cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abjane
Kultura
Dva najvažnija festivala održavaju se prilikom blagdana Tasue i Ašure kada selom prolazi povorka s nahlom, ukrašenim drvenim sandukom koji simbolizira mrtvački kovčeg imama Huseina. Novruz, iranska Nova godina, slavi se tri dana tokom kojih obitelji postavljaju svečan stolnjak (perz. sofre) s hranom i obrednim predmetima. Drevni blagdan Čaharšanbe-Suri koji označava posljednju srijedu u godini obilježava se na krovovima prolijevanjem vrčeva vode na krijesove. Pet dopunskih dana koji su nakon Ardaširove reforme iz 230-ih pridodani iranskom kalendaru s ciljem usklađivanja solarne godine u Abjani se dodaju na kraju 11. mjeseca (Bahman), za razliku od ostatka zemlje gdje se dodaju krajem 12. mjeseca (Esfand).
Jezik
Zbog geografske izolacije u selu se govori jedinstvenim abjanskim narječjem koje dijeli određene sličnosti s drugim narječjima u selima oko Kašana (tzv. centralna narječja), ali i određene elemente karakteristične za srednju epohu razvoja perzijskog jezika odnosno sasanidski period (3. − 7. v.). Fonološki, abjansko narječje pokazuje opće značajke sjeverozapadnih iranskih jezika: npr. b- za izvorno dv- (bar ⇒ vrata), zadržalo je početno v- (varg ⇒ vuk) i usneni glas u izvornom sṷ (avest. sp; stperz. s; npr. ešpeš ⇒ uš), ima z za ie. ĝ odnosno stiran. z i stperz. d (az ⇒ ja), itd. Samoglasni sustav sastoji se od glasova e, o, ö, a, ā, u, ü i i. Suglasnici abjanskog odgovaraju onima u perzijskom jeziku. Međutim, glotalno ḥ koje se javlja u određenim kašanskim narječjima kao i interdentalni suglasnici s i z karakteristični za kašanski hebrejski nisu prisutni u abjanskom narječju.
Arhitektura
Arhitekturu u Abjani karakteriziraju kaskadne građevine poslagane na strmoj litici brda odnosno izrazita oker boja crvenih tonova zbog koje je naselje potpuno kamuflirano u okoliš. Najstarije abjanske zgrade građene su na najstrmijem dijelu brda (oko 40%; 20°) koje se spušta prema jugu i njihovi ravni krovovi služili su kao dvorišta ili ulice gornjim zgradama što je urbanistički fenomen koji se u Iranu javlja još samo kod sela Masule u Gilanu odnosno Tangisara i Palangana u Kurdistanskoj pokrajini. Crveni tonovi fasada rezultat su korištenja ćerpiča s visokom prisutnosti željezovih oksida, a ostali tradicionalni građevinski materijali uključuju slamu i drvo. Tipična abjanska obiteljska kuća sastoji se od 2-3 etaže, ima balkone i rešetkaste drvene prozore, a južnim pročeljem dominira prostrani ajvan. Donja etaža koristi se kao spremište i radionica, a gornje za stanovanje. Stepenice se ne koriste ni kod najviših objekata jer se etažama prilazi s prirodne strmine brda. Posebnu pozornost u Abjani se pridavalo oblikovanju portala i ulaznih vrata, a brojna među njima sadrže rezbarije s datumom izrade. Većina njih oblikovana je tokom safavidskog (16. − 18. v.) i afšaridskog perioda (18. v.), dok su najstarija izrađena 1142. godine. Jedan od umjetničkih detalja na svim vratima su dvije kucalice različitog zvuka − desna za muškarce i lijeva za žene. Osim porodičnih kuća, arhitektonski spomenici u Abjani uključuju tri obrambene utvrde, ostatke dvaju zoroastrijskih svetišta, četiri džamije, imamzadu, tri mlina i hamam.
Oko Abjane nalaze se i ruševine triju utvrde koje su međusobno udaljene oko pola kilometra: Godine 2005. kod starovjekovnih ruševina započela su opsežna arheološka istraživanja prilikom čega je iskopano sasanidsko naselje koje se prostire na području od 600 x 300 m.
Ciudad Bolívar
Ciudad Bolívar (bivša Angostura ) je glavni grad venecuelanske savezne države Bolívar, i velika riječna luka od 354.900 stanovnika.
Geografija i klima
Ciudad Bolívar je udaljen 592 km jugoistočno od glavnog grada države Caracasa, i 108 km zapadno od industrijskog centra Ciudad Guayane. Ciudad Bolívar leži na brežuljku na južnoj (desnoj) obali rijeke Orinoco, na nadmorskoj visini od 26 do 75 m, s druge strane rijeke nalazi se grad Soledad.
Grad ima Tropsku monsunsku klimu, sa dva godišnja doba koja se između sebe ne razlikuju po temperaturi nego po količini oborina. Prosječna godišnja temperatura je 29 °C. Kišna sezona (zima) traje od aprila do oktobra ili novembra, a suha sezona (ljeto) od novembra do marta ili aprila.
Radivojevići
Radivojevići su humska velikaška porodica. Prepoznatljiva je po imenu Radivojevića, mada je njen historijski razvoj uokviren sa nekoliko prezimena vladajućih porodica u dužem nizu bez oznake posebnog roda. To je linija koju čine Bogavčići - Radivojevići - Jurjevići - Vlatkovići.
Ciudad Bolívar
Historija
thumb|left|240px|Katedrala i promenada Paseo Orinoco noću Ciudad Bolívar ima veliku važnost za Venecuelce kao grad muzej venecuelske historije.
Grad je osnovan 1764. kao San Tomás de la Nueva Guayana de la Angostura. Angostura je igrala važnu ulogu za Bolivarove revolucije, tu su se odigrale mnoge bitke u borbi za nezavisnost od španjolske kolonijalne vlasti. Angostura je bila jedan od prvih oslobođenih gradova, koju je Simon Bolivar - 1818. proglasio privremenim glavnim gradom novoosnovane republike. U gradu su štampane prve venecuelanske novine El Correo del Orinoco, u kući gdje se nalazila redakcija danas je Muzej Bolivar, koji osim memorablija vezanih uz novine ima i djela mnogih venecuelanskih umjetnika poput Tita Salasa, Lopeza Mendeza, Marisol Escobara, Alejandra Otera, Cruz Dieza, Alirio Palaciosa i Hector Polea, kao i kolekciju predkolumbovske umjetnosti indijanaca.
Radivojevići
Poveljom iz 1408. god. koju je izdao kralj Ostoja, Radivojevići su dobili posjede na desnoj obali rijeke Neretve u njenom donjem toku, zapadno do Cetine, u zaleđu Biokova, a na sjeveru do lanca planina Čvrsnica, Raduša i Ljubuša. Koliko se zna Radivojevići nisu nikad uspjeli ostvariti svoje planove da dobivene posjede pretvore u oblast (državu), kako je bilo zamišljeno. Među najjače predstavnike porodice spadaju vojvoda Juraj Radivojević i vojvoda Ivaniš Vlatković.
Ukbetova džamija
Ukbetova džamija (Arapski: جامع عقبة), također poznata kao Velika džamija u Kairuanu (Arapski: جامع القيروان الأكبر), je jedna od najvećih i najstarijih džamija u Tunisu.
Ciudad Bolívar
Historija
Zbog svega toga je grad nakon oslobođenja 1846. promjenio ime u Ciudad Bolívar, u čast svog osloboditelja Simona Bolivara. Grad je bio poznat po proizvodnji gorkog likera - Angostura, koji se proizvodio dodavanjem kore, lokalnih drva. Taj napitak, kom su pripisivali i ljekovita svojstva, smješao je Bolivarov pruski liječnik 1824. Liker se proizvodio u Ciudad Bolívaru do 1875., tad je zbog političke nestabilnosti u Venezueli, proizvodnja preseljena u Port of Spain na Trinidadu.
Garberia, Verona
Garberia je naselje u Italiji u provinciji Verona, u regiji Veneto.
Ukbetova džamija
Gradnja
Izgradio ju je Ukba ibn Nafi 670. godine (50. godine prema islamskom kalendaru) prilikom osnivanja i gradnje grada Kairuan. Džamija se prostire na prostoru od 9700 kvadratnih metara i smatra se modelom za sve ostale džamije na Magrebu, zapadnom islamskom svijetu.
Garberia, Verona
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 30 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 85 m.
Ciudad Bolívar
Znamenitosti
thumb|right|300px|Pogled na grad iz [[aviona]] Najveća znamenitost grada je Bolivarov trg, na kom se nalazi historijska zgrada Kongresa iz Angosture, katedrala, biskupski dvor i guvernerova palača iz kolonijalnih vremena (danas gradska vijećnica). Na kolonijalna vremena podsjeća i Utvrda Zamuro (El Fortin Zamuro) koja je igrala važnu ulogu u revolucionarnim zbivanjima 1903.
Ukbetova džamija
Konstrukcija
Sadašnji izgled džamije datira iz Aglabitske dinastije (osim par dijelova čija rekonstrukcija se desila poslije). Do današnjeg datuma džamija je nekoliko puta restaurirana i nadograđivana. Osim mihraba nijedan dio džamije nije stariji od 9-tog stoljeća. Nedugo nakon izgradnje, džamija je bila demolirana za vrijeme okupacije Kairuana od strane Berbera. Džamija je obnovljena od arapskog Emira ibn Numana 10 godina nakon toga. Radi velikog povećanja populacije u Kairuanu, emevijski Halifa Hišam Abdulmelik je naredio rušenje tadašnje džamije (osim mihraba) radi građenja veće.
Ciudad Bolívar
Znamenitosti
Ciudad Bolívar je 1972. otvorio muzej posvećen svom velikom sugrađanu slavnom kiparu kinetičkih objekata Jesúsu Rafaelu Sotu koji je svoju karijeru napravio u Sjedinjenim Američkim Državama. Jedna od novih atrakcija grada je impozantni viseći most Angostura, preko Orinoca koji tu ima 1,6 km.
Ukbetova džamija
Opis
thumb|200px|Tlocrt Ukbetove džamije
Ciudad Bolívar
Znamenitosti
U gradu djeluje i Univerzitet Istoka (Universidad de Oriente) od 1960-ih s fakultetima geologije, rudarstva i medicine.
Ukbetova džamija
Opis
Ukbetova džamija neodoljivo podsjeća na tvrđavu; sa svojim zidovima visine 1,9 metara i svojim masivnim minaretima koji su u obliku kula. Takva konstrukcija je razumljiva obzirom na ratne sukobe koji su bili česti za vrijeme prve gradnje, a i ako uzmemo u obzir da je cijeli grad Kairuan prvotno zamisljen kao vojni kamp. Džamija ima nepravilnu kockastu konstrukciju, koja je šira na strani ulaznog zida (138 metara) nego suprotni zid (128 metara) i tanji na zidu gdje je minaret (71 metar) nego suprotan zid (77 metara).
Ciudad Bolívar
Privreda i transport
Ciudad Bolívar je centar poljoprivredno - stočarskog kraja, i odavno trgovački centar regije Llanos, velike slabo naseljene savane koju oplakuje Orinoco, uz koji je smještena i gotova sva ekonomska aktivnost u regiji. Od svih luka na Orinocu u regiji, najveća je u Ciudad Bolívaru, udaljena 420 km od delte, do koje mogu doploviti i prekooceanski brodovi. Iz luke se izvozi zlato, dijamanti, goveda, konji, koža i drvena građa.
Ukbetova džamija
Opis
U dvorište koje ima izgled kvadra, se ulazi na 6 vrata. Dvorište je okruženo lukovima koje nose stubovi. Minaret koji je služio i kao izvidnički toranj i kao mjesto odakle se poziva na molitvu je izgrađen u obliku trodjelne piramide sa blagim prelazima. Minaret je visine 31,5 metara i znatno dominira građevinom. Građen je na kvadratnom temelju koji je dimenzija 10,5 metara na svakoj strani. Minaret je četvrti po starini u cijelome svijetu.
Ciudad Bolívar
Privreda i transport
Veliki zahvat za grad i državu bila je izgradnja prvog mosta preko Orinoca - Angostura, koji je dovršen 1967. Njime je omogućena lakša veza sa nizvodnim gradom i velikim industrijskim centrom Ciudad Guayanom i regijom Gvajana.
Santa Teresa, Ocosingo
Santa Teresa je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocosingo.
Ukbetova džamija
Galerija slika
center|thumb|800px|Pogled na minaret i dvorište
Santa Teresa, Ocosingo
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 852 m.
Ciudad Bolívar
Privreda i transport
Grad ima i aerodrom Tomás de Heres (IATA kod: CBL, ICAO kod: SVCB) sa vezama prema svim većim gradovima u zemlji.
Porubka (Sobrance)
Porubka je naseljeno mjesto u okrugu Sobrance, u Košičkom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 431 stanovnika.
Etil cinamat
Etil cinamat je organsko jedinjenje, koje sadrži 11 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 176,212 Da.
Bagert (Francuska)
Bager je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Arjež koja pripada prefekturi Sen Žiron.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 54 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 16 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 3,28 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 500 metara (maksimalnoj 563 m, a minimalnoj 340 m).
Querciagrossa, Modena
Querciagrossa je naselje u Italiji u provinciji Modena, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 509 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 714 m.
Grumolo Pedemonte, Vicenza
Grumolo Pedemonte je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1012 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 154 m.
Castel di Guido, Roma
Castel di Guido je naselje u Italiji u provinciji Roma, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 90 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 79 m.
El Ranchito, Culiacán
El Ranchito je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Culiacán.
Grumolo delle Abbadesse
Grumolo delle Abbadesse je naselje i općina od 3748 stanovnika u sjevernotalijanskoj regiji Veneto (Provincija Vicenza).
El Ranchito, Culiacán
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 773 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 60 m.
Grumolo delle Abbadesse
Geografija
Grumolo leži udaljen devet km jugoistočno od centra Vicenze. Sve donedavno bio je selo čiji su se stanovnici bavili poljoprivredom, a danas se pretvara u stambeno predgrađe Vicenze.
A Busy Day
thumb|thumbtime=7|upright=1.5|A Busy Day A Busy Day je američka američka kratka crno-bijela nijema filmska komedija snimljena 1914. u režiji Charlesa Chaplina, koji se pojavljuje i u glavnoj ulozi. U njoj Chaplin glumi ženu koja, vidjevši kako joj muž (čiji lik tumači Mack Swain) promatra druge žene za vrijeme vojne parade, čini niz ljubomornih ispada. Slično kao i kod filma Kid Auto Races at Venice, scene u filmu su bile improvizirane tako što se filmska ekipa našla stvarnoj svečanosti otvaranja nove luke u losanđeleskom San Pedro.
Grumolo delle Abbadesse
Historija
Ime je dobio od latinskog termina grumulus (brdašce), a sufiks abbadesse za srednjeg vijeka jer je bio feud ženske opatije (abbadessa = ženski opat).
Danas je najpoznatiji po Palladijevoj vili Chiericati u zaseoku Vancimuglio. Ona je 1996. uvrštena na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi kao jedan od objekata lokaliteta Historijski centar Vicenze i Palladijeve vile.
Reportažna kola
thumb|250px|right|Reportažna kola [[HRT-a kraj zgrade Hrvatskog sabora.]]
30. 8.
Dani - Godine
Reportažna kola
Reportažna kola je izraz koji se koristi za vozilo, obično preuređeni kamion ili kombi koji služi za terensku produkciju i/li emitiranje radio ili televizijskog programa. Reportažna oprema sadrže opreme za snimanje, ili montažu audio ili audiovizualnih signala, odnosno njihovo prenošenje u matični radio ili televizijski studio.
Wheelersburg, Ohio
Vilersberg je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Ohajo.
30. 8.
prethodni dan - sledeći dan
La Mezquitada, Tarimoro
La Mezquitada je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Tarimoro.
30. 8.
30. kolovoz/august/avgust (30. 8.) je 242. dan u godini po gregorijanskom kalendaru (243. u prestupnoj godini) Do kraja godine ima još 123 dana.
Događaji
.
Rođenja
.
Smrti
.
Praznici i dani sećanja
.
Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar
Wheelersburg, Ohio
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 6.437, što je 34 (-0,5 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Porostov
Porostov je naseljeno mjesto u okrugu Sobrance, u Košičkom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 210 stanovnika.
The Atlantic
The Atlantic je američki kulturno-politički časopis koji izlazi od 1857. godine te se smatra jednim od najstarijih i najuglednijih izdanja tog tipa u SAD. Osnovan je u Bostonu kao književni časopis pod imenom The Atlantic Monthly, a u prvim godinama nakon osnivanja su u njegovom radu sudjelovali neka od tadašnjih najvećih imena američke književnosti kao Harriet Beecher Stowe, Ralph Waldo Emerson, Henry Wadsworth Longfellow, Oliver Wendell Holmes, Sr., John Greenleaf Whittier i James Russell Lowell, koji je bio njegov prvi urednik. U časopisu su po prvi put izašla izdana neka od najvažnijih američkih književnih djela.
Sve do 2001. je izlazio kao mjesečnik, kada je izdano 11 brojeva, da bi se od 2003. počeo izlaziti u ritmu od deset brojeva godišnje. Sljedeće godine je dobio sadašnje ime. Od 2005. se u časopisu više ne objavljuju originalna djela fikcije nego prvenstveno kritika, odnosno članci vezani uz kulturu i tekuća pitanja.
Od 2009. na Internetu izlazi sestrinski portal pod naslov The Atlantic Wire.
Butler, South Dakota
Batler je grad u američkoj saveznoj državi Južna Dakota.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 17, što je 0 (0,0 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Los Terrazas, Guerrero
Los Terrazas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guerrero.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2059 m.
Loma Bonita, Cochoapa el Grande
Loma Bonita je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Cochoapa el Grande.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 42 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2293 m.
Islamšaher
Islamšaher (perz. اسلام‌شهر) je grad u Iranu smješten na sjeveru Teheranske pokrajine. Od glavnog grada Teherana udaljen je 10-ak km južno i dijelom je njegove aglomeracije. Grad je kontinuirano naseljen od starog vijeka i prvotno je nosio ime Bahramabad (dosl. Bahramovo naselje), a kasnije je preimenovan u Islamšaher (dosl. Islamski grad). Bahramabadom se i dan danas nazivaju krajnji sjeverni dijelovi grada. Okolica Islamšahera zajedno s južnim Teheranom predstavlja veliku industrijsku zonu od vitalne važnosti za iransku ekonomiju. Prema popisu stanovništva iz 2006. godine u Islamšaheru je živjelo 357.389 ljudi.
Ujedinjena Slovenija
Po martovskoj revoluciji koja je naterala Ferdinanda I da potpiše ustav su slovenački revolucionari videli mogućnost za veća prava kao i ostali narodi kojima su vladali Habzburzi.
Plan i program ideologije je nastajao na više mesta. Među prvima je zahteve oblikovao 17. marta 1848. u Кlagenfurtu Matija Majar Ziljski. Objavljeni su 29. marta. Na taj isti dan su bečki Slovenci predali zahteve u ime Кranjske. Кasnije je dolazilo do spremniji i odlučni programi kao što je peticija Slovenaca iz Graca. Najznačajniji predstavnici slovenačke strane su bili Peter Кozlej, Fran Miklošič, Matija Majar Ziljski i Janez Blajvajs. Vrhunac ideologije je bila predaja zahteva austijskoj skupštini. Кada je parlament raspušten i uvedena centralistična vlast 4. marta 1849. cela ideja je postala bespredmetna.
Bulat-Pestivien
Brila Pestivjen je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Bretanja, u departmanu Primorje.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 446, a gustina naseljenosti je iznosila 14 stanovnika/km².
8 mm film
thumb|[[Super 8 film|Super 8 mm, 8 mm i Standardni (dvostruki) 8 mm formati. ]] thumb|Usporedba Standard i Super 8 mm filma.
Postoje još dvije varijante Super 8 — Single 8 mm i Straight-8 — koje zahtijevaju različite kamere, ali koji stvaraju film sa istim dimenzijama.
Analco, Atexcal
Analco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Atexcal.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 58 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1812 m.
La Piedad, Tlacojalpan
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 14 m.
Colonia Nueva Generación, La Antigua
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 316 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 13 m.
Faule, Cuneo
Faule je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 447 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 245 m.
Prakovce
Prakovce je naseljeno mjesto u okrugu Gelnjica, u Košičkom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 3.380 stanovnika.
El Encinito, Batopilas
El Encinito je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Batopilas.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1362 m.
Le Cave, Bolzano
Le Cave je naselje u Italiji u provinciji Bolzano, u regiji Trentino-Alto Adige.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 65 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 843 m.
Borobudur
thumb|250px|Pogled na Borobudur thumb|250px|Druga "terasa" kompleksa thumb|250px|[[Stupa|Stupe na drugoj "terasi"]] Borobudur (često i Borobodur) najveći je budistički hramski kompleks u Jugoistočnoj Aziji. Ova velika piramida nalazi se oko 40 km sjeverozapadno od Yogyakarte na otoku Javi.
Piramida je građena vjerojatno između 750. i 850. za vrijeme vladavine dinastije Sailendra. Stoljećima je bila prekrivena vulkanskim pepelom dok je Europljani nisu otkopali. U razdoblju između 1973. i 1984., u okviru velikog programa obnove, veliki dio kompleksa ponovo je zasjao u punoj mjeri.
UNESCO mu je 1991. dodijelio status objekta svjetske kulturne baštine.
Na kvadratnoj osnovici čije strane su duge 123 m uzdiže se ukupno devet katova. Na zidovima prvih četiriju stepenastih terasa nalazi se reljef čija je ukupna dužina veća od 5 km te prikazuje Budin život i djelovanje. Iznad ovih, uzdižu se sljedeće tri koncentrično sagrađene terase s ukupno 72 stupe od kojih glavna ima promjer 11 metara.
Položaj i okolina
Borobudur je sagrađen na brežuljku u vrlo plodnoj dolini Kedu okruženoj brdima. Na jugu i jugozapadu to su brda Menoreh, na sjeveru i sjeveroistoku vulkani Merapi i Merbabu, a na sjeverozapadu su još dva vulkana, Sumbing i Sindoro. Hram je sagrađen na sutočju dvaju rijeka, Elo i Progo. Prema vjerovanju Javanaca, te dvije rijeke simboliziraju Ganges i Yamunu, dvije rijeke iz doline Inda u Indiji.
O imenu Borobudur
Značenje imena 'Borobudur' nije jasno. Ime čine dvije riječi. Jedna je 'Bara' i ima korijen u riječi Vihara što je naziv kompleksa jednog ili više hramova i samostana ili spavaonica. Druga riječ, 'budur' dolazi iz balijskog i znači 'iznad'. Prema tome bi 'Borobudur' značilo kompleks hramova i samostana ili spavaonica, koji su smješteni na brežuljku, mjestu izdignutom od okolnog terena. Kao potkrepa ovoj teoriji porijekla imena smatraju se ostatci građevina nađeni u sjeverozapadnom dijelu dvorišta kompleksa koji su možda bili samostan.
Druga teorija temelji se na zapisima iz 842. koje je pronašao JG De Casparis u Cri Kahuluanu. Čini se da je ime Borobudur izvedeno od naziva koji se spominje u tom zapisu. Na žalost, nije sačuvan puni naziv. ali se smatra izvjesnim, da je naziv koji se spominje glasio 'bhumisambharabudhara', što bi značilo otprilike 'redovnici vrlina deset stepenica bodhisattve'. Podrškom toj teoriji porijekla imena smatra se postojanje sela koje se zove 'Bumisegara' a nalazi se u blizini kompleksa.
Vrijeme gradnje
I vrijeme kad je kompleks sagrađen također nije izvjesno dokazano jer ne postoje pisani tragovi. Procjene eksperata se zasnivaju na jednom zapisu koji je nađen na otkopanom dijelu temelja. Zapis je pisan na sanskrtu pismom 'kawi'. Uspoređivanjem tih znakova s drugim zapisima u Indoneziji, stručnjaci su procijenili vrijeme gradnje na oko 800. godine.
U tom je razdoblju centralnim dijelom Jave vladala dinastija Sailendra koja je pripadala Mahayana budizmu. Kako je Borobudur posvećen upravo Mahayana budizmu, smatra se da je sagrađen u vrijeme vladavine te dinastije.
Zaborav
Gotovo 2 stoljeća je Borobudur bio duhovno središte budizma na Javi. Propašću hinduističkog kraljevstva Mataram (919) centar političkih i kulturnih zbivanja premješta se iz centralnog u istočni dio Jave. Nakon toga, sakralne građevine centralne Jave, poput Borobudura, bivaju napuštene i prepuštene propadanju. Svetište ostaje izloženo vulkanskim erupcijama i drugim utjecajima prirode. Vegetacija oštećuje kamen kojim je svetište građeno, a najviši dijelovi se urušavaju. Ljudi gube zanimanje za Borobudur, i on pada u zaborav.
Ponovno otkrivanje i uređivanje
thumb|desno|250px|Isječak jednog zidnog [[reljefa]] Oštećenja Borobudura su kroz stoljeća bila teška. Kad je 1548. strahoviti potres pogodio Javu, uzrokovao je konačno urušavanje spomenika.
Koliko je poznato, 1709. je označavan još samo kao brežuljak Borobudur. Cijeli spomenik bio je prekriven zemljom i doista je izgledao kao brežuljak obrastao grmljem i korovom.
Nakon što je dobio informaciju da bi u području Bumisegoro trebali biti ostatci velikog spomenika Borobudur, guverner Jave, Raffles, 1814. pokreće inicijativu za istraživanja. Holanđanin H.C. Cornellius izrađuje studiju, no sve do 1835. kad je otkopan dio namijenjen pohrani relikvija, se ne događa ništa.
Zanimanje stručne javnosti i pojedinaca je raslo i jenjavalo niz desetljeća. Stvarani i odbacivani su razni planovi sve dok indonezijska vlada nije 1955. predložila UNESCO plan o spašavanju Borobudura i drugih spomenika te i sama odlučila staviti na raspolaganje dio kapitala potrebnog za restauraciju.
Radovi počinju 1973. a dovršeni su 1983. Danas Borobudur stoji na novim temeljima i dovoljno je snažan da izdrži slijedećih 1000 godina.
San Pedro (Los Angeles)
thumb|250px| thumb|250px|San Pedro San Pedro lučki je distrikt grada Los Anđelesa u Kaliforniji, od 1909. godine. San Pedro ima oko 86.000 stanovnika i predstavlja dom uglavnom srednje klase. Klima je blaga, mediteranska. Glavni privredni oslonci su ribarska industrija i Luka. Luka Los Anđelesa u San Pedru, je po prometu najveća kontejnerska luka u Severnoj Americi. Glavne znamenitosti su most Vinsent Tomas i muzej Bojni brod Ajova.
Apostol Marko
Sveti Marko († Aleksandrija, 25.4. 68.) je bio apostol i evanđelist, autor Evanđelja po Marku, aleksandrijski biskup i prvi patrijarh, utemeljitelj kršćanske zajednice u sjevernoj Africi te svetac-zaštitnik Venecije.
Detinjstvo
Sveti Marko bio je Židov koji je prešao na kršćanstvo. Deset puta se spominje u Novom zavjetu. Verojatno je on, mladić, koji je išao za uhićenim Isusom, zaogrnut plahtom, a kad su ga hteli uhvatiti, ostavlja plahtu i bježi gol. Te noći je čuvao mali posjed Getsemani, da brojni hodočasnici ne unište maslinik. Njegova je majka ustupila taj vrt Isusu i njegovim učenicima za molitvu i za noćni boravak, kao i svoju kuću. Na drugom mjestu u Svetom pismu opet stoji da sv. Petar, čudesno oslobođen okova, dolazi u kuću majke Ivana Marka.
Laguna Colorada, Culiacán
Laguna Colorada je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Culiacán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 765 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 69 m.
Apostol Marko
Putovanja
Marko je prešao na kršćanstvo pod utjecajem sv. Petra, kojemu od tada služi kao tumač, jer Petar nije govorio grčkim jezikom. Zajedno sa svojim rođakom Barnabom i sa sv. Pavlom putuje od Jeruzalema na svoje prvo putovanje u Antiohiju. Marko prati Barnabu oko 50. godine na njegovom putovanju na Cipar. Na daljnja putovanja ga Pavao nije htio voditi.
Radiokarbonsko datiranje
Datiranje ugljikom-14 je metoda koja koristi prirodni izotop ugljika-14 da otkrije starost materijala koji sadrži ugljikove spojeve, starosti do 60 000 godina. Prema međunarodnoj usvojenoj konvenciji starost ugljika-14 se izražava u godinama prije sadašnjosti (engl. Before Present – BP), pri čemu se kao početna godina uzima 1950. Također, dogovoreno je da će se kod proračuna starosti upotrebljavati “staro”, Libbyjevo vrijeme poluraspada od 5560 godina. Biljke asimiliraju C-14 putem fotosinteze, a životinje se hrane biljkama. Na taj način sva živa bića zadržavaju istu koncentraciju C-14 tijekom cijelog života. 14CO2 se otapa u oceanima, te se nalazi u planktonu, koraljima i školjkama. Nakon smrti organizma prestaje nadoknadivanje C-14 i njegova se koncentracija počinje smanjivati. Uzorci pogodni za datiranje ugljikom-14 su prvenstveno ono koji sadrže organski ugljik: drvo, drveni ugljen, treset, kosti, kosa, rogovi, organsko tlo, žito itd. Karbonati koji sadrže ugljik su dio prirodnog ciklusa i mogu se takoder datirati: školjke, karbonatni sediment kao sige (stalaktiti, stalagmiti), sedra, jezerski sediment, te otopljeni bikarbonati u vodi. thumb|right|250 px|Ionizacijska komora djeluje na [[Geigerov brojač, koji radi kao proporcionalni brojač]] Datiranje ugljikom-14 je razvio Willard Libby 1949. kao profesor na Sveučilištu u Chicagu. Za to je dobio Nobelovu nagradu za kemiju 1960.
Apostol Marko
Putovanja
Za vrijeme prvog Pavlovog zatočeništva u Rimu oko 60. godine Marko, koji se pripremao za svoje putovanje u Malu Aziju, susreće Pavla i tada su se pomirili. Prema legendi, Pavao ga je nagovorio da piše Evanđelje, najprije ga šalje u Agileju, a onda u Aleksandriju da propovijeda Evanđelje.
Radiokarbonsko datiranje
Fizikalne osnove
Postoje 3 prirodna izotopa na Zemlji: ugljik-12 je prisutan 99 %, ugljik-13 je prisutan 1 % i ugljik-14 je prisutan samo u tragovima (1 dio na 1x1012 djelova ili 0,0000000001 %). Vrijeme poluraspada ugljika-14 je 5 730±40 godina. Raspada se u dušik-14 preko beta raspada. Aktivnost je oko 14 raspada u minuti i po gramu ugljika-14. Ugljik-14 se stvara u gornjim slojevima troposfere i u stratosferi, na visinama 9 do 15 km iznad površine Zemlje. Kada kozmičke zrake uđu u atmosferu, one uz ostalo stvaraju i neutrone, koji reagira sa dušikom:
Apostol Marko
Evanđelje po Marku
Marko je napisao Evanđelje, koje se temelji na Petrovim propovijedima u Rimu, a koje po njemu dobiva ime Evanđelje po Marku ili Markovo evanđelje, najstarije je od svih Evanđelja. Marko više od drugih evanđelista ističe Isusovo čovještvo. I drugi evanđelisti naglašavaju da je Isus doista pravi čovjek, ali ga promatraju u svjetlu Gospodina.
Radiokarbonsko datiranje
Fizikalne osnove
Ugljik-14 oksidira u 14CO2 i rasporeduje se po cijeloj atmosferi. Omjer koncentracija izotopa ugljika C-12 : C-13 : C-14 i iznosi 1012 : 1010 : 1. Od ovih izotopa jedino je ugljik-14 radioaktivan, pa se njegovi nuklidi raspadaju prema reakciji:
stvara se stabilni atom dušika-14, elektron i antineutrino. Nekoliko faktora utječe na točnost:
Proračun starosti uzorka
Radioaktivni raspad izotopa ugljika-14 slijedi eksponencijalni raspad:
gdje je N - broj radioaktivnih atoma ugljika-14 i λ - je konstanta raspada (pozitivan broj). Kao rješenje ove jednadžbe, broj radioaktivnih atoma N se može napisati kao funkcija vremena:
Koja opisuje eksponencijalno raspadanje u vremenskom rasponu t, i kao početni uvjet je N0 – broj atoma ugljika-14 na početku raspadanja, kada je t=0
Dva relativna vremena se mogu definirati prema navedenome:
Slijedi za radioaktivni datum:
Dok za radioaktivno doba je:
Paparano, Viterbo
Paparano je naselje u Italiji u provinciji Viterbo, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 932 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 364 m.
Radiokarbonsko datiranje
Proračun starosti uzorka
Nakon zamjene vrijednosti, teoretsko radioaktivno doba, koristeći logaritam za prirodni broj e vrijedi slijedeća formula:
Ili koristeći logaritam za bazu 2 vrijeme poluživota:
Apostol Marko
Zaštitnik Venecije
Njegovi su ostaci u 9. stoljeću iz Aleksandrije preneseni u Veneciju, gdje su najprije pokopani u duždevoj kapeli, gdje je između 1063. i 1073. godine sagrađena Katedrala sv. Marka. Prema legendi, jedan je zidar pri gradnji pao sa skele, ali je molitvom sv. Marku ostao nepovrijeđen. Zbog toga je sv. Marko zaštitnik zidara. Sv. Marka se na slikama obično prikazuje s krilatim lavom kako piše, jer on naglašava snagu uskrsnuća i savladavanja smrti. Zaštitnik je i odvjetnika, građevinskih radnika, zidara, staklara, pletača košara, notara i pisara, zatvorenika i Egipta. Njemu se utječe protiv nevremena, munje, tuče, protiv nepripravne smrti te za dobro vrijeme i dobru žetvu.
Radiokarbonsko datiranje
Metode mjerenja
thumb|250px|right|Atmosferski ugljik-14 u [[Novi Zeland|Novom Zelandu i Austriji. Atmosferski nuklearni pokusi su skoro udvostručili količinu ugljika-14 na sjevernoj polutci ]] Općenito su u upotrebi tri osnovne tehnike mjerenja aktivnosti izotopa ugljika-14 u raznim materijalima: mjerenje plinskim proporcionalnim brojačem, tekućinskim scinitilacijskim brojačem, te akceleratorskom masenom spektroskopijom. Osnovna karakteristika svih ovih metoda je da su destruktivne, tj. uzorak čiju se starost želi odrediti treba spaliti i dalje pripremiti u obliku pogodnom za mjerenje aktivnosti ugljika-14.
Radiometrijske metode se zasnivaju na brojanju pojedinačnih raspada radioaktivnog izotopa ugljika-14. Potrebna količina ugljika ovisi o veličini i tipu brojača, ali nije manja od 5 g, s time da valja uzeti u obzir činjenicu da ugljik čini oko trećinu mase organskog materijala. Za datiranje kostiju treba uzeti daleko veću količinu uzorka, jer iz njih treba ekstrahirati organski dio (kolagen), čiji se udio smanjuje kod starih kostiju. Poseban problem radiometrijskih mjerenja predstavlja utjecaj zračenja okoline i kozmičkog zračenja, koji zasjenjuje detekciju radioaktivnog raspada atoma ugljika-14. Ovo, tzv. osnovno zračenje, valja reducirati što je više moguće primjenom tzv. pasivnih i aktivnih štitova. Pasivni štit se sastoji od velike količine olova koji reducira utjecaj kozmičkih zraka, odnosno parafina koji smanjuje utjecaj neutronskog zračenja. Radi smanjenja utjecaja kozmičkog zračenja, laboratoriji se obično smještaju u suterenske ili podrumske prostorije. Aktivni štit se sastoji od dodatnih detektora koji registriraju prolaz kozmičkog zračenja i koji rade u tzv. antikoincidentnoj tehnici. Ako oba detektora, onaj koji mjeri aktivnost ugljika-14 u uzorku i ovaj zaštitni, istovremeno detektiraju neki impuls, onda to znači da on potječe od osnovnog zračenja, a ne od raspada ugljika-14 atoma, pa se takovi impulsi odbacuju.
Plinski proporcionalni brojač
Plinski proporcionalni brojač (engl. GPC - gas proportional counter). Kod mjerenja ugljika-14 aktivnosti plinskim proporcionalnim brojačem, potrebno je određenim kemijskim postupcima dobiti neki plin koji sadrži sav ugljik iz uzorka, a istovremeno se može koristiti kao radni plin u brojaču. Ovisno o laboratoriju, kao brojački plin upotrebljavaju se ugljični dioksid, metan, acetilen ili benzen. Proporcionalni brojač se sastoji obično od cilindrične katode i anode u obliku tanke centralne žice. Između njih je razlika potencijala od nekoliko tisuća volti. Beta-čestice nastale raspadom ugljika koji je sastavni dio molekula brojačkog plina ioniziraju na svom putu molekule plina, ostavljajući za sobom trag koji se sastoji od pozitivnih iona i elektrona. Elektroni se ubrzavaju prema anodi i u njenoj blizini, gdje je električno polje najjače, proizvode lavine parova ion-elektron, koji se sakupljaju na anodi, proizvodeći električne impulse. Svaki beta raspad stvori jedan impuls i on se detektira elektroničkim putem. mini|right|250 px|Akceleratorski maseni spektrometar u Lawrence Livermore National Laboratory
Apostol Marko
Zaštitnik Venecije
Katolička crkva kao njegov spomendan slavi 25.4..
Radiokarbonsko datiranje
Tekućinski scintilacijski brojač
Tekućinski scintilacijski brojač (engl. LSC - liquid scintillation counter). Za mjerenje tekućinskim scinitlacijskim brojačem uzorak se kemijskim postupcima pretvara u benzen, C6H6, koji je vrlo pogodan materijal, budući da je 96% njegovog sastava ugljik. Scintilacijski detektori zasnivaju se na činjenici da čestice ionizacijskog zračenja, usporavajući se ili zaustavljajući se u određenim organskim spojevima, nazvanim scintilatorima, uzrokuju pulseve svjetlosnih fotona. Stoga se benzenu dodaje manja količina organskog scintilatora, kako bismo dobili scintilacijsku otopinu, tzv. koktel. Budući da je ugljika-14 sastavni dio uzorka, elektroni nastali beta raspadom ekscitiraju njegove molekule. Ekscitacijska energija se prenosi od jedne molekule do druge, sve dok je ne zarobi molekula scintilatora, prilikom čega se emitira svjetlo (foton). Broj emitiranih fotona proporcionalan je energiji ionizacije. Dobiveni svjetlosni fotoni se na fotokatodi pretvaraju u elektrone (Fotoelektrični učinak). Fotomultiplikator ubrzava primarne elektrone s foto-katode i pri tom se njihov broj umnožava. Na izlazu dobijemo snažan električni puls proporcionalan amplitudi svjetla (scintilacija), dakle energiji upadne čestice.
Apostol Marko
Zaštitnik Venecije
Srpska pravoslavna crkva slavi Svetog jevanđelistu i apostola Marka (Markovdan), 8. maja po (Gregorijanskom kaledaru), odnosno, 25. aprila po Julijanskom kalendaru.
Radiokarbonsko datiranje
Akceleratorska masena spektroskopija
Uzorak se kemijskim putem prevodi u grafit, koji predstavlja metu koja se izlaže bombardiranju česticama iz akceleratora. Ionizirani atomi se zatim ubrzavaju u jakom električnom polju. Prolaskom kroz magnet razdvajaju se atomi mase 14 od atoma mase 12 i 13, nakon čega se u posebno konstruiranom detektoru određuje omjer C-14/C-12 za svaki uzorak.
Kalibracija
thumb|250px|right| Kalibraciona krivulja za datiranje ugljikom-14. Izvor: Stuiver et al. (1998) Starost mjerena metodom radioaktivnog ugljika temelji se na pretpostavci da je koncentracija aktivnosti ugljika-14 bila u prošlosti konstantna u prirodnim rezervoarima (prvenstveno atmosferi). Međutim, najviše uslijed flukutacija Sunčevog magnetskog polja (Sunčev ciklus), ona nije bila konstantna, te rezultati mjerenja ne odgovaraju točno pravoj starosti mjerenog materijala. Zbog toga se ukazala potreba da se promjene u koncentraciji aktivnosti ugljika-14 u prošlosti odrede nekom nezavisnom metodom. Cikličke promjene godišnjih doba uzrokuju nepravilnosti u širini godova u drveću, a one su slične za sve drveće iste vrste u određenoj klimatskoj zoni. Slijed godova tvori vrstu kalendara. Spajanjem slijeda godova pojedinog starog drveća poznate starosti i mjerenjem ugljika-14 aktivnosti pojedinačnih godova bilo je moguće dobiti neprekinutu kalibracijsku krivulju za proteklih 12 000 godina.
Produljenje kalibracijske krivulje na još veće starosti moguće je metodom brojanja varvi (godišnji sloj sedimentnih stijena), te datiranjem siga (stalaktiti, stalagmiti) ili sedri metodom torij-230/ uran-234/ uran-238.
Stvaranje ugljika-14 za vrijeme nuklearnih pokusa
Nadzemni nuklearni pokusi, koji su izvođeni u nekoliko država između 1955. i 1980. su znatno povećali količinu ugljika-14 u atmosferi i zatim u cijeloj biosferi. Nakon toga se količina ugljika-14 počela smanjivati.
27. istočnobosanska divizija NOVJ
Dvadesetsedma istočnobosanska divizija NOVJ formirana je 10. oktobra 1943. u oslobođenoj Tuzli od Druge krajiške, 17. majevičke, 18. istočnobosanske brigada, i delova Birčanskog NOP odreda. 24. oktobra u njen sastav ušla je Devetnaesta birčanska brigada. Iz sastava divizije izašle su 18. brigada (2. decembra 1943) i 2. krajiška (5. maja 1944). Umesto njih u diviziju su ušle Šesnaesta muslimanska brigada 15. marta 1944. i Dvadeseta romanijska brigada 19. maja 1944. Pri formiranju, divizija je imala 2.037, 25. oktobra 3.309, a sredinom novembra oko 4.100 boraca. Pošto je borački sastav pretežno poticao iz Tuzle i šire okoline, 27. divizija u nekim knjigama se naziva i tuzlanskom.
Divizija je bila u sastavu Trećeg udarnog korpusa NOVJ i njena borbena dejstva odvijala su se pretežno na teritoriji istočne Bosne. Za to područje bio je zadužen 5. SS korpus Druge oklopne armije. Nemačke formacije zadužene za ovo područje bile su: 369. legionarska, 7. SS, a od marta 1944. i 13. SS divizija „Handžar“. U većim operacijama učestvovale su i jedinice drugih korpusa (173. i 187. rezervna, 1. kozačka konjička, 42. lovačka, 92. motorizovani i 901. oklopno-grenadirski puk).
Pod nemačkom taktičkom komandom na tom terenu bile su i snage Trećeg zbornog područja NDH i Prvog ustaškog zdruga. Na terenu su delovali i Majevički, Ozrenski, Trebavski i Romanijski korpus JVuO i druge jedinice, kao i snage muslimanske milicije i „zelenog kadra“.
Ovom području nemačka Komanda Jugoistoka pridavala je veliki značaj, tako da su na njemu gotovo neprekidno trajale operacije protiv snaga Trećeg korpusa NOVJ. Treći korpus nastojao je da ne ispusti inicijativu iz ruku, pa je vršio protivudare. 27. divizija je u oktobru 1943. zauzela Sokolac, u decembru u jeku ofanzive Šnešturm napala Brezu i zauzela Vareš, u januaru 1944. ponovo zauzela Vareš i učestvovala u napadu na Tuzlu. U borbama je 25. decembra 1943. poginuo narodni heroj Veljko Lukić Kurjak, komandant 17. brigade, a 2. januara 1944. narodni heroj Pavle Goranin, politički komesar divizije.
Obostrane dinamične aktivnosti i oštre borbe nastavile su se i narednih meseci. 27. divizija učestvovala je u borbama za Han Pijesak, Sokolac, Rogaticu, Vlasenicu, Srebrenicu i druga uporišta.
Početkom septembra 1944. Treći korpus je iskoristio povoljan razvoj okolnosti i 17. septembra 27. divizija je konačno oslobodila Tuzlu.
Nakon prodora Crvene Armije u dolinu Velike Morave 10. oktobra 1944, ovo područje je za Nemce dodatno dobilo na značaju, kao jedini mogući pravac izvlačenja Armijske grupe E. Sa njenim nadirućim kolonama 27. divizija vodila je tokom novembra 1944. oštre borbe (Proboj Armijske grupe E kroz istočnu Bosnu), na koje su se nadovezale borbe sa glavninom JVuO koja je sadejstvovala ovom pokretu (Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944).
Usledile su oštre borbe za Vlasenicu januara 1945. i borbe u dolini Drine i Bosne tokom februara i marta. U Sarajevskoj operaciji 27. divizija odigrala je značajnu ulogu, opkolivši početkom aprila 1945. na Romaniji nemački 363. puk 181. divizije.
Divizija je izvela i poslednju ratnu operaciju na području Jugoslavije u Drugom svetskom ratu - uništenje ustaške grupacije utvrđene u bosanskoj Posavini. Poslednje ustaško utvrđenje likvidirano je 25. maja 1945.
Ojo de Agua Cristalina, Ocosingo
Ojo de Agua Cristalina je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocosingo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 425 m.
Dvorska kapela Karla Velikog u Aachenu
Danas je kapela Karla Velikog dio Aachenske katedrale koja je od 1978. godine na UNESCO-vom popisu spomenika Svjetske baštine. Kapela je razlog što Francuzi nazivaju Aachen Aix-la-Chapelle.
Carski kompleks Karla Velikog
thumb|200px|Moguća rekonstrukcija carskog kompleksa u Aachenu, čije je središte stolna crkva- Karlova kapela. Dvor Karla Velikog bio je skupina rezidencijalnih, političkih i vjerskih zgrada, koje su bile središte vlasti karolinškog carstva. To je bio za to doba jedinstven graditeljski projekt, koji je odražavao težnje Karlove obnove - karolinške renesanse. Glavni projektant bio je Odo iz Metza, vjerojatno najraniji poznati arhitekt sjeverne Europe. Zgrade su većinom podignute tijekom 790.-ih godina, a rad se nastavio i nakon smrti Karla Velikog 814. godine. O značaju carskog kompleksa govori činjenica da se Aachen nazivao drugim Rimom. Danas je najveći dio carskog kompleksa uništen, no sačuvana je dvorska kapela koja je uklopljena u današnju Aachensku katedralu.
Nastanak kapele
thumb|200px| Rekonstrukcija osnove dvorske kapele Karla Velikog. Slijeva nadesno: vestverk s kulama, središnji dio, pravokutno svetište.
Aachenska kapela inspirirana je ranokršćanskim centralnim građevinama, direktni uzor je crkva San Vitale u Raveni koju je car Justinijan sagradio u prvoj polovici 6. stoljeća. Karlo Veliki posjetio je Rim i Ravenu i bio je oduševljen arhitekturom Italije. Prijestolnica u Aachenu trebala je biti impresivan izraz uzvišenosti i moći carstva, stoga je San Vitale postala uzorom carske tradicije koju je Karlo nastojao obnoviti.
Konstrukcija Aachenske kapele odražava veći utjecaj rimske gradnje negoli bizantinske, geometrijska jednostavnost i jasnoća prostornih jedinica razlikuje je od manje određenog prostora ravenske crkve. Gradnja kapele bilo je teže izvediva na sjevernom tlu, gdje je bilo malo stručnih zidara i kamenorezaca. Pri izgradnji su korištene spolije, kameni materijali nekršćanskih građevina, poput kasnoantičkih stupova. Prijevoz ravenskih i rimskih stupova u Aachen također simbolizira Karlovo obnavljanje prijašnjeg carstva; brončane rešetke korištene na galeriji kapele također su dopremljene iz Italije.
Unutrašnjost
Aachenska kapela je centralna kupolna građevina oblika mnogostrane prizme. Oko oktogonalne jezgre su ophod (deambulatorij) i gornja galerija, dok je vanjski omotač šesnaestostraničnog oblika. Osnovni osmerokut je promjera 14 metara, dok je kupola visine preko 30 metara. Vertikalan središnji prostor razdvojen je od ophoda zidom s arkadama, koji je ujedno nosač krova nad središnjim dijelom. Masivne, niže arkade prizemlja su istaknutim vijencem razdvojene od visokih arkada galerije. Dva reda stupova gornjih arkada ritmički se otvaraju prema osvjetljenom središnjem prostoru i tako spajaju prsten galerije sa centralnim dijelom. Konstrukcija i način povezivanja elemenata gornjih arkada, sa stupovima i antičkim spolijama, motiv je koji nije postojao ranije.
Rimski uzori ogledaju se u masivnosti križnih i bačvastih svodova, u konstrukciji snažnih stubova, koji su oštro rezanih ploha i s uskim kapitelima, kao i u visokom i relativno uskom tamburu središnjeg prostora. Kupola kapele izgrađena je od betona koji je gušći, deblji i teži od onoga na Ravenskoj crkvi. Kapela je zidana od glatko klesanih kamenih blokova s ornamentalno obrađenim površinama.
thumb|250px|Unutrašnjost Aachenske kapele, pogled prema svetištu. Vide se arkade u prizemlju i visoke arkade galerije.
Karakter unutrašnjosti odaje spoj snažne duhovnosti, vidljiv u monumentaloj jednostavnosti središnjeg prostora, i carsku raskoš naglašenu tehnički i umjetnički savršenim radovima u broncama i zlatu, korištenjem ukrasnog raznobojnog mramora itd.
Vanjske veze
Karlova kapela danas je jezgra Aachenske katedrale i djeluje relativno mala u usporedbi s kasnijim dogradnjama, no u doba nastanka bila je najveća kupolna crkva sjeverno od Alpa. Glavnim ulazom dominira vestverk (westwerk), zapadno zdanje sastavljeno od ulaznog predvorja i gornje gradnje s prostorijama na katovima i s tornjevima. To je visoka, kompaktna arhitektonska jedinica postavljena u pravilnoj osi nasuprot pravokutne apside. Dodavanje vestverka crkvama jedan je od franačkih doprinosa tradiciji zapadne arhitekture.
thumb|250px|Kupola- oktogonalni strop kapele
Ranokršćanske crkve ili nisu imale tornjeve ili su imale samostojeće zvonike, no tijekom karolinškog razdoblja tornjevi su postali sastavni dio crkve. Tako je aachenski vestverk, za razliku od zapadnog zdanja crkve San Vitale, čvrsto pripojen uz kapelu. Vestverk ahenske kapele jedan je od najranijih zabilježenih i postao je osobitost karolinške arhitekture pa tako i kasnije njemačke romanike. Vestverk će se na srednjovjekovnim crkvama razviti u još složenije i više zapadno zdanje s kulama.
Ulazna vrata Karlove kapele, tzv. vučja vrata imaju dva masivna brončana krila, od kojih je svako krilo lijevano u jednom komadu. Vrata obnavljaju uzore carskog Rima svojim profiliranim okvirima s ornamentima, izrađena su u kasnije pronađenoj ljevaonici.