cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nuklearna magnetna rezonancija
Nuklearni spin u spoljašnjem magnetnom polju
Van magnetnog polja energija izolovanog nuklearnog spina ne zavisi od njegove orijentacije. To je hipotetička situacija jer su u atomima i molekulima nuklearni spinovi okruženi elektronima. Oko elektrona se prostire magnetno polje koje potiče od sopstvenog spina elektrona ili od njegovog orbitalnog kretanja. Dakle, u materiji koja nas okružuje nuklearni spinovi se nalaze u magnetnom polju ali se ta interakcija za sve praktične svrhe može zanemariti. Recimo, interakcija nuklearnih spinova sa magnetnim poljem elektrona (ili, ekvivalentno, interakcija elektrona sa magnetnim poljem jezgra) ispoljava se kroz hiperfino cepanje spektralnih linija što se može opaziti samo u specijalnim slučajevima i sa instrumentima vrlo visoke moći razlaganja. Mali je broj hemijskih reakcija (ili prirodnih procesa) čiji ishod zavisi od postojanja nuklearnog spina. U odsustvu spoljašnjeg magnetnog polja nuklearni spin je praktično nevidljiv.
center|thumb|350pc|right|Nuklearni spinovi van magnetnog polja haotično su orijentisani. Spinska magnetna energija jednaka je nuli. U magnetnom polju, spinovi se orijentišu, ali zbog kvantne prirode pojave, samo u smeru polja ili suprotno polju. Zbog toga se i njihov energijski nivo cepa na dva jer paralelna orijentacija ima različitu energiju od antiparalelne.
Unet u magnetno polje, nuklearni spin se orijentiše, poput magnetne igle kompasa u magnetnom polju zemlje. Zbog kvantne prirode fenomena, moguće su samo diskretne orijentacije čiji je broj definisan spisnkim kvantnim brojem I. Broj orijentacija je 2I + 1; u najjednostavnijem slučaju, kada je I = 1/2, broj orijentacija je 2, pa nuklearni spin može da se orijentiše samo ”paralelno” ili ”antiparalelno” spoljašnjem magnetnom polju. Znaci navoda ukazuju da je takva predstava samo približna. Naime, spin poseduje i mehanički moment, dakle ponaša se i kao čigra. Po analogiji, kao što zemljino gravitaciono polje ne može da obori čigru (dok se okreće) već je samo navodi na precesiono kretanje tako i spoljašnje magnetno polje ne može potpuno da orijentiše spin već ga navodi na precesiono kretanje. Dakle, u spoljašnjem magnetnom polju spin precesuje oko pravca polja nagnut pod određenim uglom. Pri tome je precesiona frekvencija jednaka rezonantnoj frekvenciji.
Energija spina u spoljašnjem magnetnom polju, kao i kod makroskopskog magnetnog momenta, zavisi od ugla koji spin zaklapa sa poljem. Pošto svakom uglu odgovara određena energija to su i moguća energijska stanja nuklearnog spina podeljena na diskretne, dobro definisane nivoe. Energijska razlika među susednim nivoima zavisi od prirode spinova i jačine (indukcije) spoljašnjeg magnetnog polja. Što je jače polje to je i razlika veća.
Spinski prelazi
Spinovi iz jednog energijskog nivoa u drugi mogu da pređu pod uticajem elektromagnetnih talasa, ali samo ako je energija kvanta elektromagnetnog talasa jednaka energijskoj razlici među nivoima. Iz uslova za jednakost energija (koji se naziva i rezonantni uslov) sledi da, u datom polju, prelaz mogu da izazovu samo elektromagnetni talasi određene frekvencije. Kada se energije poklope onda spin ima jednaku verovatnoću da se nađe u nekom od dozvoljenih stanja, dakle, dolazi do rezonancije. Otuda je i metoda dobila ime nuklearna magnetna rezonancija (NMR)
Pošto je broj spinova u nižem energijskom nivou veći od broja spinova u višem energijskom nivou (i za spinove važi Bolcmanov zakon raspodele) ukupan rezultat je da prilikom rezonancije dolazi do apsorpcije radiotalasa.
NMR spektar je slika, pri konstantnom spoljašnjem magnetnom polju apsorbovanih talasa, uređena po njihovim frekvencijama. Intenzitet spektralne linije proporcionalan je broju spinova i jačini magnetnog polja.
Energija magnetnog momenta μ u magnetnom polju B0 (indeks nula se koristi da se naglasi da je u pitanju statičko polje, dakle polje koje se ne menja tokom vremena) izražava se i izračunava na isti način kao i energija makroskopskog dipola u odgovarajućem polju. Ona je jednaka negativnom skalarnom proizvodu vektora polja i momenta, dakle, proizvodu između jačine polja i projekcije dipola na pravac polja (sa znakom minus). U NMR-u se obično uzima da polje B0 deluje duž z-ose pa je tada
center|thumb|350px|right| Spinovi u magnetnom polju imaju diskretne energije. Elektromagnetni talasi (fotoni) mogu da izazovu prelaze među spinskim stanjima, i to samo oni čija je energija jednaka energijskoj razlici kod spinova. Uslov za jednakost energija posledica je kvantne prirode (može da se apsorbuje samo ceo kvant).
S druge strane, energija fotona je
gde je \hbar Plankova konstanta a ω njegova (kružna) frekvencija.
Iz rezonantnog uslova (jednakost energije fotona i energijske razlike među spinovima)
nalazimo da je frekvencija eletromagnetnog zračenja koje može da izazove rezonanciju, u polju B_{0}
Pošto se preko Plankove konstante izražava ugaoni moment čestice (žiroskopski efekat) to se odnos magnetnog i ugaonog momenta naziva žiromagnetni odnos i obeležava se sa γ
Tada se osnovna jednačina NMR-a najčešće piše u obliku
Dakle, rezonantna frekvencija proporcionalna je primenjenom spoljašnjem polju. To je frekvencija koja izaziva rezonanciju u nuklearnom sistemu preko koje detektujemo prisustvo spinova. Vrednosti žiromagnetnih odnosa se od izotopa do izotopa razlikuju, pa je u datom magnetnom polju svaki izotop ima sopstvenu rezonantnu frekvenciju.
Hemijski pomak
centar|thumb|350px|right| Ogoljeno jezgro u spoljašnjem polju B0 imalo bi rezonantnu frekvenciju ω0. Međutim pošto je jezgro okruženo elektronima efektivno polje je malko drukčije, Beff, pa tako i rezonantna frekvencija, ωeff. U energijskim nivoima to se ispoljava kao promena energijske razlike a u spektru kao pomeranje linije. Pošto osobine elektronskog omotača zavise od hemijskog okruženja to se pomeranje linije pod njegovim uticajem naziva hemijski pomak.
U idealnom slučaju svako atomsko jezgro u homogenom spoljašnjem polju treba da ima samo jednu rezonantnu liniju tačno određene frekvencije. To su bar očekivali fizičari koji su i razvili NMR spektroskopiju da bi ispitivali strukturu atomskog jezgra tačnim merenjima rezonantne frekvencije kod različitih izotopa. Međutim, na njihovo veliko razočarenje, a na (kasniju) radost hemičara, vrlo brzo se pokazalo da položaj spektralne linije, odnosno rezonantna frekvencija, zavisi ne samo od jačine magnetnog polja i vrste jezgra nego i od hemijskog jedinjenja u kome se posmatrano jezgro nalazi. Vrlo brzo je uočeno da je pomeranje spektralne linije pod uticajem hemijskog okruženja, hemijski pomak, posledica zaklanjanja atomskog jezgra orbitalnim elektronima. Elektronske orbitale mogu se zamisliti kao mikroskopske strujne konture koje stvaraju sopstveno magnetno polje. Zbog toga se stvarno polje na položaju jezgra razlikuje od primenjenog spoljašnjeg magnetnog polja. Lokalno polje zavisi od tipa orbitala, dakle od hemijskog okruženja, i stoga rezonantna frekvencija spina zavisi od njegovog položaja u molekulu. Može se očekivati da molekul pokaže onoliko NMR linija koliko ima atoma posmatrane vrste. Međutim, zbog dodatnih interakcija to se dešava samo u izuzetnim slučajevima (recimo u potpuno reaspregnutim spektrima 13C).
Hemijski pomak je proporcionalan spoljašnjem magnetnom polju i zavisno od vrste jezgra iznosi od nekoliko milionitih do nekoliko hiljaditih delova od primenjenog spoljašnjeg polja. Za jezgra vodonika 1H (protone) pomaci su reda 0 - 10 ppm (ppm = parts per million, lat. delova na milion) a za jezgra ugljenika 13C 0 - 240 ppm.
Amfiloh (Alkmeonov sin)
Amfiloh (Ἀμφίλοχος) bio je, u grčkoj mitologiji, sin Alkmeona, jednog od Epigona, i Mante, kćeri tebanskog proroka Tiresije. Prema Pseudo-Apolodorovoj Biblioteci, mit o Amfilohu obradio je Euripid, najverovatnije u jednoj izgubljenoj tragediji pod naslovom Alkmeon u Korintu.
Nuklearna magnetna rezonancija
Skalarno sprezanje
U NMR spektrima visokog razlaganja, pored pomeranja, uočeno je i cepanje spektralnih linija. To je bio i dobar i loš znak; dobar, jer je uočena nova interakcija pomoću koje je moglo još nešto da se sazna o detaljima građe molekula, a loš zato što je postalo jasno da su NMR spektri i relativno malih molekula komplikovani za direktno tumačenje. Cepanje NMR spektralne linije opaženo je samo u sistemima sa više spinova iz čega je bilo jasno da je u pitanju spin-spin interakcija. Međutim, pošto se javlja i u izotropnoj sredini (tečnostima), interakcija ne može biti vektorskog tipa. Zbog toga se naziva skalarna interakcija. Takođe, pošto do interakcije dolazi samo između spinova koji se nalaze u istom molekulu, bilo je jasno da su hemijske veze, odnosno elektroni iz molekulskih orbitala, važni posrednici. Zaista, pokazalo se da do skalarne interakcije između dva nuklearna spina dolazi posredstvom elektrona koji ih okružuju. Interakcija je tim jača što je veća verovatnoća da se orbitalni elektron nađe na položaju atomskog jezgra, dakle, interakcija raste sa porastom s-karatktera orbitale. Elektron i sam poseduje spin (dakle ima ugaoni momenat i njemu pridruženi magnetni momenat) koji, kada se nađe dovoljno blizu jezegra, stupa u interakciju sa nuklearnim spinom. Zbog toga energija elektrona zavisi od njegove orijentacije u odnosu na nuklearni spin, i obrnuto, energija nuklearnog spina postaje zavisna od orijentacije elektrona. Kako elektron u zatvorenoj molekulskoj orbitali ima svog partnera sa čijim spinom striktno mora da bude antiparalelan (Paulijev princip), to i spin “udaljenog elektrona” preko svog elektronskog partnera, oseća interakciju sa posmatranim jezgrom. Istovremeno spin “udaljenog” eletrona interaguje sa drugim jezgrom, svojim susedom, pa je ukupni efekat da lokano polje na položaju jednog jezgra zavisi od orijentacije drugog jezgra sa kojim deli elektrone u molekulu.
Amfiloh (Alkmeonov sin)
Nakon Mantinog odlaska u Delfe i potom u Kariju, Alkmeon je mladog Amfiloha i njegovu sestru, Tisifonu, poverio na staranje korintskom kralju Kreontu, ali tebanska kraljica je Tisifonu prodala u ropstvo; Alkmeon je naposletku uspeo izbaviti svoju decu. Tu je priču obrađivala izgubljena Euripidova tragedija Alkmeon u Korintu. Ovaj Amfiloh (ili možda njegov stric, sin Amfijaraja i Erifile te brat Alkmeonov, koji se takođe zvao Amfiloh) osnovao je grad Arg u Etoliji (tzv. Amfilohijski Arg u Ambrakijskom zalivu).
Nuklearna magnetna rezonancija
Skalarno sprezanje
center|thumb|450px|right| Izolovan spin u atomu u kombinaciji spoljašnjeg polja B0 i lokalnog polja ima rezonantnu frekvenciju ω0. Međutim u molekulu spinovi su okruženi zajedničkim elektronskim parovima, koji po Paulijevom principu uvek imaju suprotne spinove. Polarizacija (orijentacija)jezgra prenosi se na elektron u njegovoj blizini a preko elektronskog partnera u molekulskoj orbitali i na drugi nuklearni spin. Tako lokalno magnetno polje oko posmatranog spinazavisi od orijentacije drugog jezgra koje se ne posmatra. Zavisno od orijentacije 'nevidljivog' spina efektivno polje na mestu posmatranog postaje malo veće ili malo manje od ponja koje bi tu bilo da 'nevidnjivog'spina nema. U energijskim nivoima to se ispoljava kao promena energijske razlike a u spektru kao pomeranje linije. Pošto otprilike polovina 'nevidljivih' ima jednu ili drugu orijentaciju to je otprilike signal iz polovine posmatranih spinova pomeren ka nižim frekvencijama a druga polovina ka višim. Ukupan efekat je da se prvobitna linija (singlet) cepa na dve (dublet).
Gütersloh
Gitersloh je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 11 opštinskih središta okruga Giterslo. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 96.343 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5754008, NUTS (DEA42) i LOCODE (DE GUT) kod.
Nuklearna magnetna rezonancija
Skalarno sprezanje
Na primer, jezgro 13C može biti “paralelno” ili “antiparalelno” spoljašnjem polju pa svako jezgro, sused kroz hemijske veze, oseća malu promenu lokalnog polja. Za jednu orijentaciju jezgra 13C polje je malo veće a za drugu orijentaciju malo manje od vrednosti koju bi imalo da je umesto izotopa 13C na istom mestu u molekulu izotop 12C, (koji nema spin). Tako se spektralna linija posmatranog spina pomera na jednu stranu kada je 13C spin “paralelan“, i na drugu stranu kada je “antiparalelan“ spoljašnjem polju. U NMR eksperimentu uvek se posmatra veliki skup molekula (reda veličine 1017) pa se za svaku interakciju vidi samo usrednjen efekat. Kako je, zbog izvanredno male interakcije nukelarnog spina sa spoljašnjim magnetnim poljem, verovatnoća da spin 13C bude “paralelan“ ili “antiparalelan“ spoljašnjem polju približno ista, to je i ukupni rezultat spin-spin interakcije pojava spektralnih linija (istog intenziteta) koje su simetrično pomerene u odnosu na originalni položaj. Dakle, NMR linija suseda se cepa na dve komponente jednakih intenziteta. Pošto je interakcija reverzibilna, to se i linija 13C spina cepa pod uticajem susednog spina. Veličina cepanja je ista za oba partnera a broj komponenata zavisi od broja dozvoljenih orijentacija susednog spina t.j., od spinskog kvantnog broja suseda, i po jednostavnoj relaciji 2I + 1. Dakle, za I = 1/2 (1H, 13C, 15N,...) spektralna linija suseda cepa se na dve komponente, za I = 1 (2H), na 3 itd.
Amfiloh (Alkmeonov sin)
Nakon trojanskog rata ubio ga je ili Apolon ili, prema drugima, njegov mlađi polubrat Mops (sin Mante i Rakija s Krita), s kojim se sukobio oko vlasti nad gradom Malom u Kilikiji te su u tom obračunu dvojica junaka ubili jedan drugoga. No i tu je možda došlo do mešanja ovog Amfiloha s njegovim istoimenim stricem.
Nuklearna magnetna rezonancija
Skalarno sprezanje
Ako postoji n ekvivalentnih spinova, tada se spektralna linija suseda cepa na 2nI + 1 komponenata. Kada n identičnih protona cepa liniju suseda broj komponenata na koji se linija suseda cepa i relativni intenziteti multipleta mogu da se odrede pomoću Paskalovog trougla: n                                      0                                    1 1                                1     1   2                              1     2     1   3                           1     3     3     1   4                        1     4     6     4     1  itd. 1    5    10     10    5     1
Na primer 13C linija iz -CH3 grupe cepa se na kvartet (1H, I = 1/2, tri spina n = 3), iz -CH2- grupe na triplet (n = 2) i iz -CH= na dublet. Istovremeno, protonska linija svake grupe, -CH3, -CH2- i -CH= je dublet pod uticajem 13C spina. Pri tome je cepanje 1H linije (dakle rastojanje među komponentama dubleta) jednako rastojanju među susednim linijama multipleta u odgovarajućem 13C spektru. Veličina cepanja izražena u Hercima naziva se konstanta skalarnog sprezanja. Označava se slovom J; nJXY označava da se sprezanje između spinova XY prostire kroz n hemijskih veza; na primer 1JNC, 3JHH itd. Skalarno sprezanje, po pravilu, opada sa brojem veza i za n > 4 retko se opaža. Ne zavisi od jačine spoljašnjeg polja. Konstanta sprezanja kroz tri hemijske veze, 3J, zavisi od diedralnog ugla koji te veze zaklapaju. Među ekvivalentnim spinovima nema skalarnog sprezanja.
Dakle, skalarna spin-spin interakcija komplikuje spektre povećavajući broj linija ali povećava i broj informacija koje se iz spektra mogu dobiti. Na primer, iz broja komponenata multipleta može da se odredi broj ekvivalentnih spinova na susednoj spinskoj grupi (recimo iz multipletnosti linija 13C prouzrokovane sprezanjem 1JCH mogu da se prepoznaju -CH3, -CH2- i -CH= grupe) a iz vrednosti konstante 3J mogu da se odrede diedralni uglovi. Skalarna interakcija je kvantne prirode i nema klasičnog analoga; prostire se trenutno.
Dipol-dipol interakcija
Dipol-dipol interakcija, mada u suštini kvantne prirode, može se opisati klasičnim predstavama kao interakcija mikroskopskih magnetnih dipola. Zbog jednostavnosti, posmatrajmo izolovan par spinova sa spinskim kvantnim brojem 1/2. Nuklearni spin se može shvatiti kao mali magnet koji se orijentiše ”paralelno” ili ”antiparalelno” u odnosu na spoljašnje magnetno polje. Dakle, lokalno magnetno polje na položaju nekog spina zavisi od geometrijskog rasporeda i orijentacije drugih spinova u njegovoj okolini. Kao što je električni dipol okružen električnim poljem, tako je i magnetni dipol okružen sopstvenim magnetnim poljem. Polje svakog dipola, na rastojanju mnogo većem od dimenzija dipola, obrnuto je proporcionalno trećem stepenu rastojanja od centra dipola. Jačina dipolnog polja zavisi i od ugla koji potez od posmatrane tačke u prostoru do centra dipola zaklapa sa osom dipola. Pošto su dimenzije magnetnih dipola zanemarljivo male u odnosu na rastojanja među njima, geometrijska slika se najlakše može opisati preko međuspinskog vektora. To je vektor koji ima početak na položaju jednog spina a kraj na položaju drugog. Tada se rastojanje među spinovima opisuje intenzitetom međuspinskog vektora a ugao pod kojim se spinovi nalaze jednak je uglu koji taj vektor zaklapa sa spoljašnjim magnetnim poljem. Ako je izolovan spinski par ”zamrznut” tada lokalno polje na položaju jednog spina zavisi od rastojanja među spinovima i ugla koji međuspinski vektor zaklapa sa spoljašnjim magnetnim poljem. Zavisno od orijentacije susednog spina lokalno polje će biti malo jače ili malo slabije od spoljašnjeg polja. Interakcija se prostire kroz prostor, bez obzira na prisustvo hemijskih veza. U makroskopskom uzorku, otprilike polovina spinova se nalazi u malo jačem, a polovina u malo slabijem polju od spoljašnjeg, pošto je broj ”paralelnih” spinova skoro isti kao i broj ”antiparalelnih”. Dakle, dipol-dipol interakcija, u odsustvu kretanja (u krutoj rešetki) dovodi do cepanja spektralne linije, pri čemu veličina cepanja zavisi od ugla koji međuspinski vektor zaklapa sa pravcem spoljašnjeg magnetnog polja. Ova interakcija je izvanredno važna za ispitivanje sistema u čvrstom stanju gde su geometrijski odnosi među spinovima konstantni. Recimo, iz zavisnosti cepanja linije od ugla pod kojim je kristal orijentisan u odnosu na spoljašnje magnetno polje može se odrediti relativan položaj spinova u kristalu kao i njihovo međusobno rastojanje. Međutim, u tečnom stanju dolazi do usrednjavanja lokalnog magnetnog polja usled termalnog rotacionog kretanja. Srednja vrednost lokalnog dipolnog polja jednaka je nuli jer, zbog rotacije molekula, spinski par prolazi kroz sve moguće orijentacije (i one gde je polje malo jače i ono gde je polje slabije) pa se njihovi efekti uzajamno poništavaju. Otuda i cepanje linija, kao posledica statičkog delovanja dipolnog polja, isčezava. Međutim, dipolno polje kretanjem nije uklonjeno već je samo usrednjeno. Stoga se mora uzeti u obzir i dinamički aspekt dipolne iterakcije.
Do sada smo smatrali da je stanje spinova nepromenljivo t.j. “paralelni“ spinovi su ostajali paralelni a “antiparalelni“ antiparalelni. Zanemarivali smo mogućnost prelaza između spinskih energijskih stanja. Ranije smo videli da prelaz između spinskih stanja može da se izazove eletromagnetnim poljem (radio-talasima), tačnije, magnetnom komponentom elektro-magnetnog polja. Do prelaza spina iz jednog stanja u drugo (iz “paralelnog“ u “antiparalelno“ i obrnuto) dolazi pod uticajem promenljivog magnetnog polja. Pri tome je važno da frekvencija promenljivog polja odgovara rezonantnoj frekvenciji prelaza i da mu pravac bude normalan na pravac spoljašnjeg polja. Poreklo polja nije bitno. Za vreme snimanja NMR spektra promenljivo polje dolazi iz instrumenta, dakle, spolja. Međutim, prelaze može da izazove i svako drugo promenljivo polje, na primer lokalno polje susednog spina, ali samo ako ima odgovarajuću frekvenciju. Ta frekvencija može poticati od precesije spinova, molekulskog kretanja ili kombinacije frekvencija precesije i kretanja. Jasno da u tečnostima, zbog haotičnog kretanja, molekuli ne rotiraju tačno određenom frekvencijom. Ustvari, molekuli rotiraju svim mogućim frekvencijama. Iz detaljnije analize termalnog kretanja zaista sledi da se kretanje može razložiti na čitavo područje frekvencija čiji maksimum zavisi od veličine molekula, temperature i ostalih fizičkohemijskih uslova. Bitno je da u tečnom stanju postoje komponente kretanja i sa frekvencijom koja odgovara rezonantnoj frekvenciji za datu spinsku vrstu. Drugim rečima, lokalno magnetno polje nuklearnog spina koji se nalazi u molekulu u tečnosti može da ima fluktuacije sa komponentama koje odgovaraju rezonantnoj frekvenciji susednog spina i da tako izazovu kod njega rezonantni prelaz. Očigledno efekat je povratni t.j. ako spin A izaziva prelaz na spinu B onda i spin B može da izazove prelaz na spinu A. Dipol-dipol interakcija, mada usrednjena termalnim kretanjem, nije uklonjena već se samo ispoljava na novi način.
Razmotrimo ukratko tri glavne eksperimentalne manifestacije dipol-dipol interakcije u tečnostima:
Uticaj magnetnog polja na NMR signal
Prema osnovnoj NMR jednačini rezonantna frekvencija je jednaka proizvodu iz žiromagnetnog odnosa i primenjenog spoljašnjeg polja. Dakle, za datu spinsku vrstu, rezonantna frekvencija je proporcionalna polju (ispravnije rečeno, magnetnoj indukciji primenjenog polja). Otuda se svaka promena polja, u prostoru ili vremenu direktno odražava na rezonantnu frekvenciju pa tako i na NMR signal.
Svakom magnetu odgovara jedna rezonantna frekvencija
Da bi došlo do polarizacije (do razvrstavanja po energijskim nivoima) spinski sistem treba da se unese u statičko magnetno polje, V0. Tako je magnet u koji se stavlja uzorak jedan od osnovnih delova NMR uređaja. Prvi uređaji su radili na poljima indukcije 0,5 Tesla da bi se razvojem tehnologije superprovodnih magneta danas dostigla polja od preko 20 Tesla.
Ako jedan te isti spinski sistem, recimo čašu vode, unosimo u različita magnetna polja tada će protoni (atomska jezgra vodonika iz vode) u svakom polju da obrazuju uvek dva dobro definisana energijska nivoa. Međutim sa porastom polja opažaju se dve promene:
Ta dva efekta se eksperimentalno ispoljavaju (niko nije video nivoe niti pak prebrojao spinove u njima) kao
Na primer, proton ima žiromagnetni odnos 2,67522212 × 108 s-1 T-1, znači, njegova rezonantna frekvecnija sa porstom indukcije od 1 Tesla poraste za 267,52 radijana u sekundi ili 42,58 megaherca. U današnjim magnetima, čija se indukcija kreće od pola do 20 Tesla, rezonantne frekvencije za protone su u opsegu od 20 do 900 megaherca.
U magnetu sa promenljivom indukcijom frekvecnije su 'razmazane'
Ako pak, umesto od magneta do magneta eksperiment izvodimo u jednom magnetu u kojem se polje kontinualno menja s jednog kraja magneta na drugi, tada za mali tačkasti uzorak, rezonantna frekvencija zavisi od položaja uzorka u magnetu.
Ako je pak uzorak cilindar čija se osa poklapa sa pravcem duž kojeg se polje menja, tada signal iz svakog segmenta ima sopstvenu frekvenciju i rezultujući signal je 'razmazan' po celom domenu frekvencija. Pri tome sa porastom frekvencije raste i veličina signala.
U magnetu sa linearno gradijentnim poljem frekvecncije se direktno preslikavaju u odabranu koordinatu
Ovde je važno uočiti da je u linerano gradijentnom polju rezonantna frekvencija proporcionalna prostornoj koordinati duž gradijenta, dakle, svakoj koordinati se može pridružiti pripadajuća frekvencija. A NRM signal na datoj frekvenciji zavisi od broja spinova na odgovarajućoj koordinati. Dakle, dolazimo do vrlo zanimljivog otkrića a to je da u NMR eksperimentu u linearno gradijentnom spoljašnjem polju intenzitet signala na datoj frekvenciji odgovara koncentraciji spinova na datoj koordinati. To znači da registrovanjem NMR signala uzorka zatvorenog u crnoj kutiji možemo da utvrdimo koncentraciju spinova u raznim delovima uzorka bez otvaranja kutije. Dakle, pomoću NMR signala iz gradijenta polja možemo da dobijemo raspodelu spinova.
U stvari, u linerano gradijentnom polju dobijamo projekciju spinske gustine (koncentracije spinova duž odabranog pravca. Ovo je bolje nego ništa ali se još ne može nazvati slikom. Međutim, ponovi li se eksperiment sa istim uzorkom pri čemu se uzorak svaki put zarotira za neki mali ugao dobija se serija projekcija pod različitim uglovima iz koje se može rekonstruisati slika, u ovom slučaju Radonovom transformacijom. I tako se dobija NMR slika preseka objekta (u medicini subjekta) koja se kolokvijalno naziva magnetna rezonancija (ili potpuno pogrešno rezonanca).
Za ovu malu igru u gradijentu magnetnog polja Pol Laterbur i Piter Mensfild podelili su Nobelovu nagradu za medicinu 2003.
Magnetne osobine uobičajenih atomskih jezgara
1H, 13C, 15N, 19F i 31P su jezgra najvažnija za NMR eksperimente:
Colle Moresce, L'Aquila
Colle Moresce je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 41 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 733 m.
Hrvatsko proljeće
Hrvatsko proljeće jedan je od naziva za politički pokret koji je početkom 1970-ih imao za cilj veću autonomiju i unutarnji centralizam tadašnje Socijalističke Republike Hrvatske u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji. Politički protivnici nazivali su taj pokret kao MASPOK (skraćenica za Masovni pokret). Pokret se odvijao od 1970. uz podršku CK Saveza komunista Hrvatske, ali je ugašen smjenom partjskog vrha krajem 1971. godine, nakon 21. sjednice Predsjedništva Saveza komunista Jugoslavije u Karađorđevu. O njemu je sudionik tog pokreta, Miko Tripalo, 1989. godine napisao knjigu Hrvatsko proljeće, čiji se naslov uvriježio kao naziv za taj pokret.
Razvoj
Hrvatska je, kao i ostatak tadašnje Jugoslavije pod komunističkom vlašću, sredinom 1960-ih ušla u period ekonomskih i političkih reformi kojima je cilj bila veća liberalizacija. Ti procesi, posebno intenzivirani nakon brijunskog plenuma, su se odrazili kroz nešto veću slobodu govora i javno iznošenje nezadovoljstva. Tako je u Hrvatskoj na dnevni red došao i njen položaj u okviru Jugoslavije, što je dotada bila tabu-tema uslijed traumatičnih iskustava iz drugog svjetskog rata.
Prvo ispoljavanje tog nezadovoljstva je bila Deklaracija o imenu i položaju hrvatskog književnog jezika iz 1967. godine koju su sastavili ugledni hrvatski intelektualci. Iako je Partija ispočetka osudila taj dokument, on je s vremenom stekao popularnost, pogotovo među studentima, ali i članovima Matice hrvatske, organizacije koja će postati stjegonošom pokreta.
Pokretu su pomogle i ekonomske reforme koje su u dotadašnji rigidni sistem samoupravnog socijalizma uvele elemente tržišta, ali i imale neke neželjene posljedice kao nezaposlenost, koja je u socijalističkom sistemu trebala biti potpuno iskorijenjena. Jugoslavenska vlada se nezaposlenosti nastojala riješiti otvaranjem mogućnosti za ekonomsku emigraciju u zemlje zapadne Evrope, što su posebno iskoristili stanovnici tzv. pasivnih krajeva. Mnogi od njih su, ubrzo nakon što su izloženi bogatstvu takvih država, stekli neprijateljski stav prema režimu u svojoj domovini. Istovremeno, depopulacija pasivnih krajeva, od kojih su mnogi bili u Hrvatskoj, postajala je predmetom sve žešće kritike na račun jugoslavenskih vlasti.
U samoj Hrvatskoj se sve više počelo govoriti i o tome da je Hrvatska u Jugoslaviji ekonomski izrabljena. Zahvaljujući procvatu turističke industrije preko 50 % svih deviza se u Jugoslaviju slijevalo preko Hrvatske, ali je Hrvatska raspolagala samo sa 7 % deviznih zaliha Jugoslavije. U Hrvatskoj su se, stoga, postavili zahtjevi da Hrvatska raspolaže svojim devizama, odnosno da se ukine monopol federalnih bankovnih i drugih financijskih institucija sa sjedištem u Beogradu.
Masovni pokret je u januaru 1970. stekao službenu podršku Saveza komunista Hrvatske na čelu sa Savkom Dabčević-Kučar i Mikom Tripalom. Na Desetoj sjednici CK SKH je istaknuti partijski čelnik Miloš Žanko, koji se odupirao politici jačanja ovlasti republike, smijenjen zbog "stavova o međunacionalnim odnosima i ulozi federacije, koji su u suprotnosti sa politikom SK Hrvatske". Savka i Tripalo su, pak, svoj novi kurs počeli promovirati putem masovnih zborova na kojima su svoj kurs opisivali kao politiku "čistih računa". Važan dio nove politike je bilo zalaganje da se deviznim sredstvima izgradi moderna autocesta od Zagreba do Splita (današnja A1) koju su njeni pobornici prozvali "Autocesta Kralja Tomislava", nastojeći tako naglasiti državnopravni kontinuitet SR Hrvatske sa srednjovjekovnom hrvatskom državom. Svojim, za dotadašnje prilike nepojmljivo eksplicitnim, ko-optiranjem elemenata hrvatskog nacionalizma, pokret je privukao velike dijelove stanovništva koje je iz različitih razloga dotada bilo političko marginalizirano ili neprijateljski raspoloženo prema jugoslavenskom komunističkom režimu.
Osim nacionalista, pokretu se priključio i veliki broj liberalnih intelektualaca koji je u njemu vidio priliku da se ostvari nastavak liberalnih političkih reformi, kao što su ukidanje verbalnog delikta. To je također uključivalo i amnestija za hrvatsku političku emigraciju, pravo na korištenje nacionalnih simbola - dotada proskribiranih zbog nacionalizma - te pravo vojnih obveznika iz Hrvatske da vojni rok služe u svojoj republici.
Dok su neki od tih zahtjeva imali službenu podršku Partije, neki pojedinci i institucije, prije svega vezanih uz Maticu hrvatsku, kao i njeno službeno glasilo Hrvatski tjednik, pokrenuto u proljeće 1971. godine, su se zalagali da se Jugoslavija transformira u konfederaciju, odnosno da Hrvatska stekne vlastitu vojsku i postane samostalna članica Ujedinjenih naroda.
Najradikalniji od svih su bili studenti, čije su aktivnosti dijelom bile inspirirane globalnim protestima 1968. godine, odnosno demonstracijama u Beogradu od kojih je preuzeta taktika. U jesen 1971. su organizirane demonstracije na kojima je bilo tisuće demonstranata. Tako stvorena radikalizacija je sa vremenom počela u etnički miješanim krajevima tadašnje SR Hrvatske stvarati napetosti između hrvatske većine i srpske manjine.
To, kao i sve veće protivljenje JNA prema pokretu, je nagnalo Tita da se tim problemom pozabavi na 21. sjednici Predsjedništva Saveza komunista Jugoslavije u Karađorđevu, koja održana između 30.11. i 1.12. 1971. Partijsko vodstvo je pokret osudilo kao šovinistički te naložilo smjenu vodstva Saveza komunista Hrvatske, a nakon toga je milicija rastjerala demonstrante. U decembru 1971. su pohapšeni mnogi od studentskih aktivista, a neki su osuđeni na višegodišnji zatvor. Zbog sudjelovanja u pokretu je uhapšeno i osuđeno više od 2.000 ljudi.
Novo rukovodstvo Saveza komunista Hrvatske kojim su dominirali Vladimir Bakarić i Milka Planinc i drugi, je bilo oštro prema disidentima. Oni su januara 1972. izbacili i zatvorili nekoliko članova studentskih komunističkih organizacija i Saveza komunista.
Slom pokreta je ubrzo nakon toga poslužio kao povod za čistke liberalno orijentiranih članova SKJ u drugim republičkim organizacijama Partije u Jugoslaviji, od kojih je najpoznatija čistka liberala u Srbiji
Posljedice
Slom Hrvatskog proljeća je u Hrvatskoj kao neposredne posljedice imao ne samo represiju prema njegovim sudionicima, nego gušenje sloboda i daleko rigidniji politički režim, čak i u odnosu na neke druge dijelove Jugoslavije. Ne samo da je svako, pa i najbenignije, ispoljavanje hrvatskog nacionalnog identiteta bilo proskribirano kao hrvatski nacionalizam, nego se isto odnosilo i na bilo kakvu kritiku režima. Period hrvatske povijesti koji je uslijedio nakon sloma Proljeća se zbog toga često naziva "hrvatska šutnja".
Takvo stanje stvari je duboko traumatiziralo Hrvatsku. Dio sudionika Proljeća, od kojih je najpoznatiji novinar i urednik Bruno Bušić se, pak, radikalizirao u hrvatskoj političkoj emigraciji i počeo poduzimati terorističke akcije, smatrajući da je slomom Proljeća pokazano kako svoje ciljeve ne može ostvariti mirnim putem. U samoj SR Hrvatskoj su, međutim, širi izrazi nezadovoljstva kompenzirani nastavkom pozitivnih ekonomskih trendova i rastom životnog standarda izgrađenog na vanjskim kreditima.
Neki od ciljeva pokreta su, pak, ostvareni u novom jugoslavenskom Ustavu iz 1974. godine koji Jugoslaviju pretvorio u de facto konfederaciju, te davši republikama, uključujući Hrvatsku, ustavnu podlogu za osamostaljenje.
Službeni stav prema Masovnom pokretu je u Hrvatskoj ostao službeno negativan sve do 1989. godine i početka demokratskih promjena. Njegovom uklanjanju, odnosno rehabilitaciji je, pak, pomoglo bujanje srpskog nacionalizma pod Slobodanom Miloševićem, odnosno antibirokratska revolucija u kojoj su mnogi vidjeli svojevrsnu srpsku varijantu Masovnog pokreta, a koju savezne vlasti i Partija, za razliku od Hrvatske 1971. nisu mogli niti imali želje zaustaviti. Tada su se mnogi od sudionika Proljeća počeli pojavljivati u javnom, a kasnije i političkom životu. Najznamenitiji sudionici Proljeća su na prvim demokratskim izborima bili organizirani u Koaliciju narodnog sporazuma, a poslije u Hrvatsku narodnu stranku.
Shen Quanqi
Shen Quanqi (cca. 650 – 729), također poznat i kao Yunqing, bio je kineski pjesnik iz doba dinastije Tang. Bio je rodom iz prefekture Neihuang (内黄) u provinciji Xiangzhou (相州), odnosno današnjeg Henana.
Godine 675. je Shen Quanqi prošao ispit za državnog službenika. Služio je kao učenjak na carskom dvoru i uživao potporu Zhang Yizhija (張易之). Nakon što je 705. carica Wu Zetian a Zhang Yizhi smaknut, Shen Quanqi je optužen i zatvoren pod optužbom za korupcijom. Pušten je iz tamnice, ali potom prognan u Huanzhou (驩州), odnosno današnji Hoan Châu u Vijetnamu. Na kraju se vratio na carski dvor.
Napisao je niz pjesama uključujući tzv. Pjesme u pet stihova (五言律詩). Pisao je zajedno sa Song Zhiwen (宋之問), i njih dvoje su bili poznati kao par "Shen-Song" (沈宋).
Clear Lake Shores, Texas
Clear Lake Shores je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.063 stanovnika.
Silicijum tetrahlorid
Silicijum tetrahlorid je hemijsko jedinjenje, koje ima molekulsku masu od 169,898 Da.
Darije II
Darije II (staroperz. Dārajavahuš) bio je veliki kralj Perzijske Monarhije od 423. do 404. pne..
Porodica
Darije II bio je sin velikog kralja Artakserksa I i konkubine Kosmartidene od Babilona. Imao je dva polubrata; Kserksa II koji je bio sin kraljice Damaspije i jedini legitimni prijestolonasljednik, te Sogdijana, sina babilonske konkubine Alogine. Rođeno ime Darija II bilo je Ocho (staroperz. Vahuka), no nakon što je s trona zbacio polubrata Sogdijana okrunio se pod imenom Darije II, po slavnom perzijskom kralju Dariju I Velikom. Dariju II se često prišiva prezime Nothus (grč. νοθος) što znači kopile. Taj nadimak je najvjerojatnije dobio zbog svoje uloge u Peloponeskom ratu, u kojem je Sparta uz perzijsku pomoć potukla Atenu.
Politički život
thumb|right|Grobnica Darija II u [[Nakš-e Rustam|Nakš-i Rustamu, Iran]]
Zbog oskudnih historijskih podataka, o životu Darija II se zna relativno malo. Primjerice, babilonski zapisi iz Nipura ne spominju njegova dva prethodnika Kserksa II i Sogdijana, pa se Darije II nadovezuje odmah poslije njegova oca Artakserksa I Grčki historičari poput Ksenofonta spominju njegovu ulogu 409. pne. u pobuni Medijaca, dok ga Ktezije spominje u kontekstu haremskih spletki. Sve dok pomorska sila Atena nije ugrožavala perzijske interese na istočnom Mediteranu, Darije II se nije miješao u grčke poslove. Čak ni 413. pne. kada je Atena potpomogla pobunu Amorga u perzijskoj satrapiji Kariji Darije II nije ništa poduzimao protiv Atene, pogotovo zato što je iste godine Atena u sicilijanskoj ekspediciji pretrpjela goleme gubitke (135 brodova, 10.000 hoplita, 25.000 mornara). Ipak, kada je 409. pne. Atena prodrla u Malu Aziju i počela paliti žito u Lidiji, perzijski car odlučio je intervenirati. Dao je naredbe svojim satrapima Tisafernu i Farnabazu u Maloj Aziji da ponude veliku nagradu grčkim polisima za rat protiv Atene, na što je pristala Sparta, najveći atenski neprijatelj u Grčkoj. Godinu dana poslije šalje svog sina Kira Mlađeg u Malu Aziju s zadatkom da svim sredstvima dovede Atenu do poraza. Tokom zadnje godine vladavine Darija II, Sparta je uz veliku perzijsku pomoć potukla Atenu čime je obilježen kraj Peloponeskog rata.
Smrt
Darije II umire 404. pne., nakon 19 godina vladavine. Sahranjen je u kompleksu grobnica Nakš-i Rustam nedaleko od Perzepolisa, u današnjem Iranu. Naslijedio ga je njegov sin Artakserks II.
Plattsburgh West, New York
Platsberg Vest je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Njujork.
Kronofilija
Hronofilija ili kronofilija je zajednički izraz za parafilije u kojima seksualno uzbuđenje proizlazi iz razlike u dobi između seksualnih partnera. Izraz je prvi upotrijebio John Money, koristeći grčke riječi chronos, "vrijeme" i philia, "ljubav". Izraz nisu prihvatili svi seksolozi koji preferiraju posebne izraze temeljene na godištu osoba za kojima kronofili žude.
Izvori
Parafília Parafili
(6-4)DNK fotolijaza
Ovaj enzim je flavoprotein (FAD).
Ambrugeat
Ambrižea je naselje i opština u centralnoj Francuskoj u regionu Limuzan, u departmanu Korez koja pripada prefekturi Isel.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 216 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 7 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 29,57 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 730 metara (maksimalnoj 972 m, a minimalnoj 614 m).
Belošići
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 43 stanovnika te 15 obiteljskih kućanstava.
Bukkake
Bukake je je seksulnaa praksa gde više muškaraca ejakulira na jednu osobu ženskog ili muškog pola. Zahvaljujući razvoju pornografske industrije u svetu termin se sve šire koristi kako bi obuhvatio više osoba - muškog ili ženskog pola i ejakulaciju na bilo koji deo tela (ne samo na lice) ili u različite vrste sudova, a u cilju kasnije konzumacije tj. gutanja.
Etimologija
Bukake je poznati oblik japanskog glagola bukkakeru (打っ掛ける prskati vodom) i bukvalno znači "pljuskati". Složeni glagol može biti raščlanjen u dva glagola: butsu (ぶつ) i kakeru (掛ける). Butsu u bukvalnom prevodu znači udariti, ali pri ovakvoj upotrebi izgleda da predstavlja intenzivni prefiks kao u butamageru (ぶったまげる "potpuno zapanjen") ili butčigiri (ぶっちぎり "ubedljiva pobeda"). Kakeru u ovom kontekstu znači tuširati ili sipati. Reč bukake često se koristi u japanskom jeziku da bi se opisalo naglo sipanje vode koje dovodi do prskanja ili prosipanja. Zaista, bukake se u Japanu koristi da bi se opisao sud kojim se sos sipa preko knedli, kao što su bukake-udon i bukake-soba.
Značajan faktor u razvoju bukake kao pornografske forme verovatno leži u obaveznoj cenzuri genitalija u Japanu. Kako režiseri nisu bili u prilici da prikažu penetraciju tražili su alternativne načine da prikažu seksualni odnos bez krženja japanskih zakona. Sperma nije podlegala obaveznoj cenzuri i ova rupa u zakonu omogućila je snimanje žestokih seksualnih scena.
Istorijat
Prema jednoj teoriji bukake vodi poreklo iz drevnog Japana u kojem su neverne žene bile izvrgnute javnom poniženju tako što bi bile vezane i svaki čovek iz grada bi ejakulirao po njima. Međutim, ne postoje istorijski dokazi za upražnjavanje ovakvog običaja, a sumnja se da je čitavu priču izmislio jedan od dizajnera sajtova za odrasle.
Prvi zabeleženi i javno emitovani primer bukake u japanskoj pornografiji je bio film Poruka maskote (マスカットノート) u kojem je glavnu ulogu igrala Macuko Aiko, a koji je prikazan u decembru 1986, iako je ovaj čin pre filma bio poznat jednostavno kao nihongo (顔射) ili "facijalna ejakulacija". Ipak, popularizacija novog izraza za ovaj seksualni akt pripisuje se režiseru filma Kazuhiko Macumotu.
Sociološki aspekt
Neki feministi opisali su buakake kao fetiš kulturu izvan seksa. Drugi su opisali bukake kao simbol grupnog silovanja čiji je jedini cilj da ponizi i degradira žene koje se tretiraju kao objekti i da je upotreba ejakulacije deo ponižavajućeg rituala koji uglavnom ne podrazumeva da neki od ženskih aktera pri tom dožive orgazam.
Restocina, Gorizia
Restocina je naselje u Italiji u provinciji Gorica, u regiji Friuli-Venezia Giulia.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 209 m.
Milna (Vis)
Milna je priobalno mjesto i uvala na južnoj obali otoka Visa, udaljeno desetak kilometara od grada Visa.
Uvala ima pješčanu plažu, a desetak minuta pješke od nje nalazi se i pješčana plaža Zaglav.
Sultanat Mahra
Sultanat Mahra (arapski: سلطنة المهرة في قشن و سقطرة) punim imenom Sultanat Mahra Kišne i Sokotre (engleski: Mahra Sultanate of Qishn and Socotra) ponekad zvan i Sultanat Mahra Gajde i Sokotre, prostirao se po historijskoj regiji Mahra i arhipelagu Sokotra u Indijskom oceanu. Vladari Mahre zvali su se Banu Afrar (arapski: عفرار.)
Historija sultanata
Glavni gradovi ovog sultanata bili su Kišn u Mahri i Hadiboh na otoku Sokotra. Od 1886 godine Sultanat Mahra postao je britanski protektorat, a kasnije se pridružio Protektoratu Aden.
Sultanat Mahra odbio se pridružiti novoosnovanoj Južnoarapskoj Federaciji 1960 godine, ali je ostao pod britanskom zaštitom kao dio Južnoarapskog Protektorata, koji je ukinut 1967 godine, a Sultanat Mahra postao dio nezavisnog Južnog Jemena koji se 1990 godine ujedinio sa Sjevernim Jemenom, - i postao Republika Jemen. Danas je područje bivšeg sultanata Mahra (bez Sokotre) jedna od jemenskih muhafaza Al Mahra.
Mahra je granična pokrajina sa susjednim Dhofarom u Omanu s kojim je uvijek dijelila kulturu i jezik, a vežu ih i geografske i klimatske sličnosti (monsunske kiše) za razliku od pustinjskih pokrajina kojima su okružene.
Belovar Zlatarski
Belovar Zlatarski je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Bedekovčina, Krapinsko-zagorska županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 106 stanovnika te 34 obiteljskih kućanstava.
Pohod Deset hiljada
Deset tisuća je naziv koji historičari koriste za grupu najamničkih jedinica, uglavnom iz Grčke, koje je unajmio Kir Mlađi u svom pokušaju da preotme perzijsko prijestolje od svog brata Artaksersa II. Njihov marš na bojište bitke kod Kunakse i natrag u Grčku (401. pne.-399. pne.) je zabilježio Ksenofont (jedan od vođa pohoda) u svom djelu Anabaza.
Sastav vojske
Prema Ksenofontu, Deset tisuća su se sastojali od:
Uz to su bili podržani i s flotom od 35 trirema pod Pitagorom iz Sparte i 25 trirema pod Tamosom iz Egipta, kao i sa 100.000 perzijskih vojnika pod Arijejem Perzijskim (iako Ksenofont navodi da ih je bilo 100.000, većina modernih historičara vjeruje da su Arijejeve trupe brojale samo 20.000 vojnika).
Istorijski prikaz
Azijski deo Kirove vojske odmah se rasturio. Ali grčki odred zadade Persijancima mnogo muke: on ne samo da je odneo pobedu na svom krilu, osvojio polje bitke i odbio ponudu da se preda, već je za persijskog cara proglasio jednog Kirovog prijatelja, persijskog plemića Arijeja. Čak i onda kada je persijski satrap Tisafern uspeo da na prevaru domami sebi sve vođe odreda (Klearha, Proksena, Menona i druge) i da ih tamo pobije, obični grčki vojnici nisu podlegli panici i nisu se rasturili. Oni su na zboru izabrali nove vođe: Spartanca Heirisofa, Beoćanina Timasiona i Atinjanina Ksenofonta, te su odlučili da se po svaku cenu probiju u domovinu.
Pošto je direktan put na zapad bio zatvoren nadmoćnim persijskim snagama, "deset hiljada" su se tokom šest meseci probijali pod najtežim zimskim uslovima preko planinskih staza Kurdistana i kroz Armeniju, a za sve vreme pratili su ih persijski odredi i napadala neprijateljski raspoložena plemena Karduha (Kurda) preko čije su se teritorije kretali. Tako su najzad stigli na obale Crnog mora, nedaleko od Trapezunta. Kad su došli do Bizanta, nije ih bilo više od 8.000. Tu su uglavnom kao najamnici stupili u spartansku vojsku koja je započinjala operacije protiv Persijanaca u Maloj Aziji.
Kirov pohod i pomoć koju mu je pružila Sparta doveli su do raskida između Sparte i Persije. Tisafern, koji je bio upućen u Malu Aziju sa širokim ovlašćenjima, odmah je otpočeo represalije protiv lakonofilskih oligarhija u maloazijskim gradovima i uvođenje demokratske uprave u njima. Preplašeni oligarsi odmah su uputili u Spartu svoju delegaciju s tužbama i molbama za pomoć. Da ne bi izgubili svoj prestiž, Spartanci su 400. st. e. uputili u Joniju jedan manji odred vojske na čelu sa harmostom Tibronom, koji pokupivši vojsku po jonskim gradovima i primivši u službu ostatke "deset hiljada" pod vođstvom Ksenofonta, započe "oslobađanje" Eolije i osvoji grad Pergam. Pošto su se "oslobodioci" najviše bavili pljačkom, žalbe oštećenih naterale su spartanske vlasti da umesto Tibrona pošalju drugog harmosta – Derkilida, koji je operacijama dao širi i pristojniji karakter. Ipak je on još više delovao diplomatskim putem pokušavajući da zavadi persijske satrape Tisaferna i Farnabaza. Rat se zapravo još uvek ograničavao na manje napade na pojedine gradove Troade i obale Propontide (na primer, Lampsak) koji se nisu pokorili Sparti i na manje sukobe s odredima maloazijskih satrapa. Glavna persijska vojska bila je angažovana u Egiptu, koji se stalno odupirao najezdi Persijanaca. Ipak je persijski car polako u Kariji pripremao veliku i snažnu flotu čija je organizacija bila poverena bivšem atinskom strategu Kononu, zakletom neprijatelju Sparte, koji je sada stupio u službu Persije.
Moderna upotreba
Knjiga Deset hiljada Michael Curtisa Forda koristi doživljaje ove grupe za svoj fiktivni zaplet.
Film Ratnici podzemlja iz 1979. godine je prebacio Ksenofontovu priču među maloljetničke bande modernog New Yorka. Nakon što su vodstvu jedne bande ubijeni vođe, 9-člana banda Ratnika pod lažnom optužbom mora putovati natrag od Coney Islanda kroz teritorije koje kontroliraju neprijateljske bande kao "Siročići", Boppersi, Hi-Hatsi i Hoplitesi.
Hidrosmin
Hidrosmin je organsko jedinjenje, koje sadrži 30 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 652,597 Da.
Georg Kaiser
Friedrich Carl Georg Kaiser, poznatiji kao Georg Kaiser, (25. novembar 1878 – 4. jun 1945) bio je njemački dramski pisac, najpoznatiji po eskpresionističkim dramama 1920-ih. Kasnije je u svojim djelima postao jedan od vodećih pripadnika pokreta tzv. Nove stvarnosti. Nakon dolaska nacista na vlast 1933. je otišao u egzil u Švicarsku.