Jajce
Geografija
Na osnovu uopćene slike geotektonske strukture Dinarida Bosne i Hercegovine, može se uočiti kako teritorij općine Jajce pripada geotektonskom kompleksu Centralnih Dinarida. Kako su geotektonski kompleksi podijeljeni na strukturno-facijalne zone, to se onda može konstatovati da teritorij općine Jajce leži u dvije strukturno-facijalne zone. Svojim najvećim dijelom teritorij ove općine pripada strukturno-facijalnoj zoni mezozojskih krečnjaka i dolomita sa srednjobosanskim škriljavim planinama u jezgru, te manjim istočnim i sjeveroistočnim dijelom pripada centralnoj jursko-krednoj i gornjokrednoj (sarajevskoj) flišnoj zoni. Područje općine Jajce se konsolidiralo oko toka Vrbasa i njegove lijeve pritoke Plive. Skoro iz same sredine općinske teritorije, od grada Jajca, a u pravcu sjeverozapad-jugoistok, polaze dva rasjeda i to voljevački rasjed, koji vodi dolinom Vrbasa i busovački rasjed koji izbija u dolinu rijeke Bosne i završava se u podnožju Igmana. Konsolidacija oba rasjeda neprestano traje, pa se danas njihovo dejstvo može povremeno i negativno odraziti na fenomen vodopada i taloženje sedre u toku rijeke Plive, jer je tektonsko spuštanje i izdizanje reljefa uticalo na formiranje neusaglašenih dolinskih uzdužnih profila i pojavu vodopada, kao i taloženje sedre. Pored ova dva, regionalna tektonska rasjeda, na području općine Jajce postoji i više manjih, lokalnih rasjeda koji su uticali na formiranje kako inicijalnog, tako i recentnog reljefa jajačke općine. U tom smislu se posebno mogu izdvojiti dva područja karakteristična po rasjednoj tektonici, i to zapadni dio općine duž toka rijeke Plive i Plivskih jezera, te sjeveroistočni i istočni dio općine u predjelu Gole planine. Rijeka Pliva, od Jezera do Jajca, teče u pravcu zapad-istok. Takav pravac uslovljen je tektonski, a i izvori Plive su tektonski predisponirani jer izbijaju duž rasjedne linije na rubu krške visoravni Pljeve i visoravni Podgorija-Baraći. Južna dolinska strana Plive je uzdignuta u odnosu na sjevernu, tako da kreda leži na verfenu, a na kontaktu je došlo do nabiranja i stvaranja bora. U predjelu Plivskih jezera došlo je do tektonskog izdizanja terena, pa su kredne naslage izdignute u odnosu na neogenske konglomerate, lapore i slatkovodne krečnjake. Neogen je takođe potonuo i duž velikog rasjeda Dobrika i rasjeda pred ulazom u Malo plivsko jezero, preko puta Zaskoplja. Tektonski odnosi južno od Plivskih jezera su takođe veoma komplikovani. Javljaju se filitni škriljci, sivi krečnjaci, te paleozojske stijene koje su probili kvarc-porfiri brda Ćusine, a preko njih se verfenski slojevi koji su mlađeg postanka. Preko verfenskih slojeva je tanka zona trijaskih dolomita, a iza toga su brečasti kredni krečnjaci duž rasjedne linije kod Zaskoplja. Duž te rasjedne linije došlo je do kontakta, usljed izdizanja i razlamanja terena, između krednih i paleozojskih naslaga, pa paleozojske naslage mjestimično leže preko krednih. Od Malog jezera pa do vodopada pruža se rasjedna linija duž koje je došlo do izliva kvarcdiorita od kojih je građena kupa brda Ćusine. Prema strukturnim i genetskim osobinama sjeveroistočni i istočni dio općine Jajce, na tektonskoj karti bosanskohercegovačkih Dinarida izdvojen je u centralnu jursko-krednu i gornjokrednu (sarajevsku) flišnu zonu. Prvobitni oblici su na ovom području slabo izraženi, jer su sedimenti vrlo poremećeni usljed jake tektonske aktivnosti u geološkoj prošlosti. Ono što se od prvobitnih struktura može zapaziti jeste antiklinala Gole planine, koja se proteže u pravcu sjeverozapad-jugoistok, dakle u Dinarskom pravcu pružanja. Jezgro ove antiklinale je izgrađeno od krečnjaka, a krila od flišnih sedimenata. Osim ove antklinale može se, na osnovu rasporeda sedimenata vidjeti jedna sinklinala u neogenim sedimentima, blago udubljena i sa blagim rasponom krila. Disjunktivni oblici su znatno zastupljeniji od formi bora koje su često poremećene. To su brojni rasjedi dinarskog pravca, koji su sigurno utvrđeni, te brojni manji rasjedi poprečni na njih. Najveći od uzdužnih rasjeda je onaj što se proteže od Poljana do Tornica. Uz ovaj rasjed spustilo se zapadno flišno krilo, skoro okomito, a prema jugu ovaj rasjed postepeno slabi. Rasjed je dokazan dugim eskarpmanom krednih krečnjaka iznad fliša, kao i zdrobljenim materijalom na rasjednom kontaktu. Paralelno sa ovim rasjedom ide drugi, i to od Lendića preko Bukovika do Tornica. Između ova dva rasjeda spušten je fliš koji ovdje leži u tektonskom rovu. Rasjed je dokazan međusobnim odnosom krednih krečnjaka i flišnih slojeva, koji su u području nenormalnog kontakta skoro uspravni i sa različitom orijentacijom. Od Bučića prema Biljevinama utvrđen je rasjed niz koji se spustilo jugozapadno krilo građeno od fliša. Na kontaktu, različiti sedimenti se uklapaju jedni u druge, a kredni krečnjaci između ovog rasjeda i rasjeda koji ide preko Bukovika do Tornica predstavljali bi, ustvari jedan horst. Osim opisanih postoji i niz manjih rasjeda koji ih presjecaju, a pravac im je skoro sjever-jug. Na Ravancu i Rahmanovom Brdu postoji niz manjih rasjeda, ali bez većeg tektonskog značaja. Na osnovu izloženog može se zaključiti da su se na ovom području odigrali intenzivni orogenetski pokreti i da je današnja građa rezultat djelovanja višefazne alpske orogeneze. U pogledu seizmičko-tektonskih karakteristika prostora općine Jajce, vidljivo je da područje ove općine leži u blizini dva, prethodno spomenuta, regionalna tektonska rasjeda i više manjih lokalnih rasjeda, duž kojih se, prema historijskim podacima, generiraju snažni zemljotresi, maksimalne magnitude od 5,0 stepeni Richterove, odnosno oko 7,0 stepeni Merkalijeve (MCS) skale. Međutim, na užoj teritoriji grada Jajca, zbog udaljenosti ovih rasjeda i seizmičke atenuacije, maksimalni seizmički intenzitet ne prelazi 7,0 stepeni MCS skale. Do sada, na području općine Jajce, dva najjača zabilježena zemljotresa (u periodu od 1902. do 2006. god.) dogodila su se 20. februara 1996. godine sa magnitudom zemljotresa u hipocentru od 4,9 stepeni Richterove skale (6,7 stepeni MCS skale), i 8. aprila 1984. godine sa magnitudom zemljotresa u hipocentru od 5,0 stepeni Richterove skale, odnosno 6,8 stepeni MCS skale.