cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ၵျွၵ်ႉတေႃႇ၊ ဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ
ၼၢင်းၶႃႈၸႂ်ႉ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇ
ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉဢၼ်ႁဵတ်းၶႃႈၸႂ်ႉတီႈႁိူၼ်းၵူၼ်းမီးလူင်ၵေႃးသိတ မိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇယူႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းပဵၼ်ဢုတ်ႉတရႃႇၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈၵွင်းလင်မၼ်း မီးပူမ်လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၶုတ်ႉတရႃႇ ၵွင်းလင်ပူမ်၊ ၶုတ်ႉတရႃႇၵွင်းလင်ၵွမ်းၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉသေ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇပဵၼ်သၢဝ်မႃးၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇႁဵတ်းၶႃႈၸႂ်ႉၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်မိူင်းၵေႃးသမ်ႇပီႇ၊ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်ၼႆႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းပၼ်ငိုၼ်းၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇပႅၵ်ႇပၢၵ်ႇသေ ႁႂ်ႈသိုဝ်ႉမွၵ်ႇပၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ၵွႆးသိုဝ်ႉတႃႇငိုၼ်းသီႇပႃၵ်ႇသေ တႃႇသီႇပၢၵ်ႇတႄႉ ဢဝ်ဝႆႉတႃႇၸႂ်ႉၸၢႆႇသုၼ်ႇတူဝ်မၼ်းၼၢင်း။ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၵႂႃႇႁႃသိုဝ်ႉမွၵ်ႇတီးၵၢတ်ႇ၊ မိူဝ်ႈၽႅဝ်ပွတ်းတၢင်းၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းလႆႈငိၼ်းသဵင်တြႃးထမ်ႇမၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်းလႆႈငိၼ်းထွမ်ႇတြႃးယူႇၼၼ်ႉ တူၺ်းတွင်းလွင်ႈပဵၼ်လူႉၼႂ်းတူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇမၼ်း။ ပဵၼ်ၸႂ်ၶႂ်ႈၽႅဝ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇဝႆႉယူႇၵမ်းလဵဝ်။ တူၺ်းဝိပသ်သၼႃႇသေ လႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇ (Sotapanna) ၵႂႃႇ။ ဝိပသ်သၼႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸူဝ်ႈပၢၼ်ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇလူင်လူင်လၢင်လၢင်ယူႇယဝ်ႉ။ တေႃႈလဵဝ်တႄႉ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ငိုၼ်းပႅတ်ႇပၢၵ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်သိုဝ်ႉမွၵ်ႇတင်းမူတ်းမူတ်းယဝ်ႉ။ တႃႇတေလႆႈဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉ ၼၵ်းၸႂ်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ မေႃပွင်ႇၸႂ်မႃးဝႃႈ လွင်ႈလၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ၼႆ ပဵၼ်ဢၵုသူဝ်ႇတုၸရိူၵ်ႈၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ယုမ်ႇယမ်ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ သရၼၵုင်ႇမၼ်းၼိမ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ "ဢၻိၼ်ၼႃၻႃၼႃ ဝေရမꧣိသိၵ်ၶႃပတံ ဝမႃၻိယႃမိ" ၵဝ်ၼႆႉ တေတိုဝ်းၵမ်မၼ်ႈ သိၵ်ႈၶႃႇပုတ်ႈ (သီႇလမျၢတ်ႈၸဝ်ႈ) ဢၼ်ဝႃႈ ဝႄႈလွင်ႈလၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸဝ်ႈမၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉ လွတ်ႈႁေႃးၼင်ႇၼၼ်။ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင် လႆႈႁၼ်လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ၊ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉ လႆႈႁၼ်မွၵ်ႇၼႆႉ မီးၼမ်လိူဝ်တၢင်ႇဝၼ်း၊ ပဵၼ်ယွၼ်ႉၵွပ်ႈသင်ၼႆ မၼ်းၸင်ႇထၢမ်ႇၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇ၊ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇလွတ်ႈဢၢၼ်ႇသီႇလမျၢတ်ႈၸဝ်ႈ ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ "မုသႃဝၻႃ ဝေရမꧣိသိၵ်ၶႃပတံ သမႃၻိယႃမိ" ဝႄႈလွင်ႈလၢတ်ႈၸႃၵႂၢမ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉလွင်ႈပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉမၼ်း၊ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်သႃႇမႃႇဝတီႇ ၸင်ႇပူင်ၵႂၢမ်းႁႂ်ႈၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇ ဢဝ်တေႇသၼႃႇဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁေႃးၼႄပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်း။ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်သေ ၶိုၼ်းဢဝ်တေႇသၼႃႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ၼၼ်ႉ ႁေႃးၼႄပၼ်ၶိုၼ်း။ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်လႄႈ ၸိူင်ႉၼၢင်းၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ထွမ်ႇငိၼ်းတြႃးၸဝ်ႈသေ တင်းသဵင်ႈလႆႈပဵၼ်သေႃးတႃႇပၢၼ်ႇၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ ၺၢၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆၼႃႇ။ ဝၢႆးမႃး ဢူမ်ဢၢၼ်ႇလႆႈ ပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်သေ ပဵၼ်မႃး "တိပိꩦၵၻရ" ယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်သႃႇမႃႇဝတီႈၼႆႉ ႁႂ်ႈၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼင်ႈတီႈသုင်သေ ၼၢင်းၸုမ်ႈလူင်သမ်ႉၼင်ႈတီႈတႂ်ႈတီႈတႅမ်ႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်း ၼပ်ႉယမ်ႁၵ်ႉသႃၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးတႄႉ ၸင်ႇလူတ်းယွၼ်ႇပၼ် ဢၼ်လႆႈပဵၼ်ပၢၼ်ၶႃႈၸႂ်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၵိူတ်ႇလဵင်ႉပၼ်ၸူဝ်ႈပၢၼ်ဢၼ်မႂ်ႇ တႃႇၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸင်ႇဝႃႈ '''"ဢေၵတၷ်ၷံ ၽိၵ်ၶဝေ မႃမသႃဝၵႃၼံ ဢုပႃႇသိၵႃၼံ ၿႁုသုသ်သုၼံ ၶုꩡ်ၸုတ်တရံ" ၼႆသေ ၸင်ႇပၼ်ဢေႇၵတၵ်ႉၵယူႇယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းၶဝ်ဢိူၺ်၊ ၼႂ်းဢုပႃႇသိၵႃႇသႃဝၵ ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၵဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆႉ တီႈဢၼ်မီးပိုၼ်ႉႁူႉယႂ်ႇၼမ်ၼၼ်ႉ ၶုတ်ႉၸုတ်ႉတရႃႇၼႆႉ တွၼ်းလိူဝ်၊ မျၢတ်ႈလိူဝ်ႈ၊ ၶိုၵ်ႉလိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ (ဢင်ၷုတ်တၼိယႃႇၵ ႑.႑.႒႖႐ ဢေၻၵ်ၷဝၷ်ၷ)
ၽိုၼ်ဢိင်
ၼႃႈလိၵ်ႈ ႖႑၊ ပပ်ႉ - ႁၢင်ႈပိုၼ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ| တႅမ်ႈ - သြႃႇလူင်ဢူးၵူဝ်ႇဢိင်ႇၵႃႇ (ၽူႈၼႄတြႃးဝိပသ်သၼႃႇလုမ်ႈၾႃႉ)
ဢေႇပရႄႇ 1985
(26) ဝၼ်း
5
ၵၢၼ်ႇပႄႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပႄႉ  (ကန်ဘဲ့ရွာ၊ Kanbeit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192523 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇပႄႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1264 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1526 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2790 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မၵျီးၶျွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈမၵျီးၶျွၵ်ႉ  (မကြီးချောက်ရွာ, Magyichauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193878 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3739 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3323 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7062 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ႇပႄႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
မၵျီးၶျွၵ်ႉ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ဝၢၼ်ႈတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ  (သရက်ကန်ရွာ, Thayetkan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191748 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1022 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1175 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2197 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
မိၼ်းပျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၸႄႈဝဵင်းမိၼ်းပျႃး (မင်းပြားမြို့နယ် ; Minbya Township) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတွၼ်ႈမျွၵ်ႉဢူး၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းပၵ်းလုမ်းၸႄႈဝဵင်းၼႆႉ ပဵၼ် ဝဵင်းမိၼ်းပျႃးယဝ်ႉ။
တယႅတ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
မိၼ်းပျႃး၊ ၸႄႈဝဵင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းမီးၼႂ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ
ယႂႃႇတိတ်ႉၵလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇတိတ်ႉၵလေး (ရွာသစ်ကလေးရွာ, Ywarthitkalay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵူၵ်ႉၵူဝ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190244 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွင်းသဵၵ်ႉၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1789 ၵေႃႉ၊ ယိင်း 1723 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3512 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၸိၼ်ႉၵူး
ဢေႇပရႄႇ 5
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (5) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (95) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (96))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (270) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ၼမ်ႉထူမ်ႈ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈ (, Nam Htum, နမ့်ထွမ်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ပၢႆးသိုၵ်း
သိပ်းပီတၼ်းထူၼ်ႈတဵမ် ၽႃႈသဵမ်ၶိုၼ်း ယိပ်းၵွင်ႈ
ဝၼ်းယဝ်ႉလိူၼ်၊ လိူၼ်ယဝ်ႉပီ၊ ႁဵတ်းၼႆသေ ၵူင်းၸၢၵ်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းပၼ်ႇၵႂႃႇပၼ်ႇၶိုၼ်း ယူႇဢိုၼ်ႈဢိုၼ်ႈၼႆႉ ၵမ်းၵႅပ်ႉၸူဝ်ႈၼိုင်ႈၵူၺ်းၵေႃႈ လႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ် မၼ်းမႃးၼႆႉ ပေႃးတၼ်းတဵမ် သိပ်းပီယဝ်ႉၼႆဝႃႇ။ ဢၢႆႈႁႃးၵုမ်ႇထဝ်ႇၵႂႃႇထဝ်ႇမႃး တၢင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ တၢင်းၼိုင်ႈသေ ၵၢၼ်ယႂ်ႇ ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်း ၶႂ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽေႃႇၼမ်ႉၼႄတူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇႁဵတ်း လႆႈၵႃႈႁိုဝ်လူင်လၢင်၊ တိုၵ်ႉၵႂင်ပူၵႂင်ပႃ ၼႂ်းၵႄႈ လူမ်းလႅင်ႉလူင်ၼၼ်ႉယူႇ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ပေႃးထတ်းတႅၵ်ႈၼိူင်းတူၺ်း တၢင်ႇၵူၼ်း တၢင်ႇၵေႃႉတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၢင်ႈႁၢႆႉၵႃႈႁိုဝ် ၼင်ႇပိူၼ်ႈထၢင်ႇၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။
SSNA army 001
ဝူၼ်ႉၶူၼ်ႉၶိုၼ်းပိုၼ်းတၢင်းလင် မိူဝ်ႈလႂ်ႁိုင်ၼၢၼ်းသိပ်းႁႃႈပီယဝ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမႂ်ႇတႃႇသေႇ၊ ယွၼ်ႉဢၢႆႈႁႃးလႆႈတႄႇၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (ႁဵတ်းသိုၵ်း) တဵမ်တူဝ်တဵမ်ၸႂ်တင်းပိုၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈၼႆႈလူး၊ ဢဝ်ၽဝတူဝ်ၵဝ်ႇၽင်သေလူင်းတိုၼ်းလၢင်းဝႆႉယဝ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႄႇ? ယွမ်း (ၶၢမ်ႇ) ၸုၼ်ႉၽႃႈပႅတ်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈသေ ၶဝ်ႈမႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?၊ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇတၢင်းၼႄးလၢႆၾၢႆႇၸိူဝ်းဢမ်ႇႁၼ်လီ ၵၢၼ်ယိပ်းၵွင်ႈႁဵတ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉတင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ ပႃးၸဵမ်တႆးၵေႃႉတႆးသႄႈၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းဝဵင်း ၸိူဝ်းလႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၸွမ်းၵၼ်ၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
လွင်ႈတႃႇမုၵ်ႉၸုမ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်တေႁပ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်သိုၵ်းၶဝ်ၼိုင်ႈၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇငၢႆႈငႅမ်ႈၼႆၼႆႉ တိုၵ်ႉႁၼ်ၼႂ်းတႃႇ၊ မိူဝ်ႈဢၢႆႈႁႃးဢွၵ်ႇၵၢၼ်တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ ၽွင်းႁူဝ်ပီ 2000 ၊ တႅပ်းတတ်းၸႂ်တေၶဝ်ႈႁဵတ်း သိုၵ်းတႆးၼႆသေ ၶိုၼ်ႈမိူဝ်းထိုင်ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁူႉတီႈၵပ်းသိုပ်ႇသိုၵ်းတႆးလႄႈ လွမ်မႆႈၸႂ်ဝႆႉ၊ ယၢမ်ႈငိၼ်းဝႃႈတီႈလႃႈသဵဝ်ႈၼႆႉ မီးသိုၵ်းဝ၊ သိုၵ်းတႆးလႄႈၸုမ်း တၵသၽၼႆ မွၵ်ႈၼႆႉၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇႁူႉလီလီဝႃႈ ၸုမ်းလႂ်ပဵၼ်ၸုမ်းၽႂ်တႄႉတႄႉ။ ၵမ်းလိုၼ်းတႄႉမိူၼ်ၵႂၢမ်းဝႃႈ-“ၵူၼ်းလီၽီၸွႆႈ”ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵပ်းသိုပ်ႇလႆႈတႆးၵေႃႉၵဝ်ႇတီႈလႃႈသဵဝ်ႈသေ မၼ်းၼၢင်းသိုပ်ႇၵပ်းပၼ်တႆးၵေႃႉမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ်လၢၼ်သၢဝ် ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၸုမ်းၸဝ်ႈၼိုင်ႈၼႂ်း SSNA လႄႈ ငိၼ်းငၢႆႈလူမ်ၸႂ်ၵႂႃႇဢိတ်းၼိုင်ႈ။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (ညောင်ပင်သာရွာ၊ Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192038 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1616 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2032 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3648 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးသိုၵ်း
SSNA army 001
မိူဝ်ႈလၢၼ်သၢဝ်မၼ်းၸူဝ်းၵႂႃႇထူပ်း ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၸုမ်းၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈယုမ်ႉသေလၢတ်ႈဝႃႈ-“ၶႅမ်ႉဢိူဝ်ႈ၊ လီဢိူဝ်ႈ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မႃးယွၼ်းၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်းၸိူင်ႉၼႆ ဢမ်ႇၼပ်ႉတေႃႈမီး။ ၵူၺ်းၵႃႈသူၼႆႉ တီႈတပ်ႉၸုမ်းႁဝ်းဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႈႁပ်ႉ၊ တေသူင်ႇသူၵႂႃႇတီႈငဝ်ႈငုၼ်း၊ ႁႂ်ႈသူၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်တီႈၼၼ်ႈ တေသင်ႇထုၵ်ႇ” ဝႃႈၼႆလႄႈ ပေႃးငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းၸိူင်ႉၼၼ်ၸိုင် ဢၢႆႈႁႃးၵေႃႈဝူၼ်ႉၵႂင်၊ ၵွပ်ႈသင်လႄႈမၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈႁပ်ႉၵဝ်ၼႆ၊ ဝၢႆးမႃးလႆႈငိၼ်းဝႃႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇႁပ်ႉၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇပႆႇႁတ်းယုမ်ႇဢၢႆႈႁႃး၊ ၵူဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ပိူၼ်ႈပွႆႇမႃး။
ၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ပၢႆးသိုၵ်း
SSNA saogarnyot 002
မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်ဢၢႆႈႁႃး ၵႂႃႇသူင်ႇဢၢပ်ႈဝႆႉတီႈလုမ်းၵပ်းသၢၼ် ဢၼ်တင်ႈဝႆႉတီႈပွၵ်ႉ (10) ၼၼ်ႉသေ ပွၵ်ႈမိူဝ်းၵႂႃႇ။ တင်ႈတႄႇၼၼ်ႉမႃး ဢၢႆႈႁႃးၸင်ႇလႆႈႁူႉၸၵ်း လုင်းဝုၼ်းငူၺ်ႇ လႄႈပီႈဢၢႆႈၼၼ်ႇတေႃးၶဝ် ၸိူဝ်းၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းဢၢႆႈႁႃးတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။ လႆႈယူႇဝႆႉတီႈလုမ်းၸမ်လိူၼ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵူၼ်းလူင်ဢွၵ်ႇတၢင်းဝႆႉလႄႈ ၽႂ်ပႆႇၸၢင်ႈႁပ်ႉမိူဝ်းတီႈငဝ်ႈငုၼ်း။ ၸဝ်ႈၸၢႆးယီႈ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း မႃးတွင်ႈထၢမ်လွင်ႈတၢင်းဢၢႆႈႁႃး မႃးႁဵတ်းသိုၵ်းသွင်ပွၵ်ႈ၊ လႆႈတွပ်ႇၵႂႃႇၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ပဵၼ်တႄႈမီႊတႄႉ။ ႁဵတ်း Tour Guide တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ မႃးၶဝ်ႈႁဵတ်းသိုၵ်းၼႆလႄႈ လႅပ်ႈၽႂ်ၵေႃႈဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈယုမ်ႇ၊ လိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SSNA) ဢွၵ်ႇတၢင်းယဝ်ႉမႃးဝႄႉတီႈလုမ်းလႄႈ ဢၢႆႈႁႃးလႆႈၸပ်းၵႃးမၼ်းၸဝ်ႈ မိူဝ်းထိုင်ငဝ်ႈငုၼ်းၶၢႆးသိမ်ႇ၊ တႄႇၼၼ်ႉမႃးၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢၢႆႈႁႃး လႆႈပဵၼ်ၵေႃႉႁၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တဵမ်တူဝ်ၵႂႃႇ။
လႆႈမႃးယူႇတီႈငဝ်ႈၸုမ်း ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈသေ ႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵၢၼ်တီႈၶၢႆးသိမ်ႇႁိုင်ၼၢၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်း (5)ပီၼၼ်ႉ ဢၢႆႈႁႃးလႆႈႁဵၼ်းႁူႉထႅင်ႈတင်းၼမ်၊ ၸဵမ်ၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး၊ လွင်ႈပိုၼ်းတႆး၊ ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇၵူႈပိူင်ပိူင်၊ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉမႃးမိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ၊ ဢမ်ႇႁၼ်မႃးမိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁူႉလႆႈႁၼ်မႃးတင်းၼမ်။ ဢၼ်မီးၵႃႈၶၢၼ်ယႂ်ႇသုတ်းသေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉပိုၼ်းတႆး၊ ပိုၼ်းလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆးလီလီၼၼ်ႉ၊ ဢၢႆႈႁႃးလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးပၢႆးပိုၼ်းသေ ယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆသေတႃႉ လွင်ႈလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလွၼ်ႉၵႅၼ်ပိုၼ်းတႆး၊ ပိုၼ်းလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတႆးလႄႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇလႆႈႁူႉၽႅဝ်ၼင်မၼ်းသေဢိတ်း။ ဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းႁူႉမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵႅၵ်းဢၼ်ၽၢင်းမၼ်းတင်းမူတ်း။ ယွၼ်ႉမၢၼ်ႈၵေႃႈတိုၼ်းဝၢင်းၽႅၼ်မႃးဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ် ၸဵမ်လႂ်ယဝ်ႉလူး၊၊
ၸွမ်းၼင်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်း ဢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းဢၢပ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉသေ လႆႈဢွၵ်ႇတၢင်းၵႂႃႇလၢႆလၢႆတီႈလၢႆတၢင်း၊ လႆႈထူပ်းၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်လၢႆၸုမ်းပႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇၵႂႃႇပၢင်သၢင်း၊ မိူင်းလႃး၊ မိူင်းမၢဝ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ၊ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ ၼႂ်းဝဵင်းမိူင်းတႆးၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵႂႃႇႁၼ်တီႈပိူၼ်ႈၼမ်ၵေႃႈႁူႉၼမ်ႁၼ်ၼမ်မႃး၊ တႃပိုတ်ႇၵႂၢင်ႈမႃး၊ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉတီႈပိူၼ်ႈမႃး လွင်ႈပိူၼ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈသင်၊ ၵေႃႇသၢင်ႈပူၵ်းပွင်ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပိူၼ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ပူၵ်းတင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းပိူၼ်ႈႁႂ်ႈၶိူင်ႇၶမ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်တၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉႁၼ်မႃးလႄႈ မီးၽွၼ်းလီတႃႇမုၵ်ႉၸုမ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တႃႇတူဝ်ဢၢႆႈႁႃးၵေႃႈမီးၼမ်တႄႉတႄႉ။
ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ လွင်ႈလႆႈႁဵၼ်းဢဝ်ၵၢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆး၊ တႅမ်ႈဝွၵ်းတီႈၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈၼၼ်ႉ မီးၽွၼ်းလီတႃႇဢၢႆႈႁႃးတႄႉတႄႉ။ ယွၼ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈၽုၵ်ႇၽင်ပၼ် ၵၢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ဢၢႆႈႁႃးၵေႃႈၸင်ႇပဵၼ်တႅမ်ႈယွတ်ႈလိၵ်ႈ၊ ပွင်ႈၵႂၢမ်း၊ ဝွၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈသွၼ်ႁဵၼ်း၊ ႁပ်ႉၶေႃႈၼႄႉၼမ်း၊ ၶေႃႈပူင်သွၼ်တီႈမၼ်းၸဝ်ႈၼႆၸိုင် ဢၢႆႈႁႃးၼႆႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇမေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးသင်ႁိုဝ် ဢမ်ႇႁူႉ။
ပေႃးတေလၢတ်ႈလွင်ႈ မီးၽွၼ်းလီတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ၽွင်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼႂ်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SSNA)ၸိုင် မီးၼမ်ၼႃႇ၊ ၼႂ်းၵႃႈၽွၼ်းလီတင်းၼမ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇလိုမ်းလႆႈသေပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၢႆႈႁႃးထူပ်းသုၼ်ႇမၢၼ်ၺႃးသၸ်ႉၸႃႇပၢၼ်ဢွၼ်သေ ႁူမ်ႈသိူဝ်းႁူမ်ႈတုၵ်ႉမႃးၸွမ်းၵၼ် ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် တေႃႇပေႃးမီးလုၵ်ႈဢူၵ်းၸႂ်ၸွမ်းၵၼ်သွင်ၵေႃႉသွင်ၵူၼ်း ပဵၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းမူၼ်းလီ။
မိူဝ်ႈ2004-2005 ၼၼ်ႉ မုၵ်ႉၸုမ်းပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵုမ်းၼႃးၽုၵ်ႇၶဝ်ႈ “သိၼ်းသူၺ်ႇလီႇ” ဢၼ်ဝႃႈၶဝ်ႈပိူၵ်ႇမၼ်း လႆႈၶွၼ်ႇလီၼႃႇၼႆၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းပီပၢႆ၊ လႆႈယိပ်းသဵမ်လူင်းၼႂ်းတူင်ႈၼႃး ပွတ်းၶူဝ်လူင်ဝဵင်းသီႇပေႃႉ ဢၼ်မီးၶၢင်ႈတၢင်းၵႃးသီႇပေႃႉ-လႃႈသဵဝ်ႈ၊ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဢၢႆႈႁႃး မီးတူဝ်ထူပ်းပိုၼ်ႉႁူႉၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼမ်တိူဝ်းလိူဝ်မႃး။
SSNA health-care 003
ႁွတ်ႈထိုင်ငဝ်ႈၸိုင်ႈလွႆတႆးလႅင်း RCSS/SSA ယဝ်ႉလႆႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉၵၢၼ် ၼင်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းတူၵ်းမႃးၼၼ်ႉ လူၺ်ႈႁႅင်းတူဝ်ႁႅင်းၸႂ်မီး။ ၵၢၼ်ငၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းၶၢႆးသိမ်ႇပွၼ်ႈသွၼ်ပၼ်မႃးတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ဢၢႆႈႁႃးဢဝ်မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈၼႆႈမႅၼ်ႈတီႈထုၵ်ႇတၢင်းတႄႉတႄႉ။ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းသင်ၵေႃႈ တင်းၵေႃႉႁၢၼ်ပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈတိၼ်ၶဝ်ႈမိုဝ်းၵၼ်လႆႈလီလီ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပိူင်တင်းသွင်ၾၢႆႇဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈပႃးၽွင်ႈ။
မိူဝ်ႈတႄႇမႃးထိုင်လွႆတႆးလႅင်းၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈယူႇယၢပ်ႇဝႆႉဢိတ်းဢိတ်း၊ ယွၼ်ႉပႆႇမိုတ်ႈၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃၾႃႉၽူၼ်၊ လုၵ်ႉတီႈပဵင်းတီႈမႆႈသမ်ႉလႆႈမႃးယူႇၸိၵ်းလွႆတီႈၵတ်း၊ လုၵ်ႉတီႈၼမ်ႉလိူင်ႇမႃးယူႇတီႈၼမ်ႉၵိၼ်း လႆႈလူင်းတၵ်းၵိၼ်ၼမ်ႉလိၼ်းၼႂ်းႁူၺ်ႈပုၼ်ႉ၊ မိူဝ်ႈတႄႇၽႅဝ်ပဵၼ်ၶၢဝ်းၽူၼ် ဢမ်ႇႁၼ်ၼႃႈလႅတ်ႇတင်းဝူင်ႈၵေႃႈမီး၊ မုင်ႈတူၺ်းတၢင်းလႂ်မွၵ်ႇၵုမ်ႈသုမ်ႇတၼ်တိၵ်း၊ လုၵ်ႉတီႈၸုမ်းၵိုတ်းယိုဝ်း မႃးယူႇတီႈၸုမ်းတိုၵ်းသိုၵ်းသေ ယိပ်းၵွင်ႈၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၸိုင် ပႆႇပေႃးမိုတ်ႈတူဝ်မိုတ်ႈၸႂ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးမႃးတႄႉ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ ဢၢႆႈႁႃးၵေႃႈပဵၼ်ၵူၼ်းလွႆတႆးလႅင်းၵႂႃႇတင်းပိုၵ်း၊ ၽိုၵ်းတူဝ်ၽိုၵ်းၸႂ်ၵိၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈယူႇၼင်ႇပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းၼင်ႇပိူၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈ။
SSNA sao aung mya 004
ယွၼ်ႉႁူႉဝႃႈဢၢႆႈႁႃးသူင်ၾၢႆႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆး၊ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉၾၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆးဢိတ်းဢွတ်းၼႆလႄႈ ၵူၼ်းလူင်ၶဝ်ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းႁူင်ႈပွႆႇသဵင်ဢွၼ်တၢင်းတူၺ်း၊ ၵဵပ်းတုမ်ၶၢဝ်ႇ၊ ဢၢၼ်ႇၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းႁိုင်ၼိုင်ႈပီ တီႈႁူင်းပွႆႇသဵင်မုၵ်ႉၸုမ်း၊ ပေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၶူးသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈထႅင်ႈၼိုင်ႈပီ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉဢၢႆႈႁႃႈလႆႈလၢႆႈႁပ်ႉၵၢၼ်ငၢၼ်းလၢႆဢၼ် ၼင်ႇမုၵ်ႉၸုမ်းမွပ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်သေ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် လႆႈႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်းၾၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း၊ ပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၶွမ်ႇမတီႇပွင်သၢင်ႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်လႄႈ ပဵၼ်ၽူႈတၢင်လၢတ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းပႃး။
SSNA-SSA union 005
ႁဵတ်းၼႆသေ ၵူင်းၸၢၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းပၼ်ႇၵႂႃႇပၼ်ႇမႃး တေႃႈလဵဝ်ဢၢႆႈႁႃးၽၢတ်ႇယၢၼ်မႃးၶၢႆးသိမ်ႇၼႆႉ ပေႃးတၼ်းတဵမ်သိပ်းပီယဝ်ႉယိုင်၊ လုၵ်ႈၸၢႆးဢၢႆႈႁႃး “ၸူမ်းၽႅဝ်ၾႃႉ”ၵေႃႈ ပေႃးမီးၵဝ်ႈၶူပ်ႇယဝ်ႉလူး။ ဢၼ်ဝႃႈပေႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိုင် ဢမ်ႇတၼ်းႁူႉၶၢဝ်းယၢမ်းလတ်းပူၼ်ႉၵႂႃႇၼႆၼၼ်ႉ ၸႂ်ႈတေႉယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈပၼ် တႃႇမုၵ်ႉၸုမ်းလႄႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းပီ ၽွင်းယူႇတီႈလွႆတႆးလႅင်းၼႆႉၼႆၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈပဵၼ်လွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈ ၼင်ႇမႆႉၼိုင်ႈဝႃးၶႃးၼိုင်ႈတႅပ်းယူႇ။
ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼင်ႇယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁဝ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ၶႂ်ႈမီးလႄႈ ဢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်းမုင်ႈမွင်း ၶႂ်ႈလႆႈယိူင်းမၢႆသုင်သုတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေၸႂ်ႉႁႅင်းၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇဢၢႆႈႁႃးသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပဵၼ်တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်မိူဝ်းၼႃႈၼင်ႇၶိုင်ပွင်လႆႈ၊ တိုၼ်းတေဢမ်ႇယွမ်းပၼ်ၽူႈၶဵၼ်၊ တေပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၽူႈၼမ်းႁဝ်း ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၶိုၼ်းသိပ်းပီတဵမ်။
1133
1133
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
တႃႇၸီႇလေး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
1133
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
မၢတ်ႉၶျ် 2042
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:မၢတ်ႉၶျ် ပိူင်ထၢၼ်ႈ:2042
1133
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1133
1502
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1502
470
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
1899
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
470
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1899
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
470
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1899
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
470
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1899
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
470
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:470
1899
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1899 ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1890 ႁူဝ်သိပ်းပီ
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးၸတ်းၵၢၼ် ၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵၢၼ် တႅမ်ႈသဵၼ်ႈသၢႇမၢႆၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်ၸၵ်းၽႄမဵဝ်းၸၢဝ်း ၽၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉ၊ ၵၢၼ်ႁုပ်ႈတုမ်ႊလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ် တေႃႇပေႃးထိုင် ၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ၸၵ်းယွႆႈလႄႈၵၢၼ်ပိုတ်ႇတီႈပွင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၶွင် ၽူႈယိပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ။
ပိုၼ်းလင်ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ
ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆၼႆႉ မီးမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်သုမေးရီးယၼ်း တီႈၼႂ်းလႅၼ်ႊသူဝ်ႇပူဝ်ႇတေးမီးယႃး။ မိူဝ်ႈတႄႇၼၼ်ႉတႄႇ ၵွၺ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈတၢငၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ တၢင်းၼမ် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၶေႃႈမုၼ်းလွင်ႈတၢင်းၵႃႊၶၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ပၢႆးသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်မီးပိုၼ်ႉထၢၼ် ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇ ပၢႆးၼပ်ႉ(ပၵ်းပိူင်ၵၢၼ်သဵၼ်ႈမၢႆၵူပ်ႉ ဢၼ်မၢႆထိုင် ၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း လူၺ်ႈမီးၵၢၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉၽၢႆႇလၢႆးလေႃး) (ၻေးပိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ လၢႆးသၢႆႉ) တင်း လၢႆးထွၼ် (ၶရႅတ်ႉတိတ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈမၢႆ လၢႆၶႂႃ) ၼႆသေ ၵၢၼ်တႅမ်ႈၵၢၼ်မၢႆဝႆႉပွၵ်ႈလႂ်ၵေႃႈ တေလႆႈမီး ယွတ်ႈႁူမ်ႈတင်းသဵင်ႈတင်းမူတ်း ၸဵမ်ဢၼ်လေႃးလႄႈဢၼ်ထွၼ်(မႅတ်ႈလႄႈသုမ်း) ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်)၊ ၸိူင်ႉၼႆ တႄႇမီးမႃ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းဢိတ်ႇတလီႇ ၵွၼ်ႇၼႃႈပီႊၶရိတ်ႉ 1543 ၊ Luca Pacioli လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ Vennice ၼႆသေ ပဵၼ်ပပ်ႉဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်တႅမ်ႈသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ။ ပိုၼ်ႉထၢၼ်ၶွင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ လုၵ်ႉတီႈၶေႃႈတင်ႈမိူၼ်(equation)ဢၼ်ဝႃႈ " ၶူဝ်းၶွင် = ၼီႈ + တိုၼ်းလၢင်း" ။ ငိုၼ်းၶဝ်ႈလႄႈၵႃႊၸႂ်ႉၸၢႆႇၵေႃႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တွၼ်ႊၼိူင်ႈၶွင်တိုၼ်းလၢင်း ၼႆယဝ်ႉ။
ၶိူင်ႈၵၢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ
เพื่อเป็นการบันทึกเหตุการณ์ทางการค้า เพื่อให้เจ้าของกิจการได้ทราบว่าช่วงเวลานั้น ๆ มีสินทรัพย์ หนี้สินและส่วนของเจ้าของ อยู่เป็นจำนวนเท่าใดและอย่างไร เพื่อเป็นปัจจัยหนึ่งประกอบการตัดสินใจในการลงทุนของนักธุรกิจและประกอบการตัดสินใจในการบริหารของเจ้าของกิจการ เพื่อเป็นการป้องกันการทุจริตและการสูญหายของสินทรัพย์ เพื่อให้เป็นไปตามข้อบังคับของกฎหมาย เพื่อเป็นเครื่องมือนำมาใช้ในการคำนวณภาษีที่จะต้องจ่ายแก่รัฐ
ၶွပ်ႇလႅၼ်ႊၶွင် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသဵၼ်ႈမၢႆ
สำหรับขอบเขตของงานบัญชีนั้น เราสามารถจำแนกออกได้เป็น 2 ประเภทใหญ่ คือ
การบัญชีการเงิน (Financial Accounting) - เป็นการบัญชีที่จัดทำโดยบันทึกตามมาตรฐานการบัญชีหรือหลักการบัญชีที่รับรองกันทั่วไป ได้แก่ งบแสดงฐานะการเงิน งบกำไรขาดทุน งบกระแสเงินสด นโยบายการบัญชีและหมายเหตุประกอบงบการเงิน เพื่อรายงานต่อบุคคลภายนอกกิจการอาทิ นักลงทุน เจ้าหนี้ ผู้ถือหุ้น หน่วยงานราชการ ลูกจ้าง การบัญชีเพื่อการจัดการ (Managerial Accounting) - เป็นการจัดทำเพื่อรวบรวมข้อมูลเสนอต่อผู้ใช้ข้อมูลที่เป็นบุคคลภายในกิจการ ได้แก่ กรรมการบริหาร ผู้จัดการ หัวหน้าฝ่าย หัวหน้าแผนก ฯลฯ เพื่อใช้ในการวางแผน และควบคุมการดำเนินงานให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ข้อมูลนั้นส่วนหนึ่งมาจากการทำบัญชี รวมกับข้อมูลอื่นๆทั้งที่เป็นตัวเงินและไม่เป็นตัวเงิน เช่น จำนวนชั่วโมงการทำงาน จำนวนหน่วยของวัตถุดิบ เป็นต้น รายงานทางการบัญชีเพื่อการจัดการมีได้หลากหลายรูปแบบขึ้นอยู่กับความต้องการของผู้บริหาร
ဢေႇတီႇ 49
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
49
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဢေႇတီႇ 49
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:49
ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ
ၶၢဝ်းတၢင်းႁဵၼ်းသွၼ်
မိူဝ်ႈဢယုလႆႈ (14) ၶိုၼ်ႈယူႇ(ဝတ်ႉ)ၵျွင်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶၢင်၊ ႁဵတ်းၵပ်ႉပီႇလႆႈသွင်ဝႃႇ သေၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇ ၵ၊ၼ်း ၸိုဝ်ႈယူႇဝတ်ႉ(ၵျွင်း)လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ-ၸဝ်ႈပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵ၊ ယူႇၸွမ်းဢုပၸ်ႉသေႇ သြႃႇၸဝ်ႈဝႃႇၼိုင်ႈ၊ မိူဝ်ႈဢယုၸဝ်ႈလႆႈ(17)ၶၢႆႉမိူဝ်းယူႇၵျွင်းဝၢၼ်ႈယူၵ်ႇ ဝဵင်းၵေႇသီႇ(ဝၢၼ်ႈၸၢမ်)တမ်တီႈသြႃႇၸဝ်ႈ လူင်ဢူးဝူၼ်ႇၼ၊ ႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃ လိၵ်ႈလၢႆး လင်ႇၵႃႇ ၽသႃႇတၢင်းမေႃတႆး ၵူႊသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် ယူႇႁိုဝ်ထိုင်ထူၼ်ႈ(3) ဝႃႇဢယုတဵမ်(20) ၼႂ်းပီႊတႆး-2006ၼီႈ (ပီႊၶရဵတ်ႈ-1912) လိူၼ်သၢမ်မႂ်ႇ (7) ၶမ်ႈ၊ ၽြႃးတၵ်ႉၵႃႇပူႇလွႆမၢၼ်ႇသႅင်+ၼၢႆးလွႆမၢၼ်ႇသႅင်၊ ၼၢင်းသူၺ်ႇၶဝ် ယွၼ်းၶၢမ်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်းတၵ်ႉ ၵႃႇလႄႈၸဝ်ႈသြႃႇလူင် ၼမ်ႉပႃတႅပ်းႁဵတ်းသြႃႇဢုပၸ်သေႇသြႃႇသေ လႆႈယုၵ်ႉပဵၼ်ရႁၢၼ်းၼႂ်းသိမ်ႇ ဝၢၼ်ႈယူၵ်ႇ၊ ဝဵင်းၵေႇသီႇ လႆႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈပိင်ႇၺႃႇၽေႃးၵၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆယဝ်ႉ။
ၶၢဝ်းတၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်း
ပေႃးယဝ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းႁဝ်း သမ်ႉၶၢႆႉမိူဝ်းႁဵၼ်းသတ်ႇတႃႇ သၢင်းၵျူဝ်ႇ တီႈဝတ်ႉ(ၵျွင်း)သူၺ်ႇ ၵျိၼ်ႇတေႃးယႃႉ ဝၢၼ်ႈၶႃႇၵျွၵ်ႉမႄး ၸေႈဝဵင်းသီႇပေႃႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶၢႆႇလူင်းမိူဝ်းႁဵၼ်းထမ်းပိ တၵတ်ႈ ၽႃႇသႃႇပလိ မႃႇၵထၼႂ်းမူိူင်းမၢၼ်ႈ တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ(မၢၼ်းတလေး)၊ တႃႈၵုင်ႈ(ယၢၼ်ႇၵုင်ႇ)၊၊ ၵႅၼ်ႈၸဝ်ႈႁၵ်ႉလူၺ်ႈလွင်ႈၸၢင်ႈတၢင်းမေႃ မဝ်ႇဢိမ်ႇမဝ်ႇတိူၵ်ႈ၊ မီးၸႂ်ႁဵၼ်းႁူႉၸူႉတွမ်ႁွမ်ၼမ်ဢမ်ႇ သုတ်းဢမ်ႇဝၢႆးၸဝ်ႈသိုပ်ႇၽၢႆးႁိူဝ်းလတ်းႁႃတၢင်းမေႃ ဢမ်ႇယင်ႉ.ဢမ်ႇလိုဝ်ႈ ယွၼ်ႉလူၺ်ႈတၢင်းၶတ်း ၸႂ်လႄႈလွင်ႈၶႂ်ႈႁဵၼ်းဢဝ်တၢင်းမေႃၼႆသေ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈသမ်ႉဢွၵ်ႇၽၢတ်ႇသေမိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉ၊ၶဝ်ႈမိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ သိုပ်ႇတၢမ်လၢမ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းၵုၼ်သီႇရိလင်းၵႃႇ သေသွၼ်ႁဵၼ်းထမ်းပိတၵတ်ႈ ပိင်ႇၺႃႇလိၵ်ႈလၢႆးတၢင်းမေႃမိူင်းပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း ယူႇႁိုဝ်ၼိုင်ႈပီႊသေ ၸင်ႇပွၵ်ႈဝၢႆႇၶိုၼ်း တဝ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးမိူင်းတႆး သေႁွတ်ႈထိုင်ဝၢၼ်ႈၶႃႇ ၵျွၵ်ႉမႄးယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းသူႈလႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇ သေ ၸင်ႇၵႂႃႇၽိတ်ႈပၢင်းမႃးၼင်ႈဝတ်ႉ(ၵျွင်း) တီႈဢၼ်ၼမ်ႉပၢင် ၼမ်ႉယုမ်းပွင်ႇၵၼ်၊ ႁွင်ႉဝႃႈ-“ၵျွင်း ယုမ်းပွင်ႇ’’သေယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးသြႃႇတေႃႇငမ်းပၢႆးလူင်သေယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇၼၼ်ႉၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ပိုတ်ႇပဵၼ်ဝတ်ႉ ႁဵၼ်းလိၵ်ႈထမ်း ႁွင်ႉ “ၵျွင်းပရိယၢတ်ႈ’’ၼႆသေ သွၼ်ပၼ်တၢင်းႁူႉ တၢင်းမေႃပရိ ယၢတ်ႈ၊ပတိပၢတ်ႈ၊ ပိတၵတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈလၢႆႊပိူင်၊ ၶူပ်ႇပီႊၸဝ်ႈသၢင်ႇ မုၼ်ၸၢင်းတင်းၼမ်မီး ထိုင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ-သွင်ပၢၵ်ႇလူးၵွၼ်ႇႁဵတ်းၼၼ်သေၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင်ႁူင်တူဝ်ႈၸိုင်ႈတႆးၵႂႃႇၸွတ်ႇၵူႊ ငွၼ်ႈယဝ်ႉ။
ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်း
ထိုင်မႃးပီႊတႆး-2052 ၼီႈ(ပီႊၶရေတ်ႈ-1958) မိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ-ရႁၢၼ်း သင်ႇၶႃႇ၊တၵ်ႉၵႃႇ ၵူၼ်းႁိူၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႈႁူၺ်ႇ ၸဝ်ႈၶမ်းသိူၵ်ႈ (သူၺ်ႇတႅၵ်ႈ)ၽွမ်ႉၵၼ်သေၽိတ်ႈပၢင်းဢဝ် ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ(ၼင်ႈၵျွင်း)ပိတၵတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ လႄႈယုၵ်ႉၸဝ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၼႃႇယၵလူင်ထူဝ်းႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈရႁၢၼ်းၽူႈမီးပိင်ႇၺႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ ထွၼ်ဢဝ်ၽႃႇသႃႇ ပႃႇလိပိတၵတ်ႈ ပိၼ်ႇပေၼ်ၽႃႇသႃႇၽၢႆႇတႆးယဝ်ႉတူဝ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီႊတႆး-2066 ၼီႈ(ပီႊၶရဵတ်ႈ-1971) လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းလွင်ႈ(14)ၶမ်ႈ ဝၼ်းၸၼ်၊ ဢယုၸဝ်ႈထိုင်ထူၼ်ႈ(79) လပ်.လွႆငိုၼ်း လွႆၶမ်း လွၼ်ၵႂႃႇတီႈၼိူင်ႁူင်းယႃမြရတၼႃႇ ၼႂ်းတိူင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လိၵ်ႈလၢႆးဢၼ်ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ
လိူဝ်သေၼႆႉ ပပ်ႉယွႆႈလေႃးၵီႇ လေႃးၵုတ်ႉတြႃႇပုၼ်ႈတႃႇလီႁူႉ မီးတင်းၼမ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လွင်ႈဢွၼ် ႁူဝ်ႁဵတ်းပၼ်ဝႆႉႁႂ်ႈတႆးႁဝ်းလႆႈမီးထမ်းသၢမ်ၵွင် ပိတၵတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈပႅတ်ႇမိုၼ်ႇသီႇႁဵင်ၵျၢမ်း တဵမ် ထူၼ်ႈ ၵိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးတင်းလၢႆႊ သေတေသိုပ်ႇၵိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇၵႂႃႇသုတ်းၸူဝ်ႈယဝ်ႉ။တူဝ် ရုၵ်ႈၶၢပ်ႈၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈတီႈတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်တၢင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်မႃးလူင်းတီႈၼမ်ႉၸၢင်သေ ၵႂႃႇႁပ်ႉပၢင်း မႃးဝႆႉၼႂ်းၵျွင်းၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ ဝဵင်းပၢင်လူင်၊ ႁိမ်းဝတ်ႉ(ၵျွင်း)မူၺ်ႇတေႃႇဝႃႇၼိုင်ႈသေ ၸင်ႇသၢင်းၵူဝ်ႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းဝႆႉ ထႃတုၽၼ်ႇတႃႇၵႃႇရိၵၵွင်းၸေႇတီႇမၼ်းၸဝ်ႈ (ၵွင်းမူးမႃႇႁႃႇၼႃႇယၵ)မီးၽၢႆႇၸၢၼ်း ၵျွင်းပိတၵတ်ႈ ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဢေႇပရႄႇ 6
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (6) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (96) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (97))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (269) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉၵျီး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ႇပွၵ်ႉၵျီး  (ကန်ပေါက်ကြီးရွာ, Kanpaukgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇဝေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 194715 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇယႂႃႇဝေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1885 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2001 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3886 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ဢၢင်ႈဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းဝၢၼ်းတႂိၼ်း
ပၢႆးသၢႆႊ
ပၢႆးသၢႆႊ (Science) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇသေ ၵဵပ်းဢဝ်မႃးတီႈၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႃႈ ပၢႆးသႅၼ်ႉ ၼႆၵေႃႈမီး။ "ပၢႆးသၢႆႊ" ၼႆႉ တႃႇတေပိုၼ်ႇတီႈပွင်ႇမၼ်းၼၼ်ႉ ယၢပ်ႇ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလၢႆပႃႈလၢႆလွင်ႈလၢႆတၢင်း။ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလၢႆလၢႆၵွၺ်းပႆယဝ်ႉ၊ တေလႆႈပႃးၵၢၼ်ၵႅမ်းတူၺ်း လွင်ႈၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ထတ်းၸၢမ်းတူၺ်းပႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ထတ်းတူၺ်း ၸၢမ်းတူၺ်းမႃးၼၼ်ႉသေ တေလႆႈႁုပ်ႈလၢတ်ႈပၼ် ဢမ်ႇၼၼ် သပ်းလႅင်းၼေပၼ်လႆႈ လွင်ႈလူၵ်ႈၵမ်ႇၾႃႇဢၼ်ႁဝ်းႁႃးယူႇသဝ်းၼႆႉ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးတေလၢတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈၸိုင် ပၢႆးသၢႆႊ ပဵၼ်လွၵ်းလၢႆး တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉ လွင်ႈလူၵ်ႈဢၼ်ႁဝ်းယူႇသဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶႂ်ႈဝႃႈဢီႈသင်တေႉတေႉ။ လၢႆးပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင်၊ မီးပၵ်းမီးပိူင်ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ဢီႈသင်။ ပေႃးတေလႆႈလၢတ်ႈၽဵင်ႈၽဵင်ႈ လၢတ်ႈယူဝ်းယူဝ်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းလၢႆး ၵၢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း သေ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေတိူဝ်းပွင်ႇၸႂ် တိူဝ်းလွင်ႈၵမ်ႇၾႃႇဢၼ်ႁဝ်းႁႃးယူႇသဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ၵဵပ်းႁွမ်ၶေႃႈမုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ႉ လွၼ်ႉၶၢဝ်ႇသေယဝ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၼ်ႉၶၢဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ႁိဝ်ႈၸင်ႊတူၺ်းလီလီသေယဝ်ႉ ၸင်ႇသပ်းလႅပ်းလွင်ႈလူၵ်ႈၶူင်းၵၢၼ်လူၵ်ႈႁဝ်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇမႃးယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈပၢႆသၢႆႊၶဝ်ၵေႃႈ ပေႃးသုၼ်ႇတူဝ်ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႅမ်းတူၺ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ထတ်းၸၢမ်းတူၺ်းလႆႈၸိုင် ၶဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈမိုဝ်းတႃႇတေၵမ်ႉထႅမ်ၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ် ႁႂ်ႈတိူဝ်းငၢႆႈငႅမ်ႈလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉမႃယူႇယဝ်ႉ။
တီႈပွင်ႇ ပၢႆးသၢႆႊ
တႃႇတေပိုၼ်ႇတီႈပွင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "ပၢႆးသၢႆႊ"ၼႆႉ လၢႆးမၼ်းမီးယူႇလၢႆလၢႆလၢႆး။ ၵူၺ်းၼႃႇ တီႈပွင်ႇ "ပၢႆးသၢႆႊ" ၼႆႉသမ်ႉ တေမီးယူႇလၢႆၸၼ်ႉလၢႆတွၼ်ႊဝႆႉ။ ၸိူသ်းၼၼ်ႉၸမ်း -
1132
1132
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1132
ၸီႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ဝၢၼ်ႈၸီႇတႃႇ  (စီသာရွာ၊ Sithar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇ ၊ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမျိၼ်းၶျၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192298 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇငမျႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2550 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3242 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 5792 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းငၸုၼ်ႇ
ၼၢင်းၵိၼ်ပူ
ဢပုမ်ႇ ၼၢင်းၵိၼ်ပူၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ၵိုၵ်း ဝဵင်းပၢင်လူင်သေ ၼႄပၼ် တွၼ်ႈသွၼ် ၵူတ်ႉဢမ်ႇပႄႉသိုဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ။
မၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈလူင်
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းပႃႇရၼသီႇၼၼ်ႉ မီးသွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶိင်းၵုၼ်ႇတရႃႇ ၼၢႆးၵုၼ်ႇတရႃႇသေ ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉၶႃတႄႉ ႁႃမွၵ်ႇႁႃတွင် ၼႂ်းထိူၼ်ႇသေ မႃးၶၢႆယဝ်ႉ။ ထိုင်ၼင်ႇဝၼ်းၼိုင်ႈ ၶႃသွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေး ၵႂႃႇႁႃမွၵ်ႇႁႃတွင် ၼႂ်းထိူၼ်ႇတီႈၼိုင်ႈ တေၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၽႅဝ်ႁိူၼ်းလႆႈယဝ်ႉလႄႈ လႆႈၼွၼ်းၼႂ်းထိူၼ်ႇ။ ထိုင်မႃး ၵၢင်ၶိုၼ်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း မႃးၶဝ်ႇမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈလူင် လုၵ်ႈၼိုင်ႈသေ ဢဝ်မႃးဝႆႉ ႁိမ်းၶႃၼွၼ်းလပ်းဝႆႉယူႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်တီႈမိူင်းလႅင်း ၶႃၼွၼ်းတိုၼ်ႇလုၵ်ႉမႃး လႆႈမႃးႁၼ် မၢၵ်ႈၼမ်ႉတဝ်ႈလူင် ယႂ်ႇၼႃႇလႄႈ လီဢၢမ်းတႄႉတႄႉသေ ၸင်ႇႁႃဢဝ် ၸိူၵ်ႈၶိူဝ်းမတ်ႉလီလီ၊ ႁူမ်ႈၵၼ် ႁၢမ်မိူဝ်း တီႈႁိူၼ်းၶႃပူႇဢွၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁိမ်းႁိူၼ်းၶဝ် လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးတူၺ်းလႄႈ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း ၵူၼ်းမႃးတူၺ်းၵေႃႈ ၵွႆႈယူႇၵွႆႈၼမ်မႃး တိၵ်းတိၵ်းသေ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ႁွတ်ႈၽႅဝ်ထိုင်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလူင် မိူင်းပႃႇရၼသီႇ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ '''ၸဝ်ႈမႁႃရႃႇၸႃႇသီႇႁပႃႇၻၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ ႁိူၼ်းၵုၼ်ႇတရႃႇ သွင်ၽူဝ်မေးသေ မႃးလွမ်တူၺ်း မၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈလူင် ပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်းၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇပူင်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈၵုၼ်ႇတရႃႇၽူဝ်မေး ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းသေ ၽုၵ်ႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇတူၼ်ႈ ဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉၽူဝ်မေးၵေႃႈ ဢမ်ႇလိူဝ်လႆႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်မၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈၼၼ်ႉ ၽုၵ်ႇဝႆႉလီလီ ႁူတ်းၼမ်ႉပၼ် ၵူႈဝၼ်းဝၼ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇသင်မႃး။ ႁဵတ်းၼၼ် ၶႃပူႇဢွၵ်ႇၵေႃႈ သိုပ်ႇႁူတ်းၼမ်ႉ ၵူႈမိူဝ်ႈၵူႈဝၼ်း ထိုင်တီႈလႆႈမႃး 3 ပီပၢႆ 7 လိူၼ်ပၢႆ 7 ဝၼ်း ၸင်ႇတေဢွၵ်ႇတူၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈတူၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးဢွၵ်ႇၵေႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉယႂ်ႇၵမ်းလဵဝ် ၶိူဝ်းမၼ်း တိူၼ်းၽႄႈလူင်ၵႂႃႇ ၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း ပေႃးတၢၼ်ႇငူးလိူၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵႃး ၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈလူင်ၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႈဢဝ်ပႃး ၼူၵ်ႉဢွၼ်ႇ ၸွၼ်ႈဢွၼ်ႇ ၵႆႇဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ သႂ်ႇၵႂႃႇသႂ်ႇမႃး ၵဵဝ်ႈပႃး ဝူဝ်းၵႂၢႆး သိုပ်ႇတိူၼ်းၵႂႃႇၽႅဝ်ထိုင် ၼႂ်းမိူင်းသေ ၵဵဝ်ႈပႃး ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်ႇမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ ၵဵဝ်ႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း သမ်ႉၶ်ႈႁၼ် မိူဝ်ႈမၼ်းမွၵ်ႇ မိူဝ်ႈမၼ်းမၢၵ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇပၼ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းသင် တီႈၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ။ သႂ်ႇၵႂႃႇသႂ်ႇမႃး ၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ ၽႅဝ်မႃး ၼႂ်းဝၢင်းႁေႃ ၵဵဝ်ႈဢဝ်ပႃး ၵူၼ်းသိုၵ်း ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇႁေႃၶမ်းလႄႈ မၼ်ႈၸဝ်ႈ ၸင်ႇတူၵ်းၸႂ်လႂ်တိုၼ်ႇသေ ပူင်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်ပႅတ်ႈ ၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈၼႆယဝ်ႉ။
ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇႁၸၵျႃႇၵုမ်ႇမႃႇရ
ၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ် ၵႂႃႇတႅပ်းၵႂႃႇၽၼ်းပႅတ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ ၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတၢႆလႆႈလႃးလႃး။ သိုပ်ႇၽႄႈတိူၼ်းယဝ်ႉ ၽႄႈတိူၼ်းထႅင်ႈယူႇတိၵ်းတိၵ်း။ ၵမ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႈၸၢႆးၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းၸမ်ႇပၼၵူဝ်ႇ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃး ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇႁၸၵျႃႇၵုမ်ႇမႃႇရ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇ ၼင်ႇၼၼ်လႄႈ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇ ၵၼ်ႇတေႃးဝႆႈသႃ ပေႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသေ ယွၼ်းဢၼုၺၢတ်ႈ တႃႇတေၵႂႃႇ ၽၼ်းပႅတ်ႈ ၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ပေႃႈၸဝ်ႈ ႁေႃၶမ်း ပၼ်ဢၼုၺၢတ်ႈၼႆ မၼ်းၸၢႆးၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၵူၼ်းသိုၵ်း မိူင်းၸမ်ႇပၼၵူဝ်ႇသေ ၵႂႃႇတီႈမိူင်းပႃႇရၼသီႇ၊ ပေႃးဝႃႈ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ မိူင်းပႃႇရၼသီႇ ၵႂႃႇလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉလိုဝ်ႈၸႂ် တီႈၼွၵ်ႈဝဵင်းသေယဝ်ႉ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူး ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မႁႃႇရႃႇၸႃႇသီႁပႃႇတ မိူင်းပႃႇရၼသီႇယဝ်ႉ။ တင်းၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မိူင်းပႃႇရၼသီႇ လႆႈဝႆႉၵတိၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵၼ်ယဝ်ႉသေ ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇႁၸၵျႃႇၵုမ်ႇမႃႇရ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈၵႂႃႇယူႇတီႈ ၸၢၼ်းႁေႃ တိၵ်ႉထၢၼ်ႇဝႃႈ "သင်ဝႃႈ မိူဝ်းၼႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေပဵၼ်ၽြႃးၸိုင် ႁႂ်ႈၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႅင်ႈႁဵဝ်တၢႆသဵင်ႈသဵင်ႈသေၵမ်း" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၸၢႆး ၸင်ႇဢဝ်ႁွၵ်ႇၸၵျႃႇ ငႃတင်းသီႇၼႃႈသီႇၽၢႆႇသေ ႁိုတ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "ၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈၽႄႈတိူၼ်းထႅင်ႈ ႁဵဝ်ႁႅင်းတၢႆၵႂႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈ" ၼႆလႄႈ ၶိူဝ်းမၢၵ်ႇၼမ်ႉတဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈတၢႆၵႂႃႇတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇ မီးဝႆႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ပႃႇရၼသီႇၵေႃႈ ၸင်ႇဢဝ် လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဢၢပ်ႈပၼ် ၶုၼ်ၸၢႆးသီႇႁၸၵျႃၵုမ်ႇမႃႇရသေ ပၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ၼင်ႈမိူင်းပႃႇရၼသီႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢုပ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸွမ်းတြႃးၶုၼ်လႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁိူဝ်ႈႁိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈၵတ်းၸိုၼ်ႈသိူဝ်းသႃႇတႄႉတႄႉ။
မူ၊ ဝူဝ်း၊ ၵႂၢႆး၊ ၸၢင်ႉဢဝ်ၵႂႃႇ
လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၢင်း ပၢၵ်ႇပၢႆၵေႃႉ ဢၼ်ၼၢင်းၼွႆႉၶဝ် ဢဝ်ပႅတ်ႈတူၵ်း ႁူးလွင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီးမူမႄႈလူင် တူဝ်ၼိုင်ႈ ပႂ်ႉၵဵပ်း ဢူမ်ဢဝ်ပႅတ်ႈ သဵင်ႈသဵင်ႈ၊ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်ၼၢင်း ဢၢင်ႈဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပႅတ်ႈၼႆ ၵူၺ်းလႆႈႁၼ် မူမႄႈပုမ်ယၢၼ်းလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ၶဝ်ႁူႉဝႃႈ မူမႄႈဢူမ်ၵိၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵႂႃႇၼႆယူႇ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႁူၵ်းၼၢင်း ၸင်ႇၵႂႃႇဢဝ် ၶမ်းပၼ်းၼိုင်ႈ (ပႅတ်ႇၶၼ်) ပၼ်ပုၼ်ႇၼႃးသေ ႁႂ်ႈႁေႃးဝႃႈ လွင်ႈဢၼ် ၼၢင်းၼွႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇယူႇလီၼႆႉ တေလႆႈၵိၼ် ၼိူဝ်ႉမူမႄႈ ပုမ်ယၢၼ်းၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ထၢင်ႇၸႂ်ႈတႄႉသေ ၸႂ်ႉပိူၼ်ႈၵႂႃႇတီႉၺွပ်း မူမႄႈပုမ်ယၢၼ်း မႃးၶႃႈတၢႆပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၼႂ်းတွင်ႉမူမႄႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေၵေႃႉ။ မူမႄႈႁူႉဝႃႈ ပိူၼ်ႈတေ ဢဝ်မၼ်းတၢႆၼႆလႄႈ မၼ်းလၵ်ႉလွမ်ၵႂႃႇၶၢႆးပၼ် ဝူဝ်းသေ ဝူဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းပုတ်ႈဢူမ်ဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၼၢင်းၼွႆႉ လႆႈၸွပ်ႇႁူႉဝႃႈ မူၵႂႃႇၶၢႆးပၼ်ဝူဝ်းလႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇမွၼ်လၢပ်ႈ တီႈပုရေႃးႁိတ်ႈ ႁႂ်ႈႁေႃးဝႃႈ တေလႆႈၵိၼ် ၼိူဝ်ႉဝူဝ်းၼႆလႄႈ ပိူၼ်ႈၵေႃႈ ၵႂႃႇၶႃႈႁႅမ်ဝူဝ်းသေ ၽိူဝ်ႇမႃးလွမ်တူၺ်း ၼႂ်းတွင်ႉဝူဝ်းၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေၵေႃႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဝူဝ်းၵေႃႈ သမ်ႉလၵ်ႉလွမ် ၵႂႃႇၶၢႆးပၼ်းၵႂၢႆး။ ၵႂၢႆးၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်း ဢဝ်တၢႆပႅတ်ႈ ၼင်ႇၼၼ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼႂ်းတွင်ႉၵႂၢႆးၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၵေႃႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵႂၢႆးၶိုၼ်းၵႂႃႇလၵ်ႉ ၶၢႆးပၼ်ၸၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်းလိုၼ်း ၸၢင်ႉတူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢူမ်ဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၸင်ႇၵႂႃႇၶၢႆးဝႆႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇ ႁိမ်းၵျွင်းၸဝ်ႈရသေႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (တီႈဢၼ် ၸၢင်ႉဢူမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၵႂႃႇၶၢႆးဝႆႉ ၼႂ်းထိူၼ်ႇၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ၼွင်ၶၢႆး ၼႆသေ မီးဝႆႉႁိမ်း တိၼ်လွႆၽလၢင်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇ ဝဵင်းပၢင်လူင်ယဝ်ႉ။ ထမ်ႈတီႈ ဢၼ်ၸၢင်ႉယူႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ထမ်ႈၸၢင်ႉ ၼႆ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်သေ မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ၵိဝ်ႇယူမ်း ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လူင်)
ၸဝ်ႈရသေႉ ၵဵပ်းလဵင်ႉ
ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈရသေႉ ၵႂႃႇႁႃမၢၵ်ႇမႆႉယူႇၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်းသဵင်ႁႆႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၽိူဝ်ႇၵႂႃႇတူၺ်း သမ်ႉလႆႈႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ပၢၵ်ႇပၢႆဢဵတ်းၵေႃႉ ဢမ်ႇမီးဢူႈ ဢမ်ႇမီးမႄႈလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇၵဵပ်းလဵင်ႉ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ တႃႇတေလဵင်ႉ ၼမ်ႉၼူမ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈရသေႉ လႆႈဢတိတ်ႉထၢၼ်ႇ ႁႂ်ႈႁူဝ်မႄႈမိုဝ်းမၼ်း ဢွၵ်ႇၼမ်ႉၼူမ်းသေ သွမ်ၼမ်ႉၼူမ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၵျွင်းၸဝ်ႈရသေႉလႄႈ ထမ်ႈရသေႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉပဵမ်ႉ ၽၢႆႇၸၢၼ်း လွႆၽလၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ) ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ပၢၵ်ႇပၢႆဢဵတ်းၵေႃႉၵေႃႈ ယႂ်ႇမႃး ပဵၼ်ပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တိုၵ်ႉသိူဝ်းလူၼ်းသေ ၵျေႃႇမူၼ်ႈၸွမ်းၵၼ် ႁိမ်းၵျွင်းၸဝ်ႈရသေႉယူႇ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ မူးသိူဝ်း ဢႅဝ်ႇလႄႇထိူၼ်ႇသေ သမ်ႉမႃးႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းၼမ်၊ မၼ်းမိူဝ်း မွၵ်ႇလၢတ်ႈ ၶႆႈၼႄမေးမၼ်း၊ လုၵ်ႉတီႈ မေးမၼ်းသေ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ၽႄႈၸွတ်ႇ ၽႅဝ်ၵႂႃႇ တမ်ႈတီႈ ၼၢင်းၼွႆႉႁူၵ်းၼၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၼၢင်းၵေႃႈ လၢမ်းႁူႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ် လုၵ်ႈၼၢင်းၵိၼ်ပူလႄႈ ၶဝ်ႁူၵ်းၼၢင်း ၸင်ႇႁဵတ်း ၶဝ်ႈမုၼ်း သႂ်ႇငူၼ်ႉသေ ၵွႃႇလဵင်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ပၢၵ်ႇပၢႆဢဵတ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ တၢႆပႅတ်ႈသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်တီႈ ၸဝ်ႈရသေႉ ၵႂႃႇႁႃမၢၵ်ႇမႆႉသေ ၽႅဝ်မႃးတီႈၵျွင်း လႆႈမႃးႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တၢႆပႅတ်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸႂ်ဢမ်ႇသိူဝ်းသေ ၸင်ႇဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽင်ႁိမ်း ၵျွင်းမၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။
မႆႉၸၢမ် 101 တူၼ်ႈ
ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ဢွင်ႈတီႈ ၽင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉဢွၵ်ႇမႃး တူၼ်ႈမႆႉၸၢမ် ပၢၵ်ႇပၢႆဢဵတ်းတူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်းမႆႉၸၢမ်မွၵ်ႇၼၼ်ႉ ပူႇမူးသိူဝ်း သမ်ႉၵႂႃႇပိတ်းဢဝ် မွၵ်ႇၸၢမ်၊ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပိတ်းမွၵ်ႇၸၢမ် ယၵ်းယွတ်ႈမွၵ်ႇၸၢမ်ၼၼ်ႉ လႆႈငိၼ်း သဵင်ၶင်းၸဵပ်း မိူၼ်သဵင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းပိတ်းဢဝ် မွၵ်ႇၸၢမ် မႃးၼႄ မေးမၼ်းသေ ၶႆႈၼႄသဵင်ႈသဵင်ႈလႄႈ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ၶိုၼ်းၽႅဝ်ၵႂႃႇ တီႈႁူ ၼၢင်းၼွႆႉႁူၵ်းၼၢင်း ၶဝ်ၸင်ႇၸၢင်ႈ ၵူၼ်းၸၢႆးလူင် (42)ၵေႃႉ ပၼ်ၶဝ် ၶမ်းႁူၵ်းၵျၢပ်ႈသေ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၵႂႃႇၽၼ်းပႅတ်ႈ တူၼ်ႈမႆႉၸၢမ် တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၽွင်း ၸဝ်ႈရသေႉ ဢမ်ႇမီးၼၼ်ႉ ၶဝ်(42)ၵေႃႉၵေႃႈ ၽၼ်းဢဝ် တူၼ်ႈမႆႉၸၢမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵွႃႇလွင်ႈၼမ်ႉပႅတ်ႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယူႇ။
ပူႇၸၢင်ႈသၵ်ႉ ၼၢႆးၸၢင်ႈသၵ်ႉ ၵဵပ်းလဵင်ႉ
ၽၢႆႇတႂ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ သမ်ႉမီး ပူႇၸၢင်ႈသၵ်ႉ ၼၢႆးၸၢင်ႈသၵ်ႉ တိုၵ်ႉသၵ်ႉၶူဝ်းယူႇလႄႈ လႆႈႁၼ် တူၼ်ႈမႆႉၸၢမ် လွင်ႈၼမ်ႉမႃးသေ ၸင်ႇဢၢၼ်းၸၼ်ဢဝ် မႃးႁဵတ်းၽိုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တူၼ်ႈမႆႉၸၢမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၼ်တူၼ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ပႃးမႃးၸွမ်းၵၼ် တင်းသဵင်ႈလႄႈ ၶႃပူႇယႃႈၵေႃႈ ဢဝ်မိူဝ်းဝႆႉ တီႈၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ' (ၼမ်ႉဢၼ်ဢဝ်မႆႉၸၢမ် ၵႂႃႇလွင်ႈပႅတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉပွၼ်သေ တီႈဢၼ် ပူႇၸၢင်ႈသၵ်ႉ ၼၢႆးၸၢင်ႈသၵ်ႉ တၢဝ်းဢဝ်မႆႉၸၢမ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တႃႈဝဵင်းၵႂၢႆး ၼႆသေ မၢၵ်ႇႁိၼ်လႄႈ ၶွၼ်ႉသၵ်ႉၶႃသွင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉ တေႃႇယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ)' ထိုင်မႃး ၵၢင်ၶမ်ႈ လႆႈငိၼ်း မိူၼ်သဵင်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ မေႃးၶၢင်းဝႃႈ ၵတ်းၼႃႇၼႆသေ ၼၢႆးၸၢင်ႈသၵ်ႉ ၵူဝ်ၼႃႇ ၸင်ႇပူၵ်းၽူဝ်မၼ်းသေ ၽိူဝ်ႇၶႃပူႇဢွၵ်ႇႁိူၼ်းၵႂႃႇတူၺ်း လႆႈႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ပၢၵ်ႇပၢႆဢဵတ်းၵေႃႉ ပေႃးသႅမ်းလူင်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ၸင်ႉႁွပ်ႇဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈမိူဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်းသေ မိူဝ်းလဵင်ႉလူလုမ်းလႃး တေႃႇပေႃးယႂ်ႇမႃး တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ပၼ်ၵႆႇလူၺ်သႅင်
ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း လူင်းမႃးမိူင်းၵူၼ်း ၸင်ႇမႃးၶႆႈၼႄ လွင်ႈပိုၼ်းၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ငဝ်ႈတေႃႇပၢႆလႄႈ လွင်ႈဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၽႂ်ၼႆ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ႁူႉၵႂႃႇသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၸင်ႇပၼ်ၶဝ် ၵႆႇလူၺ်သႅင် တူဝ်ၼိုင်ႈ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈမိူဝ်းတေႃႇၵႆႇ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသီႇႁၸၵျႃႇၵုမ်ႇမႃႇရ ဢၼ်ပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈၶဝ် ၼၼ်ႉယူႇ။ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉၵေႃႈ ဢုမ်ႈႁွပ်ႇၵႆႇလူၺ်သႅင် ၸူဝ်းၵၼ် ၽႅဝ်မိူဝ်းထိုင် မိူင်းပႃႇရၼသီႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ႈမိူဝ်း ၼႂ်းဝၢင်းႁေႃၸိုင် တီႈႁိမ်းၶွၵ်ႈမႃႉ ၶွၵ်ႈၸၢင်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈႁၼ် ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၶဝ် ၼၢင်းၵိၼ်ပူ (ၼၢင်းသုဝၼ်ႇၼ) လႄႈမႃလမ်တူဝ်ၼိုင်ႈ ၼႃႈလဵၵ်ႉတႃၼွႆႉဝႆႉယူႇ။ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်မႄႈၶဝ်ၼႆသေတႃႉ မႄႈၶဝ်တႄႉ ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းလႃးလႃး။ ပေႃးဝႃႈ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၵႂႃႇထူပ်း ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸင်ႇၵႂႃႇယွၼ်းတေႃႇၵႆႇ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းသေ ႁဵတ်းလွင်ႈတေႃႇလွင်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉၸင်ႇဝႃႈ "ပေႃးဝႃႈ ၵႆႇၶဝ်သုမ်း ၶဝ်တေၶၢမ်ႇႁဵတ်း ၶႃႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း၊ ပေႃးဝႃႈ ၵႆႇၶဝ်ပႄႉ ၶဝ်တေယွၼ်းဢဝ် မႄႈပႃႈ ဢၼ်ယူႇႁိမ်း ၶွၵ်ႈမႃႉၶွၵ်ႈၸၢင်ႉ"ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းၵေႃႈ ၽွမ်ႉသေ ၸင်ႇပွႆႇၵႆႇၶဝ် မႃးတေႃႇၵၼ်ယဝ်ႉ။  (တီႈဢၼ် တေႃႇၵႆႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် မီးယူႇၽၢႆႇႁွင်ႇ ၼွင်ပၢင်ႇ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လူင်သေ ႁွင်ႉဝႃႈ ၶူးဝဵင်းၵႆႇတေႃႇ ၼႆယဝ်ႉ)
မႄႈလႄႈလုၵ်ႈ ၺႃးၵၼ်
ၵႆႇၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း တူဝ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႄႉလႆႈ ၵႆႇလူၺ်သႅင်လႃးလႃး။ ၺႃးၵိၼ် လူၺ်သႅင်သေ တၢႆၵႂႃႇ (32)တူဝ်ယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸင်ႇၵၢၼ်ႉသုမ်း ၵႆႇၶဝ်ပီႈၼွင်ႉသေ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ ၵတိမီးဝႆႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၸင်ႇမႃးၸူးတီႈ ၼၢင်းၵိၼ်ပူယဝ်ႉ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၼၢင်းၵိၼ်ပူ လႆႈႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆး ပၢၵ်ႇပၢႆဢဵတ်းၵေႃႉၼႆႉ ၼႂ်းၸႂ်မၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်ႁိုဝ်ဝႆႉၼႆၵေႃႈ မၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈ၊ ဢၢပ်ႈၼႃႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈမၼ်းဝႆႉၵေႃႈလူဝ်လူဝ်၊ ၸႂ်ႁၵ်ႉမဵတ်ႉတႃႇ တီႈၼိူဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၢပ်ႈၼႃႇ မုတ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႆႉၵေႃႈမီးမီး။ ပေႃးဝႃႈ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၽႅဝ်မႃး ႁိမ်းမၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၸင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ် လုၵ်ႈမၼ်းၼၢင်းသဵင်ႈသဵင်ႈၼႆသေတႃႉ မၼ်းၼၢင်း ဢမ်ႇႁတ်းယုမ်ႇ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼၢင်းၼွႆႉၶဝ် ပႅတ်ႉလႅၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ မၼ်းၵူၺ်းထၢင်ႇဝႃႈ လုၵ်ႈမၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်မႃလမ်ၼၼ်ႉယူႇၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ပၢၵ်ႇပၢႆဢဵတ်းၵေႃႉၵေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶႆႈၼႄ သိူၵ်ႈပိုၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ဢိၼ်း ၶႆႈၼႄၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၼၢင်း လႆႈႁူႉၼင်ႇၼၼ်ၼႆ မၼ်းၼၢင်း ၸင်ႇတိတ်ႉထၢၼ်ႇဝႃႈ "သင်ဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၵဝ်ယူႇတႄႉ ၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းၵဝ်ၼၢင်းၼႆႉ ၸိတ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းသူပ်းၶဝ် ၵူႈၵေႃႉသေၵမ်း။ သင်ဝႃႈ မႃလမ်တူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၵဝ်ၸိုင် ႁႂ်ႈၼမ်ႉၼူမ်းၵဝ် ၸိတ်းၶဝ် ၼႂ်းသူပ်းမႃလမ်သေၵမ်း"ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းတိတ်ႉထၢၼ်ႇမၼ်းၼၢင်းၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၼၢင်း မႃးပိုတ်ႇၼူမ်းမၼ်းၼႆၵေႃႈ ၼမ်ႉၼူမ်းမၼ်းၼၢင်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၸိတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၵမ်းလဵဝ်သေ လၼ်ၶဝ်ႈ ၼႂ်းသူပ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ပၢၵ်ႇပၢႆဢဵတ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တမ်ႈတီႈ သူပ်းမႃလမ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၼမ်ႉၼူမ်း ဢမ်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈ။ ပေႃးဝႃႈ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် မၼ်းၼၢင်းၵေႃႈ ၸင်ႇယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းတႄႉယဝ်ႉၼႆသေ ၶဝ်မႄႈလုၵ်ႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် မႃးၵွတ်ႇၵၼ် ၸူမ်းသိူဝ်းၼႃႇ ၼမ်ႉတႃ ပေႃးယွႆႉတူၵ်း ၵူႈၵေႃႉ။ သမ်ႉပေႃး တၢႆလိုမ်းၵႂႃႇ ၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ ၶုၼ်ၽွင်းမိူင်း သွင်ၵေႃႉ လႆႈမႃးႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇၶိုၼ်းမိူဝ်း လဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇပူင်ၶေႃႈပူင် ႁွင်ႉဢဝ်မႃး ၼၢင်းၼွႆႉႁူၵ်းၼၢင်း ပႃးၸဵမ် ပုၼ်ႇၼႃးလႄႈ ပုရေႃးႁိတ်ႈသေ မႃးထၢမ်တူၺ်း လွင်ႈတၢင်းမၼ်းလႄႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းလႅၼ်သေ လႆႈယိုၼ်ဝႃႈ ၶဝ်လႆႈႁဵတ်းၵူတ်ႉမႃးတႄႉ ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း ၸႂ်လမ်ၼႃႇသေ ၸင်ႇပူင်ၶေႃႈပူင်လူင်ဝႃႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိုဝ်းႁတ်းၶဝ် ဢဝ်ၵႂႃႇၽၼ်းတၢႆပႅတ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸုမ်းၼၢင်းၼွႆႉႁူၵ်းၼၢင်းၶဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ မီးၸႂ် မိူၵ်ႈမႂ်ႈၼႃႇလႄႈ ပေႃးဝႃႈ ၶဝ်ဢွၵ်ႇႁေႃမႃး မႃးယဵပ်ႇၺႃးလိၼ်ၵေႃႈ ၼင်လိၼ် ဢိုၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ' တီႈလိၼ်ဢိုၼ်ၼၢင်းၼွႆႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းၵႂၢႆး ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လူင်သေ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼႃးဢႃးလႃး ၼႆယဝ်ႉ' ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း သီႇႁၸၵျႃႇၵေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဢဝ် ၼၢင်းၵိၼ်ပူ (ၼၢင်းသုဝၼ်ႇၼ) ႁဵတ်းပဵၼ် ၼၢင်းဢၵ်ႉၵမႁေႇသီႇ ၼင်ႈဝၢၼ်ႈၵိၼ်မိူင်းၵႂႃႇ။ ၶဝ်ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ လႆႈယူႇသဝ်း ၸွမ်းၵၼ် မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၵႂႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ ။ ' ဢွင်ႈတီႈႁေႃ ၼၢင်းၵိၼ်ပူၶဝ်ၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် မီးဝႆႉ ၽၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းပၢင်လူင်သေ ႁွင်ႉဝႃႈ ၶူးဝဵင်းၼၢင်းၵိၼ်ပူၼႆယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ တပ်ႉမၢၼ်ႈ 513 ပၵ်းတပ်ႉဝႆႉ'
မႅင်းႁူင်၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဝၢၼ်ႈမႅင်းႁူင်  (မှိုင်းဟုန်ရွာ, Hmainghon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190913 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶၼ်းတေႃးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2067 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2279 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4346 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမျိတ်ႉတႃး
ဢွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ  (အောင်ပင်သာရွာ၊ Aungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192571 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1942 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2372 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4314 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဢယႃႇတေႃႇ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
ဝၢၼ်ႈဢယႃႇတေႃႇ  (အရာတော်ရွာ၊ Ahyartaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေး ၊ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192363 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇပီႇလေးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 2813 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3392 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 6205 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၺွင်ႇဢူး
83
ၶႂ်မၢႆထိုင်ဝႃႈ -
ဝေႇလုၵ၊ ၸၢတ်ႈ
43 - ꩡၢတ်ႈဝေꩮႃၵ
(ဝေꩮုၵ = ငူးဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းမူၵ်ႇမႆႉ) ဢမ်ႇဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းသြႃႇ လႆႈတၢႆၵႂႃႇသုမ်းပၢၼ်
ၽွင်းမိူဝ်ႈ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ဝတ်ႉꩡေႇတဝၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ႇပိုင်ႈလူၺ်ႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်သင်ႇသွၼ်ယၢပ်ႇၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေႁေႃး ၸၢတ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃး ၸင်ႇ ဝႃႈတီႈ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း ဢၼ်ဝႃႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ “ၸဝ်ႈရႁၢၼ်း... မႂ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ယၢမ်ႈဝႃႈယၢပ်ႇမႃး ၸၢတ်ႈၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး၊ ၸၢတ်ႈၵွၼ်ႇဝၼ်းလင်ၵေႃႈ ဝႃႈယၢပ်ႇသေ ဢမ်ႇထွမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၽူႈမီး ပႆႇ ၺႃႇလႄႈ လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းငူးသၵ်းသေ ယၢမ်ႈလႆႈတၢႆမႃးယဝ်ႉ”ၼႆသေ ၸင်ႇတေႁေႃးၼႄ ၸၢတ်ႈတီႈတႂ်ႈ ၼႆႉယဝ်ႉ။-
ဝတ်ႉထု ဢတိတ်ႈ
မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တမ်ႈတီႈ မိူင်းၿႃႇရၼသီႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၿြႁမၻတ်ႈ ပဵၼ်ၶုၼ်ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၼေႃႇၶမ်းၽြႃးႁဝ်း ပဵၼ်ၽူႈမၢၵ်ႈ တီႈတိူင်းၵႃႇသိၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းၸၢႆးယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင်မႃး ၸင်ႇၵႂႃႇႁဵတ်း ရသေႉရႁၢၼ်း ဢဝ်ၵသိူၼ်းႁဵတ်းပဵၼ် ပရိၵမ်ႇသေ ၽႄႈတိူၼ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢꧤိၺ်ၺႆႇႁႃႈပိူင်၊ သမႃႇပတ်ႈပႅတ်ႈပိူင်သေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ရသေႉႁႃႈပၢၵ်ႇယဝ်ႉ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈရသေႉဢွၼ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၸင်ႇၺွပ်းလဵင်ႉဝႆႉ ငူးႁဝ်ႇၵၢၵ်ႇဢွၼ်ႇ တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၽႅဝ်မႃး တမ်ႈတီႈ ၵျွင်းမၼ်းၼၼ်ႉႁင်းၵူၺ်းသေ ဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းမူၵ်ႇမႆႉပူၵ်ႇ လဵင်ႉဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လုၵ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸင်ႇႁွင်ႉၸိုဝ်ႈ ငူးတူဝ်ၼၼ်ႉဝႃႈ “ဝေꩮုၵ = ငူးဢွၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းမူၵ်ႇမႆႉပူၵ်ႇ”ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈရသေႉဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ဝေꩮုၵပိတႃ = ပေႃႈငူးဝေႇꩮုၵ”ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၼေႃႇလွင်းရသေႉ လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် ဝေꩮုၵပိတႃႇ မႃးသေ လၢတ်ႈဝႃႈ “ငူးႁဝ်ႇၵၢၵ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်သတ်း ဢၼ်မီးၵွင်ႉဢိူဝ်ႈ။ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီ မိုတ်ႈၵိုဝ်း။ ယႃႇပေလဵင်ႉဝႆႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းဢမ်ႇထွမ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၼေႃႇလွင်းရသေႉသေ သိုပ်ႇလဵင်ႉဝႆႉယူႇ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ဝေႇꩮုၵပိတႃႇ ၸင်ႇဢဝ် ငူးႁဝ်ႇၵၢၵ်ႇၼၼ်ႉ သႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းမူၵ်ႇမႆႉပူၵ်ႇသေ ၵႂႃႇႁႃမၢၵ်ႇ မႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇ ၸွမ်းၸဝ်ႈရသေႉၶဝ် တီႈၼႂ်းထိူၼ်ႇ ႁိုင်ၵႂႃႇ သွင်သၢမ်ဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈၽႅဝ် ၵျွင်းၼႆ ပုၼ်ႈတႃႇ တေၵႂႃႇလဵင်ႉ တၢင်းၵိၼ်ပၼ် ငူးႁဝ်ႇၵၢၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၽုၺ်ႇ မူၵ်ႇမႆႉပူၵ်ႇၼၼ်ႉ လႄႈ ငူးႁဝ်ႇတူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၵိၼ်သင်ၵေႃႈ ႁိုင်ယဝ်ႉလႄႈ ၸႂ်လမ်သေ ၸင်ႇတေသၵ်းမင်ပၼ် မိုဝ်းရသေႉယဝ်ႉ။ ရသေႉ ဢၼ်ဢမ်ႇထွမ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ၼေႃႇလွင်းၽြႃးၼၼ်ႉ ၸင်ႇတၢႆထင်တီႈၵႂႃႇ တီႈၼၼ်ႈ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉသေ ငူးၵေႃႈ ပၢႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းထိူၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ဢဝ်တူဝ်တၢႆရသေႉၼၼ်ႉ ၸုတ်ႇၽဝ်ၽႆးၼႆ ၼေႃႇလွင်းၽြႃးရသေႉလူင် ၸင်ႇဢဝ် ၵႃႇထႃႇ တီႈတႂ်ႈၼႆႉ လွတ်ႈႁေႃးသင်ႇသွၼ်ပၼ် ရသေႉတင်းသဵင်ႈယူႇ။-
ပႃႇꩮိ
43။	ယေႃ ဢတ်ထၵႃမသ်သ ႁိတႃၼုၵမ်ပိၼေႃ၊ ဢေႃဝꩡ်ꩡမႃၼေႃ ၼ ၵရေႃတိ သႃသၼံ။ ဢေဝံ သေႃ ၼိႁတေႃ သေတိ၊ ဝေꩮုၵသ်သ ယထႃ ပိတႃ။
ပိၼ်ႇတႆး
ဢူႈဝေႇꩮုၵ ဢၼ်ပဵၼ်ရသေႉၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ် ရႁၢၼ်းဝႃႈယၢပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (2) ပေႃးဢမ်ႇထွမ်ႇၵႂၢမ်းသြႃႇၼႆၸိုင် ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉတွၼ်းသင်။
ပႅတ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈပႅတ်ႇ (, Pyet Hseng, ပျက်ဆိုင်း) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇပရႄႇ 7
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ (7) ဝၼ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ် ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၵရီႇၵေႃးရီးယႅၼ်း ဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းထူၼ်ႈ (97) (ပေႃးပဵၼ် ပီဝႃႇထၢပ်ႈ ၼႆ ပဵၼ် ဝၼ်းထူၼ်ႈ (98))ဝၼ်းယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇတေသုတ်းပီၼႆႉ ၵိုတ်းထႅင်ႈ (268) ဝၼ်းယူႇ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၼ်းထိ ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဢေႇပရႄႇ
ဢေႇတီႇ 83
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:83
48
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း
ၽိုၼ်ဢိင်
ဝႅတ်ႉၼမ်း
ဢေႇတီႇ 48
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:48
887
‘’’887’’’
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:887
1131
1131
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
သူၺ်ႇတႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ
ဝၢၼ်ႈသူၺ်ႇတႃး  (ရွှေဒါးရွာ, Shwedar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇသူၺ်ႇတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉသႄႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190496 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸလေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 834 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 886 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1720 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1131
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ဝၢၼ်ႈၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်း  (ဇောင်ချမ်းကုန်းရွာ, Zaungchankone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193875 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 3739 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 3323 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 7062 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
1131
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၸွင်ႇၶျၢၼ်းၵူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းမဵၵ်ႉထီႇလႃႇ
1131
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1131
ၼမ်ႉမေႃႇပူင်း၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉမေႃႇပူင်း (, Nammawpong, နမ့်မော်ပုံး) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႂ်း ၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးသေ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈႁၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။
1501
1501
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1501
82
ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ -
1500
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1500
ၵၢၼ်းၼႃး၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၼထူဝ်းၵျီး
ယႂႃႇပု၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ဝၢၼ်ႈယႂႃႇပု  (ရွာပုရွာ၊ Ywarpu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတၶႃးမ၊ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၺွင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 191971 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတၶႃးမၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 588 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 752 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1340 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ၽိုၼ်ဢိင်
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:ဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းမီးတီႈ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉပတွင်း
ၼႃးမႃႉဢႅၼ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈ
ဝၢၼ်ႈၼႃးမႃႉဢႅၼ်ႇ (, Nar Ma In, နားမအင်) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈတဵင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း လၢင်းၶိူဝ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းတႆး ဢေႃႈ။
ဢေႇတီႇ 82
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
1130
လိူၼ်ၸၼ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
1130
လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
1130
လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ်
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
1130
လိူၼ်ဢေႇပရႄႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်မေႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
1130
လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1130
လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1130
လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
1130
လိူၼ်သႅပ်ႇထႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ဢေႇတီႇ 47
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:47
1130
လိူၼ်ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
လိူၼ်တီႇသႅမ်ႇပႃႇ
(1) ဝၼ်း။
ပိူင်ထၢၼ်ႈ:1130
တႃႇၸီ၊ ဝၢၼ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း
ဝၢၼ်ႈတႃႇၸီႇ  (သာစည်ရွာ၊ Tharsi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇဢူး၊ ၸႄႈဝဵင်းယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတွၼ်ႈယမႄးတိၼ်း၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 192569 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵၢၼ်ႇဢူးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1942 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 2372 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 4314 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
ပၢႆးႁၢင်ႈ
ပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻၼႆႉ ယင်းတေ ၸဝ်ႉလိူဝ်သေ တၢင်းမေႃၼၵ်ႈၶၢတ်ႈၿေႇတၢင်ႇ မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ်ၵေႃႈ ၶႂ်ႈမိူၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၾီႇလေႃႇသူဝ်ႇၾီႇ၊ မိူၼ်ပၢႆးထၢတ်ႈ ꩪႃႇတုၿေႇၻသေ ဝၢႆးလင်မႃး သမ်ႉၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ် ပၢႆးၼပ်ႉ လႄႈ ပၢႆးတူဝ်မီးၸႂ် ၸီႇဝၿေႇၻယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ပၢႆးႁၢင်ႈပၢၼ်မႂ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး ၽႃႇသႃႇၶေႃၶေႃယူႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ မၢင်ပွၵ်ႈ တိုၵ်ႉၶႂ်ႈၵဝ်ႈၵဝ်လေႃးလႄးၵၼ် တင်းတၢင်ႇပၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။
ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ပိူၼ်ႈတေဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉထိုင်ဝႃႈ ပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးၽႃႇသႃႇ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ပၢႆးႁၢင်ႈၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ် လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ Technology သေ ၸၢမ်းတူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉႁၼ်လႆႈယူႇ။ ပၢႆးႁၢင်ႈၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၶဝ်ႈပဵၼ် ပၢႆးၼပ်ႉ လႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ Philosophy သေ ၽႄႈၵႂႃႇၼႂ်း ပၢႆးၽႃႇသႃႇ တၢင်ႇဢၼ်ယဝ်ႉ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸွပ်ႇၶူၼ်ႉႁူႉႁၼ်လႆႈ ထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉမႄႈလဵၵ်းလႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းပဵၼ်မႃး TV, ၶွမ်ႇပိဝ်ႇထိူဝ်ႇ၊ လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၼိဝ်ႇၵလီးယႃး လႄႈ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁူဝ်ၸၢၵ်ႈ တႃႇမူဝ်ႇတၢႆးၼမႅၵ်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၶိူင်ႈၸၢင်ႈ ဢၼ်တိုတ်ႉၸၼ်ရူတ်ႉၵႃးလႂ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇ လွင်ႈၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ မႅၵ်ႉၵႅၼ်းၼိၵ်ႉၸ် လႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၸၢၵ်ႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ Calculus လႄႈ ၶိူင်ႈထႆႇၵႅမ်ႇမရႃႇ ဢၼ်ထႆႇႁၼ်လႆႈ ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်မႃးတိၵ်းတိၵ်းသေ ပဵၼ်မႃး ပၢႆးလဵပ်ႈႁဵၼ်း တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ တႅတ်ႈတေႃး ဢၼ်ၸၼ်ႉသုင်ယဝ်ႉလႄႈ ၵိင်ႇၽႄမၼ်းၵေႃႈ မီးမႃးတင်းၼမ်။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ ပၢႆးႁၢင်ႈရူႇပၿေႇၻၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉ တီႇဢူဝ်ႇရီႇလႄႈ ပၢႆးတူဝ်ထူပ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ၽၢႆႇပၢႆးဝူၼ်ႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းႁင်းၶဝ်၊ ပၢႆးတူဝ်ထူပ်းတႄႉ တေၸွပ်ႇၸႅတ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉတူၺ်း ပၢႆးဝူၼ်ႉၵဝ်ႇ/မႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၢၼ်ႇဢမ်ႇမၢၼ်ႇ မႅၼ်ႇဢမ်ႇႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သီႇသိပ်းပီၼႆႉ ပၢႆးႁၢင်ႈ မီးတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး တင်းၼမ်သေတႃႉ ပိူင်ပဵၼ်သၽႃႇဝ ဢၼ်ပႆႇႁႃႇႁၼ် ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးဝႆႉယူႇလႄႈ ၽၢႆႇပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻၶဝ် သိုပ်ႇတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်ၶဝ် လႅတ်းလႅတ်းၽၢႆၽၢႆဝႆႉယူႇ။
လွင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လႄႈ ယိူင်းဢၢၼ်း
ပၢႆးႁၢင်ႈ ရူႇပၿေႇၻၼႆႉ မၼ်းသပ်းလႅင်းၼႄလႆႈ ပိူင်ပဵၼ် ၶိူင်ႈၶွင် ဢၼ်လဵၵ်ႉၼွႆႉလိူဝ်တွၼ်းသေ ဢႅၵ်ႉတမ်ႇ တေႃႇထိုင် ၶိူင်ႈၶွင်ယႂ်ႇလူင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵလႅၵ်ႉသီႇၶဝ်ၼၼ်ႉ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။