cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 8
တယႅတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉပိၼ်ႇ  (သရက်ပင်ရွာ, Thayetpin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190637 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 560 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 548 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1108 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
မိူင်းမေႃႇတူဝ်းဝႃး
{{Infobox country ({{Lang-en|"Our language"}}) Transnistria (ၶဵဝ်ၼုမ်ႇ) တီႈၼႂ်း ယူးရူပ်ႉ}} (excludes Transnistria) 7.0% Romanian 6.6% Ukrainian 4.6% Gagauz 4.1% Russian 1.9% Bulgarian 0.36% Romani 0.07% Poles 0.89% other }}
ၵျွၵ်ႉၸွင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၸွင်း  (ကျောက်စောင်းရွာ၊ Kyauksaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192478 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1112 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1360 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2472 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
တႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈတႄးၵူင်း  (တဲကုန်းရွာ၊ Tekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 220156 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2398 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3044 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢိၼ်ႇပိၼ်ႇဝ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈဢိၼ်ႇပိၼ်ႇဝ  (အင်ပင်ဝရွာ, Inpinwa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193784 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2092 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
တႄးၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဢိၼ်ႇပိၼ်ႇဝ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မသျႅတ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမသျႅတ်ႉ (ဢွၵ်ႇ)  (မယှက် (အရှေ့)ရွာ, Mashet(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမသျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218267 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမသျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 393 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 436 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 829 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ၵၢတ်ႉၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၵၢတ်ႉၵူင်း  (ဂါတ်ကုန်းရွာ, Gatkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194014 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ (ကျုံပျော်မြို့ ; Kyonpyaw) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျူင်ႇပျေႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ၼႃးဢုင်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးဢုင် (, Nar Ong, နားအုံ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ၽူႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈ-တေႇဝတၢတ်ႈ
ၸဝ်ႈၸၢႆးတေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း သုပ်ႉပပုတ်ႉထ မိူင်းၵေႃးလိယယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆး ၸၢဝ်းၼၢင်းယသေႃႇတရႃႇယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ယႂ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်မႃးတင်းၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၵေႃႈ ၼမ်ႉၸႂ်ၶႃသွင်ၵေႃႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ သိတ်ႉထတ်ႉထၼႆႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်သုင်ၸႂ်မျၢတ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ တေႇဝတၢၼ်ႈသမ်ႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်တႅမ်ႇယေႃႈ။ သိတ်ႉထတ်ထၼႆ့ မီးၸႂ်ဢီးလူႁၵ်ႉပႅင်းသေ သိုဝ်ႈသႂ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တေႇဝတၢတ်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ဢီးလူႁၵ်ႉပႅင်းသေ ၵွႆးမီးၸႂ်မိူၵ်ႈမႂ်ႈ။ ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ ဢၼ်မေႃဢီးလူၼႆႉ ႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃပိုၼ်ၵၢင်ႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈၵႂႃႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈသင်သေ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇမေႃလႅၼ်ႇမႃး။ တေႇဝတၢတ်ႈတႄႉ ပိုတ်းယိုဝ်းၶႃႈႁႅမ်ၼူၵ်ႉ ဢၼ်မိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၽိုၵ်းမႃးတၢင်းမေႃပိုၼ်ၵၢင်ႇယူႇယဝ်ႉ။ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၵၢင်ႇမၼ်း ပိုတ်းယိုဝ်းသႂ်ႇ ႁၢၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်တိုၵ်ႉမိၼ်ယူႇ၊ ႁၢၼ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉ ၸပ်းတိူဝ်ႉၺႃးပိုၼ်ၵၢင်ႇသေ သဵၼ်တူၵ်းမႃးတီႈ တိတ်ၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ သိတ်ႉထတ်ႉထလႆႈႁၼ်ႁၢၼ်ႇ ဢၼ်မၢတ်ႇၸဵပ်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇယိၼ်းဢီးလူၼႃႇသေ ၸၼ်ဢွၵ်ႇပိုၼ်ၵၢင်ႇပၼ်လွႆးလွႆးယဝ်ႉ၊ မႄးသုၵ်ႈသီပၼ်ႁွႆးမၢတ်ႇၸဵပ်းမၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သိုပ်ႇယူတ်းယႃပၼ် ႁႂ်ႈႁၢၼ်ႇပေႃးလႆႈပဵၼ်တူဝ်ၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းလီမႃးၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထ လုမ်းလႃးၶႄပၼ်ႁၢၼ်ႇယူႇ ႁဵတ်းၼၼ်ၼ်ႉ တႄႇဝတၢတ်ႈ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်သေဢိတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးတီႈၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ထသေ တင်းၸႂ်လမ် တင်းယွၼ်းၶိုၼ်းႁၢၼ်ႇဢၼ်မၼ်း ယိုဝ်းတူၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထ ဢမ်ႇၸွမ်းပၼ်လႆႈ လွင်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်းတေႇဝတၢတ်ႈလႄႈ လိူင်ႈၼႆႉ လႆႈၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ် တႃႇတႅပ်းတတ်းပၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ၸင်ႇတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၽူႈၵဵဝ်ႇၶႄသၢႆၸႂ်ၼႆႉ မျၢတ်ႈတွၼ်းလိူဝ် ၽူႈၶႃႈႁႅမ်သၢႆၸႂ်ၼႆသေ ႁၢၼ်ႇမၢတ်ႇၸဵပ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ပၼ်ၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉတႅပ်းတတ်းၼင်ႇၼၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတေႇဝတၢတ်ႈ ၸႂ်လမ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်လႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တေႇဝတၢတ်ႈၼႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇၸဝ်ႈသိတ်ႉထတ်ႉထပဵၼ်ၽြႃးမႃးၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉဝႆႉၸႂ်တေႃႇ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႔၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
Myanmar
ၶၢၼ်ႇပူး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၶၢၼ်ႇပူး  (ခံဘူးရွာ, Khanbu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူဝ်ႇမတူၺ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194646 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူဝ်ႇမတူၺ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1087 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2381 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
မူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ (ႁွင်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
ထူင်းၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈထူင်းၵျီး (ထုံးကြီးရွာ, Htonegyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထူင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190184 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1629 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1898 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3527 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၵႃးမၢၵ်ႈ
ၵႃးမၢၵ်ႈ ပဵၼ်ၶူးမေႃလူင် ၵေႃႉၶူင်ဢွၵ်ႇ ဝူၼ်ႉၶပ်ႉဢွၵ်ႇမႃး ပၢႆးဝူၼ်ႉ “သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႈ လူၺ်ႈလၢႆးတၢင်းပၢႆးသၢႆႊ” (Scientific socia-lism)။ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီႊ 1818 တီႈ ဝဵင်း ထရီးယႃႇ (Trier) မိူင်းၵျႃႇမၼီႇ။ ဢူႈမၼ်းပဵၼ် သိုင်ႇၾိင်ႈ (Lawyer)။ မိူဝ်ႈ ၵႃးမၢၵ်ႈ လႆႈဢႃႇယု သိပ်းၸဵတ်းပီႊၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ်မၼ်းၵေႃႈ လႆႈ ၶဝ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးၾိင်ႈမိူင်း တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပွၼ်း (University of Bonn)။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၶၢႆႉ ၵႂႃႇႁဵၼ်း တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပႄးလိၼ်ႇ (University of Berlin)။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁပ်ႉ ၸုမ်ႈၶူးလူင်ၸၼ်ႉ ပၢႆးလွၼ်ႉၶူး (Ph. D.) လူၺ်ႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ (Phi-losophy) ဢၼ် ၸၼ်ႉၸွမ် ယီႉၼႃႇ (University of Jena) မွပ်ႈပၼ်။
ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵႃးမၢၵ်ႈ ၶိုၼ်းဝၢႆႇႁူဝ်ၸူး ၵၢၼ် သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ။ ထၢမ်းငၢၼ်း ပဵၼ် ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ ၽိုၼ်ၶၢဝ်ႇ ရၢႆးၼိၵ်ႈ သၢႆးထူင်ႇ (Rheinische Zeitung) တီႈ ဝဵင်းၶူဝ်းလူင်ႇ (Cologne)။ ၵူၺ်း ၵႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တၢင်းႁၼ်ပၢႆးမိူင်းမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းႁုၼ်ႈႁႅင်း (radical) ၵ​ေႃႉ႞လႄႈ ထိုင်တီႈလႆႈ တုၵ်ႉၶသေ လႆႈၶၢႆႉမႃးယူႇ ဝဵင်းပႃႇရီႇ။ တီႈၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၾရီႉတရိတ်ႈ ဢႅင်း ၵႄႇ (Friedrich Engels) ၵေႃႉဢၼ် တေပဵၼ်မႃး ဢူၺ်းၵေႃႉၸမ်ၸႂ်မၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ဢူၺ်း လီ ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်းမႃး တေႃႇၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ် ၼၼ်ႉ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉလိၵ်ႈ တင်း ၼမ် ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းသေတႃႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ်ၼႆ တႄႉ တိုၼ်းၸမ်ၵၼ်ၶဝ်ႈၵၼ် တႃႇသေႇလႄႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈတေႃႇ မိူင်းၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ် လွင်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ဝႃႈတေႉၵေႃႈ ၼႂ်း ပပ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ မၢၵ်ႈ တင်း ဢႅင်းၵႄႇ ဝႆႉၵိုၵ်းပဵင်း ၵၼ်ၵွၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႅမ်ႈသႂ်ႇလွင်ႈၶႃ တႂ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင် ၵႃးမၢၵ်ႈ ၵေႃႉလဵဝ်။ (ၼင်ႇၵဝ်ၶႃႈ ဝူၼ်ႉႁၼ်တႄႉ) ၼႂ်းၶႃသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈ ပဵၼ် ယႂ်ႇလိူဝ် ဢႅင်းၵႄႇ။
ယူႇပႃႇရီႇၵေႃႈ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ၵႃးမၢၵ်ႈ လႆႈ ပၢႆႊဢွၵ်ႇထႅင်ႈ မိူင်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈသေ ၵႂႃႇယူႇ ဝဵင်း ပရႃးသႄႇ (Brussels)။ မိူဝ်ႈယူႇတီႈ ပရႃးသႄႇ ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပီႊ 1847 မၼ်းပိုၼ်ဢွၵ်ႇလႆႈ ပပ်ႉ လိၵ်ႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်မၼ်း ပပ်ႉ႞ ဢၼ်မီးႁူဝ် ၶေႃႈဝႃႈ တၢင်းယၢၵ်ႈၽၢၼ် ၶွင်ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ (The Poverty of Philosophy)။ ထႅင်ႈပီႊ႞ မၼ်း တင်းဢႅင်းၵႄႇ ႁူမ်ႈၵၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်မီးႁူဝ်ၶေႃႈဝႃႈ လိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇ ၼိတ်ႈ (Communist Manifesto)။ ပပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉလူင် ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် ဢၼ်ၵူၼ်း တင်း လုမ်ႈၾႃႉ သူင်လူသူင်ဢၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆး ၼၼ်ႉ ထႅင်ႈပီႊ႞ မၢၵ်ႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး ဝဵင်းၶူဝ်း လူင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၼ်းယူႇလႆႈ မွၵ်ႈလၢႆလိူၼ်ၵွၺ်း မၼ်းလႆႈပၢႆႊဢွၵ်ႇထႅင်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈ ၵႂႃႇ ယူႇ ဝဵင်းလၼ်ႇတၼ်ႇ တေႃႇပေႃးသဵင်ႈတၢႆ ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈမၼ်းထၢမ်းငၢၼ်း ၽူႈထတ်းလိၵ်ႈ ၼၼ်ႉ လႆႈငိုၼ်းလႆႈတွင်းဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈလႄႈ ၽိူဝ်ႇ ၵႂႃႇယူႇ တီႈလၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းမီးၶၢဝ်း ယၢမ်းတၼ်း တႃႇပၵ်းၸႂ်ပၵ်းၶေႃး ၶူၼ်ႉၶႂႃႉတႅမ်ႈ ဢွၵ်ႇ ပပ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆး ၵဵဝ်ႇၵပ်း ၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ (မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် ၼႃႈႁိူၼ်း ၵႃးမၢၵ်ႈၶဝ် ၵူႊလွင်ႈ လွင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢႅင်းၵႄႇယဝ်ႉ။) ပပ်ႉလူင် ႁူဝ် ၶေႃႈမၼ်းဝႃႈ ငိုၼ်းတိုၼ်း (Das Kapital) သွႆႉ တီႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပပ်ႉ ၵႃးမၢၵ်ႈ လိုဝ်းလင်လိူဝ် ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1867။ ပပ်ႉလူင် ထႅင်ႈသွင်သွႆႉၼၼ်ႉ ပႆႇတၼ်း ယဝ်ႉတူဝ်ႈ တေႃႇ ပေႃး မၼ်းလႆႈသဵင်ႈတၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈ ပီႊ 1883 ၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢႅင်းၵႄႇ ၸင်ႇၵဵပ်းဢဝ်မူႇလိၵ်ႈဢၼ် ၵႃးမၢၵ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းထတ်းထိၼ် ၽိမ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈ။
ၵႃႊပဵၼ် ၵႃးမၢၵ်ႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈဝူၼ်ႉ ပိုၼ်ႉထၢၼ် တႃႇပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇ ၼိတ်ႈ သေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ပႃး ပိုၼ်ႉထၢၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇ ပၢႆးဝူၼ်ႉ သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႈ ပၢၼ်မႂ်ႇ ၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ် ၽွင်း ၵႃးမၢၵ်ႈ သဵင်ႈ တၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ပႆႇမီးတၢင်းဝူၼ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇတေၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉမၼ်း။ ၵူၺ်းၼႃႇ ဝၢႆးလင် ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ လႆႈႁၼ် လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈၶဝ် ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူင်း႞ ယဝ်ႉမိူင်း႞၊ ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်း ပဵၼ် မိူင်းရတ်ႉသျႃး လႄႈ မိူင်းၶႄႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မီးၵူၼ်း ၼႂ်းလၢႆဝၢၼ်ႈ လၢႆမိူင်း ဢွၼ်ယွမ်းႁပ်ႉၶေႃႈဝူၼ်ႉမၼ်းသေ လုၵ်ႉ ႁိုၼ်ႇတူင်ႉၼိုင် တႃႇတေဝၵ်ႉၵမ်လႆႈ ဢႃႇၼႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်း။ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းယွမ်းႁပ်ႉ လၵ်း ၵၢၼ်မၢၵ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇတေလႆႈဢႃႇၼႃႇၼႆ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသူၼ်းတုမ်၊ လၵ်ႉလွမ်ၶႃႈတၢႆၵူၼ်း၊ ၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ သေဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်း သိုၵ်းႁဵတ်းသိူဝ် တိုၵ်းတေႃးဢဝ်၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ တဵၵ်း တဵင်ၽၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ် ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း။ ၼႆ လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆမိူင်း သုၵ်ႉသူၼ်သိၼ်း သၢၼ်ၵႂႃႇသေဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ မွၵ်ႈ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇလၢၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈတၢႆၸွမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶူးမေႃ ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၵေႃႉ႞ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ တၢင်းဝူၼ်ႉတၢင်းႁၼ်မၼ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇတၼ်း တဵမ် ႁိုင်ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇပီႊ၊ တၢင်းဝူၼ်ႉမၼ်း ပေႃး ၽႄႈတိူၼ်း တုမ်ႉယွၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸွတ်ႇ တူဝ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပႆႇယၢမ်ႈမီးၽႂ်သေပွၵ်ႈ။ သူၸဝ်ႈ ၵေႃႈ တေႁပ်ႉႁၼ်မိူၼ်ၵဝ်ၶႃႈယူႇ။ ဝႃႇတမၢၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႃႇတဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး လူႉလႅဝ်ယွၵ်းၶၢတ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉလွၵ်ႉလွၵ်ႉဢွၼ်ႇၵွၺ်း။ ဝႃႈတေႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လွင်ႈႁုၵ်းႁၢႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယွၼ်ႉတၢင်းဝူၼ်ႉ ၶွင်မၢၵ်ႈၵေႃႉလဵဝ်၊ ယွၼ်ႉတၢင်းဝူၼ်ႉ တၢင်ႇၵေႃႉတၢင်ႇၵူၼ်း ၸိူင်ႉ ၼင်ႇ လီႇၼိၼ်ႇ (Lenin)၊ သတႃႇလိၼ်ႇ (Stalin) လႄႈ မၢဝ်ၸိူဝ်တူင်း (Mao Zedong) ၶဝ်ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉလႄႈၸင်ႇ မၢၵ်ႈ ဢမ်ႇ လႆႈပႃး တီႈဢၼ်သုင် ၼႂ်းပပ်ႉသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ သိူဝ် ငၢၼ်ၼႆႉ။
ပေႃးတူၺ်းႁၼ်ၵႆႁၼ်ယၢဝ်း ၼႆတႄႉ မၢၵ်ႈ တၵ်းလႆႈသုင်လိူဝ်ၼႆႉ ၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၼႆႉ။ ပေႃးၼၼ် တေဢဝ်ၸိုဝ်ႈမၼ်းဝႆႉသုင်ၵႃႊႁိုဝ်။ သင်ဝႃႈ သေၵေႃႉၵေႃႉ ႁပ်ႉႁူႉ လွင်ႈဝႃႈ ၶွမ်ႇမိဝ်ႇ ၼိတ်ႈၶဝ် ႁူမ်ႇမုင်းလႆႈၵႃႊႁိုဝ် ပေႃးၼႆၸိုင် မၼ်း ၶိုၼ်းတေထၢမ်မႃးဝႃႈ ၼႂ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၶွမ်ႇမိဝ်ႇ ၼိတ်ႈၼၼ်ႉ တၢမ်တူဝ် မၢၵ်ႈ ၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈၵႃႊ ႁိုဝ်လႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဝႃႈတေႉၵေႃႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇဢဝ်တၢင်း ဝူၼ်ႉလၢႆးၵၢၼ် ၶွင်မၢၵ်ႈ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။ မၢၵ်ႈတႅမ်ႈမႃး ၶေႃႈႁပ်ႉႁၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶေႃႈထၢမ်တွပ်ႇ ႁေးၵႄႇ (Hegelian dialectic) လႄႈ ၵႃႊၶၼ်ၽိူမ်ႉ ၶွင် ႁႅင်းငၢၼ်း (surplus value of labour) ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉသေ မီးၽွၼ်းယွၼ်ႈတေႃႇ လၵ်းၵၢၼ်ဢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းရတ်ႉသျႃး လႄႈ မိူင်းၶႄႇ ၶဝ် ၸႂ်ႉဝႆႉၵူႊမိုဝ်ႉၵူႊဝၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈၼႆႉ ပိူင်းၼႄဝႃႈ ၶေႃႈဝူၼ်ႉမၢၵ်ႈ ၵဵဝ်ႇ ၵပ်း ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႆႉ ၽိတ်းၽူၼ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ ၶေႃႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ ဢၼ်မၢၵ်ႈဝႃႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝၢႆႇတူၵ်းပဵၼ် ၶေႃႈၽိတ်းၽူၼ်ၵႂႃႇမူတ်း။ တူဝ် ယၢင်ႇ – မၼ်းလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႃႈ သင်ဝႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း ပူၼ်ႉမႃးႁိုင် ၼႆၸိုင် ႁႅင်းငၢၼ်းၶဝ် ၸိူဝ်းယူႇ သဝ်းဝႆႉ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈငိုၼ်းၸဝ်ႈတွင်းၶဝ် ၼၼ်ႉ တေပဵၼ်မႃး ထၢၼ်ႈၵူၼ်းၽၢၼ် ဢၼ်ၶိုပ်ႈ ၼႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ လွင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ် မႃးတေႉတေႉလူး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၢၵ်ႈ လၢမ်းၶၢတ်ႈ ထၢၼ်ႈၵူၼ်းပၢၼ်ၵၢင်ၶဝ် တၵ်းတေႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ၊ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းတေယဵၼ်းပဵၼ် ထၢၼ်ႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ထၢမ်းငၢၼ်းၵွၺ်း၊ ၼႂ်းၶဝ်ၵမ်ႈ ၽွင်ႈတႄႉ တေၶိုၼ်ႈၵႂႃႇပဵၼ် ၵူၼ်းထၢၼ်ႈသုင် ဝႃႈၼႆ။ ဢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁူႉၸႅင်ႈႁၼ်လႅင်းဝႃႈ ပႆႇပဵၼ် မႃးသေပွၵ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၢၵ်ႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တီႈ ႁူင်းငၢၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်း ပေႃးၼႆၸိုင် ၼမ်ႉတွၼ်း ငိုၼ်းလႆႈ ၶွင်ၸဝ်ႈငိုၼ်းၸဝ်ႈတွင်းၶဝ် တေလူတ်း လူင်းမႃးတိၵ်းတိၵ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၼႆႉၵေႃႈၽိတ်း ၽူၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈပဵၼ်ဝႆႉ ၶေႃႈဝူၼ်ႉ ဢမ်ႇ ၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ၶေႃႈဝူၼ်ႉမၼ်း ၵဵဝ်ႇၵပ်း ပၢႆး မၢၵ်ႈမုၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽိတ်းၵေႃႈယဝ်ႉ၊ မႅၼ်ႈ ၵေႃႈယဝ်ႉ၊ တၵ်းလႆႈတူၺ်းပႃး မၢၵ်ႈၼႆႉ ႁူမ်ႇမုင်း လႆႈၼိူဝ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၵႃႊႁိုဝ်။ ၶူးမေႃပၢႆးဝူၼ်ႉ ၶပ်ႉၵေႃႉ႞ လမ်ႇလွင်ႈၵႃႊႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢိင် ၼိူဝ် ၶေႃႈဝူၼ်ႉမၼ်း ၽိတ်း ႁိုဝ်ထုၵ်ႇၼၼ်ႉသေ တႅပ်းတတ်းဢဝ်။ ဢိင်ၼိူဝ် ၶေႃႈဝူၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ ဢီးသူၼ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းတူင်ႉ ၼိုင်ၵႂႃႇ ၼမ်ၵႃႊႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ပိူင်ၼၼ်ႉ သေ တႅပ်းတတ်းၼႆၸိုင် မၢၵ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ တေႉတေႉယူႇ ယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၵူၼ်းႁပ်ႉဝႃႇတမၢၵ်ႈၶဝ် ပိူင်ယႂ်ႇမၼ်း ယိူင်းၸူး တၢင်းဝူၼ်ႉသီႇပိူင်- (1) မိူဝ်ႈၽွင်း ႁႅင်းငၢၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ ၽၢၼ် ယၢၵ်ႈၵိၼ်းၼႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမၢၵ်ႈမီးၶဝ် ၵမ်ႈ ဢေႇၼႆႉ ၸၢမ်ႇပူၺ်ႈ ငိုၼ်းၶမ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ်။ (2) ပိူဝ်ႈတႃႇ တေၵေႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃ ဢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇ ပဵင်းၸွမ်းထမ်းၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈၵေႃႇတင်ႈ ပၵ်းပိူင်လွၵ်းပိူင် သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႈ၊ ၼႂ်းပၵ်းပိူင် ၼၼ်ႉ ၵႃႊပဵၼ် ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ႇသိၼ်တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၼႂ်းမိုဝ်း ၵူၼ်းသုၼ်ႇလဵဝ်ၶဝ်၊ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵုမ်းၵမ် တင်းသဵင်ႈ။ (3) လၢႆးတၢင်းလူင်းမိုဝ်း တႃႇတေ ၵေႃႇတင်ႈ ပၵ်းပိူင် သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႈၼၼ်ႉ ၵမ်ႈ ပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉ။ (4) ၼင်ႇႁိုဝ် ပၵ်းပိူင် သူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႈ တေယိုၼ်း ယၢဝ်းမၼ်ႈၸႄႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေႃႇထိုင် ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်႞ တၵ်းလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပၵ်းပိူင် ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ပႃႇတီႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ။
ဢၢႆႇတီႇယႃႇ (တၢင်းဝူၼ်ႉ) သၢမ်ဢၼ် (1) တေႃႇ (3) ၼၼ်ႉတႄႉ မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပၢၼ် မၢၵ်ႈ ၶဝ်ၼၼ်ႉ တင်းႁိုင်။ တၢင်းဝူၼ်ႉ တီႈသီႇၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႉတီႈ ၶေႃႈဝူၼ်ႉ ဢၼ် တၢမ်တူဝ် မၢၵ်ႈ တႅမ်ႈဝႆႉ “ပၵ်းပိူင် ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ထၢၼ်ႈၵူၼ်းႁၢမ်းၶူဝ်းၶွင်” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်း ၼႃႇ ပၵ်းပိူင် ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သူဝ်းဝီးယႅတ်ႈၶဝ် ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး ယွၼ်ႉလၢႆးတၢင်း ၼႂ်းပပ်ႉလိၵ်ႈ မၢၵ်ႈ ၼၼ်ႉဢေႇဢေႇ။ ယွၼ်ႉ လႄႇၼိၼ်ႇ တင်း သတႃႇလိၼ် ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈ ပႃႈၼမ်။ ၵွပ်ႈၼႆ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ၵုင်ႇ မုၼ်ဢေႃးၸႃႇ မၢၵ်ႈ ဢၼ်မီးၼိူဝ် ဝႃႇတၶွမ်ႇမိဝ်ႇ ၼိတ်ႈၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈမီးသဵင်ၵွၺ်း။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မီးဢေႃးၸႃႇတေႉတေႉ။ ဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ ဢၼ်မၢၵ်ႈတႅမ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈဢၢင်ႈသေ ႁဵတ်း ၼႃႈတိူဝ်ႈ ႁူမ်ႇတူမ်း ဢၢႆႇတီႇယႃႇ လႄႈ ပေႃႇလၸီႇ ဢၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွၺ်း။ လၢတ်ႈဝႃႈ ႁဝ်းလႃႈလီႈႁဵတ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆ။
ၼႂ်းပပ်ႉၼႆႉ ဢၼ်ပိုၼ်ဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈၵမ်း ထူၼ်ႈ႞ၼၼ်ႉ ၵဝ်ၶႃႈတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ “လၢမ်းၶၢတ်ႈ ယၢပ်ႇဝႃႈ ဝႃႇတၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈ တေယိုၼ်းယၢဝ်း မၼ်ႈၸႄႇၵႂႃႇလႆႈ တေႃႇထိုင်ၵႃႊႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ၊ ဝႃႇတၼႆႉ ယၼ်ႇႁၢၵ်ႈဝႆႉလႆႈ လီၼႃႇယဝ်ႉ လႄႈ ၸၢင်ႊယိုၼ်းယၢဝ်းႁူမ်ႇမုင်းလႆႈ လုမ်ႈၾႃႉ ထႅင်ႈလၢႆလၢႆ ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီႊၵွၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်း ၼႃႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ တေဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ ရတ်ႉသျႃး လႄႈ တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းပဵၼ် လုၵ်ႈၸုမ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သူဝ်းဝီးယႅတ်ႈၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈ ဝႃႇတၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႈၼၼ်ႉ ၵႂႃႇ ယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူင်းၶႅပ်ႇမိူင်းၶၢင်း သူဝ်းဝီးယႅတ်ႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ပိုၼ်ႉပွႆႇလႅၵ်ႈလၢႆႈပႅတ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇၼၼ် ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး လၢႆပီႊ ၼၼ်ႉၵွၺ်း ဢူမုၼ်ဢေႃးၸႃႇ ဝႃႇတမၢၵ်ႈၼႆႉ တူၵ်းယေႃႈၵႂႃႇတေႉတေႉသေ တေဢမ်ႇၸၢင်ႊ ယုၵ်ႉလဝ် ႁႂ်ႈမၼ်း တင်ႈတူဝ်လႆႈၶိုၼ်း ထႅင်ႈၵမ်း႞ ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။
မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း  (မြင်းခြံကုန်းရွာာ၊ Myinchankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191840 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးတူၵ်ႉၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2320 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3137 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5457 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵႃးမၢၵ်ႈ
သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၼႆတေႉ ပေႃးၼႆၸိုင် ဝႃႇတ မၢၵ်ႈ ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီ ယိုၼ်းယၢဝ်းမၼ်ႈၸႄႇ လၢႆ လၢႆပၢၵ်ႇပီႊ ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ယိုၼ်းယၢဝ်း မႃးလႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်း မွၵ်ႈၼိုင်ႈပၢၵ်ႇပီႊၼၼ်ႉၵွၺ်း။ ဢူမုၼ်ဢေႃးၸႃႇ ၵႃးမၢၵ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းတႅမ်ႇယေႃႈ လိူဝ် ၵဝ်ၶႃႈ လၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉၼႆႉ မိူဝ်ႈဢိတ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၵႃးမၢၵ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ ထၢင်ႇၸႅင်ႈလိူဝ် ၵူၼ်းၸိူင်ႉ ၼင်ႇ ၼႃႇပူဝ်ႇလီႇယုၼ်ႇ လႄႈ ႁိတ်ႈတလႃႇၶဝ် ယူႇယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ် ယွၼ်ႉ ၼႃႇပူဝ်ႇလီႇယုၼ်ႇ လႄႈ ႁိတ်ႈတလႃႇ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတၼ်းႁိုင်သင်၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸွတ်ႇၽႄႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် တူဝ်ႈလူၵ်ႈၵႃႊႁိုဝ်။
မျိၼ်းၶျၢၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
1047
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1047
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 12
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (12) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (224) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (225))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (141) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
ပီႇၸီႇ 230
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 230 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 230
1427
1427
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1427
828
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:828
364
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:364
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 9
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 9 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇ 801 တေႃႇ 900 ယဝ်ႉ။ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်ၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇလွင်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ် ႁူမ်ႇငမ်းတင်းၼမ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ဝိတ်ႉၶဵင်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝိတ်ႉၶဵင်းၶဝ်ၼႆ့ ပူၼ်ႉပႅၼ်ၼႃႈလိၼ်ထိုင် ဢၢႆႇယႃႇလၢၼ်ႇ၊ သၵွင်ႉတလၢၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 9
1046
1046
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1046
ဢိူင်ႇၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ဢိူင်ႇ ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင် ၼႂ်းမိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇဝႃႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉသီႇၶႃႈဢေႃႈ။ ပဵၼ်ၸၼ်ႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉသၢမ်ၼၼ်ႉသေ၊ ပဵၼ်ၸၼ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇ ဝဵင်း ၶႃႈဢေႃႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်သဵၼ်ႈမၢႆ လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ 2014 ၼၼ်ႉသေ ဢိူင်ႇၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼႂ်း မိူင်းမျႅၼ်ႇမႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ 13,619 ဢိူင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ 70,560 ဝၢၼ်ႈ ၶႃႈဢေႃႈ  ။ ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ  ၸၼ်ႉမၼ်းမိူၼ်ၵၼ်တင်း ပွၵ်ႉ ၶႃႈဢေႃႈ။
ၸဵင်ႇပၢၼ်းၵျိၼ်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၸဵင်ႇပၢၼ်းၵျိၼ်း  (စိန်ပန်းကျင်းရွာ, Seinpankyin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၶျေႇပေႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191721 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၶျေႇပေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 745 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1732 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဢူဝ်ႇမတူၺ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူဝ်ႇမတူၺ်ႉ  (အိုမတွေ့ရွာ, Ohmatwayt) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢူဝ်ႇမတူၺ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194645 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢူဝ်ႇမတူၺ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1087 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1294 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2381 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
လေႃးသေႃႇလႄး၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈလေႃးသေႃႇလႄး (, Lau Sau Le, လောဆော်လဲ (ထိုသိုလယ်)) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၵိူၼ်ႇတူလူင်၊ ၸႄႈဝဵင်းမွၵ်ႇမႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၶႃႈဢေႃႈ။
ထဵင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
ဝၢၼ်ႈထဵင်ႇၵၢၼ်ႇ  (တဲကုန်းရွာ၊ Tekone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192835 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသဵၵ်ႉၶျူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2398 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3044 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5442 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပျေႃႇပွႆႇ
မသျႅတ်ႉ (ၵၢင်)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမသျႅတ်ႉ (ၵၢင်)  (မယှက် (အလယ်)ရွာ, Mashet(Middle)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမသျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218266 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမသျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 393 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 436 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 829 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
တၢၼ်ႉတၵူးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႉတၵူးတွင်ႇ  (ဒန့်ဒကူးတောင်ရွာ၊ Dantdakutaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190330 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 13
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (13) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (225) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (226))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (140) ဝၼ်း။
တၢၼ်ႉတၵူးတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 13
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
တွင်မူဝ်၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈတွင်မူင် (, Tun Mo, တွန်မို) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇၼမ်ႉမေႃႇသူမ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၼၢႆး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
တူႇငႄႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈတူႇငႄႇတေႃႇ  (သူငယ်တော်ရွာ, Thungetaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူႇငႄႇတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190486 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 369 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 761 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽူႈသိၼ်ႁိူင်း ၵႃႇလတေႇဝလ (ဢသိတၻေဝလ)
မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈရသေးသိၼ်ႁိူင်းၵႃႇလတေႇဝလၼႆႉ ပဵၼ်ရႃႇၸပုႁေႃးႁိတ်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းၵႄႈမိူင်းသၵျလႄႈ ၵေႃးလိယ။ တင်းသွင်မိူင်းဢွၼ်ၵၼ်ၼပ်ႉယမ်မူးၸႃးမၼ်းတႄႉတႄႉ။ မၼ်းၼႆႉပဵၼ်မရမ်ႇမၼ (Brahmana) သေတႃႉၵေႃႈ ၾိင်ႈသႃႇမၼႁူမ်ႇငမ်းမၼ်းဝႆႉ။ သွၼ်ႁဵၼ်ဢဝ် လၢႆးၸၢၼ်ႇပႅတ်ႇၸၼ်ႉ သုတ်းသဵင်ႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်ယွၼ်ႉဢူႁိၵ်ႈတၼ်းၶူဝ်းမၼ်းတႄႉတႄႉ။ တီႈႁေႃၶမ်း ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိူင်းသၵျ ဢၼ်ပဵၼ်သုတ်ႉထေႃးတၼ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉမၼ်း မီးမႃးၸဝ်ႈၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထၼႆလႄႈ ဢဝ်ဢူႁိၵ်ႈတၼ်းၶူဝ်းမၼ်းသေ တူၺ်းၵႂႃႇ လႆႈႁၼ်ၽီတေႇဝႃႇၶဝ် မူၼ်ႈသိူဝ်းယူႇဝႆႉလႄႈ ၸင်ႇမႃးထူပ်းၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသေ ၶႂ်ႈထူပ်းႁၼ်ပႃး ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈႁၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇမႁႃႇပူႇရိသ တီႈတူဝ်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးဢွၼ်ႇလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉ တၵ်းတေပဵၼ်ၽြႃးဢမ်ႇႁၢင်ႉ - ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ ၸူမ်းသိူဝ်းသေ ၶူဝ်ႇယူႇ၊ ပေႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃးပေႃးၼႆၸိုင် ၵူၼ်းတင်းၼမ်တင်းလၢႆ တေမီးပုၼ်ႈပၢင်ႈၽွၼ်းလီယႂ်ႇၼမ်သေ တေလွတ်ႈဢွၵ်ႇသမ်ႇသရႃႇယဝ်ႉ။ - ဝႃႈၼႆသေ တင်းၶီတင်းႁႆႈယူႇ။ လွင်ႈဢၼ်လႆႈႁႆႈၼၼ်ႉတႄႉ ၽွင်းယၢမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽြႃး သမ်ႇမႃႇသမ်ႇပုတ်ႉထၼၼ်ႉ တူဝ်မၼ်းတေဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉမၼ်းဢမ်ႇတၼ်းၶိုတ်းလႆႈလွၵ်းလၢႆးဢၼ်တေဢွၵ်ႇသမ်ႇသရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၶုၵ်းၸႂ်လႆႈလၢၼ်မၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၼႃႇလၵပုၼ်ႇၼႃးၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇၸူးၼႃႇလၵပုၼ်ႇၼႃးသေ ပႂ်ႉတေႃႇၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈ ပေႃးပဵၼ် ၽြႃးမႃးႁိုင် ႙႓႕) ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵီႈလွၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ လႆႈထွမ်ႇတွင်းတိုဝ်းၵမ်တြႃးဝိပသ်သၼႃႇၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇလွၼ်ႇၵႂႃႇ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတီႈၼႂ်း ၽၵဝတ်ၵီႇတႃႇ (႑႐၊ ႑႓) ၼၼ်ႉၼႄဝႆႉဝႃႈ ရသေးၵႃႇလတေႇဝလၼႆႉ ပဵၼ်ၵေႃႉထုၵ်ႇလီၵိူဝ်းယမ် ပဵင်းၼင်ႇရသေး ၼႃႇရတလႄႈ ရသေးပျႃႇသၶဝ် ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ပရမ်ႇမၼ ၸိူဝ်းမီးဝႃႇတႁၢႆႉလိူင်း၊ ၸိူဝ်းမီးၵၢင်ၸႂ်တိုၼ်ႈတႅမ်ႇၶဝ် မီးတင်းၼမ်ဝႆႉယူႇ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထၢင်ႇဝႃႈ ၾိင်ႈထုင်းသႃႇမၼၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်တႅမ်ႇယေႃႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ လႆႈႁၼ်ပႃးပရမ်ႇမၼ ၸိူဝ်းမီးၵၢင်ၸႂ်ၵႂၢင်ႈ ၵၢင်ၸႂ်လီတင်းၼမ်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၶဝ်ယင်းပၢႆယွင်ႈဢၢမ်းၾိင်ႈသႃႇမၼၵွၼ်ႇ။ ၶဝ်ယင်းဢွၼ်ၵၼ်ၵိူဝ်းယမ် ၼပ်ႉသၢင်ႈၸဝ်ႈပုတ်ႉထယူႇယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႑႑၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ပီႇၸီႇ 231
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ 231 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပီႇၸီႇ ပီႁူဝ်သိပ်း 230
ၺွင်ႇလႃႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ယႂႃႇတႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
မျူဝ်ႉတႃႇ (တူၵ်း)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈမျူဝ်ႉတႃႇ (တူၵ်း)  (မြို့သာ (အနောက်)ရွာ၊ Myothar(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192207 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမျူဝ်ႉတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 4090 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 4873 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 8963 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း (ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ)
ၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇ (ထန်းတပင်မြို့နယ်), (Htantabin Township), ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈပွတ်းႁွင်ႇတႃႈၵုင်ႈ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇသေ  မီးဝႆႉတီႈၼိူဝ်ၽင်ႇၽၢႆႇတူၵ်း မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ  ဢၼ်မီးပွတ်းၸၢၼ်း တီႈမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇဝ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႈ မႃးႁူပ်ႉၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉၸွမ်ပွတ်းတူၵ်းတႃႈၵုင်ႈ ၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇသူင်ႇပဵၼ် ၾႆးၾႃႉ တႃႇၼႃႈလိၼ်ၵၢၼ်ပၢႆးၸၢၵ်ႈ ဢၼ်မီးတီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉၼႆ လုၵ်ႉတီႈ ၶွမ်ႇပၼီႇထူးသေ တိုၵ်ႉၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈပၼ်ၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉ ထၢၼ်ႇငိူၵ်ႈ ဢၼ်တေဢွၵ်ႇႁႅင်း 270 မႅၵ်ႇၵႃႇဝတ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈၵူၼ်းယူႇသဝ်း
တီႈၸႄႈဝဵင်းထၢၼ်းတပိၼ်ႇၼႆႉ ဢိူင်ႇ မီး 59 ဢိူင်ႇလႄႈ ဝၢၼ်ႈမီး 230 ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၶွပ်ႇၼႃႈလိၼ်
ၽၢႆႇဢွၵ်ႇၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ မႄႈၼမ်ႉလႅင်ႇ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းၸမ်ႉ မီး မႄႈၼမ်ႉပၢၼ်းလႅင်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတူၵ်းၸမ်ႉမီး မႄႈၼမ်ႉပေႃးလႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်းၸမ်ႉမီး ၸႄႈဝဵင်းၸလုၼ်ႇ (ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ) ၊ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇလႄႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၸမ်ႉ မီး ၸႄႈဝဵင်းတႅၵ်ႉၵျီး လႄႈ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇမီး ၸႄႈဝဵင်းမေႃႇပီႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မီး ၸႄႈဝဵင်းလႅင်ႇတႃႇယႃႇ၊ ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းတႃႇမူၺ်ႇ လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းတူၵ်းမီး ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇတူင်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းထၼုၽျူႇ (ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ။
မိူင်းငႄးလူင်၊ ဝဵင်း
ဝဵင်းမိူင်းငႄးလူင်, (တာမိုးညဲမြို့), (Tamoenye), ( ၼႆႉ မီးၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမူႇၸေႊ၊ ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ ပဵၼ်ဝဵင်းဢၼ်မီးၸၼ်ႉ ၵိင်ႇၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မိူင်းတႆး ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
မူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ)၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
မူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ (ဢွၵ်ႇ) (မြွေပုန်ကန် (အရှေ့)ရွာ, Mwayponkan(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189904 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမူၺ်ႇပူင်ႇၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2073 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2241 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4314 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမတယႃႇ
သႃႇၵႃႇတွင်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဝၢၼ်ႈသႃႇၵႃႇတွင်ႇ  (ဆာကာတောင်ရွာ, Sakartaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵွင်းမုၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189715 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵွင်းမုၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 804 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 894 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1698 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပတဵင်ႇၵျီး
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 14
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ (14) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (226) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (227))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈယူႇ (139) ဝၼ်း။
363
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:363
လၢႆးၼင်ႈ ဢုၵ်ၵုတိၵ
မိူဝ်ႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ လွတ်ႈၵမ်ႇမဝႃႇၸႃႇၼၼ်ႉ တေလႆႈၼင်ႈ ဢုၵ်ႉၵုတိၵ ၼႆယဝ်ႉ။ လၢႆးၼင်ႈ ဢုၵ်ႉၵုတိၵၼႆႉ တေလႆးၼင်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်ၼႆ ၽိူဝ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း မုၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူင်းထႆး လႄႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉ။ ၼႂ်းသၢမ်ပမိူင်းၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈတႄႉ ၼင်ႇယၢမ်ႈႁၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ၼင်ႈၵွၼ်ႇယွင်ႇယဝ်ႉ။ ထႆးသမ်ႉ လႆႈႁၼ် ၼင်ႈၵူဝ်ႇယူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႈၵူဝ်ႇယူဝ်ႇ ဢၼ်ဝႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇ သွင်ၶွၼ် လူင်းတိူဝ်ႉပိုၼ်ႉတီႈၼင်ႈ၊ ပၢႆတိၼ်သွင်ၽၢႆႇ သမ်ႉတမ်းဝႆႉ ၼင်ႇၸုၵ်းယႅင်ႇယႄႈၼၼ်ႉသေ ၼင်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလႆႈသပ်းလႅင်းထႅင်ႈ လၢႆးၼိုင်ႈၸိုင် ၼင်ႈ ၼင်ႇၶုပ်ႉၶဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ဢဝ်ပၢႆတိၼ် တမ်းမဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇသေ ဢဝ်တဝ်ႉတိၼ်ၸိုင် မိူၼ်ၼင်ႇ ၼၢင်းယိင်းၶဝ် ၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၸဝ်ႈသီႇႁူဝ်ႇၶဝ်တႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လၢႆးမုၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼင်ႈၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၺႃးၸဝ်ႈဢၼ်ပီးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၼင်ႈၵူင်ႇယူင်ႇ ဢဝ်ၵေႃးမီးယဝ်ႉ။ ၼင်ႈၵူင်ႇယူင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေလႆးဝႃႈ ၼင်ႈၵွင်ႇယွင်ႇ ၵွၼ်းၵိူင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၽႃႇတိၼ်ၶွၼ်ၼိုင်ႈ တမ်းမူတ်းမူတ်းသေ ထႅင်ႈၽၢႆႇၼိုင်ႈ သမ်ႉဢဝ်ပၢႆတိၼ်တဝ်ႉ ၼင်ႇၸုၵ်းယႅင်ႇယႄႈသေလႄႈ ပွႆႇႁူဝ်ၶဝ်ႇ ယွၼ်ႇလူင်း၊ ဢမ်ပၼ်ထိုင်ပိုၼ်ႉတီႈၼင်ႈ မဵဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼင်ႈ ၼင်ႇၼႆၼႆႉ လႆႈဝႃႈၸမ်ၵၼ် ငၢႆးၵၼ် တင်းလၢႆးၼင်ႈ ၵွင်ႇယွင်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၶဝ်ၼင်ႈၼင်ႇၼႆၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူႈၸဝ်ႈၸဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၸိူဝ်းပီးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ပေႃးဢမ်ႇပီးတႄႉ ၼင်ႈၵွင်ႇယွင်ႇ ၼင်ႇမုၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၵႂၢမ်းပႃႇလိၶေႃႈလဵဝ်လႄႈ ဢဝ်တီႈပွင်ႇ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼင်ႇၼႆၼႆႉ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လူဝ်ႇႁႃႇ ၶေႃႈမႅၼ်ႈမၼ်းယူႇ။ ပေႃးဝႃႈၼၼ် ၸိူဝ်းၶၢၼ်ႉယၢပ်ႇၼၼ်ႉ “ၼင်ႈလၢႆးလႂ်ၵွႆႈယဝ်ႉၵႂႃႇႈ၊ ၵွမ်ႉလၢႆးၼင်ႈၵူၺ်း ဢမ်ႇတူၵ်းငႃႈလၢႆး၊ ဢမ်ႇႁွတ်ႈမၢၵ်ႇၽူဝ်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵွပ်ႈမၼ်းလႆး” တေၶႂ်ႈဝႃႈၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃး ဢမ်ႇတူၵ်းငႃးလၢႆး ဢမ်ႇႁွတ်ႈမၢၵ်ႇၽူဝ်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၵွပ်ႈမၼ်းလႆႈၵေႃႈ တႃႇႁူႉတီႈပွင်ႇ ၵႂၢမ်းပႃႇလိတႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ် ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇလိၵ်ႈတႆး ၵႂၢမ်းတႆး ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပႅင်ႈၼင်ႇ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁၼ်ထိုင်ၼၼ်ႉ ယွၼ်းလႆႈ ထတ်းသၢင်တူၺ်း လွင်ႈမၼ်းဢိၼ်းၼိုင်ႈ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၽႃႇသႃႇပုတ်ႉထ
ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ
ပရေႃးၵျႅတ်ႉ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ (Wikimedia project) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၵေႃႇငဝ်ႈ ဝီႇၶီႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ း ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်လႆႈတႄႇတင်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 2003 တႄႇတင်ႈမႃးတီႈ ဝဵင်းသၼ်ႇၾရၢၼ်ႇသိတ်ႉၸ်ၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းၵႄႇလ်ၽူဝ်းၼီးယႃး ၼၼ်ႉသေ လုၵ်ႉတီႈ ဝီႇၶီႇမီႇတီႇယႃႇ ၾွင်ႇတေးသျိၼ်းၵေႃႉ ၸတ်းၵၢၼ်မၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈၾွင်ႇတေးသျိၼ်းသေ လႆႈၸတ်းၵၢၼ် ပရေႃးၵျႅတ်ႉတင်းၼမ် ၸိူဝ်းပဵၼ် သွပ်ႉၾ်ဝႄးလ်ၸႂ်ႉလႆႈလၢႆ လႄႈ ဢိၵ်ႇတင်း ပရေႃးၵျႅတ်ႉလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈမၢႆ
လွင်ႈဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈ လွၵ်းသဵၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼင်ႇၸွမ်း ၶပ်ႉမၢႆ Wikimedia SiteMatrix ၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။
ဢွင်ႇလၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
လႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းဢိူမ်ႈၸပ်းဝႆႉ
ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်တူၵ်းၽၢႆႇဢွၵ်ႇသုတ်း တီႈ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇလၢၼ်ႇၼႆႉ ဢိူမ်ႈၸပ်းၵၼ်ဝႆႉတင်း ၸႄႈဝဵင်း ၸိူဝ်းၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်း
တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈပီ 1999 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီး ရူတ်ႉရဵၼ်းမျၢၼ်ႇမႃႇသေ လႆႈႁဵတ်းတၢင်းရူတ်ႉရဵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။
ႁဵင်းၵွင်ႉၽၢႆႇၼွၵ်ႈ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈတယႅတ်ႉ
ၵႃႇလုတႃႇယီႇ၊ ၸဝ်ႈ
ၵႃႇလုတႃႇယီႇၼႆႉ တင်းၼေႃႇၶမ်းၽြႃး ၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ ၵိူတ်ႇႁူမ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ်လႄႈ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၽူႈၵိူတ်ႇၽၢၵ်ႇၼေႃႇၶမ်းၽြႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပဵၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ ၶုၼ်ၸၢႆးသိတ်ႉထတ်ႉထ (ၶုၼ်ၸၢႆးၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ)မႃး ၸဵမ်လဵၵ်ႉလႄႈ ၽိူဝ်ႇယႂ်ႇမႃး ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးတၼ ၸင်ႇဢဝ်မၼ်းၸၢႆး ႁဵတ်းပဵၼ် ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်း (ဢမၢတ်ႈ)ယဝ်ႉ။
ဝၢႆးသေ ၶုၼ်ၸၢႆးၸဝ်ႈသီႇထၢတ်ႈ ပဵၼ်ၽြႃးမႃးယဝ်ႉသေ ယူႇသဝ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် မီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁၼ် လုၵ်ႈၽြႃးမၼ်းလႄႈ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၵႂႃႇၽိတ်ႈပၢင်းၽြႃး ပေႃးမီးလၢႆလၢႆပွၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈ ဢွၼ်ဢဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်းၸွမ်းလင်ၶဝ် ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၽြႃးၵေႃႈ ၵႂႃႇလႆႈတြႃး ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇသဵင်ႈလႄႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် ပူင်မႃးၼၼ်ႉ ဝႆႈလဝ်ႈထိုင်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်းသင်လႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် သုတ်ႉထေႃးတၼ ၸႂ်ဢမ်ႇလီသေ ၵမ်းလိုၼ်း ၸင်ႇၸႂ်ႉၵႃႇလုတႃႇယီႇ ဢွၼ်ဢဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်းႁဵင်ၵေႃႉသေ ႁႂ်ႈၵႂႃႇပၢင်းၽြႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၽြႃးၼႆ ၵႃႇလုတႃႇယီႇလႄႈ ၵူၼ်းသိုၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ရႁၢၼ်းတႃႇၵႂႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵႃႇလုတႃႇယီႇတႄႉ ဢမ်ႇလူင်ဢမ်ႇလိုမ်းသေ ၸင်ႇဢဝ် ၵႃႇထႃႇၵႂၢမ်းဝွၵ်း 60 ႁူဝ် ၽိတ်ႈပၢင်း မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ႁႂ်ႈယေႃးၶိင်းမိူဝ်း မိူင်းၵပိလဝၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵႃႇထႃႇႁၵ်းသိပ်းႁူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁဵတ်းမၢၵ်ႇလူၺ်ႈ ၶၢဝ်းလိူၼ်သီႇမိူင်းမူဝ်းမွင် ႁဵတ်းမၢၵ်ႇလူၺ်ႈ ၼင်လိၼ်လွင်မိူင်း လွႆၵိူင်းလွႆယႆ ပႃးၸဵမ် ႁွင်ႈၼမ်ႉလႆၵတ်းလီငႅၼ်းငႅၼ်း ပႃးၸဵမ်လွင်ႈပၢႆးၵႅၼ်းဝူဝႃတွင်ႉလေႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸႂ်သိူဝ်းတႄႉတႄႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇလုၵ်ႉမိူင်းရႃႇၸၵျူဝ်ႇ ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇမိူင်း ၵပိလဝၢတ်ႈ ဢၼ်ၵႆယၢၼ် 60 ယူႇၸၼႃႇ။ ၵႂႃႇမိူဝ်းႁေႃးတြႃးပၼ် ၶုၼ်သႃႇၵီႇၶဝ်ယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၵႃႇလုတႃႇယီႇၼႆႉ လွင်ႈပွင်ပၼ် ႁႂ်ႈၵၢင်ၸႂ် တၵႃႇၶဝ် ၼပ်ႉယမ်ၽြႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸုမ်ႈ ၵုလပ်ပသႃၻၵဢေတၻၵ်ယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:!Main category ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ပိုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်
1045
1045
ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ  (အုပ်ဖိုရွာ၊ Okehpo) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူးတပ်ႉဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192530 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသူးတပ်ႉဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 656 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 726 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1382 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵျွင်းၽျူႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၵျွင်းၽျူႇၵၢၼ်ႇ  (ကျောင်းဖြူကန်ရွာ, Kyaunghpyukan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတူႇယႂိၼ်းပူဝ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191279 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတူႇယႂိၼ်းပူဝ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1395 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1800 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3195 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢူၵ်ႉၽူဝ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10
ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10 ၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵျူႇလီႇယႅၼ်ႇဝႃႈ တႄႇတီႈ 901 တေႃႇ 1000 ယဝ်ႉ။ ၼၼ်ႉ ပဵၼ် ပီလိုၼ်းသုတ်းႁင်း 1 ႁူဝ်ႁဵင်ပီယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၶိူဝ်းႁိူၼ်းသွင်ႇ ၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်လွင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 10ၼႆႉ ပဵၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ဢၼ်ၵူၼ်းတၢႆဢေႇသေပိူၼ်ႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈပၢင်ႇသိုၵ်း ဢၼ်ႁိုင် 3000 ပီႇၸီႇပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ဢႅမ်ႇပႃႇရႃႇပၼ်ၸိၼ်ႇတၢႆးၼႆႉ ႁွတ်ႈၽႅဝ်ၸိၵ်းၽႅဝ်ၸွမ်ယဝ်ႉ။
1426
1426
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၵျွင်းၽျူႇၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ
1426
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1426
1045
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
` (1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1045
827
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၵျႅတ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈၸၵျႅတ်ႉၵျီး (စားကျက်ကြီးရွာ, Sarkyetgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇထူင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190185 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1629 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1898 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3527 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
827
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸၵျႅတ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
827
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:827
ၺွင်ႇလႄႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇလႄႇ  (ညောင်လည်ရွာ, Nyaunglel) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194015 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇသျၢၼ်းမငႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1308 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1481 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2789 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝႃးပူဝ်းယေႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဝႃးပူဝ်းယေႇ  (ဝါးဘိုးရေရွာ, Warboeyae) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 189788 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇဢွင်ႇၶျၢၼ်းတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2949 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2754 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5703 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ႇဢူး
တီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈတီးပိၼ်ႇၵူင်း  (သီးပင်ကုန်းရွာ, Theepinkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193778 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတီးပိၼ်ႇၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2092 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2645 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4737 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
မသျႅတ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမသျႅတ်ႉ  (မယှက်ရွာ, Mashet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇမသျႅတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190840 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇမသျႅတ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 393 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 436 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 829 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢေႇပရႄႇ 1833
(26) ဝၼ်း
5
မၢၵ်ႇၽိူင်း
မၢၵ်ႇမၼ်း ပဵၼ်သၼ် မီးဝႆႉ 5 သၼ်။ ပေႃးထိူဝ်မႃးၸိုင် မိူၼ်ႁၢင်ႈလၢဝ်ႁႃႈၸဵင်ႇလႅမ်ဝႆႉလႄႈ ၽၢႆႇဢႅင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ Star Fruit။ မႂ်မၼ်းဢမ်ႇပေႃးယႂ်ႇ။ ၶၢဝ်းမၼ်းမွၵ်ႇၼၼ်ႉ တုမ်ႇမွၵ်ႇဢွၼ်ႇမၼ်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႉမူၼ်းတလွမ်ႉ ပဵၼ်သီၵမ်လႅင်ဢွၼ်ႇသေ ပေႃးၵီႈမႃး မိူၼ်သီမွၵ်ႇၵွၼ် ၼႂ်းၵႅၼ်ၵၢင်မၼ်း ၶွင်ႇၵမ်ႇဝႆႉသေ ႁၢင်ႈလီဝႆႉတႄႉတႄႉ။ မၢၵ်ႇမၼ်း မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၸိုင် ပဵၼ်သီၶဵဝ်သေတ ပေႃးၵႄႇမႃး ပဵၼ်သီလိူင် မိူၼ်ၼင်ႇ သီၽိူင်းလႄႈ တႆးၸင်ႇႁွင်ႉဝႃႈ မၢၵ်ႇၽိူင်း။ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဢၼ်မီးသၢႆသူမ်ႈသေတ မၢင်တူၼ်ႈတႄႉ ဢမ်ႇပေႃးသူမ်ႈႁႅင်းသေ မီးပႃး သၢႆဝၼ်ယူႇ။ တူၼ်ႈမၼ်းၼႆႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢွၵ်ႇၸွမ်းထိူၼ်ႇပႃႇၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇသူႈလႃႈလီႈၽုၵ်ႇၶေႃၶေႃ။
ၶူပ်းၵိၼ်လုၵ်ႈမၼ်း၊ ထိူဝ်ႁဵတ်းသိၵ်ႈသေၵိၼ်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈယႅၼ်ႈလေႃးၼမ်ႉၵိူဝ်သေၵိၼ်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ သွႆးသႂ်ႇလေႃး ၵိူဝ်မၢၵ်ႇၽိတ်ႉသေၵိၼ်။
(1) ဢဝ်ၸိူဝ်ႉမၼ်းသေ ၽုၵ်ႇ (2) ၵွပ်ႈၵိင်ႇမၼ်းသေ ၽုၵ်ႇ
ဢေႃးၵၢတ်ႉ 15
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႃးၵၢတ်ႉ
တတိယၼႃဝႃ ဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီၶီႇႁိူဝ်း မုင်းၶမ်းလႅင်
8-တတိယၼႃဝႃဝိမႃၼဝတ်ထု၊ ၼၢင်းၽီၶီႇႁိူဝ်း မုင်းၶမ်းလႅင်
တတိယဝၼႃဝႃဝိမႃၼဝတ်ထု ႁူဝ်ပႅတ်ႇ သုတ်းယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝိမႃႇၼဝတ်ႉထု
ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူး
ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူး ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ပူၵ်းပွင်ၼမ်ႉၵတ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိုင်ႈတႆး ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆး၊ လိၵ်ႈတႆး၊ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်းတႆး၊၊
ၽူႈၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း
ၽူႈၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈၶူးၸေႃးတိၵ ၶုၼ်ၸွမ်ၾႃႉ သတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵꩪၸ ၸဝ်ႈၶူးပဵၼ်ၵူၼ်းၸႃႇတိ မိူင်းမိတ်ႈ သေတၵွပ်ႈလႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ႁႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းတၢင်းႁူႉ လႄႈဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽေသႃႇသၼႃႇ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်ၽေလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆး ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸဵမ်ၼႂ်းမိူင်းတႆးမိူင်းထႆး မိူဝ်ႈလႆႈမႃးထိုင်ၵဵင်းတုင် မိူဝ်ႈပီၶရဵတ်း 1994 တေႇဢဝ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး လႆႈတေႇပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်းမႆႈမႃးဢမ်ႇၶၢတ်ႇ တေႃႇထိုင်လႆႈမႃးပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းယူႇယဝ်ႉ။
လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း
ၵွပ်ႈၸဝ်ႈၶူးလႆႈဢွၵ်ႇလေႇမိူင်းမႃးလၢႆတီႈသေ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁၼ်ပၼ်ႁႃ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးႁဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႉလိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈ မိူဝ်ႈမႃးထိုင်ၵဵင်းတုင် မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႈ 1994 ၸင်ႇလႆႈၶတ်းၸႂ် သႂ်ႇႁႅင်းသေ ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈ ၶၢဝ်းတၢင်း 45 ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းတုင် ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈတႃႇၶီႈလဵၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈလႆႈသွၼ်မႃးလၢႆပီယဝ်ႉ လႆႈႁၼ်ပၼ်ႁႃထႅင်ႈဝႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈၼၼ်ႉပွတ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈသွၼ် ၶႂ်ႈပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသမ်ႉၼမ်သေ ၸင်ႇဝူၼ်ႉသၢင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၶိုၼ်ႈမႃး ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း 8 လိူၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။
ယိူင်းဢၢၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း
ယိူင်းဢၢၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းမီးသၢမ်ၶေႃႈ
ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းပဵၼ်လုၵ်ႈလၢင်းလီတႃႇပေႃႈမႄႈ လႄႈသိုပ်ႇပဵၼ်ပေႃးမႄႈလီ
ႁူင်းႁဵၼ်းမီးယိူင်းဢၢၼ်း ၽိုၵ်းပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ႁိုဝ်ႈႁူႉဝူတ်ႈတြႃးလွင်းပဵၼ်လုၵ်ႈလၢင်း ႁိုဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈႁူႉ ၵုင်ႇမုၼ်ပေႃႈမႄႈ ႁူႉၸၵ်းၸွႆႈထႅမ်တူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈတႆးၵေႃႉမိူဝ်ႈယူႇၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇလွင်ႈႁုင်မိုဝ်ႉ သၵ်ႉၶူဝ်းလွႆးၶူဝ်း ပတ်းၽဵတ်ႈၸၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလႆႈပွၵ်ႈမိူဝ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်တေပႃး တၢင်းယၢမ်ႈၸိူဝ်ႈၼႆႉမိူဝ်း ႁဵတ်းပၼ်ဝူတ်ႈတြႃးဢၼ်ၶဝ်မီးၼိူဝ်ပေႃးမႄႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈလၢင်းလီၶွင်ႈပေႃႈမႄႈၵႂႃႇဝၼ်းတၢင်းၼႃႈယဝ်ႉ။
ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလီ
မိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ မီးၼမ်ႉၸႂ်လီ ဢၼ်မေႃၸွႆႈထႅမ်တူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈဢူၺ်းၵေႃႉၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ၵႂႃႇယူႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇပဵၼ်ပၼ်ႁႃ တေမေႃပိုင်ႈဢိင်ႈၼိူဝ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလီ လုၵ်ႈလီၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ ၼႂ်းမိူင်းၸၵႂႃႇ သၢမ်ၶေႃႈၼႆႉပဵၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ၽိုၵ်းသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
ဝၢႆးႁဵၼ်းယဝ်ႉ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးလႄႈၶူးသွၼ်ၶဝ် ပဵၼ်ႁႅင်းႁိုဝ်ႈၵႂႃႇၶဝ်ႈပၢင်ၽိုၵ်ႉၽွၼ်ႉဢၼ်ပိူၼ်ႈၽိတ်းၵပ်းသိုပ်ႇမႃးထႅမ်ၼမ်ႉၵတ်ႉထႅင်ႈ ပၼ်ႁႅင်းႁိုဝ်ႈၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉသိပ်းသိုပ်ႇထႅင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ပၼ်ႁဵင်းႁိုဝ်ႈသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ထႅင်းယူႇယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ် တီႈႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူးၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ ၸဝ်ႈၶူးၸေႃးတိၵ ၶုၼ်ၸွမ်ၾႃႉ သတ်ႉထမ်မၸေႃးတိၵꩪၸ ၽူႈၵေႃႇတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်း လႆႈသပ်းလႅင်းၼေဝႃႈ ၵွပ်ႈသင်လႄႈလႆႈပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈတွပ်ႇဝႃႈ ꧦ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၶူးလႆႈပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်ၶၢဝ်းမႆႈမႃးၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ၶဝ် တေထၢင်ႇလဵၵ်ႉလိၵ်ႈတႆး ထၢင်ႇယႂ်ႇလိၵ်ႈပိူၼ်ႈ ၵူၼ်းဢမ်ႇႁၼ်လီၸွမ်းၵေႃႈၼမ် ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးႁၼ်လီၸွမ်း ၸင်ႇလႆႈပိုတ်ႇပိုတ်ႇသွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈထၢင်ႇယႂ်ႇ လိၵ်ႈဢိင်းၵိတ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်းႁူၺ်းဢဝ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်မႃးသေ ၸင်ႇသိုပ်ႇသွၼ်ထႅမ်ပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ထႅင်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ပႆႇႁူႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉ
1.Speaking
2.Phonetic (Three or Tree)
3.Interchange intro, book 1, book 2, book 3
4.Writing
6.English Vocabulary (ၼိုင်ႈဝၼ်း 20 တူဝ် 10 ဝၼ်း တွပ်ႇ ၼိုင်ႈပွၵ်ႈ)
ၽႃႇသႃႇတႆး
1.လိၵ်ႈတႆး
3.ပိုၼ်းတႆး
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတွၼ်ႈၼိုင်ႈ 2 လိူၼ်
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းမီး 8 လိူၼ်လႆႈၸႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်တွၼ်ႈ တွၼ်ႈၼိုင်ႈသွင်လိူၼ် သွင်လိူၼ်ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတေလႆႈႁဵၼ်း -
1. Speaking (ပပ်ႉဢၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ပပ်ႉလွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ ဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၸုပ်ႈၸွႆႈၵၼ်ၶူင်ႈသၢင်ႈ ထၢမ်ၶူးသေၸွႆႈၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မီးတင်းမူတ်းမွၵ်ႈ 50 ႁူဝ်ၶေႃႈ) (ႁဵၼ်းၵၢင်ၼႂ်)
2. Phonetic (Three or Tree) ပပ်ႉၼႆႉပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ် Cambridge ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ ဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႃး ႁဵၼ်းမႃးတၢင်းထႆး သဵင်ဢၼ်ၽိုၵ်းမႃး ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈမႃးၽိုၵ်းဢွၵ်ႇသဵင် ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်းၸွမ်းၵၼ် ၸွမ်းပပ်ႉ (Three or Tree) ၼႆႉၸွမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။
3. လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈတႆးၼႆႉပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢၼ်ၸမ်ပဵၼ် ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်သႃႇၽႃႇသႃႇၼိုင်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ပႆႇမေႃလိၵ်ႈတႆး ဝၢႆးလူင်းလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်းယဝ်ႉ တေလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်းတႆးထႅမ်ထႅင်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵၼ်း ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵၼ်း 3 မူင်း ထိုင် 4 မူင်း ဝၢႆးဝၼ်း တေလႆႈႁဵၼ်းယဝ်ႉၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်လိူၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းတွၼ်ႈသွင် 6 လိူၼ်
မိူဝ်ႈႁဵၼ်းယဝ်ႉ Speaking 50 ႁူဝ်၊ Phonetic (Three or Tree) ႁူႉလၢႆးဢွၵ်ႇသဵင် ႁူႉလၢႆးႁႃသဵင်ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်းႁင်းၵူၺ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈၼႂ်း Dictionary လႄႈႁူႉလိၵ်ႈတႆးယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ႁူၵ်းလိူၼ် ဢၼ်ပိၵ်ႉၵႂၢမ်းတႆးသေ တေလႆႈလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉ၊ ၽႃႇသႃႇဢၼ်တေလႆႈႁဵၼ်းၼႂ်းႁူၵ်းလိူၼ်ၼႆႉပဵၼ် -
1. Interchange intro, book 1, book 2, book 3
2. Grammar in use
3. Writing
5. ၾိင်ႈပိူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ၊ ပိုၼ်းတႆး၊ လႄႈ တၢင်းႁူႉၼႂ်းထမ်ႇမ ၸဝ်ႈၶူးလူင်သွၼ်ပၼ်ဝၼ်းသဝ် လႄႈဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ ၼိုင်ႈဝူင်ႈႁဵၼ်းသွင်ဝၼ်းၼႆႉ ဢုပ်ႇၵၼ်ၵႂၢမ်းတႆးလႆႈၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်း ပေႃးဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁွင်ႈႁဵၼ်းလႆႈၸွမ်းပိူင် 6 လိူၼ်ၶိုၼ်းၽိုၵ်းၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်းၸူးၵၼ်ၶိုၼ်း။
ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၵၢၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵမ်ႉၽွင်ႈၵၼ်ၸၢင်ႈလၢတ်ႈသပ်းလႅင်းၼေလႆႈ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလႆႈပိၼ်ႇၸွမ်းငဝ်းလၢႆးမၼ်း လႄႈၽိတ်းပၢင်းၽူးမီးတၢင်းႁူႉ ၶူးသွၼ်ၶဝ်တၢင်ႇတီႈမႃးပၼ်တၢင်းႁူႉ ဢၼ်ၸမ်ပဵၼ်တႃႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
ပၵ်းပိူင်ႁူင်းႁဵၼ်း
ပၵ်းပိူင်တေႁဵတ်းႁႂိုဝ်ႈ ၵူၼ်ႈႁဝ်းယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵတ်းꧦ ယဵၼ်ꧦလႆႈ ၸဝ်ႈၶူးသွၼ်ယၢမ်ႈသွၼ်ဝႆႉဝႃႈ ပၵ်းပိူင်မၼ်းႁႄႉၵင်ႈပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢမ်ႇႁိုဝ်ႈပိူၼ်ႈၸၢင်ႈမႃးႁဵတ်းႁၢႆႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈၵေႃႈတေဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇႁဵတ်းႁၢႆႉပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇယူႇႁူမ်ႈၵၼ် ပၵ်းပိူင်ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႇၶဝ် ထူပ်းပၼ်ႁႃၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းသေလႆႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ် ႁဵတ်းပၵ်းပိူင် ၸႂ်ႉယိပ်းတိုဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်ၸုပ်ႈသိုပ်ႇၸုပ်ႈမႃးယဝ်ႉ။
လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
1. ဢွၵ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈ
2. ပၢင်ၽိုၵ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း၊ ပၢင်ႁိမ်ၼမ်ႉၵႂၢမ်း (Speaking Contest, Debating)
3. ၽိုၵ်းႁုင်မိုဝ်ႉ
4. ႁဵတ်းၼႃး
တေလႆႈမီးပိုၼ်ႉထၢၼ်သင်တႃႇမႃးၶဝ်ႈႁဵၼ်း
ႁူင်းႁဵၼ်ယၢင်ႈပူး လႆႈပိုတ်ႇတိုဝ်ႉတၢင်းပၼ်ၵူၼ်းၵူႈသႅၼ်းꧦ ၶဝ်ႈမႃးႁဵၼ်းလႆႈ ႁွင်ႈႁဵၼ်းလႆႈၸႅၵ်ႇပဵၼ် သၢမ်ႁွင်ႈ ႁွင်ႈၼိုင်ႈ ၸၼ်ႉပိုၼ်ႉထၢၼ် သွၼ် A, B, C ၵႂႃႇ ႁွင်ႈသွင် ၸၼ်ႉၵၢင် သွၼ်ဢၼ်မီးပိုၼ်ႉထၢၼ်ဝႆႉၽွင်ႈယဝ်ႉ ႁွင်ႈသၢမ် ၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်မီးပိုၼ်ႉထၢၼ်ဝႆႉၼမ်ယဝ်ႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႅပ်ႈႁဵၼ်းပေႉလႆႈႁွင်ႈလႂ်ၵေႃႈ လိူၵ်ႈႁဵၼ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 7 ဝၼ်း ပေႃးပူၼ်ႉ 7 ဝၼ်းယဝ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၶၢႆႉႁွင်ႈႁဵၼ်း၊ ၶူးသွၼ်လူင်မွၼ်းၶိူဝ်းဝႃႈဝႆႉဝႃႈ ꧦလုၵ်ႈႁဵၼ်းတေလႆႈမီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈႁဵၼ်း ၶႂ်ႈႁူႉ ၶႂ်ႈမေႃလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၵူၺ်း တႃႇတေမႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈတီႈႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူးꧦ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။
မၢႆတွင်း
သႅင်ၵူႇႁိူင်း ။ ။ တီႈၼႆႈယွၼ်းပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢိတ်းၼိုင်ႈ ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇပႆႇမီးပိုၼ်ႉထၢၼ်သင်ၼႆ ထုၵ်ႇလီယူႇႁဵၼ်းမွၵ်ႈသၢမ်ပီ ၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸင်ႇၸႂ်ႉလႆႈ လၢတ်ႈလႆႈ၊ ပေႃးမီးပိုၼ်ႉထၢၼ်ၽွင်ႈယဝ်ႉ ထုၵ်ႇလီယူႇႁဵၼ်းမွၵ်ႈသွင်ပီၵေႃႈ တေလၢတ်ႈလႆႈတႅမ်ႈလႆႈယဝ်ႉ၊ ပေႃးမီးပိုၼ်ႉထၢၼ်မႃးၼမ်ယဝ်ႉ၊ မႃးၶဝ်ႈၸၼ်ႉသုင်လႆႈၼႆ ႁဵၼ်းပီလဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလၢတ်ႈလႆႈတႅမ်ႈလႆႈယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉၼင်ႇႁိုဝ်တေလၢတ်ႈဢင်းၵိတ်ႉလႆႈၸႂ်ႉလႆႈလီꧦ ထႅင်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇသိုပ်ႇႁဵၼ်း သိုပ်ႇသွၼ်ထႅင်ႈ ႁႃၵၢၼ်ဢမ်ႇၼၼ် ႁႃႁဵၼ်းလိၵ်ႈထႅင်ႈဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉလိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉၵႂႃႇထႅင်ႈ ႁဝ်းၸင်ႇတေၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလႆႈလီꧦ ယဝ်ႉ။
ယိူင်းဢၢၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ
1. တႃႇသွၼ်ႁိုဝ်ႈပဵင်းၸၼ်ႉသိပ်း
2. တႃႇပဵၼ်ၸၼ်ႉၸွမ် ၶေႃးရဵၵ်ႉ
မၢႆတွင်း။ ။ မိူဝ်ႈပီ 2019 လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈႁဵတ်းလွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉသေ လႆႈၶေႃႈမုၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းၵမ်ႉၼမ်ႁူႉၸၵ်း လႄႈႁွင်ႉၸိုဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူး ၼႆၵမ်ႉၼမ် ႁူင်းႁဵၼ်းလႆႈပိၼ်ႇၸိုဝ်ႈ ꧦႁူင်းႁဵၼ်းၶုၼ်ၸွမ်ၾႃႉၽၢႆႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိုင်ႈတႆးꧦ (School For Youth Improvement Founded By Soa Khun Zawm Fah) ၼၼ်ႉမႃးပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ꧦႁူင်းႁဵၼ်းယၢင်းပူးꧦ (Yarng Boo School) သေ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉမႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ။
ၺွင်ႇၶျေႇပေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇၶျေႇပေႃႇ  (ညောင်ခြေပေါ်ရွာ, Nyaungchaypaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၶျေႇပေႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191720 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇၶျေႇပေႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 745 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 987 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1732 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ယေႇၵျီႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းယေႇၵျီႇ (ရေကြည်မြို့နယ် ; Yekyi) ၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈဝဵင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတွၼ်ႈပတဵင်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းယေႇၵျီႇယဝ်ႉ။