cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glavna lista Shahrukh Khan-ovih nagrada i nominacija
Druga priznanja
2004 Time magazin u njihovoj trećoj godini, za izbor Azijskog heroja, izabrali su ga među 19 drugih Azijaca, kao 20 Azijskog heroja, iznad 40 godina. https://web.archive.org/web/20041011033511/http://www.time.com/time/asia/2004/heroes/hopener.html 2005 on se pojavljuje na naslovnoj strani Azijske edicije "Nacionalna Geografija" magazina, koji je izašao u februaru 2005. Ovo je bila rijetka čast, od strane Nacionalne Geografije, jer poznate ličnosti (zvijezde), nisu njihov prirodan izbor za naslovnicu magazina. http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200502091730.htm
298
Godina 298. (CCXCVIII) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Valerija i Valerija (ili, rjeđe, godina 1051. Ab urbe condita). Oznaka 298. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
218 Bianca
218 Bianca je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 60,62 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 2,976 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,356 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,116, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 15,225 stepeni, a orbitalni period iznosi 1590,237 dana (4,353 godine). Apsolutna magnituda asteroida je 8,60 a geometrijski albedo 0,174.
Asteroid je otkriven 4. septembra 1880. godine.
Detroit, Texas
Detroit je gradić u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 732 stanovnika.
Masno-acil-etil-estarska sintaza
Masno-acil-etil-estarska sintaza (, FAEES) je enzim sa sistematskim imenom dugolančani-masni-acil-etil-estar acilhidrolaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim deluje u reverznom smeru, pri čemu formira etil estare iz masnih kiselina i etanola.
Borenec
Borenec je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Breznica, Varaždinska županija.
Kuršumli han
desno|thumb|250px|Kuršumli han Kuršumli han je han koji se nalazi u Staroj skopskoj čaršiji u Skoplju, Makedonija.
Etimologija
Zbog olovnog krova (olovo se na turskom naziva kuršum je nazvan Kuršumli.
O hanu
Pretpostavlja se da je izgrađen na temeljima neke starije građevine. Postoje izvori u kojima se navodi da je ovaj han zadužbina Muslihedin Abdul Ganija, poznatog i kao Mujezin hodža Al Medini. U jednom periodu svoje istorije han je bio pretvoren u zatvor.
Day Valley, California
Day Valley je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 3,409 stanovnika.
Millersburg, Pennsylvania
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 2.557, što je 5 (-0,2 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Chaekgye od Baekjea
Chaekgye od Baekjea (? -298, vl. 286–298) bio je deveti kralj države Baekje, jednog od Tri kraljevstva Koreje. Bio je najstariji sin kralja Goi.
Njegova supruga, čije se ime navodi kao Bogwa (보과, 寶菓), bila je kći guvernera kineske Kapetanije Daifang. To je bilo razlogom za neprijateljstvo Baekjea i Kinezima suprotstavljene države Goguryeo, pogotovo nakon što je 286. Chaekgye Kinezima poslao pomoć. Poslije toga je Chaekgye ojačao obranu na rijeci Han kako bi se suprostavio odmazdi Goguryeoa. Godine 298. je državu Baekje napao Maek-in (맥인, 貊人), najvjerojatnije iz države Dongye, te je Chaekgye u tom ratu poginuo.
Haltern am See
Haltern am Ze je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 10 opštinskih središta okruga Reklinghauzen. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 38.029 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5562016, NUTS (DEA36) i LOCODE (DE HTN) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Reklinghauzen Haltern am Ze se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Reklinghauzen. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 40 metara. Površina opštine iznosi 158,5 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 38.029 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 240 stanovnika/km².
Marina Julia, Gorizia
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 325 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2 m.
219 Thusnelda
219 Thusnelda je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 40,56 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 2,879 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 1,826 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,223, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 10,845 stepeni, a orbitalni period iznosi 1318,721 dana (3,610 godine). Apsolutna magnituda asteroida je 9,32 a geometrijski albedo 0,200.
Asteroid je otkriven 30. septembra 1880. godine.
Belvedere
Belvedere može označavati:
Raniji Yan
Raniji Yan ( je bila Xianbei država koja je od 337. do 370. postojala na na sjeveru današnje Kine, također poznata i kao jedno od Šesnaest kraljevstava.
Njenim začetnikom se smatra Murong Hui, Xianbei poglavica koji je početkom 4. vijeka kao vojskovođa služio kinesku dinastiju Jin te bio jedini Xianbei vjeran dinastiji nakon Wu Hu ustanka i protjerivanja carske vlasti sa sjevera Kine, a za što je dobio titulu vojvoda od Liaodonga. Njegov sin Murong Huang je godine 337. za sebe preuzeo titulu "princ od Yana" što se smatra osnivanjem države, iako je ona formalno još uvijek bila potčinjena Kini. Tek kada je Murong Jun godine 352. uspio zauzeti najveći dio teritorija države Kasniji Zhao sebe je proglasio carem, označivši time potpuni prekid sa dinastijom Jin. Nova država se uspjela proširiti na jug, sve do sjeverne obale rijeke Yangtze. Njena moć je, međutim, bila kratka vijeka; korupcija i spletke na dvoru Murong Weija su je oslabile, te ju je osvojila država Raniji Qin.
Deer Park, California
Deer Park je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1,267 stanovnika.
Borovita
Borovita je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Glina, Sisačko-moslavačka županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 38 stanovnika te 18 obiteljskih kućanstava.
Faget
Faže je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Gornja Garona koja pripada prefekturi Tuluz.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 279 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 24 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 11,31 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 262 metara (maksimalnoj 275 m, a minimalnoj 170 m).
Cotica-Mingone, L'Aquila
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 39 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1057 m.
Krvava bajka
Krvava bajka je pjesma koju je srpska pjesnikinja Desanka Maksimović napisala 1941. godine nakon što je čula detalje masakra koje su njemačke okupacijske snage izvele u Kragujevcu, odnosno kako su žrtve masakra bili cijeli razredi gimnazijalaca.
Pjesma je objavljena tek nakon završetka drugog svjetskog rata. Krvava bajka se smatra jednim od najsnažnijih poetskih djela inspiriranih ratnim zbivanjima na području bivše Jugoslavije, a u doba SFR Jugoslavije je bila obavezno štivo u nastavnim programima osnovnih škola.
Krvava bajka u drugim medijima
Pjesma Desanke Maksimović je godine 1969. poslužila kao inspiracija za istoimeni igrani film.
Vanjski izvori
Pročitajte pjesmu na linku: Desanka Maksimović - Krvava Bajka
Krvava bajka
Bilo je to u nekoj zemlji seljaka
na brdovitom Balkanu,
umrla je mučeničkom smrću
četa đaka
Iste su godine
isto su im tekli školski dani,
na iste svečanosti
zajedno su vođeni,
od istih bolesti svi pelcovani,
i svi umrli u istom danu.
Srebro karbonat
Srebro karbonat je organsko jedinjenje, koje sadrži 1 atom ugljenika i ima molekulsku masu od 275,745 Da.
Krvava bajka
Krvava bajka
u jednom danu.
pre smrtnog trena
sedela je u đačkoj klupi
četa malena
I iste zadatke teške
rešavala:koliko može
putnik ako ide peške...
i tako redom.
Misli su im bile pune
istih brojki,
i po sveskama u školskoj torbi
besmislenih ležalo bezbroj
Pregršt istih snova
i istih tajni
rodoljubivih i ljubavnih
stiskali su u dnu džepova.
I činilo se svakom
da će dugo,
da će vrlo dugo,
trčati ispod svoda plava
dok sve zadatke na svetu
ne posvršava.
umrla je junačkom smrću
Dečaka redovi celi
uzeli se za ruke
i sa školskog poslednjeg časa
na streljanje pošli mirno
kao da smrt nije ništa.
Drugova redovi celi
istog časa se uzneli
do večnog boravišta.
Onari, Padova
Onari je naselje u Italiji u provinciji Padova, u regiji Veneto.
Idursulfaza
Idursulfaza (Elaprase) lek je koji se koristi za tretiranje Hanterovog sindroma. Idursulfaza je prečišćena forma ljudske iduronat-2-sulfataze, lizozomalnog enzima. Idursulfaza se proizvodi primenom rekombinantne DNK tehnologije na ljudskoj ćelijskoj liniji. Idursulfaza je enzim koji hidrolizuje 2-sulfatne estre terminalnih iduronatnih sulfatnih ostataka sa glikozaminoglikana dermatan sulfata i heparan sulfata u lizozomima raznih ćelijskih tipova.
Devers, Texas
Devers je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 447 stanovnika.
Dimitrij Rupel
Dimitrij Rupel (Ljubljana, NR Slovenija, FNRJ, 7. april 1946) je slovenački sociolog, političar, diplomata i književnik.
Godine 1992. je izabran za poslanika u skupštini Slovenije. U tom mandatu je bio član sledećih radnih tela:
Bović
Bović je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Gvozd, Sisačko-moslavačka županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 150 stanovnika te 66 obiteljskih kućanstava.
Dimitrij Rupel
Rupel je bio prvi ministar inostranih poslova Slovenije, od 1990. do 1993. godine.
Godine 1994. Rupelova stranka se pripojila Liberalnoj demokratiji Slovenije. Tada je on izabran za gradonačelnika Ljubljane. Na tom mestu je ostao sve do 1997. godine kada je postao ambasador pri Ujedinjenim nacijama.
Na mesto ministra inostranih poslova se vraća 2000. godine, i tu se zadržao do jula 2004. godine kada ga je premijer Anton Rop smenio i na njegovo mesto postavio Ivu Vajgla. Posle toga Rupel napušta LDS i priključuje se opozicionoj Slovenačkoj demokratskoj stranci. U oktobru 2004. godine ova stranka je dobila izbore i Rupel postaje ponovo ministar spoljnih poslova Slovenije i na toj funkciji je ostao do pobede levice na izborima 2008. kada ga je zamenio Samuel Žbogar. Novi premijer Borut Pahor ga je imenovao svojim posebnim izaslanikom za spoljne poslove.
Glutamatna racemaza
Glutamatna racemaza je enzim sa sistematskim imenom glutamat racemaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim je piridoksal-fosfatni protein.
Anja Rupel
Anja Rupel (19. 3. 1966) slovenska je pop-pjevačica, kantautorica, radio-voditeljica i novinarka.
Zanimljivosti
Udana je za pjevača Aleša Klinara, s kojim ima kćer Lunu (rođenu 2002). Njen stric je poznati slovenski političar i diplomat Dimitrij Rupel.
NGC 1375
NGC 1375 je galaksija u zviježđu Kemijska peć.
Bison, Kansas
Bajson je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Showtime
Showtime je brend pretplatničke televizije koji koriste brojni kanali i platforme širom svijeta, ali se uglavnom koristi za grupu kanala u SAD.
Masaža
Masažu je moguće definirati kao primjenu sustavne manipulacije mekih tkiva u terapijske svrhe. Premda danas postoje različiti aparati za masažu ručna masaža je zasigurno najefikasnija metoda, jer uz terapijsku ima i dijagnostičku komponentu. K tomu psihološko značenje fizičkog kontakta kao modaliteta liječenja nije upitno. Masaža je najstariji oblik liječenja, a izvodi se ručno ili pomoću aparata. Preko kože djeluje na mišićni, živčani i limfni sustav.
Povijest
Riječ masaža dolazi ili od lat. riječi "massare", što znaći gnječiti, ili od arapske riječi "mas" što znači pritiskati. Riječ "massage" upotrebljena je prvi pu u francuskoj literaturi, a upotrijebio ju je Lepage 1813. god.
Masaža postoji od pradavnih vremena. Čovjek instinktivno trlja bolni i otečeni dio tijela. Vrlo vjerojatno se masaža već odavno upotrebljavala u liječenju, osobito kod raznih afekcija lokomotornog sustava. Podaci o masaži kao sredstvu liječenja prvi put se pojavljuju otprilike 3000. god. pne., a provodila se u starih kulturnih naroda Azije - Kineza i Indusa.
Razvoj masaže u staroj Kini odvijao se usporedo s razvojem medicine koja je uzlijekove i trave primjenjivala i akupunkturu. Japanci su pod utjecajem kineske akupunkture vremenom izradili sličnu metodu - shiatzu ( shi = prst, atzu = pritisak), kojom su na poseban način, pritiskom prstiju i noktiju, vršili određeni oblik akupunkture.
Masažu su upotrebljavali i Egipćani, Asirci, Perzijanci, stari Grci i Rimljani kao metodu liječenja oboljelih i ozljeđenih. Poznati liječnici Hipokrat i Galen preporučili su masažu kao metodu liječenja.
-Prvi zapis o športskoj masaži nalazimo u knjizi Rimljanina Oribasiusa iz 4. st. -Osnivač suvremene masaže i kineziterapije je šveđanin Per Henrik Ling u 18. st.
Za masažu vežemo imena poput: Mason A., Johann Metzger, Von Mosengeil i dr.
U Hrvatskoj za razvoj masaže u medicinskoj rehabilitaciji, kao i sustavno obrazovanje stručnih kadrova iz tog područja zaslužna je Vjera Juvan.
Masažne tehnike
S obzirom na dijelovanje i upotrebu razlikujemo više vrsta masaže :
Klasićna ručna masaža - KRM (higijenska, športska, medicinska)
Ručna limfna drenaža - RLD
Primjenjuje se u svrhu uspostavljanja ravnoteže između tekućina u organizmu. Djeluje na rad limfnog sustava.
Vezivno-tkivna masaža - VTM
Izvodi se čvrstim podražajnim potezima po koži, radi liječenja određenih oboljenja lokomotornog sustava i oboljenja unutrašnjih organa.
Kineska masaža (punktopresurna - PPM ili akupresurna masaža - APM) Danas postoji vrlo veliki broj različitih vrsta masaže, ovisno o načinu kao i o željenom cilju.
Masaža refleksih zona (plantomasaža)
Obrada niza refleksnih zona na planti stopala radi liječenja određenih oboljenja
Indikacije i kontraindikacije
Indikacije:
Masaža može predstavljati osnovnu terapiju ili biti nadopuna drugim terapijama kod određenih smetnji. Izuzetno je korisna za osobe dobroga zdravlja. Indicirana je kod bolova u leđima, probavnih smetnji, glavobolje, depresije, stresa, anksioznosti. Sigurno je djelotvorna kod kontraktura ( ograničene gibljivosti zgloba), mišićnih atrofija, tendinitisa ( upale tetiva), distorzija, mišićnih istegnuća, iščašenja. Blagotvorna je kod problema sa disanjem. Melem je kod glavobolja i migrena. Pruža pomoć onima koji pate od problema s crikulacijom, grčeva, edema zglobova, teških nogu, te ublažava sve vrste reumatskih tegoba.
Kontraindikacije:
Masažu se ne smije primjenjivati kod sljedećih stanja ili bolesti: -povećane tjelesne temperature tijela ( iznad 37,5 stupnjeva C) -posebno infektivnog karaktera i prilikom akutnih upalnih procesa, nezavisno od etilogije -gnojnih procesa, furunkula, strepto i stafilodermije, flegmone i inficirane rane praćene limfadenomom -svih vrsta opekotina na koži prouzrokovanim različitim kemijskim ili fizičkim agensima ( sunce, ultraljubičasto zračenje) -upala vena i lifnih puteva, varikoznog sindroma -malignih proces
Del Aire, California
Del Aire je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 10,001 stanovnika.
Riverhead, CDP, New York
Riverhed je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Njujork.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 13.299, što je 2.786 (26,5 %) stanovnika više nego 2000. godine.
NGC 1377
NGC 1377 je galaksija u zviježđu Eridan.
Bok Palanječki
Bok Palanječki je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Martinska Ves, Sisačko-moslavačka županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 160 stanovnika te 60 obiteljskih kućanstava.
Devine, Texas
Devine je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 4.350 stanovnika.
Camps-en-Amiénois
Kans an Amjenoa je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu Soma koja pripada prefekturi Amjen.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 165 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 36 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 4,54 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 120 metara (maksimalnoj 129 m, a minimalnoj 85 m).
221 Eos
221 Eos je asteroid glavnog asteroidnog pojasa. Približan prečnik asteroida je 103,87 km, a srednja udaljenost asteroida od Sunca iznosi 3,011 astronomskih jedinica (AJ).
Inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike je 10,890 stepeni, a orbitalni period iznosi 1908,861 dana (5,226 godina). Ekscentricitet orbite asteroida iznosi 0,104. Apsolutna magnituda asteroida iznosi 7,67 a geometrijski albedo 0,140.
Asteroid je otkriven 18. januara 1882. godine.
Idoksuridin
Idoksuridin je organsko jedinjenje, koje sadrži 9 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 354,099 Da.
Ningxia
Autonomna regija naroda Hui - Ningxia čita se Ningsja (kineski: 宁夏回族自治区) je jedna od 5 kineskih autonomnih regija, u sredini zemlje. Ningxia je autonomna regija naroda Hui, jedne od 56 službeno priznatih Nacionalnih manjina.
Geografija
Ningxia sa istoka graniči sa Provincijom Shaanxi, sa juga i istoka sa Provincijom Gansu. Sa sjevera graniči sa Autonomnom regijom unutrašnja Mongolija. Ningxia ima površinu od 66.400 km² i 6,301.350 stanovnika, po procjenama iz 2010. Najveći dio regije je suh polupustinjski kraj, osim doline Žute rijeke koja se nalazi na sjeveru regije. Glavni grad Ningxie je Yinchuan.
Halver
Halver je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 15 opštinskih središta okruga Merkiš. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 17.047 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5962012, NUTS (DEA58) i LOCODE (DE HVR) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Merkiš Halver se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Merkiš. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 410 metara. Površina opštine iznosi 77,4 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 17.047 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 220 stanovnika/km².
Volturino, Foggia
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1645 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 729 m.
Videosex
Videosex je bila slovenačka synthpop grupa osnovana godine 1983. Njen najpoznatiji član je bila pjevačica Anja Rupel. Osim nje su članovi bili: Nina Sever (klavijature), Matjaž Kosi (klavijature), Janez Križaj (bas gitara) i Iztok Turk (bubnjevi). Vrlo brzo su se nametnula kao jedna od najzanimljivijih muzičkih grupa na pop i rock sceni tadašnje Jugoslavije, ističući se provokativnim tekstovima koji su se bavili mračnim i dotadašnjim tabu-temama kao što su serijska ubistva i istospolnost. Grupa se raspala 1992. godine.
Azobenzen reduktaza
Reakcija se odvija u reverznom smeru.
NGC 1378
NGC 1378 je dvostruka zvijezda u zviježđu Kemijskoj peći.
Dioklecijanove terme
thumb|desno|250px|Pogled na današnji kompleks zgrada na mjestu nekadašnjih Dioklecijanovih termi Dioklecijanove terme (Thermae Diocletiani, Terme di Diocleziano) je naziv za kompleks javnih kupališta (termi) koje su izgrađene u Rimu, na području brda Viminal, krajem 3. i početkom 4. vijeka. Iako su ime dobile po caru Dioklecijanu, izgradio ih je njegov suvladar Maksimijan u znak počasti svom kolegi i prijatelju. Dograđivane su za vrijeme Konstancija I i Konstantina. Od svih rimskih termi se ističu svojom veličinom.
Dio građevina se očuvao do današnjih dana zato što je kroz vijekove prenamjenjivan, tako da se u okviru kompleksa danas nalaze bazilika Santa Maria degli Angeli e dei Martiri, crkva San Bernardo alle Terme i dio Nacionalnog rimskog muzeja.
Ksilono-1,4-laktonaza
Ksilono-1,4-laktonaza (, ksilono-gama-laktonaza, ksilonolaktonaza) je enzim sa sistematskim imenom D-ksilono-1,4-lakton laktonohidrolaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Srebro hlorat
Srebro hlorat je hemijsko jedinjenje, koje ima molekulsku masu od 191,319 Da.
NGC 1379
NGC 1379 je galaksija u zviježđu Kemijska peć.
299
Godina 299. (CCXCXC) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Valerija i Valerija (ili, rjeđe, godina 1052. Ab urbe condita). Oznaka 299. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Rhine, Georgia
Rajn (Džordžija) je gradić u američkoj saveznoj državi Džordžija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 394 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 394 stanovnika, što je 28 (6,6%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Mjesec
mini|300px|desno|Bliža strana Mjeseca koju stalno vidimo sa Zemlje.
mini|300px|desno|Dalja strana Mjeseca od koje vidimo samo rubove (18%) sa Zemlje zbog pojave [[libracija|libracije.]]
Mjesec (ijek.) ili Mesec (ek.) (lat. Luna), Zemljin prirodni satelit i ujedno najbliže nebesko tijelo, udaljeno u prosjeku 384 401 km, tako da svjetlost s Mjeseca na Zemlju stiže za 1,25 sekundi. Mjesec obilazi Zemlju po eliptičnoj stazi srednjom brzinom od 1,02 km/s, i prelazi dnevni luk od 13° 10". Mjesec je čvrsto nebesko tijelo promjera 3 647 km, te je po površini 14 puta, po obujmu 50 puta, a po masi 81 puta manje od Zemlje. Ubrzanje sile teže je na Mjesecu 6 puta manje nego na Zemlji. Mjesec se oko Zemlje obrne za 27 dana 7 sati 43 minute i 11.6 sekundi (siderički mjesec).
Mjesec je najsjajnije nebesko tijelo nakon Sunca, svjetlost kojega odražava (ne stvara vlastitu svjetlost poput zvijezda). Puni Mjesec prividne je zvjezdane veličine –12,74, albedo mu je 0,07, a kutni promjer se vidi pod kutom od približno 0,5°. Zemlji okreće stalno istu stranu, jer se obilazak i vrtnja odvijaju u istome smjeru, a vremena obilaska i okreta jednaka su, što je posljedica Zemljina plimnog utjecaja. Staza mu je nagnuta prema ravnini ekliptike za 5° 9'. Više od polovice površine Mjeseca vidi se zbog libracije (59%). Mjesečeve mijene promjene su Mjesečeve osvijetljenosti tijekom sinodičkoga mjeseca (mladi Mjesec ili mlađak, prva četvrt, puni Mjesec ili uštap i posljednja ili zadnja četvrt), a nastaju zbog stalne promjene Mjesečeva položaja prema Zemlji i Suncu. Kada Mjesec uđe u Zemljinu sjenu, nastaje pomrčina Mjeseca, a kada dođe u spojnicu (Mjesečevi čvorovi) između Zemlje i Sunca, nastaje pomrčina Sunca. Privlačne sile Mjeseca i Sunca uzrokuju na Zemlji morske mijene (plimu i oseku). Svojom privlačnošću Mjesec utječe na Zemljinu stazu oko Sunca (nutacija).
Gustoća Mjeseca je 3,34 t/m³, po čemu je drugi prirodni satelit u Sunčevu sustavu. Njegovo gibanje u složenome gravitacijskom polju Zemlje i Sunca podložno je mnogobrojnim poremećajima. Mjesečeva udaljenost od Zemlje stalno se mijenja jer se Mjesec oko Zemlje giba po elipsi, a osim toga u duljim vremenskim razmacima njegova staza nema stalan oblik i veličinu. Prosječna je udaljenost 384 401 km, što je najprije bilo točno izmjereno metodom dnevne paralakse, zatim radarom i lidarom. Metodama nebeske mehanike obrađuje se Mjesečevo gibanje u složenom gravitacijskom polju Sunca, Zemlje i planeta. Za razdoblje od 1750. do 2125. izračunano je da je Mjesec najbliže Zemlji, 356 375 km, bio 4. siječnja 1912., a da će najdalje od Zemlje, 406 720 km, biti 3. veljače 2125. Mjerenjem udaljenosti laserom (lidarom), zraka kojega se odbija od zrcala što su ga na Mjesecu postavili astronauti Apolla 11, ustanovljeno je da se Mjesec prosječno godišnje udaljava od Zemlje 3.8 cm. Na temelju toga opažanja postavljena je hipoteza da je Mjesec nastao sudarom Zemlje s planetoidom veličine Marsa prije više milijardi godina, te da će se, iako gravitacijski vezan za Zemlju, i dalje udaljavati. Takav postanak Mjeseca može objasniti sličnost njegova geološkog sastava sa sastavom Zemlje. Kako Zemljina gravitacija utječe na Mjesec, tako i Mjesečeva gravitacija utječe na Zemlju i na stabilizaciju njezine osi rotacije, koja bi bez utjecaja Mjeseca imala mnogo veću Zemljinu precesiju, što bi uzrokovalo promjene glacijalnih i interglacijalnih geoloških razdoblja u mnogo kraćim razdobljima nego što su se one stvarno zbivale.
Postanak Mjeseca
Prema geološkim podacima, mjerenjima starosti donesenog materijala i znanja o građi unutrašnjosti može se napisati sljedeći scenarij o postanku Mjesečeve površine. Materijal iz kojeg se stvorio imao je manju gustoću nego materijal iz kojeg se stvorila Zemljina kora i vanjski plašt. Pod udarcima padajućeg materijala Mjesec raste do današnje veličine i zagrijava se. Površinski sloj, dubok nekoliko stotina kilometara, rastaljen je u prošlosti od -4,6 do -4,4 milijardi godina. Vrijeme teškog bombardiranja traje ukupno oko pola milijarde godina. U rastaljenom sloju tvari manje gustoće odvojile su se bliže površini. Padovi meteora ostavljaju vidne tragove tek nakon što se hlađenjem ustalila kora, pa od -4,4 do -4,1 milijardi godina stvaraju nama poznati svojstven reljef Mjeseca. Tlakovi koji se razvijaju prilikom udara lome tlo na velikim udaljenostima i do dubine od nekoliko kilometara. Veća tijela, planetoidi od desetak kilometara, izazivaju velika pustošenja i otvaraju velike udubine (bazene), oko kojih od potisnutog materijala nastaju prstenovi planina. Materijal rubnih planina Mora kiša star je 3,9 do 4,0 milijardi godina. Tako su nastali bazeni svih mora. Bazaltna ispuna pojavila se kasnije.
Do globalnog utjecaja radioaktivnog zagrijavanja došlo je tek pošto se kora ohladila. Rastaljeni dio plašta probio se pod tlakom kroz raspukline do bazena i ispunio ih. Magma se ohladila i dala današnji izgled mora. Tok lave iz dubine kasnio je u stvari mnogo milijuna godina nakon iskopavanja bazena. Lava u Moru tišine stara je 3,7, u Oceanu oluja 3,3, a u Moru kiša 3,3 do 3,2 milijarde godina. Zatim se i plašt ohladio do velikih dubina. Stoga udarci meteora nisu više mogli dovesti do izlijevanja magme na površinu. Mlađi bazeni imaju površinu manje prekrivenu materijalom mora. Istočno more jedno je od takvih mlađih oblika. Pod udarcem, Mjesečeva je kora popucala u obliku kružnih valova tamo gdje se javila amplituda potresnih valova, te je u ta prstenasta područja, kao i u središnju jamu, iz rastaljene unutrašnjosti potekla magma. Izgled Mjeseca stvaran je zajedničkim djelovanjem vanjskih i unutarnjih sila, meteorskih udara i procesa u unutrašnjosti Mjeseca. Ne zna se točno kada su nastali oblici nalik kalderama i kupolasti brežuljci. Plašt je tada morao biti rastaljen neposredno pod korom, ili su u kori postojali magmatski džepovi, vulkanska ognjišta. Poslije velikih katastrofa nastavljali su se manji udari, koji su rastresali već ispremiješanu površinu. Takvim prekapanjem razvio se sloj regolita na površini.
U Mjesečevoj kori vidljiva je njezina povijest. Do promjena je dolazilo jedino novim udarima i nadolaženjem lave. U pojedinim primjerima dade se pratiti niz razvojnih stupnjeva. Udubina Mora kiša nastala je uslijed katastrofalnog udara nekog planetoida, tako da je materijal rasprsnut preko čitave površine Mjeseca. Prije nego što se u nastalu udubinu izlila lava, već su se pojavili novi krateri, kao Arhimeda. On nije mogao nastati prije bazena Mora kiša jer bi ga udar izbrisao; lava se morala pojaviti poslije jer ga je nadopunila i izravnala mu dno. Do sličnih zaključaka dovodi brojenje kratera na jednako velikim površinama. U Moru tišine mnogo je manje kratera nego u kopnima. More kiša i Ocean oluja imaju još manje kratera na površini, a prema radioaktivnom datiranju ona i jesu mlađa mora. Zanimljivo je da manji krateri nastaju češće na velikom krateru nego obratno. To svjedoči da su postupno, s vremenom, u prostoru među planetima preostajala sve sitnija tijela, pa je tako i s općim smanjenjem njihova broja, jenjavalo meteorsko bombardiranje.
Fizičke osobine
mini|300px|desno|Unutrašnjost Mjeseca. mini|300px|desno|Slika pokazuje [[reljef (gore) i odgovarajuću gravitaciju (dolje) u Smythovom moru, što nam pokazuje prisustvo maskona (naziv dolazi od “koncentracije masa”) u samom središtu.]] mini|300px|desno|[[Olivin (bazalt) koji je pokupio s Mjeseca Apollo 15.]] mini|300px|desno|[[Aristarh (krater)|Krateri Aristarh (lijevo) i Herod (desno)]] mini|300px|desno|More kiša s kraterom Kopernik (na samom vrhu slike)
Unutrašnjost Mjeseca
Unutrašnjost Mjeseca mnogo je jednoličnija od Zemljine. Nema tako visokih tlakova, ni temperatura i gustoća poput onih koje vladaju u središtu Zemlje. Zato je prosječna gustoća malena, manja nego ostalih nebeskih tijela sličnih Zemlji (terestičkih planeta). Oblik Mjeseca ne pokazuje spljoštenost zbog vrtnja. Srednja površina je sfera koja se najbolje uklapa u stvarnu površinu i pritom ostavlja jednako daleko vrhove brda i dna dolina, a ima polumjer od 1737 km. Razlika vrhova i dolina nije veća od 12 do 14 km.
Mjesečeva kora
Astronauti, a i neke letjelice bez posade postavljali su na Mjesec automatske seizmometre. Opažanjem potresnih valova koji prolaze kroz Mjesečevu unutrašnjost, a i svestranim proučavanjem građe i oblika površinskih slojeva, nastala je predodžba o građi unutrašnjosti. Mjesečeva kora sastoji se od sloja gabro-anortozita, debelog 65 do 100 km. Taj sloj plovi na bazaltu kao santa leda na vodi, jer je bazalt veće gustoće. Mora prestavljaju bazaltne bazene u kopnima. Nivo kopna viši je od srednjeg nivoa Mjesečeve sfere, a nivo mora niži.
Unutrašnja građa Mjeseca poznata je u grubim crtama. Mjesec nema u sadašnjem trenutku neku veću geološku aktivnost. Osim lokalnih promjena na površini, koje dolaze zbog toplinske erozije (širenje i stezanje površinske tvari kod promjene temperature ili toplinsko istezanje), od erozije meteorima, a koje se javljaju i kao urušavanje padina, prisutni su još neki procesi. Astronauti su mjerili nagla isplinjavanja tla (opaženi su teški plinovi kao argon), a uređaji sa Zemlje i opažači mnogo su puta utvrdili lokalna zagrijavanja i bljeskove, ili pak zamagljivanje detalja. U dva su slučaja snimljeni spektri usijanih plinova (Nikolaj Aleksandrovič Kozirev, Krim), i to u središnjoj gori kratera Alfons. Neka mjesta pokazuju ponavljanje aktivnosti. Plinovi se mogu izdvajati iz materijala ispod površine zbog zagrijavanja radioaktivnim elementima koji imaju dugo vrijeme poluraspada, a sami plinovi fluoresciraju, potaknuti Sunčevom svjetlošću.
Mjesečev plašt
Na nekim mjestima, uglavnom u području mora, postoje znatne gravitacijske anomalije: pojave jače gravitacijske sile. Pojačanje privlačne sile tumači se zgušćenjima smještenim u džepovima ispod kore. Zgušćenja su prozvana maskonima (naziv dolazi od “koncentracije masa”). Prilazeći maskonu, umjetni satelit se ubrzava i spušta za 50 do 100 metara, a odlazeći, usporava se i diže.
Mjesečeva jezgra
O mogućoj jezgri znade se najmanje. Možda se ovdje nalazi malo zgušćenje željeza i sulfida. Temperatura može premašiti 1 000 do 1 200 °C. Pojave u unutrašnjosti ne ovise samo o udaljenosti od površine, već i o tome na kojoj se strani nalaze, na strani bližoj ili daljoj od Zemlje. Centar mase Mjeseca ne nalazi se u centru Mjesečeve kugle, već je za 2 km pomaknut u smjeru Zemlje. To znači da je tvar veće gustoće premještena unutar kugle u smjeru prema Zemlji, što je omogućeno uvijek jednakom orijentacijom Mjeseca u odnosu na Zemlju. Ne zna se zašto na bližoj strani Mjesec ima više mora. Prema jednoj ideji, zbog premještanja jezgre Mjeseca prema Zemlji dalja strana ima deblju koru, pa je tamo otežano stvaranje mora. Da bi more nastalo, bazaltna je magma trebala izbiti na površinu.
Mjesečev reljef
Mjesec je i reljefno vrlo zanimljivo nebesko tijelo. Prvi je crtež Mjeseca napravio Galilej 1609. Kartografiranjem Mjesečeve površine bavi se selenografija. Osnovna je razdioba na svjetlija kopna i tamnija mora. Mora su ravnice za 1 - 2 km niže od srednje razine kopna, a i geološki im je sastav drugačiji. Fizička priroda Mjeseca mnogo je jednostavnija od Zemljine. Mjesec nema ni atmosferu ni tekuću vodu. Zbog toga nema prijenosa materijala tla, koji se javlja u slučaju erozije vodom i vjetrom, a potom nema ni taloženja (sedimentiranja). Uz to, geološki su procesi mnogo manje prisutni. Nema boranja gorja i planinskih lanaca. Unatoč svemu, reljefni su oblici Mjeseca ne samo osebujni već i raznovrsni. Površina Mjeseca veoma je razvedena. Osnovna je podjela na svijetlija kopna i tamnija mora. Ne samo da između njih postoji razlika u odražavanju svjetlosti, već su Mjesečeva mora ravnice, za 1 do 2 km niže od srednje razine kopna, a i geološki im je sastav drukčiji. Na kopnima ima mnogo više kratera odnosno kružnih oblika, nego što ih ima u morima.
Sastav Mjesečeve kore
Uzorci tla dopremljeni s Mjeseca (ukupno je dopremljeno gotovo 400 kg) znatno su obogatili poznavanje materijala u planetskom sustavu. Najrasprostranjenije stijene jesu bazalt i anortozit s gabrom. To su magmatske stijene. Bazalt ispunjava Mjesečeva mora. Anortozit i gabro su svijetli i stvaraju Mjesečeva kopna. Na Zemlji se anortozit javlja samo u nekim starijim slojevima, u starim kontinentalnim štitovima, dok je gabro šire rasprostranjen. Bazalt na Zemlji čini osnovu oceanskih ploča. Dalje dvije rasprostranjene vrste tla na Mjesecu su norit i kreep. Norit je bazalt s mnogo aluminija, pa je time svijetliji od bazalta mora, a i nalazi se u području kopna. Kreep je u osnovi bazalt i norit, s povećanim sadržajem kalija, rijetkih zemalja i fosfora, te pokazuje visok stupanj radioaktivnosti. Kreep je nepoznat na Zemlji (riječ je kovanica nastala od simbola elemenata K, P i skraćenice engleski riječi za rijetke zemlje: rare earth). Uzorke tla donijele su letjelice s posadom (Apollo 11, 12, 15 i 17 iz mora, Apollo 14 i 16 s kopna) i letjelice bez posada (Luna 16 i 24 iz mora, Luna 20 s kopna). Minerali od kojih se tlo sastoji jesu piroksen, plagioklas, ilmenit i olivin. U usporedbi sa Zemljinim vrstama minerala ima mnogo manje (100 prema 3 000), a važan razlog koji je doveo do razlike je pomanjkanje kisika i oksidacije.
Voda se u malim količinama, kako je potvrđeno 14. studenog 2009., zadržala u Mjesečevim stijenama.
Regolit
Neposredna površina Mjeseca vrlo je rastresita i šupljikava, porozna. Tlo je sastavljeno od sitne prašine, od čestica nastalih taljenjem mnogobrojnih zrnaca (tu su nađene i male staklaste kuglice), i od slijepljenih nehomogenih čestica. To je regolit. Doima se sivo i vrlo slabo odbija svjetlost. Zato je odrazna moć Mjeseca niska, pa u vidljivoj svjetlosti odbija samo 6%. Takvo tlo rezultat je udara meteora i mikrometeora u uvjetima visokog vakuuma i struje čestica Sunčeva vjetra. Od mjesta do mjesta, debljina sloja kreće se od nekoliko centimetara do najviše nekoliko desetina metara. Vrlo slabo provodi toplinu, pa se dnevna promjena temperature ne zapaža već na dubini od 0,8 do 1 m. Mjesečeva površina prekrivena je stijenama koje su preoblikovane jedino udarcima padajućih tijela. Višestrukim lomljenjem i slijeganjem pod pritiskom (koji nastaje od siline udara) stvaraju se vezani, sitni kameni odlomci ili breča. Pod kilometarskim slojem breče mora da se nalazi osnovna stijena. Regolit je samo vanjski, usitnjeni i najporozniji izdanak breče. Srednja gustoća stijena Mjesečeve površine kreće se od 2,7 do 2,9 gustoće vode (anortozit) do 3,3 gustoće vode (bazalt). Kako je prosječna gustoća Mjeseca tek nešto veća od 3,3 gustoće vode, lako zaključujemo da je čitav Mjesec izgrađen od tvari poput bazalta. Od tvari isto takve gustoće građena je Zemljina kora i vanjski dijelovi njezina plašta. Čini se stoga da se Mjesečevoj tvari gustoća ne povećava s dubinom. Zato se lako može dogoditi da u samom središtu Mjeseca ne postoje elementi iz grupe željeza, kao što ih ima u središtu Zemlje.
Mjesečeva mora
Najniža područja Mjeseca su ogromne tamnosive površine koje se ponekad mogu zapaziti i golim okom. Te ravnice je Giovanni Riccioli (1598-1671.) nazvao morima 1651. iako u njima nema vode. Mjesečeva mora nisu jednolične ravnice, jer se u njima uočavaju nabori, koji ponekad sliče na zidove, dugačke po nekoliko stotina kilometara, i pukotine, koje sliče na riječna korita. Uz nazive mora (lat. mare, maria) koji su pridijeljeni u 17. stoljeću, pojedini dijelovi mora i tamnije, ili tamnijim prostorima prošarane površine, zovu se: zaljev (lat. sinus), jezero (lat. lacus), močvara (lat. palus), dolina (lat. vallis) i ravnica (lat. planitia). Mora se lako uočavaju malim teleskopom i služe za početnu orijentaciju. One daju Mjesecu oznake koje golim okom povezujemo u prepoznatljive likove (“glava”, “zec na Mjesecu” i slično). Na vidljivoj polutki mora zauzimaju nešto više od 30% površine, na suprotnoj strani zauzimaju svega nekoliko postotaka. Nazivi mora većinom slijede meteorološke pojmove.
Mora nisu jednoliko raspoređena po Mjesečevoj sferi. Osim najvećeg morskog prostranstva, Oceana oluja, koji je velik gotovo kao Sredozemno more, sva ostala mora su kružnog oblika ili su dijelovi kruga. Time ona stvaraju najveće prstenaste strukture na Mjesecu, s jednostrukim, a katkada i s dvostrukim i višestrukim sistemom prstenova. Najveće kružno more je More kiša, s promjerom većim od 1000 km. Obrubljeno je valom planina, među kojima su masivi nazvani po Zemljinim gorskim lancima: Alpe, Kavkaz, Apenini, Karpati. More nektara (700 km) ograđeno je Pirinejima. Na zapadnom rubu jasno se ističe More kriza (500 km). Neki kružni bazeni nisu jednoliko ispunjeni materijalom mora i pokazuju više koncentričnih prstenova. Takvo je Istočno more, djelomice vidljivo na nama istočnom rubu Mjeseca. Kordiljeri su u stvari vanjski, četvrti prsten tog bazena, koji se u cjelini otkriva tek iz putanje. Uopće, na daljoj strani Mjeseca nizine su manje prekrivene tamnim materijalom mora, pa se može reći da su to bazeni slični morima (talasoidi), kao na primjer: Hertzsprung, Apollo, Moskovsko more i još neke nizine.
Planinski vijenci
Po rubovima ravnica protežu se veliki planinski vijenci, koji nose imena planina na Zemlji (Alpe, Apenini, Karpati, Kavkaz, Pireneji itd.). Najviša točka Mjeseca nalazi se na planinama Leibniz, koje su na Mjesečevom južnom polu, gdje neki vrhovi dosežu i 9000 m. mini|300px|desno|Mjesečev sjeverni pol. mini|300px|desno|Mjesečev južni pol.
Krateri
Na Mjesecu se mogu vidjeti i krateri koji nose imena po najpoznatijim svjetskim znanstvenicima. Najdublji je Newtonov (Isaac Newton), oko 7 250 m. Ti krateri su vrlo velikog promjera (do 300 km). Iako im rubovi izgledaju strmi, oni su vrlo malog nagiba. To otkriće pripada Nijemcu Josefu Hopmannu, koji je izumio specijalne metode istraživanja pomoću dužina sjena. Nekih 30 tisuća kratera je otkriveno na Mjesecu. Jedan od njih Boscovich nosi ime Ruđera Boškovića. Kod pojedinih kratera su vidljive i uzdužne široke svijetle pruge (Kopernikov krater), za koje se smatra da su naslage pepela ili vulkanske materije nastale u vrijeme hlađenja Mjeseca. Ovi krateri su nastali udaranjem mnogih tijela (planetoida) i meteoroida u Mjesec. Na Mjesecu nema erozije pa se još uvijek vide.
Prstenastim reljefnim oblicima u području kontinenata opći je, zajednički naziv: krater. Krater je ustvari udubina nastala nakon pada meteoroida ili kometa na površinu Mjeseca. Najveći krateri, kojima promjer doseže do 300 km, u stvari su kružne ravnice, obrubljene prstenom planina visokim nekoliko kilometara. Ravnica je tako velika da se zbog zakrivljenosti Mjesečeve kugle iz središta kratera rubovi uopće ne moraju vidjeti. Dno kružne ravnice nije mnogo niže od razine izvan prstena, ali zakrivljenost je ista kao i na ostalom dijelu Mjesečeve površine. Primjeri kružnih ravnica su Clavius (250 km promjera, visine ruba od 0,5 do 1,5 km), Ptolomej (150 km), Grimaldi (220 km), Platon (100 km) na bližoj strani Mjeseca, te Ciolkovski (190 km), Joliot (150 km) i Lomonosov (90 km) na daljoj strani Mjeseca. Ti su krateri ispunjeni materijalom mora. Oni veoma sliče na skrutnute vulkanske kaldere (grotla vulkana).
Kod nešto manjih prstenastih tvorevina u središtu ravnice javljaju se uzvišenja - osamljene gore. Takvi su krateri Kopernik (90 km u promjeru, dubok 4 km, središnje gore visoke 1,2 km, a rubni prsten visok 1 km nad okolinom), Tycho (85 km u promjeru, dubok 4,8 km, središnja gora 1,6 km visoka).
Unutarnji dijelovi kratera često se terasasto urušavaju, kao na primjer u Langrenusa (van Langren) koji u promjeru ima 130 km. Obično, zidovi kratera nisu jako kosi; unutarnji nagnuti su do 20 - 30°, a vanjski 5 - 16°. Obujam potoline (dijela kratera ispod razine vanjskog terena) u pravilu je jednak obujmu zidova iznad razine vanjskog terena. Dubine kratera kreću se obično od 1,5 do 4,5 km, a nađeno je i dno duboko 9 km. Najveće visine usporedive su s Mount Everestom (eng. Mount Chomolungma).
Od mnogih se kratera radijalno pružaju svijetle zrake. Takvi su Kopernik, a posebno Tycho, čije su zrake začuđujuće duljine od više tisuća kilometara. Dobro se zapažaju kada na njih Sunčeva svjetlost pada strmo. Zrake su nastale od materijala koji se razdrobio prilikom meteorskog udara. U njima se razaznaju mnoge sekundarne jame, izbušene izbačenim kamenjem.
Kratera manjih veličina ima jako puno, a kratera većih od kilometra ima milijun. Na daljoj strani Mjeseca ima 200 kratera većih od 50 km. Krateri manji od 50 - 60 km u pravilu nemaju središnjeg uzvišenja i rubovi im se oštro ocrtavaju. Dok se krateri veći od 20 km nalaze u području kopna, s nekoliko iznimaka, pa su mora mnogo manje naseljena takvim kraterima, to kratera manjih od 20 km ima posvuda jednoliko, i na kopnu i na moru. Oblik čaše koji imaju manji krateri jasno ukazuju na pad meteora kao na uzrok. Rubovi kratera manjih od 1 km neznatno se dižu iznad okolnog tla. Oblik udarnog kratera posljedica je eksplozije. Tijelo koje pristiže iz svemira ne ruje po tlu, već eksplodira, ako mu je brzina veća od 5 km/s. Kinetička energija tada je dovoljna da dođe do isparavanja čvrstog materijala (raspad molekularnih veza u materijalu) i do gibanja oslobođenih molekula. Meteor se eksplozivno raspada zajedno s tlom u koje udara. Oblik kratera zato je okrugao. Samo ako tijelo pada na Mjesec pod kutom manjim od 5°, eksplozija može dovesti do kratera izduženog u smjeru pada. mini|300px|desno| Dolina Schrotera duljine oko 200 km s grabom kojom je nekada možda tekla magma (mozaik snimka iz [[Program Apollo|Appola 15).]]
Posljedice tektonskih aktivnosti
Posljedice tektonskih aktivnosti zapažaju se u nekoliko pojava. To su doline, grabe (lat. rima) i rasjedi (lat. rupes). Jedna alpska dolina je duga 150 km, široka 8 km, a u osi joj se proteže graba, a pruža se poprijeko Alpi. Drugi primjer je Dolina Schrotera, koja polazi iz jednog omanjeg kratera i krivudajući proteže se u duljinu od 200 km. Najveće je širine 10 km a dubine 1 km. I njezinim se dnom pruža graba, nalik riječnom koritu, kojim je nekada možda tekla magma. Grabe su obično vezane uz potoline (mora i dna kratera), te doline, a pružaju se ravno ili zavojito i više od 1 000 km u duljinu. Ima ih veoma mnogo. Grabu Hadley ispitivali su izravno astronauti. Od rasjeda jedinstven je Rupes Recta (prijašnji naziv: Strmi zid), koji se u Moru oblaka pruža u duljini većoj od 100 km, a razlika nivoa iznosi 150 do 300 m. “Zid” se u stvari blago penje, pod kutom od desetak stupnjeva. Kao pojave koje najviše upućuju na vulkanske aktivnosti javljaju se blage uzvisine oblika kupole, često s vršnim udubljenjem. Kao posebna pojava reljefa javljaju se žile ili bila, valoviti nabori dugi do više stotina kilometara, smješteni jedino u morima. Zbog veoma blagih nagiba opažaju se samo kad ih Sunce rasvjetljava jako ukoso (kada se nalaze u blizini sumračnice. Vjerovatno su nastali kao valovi u magmi koja je naplavljivala morske doline. Žile su obično koncentrične s kružnim rubovima mora.
Selenologija
Selenologija (grč. σελήνη: Mjesec + -logija) je grana astronomije koja proučava Mjesec, a posebno Mjesečevu geologiju. Opažanjem i mjerenjem pojava na površini bavi se grana selenologije, selenografija. Selenografske koordinate računaju se od središnjeg meridijana na istok i zapad (dužina), a od ekvatora na sjever i jug (širina). Ishodište je koordinata krater Mösting A. Zbog nepostojanja atmosfere i vode, na Mjesecu nema vodene i vjetrene erozije. Mjesec nema tektoniku ploča, a kora mu je oblikovana vulkanskom djelatnošću i udarima meteoroida i planetoida. Unutrašnjost mu je diferencirana, a zbog malih se dimenzija rano ohladila. Mineraloški, Mjesec je mnogo siromašniji od Zemlje. Geološka svojstva istražuju se uz pomoć umjetnih satelita, te na temelju uzoraka kojih je prikupljeno nekoliko stotina kilograma. Na sloj pri površini i njegovu mikrostrukturu djeluje termička erozija (zbog znatne dnevne promjene temperature), zatim Sunčev vjetar i kozmičke zrake.
Svojstva Mjesečeve atmosfere
Nebeska tijela poput Mjeseca i Merkura nemaju atmosferu. Da bi se atmosfera zadržala, od najveće su važnosti toplinsko stanje i površinska akceleracija. Pri višoj temperaturi molekule plina gibaju se većim brzinama nego pri nižim temperaturama. Svemirsko tijelo napuštaju molekule koje se gibaju u krajnjim slojevima atmosfere s brzinom većom od brzine oslobađanja (2,38 km/s). Na Mjesecu nije bilo uvjeta da se zadrže laki plinovi. No nad njegovom površinom plina ipak ima, iako vrlo rijetkog. Ponajprije, samo se tlo isplinjuje (degazira). Zatim, ni međuplanetarni prostor nije sasvim prazan, u njemu ima plina i prašine. Snažan izvor plina je Sunce, s kojega struji Sunčev vjetar. To je potok razrijeđenog plina koji izravno udara u osvijetljenu stranu Mjeseca, pa na njemu dovodi do tlaka od 10-7 Pa po danu do 10-10 Pa po noći (na Zemlji je otprilike 105 Pa). To je ipak tako maleni tlak da s pravom kažemo da Mjesec nema atmosferu. mini|300px|desno|Magnetsko polje na površini Mjeseca snimljeno sa svemirske letjelice Lunar Prospector. Bez atmosfere tekućica na Mjesecu ne može postojati; voda bi se pod izravnim Sunčevim zrakama isparila, a zatim izgubila u svemir. Mjesečevo je tlo degazirano i suho, bezvodno. Dnevna prosječna prisutnost molekula plina u Mjesečevoj atmosferi (atoma po kubičnom centimetru) je slijedeća:
Delano, California
Delano je grad u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 53.041 stanovnika.
223 Rosa
223 Rosa je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 87,61 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,469 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,737 AJ.
Mjesec
Magnetizam
Važno fizičko svojstvo svakog svemirskog tijela je njegov magnetizam. Magnetsko je polje Mjeseca veoma slabo, deset tisuća puta slabije nego na Zemlji, a na površini ne pokazuje određen sjeverni i južni pol, što znači da nije dipolno polje. U Mjesečevu kamenju nađeni su tragovi magnetskog polja, jačeg od današnjeg.