ဢဝ်တူဝ်တၢႆမၼ်း မွတ်ႇႁၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ပွႆးၵေႃႈ ပၢင်ယၢႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈ။
ထိုင်မႃး ပီ 1369 ၼီႈ လိူၼ်သီႇလွင်ႈ 8 ၶမ်ႈ (29.3.2008) ဝၼ်းသဝ်၊ ပၢၼ်သိုၵ်းဢုပ်ႉမိူင်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉ (ၸႉၵႉၶ) မၢႆ 17 ၸွမ်ႁၢၼ် တိၼ်ႇမွင်ႇဝိၼ်း လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ မႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ၽြႃးၶမ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢဝ် ထႃႇပၼႃႇသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၵွင်းမူးသေ ႁဵတ်းပဵၼ်ပွႆး လူႇတၢၼ်း ယၢတ်ႇၼမ်ႉၵႂႃႇယဝ်ႉ။
1138
1138
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1138
86
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း တီႈမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼမ်ႉၵတ်ႉ
တွၼ်ႈတႃႇ တႃႈၶုၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင် ၸႄႈမိူင်း လႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ တေလႆႈမီး ဢႃႇယု ၃၅ ၶိုၼ်ႈၼိူဝ်သေ တေလႆႈမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉ တႅၼ်းၽွင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႈၶုၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ။
လုမ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇဢုပ်ႉပိူင်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸႄႈမိူင်း / ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸႄႈမိူင်း / ၸႄႈတိူင်းယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၶႂ်ႈမၢႆထိုင် ၸုမ်းၼိုင်ႈၸုမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ ဢၼ်လႆႈ ၵုမ်းၵၢၼ် ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း တင်းသဵင်းတင်းမူတ်း လႄႈသင်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်လႆႈၵုမ်းၵမ် ဢႃႇၼႃႇၽွင်းငမ်းဢၼ်လဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
52
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
လွင်ႈဢၼ်ၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ဝႃႈ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
တွၼ်ႈတႃႇ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ တေလႆႈငမ်ႇမႅၼ်ႈ လွင်ႈတၢင်း ၸိူဝ်းပႃးၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သွင်မဵဝ်း
တီႈမၵ်းမၢႆ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၽွင်းငမ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိုင်ႈဢၼ်ၼႆႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႈ ၽၢႆႇမၢႆမီႈ ၾိင်ႈမိူင်းၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ မီးယူႇသွင်မဵဝ်း၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယိပ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇ (တီႇၵျူႇရီႇ / de jure) လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇဢႃႇၼႃႇ (တီႇၾႅၵ်ႇတူဝ်ႇ / de facto) ၼႆယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယိပ်းၵမ် ဢႃႇၼႃႇ
ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မဵဝ်း ယိပ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇ ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉလိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉ (ဢမ်ႇၼၼ်) သိမ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇသေ ယိပ်းၵမ်ဢႃႇၼႃႇ (ဢမ်ႇၼၼ်) ၸွမ်းလူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်း ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းသေ ဢဝ်ဝႆႉဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၶေႃႈသီႇၶေႃႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လိူဝ်သေ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတၢင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၸိူဝ်းပဵၼ် တၢင်ႇလွင်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဝႃႈ မၵ်းမၼ်ႈႁပ်ႉပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
လွင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁပ်ႉၶၢမ်ႇ ဢႃႇၼႃႇ
ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ၵေႃႉလိူၵ်ႈတၢင်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇ ၾိင်ႈမိူင်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးလၢတ်ႈထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈတႄႉ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းဢဝ် ဢႃႇၼႃႇ ဢၢပ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမဵဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယွၼ်ႉမၼ်းငမ်ႇမႅၼ်ႇၵၼ်တင်း ၶေႃႈသီႇၶေႃႈ ဢၼ်လီမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ မၵ်းမၼ်ႈႁပ်ႉယိုၼ်ႉပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ။
ပုၼ်ႈၽွင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်မႃးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ယဝ်ႉၼႆ လႆႈၵမ်ဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းယင်ႉ ထိင်းသိမ်း လၵ်းမိူင်း (ပေႃးမီးလၵ်းမိူင်း) သေ ႁပ်ႉၽွၼ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း၊ တေလႆႈၵုမ်းထိင်း ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း၊ တေလႆႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၶိုင်ပွင်တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ မီးပုၼ်ႈၽွင်း တႃႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇယဝ်ႉ။
ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ ဝေႃးႁၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ
တီႈပၢႆးသၢႆႊလွင်ႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၶေႃႈၸႂ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ မၼ်းမၢႆထိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ပၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၸုမ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၸုမ်း ဢၼ်ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ဢုပ်ႉပိူင်ႇပျူႇရူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼိုင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈဢၼ် သေ လုၵ်ႉတီႈ မူႇၽုင်ၸုမ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၸုမ်းၽၢႆႇၽွင်းငမ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈတႄႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်တေၸၢင်ႈၸႂ်ႉ ႁႅင်းသၢင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း ဢၼ်ပုတ်ႇတႅၼ်းတၢင်မႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ တႅပ်းတတ်းၵၢၼ်မိူင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၵူၼ်မိူင်းၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽႄတႃၶုၼ်၊ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းမူႇၸုမ်းသေၵေႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၶေႃၶေႃယဝ်ႉ။ ၼႃႈၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ႁႂ်ႈဢႃႇၼႃႇမၼ်ႈၼိူဝ် ၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးဝႆႉ၊ တႃႇပူင်ဢွၵ်ႇ ၾိင်ႈမိူင်းဢၼ်မႂ်ႇ လႄႈ ၼိူဝ်လွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼၼ်ႉ ဢဝ်လွင်ႈၵုမ်းၵမ်ၵေႃႉလဵဝ်သေ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵႄႈပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၸုမ်းတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ၼႆႉ ၸုမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸုၵ်းမၼ်ႈႁင်းၶေႃ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ဢၼ် သိုပ်ႇပူၺ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈၸုမ်းတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈ မိူင်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမီး တွၼ်ႈၵၼ်ပၢႆးမိူင်းၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ်တႃၶုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵမ်းၵမ်းၵႆႉလႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။
လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း
တီႈတူင်ႇဝိူင်းၵူၼ်း မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းၵႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ မၼ်းပႅၵ်ႇၵၼ်ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁပ်ႉၶၢမ်ႇ (ပိူင်ယၢင်ႇမၼ်း ၽွင်းတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇၵၢၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈ လိူၵ်ႈတၢင်ႇ)ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇတၢင်တူဝ် လွင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇႁၢပ်ႇၶၢမ်ႇ (ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆႉ ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ပိူင်ၶေႃၶေႃ ႁင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ)။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၸွမ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းၵႄႈ ပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၸႅၵ်ႇဝႆႉ တႅၵ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းလႅင်း။ တီႈတႄႉမၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်မီးပိူင်ၸိူင်ႉၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ႁူမ်ႇၵၼ် ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်လဵဝ်ၼႆသေ တိုၼ်းမီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၸင်ႇ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇဝႆႉ ပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း ၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇ Ibn Khaldun
ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႉဢႃႇရၢပ်ႈ Ibn Khaldun မိူဝ်ႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 14 ၼၼ်ႉ မၼ်းပိုတ်ႇတီးပွင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဝႃႈ "ပဵၼ်ၸုမ်း ဢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵႃႈတီႈ လွင်ႈၵူဝ်ႇႁဵတ်းမႅၼ်ႈၺႃး မဵဝ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈပိူင်တြႃး သေ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း" ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ လႄႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလွင်ႈၵူၼ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ Ernest Gellner လႆႈထတ်းသၢင်ဝႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်းတီႇဢူဝ်ႇရီႇ ပၢႆးမိူင်းၼႆႉ ၶေႃႈပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇႁင်း Ibn Khaldun ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၶႅမ်ႉလိူဝ်သေပိူၼ်ႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ Ibn Khaldun တႄႉ လူင်ပွ်ၸိုင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ  ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လွင်ႈၵုမ်းၵမ်သေ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း မဵဝ်းဢမ်ႇႁဵတ်းဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈသင်ၼႆ ၼၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈ ၵူၼ်းတေႃၵူၼ်း တဵၵ်းတဵင်ၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ
ဢေႇတီႇ 86
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
သၢၼ်ၵွႆ (သၼ်ၵွႆ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈသၢၼ်ၵွႆ (, Sam Kwei, ဆမ်ကွယ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇတီႇ 86
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:86
ယႂႃႇတၢၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတၢၼ်း  (ရွာတန်းရွာ, Ywartan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194697 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတၢၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3813 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4565 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8378 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
473
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵုၼပိယ
<B>ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵုၼပိယ</B> (ဢၵ့်ၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ) ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် မၢႆ (5) ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ့်ၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝတ့်ပိတၵၢတ်ႈတႆး တူၼ်ႈတီး
473
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵုၼပိယ
ၸႃႇတိလႄႈပေႃႈမႄႈ
ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်ၼႆ့ ပေႃႈမႄႈၸဝ်ႈ ပဵၼ်လုင်းၸိင်ႇတႃႇ+ပႃႈၼၢင်းၽၢၼ်ႇ၊ ၵိူတ်ႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 1295 ၼီႈ၊ လိူၼ် (12) မႂ်ႇ (6) ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ်၊ တီႈဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈမၢၵ်ႇၽိူင်း ၸေႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ့် ႁွင့် ၸၢႆးၽူင်းမိၼ့်။
473
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵုၼပိယ
ပဵၼ်သၢင်ႇလႄႈပဵၼ်ၸၢင်း
ပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1307 ၼီႈ၊ ပဵၼ်ၸၢင်းမိူဝ်ႈပီ 1316 ၼီႈ။
473
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵုၼပိယ
တီႈၸဝ်ႈႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈမႃး
မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇရႃႇမ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ၵျွင်းသူၺ်ႇၵူႇ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ၊ ၵျွင်းသတ့်ထမႃႇလင်ႇၵႃႇရ ဝၢၼ်ႈဢိၼ်းၶျၢၼ်ႇ ၼႂ်းၼွင်၊ တီႈသူၺ်ႇႁင်းသႃႇ တေႃးယ ပႃႇလိတၵ့်ၵသူဝ်ႇ တီႈဝဵင်းၺွင်ႇတူင်း။ တိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ တီႈၵျွင်းတွင်ႇပွၵ့် ဝဵင်းမေႃႇလမျဵင်ႇ မိူင်းမွၼ်း တီႈၵျွင်းဢလူင်ႇတိူၵ်ႈမႂ်ႇ၊ ဝဵင်းယၢၼ်ႇၵူင်ႇ၊ တီႈၵျွင်းဢလေႇတေႃးယ ပႃႇလိတၵ့်ၵသူဝ် ဝဵၼ်းယၢၼ်ႇၵူင်ႇ။
473
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:473
တမိၼ်ႇꧤေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတမိၼ်ႇꧤေး  (သမင်ဘေးရွာ, Thaminbay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတမိၼ်ႇꧤေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191633 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတမိၼ်ႇꧤေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1022 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1175 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2197 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵုၼပိယ
ၼႃႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇဢၼ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းမႃး
ပီ 1325 ၼီႈ၊ လႆႈဢုပ့်ထိင်း သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈတီႈၵျွင်းၵုင်းပိၼ်း ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ။ ပီ 1327 ၼီႈ ႁဵတ်းၶူးသွၼ် တီႈၵျွင်းမိၼ်းၵုၼ်း ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ 1332 ၼီႈ၊ လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇႁူၵ်းၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ် ပိုတ်ႇတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈ၊ ၵျွင်းပုပ့်ပႃႇရူင်ႇ ဝဵင်းလွႆၵေႃႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈ လႆႈၶဝ်ႈပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း၊ ဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ၊ ဢၽိထမ်ႇမႃ၊ ဝိၼႄးၽြႃးၽိူၵ်ႇ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ ၽၢႆႇယႃႈယႃ လႄႈ ဢွင်ႇၸၼ့်ၶူးသွၼ် ထမ်ႇမႃႇၸရိယ၊ ၸဝ်ႈသြႃႇႁဝ်းၼႆ့ ဢွၼ်တႄႇဝႆ့တိူၵ်ႈ သွၼ်လိၵ်ႈမီးယူႇ 25 တိူၵ်ႈယူႇယဝ့်။
ၵၢၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ
1။ ႁူဝ်ပဝ်ႈပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ မိူင်းယၢင်းလႅင် ဝဵင်းလွႆၶေႃ။ 2။ ၵမ့်ႁူဝ်ပဝ်ႈပၢင်ပွႆး တႅမ်ႈတွပ်ႇ/ၶူၼ့်ၶႆႈလိၵ်ႈ ပရိယတ့်တိသတ့်ထမ်မပႃႇလၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်။ 3။ ၽူႈထုၵ်ႈၶေႃႈထၢမ် ၸၼ့်ၶူးသွၼ် ၼႂ်းပွႆးထၢမ်လိၵ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင် လႄႈ ဝဵင်းယွင်ႈႁူၺ်ႇ။ 4။ ပီ 1347/1353 ၼီႈ၊ လႆႈပဵၼ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၽၢႆႁၢပ်ႇၵၢၼ် သင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ၽၢႆတႅပ်းတတ်း တြႃးသင်ႇၶၸိုင်ႈမိူင်း။
ၸုမ်ႈဢၼ်ႈသြႃႇၸဝ်ႈလႆႈ
မိူဝ်ႈပီ 1353 ၼီႈ၊ လႆႈ ဢၵ့်ၵမႁႃႇပၼ်ႇတိတ
လႆႈႁပ့်မိူင်းၾႃ့ယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ
သြႃႇၸဝ်ႈလူင်ႁဝ်း လႆႈႁပ့်မိူင်းၾႃ့ယႃႇမိူင်းလုမ်ႈ ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 2001 လိူၼ်မေႇ (26)ဝၼ်းၼၼ့်ယဝ့်။
ၵူၺ်းတွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵူၺ်းတွၵ်ႉၵူင်း  (ဂွေးတောက်ကုန်းရွာ, Gwaytaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193876 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3739 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3323 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7062 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ယေႇပျိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယၢၼ်ႇပႅတ်ႉလူဝ်ႇ
ဝၢၼ်ႈယေႇပျိတ်ႉ  (ရေဗြစ်ရွာ, Yaebyit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႉပႅတ်ႉလူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190549 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 516 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1096 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1137
1137
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1137
1505
1505
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1505
ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 29
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ (28) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (60) တွၼ်ႈတႃႇ ၼိုင်ႈပီယဝ်ႉ။ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 29 ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉဝႃႈ ပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပီဝႃႇသွၼ်ႉ ၼႆႉ ပဵၼ်ပီၸိူဝ်းဢဝ် 4 ၵိၼ်သေ ဢၼ်ဢၼ်မီးတူဝ်ၵိုတ်း (တူဝ်ၵိုတ်းပဵၼ်သုၼ်) မိူၼ်ၼင်ႇ (ပိူင်ယၢင်ႇ - 1996|2000|2008|2016|2020) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 29 ၼႆႉ ဢဝ်သႂ်ႇတီႈ ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း လႄႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းသူဝ်ႇလႃႇၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းၼၼ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
ဢေႇတီႇ 52
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:52
889
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:889
ထၢၼ်းပွၵ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈထၢၼ်းပွၵ်ႉၵူင်း  (ထန်းပေါက်ကုန်းရွာ၊ Htanpaukkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192525 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1264 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1526 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2790 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
51
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၶၢႆးပူ (ပူႉ)၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၶၢႆးပူ (, Hkaing Hpu, ခိုင်းပူ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၼႃးၵူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၼႃးၵူး  (နားကူးရွာ, Narku) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189866 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇႁူဝ်လဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1611 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1589 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3200 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ၸႃႇတႅၵ်ႉတၵႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၸႃႇတႅၵ်ႉတၵႃႇ (စာတိုက်တကာရွာ, Sartaiktakar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190053 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7229 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢေႇတီႇ 85
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:85
ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ
ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
ၸိုဝ်ႈဢူႈ - ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်။ ၸိုဝ်ႈမႄႈ - ၼၢင်းသႅင်သူၺ်ႇ။ ပီၵိူတ်ႇ - ပီ 2397 (ပီႊၵေႃးၸႃႇ 1215) လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ 7 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ်။ တီႈၵိူတ်ႇ - မၢၼ်ႈၵႅင်း၊ ဝဵင်ႈလၢဝ်း တူင်ႇဝဵင်းမိူင်းၼၢႆး။
ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ
မိူဝ်ႈဢယုလႆႈ(6)ၶူပ်ႇ၊လႆႈတေႇၽိုၵ်းႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈတီႈ ဢူႈၵူၼ်းထဝ်ႈ ၸဝ်ႈၶူးမေႃလူင် ႁဝ်းၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ယူႇႁိုင်ၼၢၼ်းမႃး ၼၢင်းၵေႃႈဢယုယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၵူႊဝၼ်းလႄႈ တင်းႁူႉတၢင်းမေႃၼၢင်းၵေႃႈတိူဝ်းယႂ်ႇသုင်ၶိုၼ်ႈၸွမ်းမိူၼ်ၵၼ်၊ ဢူႈၵူၼ်းထဝ်ႈသွၼ်ပၼ်တၢင်းမေႃ ၵူႊၸိူဝ်ႉၵူႊပိူင်သေ ၼၢင်းၵေႃႈႁဵၼ်းဢဝ်ၸွမ်း သမ်ႉပေႃးပဵၼ်မေႃသွၼ်လႆႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း
တင်ႈဢဝ်ႁူၵ်းၶူပ်ႇ ႁႅၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆး တီႈပေႃႈၵူၼ်းထဝ်ႈ ထိုင်ပဵၼ်ၶူးမေႃမႃးယဝ်ႉ။ တႄႇၼႃးႁိူၼ်းတင်း "သေႃးၸိၼ်ႇၼႃႉ" မိူဝ်ႈလႆႈသၢဝ်းၸဵတ်းၶူပ်ႇ ပီ 2424 လိူၼ်ၸဵင်မႂ်ႇ 8 ၶမ်ႈ။ မၼ်းၼၢင်းလႆႈယူႇထိုင် ႁူၵ်းသိပ်းသီႇၶူပ်ႇ။ သုတ်းမုၼ်သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ 2461 လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ 8 ၶမ်ႈ၊ ဝၼ်းၸၼ်။
ပပ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ
လိၵ်ႈဢၼ်မၼ်းၼၢင်းတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉၸမ်း - 1. ဢလွင်းၼူၵ်ႉၶဵဝ်ဢွၼ်ႇသွင်မွၼ်း။ 2. ဢလွင်းၶႄၶမ်း။ 3. ဢလွင်းမွင်းသၢမ်ၼူမ်း။ 4. ဢလွင်းၵႂၢႆးၵႃသႅင်။ 5. လိၵ်ႈဝီႉသေႇသၼႃႇ ၵႃၶမ်း။ 6. လိၵ်ႈလေႃးၵႃႉ ဝီႉၼေႇယႃႉ။ 7. ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢူးပဵမ်ႇ။ 8. ၼၢင်းထၢမ်ၸႃး။ 9.ၼၢင်းဢွၼ်ႇၵမ်သိၼ်။ 10.ဢလွင်းဝူဝ်းၶဝ်လဵဝ်။ ဢမ်ႇပႆႇႁၼ်ၵေႃႈ ယင်းမီးတင်းၼမ်။
ဢေႇပရႄႇ 1
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ဢေႇတီႇ 51
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျူဝ်ႇ  (ဂျိုရွာ, Gyo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျူဝ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192157 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 633 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 782 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1415 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇတီႇ 51
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ၵျူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဢေႇတီႇ 51
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:51
ၵျူၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျူၵ်ႉပိၼ်ႇ  (ဂျုပ်ပင်ရွာ, Gyokepin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျူၵ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191378 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျူၵ်ႉပိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 747 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1020 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1767 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
472
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:472
တွင်ႇပီႇယႂႃႇတိတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတွင်ႇပီႇယႂႃႇတိတ်ႉ  (တောင်ဘီရွာသစ်ရွာ၊ Taungbiywarthit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192360 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2813 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6205 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တိတ်ႉၸီးယေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတိတ်ႉၸီးယေႇ  (သစ်စီးရေရွာ, Thitseeye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194412 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1966 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2107 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4073 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1504
1504
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1504
ဢေႇပရႄႇ 1916
(26) ဝၼ်း
5
လုင်းတၢင်းၵႄး
ၵွပ်ႈသင် ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈ လုင်းတၢင်းၵႄး
1950 ႁဵတ်းပွႆးယဝ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလူႇတၢၼ်း တၢင်းၵႄးၽြႃးလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈတၢင်းၵႄးသေ တႄႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈမႃးၵေႃႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပၢႆၵမ် ဢၼ်ဝႃႈ တၢင်းၵႄးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ယူႇ သဝ်းတမ်ႈတီႈ ၼမ်ႉၶမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁူႉႁၼ် လွင်ႈလိၵ်ႈလွင်ႈထမ်း လွင်ႈၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၵျွင်းၼွင်ၵွင်(ၼမ်ႉၶမ်း) ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ(သၵွၼ်း) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၽၢႆႇလိၵ်ႈထမ်း ပရိယတ်ႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇ ဢၽိထမ်ႇမႃႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၽူႈၺၢၼ်ႇၽၢႆ မေႃဢဝ်ထမ်းတြႃး ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၵႂၢမ်းတႆး ပူင်သွၼ် ပၼ်ပိူၼ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်းလုင်းတၢင်းၵႄး လုင်းၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတီႈၵျွင်းမၼ်း ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႂ်းမူႇၸုမ်းၸေႃးတိ သွၼ်ႁဵၼ်းပၼ်ၵၼ် လွင်ႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ၶၼ်ႇထႃႇ၊ဢႃႇယတၼထၢတ်ႈ၊ သတ်ႉၸႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆး ဢၼ်လုင်းၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ် လႆႈမႃးတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈဝိလႃႇ သ(သၵွၼ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၸဝ်ႈဝိလႃႇသၼႆႉ ၶိုၼ်းထၢၵ်ႈမႃးပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ၶၢႆ့ၵႂႃႇယူႇတၢင်ႉယၢၼ်း ၸင်ႇမႃးပဵၼ် ပေႃႈၸဝ်ႈသုၶမ်းၶဝ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လုင်းလသူၺ်ႇ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ) တင်ႈတႄႇ လႆႈႁဵၼ်းမေႃမႃး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၼွင်ၵွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႃႇသၼႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵေႃႈ မီးမႃးသေ ၸင်ႇတေၽိုၵ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဝွၵ်းၵပျႃႇ၊ ဢပုမ်ႇပွတ်း၊ ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်ႇႁၢႆးၸၢႆးယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ထိုင်မႃး 1954 ၽွင်းမိူဝ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ မႃးႁဵတ်းပွႆးၶႄႉၶဵင်ႇ လိၵ်ႈၵၼ် (လႅၵ်ႈလၢႆႈလွင်ႈႁူႉတၢင်းႁၼ် လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ) တီႈသီႇပေႃႉၼၼ်ႉ လုင်းတၢင်းၵႄး ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႉသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈလႆႈမၢႆၼိုင်ႈယဝ်ႉ။
ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈ
ပီ 2000 ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ပၼ်ၸုမ်ႈ (ရၵ်ႉၶိတၵေႃးဝိတၵဝိ) ၸုမ်ႈ ၶမ်းၼမ်ႉၼၵ်းမီးၼိုင်ႈၵျၢပ်ႈသေ လႆႈၵႂႃႇႁပ်ႉဢဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ 2004 ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄးတႆး ဝဵင်းမူႇၸႄႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်သူး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၸုမ်ႈၶမ်း ၼမ်ႉၼၵ်းမီး ၵျၢပ်ႈၼိုင်ႈသေ တူဝ်လုင်းတၢင်းၵႄး ၶိုၼ်ႈႁပ်ႉဢဝ် မိူဝ်ႈပွႆးပီမႂ်ႇတႆး တီႈမူႇၸႄႈယဝ်ႉ။ လုင်းတၢင်းၵႄးၼႆ့ၸိုင် တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈ 1950 တေႃႇထိုင် 2008 ၼႆႉ တိုၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးမႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုင်းတၢင်းၵႄးၼႆ့ ပဵၼ်ၵေႃႉၽူႈ ဢၼ်ႁၵ်ႉသႃ ၽႃႇသႃႇလိၵ်ႈတႆး ပဵၼ်ၽူႈဢၼ် တႅမ်ႈဢွၵ်ႇၶူင်ဢွၵ်ႇ လိၵ်ႈတႆး ႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢႆၸႂ်လိၵ်ႈတႆးၽႄႈတိူၼ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး တူဝ်ၸဝ်ႈလုင်းၵေႃႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတင်းၼမ်လႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၼွပ်ႇပၼ်ၸုမ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး မိူဝ်ႈ 1370 တဵမ် လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း (19.5.2008)တမ်ႈတီႈ ပွႆးပီၵွၼ်းၶမ်း ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇ ၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပၢႆးယူႇလီ ဢမ်ႇပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢႃႇယုယႂ်ႇလႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တိၼ်မိုဝ်းသၼ်ႇဝႆႉလႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆႈ လုင်းတၢင်းၵႄး ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈဢဝ်လႆႈ ၸုမ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃသေတ ၵေႃႉပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢႆးၶျိတ်ႉတိၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈဢဝ်တၢင် ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ပီ 2008 ၸိုင် လုင်းတၢင်းၵႄး မီးဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း ႁူၵ်းၵေႃႉ ၸွမ်းၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉ ၵပ်းတၢမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ (1) ၸၢႆးၸေႃးမွင်ႇ (2) ၸၢႆးပၵျေႃႇ (3) ၼၢင်းၸၢမ်ၶမ်း (4) ၸၢႆးၶျိတ်ႉတိၼ်ႇ (5) ၸၢႆးၶျိတ်ႉၽွႆႇ (6) ၸၢႆးလဵၵ်ႉ (7) ၸၢႆးလိူၼ်ၶမ်း သမ်ႉလႆႈ လုၵ်ႈပႂ်ႉ 6 ၵေႃႉ၊ လၢၼ် 21 ၵေႃႉ၊ လိၼ် 3 ၵေႃႉသေ ယူႇသဝ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင် (တၢင်ႉယၢၼ်း) ႁၢင်ႈၵႅဝ်ႈပီၵွၼ်းၶမ်း၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 61-66။ ပီ 2009။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category
သီႇသူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈသီႇသူင်ႇ (ဆီဆုံရွာ, Sison) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190245 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1789 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1723 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3512 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵၢၼ်ႇတူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇတူဝ်ႇ  (ကန်တိုရွာ, Kanto) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇဝေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194717 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇဝေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1885 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2001 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3886 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဢေႇပရႄႇ 1826
(26) ဝၼ်း
5
1136
1136
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1136
တတႃးဢူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတတႃးဢူး  (တံတားဦးရွာ, Tadaru) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191749 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1022 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1175 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2197 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဢေႇပရႄႇ 2
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (2) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (92) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (93))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (273) ဝၼ်းယူႇ။
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵျိၼ်း (ၵၢင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈလႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵျိၼ်း (ၵၢင်)  (လက်ပံကျင်း (အလယ်)ရွာ၊ Letpankyin(Middle)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192043 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1616 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2032 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3648 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႇပရႄႇ 2
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
လႅတ်ႉပၢၼ်ႇၵျိၼ်း (ၵၢင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ပွၵ်ႉၵျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပွၵ်ႉၵျွင်း (, Pauk Kyawng, ပေါက်ကျောင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼႃးမွၼ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
888
‘’’888’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:888
ယၢၼ်ႇပႅတ်ႉလူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈယၢၼ်ႇပႅတ်ႉလူဝ်ႇ  (ရန်ဘက်လိုရွာ, Yanbetlo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယၢၼ်ႉပႅတ်ႉလူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190548 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 516 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 580 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1096 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇပိၼ်ႇ  (ကုက္ကိုပင်ရွာ၊ Kokekopin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192526 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1264 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1526 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2790 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၵူင်း  (ညောင်ကုန်းရွာ, Nyaungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193877 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3739 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3323 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7062 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
50
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
84
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
1135
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1135
ၵျီႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျီႇၵူင်း  (ကြည်ကုန်းရွာ၊ Kyikone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192300 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2550 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3242 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5792 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ထူင်းၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ထူင်းၽူဝ်ႇ (ထုံးဘိုရွာ, Htonebo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218184 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3559 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3670 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7229 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ဢေႇတီႇ 84
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:84
မျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမျႃႉတဵင်းတၢၼ်ႇ  (မြသိန်းတန်ရွာ, Myatheintan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190915 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2067 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2279 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တၢၼ်းတေႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်းတေႃး  (သန်းတောရွာ, Thantaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194390 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢလႄႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1966 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2107 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4073 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းတႃႇၸီႇ
1503
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1503
ဢေႇပရႄႇ 4
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (4) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (94) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (95))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (271) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
471
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လူၵ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:လူၵ်ႈ
471
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:471
ဢေႇပရႄႇ 3
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (3) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (93) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (94))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (272) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
တႄးယႃႇၶျွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈတႄးယႃႇၶျွင်း  (သဲယာချောင်းရွာ၊ Theayarchaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192362 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2813 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6205 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဢေႇတီႇ 50
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:50
1134
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1134
မွၼ်း၊ ၸႄႈမိူင်း
ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း (တွဵုရးဍုၚ်မန်), (မွန်ပြည်နယ်), (Mon State), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၽၢႆႇတူၵ်း မီး ဢၢဝ်ႇၵူတ်ႉၼမ်ႉမုၵ်ႉတမ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် လႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းမီး ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈမိူင်းၼၼ်ႉ မီး မိူင်းထႆး သေ လႅၼ်လိၼ် ပဵၼ်ဢၼ် ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ယဝ်ႉ။
ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်
ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း မီးဝႆႉ ပွတ်းၸၢၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း သမ်ႇမုၵ်ႉတရႃႇဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တင်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႅၼ်လိၼ်ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ တင်းဢၢဝ်ႇၵူတ်ႉၼမ်ႉမုၵ်ႉတမၵေႃႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၵႄႈ လတ်ႉတီႇတုတ်ႉႁွင်ႇ ႑႔ တီႇၵရီႇ ႕႒ မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ ႑႗ တီႇၵရီႇ ႓႒ မိတ်ႉၼိတ်ႉ၊ ၼႂ်းၵႄႈ လွင်ႇၵျီႇတုတ်ႉဢွၵ်ႇ ႙႖ တီႇၵရီႇ ႕႑ မိတ်ႉၼိတ်ႉ လႄႈ ႙႘ တီႇၵရီႇ ႑႓ မိတ်ႉၼိတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ဢေႇရိယႃႇတင်းသဵင်ႈမီး 4747.8 လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။
ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ သၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းၼႆႉ မီး ပၢင်ႇလၢႆၵပ်ႉပလီႇ၊ ၽၢႆႇႁွင်ႇမီး ပႃႇၵိူဝ်၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ယၢင်းၽိူၵ်ႇလႄႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်း မီး တၼိၼ်းတႃႇယီႇၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းၼႆ့ တၢင်းၵၢင်ႈၶႂၢင်မီး 1229 လွၵ်းၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇသေ ၸႄႈဝဵင်း ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ 10 ၸႄႈဝဵင်းယဝ်ႉ ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈလူင်ယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၼႆႉ မီး 2.12 လၢၼ်ႉ (ဢိင်ၼိူဝ်ၶေႃႈမုၼ်း HMIS ၂ဝ၁၁) ၼၼ်ႉသေ၊ လွင်ႈသတ်ႉႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ႑ ၶီႇလူဝ်ႇမီႇတႃႇၼႆႉ မီး ႑႗႒ ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း 23% ၼႆႉ ယူႇတီႈၼိူဝ်ဝဵင်းသေ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ် 77% ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇတီႈ ဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸႄႈလူင်
ၸႄႈလူင် ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမေႃႇလမႅင်ႇ ယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တီႈၼႂ်းမိူင်းမွၼ်းတႄႉ လွင်ႈတိၺွပ်းပႃ တီႈၼႂ်းပၢင်ႇလၢႆႇ၊ ႁဵတ်းၵိူဝ်တၢၵ်ႇလႅတ်ႇ၊ ၵၢၼ်ပႃႁႅင်ႈပႃၼဝ်ႈ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢွၵ်ႇၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ဢၼ်ပဵၼ် ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈၸႄႈ ၸိတ်ႉတွင်း ဢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းပိူင်ႇ၊ ၸၢၵ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ပီးလိၼ်း၊ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈ ယၢင်တၢၼ်ႇၽျူႇၸယႅတ်ႉ၊ ႁူင်းၵၢၼ်ၸၢၵ်ႈတႃႇယႃႇ သထူင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယဝ်ႉ။
သၢႆတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇ
လုၵ်ႉတီႈ ၶူဝ်ၸိတ်ႉတွင်း ၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇမႃးလႆႈတင်း လူတ်ႉတၢင်းၵႃးလႄႈသင်၊ လုၵ်ႉတီႈ [[ၶူဝ်တၢၼ်ႇလႂိၼ်ႇ (မေႃႇလမႅင်ႇ)] ၼၼ်ႉသေ တင်းသၢႆတၢင်းလူတ်ႉလဵၼ်း လူတ်းၾႆးလႄႈသင် ၸၢင်ႈၵႂႃႇမႃးလႆႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်ႉပိုၼ်ႉ ငၢႆႈငၢႆႈလူမ်လူမ်ယူႇ။
ၶူဝ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းလိၼ်
တီႈၸႄႈဝဵင်းပွင်ႇၼႆႉ မီးမေႃႇၶူဝ်းႁေႈ ၵႃႇတႅၵ်ႉလႄႈ တီႈမုတူင်ႇၼႆႉ မီး မေႃႇၼၢတ်ႉတႂိၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဢဝ်လႆႈ ၶႄးမၽျူႇ (ခဲမဖြူ) လႄႈ တီႈ မူၵ်ႉပလိၼ်ႇ တင်း ၸိၼ်းၵျႅၵ်ႉၼၼ်ႉ ၶုတ်းႁၼ်လႆႈ ၵရႅတ်ႉၼၢႆႉ (ဂရက်နိုက်) ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်ၼႄဝႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ ဢၼ်ပဵၼ် သဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ လွင်ႈႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၵျွၵ်ႉတေႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇ (ကျောက်တော်မြို့ ; Kyauktaw) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းပၵ်းလုမ်း ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇ၊ သေ ပဵၼ်ဝဵင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မီးဝႆႉ တီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇၶႂႃႇ တီႈ မႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇသေ တၢင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝဵင်းၼႆႉ ၼႃႈယၢဝ်းမီး 3 လၵ်း ၼႃႈပွတ်းမီး 1/2 လၵ်းယဝ်ႉ။ ၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၽင်ႇမႄႈၼမ်ႉၵလတၢၼ်ႇသေ တီႈၼိူဝ်လွႆၵျွၵ်ႉတေႃႇၼၼ်ႉ မီးဝႆႉၵွင်းမူးၵျွၵ်ႉတေႃႇယဝ်ႉ။
တီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵၢတ်ႇ၊ ႁူင်းယႃ၊ တိူၵ်ႈသူင်ႇလိၵ်ႈ လႄႈ လုမ်းသၢႆလူမ်း သေဢမ်ႇၵႃး မီးဝႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းၼ်ႉသုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁူင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းဝဵင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ 4 ၵျွင်းသေ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵျွင်းသျၢၼ်းယႂႃႇ (ဝၢၼ်ႈတႆး)၊ ၵျွင်းမျူဝ်ႉတိတ်ႉ၊ ၵျွင်းသိမ်ႇ လႄႈ ၵျွင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဝဵင်းၶဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ၼမ်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈ တီႈႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇသေၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းယဝ်ႉ။ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၸိတ်ႉတူၺ်ႇ ၵႂႃႇၸူး ဝဵင်းပလႅတ်ႉဝ၊ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ဢဝ်ၵုၼ်ႇတီႈ သၼ်လွႆမိူင်းၶျၢင်း လႄႈ ၵုၼ်ႇတီႈ ထုင်ႉပဵင်းရၶႅင်ႇၶဝ် မႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈသိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်ယဝ်ႉ။ ယႃႈၵလတၢၼ်ႇ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပလႅတ်ႉဝၼၼ်ႉ မႃးသိုဝ်ႉၶၢႆၵၼ်တီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇယဝ်ႉ။ တီႈဝၢၼ်ႈလူင် ၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်း ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇၼႆႉ ၵႆႉပိုတ်ႇၵၢၼ်ႇ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ 2 ဝၼ်းယဝ်ႉ။
တီႈၽင်ႇၽၢႆႇပုၼ်ႉ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ယၢၼ်မွၵ်ႈ 5 လၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ဢွင်ႈတီႈၵဝ်ႇ ဢၼ် ၽြႃးမႁႃမုၼိ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉသေ တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁူၼ်ႁၢင်ႈၽြႃးသူႇၼိုင်ႈ ဢၼ်သထေးလူင် ဢူးယႄးၵျေႃႇတူႇ လူႇတၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇ ၵႂႃႇၸူး တၢင်းမုင်းမႁႃႇမုၼိၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈၽႅဝ်ထိုင် ဝဵင်းၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
သၢႆပိုၼ်း
မိူဝ်ႈမႁႃႇသၢၵ်ႈၵရဵတ်ႈ 123 ၼီႈၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃးတမၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ ၶုၼ်ရၶႅင်ႇ ၸၼ်ႇတသူရိယ ဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ဢတိၵ်ႉထၢၼ်ႇသေပၢႆးလႄႈ လႆႈယေႃးၶိင်းမႃး မိူင်းရၶႅင်ႇသေ လႆႈပႃးၸုၵ်းတီႈၼိူဝ် လွႆမေႃးရပပ်ႉပတ ဢၼ်ပဵၼ်လွႆမၢၵ်ႇႁိၼ်ၼၼ်ႉသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈၸၢတ်ႈၸဝ်ႈၼုမ်ႇၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈပဵၼ်မေႃၶႅၵ်းမႆႉမႃး၊ ပေႃးဝႃႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ဢဝ်တင်းထၢတ်ႈတေႃႇလုပ်ႇႁိၼ်သေ ထႃႇပၼႃႇလႄႈ လႆႈပၼ်ပျႃႇတိၵ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေပဵၼ် ၵွင်းမူးၵျွၵ်ႉတေႃႇ ဝႃႈၼႆၼႆ ၼႂ်းပိုၼ်းရၶႅင်ႇၶဝ် မီးဝႆႉၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ဢိင်လူၺ်ႈၵွင်းမူးၵျွၵ်ႉတေႃႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇၸူးႁွင်ႉဝႃႈ ဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇၼႆယဝ်ႉ။
ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး
လုၵ်ႉတီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉတေႃႇသေ ၵူႈပီၵူႈပီၼႆႉ ၶဝ်ႈသၢၼ်ဢွၵ်ႇ 13000 တၢၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၶဝ်ႈသၢၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်လူၼ်ႉလိူဝ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းသိုဝ်ႉၶၢႆမၢၵ်ႇၼမ်ႉၶဝ်ႈတႅင် ၸိုင်ႈမိူင်း သိုဝ်ႉဢဝ်ၵမ်းသိုဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်တီႈ တီႈၼၼ်ႉ မီး 2 မဵဝ်းသေ ၶဝ်ႈမီးတူင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ငၵျဵင်ႇတီး လႄႈ ၶဝ်ႈငၸဵင်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ၶဝ်ႈလႅတ်ႉယူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဢၼ်ၵူၼ်းလႆႈၸႂ်ၼမ်တႄႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈငႃးယႃႇပူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းယူႇတီႈဝဵင်းၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵိၼ် ၼႃးတီႈၼိူဝ်ၵုၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းပၼ်ၵၢၼ် ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ငႃး၊ ထူဝ်ႇလိၼ် လႄႈ မႆယႃႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈ ငႃး လႄႈ ထူဝ်ႇလိၼ်သေ ဢိတ်ႇပဵၼ်ၼမ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်မႆႉသေ ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉယဝ်ႉ။