ၶမ်းၶွင်ႇ၊_ၶုၼ်
ၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်
မိူဝ်ႈၵျပၼ်ႇၶဝ်ၸမ်တေဢွၵ်ႇမိူ်ငးၼၼ်ႉ၊ မၼ်းၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၽွင်းၼႂ်း(အတွင်းဝန်) တီႈၸဝ်ႈၾႃႉသီႇသႅင်ႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမၼ်းလႄႇၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႁႃလိၵ်ႈလၢႆးတႆး၊ ပိုၼ်းတႆး လႄႇႁႃၸွပ်ႇႁႃထၢမ်လွင်ႈလူၺ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း၊ ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းၵုၼ်လူင်ဢေးသျိူဝ်းၼႆႉ ၵူႈတီႈတီႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းတိုၵ်ႉႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယူႇတီႈမိူင်းၼၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလူင်ၽၢႆႇပၼ်ႇၺႃႇ မီးသတိူဝ်ႇၶိၼ်ႉ (Mister Kinch) ၸႂ်ႉမၼ်းတႅမ်ႈဢပုမ်ႇတႆး ၵႂၢမ်းတႆးၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈပၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်မႅၼ်ႈၸႂ် ၵူၼ်းလူင်လႄႈမၼ်းယင်းလႆႈသူးငိုၼ်းၵွၼ်ႇ၊ ဢပုမ်ႇတႆး ပိုၼ်းတႆးဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၶိုၼ်းႁႃတူၺ်းယူႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ဢဝ်မိူဝ်းၵႂႃႇမိူင်းၶဝ်သေ မိူဝ်းဝႆႉၼႂ်းႁူင်းလၢႆး (တိူၵ်ႈလိၵ်ႈ) ၵိုၵ်းမိူင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၵႃႈတီႈႁူင်းလၢႆးၵိုၵ်းမိူင်းဢၼ်မီးတီႈမိူင်းၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ပပ်ႉၽိုၼ်လိၵ်ႈတႆး၊ ၶူဝ်းလဵင်း၊ တၢင်းယိပ်းတိုဝ်းတႆး လႆႈႁၼ်မီးၼမ်တႄႉတႄႉ။ ၽူႈလႂ်ၽႅဝ်ႁွတ်ႈ မိူင်းၵလႃးၼႃႈၽိူၵ်ႇၵေႃႈ ၶႅၼ်းတေႃႈၵႂႃႇတူၺ်းသေၵမ်း၊ ႁူမ်ႈဝႃႈႁဝ်းဢမ်ႇႁၵ်ႉလိၵ်ႈႁဝ်း ၶူဝ်းယိပ်းတိုဝ်းႁဝ်းၵေႃႈ၊ ပိူၼ်ႈတႄႉသိမ်းပႅင်းလိၵ်ႈႁဝ်း၊ ၶူဝ်းယိပ်းတိုဝ်းႁဝ်းဝႆႉယူႇလီလီယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1947 လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၶၢႆႉမႃးႁဵတ်းၵူၼ်းလူင်ၽၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသေ ၸွႆႈထႅမ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းတႆးတင်းမိူင်းမၢၼ်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်တႃႇဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ လႆႈၸွႆႈထႅမ်တႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈမၼ်းမေႃလိၵ်ႈတႆး၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းတႆး ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈလီလီလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ပဵၼ်ဢၼ်လႆႈပိုင်ႈႁႅင်းမၼ်းတႄႉတႄႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ပၢင်ၵုမ်လူင်တေယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်းၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၶိုၼ်းဝၼ်းဝၼ်း ဢမ်ႇယူႇဢမ်ႇသဝ်းၸွႆႈထႅမ်တႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁဵတ်းၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၽၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၼႆႉ- မၼ်းသိုပ်ႇတႅမ်ႈဢပုမ်ႇတႆး၊ ၵွပ်ႈဢယေးပႅင်ႇဢူးထုၼ်းဢွင်ႇ (အရေးပိုင် ဦးထွန်းအောင်) လၢတ်ႈလႄႈ ဢပုမ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ပိၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉၾၢႆႇမၢၼ်ႈ၊ ပပ်ႉၽိုၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီႁႃတူၺ်းယူႇ။ မိူဝ်ႈယၢင်းလႅင်ၶဝ်ႈႁုပ်ႈသိမ်း တွင်ႇၵျီးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇလႆႈပၢႆႈမူၵ်းၸွၵ်ႉမူၵ်းၸဵင်ႇယူႇ။ ဢမ်ႇတၼ်းၸွႆႈဢမ်ႇတၼ်းထႅမ်တီႈ ၸဝ်ႈၵျ​ေႃႇဢၢၼ်ႉသေ ပၢႆႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမိူင်းၼၢႆး။ လုၵ်ႉမိူင်းၼၢႆး ၵႂႃႇတၢင်းၵဵင်းတုင်ၶဝ်ႈမိူင်းထႆးသေ သမ်ႉၶိုၼ်းမႃးတၢင်းယၼ်ႇၵုင်ႇ၊ လုၵ်ႉတီႈယၼ်ႇၵုင်ႇသေ ပွႆႇသဵင်မႃးၼႂ်းထၢတ်ႈလူမ်းရေႇတီႇယူဝ်ႇပုၼ်ႈတႃႇမိူင်းတႆး၊ ဝၢႆးသေယၢင်းဢွၵ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးႁွတ်ႈတွင်ႇၵျီးသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵဝ်ႇ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်းလွႆမိူင်းတႆးႁဝ်း တေမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် လွင်ႈၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇၼႆႉ လႄႇလၢတ်ႈၸႃလႄႇၼႄႁၢင်ႈတူင်ႉၵႂႃႇ ဢမ်ႇယူႇဢမ်ႇသဝ်း၊ မိူင်းတႆးတီႈမၼ်းဢမ်ႇၽႅဝ်ဢမ်ႇမီး၊ တီႈမိူင်းဝႃႉၵေႃႈ မၼ်းၵႂႃႇၽႅဝ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပီႈၼွင်ႉဝႃႉၶဝ် တေမီးတၢင်းႁူႉယႂ်ႇတၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈမႃးၼၼ်ႉ၊ မၼ်းၵႂႃႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းတီႈမိူင်းဝႃႉ၊ ပီႈၼွင်ႉဝႃႉၶဝ်ၵ​ေႃႉ ပဵၼ်ဢၼ်ႁၵ်ႉမၼ်းပႅင်းမၼ်းတႄႉတႄႉ၊ ဝႃႉလႄႈတႆးၼႆႉ ယူႇလူၺ်ႈၵၼ်မႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇလႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉပဵၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ၊ ပေႃးဝႃႉႁူႉၵေႃႈတႆးလူဝ်ႇႁူႉ၊ ပေႃးဝႃႈတႆးႁူႉၵေႃႈဝႃႉလူဝ်ႇႁူႉၶႆႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆသေလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပီႈၼွင်ႉဝႃႉၶဝ် တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃးၼၼ်ႉ လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇၶတ်းၸႂ်ပၼ်မႃးတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းဝႃႉသေ လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ သိုပ်ႇၵႂႃႇၵဵင်းတုင်၊ ၵႂႃႇလၢတ်ႈ၊ ၵႂႃႇႁေႃး လွင်ႈတၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ်ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ဝၢႆးသေၼၼ်ႉ ၵၢၼ်တီႈၵဵင်းတုင်ယဝ်ႉ၊ သမ်ႉသိုပ်ႇၵႂႃႇတႃႈၶီႈလဵၵ်း ပႆႇထိုင်တႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ လူဝ်ႇထႅင်ႈ 20 လၵ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၺႃးၵူၼ်းႁၢႆႉၶဝ်၊ ၶဝ်ဢဝ်မၼ်းတၢႆပႅတ်ႈလႄႈ ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇလႆႈတူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၼ်းမၼ်းတၢႆၼၼ်ႉ ပဵၼ် 21.6.1954 ဢဝ်တူဝ်တၢႆမၼ်းမႃးၶိုၼ်းၵဵင်းတုင်သေ ၾင်ဝႆႉတီႈပႃႇၸႃႉၶရိတ်ႉယၼ်ႇယဝ်ႉ။ လုင်းၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇၼႆႉ ၵိုတ်းဝႆႉမေးမၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈမၼ်းသွင်ၵေႃႉ၊ မေးမၼ်းပဵၼ်ပႃႈၼၢင်းလႃႉ၊ ႁဵတ်းၶူးသွၼ်ယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် မၢႆသီႇတွင်ႇၵျီး၊ လုၵ်ႈၸၢႆးလူင်ဢၼ်ၸိုဝ်ႈ ၸၢႆးလႃႉပူးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၶူးသွၼ်ၾၢႆႇလဵၼ်ႈႁငႄ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းမိူင်းၼၢႆး၊ ၵေႃႉဢွၼ်ႇ ၸၢႆးမျႃႉပူးသမ်ႉႁဵတ်းၸရေးလူင် တီႈလုမ်းၽၢႆႇထတ်းသိၼ်တြႃးတီႈတွင်ႇၵျီး။