cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Srednjovjekovna latinska književnost
Paganska književnost
right|thumb|[[Makrobije pruža svoje delo sinu, Eustahiju; ilustracija u rukopisu Makrobijevog komentara na Ciceronov Scipionov san (1100).]] Početak 4. veka obeležen je Dioklecijanovim i Konstantinovim reformama, Milanskim ediktom (313. g.) i prodorom hrišćanstva, čija se crkvena organizacija stapa s carskom vlašću. Širenje hrišćanstva i njegovo postepeno pretvaranje u državnu religiju živo se odrazilo na razvoj književnosti na latinskom jeziku. Ipak, paganska književnost u 4. veku ponovo daje čitav niz dela u stihu i prozi, nadahnutih klasičnim uzorima. Među najznamenitijim predstavnicima poslednjeg bljeska paganske književnosti nalaze se Kvint Aurelije Simah Euzebije (Quintus Aurelius Symmachus Eusebius, oko 345–402), od koga se sačuvalo nekoliko govora i izveštaja (relationes) koje je podneo caru dok je obavljao dužnost prefekta grada (383–384), Makrobije Teodozije (Macrobius Theodosius, oko 400), koji u delu Saturnalije (Saturnalia) u formi dijaloga izlaže rimske starine, Servije (Servius, rođen oko 370), čuveni komentator Vergilijevih dela, Klaudije Klaudijan (Claudius Claudianus, oko 375–nakon 404), koji je napisao brojne panegiričke epove i epilije u čast cara Honorija i njegovog znamenitog pomoćnika Stilihona te mitološke epove Borba Giganata (Gigantomachia) i Otmica Prozerpine (De raptu Proserpinae), Amijan Marcelin (Ammianus Marcellinus, oko 330–oko 395), koji je nastavio Tacitove Istorije i u svojim Značajnim delima (Res gestae) na objektivan i nepristrasan način obradio rimsku istoriju od cara Nerve do smrti Valensove (96–378) te, naposletku, Marcijan Kapela (Martianus Capella, oko 400), koji u Svadbi Merkurija i Filologije (De nuptiis Mercurii et Philologiae) mešavinom proze i stiha, u stilu menipskih satira i s puno alegoričnosti, govori o postanku sedam naučnih disciplina (septem artes liberales) ― gramatike, dijalektike, retorike (koje će u srednjovekovnoj školi čini tzv. trivium) te geometrije, aritmetike, astronomije i muzike (tzv. quadrivium). Na tragu oduševljenja starim vremenima i paganskom verom nalazi se i Rutilije Klaudije Namacijan (Rutilius Claudius Namatianus), koji je u elegijskim distisima napisao delo O povratku (De reditu, 2 knjige), u kome opisuje put iz Rima u Galiju 416. ili 417. godine.
Apatin
Nalazi se na lijevoj obali Dunava, koji predstavlja prirodnu granicu s Hrvatskom. Na sjeveru se nalazi Sombor, a na jugu Odžaci.
Srednjovjekovna latinska književnost
Hrišćanska književnost
Premda poslednji izdanci klasične paganske književnosti tako nastavljaju svoj život sve do početka 5. veka, u poslednjem razdoblju carstva latinskom su književnošću vremenom potpuno ovladali hrišćanski duh i sadržaj. Već oko polovine 2. veka pojavljuju se, uz grčke, i latinski tekstovi s hrišćanskom tematikom (prevod Biblije, tzv. Latina vetus; svetačke legende Acta martyrum Scillitanorum itd.), a od kraja 2. veka deluje na latinskom jezičkom području, naročito u Africi, značajan broj pisaca poznatih kao latinski crkveni oci (patres Latini). Njihovi se filozofsko-teološki radovi obračunavaju s predstavnicima liberalne paganske misli ili, pak, s pristalicama različitih otpadničkih sekti i jeresi unutar samoga hrišćanstva.
Apatin
Istorija
U severozapadnom delu prostranih bačkih ravnica, na levoj obali Dunava, smestio se Apatin, jedan od najlepših gradova Vojvodine.
Izuzetno povoljan geografski položaj, blizina reke i prirodna bogatstva ovog kraja (plodno zemljište, šume pored reke, obilje ribe po ritovima i rukavcima i divljač u šumama) oduvek su privlačili ljude da se ovde naseljavaju, pa se tako još u praistoriji smenjuju kulture Sarmata, Kelta, Gota i drugih naroda.
Srednjovjekovna latinska književnost
Hrišćanska književnost
Najstarija su poznata takva dela Oktavije (Octavius) pokrštenog rimskog pravnika Minucija Feliksa (Minucius Felix, 3. vek) i Odbrana (Apologeticum) Kvinta Septimija Tertulijana (oko 155‒oko 230), oba nastala na afričkom tlu. Iz rimske Afrike potiču još: kartaginski biskup Cecilije Ciprijan (Caecilius Cyprianus, oko 200‒258), autor mnogih egzegetskih, didaktičkih i polemičkih rasprava i pisama, npr. O jedinstvu katoličke crkve (De catholicae ecclesiae unitate) i Kvirinu da idoli nisu bogovi (Ad Quirinum quod idola dei non sunt); Arnobije iz Numidije (Arnobius, oko 260‒327), pisac borbenog spisa Protiv pagana (Adversus nationes) u sedam knjiga; Lucije Cecilije Firmijan Laktancije (Lucius Caecilius Firmianus Lactantius, oko 260‒oko 340), čiji Uvod u božanski nauk (Institutiones divinae) na apologetski način daje enciklopedijski pregled antičke mitologije i filozofije; druga su mu važna dela O srdžbi Božjoj (De ira dei), gde nastoji opovrgnuti Epikurove teze o bogovima, te O smrti progoniteljâ (De mortibus persecutorum), gde opisuje kako su skončali carevi koji su progonili hrišćane. Afričkog je porekla i najistaknutiji latinski crkveni otac Aurelije Avgustin (Aurelius Augustinus, 354‒420), pisac autobiografskih Ispovesti (Confessiones, 13 knjiga) i istorijsko-filozofskog traktata O državi Božjoj (De civitate Dei, 22 knjige), delâ koja su, uz ostale njegove spise (više od stotinu), vekovima uticala na hrišćansku filozofsko-teološku misao. thumb|200px|left|[[Sveti Jeronim u radnoj sobi, slika Domenica Ghirlandaja (1489).]] U burno doba gotskih invazija i agonije kasnoantičkog Rima deluje milanski biskup Ambrozije (Ambrosius, oko 340‒397), pisac homilija, poslanica, crkvenih himni i etičkog traktata O dužnostima službenika oltara (De officiis ministrorum), značajan kao začetnik hrišćanskog besedništva i zapadne himnodije. Njegov je savremenik bio Sofronije Euzebije Jeronim (Sophronius Eusebius Hieronymus, oko 345–420), rođen na granici Dalmacije i Panonije, autor Vulgate, najuglednijeg latinskog prevoda Biblije, pisac temperamentnih poslanica te autor Hronike (Chronica), koja je u srednjem veku poslužila kao temelj celokupne hronologije. Sažeti istorijski pregled dao je i Sulpicije Sever (Sulpicius Severus, oko 365‒oko 425) u svojoj Hronici (Chronica), u koju je uključio i portrete i opise oblikovane po uzoru na Salustijeve.
Između 3. i 5. veka razvija se i na italskom tlu i u provincijama (Hispaniji, Galiji, Africi) bogato pesništvo hrišćanske inspiracije. Komodijan (Commodianus, 3‒4. vek) napisao je Odbrambenu pesmu protiv Jevreja i pagana (Carmen apologeticum adversus Iudaeos et gentes) i Uputstva (Institutiones); na latinskom, oslonjenom na narodni jezik i uz primese barbarizama, piše rustične stihove i, kao predstavnik verskog fanatizma, u jednom od njih uzvikuje: "Tuguje večno grad koji se razmetao da je večan" (Luget in aeternum quae se iactabat aeternam). Hilarije iz Poitiersa (Hilarius, oko 330‒367) uz rasprave i istorijske spise o arijanstvu, piše i himne namenjene liturgijskim potrebama. Decim Magno Auzonije (Decimus Magnus Ausonius, 309‒394) sastavio je raznolike pesničke zbirke, među kojima se posebno ističe pesma Mosella, nazvana prema istoimenoj reci, gde se s puno osećanja slikaju detalji pejsaža i života na obali reke. Paulin iz Nole (Paulinus Nolanus, 354‒431) ostavio je zbirku od 36 pesama, većinom religioznih, u kojima se očituje pesnikovo visoko retoričko obrazovanje, a značajna je i njegova, uglavnom stihovana, korespondencija s Auzonijem i drugim savremenicima. Aurelije Prudencije Klement (Aurelius Prudentius Clemens, 348‒oko 410) u nekoliko didaktičko-epskih (npr. Borba duše [Psychomachia], Poreklo greha [Hamartigenia]) i u dve zbirke lirskih pesama (Časovi svakog dana [Cathemerinon liber] i Venci mučenika [Peristephanon liber]) nastoji povezati biblijsku i rimsku tradiciju, odnosno hrišćansku misao s klasičnim obrascima. Na tlu Italije stvara Sedulije (Sedulius), koji je oko 450. u Uskršnjoj pesmi (Paschale carmen) obradio Hristov život stilom koji podseća na Vergilija, ali uz mnogo retorskih ukrasa. Rodom iz Galije bio je Gaj Solije Modest Apolinar Sidonije (Gaius Sollius Modestus Apollinaris Sidonius, 430–487), od koga su sačuvane 24 pesme, uglavnom panegiričkog sadržaja, te devet knjiga Pisama (Epistolae), pisanih u retoričkom stilu, možda po uzoru na Plinija i Simaha. thumb|200px|Gospa Filozofija i Boetije, ilustracija iz rukopisa Utehe filozofije ([[Ghent, 1485).]] Anicije Manlije Severin Boetije (Anicius Manlius Severinus Boethius, oko 480–524), "poslednji Rimljanin", pisao je udžbenike s područja aritmetike, muzike, geometrije i astronomije ― koje je on prvi nazvao kvadrivijem ― te filozofske i teološke rasprave u kojima je nastojao postići sintezu neoplatonske ontologije i hrišćanske dogmatike. Glavno njegovo delo, koje je do 18. veka bilo čitano gotovo jednako mnogo kao Biblija i Vergilije, jeste Uteha filozofije (Consolatio Philosophiae, 5 knjiga), u kojem se, mešavinom proze i stiha, tj. u tzv. prozimetru, daje Boetijev razgovor s personifikovanom Filozofijom. Celo delo prožima potraga za uzrocima zla i načini njegova prevladavanja, čovekova volja i samospoznaja te život u skladu s prirodom; Hrista i hrišćanstvo autor nigde ne spominje.
Apatin
Istorija
U I veku, za vreme rimskih osvajanja, naselje je pretvoreno u vojni šanac sa utvrđenjima i imalo je značajnu ulogu u odbrani provincije Panonije. U VI veku dolaze Sloveni, a 896. godine Mađari i na ovom prostoru osnivaju svoju državu u kojoj su ipak Sloveni činili većinu stanovništva.
Apatin se prvi put spominje u pisanim dokumentima 1011. godine, a ime je dobio po opatiji Kaločke biskupije.
Srednjovjekovna latinska književnost
Doba varvarskih država (6–8. vek)
thumb|200px|Evropa oko 650. godine. Peti vek vreme je velikih seoba naroda, kad se preko zemalja Rimskog carstva kreću velike skupine germanskih naroda, koji u tim oblastima stvaraju svoje države dužeg ili kraćeg trajanja. Vandali osnivaju svoju državu u severnoj Africi, s prestonicom u Kartagini, koja traje od 429. do 534. godine, preduzimajući napade na Italiju, sve do Rima. Istočni Goti (Ostrogoti) osnivaju državu u Italiju (493–553), koju zamenjuje država Langobarda, koja će potrajati oko dve stotine godina (568–775) i onda pasti pod franačku vlast. Zapadni Goti (Vizigoti) oko 415. osnivaju državu u južnoj Galiji i Hispaniji, koja se u Galiji održala do oko 506. i tad potpala pod franačku vlast, a u Hispaniji do 711. godine, kad su je srušili Arabljani i tom prilikom uništili mnoge biblioteke s vrednim rukopisima. U zapadnoj Evropi naseljavaju se Franci i Burgundi, u Britaniju, koju je rimska vojska već bila napustila, provaljuju Angli i Sasi, a Briti prelaze iz Britanije na kontinent, u oblast koja će po njima biti nazvana Bretanjom.
Apatin
Istorija
U XIV i XV veku na ovim prostorima su feudalna imanja, čiji su gospodari podigli dvorce oko kojih se naseljavaju ribari, lovci, lađari i vodeničari. Apatin se 1417. godine spominje kao posed Stefana Lazarevića. Pod tursku vlast pao je 1541. godine i bio pod njom punih 140 godina.
Deo izbeglica iz velike seobe pod Arsenijem Čarnojevićem 1690. godine naseljava se u Apatinu, Somboru i Prigrevici. 1748. godine u Apatin dolaze nemački kolonisti, a srpska naselja su silom raseljena, uglavnom u Stapar. Kolonisti su došli iz raznih krajeva. Sabirni centar je bio u Ulmu, a odatle su prevoženi Dunavom do Apatina, koji je postao glavna baza nemačke ekspanzije u Vojvodini, dobijajući pritom i posebnu podršku u razvoju. Nedaleko od pristaništa podignuta je crkva i izgrađen centar sa trgom. Podižu se javne zgrade, škole, ribarske stanice, zanatske radionice i stambene zgrade. Dvorska komora ubrzano podiže i privredne objekte: 1756. pivaru i pecaru, a 1764. jednu od najvećih tekstilnih radionica u Bačkoj. 1760. godine Apatin je proglašen za grad i stalno trgovište sa posebnim statusom.
Krajem XVIII veka katastrofalna poplava prodrla je u stari centar, uništila ga sa svim objektima, te sa sobom odnela i pola naselja. Novi centar formiran je severoistočno od Pivar e, čime je utemeljeno uobličavanje grada koje se u velikoj meri sačuvalo i do danas. Tokom XVIII i prve polovine XIX veka Apatin je doživeo snažan ekonomski uspon, pre svega zahvaljujući zanatstvu, trgovini i brodogradnji. Već 1869. godine osnovane su banke i štedionica, čime su otvorena vrata i ubrzanom industrijskom razvoju. Veliki broj ciglana (36) proizvodio je ciglu i crep, a njima su građeni i pokriveni mnogi objekti u Beču i većina u Pešti. 1912. godine Apatin je povezan železničkom prugom sa Somborom i Sontom. 1920. godine osnovano je brodogradilište, koje je u novije vreme modernizovano i jedino na celom toku Dunava opremljeno specijalnim liftom za brzo izvlačenje brodova na dok.
Srednjovjekovna latinska književnost
Doba varvarskih država (6–8. vek)
thumb|150px|[[Beda Časni, ilustracija u Nirnberškoj hronici (1493).]] U zemljama Germana i Kelta, koje su benediktinci i drugi rimski misionari (Kolumba, Patrik, Hadrijan, Teodor, Bonifacije, Gal i dr.) priključili hrišćanskom svetu, stvaraju se ‒ na dvorovima, u samostanima i pri katedralama ‒ snažni latinistički centri, čiji rad, prožet religioznim shavatnjima i namerama, ima i umetnički i prosvetni značaj. U Irskoj Patrik (Patricius, oko 389–461) radi na pokrštavanju stanovništva na tom ostrvu te piše Ispovest (Confessio) o svom putu u Galiju i povratku u Irsku u ulozi misionara. U Britaniji Gildas Mudri (Gildas Sapiens, oko 500–570) piše delo Propast i tužaljku Britanije (De excidio et conquestu Britanniae), a pripisuje mu se i pesma Oklop (Lorica), svojevrsna bajalica protiv neprijatelja. U Irskoj deluje Kolumba (Columba, umro 597), koji u dugoj himni Veliki stvoritelj (Altus prosator) daje istoriju sveta. Irski kaluđer Kolumban (Columbanus, oko 540–610) osnovao je samostane Luxeuil i Bobbio i sastavio pesmu u kojoj preporučuje čitanje antičkih pisaca i crkvenih otaca. Iz Engleske potiče Aldhelm (Aldhelmus, 650–720), kaluđer i zatim biskup, koji je u svojim delima slavio device, a svojim je spisima, npr. Pismom Acirciju (Epistula ad Acircium), ostavio dugotrajan uticaj na englesko obrazovanje. Njegov će život, na hagiografski način, u 7. veku opisati Jona iz Suze (Jonas). Jedan od najvećih pisaca srednjovekovne književnosti bio je Beda Časni (Beda Venerabilis, oko 670–735), koji je napisao velik broj dela, od kojih je najznamenitije Crkvena istorija engleskog naroda (Historia ecclesiastica gentis Anglorum), koja u 5 knjiga, jasno razlučujući istinu i legendu, obrađuje razdoblje od Cezarovog iskrcavanja u Britaniji do 731. godine, a značajna je kao najvažniji izvor podataka o anglosaksonskoj Engleskoj pre danskih invazija. Beda je napisao i delo O prirodi (De rerum natura), u kojem je dao pregled tadašnjeg znanja, te spise o računanju vremena s kasnije često korišćenom hronikom sveta. Jedan od najvećih delatnika na području latinske kulture i hrišćanske vere na evropskom kopnu bio je Bonifacije (Bonifatius, oko 675–754), poreklom iz Wessexa, koji je mnogo radio na pokrštavanju Nemačke te pisao pesme, zagonetke i sastavio jednu latinsku gramatiku na temelju Donatove.
U Galiji, uz Sidonija Apolinara, deluje Alcim Ekdicije Avit (Alcimus Ecdicius Avitus, oko 450–518), biskup u Vijenu, autor biblijskog epa Događaji duhovne povesti (De spiritalis historiae gestis) u 5 knjiga, u kojem je prvi put umetnički obrađena tema o izgubljenom raju. Među druge galske pisce pripadaju Genadije iz Masilije (Gennadius, kraj 5. veka), čiji spis O slavnim ljudima (De viris illustribus) nastavlja Jeronimovo istoimeno delo, zatim Cezarije od Arlesa, čije propovedi daju vernu sliku njegovog vremena, te Magno Feliks Enodije (Magnus Felix Ennodius, 473–521), koji je pisao pesme, govore, pisma i hagiografske spise. Jedan od najznačajnjih pesnika 6. veka bio je Venancije Fortunat (Venantius Honorius Clementianus Fortunatus, oko 530–600), koji je bio mnogo čitan sve do 12. veka; napisao je i nekoliko životopisa u prozi, a najvažnije mu je pesničko delo zbirka Raznovrsnih pesama (Miscellanea) u 11 knjiga. Istaknuti istoričar bio je biskup Grgur Tourski (Gregorius Turonensis, 538–594), čije je najvažnije delo Franačka istorija (Historia Francorum), koja u 10 knjiga obrađuje razdoblje od Adama do kraja 4. veka. U 7. i 8. veku dolazi do opadanja kulture u merovinškoj državi i, ako neko razdoblje srednjeg veka zaslužuje da se nazove mračnim dobom, to bi bilo pozno merovinško razdoblje. Iz tog vremena potiču tek dva istoriografska dela, oba oskudna i pisana nemarnim jezikom: Fredegarova hronika istoriografsko je delo koje je pisalo više autora između 613. i 658. godine i potom više puta nastavljano, a nepoznatog je autora i Knjiga franačke istorije (Liber historiae Francorum ili Gesta Francorum), napisana 727. i zatim nastavljena 736. godine.
Doba Karla Velikog
thumb|[[Papa Lav III kruniše Karla Velikog za cara, ilustracija iz oko 1455‒1460.]] U razvoju srednjovekovnog latiniteta značajna je tzv. karolinška renesansa, kojoj je glavni podsticaj svojim prosvetnim nastojanjima dao Karlo Veliki, franački kralj i potom car (vladao 768–814), okupivši na svojem dvoru najpoznatije književnike i predstavnike crkvene i svetovne učenosti na prelazu između 8. i 9. veka. U velikoj je meri verovatno bio vođen potrebama praktične politike, odnosno nužnošću da za uspostavljanje delotvorne uprave u velikoj državi stekne pomoć pismenih ljudi, a ti su učeni ljudi onda započeli težak proces prilagođavanja drevne učenosti ljudima i prilikama srednjeg veka: proučavana je latinska gramatika, elementi logike, sređivana su dela crkvenih otaca, pravljeni izbori iz rimskih klasika te organizovano prepisivanje rukopisa, pri čemu je razvijeno minuskulno pismo poznato kao karolina. U to se vreme udaraju temelji zapadnoevropskog kulturnog jedinstva, a na području književnosti naročito se neguju teologija, hagiografija, istoriografija, filozofija i poezija. thumb|left|150px|[[Hraban Mauro (levo), s Alkuinom (u sredini), posvećuje svoje delo Odgaru, nadbiskupu u Mainzu; ilustracija iz 831.]] Karlo je na svom dvoru prvo okupio ljude iz Italije i s britanskih ostrva. Među njima se ističe Alkuin (Alcuinus, oko 735–804), organizator franačkog školstva i autor mnogih gramatičkih, filozofskih, teoloških i drugih priručnika, učitelj u Dvorskoj školi (Schola Palatina) Karla Velikog, a potom organizator prepisivanja rukopisa paganskih i hrišćanskih autora, naročito u opatiji sv. Martina u Toursu, gde je organizovao skriptorij, čija će prepisivačka delatnost, nastavljena u Reimsu, Kelnu, Fuldi i drugde, zadužiti mnoge učene ljude srednjeg veka.
Apatin
Istorija
Posle kapitulacije Jugoslavije 1941. godine Apatin je ušao u sastav Hortijeve Mađarske. Za vreme Batinske bitke front se protezao sve do Apatina i Bogojeva, a sam grad je postao prava ratna baza. Partizanske jedinice oslobodile su Apatin 24. oktobra 1944. godine.
Srednjovjekovna latinska književnost
Doba Karla Velikog
Iz Italije su na Karlov dvor došla trojica Langobarda. Petar iz Pise (Petrus Pisanus), učitelj i pesnik, podučavao je Karla gramatiku. Paulin Akvilejski (Paulinus, oko 730–802), učitelj gramatike i pesnik, koji je, uz pesme verskog sadržaja, napisao i pesmu Razorenje Akvileje (De destructione Aquileiae), čijim je patrijarhom imenovan 787, gde slavi drevni sjaj svog rodnog grada i oplakuje razaranje od Atiline ruke koje je došlo kao božja kazna za preveliki ponos. Pavle Đakon (Paulus Diaconus, oko 730–799?) pisao je i pesme, no važniji je kao autor nekoliko istoriografskih dela, od kojih je naznačajnije Istorija Langobarda (Historia Langobardorum) u 6 knjiga, koja obrađuje razdoblje do 744. godine, a dragocena je zbog piščevog zanimanja za narodne legende, njegovog jasnog jezika i pripovedačke veštine.
Apatin
Istorija
Prema planu kolonizacije, novembra 1945. godine, u Apatin su stigle prve boračke porodice iz Like i nacionalni sastav grada je promenjen. Do 1953. godine ukupno je naseljeno 1.061 porodica sa 6.258 članova.
Srednjovjekovna latinska književnost
Doba Karla Velikog
Najveći pesnik za Karlova života bio je Vizigot Teodulf Orleanski (Theodulfus, oko 760–821), koji u pesmama obrađuje raznovrsne motive, kao što su moralni i doktrinarni problemi, biblijske teme, događaji iz svakodnevnog života, prigodničarske teme, a njegova himna o Hristovom ulasku u Jerusalim (Slava ti, hvala i čast [Gloria, laus et honor]), puna lirizma i spevana u elegijskom distihu, ušla je u liturgiju nedelje Cvetnice. Pesništvom su se bavili i Alkuinovi učenici ― Franak Angilbert (Angilbertus, oko 750–814) te Amalar (Amalarius, oko 775–850?), koji u pesmi Pomorski stihovi (Versus marini) opisuje svoj put u Carigrad, kamo je pošao po Karlovom nalogu, i neugodnosti koje je među Vizantincima doživeo.
Drugi karolinški naraštaj
thumb|200px|Carstvo Karla Velikog po njegovoj je smrti 814. uključivalo današnju [[Katalonija|Kataloniju, Francusku, zapadnu Nemačku, zemlje Beneluksa i severnu Italiju.]] Polet koji je Karlo Veliki dao književnosti nastavlja se kroz čitav 9. vek i nakon njegove smrti (814). Dvorska škola gubi svoju središnju ulogu, ali zato bogate opatije koje deluju pod pokroviteljstvom dvora (Fulda, Corbie, Luxeuil, St. Gallen, Reichenau, Tours, Liège itd.) te samostanske, dvorske i katedralne škole postaju rasadnici znatnog broja pisaca. Nakon Karlove smrti na književnom se polju istakao Einhard (Eginhardus, oko 770–840), čije je najveće i naznačajnije delo Život Karla Velikog (Vita Caroli Magni), u kome slavi ovog vladara, ali ipak većinom ostaje veran istini, ugledajući se pri tom na Svetonijeve Živote careva. Einhard se ponekad smatra i autorom prerađenog teksta Anala franačkog kraljevstva. Udžbenike i priručnike s brojnih područja, uz biblijske komentare, pisma i propovedi, piše Hraban Mauro (Hrabanus Maurus, oko 780–856), čije je najveće delo O svemiru (De universo ili De rerum naturis) u 22 knjige, gde po ugledu na Isidora Seviljskog daje enciklopedijski pregled znanja s područja prirodnih nauka, a zanimljiva su mu i dela O obrazovanju sveštenika (De institutione clericorum) i O pronalasku jezikâ (De inventione linguarum).
Hrabanov je učenik bio Walahfrid Strabon (oko 808–849), tumač Biblije, pisac pesme Baštica (Hortulus ili De cultura hortorum), gde s mnogo ljupkosti opisuje vrt samostana Reichenaua, te autor poetske Wettinove vizije (Visio Wettini), koju je napisao u dobi od petnaest godina i u kojoj opisuje kako jedan njegov učitelj na samrti ima viđenje neba i pakla. Drugi Hrabanov učenik bio je Lupo Servat (Lupus Servatus, oko 805–862), koji je pisao životopise, pisma, propovedi i himne, a veliko je zanimanje pokazivao i za antičke pisce te je tragao za rukopisima s njihovim delima. Treći Hrabanov učenik bio je teolog i pesnik Gottschalk (Godescalcus, oko 803–869). Njemu se ponekad pripisuje Teodulova ekloga (Ecloga Theoduli), gde se u obliku dijaloga izlažu antički mitovi i priče iz Starog zaveta.
Apatin
Stanovništvo
U apatinskoj opštini u kategoriju Neopredeljeni upisalo se 1893 popisanih, u kategoriji Nepoznato upisano je 71 lice, dok je regionalnu pripadnost iskazalo 59 stanovnika ove opštine.
U samom gradu Apatinu živi 19.289 stanovnika, u Kupusini 2.370, Prigrevici 4.786, u Svilojevu 1.354, doku u Sonti živi 4.994 stanovnika. U apatinskoj opštini, u odnosu na popis iz 1991. godine, prisutan je prirodni priraštaj, ali samo na nivou grada Apatina, dok je u seoskim sredinama primetan negativan natalitet. Tako u gradu Apatinu danas živi 1.379 stanovnika više nego 1991. godine, dok su seoske zajednice "siromašnije" za 370 stanovnika.
Privreda
U opštini Apatin izvoz je u prvih deset meseci protekle godine bio veći od uvoza i to sa indeksom od 107,12%. Konkretnije, apatinska opština izvezla je robe u vrednosti od 11.863.867 $, dok je za isti period uvezeno robe u vrednosti od 11.074.962 $.
Srednjovjekovna latinska književnost
Feudalna književnost (10. vek)
thumb|right|[[Oton I|Oton Veliki, rimsko-nemački car, podstakao je ograničeni preporod kulturne aktivnosti u Evropi 10. veka]] Deseto stoleće smatra se "najmračnijim" od tzv. mračnih vekova, budući da evropska kultura prolazi kroz period stagniranja i opadanja, pritisnuta nepovoljnim društvenim i političkim prilikama, pa se zatvara u crkvene i samostanske zidove, odakle se opire brojnim barbarskim napadima, koje preduzimaju, na primer, Saraceni iz Španije i Afrike, Normani i Germani, Ugri i Slaveni, ali i narastajućem duhu laicizma, koji se počeo širiti. Na području književnosti u ovom su razdoblju najaktivniji stvaraoci iz Nemačke, koji se pokazuju sposobnim iskoristiti znanja stečena u prethodnom stoleću; na latinskom se pišu sage, legende i nacionalni epovi, i ta književna delatnost konceptualno nadmašuje dotadašnje ropsko podražavanje klasika. U doba trojice careva Svetog rimskog carstva koji su se svi zvali Oton ― Oton I (936–973), Oton II (973–983) i Oton III (983–1002) ― prilike za kulturno stvaralaštvo donekle se poporavljaju, pa se to vreme naziva otonskom renesansom, a na području književnosti nastaju neka značajna epska dela, zbog čega se 10. stoleće naziva i Vergilijevim vekom (aetas Vergiliana). thumb|left|150px|[[Notker Mucavac, minijatura iz St. Gallena (11. vek).]] U ovo doba nastaje sekvencija (sequentia = "nastavak, produžetak"), lirska vrsta koja je nastala produžavanjem krajnjeg a iz liturgijskog usklika Aleluja u niz tonova s posebnom melodijom, a taj je produžetak potom Notker Mucavac (Notker Balbulus, oko 840‒912) ispunio tekstom u vezi s crkvenim praznikom koji se slavio. Ubrzo se sekvencija osamostalila u posebnu pesmu, a tokom srednjeg veka nastalo ih je mnogo hiljada, od kojih su najpoznatije Dies irae (U dan gneva) i Stabat mater dolorosa (Stala plačuć tužna mati). Notker je u napisao i Karlova dela (Gesta Karoli), prozno delo u 2 knjige, s nizom zanimljivih anegdota.
Apatin
Privatizacija
Putem javne aukcije i tendera u apatinskoj opštini privatizovano je 10 preduzeća i to "Apatex", brodogradilište "Apatin", "Apos", "Hladnjača", "Korpara", "Metal", "Podunavlje", "Prvi maj", "Vojvodina", svi iz Apatina i društveno preduzeće "Sonta" iz Sonte. Prodajna cena svih navedenih preduzeća iznosila je 162.283.000 din, dok je minimum investicija u ova preduzeća 146.382.000 din. Ukupan broj zaposlenih u privatizovanim preduzećima, u momentu njihove prodaje, bio je 1.456.
Srednjovjekovna latinska književnost
Feudalna književnost (10. vek)
Karla je u epskoj formi opevao neki anonimni monah iz Corveya, danas poznat kao Saski pesnik (Poeta Saxo), koji je oko 890. sastavio Anale o delima Karla Velikog (Annales de gestis Karoli Magni). Epsku poeziju predstavljaju i Ratovi za Pariz (De bellis Parisiacae urbis) francuskog monaha Abona (Abbo) iz St. Germainea (kraj 9. veka), gde se opevaju sukobi s Normanima, te Dela cara Berengara (Gesta Berengarii imperatoris) (početak 10. veka) nepoznatog pisca iz Italije.
Veliki zamah u 10. veku doživljava hagiografija, tj. životopisi svetaca, u kojima se većinom primenjuje tipična shema: poreklo, rođenje, detinjstvo, odgoj, pobožnost, nlaženje i prenos relikvija. Na tu se vrstu književnosti često nadovezuju čudesa (miracula) koja su se događala zahvaljujući svecu, npr. čudesna ozdravljenja i sl.
Svestran je bio veronski biskup Raterije (Ratherius, 905‒974), koji je, između ostalog, napisao Predgovore (Praeloquia) u 6 knjiga, gde, uz dosta duhovitosti, govori ne samo o dužnostima vladara, nego i o dužnostima hrišćanina svake dobi i svakog staleža. Mnogo duha pokazuje i Liutprand Kremonski (Liutprandus Cremonensis, oko 920‒972), koji je posetio Carigrad i zatim napisao Izveštaj o poslanstvu u Carigrad (Relatio de legatione Constantinopolitana), s mnogo živih detalja o vizantijskom dvoru i o neugodnostima koja je tamo doživeo. Kontakti zapadne Evrope s Vizantijom proizveli su u ovo vreme i latinski prevod grčkog proznog Romana o Aleksandru iz 2. veka nove ere, koji se ranije pogrešno pripisivao Kalistenu; taj je prevod snačinio napuljski sveštenik Leon i on će poslužiti kao temelj za kasnije obrade te teme na zapadu, uključujuči i one na slavenskim jezicima. Iz ovog su doba i najstariji rukopisi heksametarske Povesti kralja Apolonija (Historia Apollonii regis), od koje se sačuvao samo početak, a predstavlja delimični prepev grčkog romana i verovatno je nastala još u vreme pozne antike.
U 10. i 11. veku sve se više razvijaju katedralne škole, od kojih su najpoznatije u Reimsu i Chartresu. U Reimsu deluje Gerbert (Gerbertus, oko 940‒1003), najučeniji čovek svog vremena, koji će kasnije postati papa Silvester II, a koji upoznaje hrišćanski zapad s arapskim naučnim dostignućima i piše niz dela s područja matematike i prirodnih nauka. U Chartresu deluje Fulbert (Fulbertus, 960‒1028), koji piše pisma, propovedi i pesme, od kojih se dve nalaze u znamenitoj zbirci Pesme iz Cambridgea (Carmina Cantabrigiensia). U Liègeu je Egbert (rođen oko 970) napisao poznatu školsku knjigu Krcata lađa (Fecunda ratis) s raznovrsnom građom i primerima iz hrišćanskih i rimskih pisaca. Među proznim piscima ovog doba ističu se još polihistor Haton iz Vercellija (Hatto, umro 960), Gunzon iz Novare (Gunzo Novariensis), kome se pripusuju dva pisma, jedno upućeno Hatonu (Epistola ad Attonem) i drugo upućeno bratstvu u Reichenau (Epistola ad Augienses fratres) te, naposletku, Abbon iz Fleuryja (Abbo Floriacensis, oko 945‒1004), koji je, između ostalog, napisao latinsku gramatiku za svoje učenike iz Engleske, spis o izračunavanju Uskrsa (computus), zatim Sažetak o životima 91 rimskog pape (Epitome de XCI Romanorum Pontificum Vitis), napravljen na temelju starije Pontifikalne knjige (Liber pontificalis), jedno delo o kanonskom pravu (Collectio canonum) i druge spise. thumb|right|150px|[[Hrotsvitha predaje Otonu Velikom svoja heksametarska Dela Otonova (Gesta Ottonis), Dürerov drvorez, 1501.]] Jedna od najznačajnijih spisateljica srednjeg veka bila je Hrotsvitha (Hrotsvith, oko 935–oko 1000), opatica u Gandersheimu, koja je, uz pesme ― među kojima su i dve istorijske tematike: Dela Otonova (Gesta Ottonis) te pesma o osnivanju gandersheimske opatije ― po uzoru na rimskog komediografa Terencija, napisala šest religioznih drama moralnog sadržaja, npr. Galikan (Gallicanus) o obraćanju u hrišćanstvo jednog rimskog oficira i njegovoj mučeničkoj smrti, Dulcicije (Dulcicius) o smešnim doživljajima provincijskog namesnika koji progoni hrišćane itd. Te su drame pisane u ritmičkoj prozi i bile su namenjene čitanju, a ne scenskom prikazivanju.
Iz 10. ili 11. veka potiče anonimni ep Bekstvo zarobljenika (Ecbasis captivi) u leoninskim heksametrima, prvi primer životinjskog epa, nastao verovatno u oblasti Vogeza u Francuskoj. To je zapravo basna u okviru koje se pripoveda još jedna basna. Vuk je na Uskrs uhvatio jedno tele, a zatim je usnio san u kome je dobio upozorenje da ne sme pojesti to tele. U međuvremenu, i druge životinje dolaze do vučje jazbine. Zatim se pripoveda umetnuta basna o tome zašto su vuk i lisica neprijatelji: lav, kralj životinja, jednom je prilikom bio bolestan i sve su životinje došle i predlagale kako ga izlečiti, osim lisice, pa je vuk predložio da se lisica kazni smrću zbog nebrige. No, panter pozove lisicu da se brani od optužbe te se lisica pojavi i kaže da je bila na hodočašću i da zato nije mogla ranije doći, a zatim ponudi lavu i lek: treba da odere vuka i njegovu kožu upotrebi kao pokrivač. Kad je tako i učinjeno, lav je ozdravio, njegovi pratioci pevaju pesme u kojima patnje lava porede s Hristovom pasijom, a lisica bude postavljena, umesto vuka, za glavnog dvorjanina. Završivši priču, vuk se pojavljuje pred okupljenim životinjama, koje omogućuju teletu da pobegne; bik obesi vuka na jedno stablo, a lisica mu napiše epitaf. Delo je puno aluzija, većinom na samostanski život, a u likovima životinjama kriju se monasi.
Na polju istoriografije u 10. veku ističu se Flodoard iz Reimsa (Flodoardus Remensis, oko 894‒966), pisac Istorije reimske crkve (Historia remensis ecclesiae); Liutprand Kremonski, koji je, uz spomenuti izveštaj iz Carigrada, napisao i hroniku Uzdarje (Antapodisis) te životopis Otona Velikog; češki monah Kristijan (kraj 10. veka), autor hronike Život i stradanje sv. Venceslava i sv. Ljudmile (Vita et passio sancti Venceslai et sanctae Ludmilae); Widukind iz Corweya (Widukindus Corbeius, oko 925–oko 973), pisac Saske istorije (Res gestae Saxonicae), važnog izvora za istoriju 10. veka; Ivan Đakon (Johannes Diaconus, 10–11. vek), čija je Venetska i gradežanska hronika (Chronicon Venetum et Gradense) važan izvor podataka za staru hrvatsku istoriju.
Sholastička književnost (11. i 12. vek)
thumb|right|Evropa oko 1190. godine. Godina 1000. predstavlja okvirnu datumsku granicu između ranog i poznog srednjeg veka, a iduća dva stoleća doneće velike promene u čitavoj Evropi. Među najvažnijim istorijskim događajima nalaze se borba za investituru, zavšena konkordatom u Wormsu 1122, zatim nastanak srednjovekovnih komuna, krstaški ratovi i novi odnosi s orijentom, razvoj univerziteta i nastanak novih ili ponovno otkrivanje starih filozofskih struja. Kroz kontakte s arabljanskim i vizantijskim svetom Evropa je ponovo otkrila mnoga dela starogrčke književnosti koja su joj dotad bila gotovo nepoznata, među njima Platona i Aristotela, s kojima se sada upoznaje iz Averoesovih komentara i orijentalne patristike; zahvaljujući brojnim latinskim prevodima tih dela s grčkog i arapskog jezika, filozofski i književni uticaj bio je ogroman i ostavio je značajnog traga na istoriji evropske kulture. Univerziteti su, pak, omogućili laicima da osnaže svoju ulogu u kulturnom životu, koji se u prethodnom periodu većinom odvijao u samostanima i katedralnim školama; u univerzitetskim centrima cveta književna produkcija, kako profesora tako i studenata, kako se vidi na primeru golijarda ili vaganata, putujućih đaka i klerika, koji su pevali pesme religiozne i svetovne tematike, uključujući i ljubavne i vinske pesme te one koje na satirički način napadaju iskvarenost sveta i klera; najznamenitije su Buranske pesme (Carmina Burana), prikupljene u zbornik u 13. veku, ali većinom nastale u 12. veku. U svetlu svih ovih promena kulturni je preporod zahvatio sve oblasti duhovne delatnosti, uključujući i književnost. U prozi se naročito neguju teologija i filozofija, između kojih dolazi i do oštrog sukoba oko nadmoći jedne nad drugom. Jedanaesto se stoleće ponekad naziva Horacijevim vekom (aetas Horatiana), a dvanaesto Ovidijevim vekom (aetas Ovidiana).
Od 12. veka piše se velik broj dela s područja teorije književnosti, posebno tzv. poetikâ, od kojih je prvu, pod naslovom Veština stihotvorstva (Ars versificatoria), oko 1185. napisao Matej iz Vendome, gde u prozi, ali s brojnim primerima stihova, raspravlja o kompoziciji, figurama i tropima, podražavanju starih uzora. Drugi poetičar bio je Galfred iz Vinsaufa (Galfredus de Vino salvo ili Galfredus Anglicus ili Geoffrey of Vinsauf, umro oko 1210), koji je svoju heksametarsku Novu poetiku (Poetria nova), bogato retorski iskićenu i kasnije mnogo korišćenu kao udžbenik, posvetio papi Inokentiju III. Treći je Eberhard iz Bremena (Eberhardus Alemannus, polovina 13. veka), koji je u stihovima sastavio jednu poetiku, odevenu u alegorično ruho, pod naslovom Laborintus i s podnaslovom O nevoljama školskih upravnika (De miseriis rectorum scholarum).
Jedanaesti vek
thumb|right|150px|[[Anselmo, canterburyjski nadbiskup, smatra se ocem sholastike; prikaz na vitražu iz 19. veka.]] U Italiji u 11. veku deluje Petar Damjan (Petrus Damiani, 1007–1072), jedna od najvećih crkvenih ličnosti tog doba, iza koga su ostala brojna pisma, propovedi, hagiografski spisi, teološke rasprave i pesme, među kojima ima i duboko religioznih, ali sa satiričnim tonom.
Prvi veliki filozof srednjeg veka, nazvan "ocem sholastike", bio je Anselmo (Anselmus Cantaurensis, 1033–1109), nadbiskup u Canterburyju, koji je napisao veći broj filozofskih i teoloških spisa, većinom u dijaloškom obliku, npr. o istini (De veritate), o slobodi volje (De libertate voluntatis) i dr.
Iz 11. veka najverovatnije potiče Ruodlieb, "najstariji roman srednjeg veka", sastavljen u leoninskim heksametrima, ali sačuvan nepotpuno. Nastao možda u Bavarskoj i pisan dosta slabim latinitetom, ovaj roman pripoveda junačke zgode hrabrog viteza koji je deset godina odsustvovao iz domovine i morao se pridržavati dvanaest zlatnih pravila (npr. ne ulazi u kuću gde je muž star, a žena mlada).
Obilno istoriografsko stvaralaštvo, započeto krajem 10. veka, nastavlja se kroz 11. i 12. vek i kreće se od opšte istorije do istorije pojedinih zemalja, gradova, samostana i životnih povesti svetaca, vladara, crkvenih dostojnika itd. Ekehard IV (oko 980–1069) napisao je, pod naslovom ''Doživljaji sv. Galla (Casus sancti Galli)'', hroniku opatije u St. Gallenu, koju karakteriše živo i jasno pripovedanje. Plodan pisac, kako proznih tako i poetskih dela, bio je Balderik iz Bourgueila (Baldericus Burguliensis, 1046–1130), koji je, uz brojne prigodne spise (natpise, epitafe, posmrtne govore, zagonetke, pisma, religiozne pesme), napisao i istoriju krstaških ratova do 1099. pod naslovom Istorija Jerusalima (Historia Hierosolymitana). Svetsku je hroniku (Chronicon), koja seže do 1054, napisao Herman iz Reichenaua (Hermanus Contractus, 1013‒1054). Lambert iz Hersfelda (Lambertus Herveldensis, oko 1024‒1088) autor je Anala (Annales), u kojima je dao hronološki pregled istorije sveta i potom prikazao savremene događaje od 1040. do 1077, ugledajući se u stilu na Salustija te epske Pesme o saksonskom ratu (Carmen de bello Saxonico), koja govori o borbama Henrika IV protiv Sasa do 1075. godine. Adam Bremenski (Adam Bremensis, pre 1045‒1085) u svojim Delima biskupâ hamburške crkve (Gesta hammaburgensis ecclesiae pontificum) donosi obilje podataka o Polapskim Slavenima te geografski i istorijski opis severnoevropskih zemalja. Vipon (umro oko 1050), uz sekvencije i panegirike, sastavio je i izvrstan životopis cara Konrada II pod naslovom Gesta Chuonradi II imperatoris.
Lirika i epika
Dvanaesti vek zlatno je doba latinske srednjovekovne književnosti, kad veliki polet doživljavaju lirika, epika, drama, kao i različite prozne vrste. U poeziji "ritmičko" pesništvo, temeljeno na prirodnom akcentu reči, odnosi konačnu prevagu nad metričkim, koje je stihove tvorilo po pravilima antičke versifikacije, gde je temelj činila smena dugih i kratkih slogova. Među novim shemama najpoznatiji je golijardski stih, koji je, kao i mnogi drugi, proistekao iz liturgije. Od velikih pesnika sekvencija ističe se Adam od Sv. Viktora (Adam a S. Victore, oko 1110‒1192), čije se sekvencije u čast Device Marije ističu naročitom lepotom. Tu je vrstu negovala i Hildegarda (Hildegardis, oko 1098‒1179), benediktinka iz Bingena, koja je, uz pesme, pisma, teološka dela i svetačke biografije, napisala i dva dela iz medicine (Causae et curae) i fizike (Physica) te tri knjige o svojim vizijama koje su joj se javljale još u mladosti; monasi su doterivali njen latinski jezik, prošaran nemačkim rečima. Na području svetovne poezije razvija se ljubavna lirika, pastorala, vinske pesme, sve do satire i parodije. Uz nebrojene anonimne pesme, od kojih su mnoge prikupljene u zborniku Buranskih pesama (Carmina Burana), izdvaja se i svojim imenom nekoliko velikih pesnika ove epohe. Hugo Primas Orleanski (Hugo Primas d'Orléans, oko 1095‒1160), velikog pesničkog talenta (Primas znači "Prvak"), napisao je, između ostalih, pesmu Razdražen uvredama i nepravdama (Iniuriis contumeliisque concitatus), u kojoj napada kler zbog simonije, tj. trgovanja crkvenim privilegijama; za neke pesme građu je uzimao iz mitologije, npr. Orfej i Euridika, Troja, Odisej. Od brojnih pesama pesnika kome se zna samo nadimak Arhipoeta (Archipoeta = "Prvopesnik", oko 1160), a koji se smatra jednim od najboljih latinskih pesnika srednjeg veka, ističe se Ispovest Golije (Confessio Goliae), u kojoj peva životni ideal golijarda ― vino, žene, pesme. Među najboljim pesnicima ovog razdoblja nalazi se i Valter iz Châtillona (Gautier de Lille ili Gualterus ab Insulis, oko 1135‒oko 1200), koji je boravio na dvoru engleskog kralja Henrika II, gde se sprijateljio s Johnom iz Salisburyja. Pisao je ljubavnu, religioznu i satiričnu liriku, u kojoj napada moralnu iskvarenost klera, kao i veliki ep Aleksandrida (Aleksandreis, 5.406 heksametara), koji se mnogo čitao, a opevao je poduhvate Aleksandra Velikog, uglavnom prema romanesknom proznom delu rimskog pisca Kurcija Rufa.
Jedna od omiljenih pesničkih vrsta bila je stihovana preprika ili rasprava, nastala po uzoru na antičku eklogu i nazvana altercatio, conflictus, dialogus ili disputatio; takve su, na primer, pesme Prepirka ovce i lana (Conflictus ovis et lini), Prepirka vode i vina (Conflictus aquae et vini), Filida i Flora (Phyllis et Flora), gde se dve devojke prepiru oko toga čiji je izabranik dostojniji ljubavi, te Sabor u Remiremontu (Concilium in Monte Romarici), gde se parodira crkveni sabor, na kome opatice raspravljaju o tome je li bolja ljubav jednog viteza ili klerika i zaključuju da prednost treba dati kleriku. thumb|right|200px|Veliki pečat [[Ričard Lavlje Srce|Ričarda Lavljeg Srca iz 1189, jednog od pokretača trećeg krstaškog rata.]] Nastavlja se stvarati i pesništvo u tradicionalnim metrima. Josif iz Exetera (Iosephus Exoniensis ili Iscanus, 12. vek) napisao je ep Trojanski rat (De bello Troiano), jedan od naboljih epova srednjeg veka, a od njegovih izubljenih epova znamenita je bila Antiohijada (Antiocheis), hrišćanska epopeja o krstaškom pohodu Ričarda Lavlje Srce. Epiku pišu i Vilim Apulijski (11‒12. vek), autor epa Podvizi Roberta Guiscarda (Gesta Roberti Guiscardi), te Simon Zlatna Koza (Simon Aurea Capra), pisac Ilijade (Ilias) u 2 pevanja. Sredinom 12. veka Bernard Silvester (Bernardus Silvestris) napisao je, mešavinom proze i stiha, delo O svetskoj celini (De mundi universitate), gde prikazuje postanak sveta kombinujući novoplatonsko učenje i prikaze iz biblijske Knjige postanka, a njegov učenik Alan iz Lilla (Alanus ab Insulis, oko 1120‒1207) sastavio je, uz filozofske i teološke spise, delo u prozimetru Plač prirode (Planctus naturae), u kojem se tuži na iskvarenost ljudi, te delo Antiklaudijan (Anticlaudianus) od preko 6.000 stihova, u kojem daje alegorijski prikaz sveg tadašnjeg znanja.
Satira i drama
Satiru u obliku životinjskog epa pišu Nivard Gentski (Nivardus Gandensis), autor epa Izengrim (Ysengrimus) iz 1148. godine, od preko 6.500 elegijskih distiha, gde je spojeno više alegorijskih priča, verovatno poreklom iz narodne književnosti, o vuku Izengrimu, koji oličava monahe, i njegovom protivniku, liscu po imenu Reineke, te Nigel Wireker (Nigellus, oko 1130―oko 1200), engleski monah u Canterburyju, autor dela Ogledalo glupih (Speculum stultorum) od 3.862 elegijska distiha, satire o magarcu Brunelu (u čijem je liku predstavljen monah koji teži za častima i užitkom) koji je nezadovoljan svojim kratkim repom i o zgodama i nezgodama koje doživljava putujući Evropom u potrazi za lekom.
Posebna je pesnička vrsta tzv. elegijska komedija, tj. elegija koja na komični način obrađuje prizore iz svakodnevnog života i stoji pod uticajem Plauta i Ovidija. Takva elegija obično ima između 300 i 500 stihova, a najduža ima 792 stiha. Većini sačuvanih ne zna se autor, no tri se u 12. veku ipak spominju poimence: Vital iz Bloisa (Vitalis Blesensis), autor Amfitriona (Amphitrion), gde je istoimena Plautova komedija prilagođena srednjovekovnim prilikama, i Kovčežića (Aulularia), pisanog po uzoru na poznoantičku komediju Zanovetalo, zatim Vilim iz Bloisa (Guilelmus Blesensis), autor komedije Alda (nazvane po glavnoj ličnosti) i, naposletku, Matej iz Vendome (Matthaeus Vindocinensis), pisac komedije Milon (Milo), gde je obradio orijentalnu priču o seljaku kome vladar pomuti bračnu sreću, ali lukava ženina braća spasu sestrin brak. Isti nepoznati autor sastavio je komade Lidija (Lidia) i Hvalisavi vojnik (Miles gloriosus), o vitezu koji je prevario seljaka i izmakao njegovim zamkama. U Engleskoj su nastale komedije Baukida i Trazon (Baucis et Thraso) o nasamarenom vojniku Trazonu te Babion (Babio) o škrtom i umišljenom starcu Babionu koga dvaput nasamare.
U 12. veku dostiže vrhunac drama, koja se razvila iz bogoslužja, posebno iz božićne i uskrsne liturgije, potpuno nezavisno od tradicije antičke drame. Prvim oblikom liturgijske drame smatra se tzv. Pohod grobu (Visitatio sepulchri), najpre samo naizmenično pevanje, tzv. trop, a potom i dijalog između sveštenika koji predstavlja anđela koji sedi pored Hristovog groba i tri druga klerika koji predstavljaju jerusalimske žene (tri Marije) koje su došle pomazati Hristovo telo. Obrađivali su se i drugi predmeti iz Starog i Novog zaveta i sve su te drame većinom anonimne. U Hrvatskoj su na latinskom sačuvane dve liturgijske drame iz 11. veka: Pohod grobu te Trokraljevska igra (Officium stellae), u kojoj se pojavljuju tri kralja koja su se došla pokloniti Isusu. Izdvojeno iz liturgijskog okvira stoji Drama o Antihristu (Ludus de Antichristo), koju je oko 1160, za vreme vladavine Fridriha Barbarose, sastavio neki klerik iz Bavarske, inspirisan legendama i fantazijama o kraju sveta, trogodišnjoj Antihristovoj vladavini i njegovoj konačnoj propasti; tu se, osim nemačkog cara i vladara Francuske, Vizantije, Jerusalima i Babilona, pojavljuju i alegorijski likovi: Paganstvo (Gentilitas), Sinagoga (koja oličava Jevreje) i Crkva (tj. hrišćanstvo).
Filozofija
Sačuvana su mnogobrojna prozna dela iz 12. veka, uključujući filozofska, teološka, haigiografska, hronografska, propovednička, epistolografska, pripovedačka. thumb|[[Petar Abelard|Abelard i Heloiza, ilustracija iz rukopisa Romana o ruži, 14. vek.]] Najveći filozof ovog razdoblja i jedan od najuticajnijih pisaca srednjeg veka bio je Petar Abelard (Petrus Abelardus ili Pierre Abélard, 1079–1142), jedan od utemeljitelja dijalektičke sholastičke metode, za šta je posebno značajan njegov spis Da i ne (Sic et non), u kome iznosi suprotstavljena mišljenja crkvenih otaca. Za književnost je najznačajnija, uz šest Tužaljki (Planctus), njegova autobiografska Povest nevoljâ (Historia calamitatum), u kojoj živo opisuje svoj burni život, uključujući i patnje svog srca, a u vezi je s tom autobigrafijom i njegova prepiska s Heloizom, tj. zbirka od osam, možda fiktivnih, pisama. Abelard se smatra začetnikom vesele poezije "lutajućih klerika" (clerici vagantes), koja je u 12. i 13. veku dala čuvene Buranske pesme.
Drugom četvrtinom 12. veka na duhovnom planu dominira Bernard iz Clairvauxa (Bernardus Claravallensis, oko 1090–1153), koji je uživao veliki ugled i održavao veze s najvećim naučnicima tog doba. Prožet dubokom religioznošću i neprijateljski raspoložen prema dijalektici kakvu je zastupao Abelard, zanosnim je propovedima u Francuskoj, Flandriji i na rajnskim oblastima raspirio raspoloženje za drugi krstaški rat. Njegova književna delatnost, uz propovedi i pisma, obuhvata teološke spise kao što su O ponašanju i dužnosti biskupa (De moribus et officiis episcoporum), O milosti i slobodnoj volji (De gratia et libero arbitrio), Protiv Abelardovih zabluda (Contra errores Abelardi) i dr. Među njegovim oštrim polemikama izdvaja se ''Apologija opatu Vilimu iz Sv. Thierrya (Apologia ad Guillelmum Sancti Theoderici abbatem)'', napisana u odbranu cistercita protiv klinijevaca.