Franja_Ofner
Podrijetlo, djetinjstvo i školovanje
Franja Ofner je rođen 1913 godine u Novom Sadu. Sa očeve strane je ugarsko-jevrejskog podrijetla, a sa majčine srpsko-jevrejskog. Porodica sa očeve strane je podrijetlom iz peštanskog naselja Ofn-Pest (Der Ofner Jude), i odatle prezime Ofner. Jevreji iz Ofn-Pesta su se uglavnom bavili trgovinom tekstilom. Jedan od Franjinih predaka bio je poznati i požrtvovani lekar Mor Ofner, koji je prilikom velike epidemije mnoge novosađane spasao od smrti, pa je 1869 postavljen za gradskog fizika. Zahvaljujući njegovom ugledu i dobrim delima koja je činio, znatno je olakšan život novosadskih Jevreja, koji do tada nisu imali gotovo nikakva prava. Franjina majka je umrla 1915, kada još nije imao ni dve godine, dok mu je otac bio na frontu u sastavu Austro-ugarske vojske. Očevi roditelji su bili prestari, pa su brigu o Franji preuzeli baka i djed po maminoj liniji, Laza i Jovanka Lipković. Oni su živeli u Šimanovcima, u Sremu, i Franja je tamo proveo rano detinjstvo. Laza Lipković je bio ugledan čovek u svome selu i svi su ga cenili. U Sremskim Karlovcima je imao vinarski depo, podrum i kuću, pošto Jevrejima tada nije bilo dopušteno da se naseljavaju u Karlovcima, ali su mogli imati preduzeća i radnje. Krajem rata, 1918, došlo je do haosa. Austrougarska vojska se povlačila sa Balkana, a Francuzi i srpska vojska još uvek nisu stigli, a u tom interregnumu počele su velike pljačke i pobune. Mnogi bogati ljudi ostajali su ne samo bez svog bogatstva, nego i bez glave. Franjinom djedu je neko u selu došapnuo da je i on "došao na red" i da bi trebalo da beži. Laza Lipković je naredio svome kočijašu da upregne dva konja, i tako se Franja sa djedom i bakom uputio ka Novom Sadu. Na putu ih je presrela grupica vojnika-dezertera i teško da bi u tom susretu izvukli živu glavu, da Franjin deda uza se nije imao pušku. U Novom Sadu Franju su upisali u jevrejsku osnovnu školu, koja je bila pored Novosadske sinagoge. Škola je bila na mađarskom jeziku, koji Franja nije znao, ali ga je brzo naučio. 1922 preminuo je Franjin djed Laza. Franjin tata je bio pravi asimilant koji se nije mnogo interesovao za "Jevrejsko pitanje". Franji je znao govoriti, kad je imao 16 godina, da taj njegov jevrejski nacionalizam nema smisla, da svet ide napred, da je to korak unatrag, da će nacionalizam izumreti i neće biti važan. Skoro cela Novosadska jevrejska opština je bila asimilantska. Franjin otac je preminuo 1931, u svojoj 47 godini života. Nakon četverogodišnje jevrejske škole, baka je Franju upisala u novosadsku gimnaziju pošto je želela da bude svestrano obrazovan. U gimnaziji je učio svirati klavir, imao je privatne časove francuskog i nemačkog jezika, te je bio član jedinstvene viteške organizacije Kraljevine Jugoslavije "Sokol". Franja se za vrijeme Kraljevine Jugoslavije osećao slobodno kao i ostali jugoslavenski Jevreji. U dvorištu, na ulici, i u crkvenoj porti igrao se sa srpskom decom bez obzira što su svi znali da je Jevrej. Sa drugovima iz gimnazije odlazio je u pravoslavnu crkvu, a voleo je otići u katoličku katedralu, gde je hor pevao uz orgulje. Od svoje 15-te godine pa nadalje, svake godine je svirao na čuvenim Svetosavskim besedama, solo, u orkestru, ili u raznim ansamblima, dopunjujući na klaviru instrumente koji su nedostajali. Osnovao je i đačko književno-muzičko udruženje "Zmaj Jova", čiji je bio počasni predsednik.