Egzodus_Jevreja_iz_arapskih_država
Historiografske kontroverze
Jedan od praktičnih primjera navedenih historiografskih tendencija je operacija Ezra i Nehemija, u izraelskim udžbenicima i enciklopedijama opisana kao „spasilački pothvat kojim su maltretirani Jevreji dobrovoljno vraćeni u drevnu pradomovinu nakon dugih progona i diskriminacija“. Takvu interpretaciju događaja jasno negiraju izraelski povjerljivi dokumenti (otvoreni javnosti) iz 1952. u kojima se navodi da irački Jevreji po tranzitnim kampovima u Izraelu vijest o pogubljenju dvojice cionista u Bagdadu nisu dočekali s osudom ili žaljenjem, već su pozdravili smaknuće i nazivali ga „Božjom osvetom pokretu koji ih je doveo do teške sudbine“. J. Šenhav ističe da se takve reakcije ne mogu pripisati apsolutno svim iračkim Jevrejima, ali pokazuju da velik broj iz njihove zajednice nije vidio seobu kao radostan povratak Cionu (kako su često prikazivali cionistički aktivisti), te da za tešku situaciju nisu krivili iračku vladu već cionistički pokret. Historičar Z. Ben-Dor Benite također kritizira i simboliku nazivanja operacije po Ezri i Nehemiji, kao i paradoksalne odnosno ideološki motivirane klišeje o „Babilonskom ropstvu“ ili „drugom egzilu“. Ben-Dor Benite potonju frazu opisuje hotimičnom i subverzivnom naricaljkom, dijametralno suprotnoj izvornoj frazeologiji cionističkog vodstva. Akademičarka E. Šohat, temeljem vlastitog iskustva preseljenja iz Bagdada u Izrael, navodi da je adaptacija protekla traumatično jer je arapska jevrejska zajednica bila izložena diskriminacijama i predrasudama o inferiornosti od strane aškenaskih upravitelja i evropskih Jevreja. Šohat kod potonjih ističe izrazito šovinistički pristup stavljanja u ulogu „civilizatora“ što se odrazilo na surov tretman jevrejskih pridošlica iz Azije i Afrike, nabrajajući pritom ksenofobne ispade u vidu nazivanja iračkih Jevreja „prljavim i smrdljivim Iračanima“ , nasilne rituale sapunanja tzv. obojenih Jevreja, prisilno šišanje zulufa kod jemenskih Jevreja što je smatrano obeščašćenjem , te intenzivno korištenje DDT-a na zdravoj djeci zbog potencijalnih „tropskih bolesti“ što je godinama kasnije negativno utjecalo na njihovo zdravstveno stanje. Socio-ekonomski i politički dispariteti između aškenaskih i mizrahijsko-sefardskih Jevreja doveli su 1950-ih do redovitih nereda, čak i međusobnih nasilnih okršaja (zbog čega su osnovane Crne pantere). Po pitanju motiva arapskih Jevreja za migracijom u službenoj izraelskoj historiografiji također se sudaraju dva kontradiktorna elementa – prvi viktimizacijski o „dugogodišnjoj diskriminaciji i progonima pod islamom“, te drugi nacionalistički o „vjekovnim težnjama za jevrejskom državom“ tj. dobrovoljnim odlascima u Svetu Zemlju. Ovaj pristup kontroverzan je i u samim izraelskim desničarskim krugovima s obzirom da tezu o jevrejskim „izbjeglicama“ promoviraju i desni političari arapskog porijekla, čime istovremeno negiraju vlastiti cionizam odnosno individualno preseljenje u Izrael svojom voljom. Čak je i Š. Ben-Ami – izraelski historičar iz marokanskog porijekla, predsjednik izraelskog odbora za pregovaranje o izbjeglicama, ministar vanjskih poslova i sudionik pregovora u Camp Davidu 2000. – još 1993. priznao da fundamentalan problem u predstavljanju arapskih Jevreja izbjeglicama leži u proturječnosti s njihovim karakteriziranjem kao „boraca za cionistički san“. mini|desno|175px|[[Benny Morris|B. Moris, izraelski historičar i deklarirani cionist, glavni predstavnik tzv. novih historičara koji odbacuju tradicionalna tumačenja službene izraelske historiografije]] Usprkos tome što je proglašavanje arapskih Jevreja „izbjeglicama“ dijelom službene cionističke historije, takvim interpretacijama kao i analogijama između jevrejskih emigranata i palestinskih izbjeglica protivi se golema većina suvremenih izraelskih i jevrejskih historičara, te nemaju uporišta niti u memoarima cionističkih vođa. Žanrovi u takvim memoarima prvenstveno sadrže elemente bijega ili krijumčarenja, dok se protjerivanja niti ne spominju. Primjerice, Š. Hilel navodi poteškoće koje su on i njegovi suradnici doživljavali prilikom pokušaja preseljenja iračkih Jevreja 1950. godine, kao i J. Meir koji spominje nezadovoljstvo tadašnje iračke vlade i njihove pokušaje da spriječe imigraciju. Kao i Hilel, M. Ben-Porat kao bivši cionistički vođa u Iraku također opisuje njihovo nagovaranje iračkih premijera Saida i Suvaidija da im dozvole preseljenje Jevreja u Izrael. Neki od takvih autora s preuveličavanjem stavljaju početak cionističkih aktivnosti u arapskom svijetu u 1920-e, mnogo prije istinskog izbijanja jevrejsko-muslimanskog antagonizma. Prilikom izraelskih žustrih rasprava 1970-ih kada je WOJAC počeo s propagiranjem „prognaničkog statusa“, profesor jevrejske historije J. Nini pozvao je na oprez i nazvao stvar „vrlo delikatnom i kompliciranom“, odbacio izbjegličke analogije arapskih Jevreja i Palestinaca, te se u ime arapskih Jevreja distancirao od takvih organizacija uz obrazloženje da oni nisu stvorili problem palestinskih izbjeglica. S druge strane, prvo teoretsko izjednačavanje statusa Palestinaca i arapskih Jevreja zabilježeno je u radovima J. Šehtmana, ukrajinsko-jevrejskog polemičara i desničarskog cionističkog aktivista, koji je još u martu 1949. predlagao „razmjenu stanovništva“ po grčko-turskom modelu nakon poratnog Lozanskog mira. Jedan od rijetkih autora koji je zastupao tezu o arapskim Jevrejima kao žrtvama „etničkog čišćenja“ bio je J. Meron, profesionalni pravnik i aktivist WOJAC-a, objavivši je 2000. u obliku odlomka knjige tendencioznog naslova Zaboravljeni milijuni. Meronova radikalna teza predstavljala je anomaliju čak i među djelima procionistički nastrojenih istraživača arapsko-jevrejske historije kao što su E. Meir-Glitzenstein i M. Gat, ili u odnosu na radove američko-jevrejskog historičara N. A. Stillmana. Stillman generalno kritizira sve historičare i autore koji tvrde da su migracije arapskih Jevreja ponukane osnivanjem Izraela i arapsko-izraelskih ratovima, što opisuje „pretjeranim simplificiranjem“ kompleksnih političkih, vjerskih i socio-ekonomskih faktora.