cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brodogradilište
Historija
Brodovi se grade na posebnim mjestima, zvanim brodogradilište, već od rane antike. To su bile blage padine prema vodi, sa dosta slobodnog mjesta uokolo na kojima su prvi brodograditelji mogli započeti svoju avanturu stvaranja nekog plovila. Venecijanski Arsenal bio je vrhunac antičke i srednjovjekovne brodogradnje u kojem je postignut visok stupanj organizacije rada kao na tekućoj traci, pa je bio sposoban izgraditi brod u jedan dan, ploveći od prvog do posljednjeg doka u lancu proizvodnog procesa. Od postavljanja kobilice na prvom, do ugradnje posljednjeg jarbola i jedra na njemu na posljednjem.
Od 18. vijeka primat u brodogradnji preuzimaju britanska brodogradilišta. Ona su kao novinu uvela plutajući ponton u koji bi dotegljila trup budućeg broda, i tek tu bi plovilo dobio završnu opremu (i obradu) jarbole i sve ostalo. Suvremeni brodovi se također grade na taj način, od sklapanja poludovršenih dijelova u moru.
Od 19. vijeka se masovno počinju graditi željezni i čelični brodovi sa parnim strojevima, primat u brodogradnji i nadalje ima Velika Britanija tako da se krajem 19. vijeka 80% svih čeličnih brodova proizvodilo u britanskim brodogradilištima.
Za vrijeme Drugog svjetskog rata primat u brodogradnji preuzimaju Sjedinjene Američke Države, a nakon rata se ta proizvodnja počela ispočetka polako ali kasnije sve brže seliti na Daleki Istok (Japan, Južna Koreja, Tajvan, Kina).
Današnje tipično brodogradilište ima ograničen broj dokova za gradnju brodova, koji se u blagom padu spuštaju prema vodi, uz koje se nalaze velike radne hale i prostor za manipulaciju teškim teretima sa dizalicama. Velike čelične ploče i profili se svakodnevno dovoze od vrlo udaljenih dobavljača do dokova gdje se sklapaju u komponente i sklopove, da se u konačnici zavare zajedno. Vrlo veliki brodovi se često grade u dubokim suhim dokovima, zbog veće udobnosti kod ugradnje velikih komponenti. Kad se završi trup, pušta se voda da se trup može odtegliti na daljnju dogradnju.
Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku
Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku (akr. VAHD) je znanstveni časopis i glasilo Arheološkoga muzeja u Splitu. U njemu se objavljuju članci iz područja arheologije, epigrafike, povijesti i povijesti umjetnosti, najviše s prostora Dalmacije, te bibliografija knjiga, članaka i recenzija. Osnovan je 1878. pod naslovom Bullettino di archeologia e storia dalmata i njegovi prvi urednici bili su M. Glavičić i J. Alačević. Od 1884. Glavičića na mjestu urednika mijenja F. Bulić koji je od 1888. do 1925. bio i vlasnik časopisa. Godine 1920. časopis je promijenio naziv u Vjesnik za arheologiju i historiju dalmatinsku i nosi ga do današnjeg dana, s izuzetkom perioda od 2005. do 2013. kada je izdavan pod nazivom Vjesnik za arheologiju i povijest dalmatinsku (VAPD). Jedan je od najstarijih i najznačajnijih arheoloških časopisa u Hrvatskoj, a kao znanstvena publikacija u kategorizaciji časopisa Nacionalnog vijeća za znanost ocijenjen je najvećom ocjenom (A1). Nakon Bulića, urednici su bili M. Abramić, D. Rendić-Miočević, M. Suić, M. Nikolanci, B. Gabričević, Ž. Rapanić, B. Kirigin, N. Cambi, E. Marin, Z. Buljević i D. Kliškić. Od osnutka do 2017. godine publicirano je 110 brojeva ovog časopisa.
Rancho Zárate, Xaltocan
Rancho Zárate je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tlaxcala, u opštini Xaltocan.
Орнитологија
thumb|Орнитологија из [[1599.]]Орнитологија је научна дисциплина биологије која се бави проучавањем птица. Људи који се баве проучавањем птица називају се орнитолози.
Порекло речи
Реч орнитологија потиче из грчког језика. Први део речи, ornithos значи „птица“, док logos значи „наука“.
Историјат
Неки древни грчки писци су увидели да птице нестају током једног дела године, али нису знали који је узрок томе. Ова „загонетка“ је решена тек током 19. века када су орнитолози тог доба утврдили да се птице селе. Занимање за птице је имало позитивне последице, јер су се до данас оформила многа друштва за заштиту птица. Прво такво друштво је настало у Британији 1889. године и то је било Краљевско друштво за заштиту птица. Данас је орнитологија високо развијена наука.
Предмет проучавања
Орнитолози проучавају морфологију и анатомију птица, дакле њихове особине, као и сродничке односе међу њима, понашање, станишта и екологију уопште. Примењена орнитологија се бави и узајамним односима људи и птица. На пример, како птице могу да пренесу болести на људе, како утичу на пољопривредна добра, али и како човек уништавањем станишта и криволовом смањује популације птица и чак угрожава опстанак читавих врста.
Los Altos del Carmen, Villaflores
Los Altos del Carmen je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Villaflores.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 646 m.
Lenny (film)
Lenny (eng. Lenny) je američki crno-bijeli biografski film iz 1974. godine o komičaru Lennyju Bruceu kojeg je režirao Bob Fosse, a u kojem je glavnu ulogu ostvario Dustin Hoffman. Scenarij je napisao Julian Barry prema vlastitoj istoimenoj drami.
Kritike
Film Lenny pobrao je hvalospjeve kritičara i publike. Na popularnoj Internet stranici Rotten Tomatoes film ima 100% pozitivnih ocjena od sveukupno 16 zaprimljenih kritika.
Mamudovci
Mamudovci su naselje u Republici Makedoniji, u zapadnom delu države. Mamudovci pripadaju opštini Kičevo.
Prirodni uslovi
Naselje Mamudovci je smešteno u zapadnom delu Republike Makedonije. Od najbližeg većeg grada, Kičeva, naselje je udaljeno 3 km severoistočno.
Lenny (film)
Nagrade i nominacije
mini|200px|[[Dustin Hoffman - glumac koji u filmu Lenny tumači ulogu naslovnog lika. Hoffman je za portret komičara Lennyja nominiran za filmske nagrade BAFTA, Zlatni globus i Oscar u kategoriji najbolje muške uloge.]] Valerie Perrine je osvojila nagradu za najbolju glumicu na filmskom festivalu u Cannesu 1975. godine.
Oscar
Film Lenny nominiran je u šest kategorija za prestižnu filmsku nagradu Oscar, ali nije osvojio niti jednu.
Zlatni globus
Film Lenny nominiran je u tri kategorije za nagradu Zlatni globus, ali nije osvojio niti jednu.
Mamudovci
Prirodni uslovi
Mamudovci se nalaze u istorijskoj oblasti Kičevija, oko grada Kičeva. Selo se smestilo u na zapadnim padinama planine Konjanik, dok se zapadno od naselja pruža Kičevsko polje. Nadmorska visina naselja je približno 640 metara.
Klima u naselju, i pored znatne nadmorske visine, ima župne odlike, pa je pre umereno kontinentalna nego planinska.
Istorija
Prema podacima Vasila Knčova iz 1900. godine, u selu je živelo 40 stanovnika albanske nacionalnosti. .
Stanovništvo
Mamudovci su prema poslednjem popisu iz 2002. godine imali 401 stanovnika,.
Većinsko stanovništvo u naselju čine Albanci (99%).
Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je islam.
Znamenitosti
Arheološki lokaliteti :
Radovlja
Radovlja je naselje u slovenskoj Općini Šmarješke Toplice. Radovlja se nalazi u pokrajini Dolenjskoj i statističkoj regiji Jugoistočnoj Sloveniji.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 152 stanovnika.
San Giorgio al Tagliamento-Pozzi, Venezia
San Giorgio al Tagliamento-Pozzi je naselje u Italiji u provinciji Venecija, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1782 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 6 m.
Courtemont-Varennes
Kurtmon Varan je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu En (Pikardija) koja pripada prefekturi Šato Tjeri.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 295 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 49 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 5,98 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 67 metara (maksimalnoj 224 m, a minimalnoj 62 m).
Opština Lupeni, Harghita
Lupeni je opština u Rumuniji u okrugu Hargita.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 604 m.
Hits+
Hits+ je kompilacijski album australske pjevačice Kylie Minogue. Na njemu su sve snimke objavljene pod diskografskom kućom Deconstuction Records. Album nije uspjeo završiti na top 40 ljestvici u Velikoj Britaniji (41. mjesto), ali je ipak prodato više primjeraka ovog albuma nego primjeraka albuma Impossible Princess u Velikoj Britaniji (+62.000 primjeraka).
Colonia 4 Cerro Prieto, Mexicali
Colonia 4 Cerro Prieto je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California, u opštini Mexicali.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 146 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 9 m.
Lažna etimologija
Lažna ili pogrešna etimologija (pseudoetimologija, paraetimologija ili paretimologija), poznata i kao pučka ili narodna etimologija, premda je to i jedan od naučnih lingvističkih termina, naziv je za često rašireno ali pogrešno verovanje o poreklu neke reči, koje često potiče iz nekih "zdravorazumskih" pretpostavki. Takve etimološke konstrukcije često imaju prizvuk urbanih legendi i mogu biti daleko živopisnije od standardnih etimoloških objašnjenja koja se mogu pronaći u rečnicima, kao što je, na primer, verovanje da reč "snob" potiče od prakse na Oksfordskom univerzitetu da se studentima koji nisu bili plemićkog porekla iza imena dodaje latinski akronim s. nob. (= sine nobilitate, tj. "bez plemstva"), dok zapravo ta reč najverovatnije označava obućara ili obućarskog šegrta, u kojem je značenju zabeležena 1781. Istorijski gledano, pogrešne su etimologije, počev od antike pa kroz ceo srednji vek, nastajale iz neznanja, poglavito zbog nepoznavanja istorijske gramatike i komparativne lingvistike, dok se danas često razvijaju u nastojanju da se odbrane neke sumnjive istorijske ili pseudoistorijske teze. Na velikom broju takvih pogrešnih etimoloških konstrukcija zasniva se, na primer, srpska pseudonaučna "škola", koju predvodi Jovan I. Deretić i gde se, tako, veruje kako su Etrurci zapravo bili Srbi jer u Srbiji postoji grad Ruma, a na etrurskom se grad Rim nazivao ― Ruma; opovrgavanjem takvih hipoteza bavi se istoričar Radivoj Radić u svojoj knjizi Srbi pre Adama i posle njega.
La Silleta, Lagos de Moreno
La Silleta je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Lagos de Moreno.
Beograd (razarač)
Razarač Beograd (kasnije Sebenico i TA-43), bio je prvi razarač iz takozvane serije razarača kasnije nazvane po njemu Beograd. Njega je po narudžbi Jugoslavenske kraljevske ratne mornarice projektiralo i izgradilo francusko brodogradilište - Siege Social Ateliers et Chanties de la Loire iz Nantesa - 23. decembra 1937.
La Silleta, Lagos de Moreno
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 31 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1851 m.
Beograd (razarač)
Gradnja i služba u Jugoslavenskoj kraljevskoj ratnoj mornarici
Nakon faze suradnje sa Velikom Britanijom od koje je ranih 1930-ih nabavljen razarač Dubrovnik. Kraljevina Jugoslavija se nakon reobnove Mala Antanta zbližila s Francuskom pa je od nje naručila jednu seriju od 3 razarača, manje veličine po uzoru na njihov razarač - L`Adroit.
Po ugovoru, je prvi brod Beograd izgrađen u Francuskoj, a slijedeće dva Ljubljana i Zagreb su trebala biti izgrađena u splitskom brodogradilištu Jadranska brodogradilišta A.D. koje su Francuzi trebali osposobiti za taj zadatak.
Razarač Beograd se za vrijeme kratkotrajnog Aprilskog rata našao u šibenskoj luci gdje su ga teško oštetili njemački avioni 6. aprila 1941. Nakon tog se uputio u Boku kotorsku na popravak gdje su ga zarobili Talijani 17. aprila 1941.
Služba u talijanskoj kraljevskoj ratnoj mornarici
U službi talijanske Regia Marina zvao se Sebenico i služio je kao eskortni brod prativši konvoje za Afriku. Nakon kapitulacije Kraljevine Italije brod se zatekao na popravku u Veneciji gdje su ga u septembru 1943. zarobili Nijemci i odvezli u Trst na popravak i rekonstrukciju.
Služba u njemačkoj Kriegsmarine
Kriegsmarine ga je uvela u svoj sastav kao TA-43 17. januara 1944. ostatak rata upotrebljavala kao minopolagač i eskortni brod po Jadranu.
TA-43 je potopila vlastita posada u tršćanskoj luci 1. maj 1945. dok su u Trst nadirale jedinice Jugoslavenske armije (4. armija i 9. slovenski korpus). Nakon rata je izvađen, pa je oko njega izbio spor između FNR Jugoslavije, Italije i Britanije koji je naprasno prekinut 19. jula 1946. kad je brod ponovno potonuo (kasnije je izvađen i prodan u staro željezo).
Santa Clara, New Mexico
Santa Klara je grad u američkoj saveznoj državi Novi Meksiko.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.686, što je 258 (-13,3 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
San Macario, Varese
San Macario je naselje u Italiji u provinciji Varese, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 753 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 214 m.
Ornitologija
thumb|Ornitologija iz [[1599.]]Ornitologija je naučna disciplina biologije koja se bavi proučavanjem ptica. Ljudi koji se bave proučavanjem ptica nazivaju se ornitolozi.
Poreklo reči
Reč ornitologija potiče iz grčkog jezika. Prvi deo reči, ornithos znači „ptica“, dok logos znači „nauka“.
Predmet proučavanja
Ornitolozi proučavaju morfologiju i anatomiju ptica, dakle njihove osobine, kao i srodničke odnose među njima, ponašanje, staništa i ekologiju uopšte. Primenjena ornitologija se bavi i uzajamnim odnosima ljudi i ptica. Na primer, kako ptice mogu da prenesu bolesti na ljude, kako utiču na poljoprivredna dobra, ali i kako čovek uništavanjem staništa i krivolovom smanjuje populacije ptica i čak ugrožava opstanak čitavih vrsta.
Krvni pritisak
thumb|right|200px|Živin manometar Krvni pritisak je sila kojom cirkulišuća krv deluje na jedinicu površine krvnog suda a nastala je viškom soli. I ona takođe nastaje usled kontrakcija srčane muskulature i posledičnog potiskivanja krvi kroz kardiovaskularni sistem. Sa aspekta fizike, visina krvnog pritiska (P) zavisi od udarnog volumena krvi leve komore srca (Q) i perifernog otpora u krvnim sudovima (R):
P= Q x R
Pri svakom izbacivanju krvi iz leve srčane komore pritisak raste, dok isti polako opada u periodu između dve kontrakcije kada se krv uleva iz pretkomora u komore i srce priprema za novu kontrakciju. Iz tog razloga se određuju dve vrednosti: gornji (sistolni)  i donji (dijastolni)  krvni pritisak. Vrednosti dobijene merenjem pomoću različitih instrumenata se odnose na pritisak u krvnim sudovima na nivou srca, jer on nije isti u svim delovima tela usled hidrostatskog efekta i brojnih drugih činilaca.
Standardna jedinica kojom se izražava krvni pritisak je milimetar živinog stuba (mmHg), mada se nekad koriste i druge jedinice poput kilopaskala (kPa), centimetra vodenog stuba (cm H2O) itd.
Stjepan Kljuić
Stjepan Kljuić (Sarajevo, 19. 12. 1939.) je hrvatski i bosanskohercegovački novinar, političar, pisac i ratni član Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine.
Krvni pritisak
Merenje krvnog pritiska
thumb|right|200px|Merenje krvnog pritiska thumb|right|200px|Konvencionalni manometar Za merenje krvnog pritiska se koriste različite metode, koje se mogu podeliti u dve osnovne kategorije: invanzivne i neinvanzivne. Invazivne metode su u principu znatno preciznije i pouzdanije, ali se zbog svog karaktera veoma retko primenjuju na ljudima. Uglavnom se koriste na eksperimentalnim životinjama u svrhu raznih naučnih istraživanja. Neinvazivne metode ostavljaju više prostora za pojavu greške i dobijanje „lažnih“ rezultata, ali se široko primenjuju upravo zbog jednostavnosti primene i potpuno bezbolne i bezopasne procedure merenja.
Stjepan Kljuić
Životopis
Studirao na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Od 1965. do 1971. radio kao novinar u Oslobođenju, a potom je iz Sarajeva dopisnik zagrebačkog Vjesnika. U periodu od 1990. do 1992. godine predsjednik HDZ-a BiH, a nakon odlaska iz te stranke osnivač i predsjednik Republikanske stranke BiH - Republikanci BiH. Kasnije prelazi u Socijaldemokratsku uniju. Živi i radi u Sarajevu.
Krvni pritisak
Auskultaciona metoda
U kliničkoj praksi se najčešće primenjuje auskultaciona metoda i u tu svrhu se koristi živin ili neki drugi sfigmomanometar (instrument za merenje pritiska). Kod živinog manometra vrednosti se očitavaju na skali sa živinim stubom, dok drugi sfigmomanometri koriste pokazivač sa kazaljkom ili električnim ekranom.
Tonco, Asti
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 769 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 258 m.
Krvni pritisak
Auskultaciona metoda
Manžetna se plasira na nadlakticu i zategne tako da prijanja uz ruku, dok se stetoskop stavlja na pregib lakta u predelu kubitalne arterije. Pomoću pumpice se povećava pritisak u manžetni do momenta kada je krvni sud u potpunosti komprimovan i kada se više ne čuju otkucaji srca. Nakon ovoga, ventil se polako otpušta i u trenutku kada se sistolni pritisak izjednači sa pritiskom u manžetni javljaju se prvi zvukovi (tzv. Korotkovljevi tonovi). O tačnom razlogu njihovog pojavljivanja postoje brojne teorije, ali se veruje da su izazvani prilivom krvi koja naglo udara u zidove krvnog suda, izaziva turbulentni tok i proizvodi vibracije koje se prenose do stetoskopa. Sa daljim smanjivanjem pritiska, menja se i karakter Korotkovljevih tonova koji postaju sve dublji. U trenutku kada se oni u potpunosti izgube, dijastolni pritisak se izjednačio sa pritiskom u manžetni i krvna struja ponovo teče ravnomerno ne uzrokujući dalje vibracije.
Očitavanjem vrednosti na skali ili ekranu u trenutku pojavljivanja i gubitka ovih tonova, dobija se vrednost krvnog pritiska koja ne odstupa od stvarnih vrednosti za više od 10%.
Ostale metode
thumb|right|200px|Digitalni manometar Jedna od metoda koja se u poslednje vreme često koristi je merenje pritiska pomoću električnih (digitalnih) aparata. Oni su prilično jednostavni za upotrebu, ali ostavljaju veću mogućnost za grešku. Aparat se stavlja na ručni zglob i sam uduvava i izduvava vazduh iz manžetne. Rezultati se potom prikazuju na ekranu, a osim vrednosti krvnog pritiska dobija se i vrednost pulsa.
Vrednosti pritiska
Vrednost pritiska je promenljiva, zavisi od doba dana i podložna je uticaju spoljašnjih i unutarnjih faktora. Te promene su posledica aktiviranja brojnih mehanizama kojima organizam pokušava da održi odgovarajući protok krvi zavisno od trenutnih potreba organizma.
Opsada Lillea (1792)
Opsada Lillea se dogodila za vrijeme Rata Prve koalicije, između 25. septembra i 8. oktobra 1792. kada je francuski grad Lille pokušala zauzeti austrijska vojska pod komandom vojvode Alberta od Teschena. Vojvoda Albert, koji je bio zapovijedao austrijskim trupama u tada austrijskoj Belgiji je prešao francusku granicu i pokušao zauzeti grad nastojeći iskoristiti to što je glavnina francuskih snaga, odnosno Sjeverna armija, povučena na jug kako bi se suprotstavila pruskoj ofenzivi na Pariz pod vodstvom vojvode od Brunswicka. Čim su austrijske snage izbile pred grad, ispostavilo se kako je Lille, poznat kao jedna od najbolje dizajniranih i održavanih tvrđava u tadašnjoj Evropi, prejak da bi ga se zauzelo na juriš, kao i da Teschen ne raspolaže s dovoljno trupa čak ni da bi ga mogao u potpunosti opkoliti, tako da su za sve vrijeme opsade Francuzima stizale ne samo namirnice, nego i pojačanja, uglavnom sastavljena od dobrovoljaca motiviranih idealima Francuske revolucije. Teschen je stoga otpor branilaca pokušao slomiti nesmiljenim bombadiranjem, uslijed koga je srušeno oko 25% kuća u gradu. Branioci su, međutim, nastavili pružati otpor i njihove snage su se nastavile rasti, stekavši uvjerljivu nadmoć nad Austrijancima. Doznavši za Brunswickov poraz kod Valmyja, i shvativši da će se Sjeverna armija vratiti na svoje položaje, vojvoda od Teschena je naredio povlačenje. U znak sjećanja na uspješnu obranu, građani Lillea su 1845. podigli spomenik danas poznat kao Kolona boginje.
Krvni pritisak
Vrednosti pritiska
Neposredno nakon rođenja sistolni pritisak obično iznosi oko 40 mmHg, a tokom prvog meseca života raste na približno 70 mmHg. Kod prosečnog zdravog mladog čoveka, u periodu mirovanja, sistolni pritisak se kreće oko 120 a dijastolni oko 80 mmHg. Ove vrednosti ostaju uglavnom nepromenjene do sredine dvadesetih godina, a onda se obično postepeno penju. Kod prosečnog šezdesetogodišnjaka sistolni pritisak iznosi oko 140, a kod prosečnog osamdesetogodišnjaka oko 160 mmHg.
Smatra se da „normalan“ krvni pritisak iznosi oko 120/80 mmHg. Ipak, ono što je normalno za jednu ne mora biti normalno za drugu osobu iste starosti. Neki pojedinci imaju nešto niže ili više vrednosti pritiska što je posledica građe njihovog tela. To je fiziološko stanje i samo po sebi ne znači bolest.
Klod Bernar je još 1872. godine istakao značaj regulacije krvnog pritiska, radi održavanja stabilnosti i sastava vanćelijske tečnosti i normalnog sadržaja i aktivnosti ćelija svih tkiva.
Srednji pritisak
Srednji arterijski pritisak je prosečna vrednost svih pritisaka merenih u kratkim vremenskim intervalima tokom određenog perioda. On nije jednak sredini između sistolnog i dijastolnog pritiska, jer krvni pritisak tokom većeg dela srčanog ciklusa ostaje bliži dijastolnom (donjem) pritisku. Srednji pritisak je obično određen 60% dijastolnim i 40% sistolnim pritiskom.
Rajhenav
Rajhenav je naselje u slovenskoj Općini Kočevju. Rajhenav se nalazi u pokrajini Dolenjskoj i statističkoj regiji Jugoistočnoj Sloveniji.
Krvni pritisak
Hipertenzija
Vrednosti arterijskog krvnog pritiska preko 140/90 mmHg, kod osoba starijih od 18 godina koje ne uzimaju lekove, smatraju se povišenim. Hipertenzija je jedan od tri osnovna faktora rizika koronarnih srčanih bolesti (zajedno sa gojaznošću i pušenjem). Osim toga, u komplikacije izazvane hipertenzijom ubrajaju se i otkazivanje bubrega, moždani udar, demencija, oštećenje vida i druga sistemska oboljenja. Procenjuje se da svaki peti čovek ima povišeni krvni pritisak, a da trećina njih toga čak nije ni svesna.
Rajhenav
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 0 stanovnika.
Krvni pritisak
Hipotenzija
Nizak krvni pritisak se definiše kao vrednost krvnog pritiska koji je niži od normalno očekivanog za pojedinu osobu u odgovarajućim uslovima. Mišljenja stručnjaka se razlikuju - od onih koji hipotenziju ne smatraju bolešću do onih koji je smatraju potencijalno ozbiljnim, dobro definisanim stanjem koje zahteva lečenje i redovnu kontrolu.
Opština Oaxaca de Juárez, Oaxaca
Oaxaca de Juárez je opština u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 3119 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1824 m.
Roanoke, Indiana
Roanok je grad u američkoj saveznoj državi Indijana.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.722, što je 227 (15,2 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Canonica d'Adda, Bergamo
Canonica d'Adda je naselje u Italiji u provinciji Бергамо, u regiji Ломбардија.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 4089 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 140 m.
Козарица
Козарица је насеље у Србији у општини Владимирци у Мачванском округу. Према попису из 2011. било је 210 становника.
Демографија
У насељу Козарица живи 177 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 41,0 година (40,8 код мушкараца и 41,3 код жена). У насељу има 52 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 4,10.
Ово насеље је у потпуности насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
Fluoresceinska angiografija
Fluoresceinska angiografija ili fluorescentna angiografija je tehnika ispitivanja krvotoka mrežnice uporabom metode bojenja. Uključuje injekciju fluoresceina u sistemski krvotok, zatim angiogram s obveznim bilježenjem fluorescencije emitirane nakon osvjetljavanja mrežnice plavim svjetlom valne duljine 490nm. Fluorescentska boja se pojavljuje u pacijentovom urinu nakon 12-24h, uzrokujući zelenožutu obojenost urina.
Oprema
- Propusni filtar: dopušta samo žutozelenom svjetlu (od fluorescencije) da dopre do kamere. Oba filtara blokiraju sva druga svjetla, osim ona u određenoj valnoj duljini. Propusni filtar dopušta samo svjetlo valne duljine od 525nm
Metoda
Osnovne boje crna i bijela te filtrirane slike (bez crvene boje) imaju prioritet. Crno-bijele slike su oslobođene crvene boje (kroz zeleni filtar) da povećaju kontrast i često daju bolji prikaz očne pozadine nego obojene slike. Injicira se bolus fluoresceina (2-5cc) u venu ruke ili šake (6 sekundi). Učine se serije crno-bijelih ili digitalnih fotografija mrežnice prije i nakon što fluorescein uđe u krvotok mrežnice (otprilike 10 sekundi nakon injekcije). Fotografije se naprave prosječno svake sekunde kroz 20 sekundi, a zatim manje učestalo. Odgođena fotografija se napravi 5-10 minuta, a neki liječnici je učine i nakon 15 minuta. Filtar se postavi na kameru tako da je samo fluorescentno žutozeleno svjetlo (530nm) zabilježeno. Kamera može zabilježiti signale od pseudofluorescencije ili autofluorescencije. Kod pseudofluorescencije zabilježeno je nefluorescentno svijetlo. To se događa kada plavo svijetlo reflektirano od mrežnice prođe kroz filtar. Općenito, to je problem kod starijih filtara zato se preporučuje godišnja zamjena takvih filtara. Kod autofluorescencije fluorescencija iz oka se javlja bez injekcije fluoresceina. To se može vidjeti kod bolesti vidnog živca, kod kalcifikata i kod moždanih oboljenja. Crno-bijele fotografije daju bolji kontrast nego fotografije u boji koje nisu nužne budući da je samo jedna boja odašiljana kroz filtar.
Normalno punjenje krvotoka
Prosječna vremena:
Fluorescein ulazi u krvotok kroz unutarnju karotidu do oftalmičke arterije. Oftalmička arterija opskrbljuje žilnicu putem kratkih cilijarnih arterija, a mrežnicu putem središnje arterije mrežnice. S obzirom na krvnu opskrbu žilnice i mrežnice, nastaje kratka odgoda između prearterijalne faze i faze punjenja arterija mrežnice.
Patološki nalaz
Patološke promjene se očituju kao hiperfluorescencija ili hipofluorescencija.
Uzroci hipofluorescencije
Fluorescentska angiografija pomaže pri dijagnozi mnogih oftalmoloških bolesti, poput dijabetičke retinopatije, venske okluzije, okluzije arterija mrežnice, kod edema optičkog diska i tumora.
Ciénega Grande, Villa Unión
Ciénega Grande je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Coahuila, u opštini Villa Unión.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 3 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 426 m.
Ćurka
Purani ili ćurke su rod ptica iz reda koka (Galliformes). Postoje 2 divlje vrste, jedna iz Severne Amerike (Meleagris gallopavo), a druga iz Srednje Amerike, odnosno poluostrva Jukatan (Meleagris ocellata). Domaća ćurka je nastala pripitomljavanjem divlje ćurke iz Severne Amerike.
Opis
Ćurke su prepoznatljive po kožnim izraslinama koje vise preko kljuna. Ženka je manja od mužjaka i boje su joj manje raskošne. Raspon krila im je 1,5-1,8 m. U divljini žive u otvorenim šumama i poljima.
Istorija
Ćurka je pripitomljena u Americi od strane Indijanaca pre dolaska Evropljana. U Evropu su je preneli Španci. Danas postoji nekoliko rasa domaće ćurke. U Evropi se divlja ćurka pojavila 1880. godine, kada je nekoliko matičnih jata naseljeno u prostore šumske uprave Grafeneg u Austriji. Kasnije je to isto urađeno u Mađarskoj i u lovištima današnje Češke i Slovačke. Ubrzo zbog, u to doba, veoma razvijene trgovine između Mađarske i Srbije, ćurke su se pojavile i na prostorima Srbije gde su našle i dobre prirodne uslove za život, slične kao i u mestu svog porekla Severnoj Americi.
Los Ortega, Dolores Hidalgo Cuna de la Independencia Nacional
Los Ortega je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Dolores Hidalgo Cuna de la Independencia Nacional.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1936 m.
Los Catorce, Tempoal
Los Catorce je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tempoal.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 39 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 40 m.
Buhăeni, Andrieșeni
Buhăeni je naselje u Rumuniji u okrugu Jaš u opštini Andrieșeni.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 469 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 54 m.
The "Fish" Cheer/I-Feel-Like-I'm-Fixin'-to-Die Rag
"The 'Fish' Cheer / I-Feel-Like-I'm-Fixin'-to-Die Rag" je crnohumorna (novelty) pjesma koju je 1965. napisao američki rock muzičar Country Joe McDonald i 1967. izdao na istoimenom albumu svoje grupe Country Joe and the Fish. Tekst pjesme poziva američke mladiće da se "ostave knjige", prijave u vojsku i odu u Vijetnam gdje ih čeka "sigurna smrt", ali "i dosta zabave" u borbi protiv "crvenih". Pjesma je stekla izuzetnu popularnost među američkom omladinom koja je krajem 1960-ih prigrlila antiratni pokret. Jedna od najpoznatijih izvedbi pjesme je sa Woodstock Festivala 1969. godine, kada je Country Joe pozivao publiku da skandira prostote. S vremenom je dobila nadimak "Vijetnamska pjesma" i često se pojavljuje kao svojevrsna muzička ilustracija hollywoodskih filmova smještenih u kasne 1960-e ili s temom o vijetnamskom ratu.
Aube (departman)
Ob je departman u severozapadnom delu centralne Francuske. Pripada regionu Šampanja-Ardeni, a glavni grad departmana (prefektura) je Troa. Departman Ob je označen rednim brojem 10. NJegova površina iznosi 6.004 km². Po podacima iz 2010. godine u departmanu Ob je živelo 303.327 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 51 stanovnika po km².
Ovaj departman je administrativno podeljen na:
Lijek
thumb|right|Lekovi thumb|Analgetik Tilidine
Lekovi se klasifikuju na različite načine. Jedna od ključnih podela je po nivou kontrole, na osnovu koje se pravi razlika između lekova na recepat (onih koje apotekar daje jedino po nalogu lekara, lekarskog asistenta, ili kvalifikovane medicinske sestre) i lekova na slobodno (onih koje potrošaći mogu da naruče sami). Još jedna ključna distinkcija je između tradicionalnih lekova koji su mali molekuli, obično sintetički napravljeni, i biofarmaceutskih lekova, koji obuhvataju rekombinantne proteine, vakcine, krvne produkte s terapeutskom namenom (kao što je IVIG), gensku terapiju, i ćelijsku terapiju (na primer, terapije matičnim ćelijama). Drugi načini klasifikovanja lekova su mod dejstva, način administracije, biološki sistem na koji se deluje, ili terapeutska dejstva. Jedan razrađeni i široko korišteni klasifikacioni sistem je Anatomsko-terapijsko-hemijsko klasifikacioni sistem (ATC sistem). Svetska zdravstvena organizacija održava spisak esencijalnih lekova.
Definicije leka
Svetska zdravstvena organizacija definiše lek kao supstancu ili proizvod koji se primenjuje da bi modifikovao ili ispitao fiziološke sisteme ili patološka stanja, a u cilju dobrobiti čoveka – primaoca.
Zakon o lekovima i medicinskim sredstvima Republike Srbije definiše lek kao proizvod koji sadrži supstancu ili kombinaciju supstanci proizvedenih i namenjenih za lečenje ili sprečavanje bolesti kod ljudi ili životinja, postavljanje dijagnoze, poboljšavanje ili promene fizioloških funkcija, kao i postizanje drugih medicinski opravdanih ciljeva.
Obe definicije uključuju supstance namenjene postavljanju dijagnoze, a razlikuju se po tome što definicija SZO obuhvata samo humane lekove.
U Evropi se koristi termin „medicinski produkat“, i definiše se EU zakonom kao:
U SAD, „lek“ je:
Biljni i homeopatski preparati se nekada svrstavaju u lekove a nekada u pomoćna lekovita sredstva, i u zavisnosti od toga može se zahtevati njihova registracija.
Prema najšire prihvaćenom shvatanju, lekovi su supstance, njihove kombinacije i preparati koji se koriste za lečenje bolesti (ne i dijagnozu). Ovaj članak se odnosi upravo na ovu definiciju.
Klasifikacija
Lekovi se klasifikuju na bazi njihovog porekla. Jedna od ključnih podela je na tradicionalne lekove koji su mali molekuli, obično izvedeni putem hemijske sinteze, i biološke medicinske produkte, koji obuhvataju rekombinantne proteine, vakcine, krvne produkte sa terapeutskom namenom (kao što je IVIG), genske terapije, i ćelijske terapije (na primer, terapije matičnim ćelijama).
Lekovi se klasifikuju u razne druge grupe osim njihobog porekla, na bazi farmakoloških svojstava kao što je mod dejstva i njihovo farmakološko dejstvo ili aktivnost, kao što su hemijska svojstva, mod ili ruta administracije, biološki sistem na koji se utiče, ili terapetuska dejstva.
Tipovi lekova
{{Columns-list|2|
Bol i svest (analgetici)
Glavn klase lekova protiv bola su NSAID, opioidi i lokalni anestetici.
Maskulo-skeletalni poremećaji
Glavne kategorije lekova za maskuloskeletalne poremećaje su: NSAID (uključujući COX-2 selektivne inhibitore), relaksante mišića, neuromuskularne lekove, i antiholinesteraze.
Uvo, grlo i nos
Antibiotici, simpatomimetici, antihistamini, antiholinergici, NSAID, kortikosteroidi, antiseptici, lokalni anestetici, antifungali, cerumenolitik
Respiratorni sistem
bronhodilatori, antitusivi, mukolitici, dekongestivi inhalacioni i sistemski kortikosteroidi, beta2-adrenergički agonisti, antiholinergici, mastocitni stabilizatori. Leukotrienski antagonisti
Endokrini problemi
androgeni, antiandrogeni, estrogeni, gonadotropin, kortikosteroidi, ljudski hormon rasta, insulin, antidijabetici (sulfonilureje, biguanidi/metformin, tiazolidindioni, insulin), tiroidni hormoni, antitiroidni lekovi, kalcitonin, difosfonat, vazopresinski analozi
Reproduktivni sistem ili urinarni sistem
antifungal, alkalinizirajući agensi, hinoloni, antibiotici, holinergici, antiholinergici, antispazmodici, inhibitor 5-alfa reduktaze, selektivni alfa-1 blokatori, sildenafili, Lekovi za plodnost
Akušerstvo i ginekologija
NSAID, antiholinergici, hemostatički lekovi, antifibrinolitici, terapija hormonske zamene (HRT), koštani regulatori, agonisti beta-receptora, folikulostimulirajući hormon, luteinizirajući hormon, LHRH gamolenska kiselina, inhibitor gonadotropinskog otipuštanja, progestogen, dopaminski agonisti, oestrogen, prostaglandini, gonadorelin, klomifen, tamoksifen, dietilstilbestrol
Koža
emolijenti, antipruritici, antifungali, dezinfektanti, skabicidi, pedikulicidi, katranski produkti, derivati vitamina A, analozi vitamina D, ketoliciti, abrazivi, sistemski antibiotici, topikali antibiostatici, hormoni, fibrinolitici, proteolitici, kreme za zaštitu od sunca, antiperspiranti, kortikosteroidi, imunski modulatori
Infekcije i infestacije
antibiotici, antifungali, antileprotici, antituberkulozni lekovi, antimalarijali, antelmintici, amebicidi, antivirali, antiprotozoali, probiotici i prebiotici.
Imunski sistem
vakcine, imunoglobulini, imunosupresanti, interferoni, monoklonalna antitela
Alergijski poremećaji
antialergici, antihistamini, NSAID, Kortikosteroidi
Ishrana
Tonici, elektroliti i mineralni preparati (uključujući preparate gvožđa i magnezijumske preparate), intravenska ishrana, vitamini, lekovi protiv gojaznosti, anabolički lekovi, hematopoetski lekovi
Neoplastični poremećaji
citotoksični lekovi, terapeutska antitela, seksualni hormoni, inhibitori aromataze, somatostatinski inhibitori, rekombinantni interleukini, G-CSF, eritropoetin
Dijagnostika
kontrastni mediji
Eutanazija
Eutanatikum se koristi za eutanaziju i lekarski potpomognuto samoubistvo. Eutanazija nije zakonom dozvoljenja u mnogim zemljama, i konsekventno lekovi nisu licencirani za upotrebu u tim zemljama. }}
Mehanizam delovanja leka
U najvećem broju slučajeva lek deluje tako što se vezuje za ćelijske receptore. Budući da je receptor udaljen od mesta primene leka, važno je da se lek transportuje od mesta primene do mesta delovanja. Neki lekovi deluju direktno na druge hemijske supstance (natrijum hidrogenkarbonat i neki drugi antacidi) ili menjanjem fizičkohemiskih osobina ćelije bez specifičnog receptora (alkohol, inhalacioni anestetici). Veza lek-recepor može biti različite jačine (zavisno od tipa hemijske veze i stepena afiniteta leka za receptor) što i uslovljava dužinu delovanja leka i njegovu jačinu. Neselektivnost lekovite supstance (anatomska ili enzimska) najčešći je uzrok pojave neželjenih dejstava leka. Uticaj lekova na ljudski organizam izučava farmakodinamika. Uticaj organizma na lek (apsorpcija, metabolizam i ilučivanje leka) proučava farmakokinetika.
Mesto primene leka
U zavisnosti od mesta delovanja razlikujemo lekove naamenjene lokalnoj i sistemskoj primeni. Lokalna primena podrazumeva primenu na koži, sluzokoži (sluzokoža nosa, usta, vagine, rektuma…) ili oku. Kod lekova namenjenih lokalnoj upotrebi resorpcija leka je nepoželjna.
Za sistematsku primenu neophodno je da lek uđe u organizam. Lek se u organizam može uneti na više načina, a koji je put primene leka najprikladniji za određenog bolesnika, zavisi od farmakoloških osobina leka, kao i od terapijskih razloga i specifičnosti u vezi sa bolesnikom (stari i deca teže gutaju pa se kod njih ne koriste tablete; nemoguća oralna primena kod pacijenata bez svesti i sl.). Lekovi kod kojih se želi postići sistemski efekat mogu se uneti preko gastrointestinalnog trakta (enteralno), bilo da se unosi na usta (peroralno), pod jezik (sublingvalno) ili kroz debelo crevo (rektalno); ili zaobilaženjem probavnog takta (parenteralno). Lekovi se mogu primeniti parenteralno putem injekcija (intravenske, intraarterijske, supkutane), infuzija, ili primenom flastera za perkutanu primenu (npr. neki preparati nitroglicerina). Parenteralno se primenjuju lekovi koji bi se prolazom kroz probavni trakt razgradili (npr. insulin) ili kad se želi postići brže dejstvo. Lek primenjen intravenski (bolus injekcije) na mesto delovanja stiže brzo, aporpcija je potpuna, ali je farmakokinetički profil kod ponovljenog davanja nepovoljan usled velike oscilacije u koncentraciji leka u plazmi.
Brande-Hörnerkirchen
Brande-Hernerkirhen je opština u njemačkoj saveznoj državi Šlezvig-Holštajn. Jedno je od 49 opštinskih središta okruga Pineberg. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.616 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 1056010.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Pineberg Brande-Hernerkirhen se nalazi u saveznoj državi Šlezvig-Holštajn u okrugu Pineberg. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 9 metara. Površina opštine iznosi 13,1 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.616 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 123 stanovnika/km².
Piedra de Cal, Santo Domingo Nuxaá
Piedra de Cal je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santo Domingo Nuxaá.
Lijek
Razvoj i registracija
Svaka supstanca koja pretenduje da postane lek prolazi opsežna pretklinička i klinička ipitivanja, u kojima se ispituje sugurnost, efikasnost i kvalitet leka.
Pretklinička ispitivanja obuhvataju ispitivanja na životinjama i izolovanim ljudskim organima i ćelijama. Cilj pretkliničkih ispitivanja je da se potvrdi efikasnost potencijalnog leka, utvrde verovatni putevi metabolizma i ustanovi potencijalna teratogenost leka. U pretkliničkim ispitivanjima se utvrđuje i toksična doza na različitim eksperimentalnim životinjama (kunići, miševi, pacovi, zamorci). Klinička ispitivanja se vrše na ljudima da bi se utvrdila terapijska doza, potencijalna toksičnost za ljude i sl. Klinička ispitivanja se izvode na dobrovoljcima (u prvim fazama na zdravim, a kasnije na bolesnim), po pravilu metodom dvostruko slepe probe. Ukoliko supstanca ne zadovolji zahtevane kriterijume u bilo kojoj fazi ispitivanja, dalje ispitivanje se obustavlja.
Ako se vrši preregistracija leka (najčešće zbog promene terapijske indikacije), nije potrebno ispitivanje bezbednosti preparata, dovoljno je pokazati efikasnost za željenu terapijsku indikaciju. Kada proizvođač registruje preparat koji je drugi proizvođač već registrovao, registracija se obavlja po skraćenom postupku, pri čemu je dovoljno dokazati bioekvivalenciju dva preparata.
O registraciji preparata odlučuje nadležna nacionalna ili nadnacionalna institucija (u SAD Savezna agencija za hranu i lekove, u EU Evropska agencija za lekove, u Srbiji Republiča agencija za lekove i medicnska sredstva ), koja propisiuje i zahteve koje proizvođači treba da ispune da bi registrovali preparat. U toku je harmonizacija ovih propisa, na kojoj rade agencije SAD, EU i Japana. Agencije imaju ovlašćenja da nalože povlačenje leka uopšte ili određene serije leka, i zadužene su za praćenje leka nakon registracije.
Neželjena dejstva
Dejstva leka koja se javljaju pri terapijskim dozama a koja nisu od koristi za lečenje se zovu neželjena dejstva leka. Dele se na očekivana i neočekivana. Očekivana neželjena dejstva u vezi su sa mehanizmom delovanja leka i javljaju se kada lek deluje npr. van obolelog organa. Tako Aspirin izaziva oštećenje sluzokože želuca istim mehanizmom kojim ublažava zapaljenje. Neočekivana neželjena dejstva su najčešće posledica nekog genetskog nedostatka pacijenta, tako da lek nema normalan metabolički profil, receptor za lek je izmenjen tako da je dejstvo leka pojačano ili umanjeno, neki od drugih receptora su modifikovani tako da vezuju lek koji se inače ne bi vezao za njih i sl. Druga podela neželjenih dejstava je na dozno-zavisna i dozno-nezavisna. Dozno-nezavisna dejstva leka su najčešće uzrokovana alergijom na lek (alergije na penicilin, aplastična anemija pri primeni metamizola).
Neželjena dejstva treba razlikovati od toksičnih efekata leka, koja se javljaju pri dozama većim od terapijske. Raspon doza od minimalne terapiske do toksične doze se zove terapisjka širina leka. Što je terapisjka širina veća lekovi se smatraju bezbednijim.
Istorija lekova na recepat
Antibiotici su dospeli na medicinsku scenu 1932. godine. Oni su zvani su „čudotvornim lekovima“. Uvođenje sulfa lekova je dovelo od opadanja stepena mortaliteta od pneumonije u SAD sa 0,2% svake godine na 0,05% do 1939. Antibiotici inhibiraju rast ili metaboličku aktivnost bakterija i drugih mikroorganizama dejstvom hemijske supstance mikrobnog porekla. Penicilin, koji je uveden nekoliko godina kasnije, je pružio širi spektar aktivnosti u poređenju sa sulfa lekovima i imao je manje izražene nuspojave. Streptomicin, koji je pronađen 1942, se pokazao kao prvi leko koji je efektivan protiv tuberkoloze, a isto tako je poznat po dugoj seriji važnih antibiotika. Druga generacija antibiotika je uvedena tokom 1940-tih: aureomicin i hloramfenikol. Aureomicin je najpoznatiji lek iz druge generacije.
Litijum je otkriven u 19. veku kao lek koji utiče na nervne poremećaje, ima stabilizaoni efekat na raspoloženje, kao i profilaktičko dejstvo. On je bio jeftin i lako se proizvodio. Sa opadanjem popularnosti litijuma u Francuskoj, valpromid je zauzeo njegovo mesto. Valpromid proizvodi osobene psihotropne efekte koji su koristni za tretman akutnih maničnih stanja i za održavanja obolelih od manične depresije. Psihotropni lekovi mogu da budu bilo sedativi ili stimulansi; svrha sedativa je ublažavanje ekstremnog ponašanja, dok stimulanti obnavljaju normalnost povećanjem tona. Uskoro se razvio pojam trankvilajzera koji je sasvim različit od sedative ili stimulanata. Taj termin je postao dominantan na Zapadu tokom 1980-tih. U Japanu, tokom istog perioda, termin trankvilajzer je poprimio značenje psiho-stabilizatora, a termin stabilizator se izgubio.
Premarin (konjugovani estrogeni, uvedeni 1942.) i Prempro (kombinacija estrogen-progestinske pilule, uvedena 1995.) su dominirali terapiju hormonske zamene (HRT) tokom 1990-tih. HRT nije lek kojim se spasavaju životi, niti se leči neka bolest. HRT se koristio za poboljšanje kvaliteta života. Doktori su propisivali estrogen starijim ženskim pacijentima za tretiranje kratkotrajnih menopozalnih simptoma i za sprečavanje dugoročnih bolesti. Tokom 1960-tih i ranih 1970-tih sve više lekara je počelo da propisuje estrogen ženskim pacijentima. Između 1991 i 1999, Premarin je bio jedan od najpopularnijih lekova na recepat i jedan od najviše prodavanih u Americi.
Prvi oralni kontraceptiv, enovid, je FDA odobrila 1960. godine. Oralni kontraceptivi inhibiraju ovulaciju i tako sprečaju koncepciju. Enovid je poznat kao daleko efektivniji lek od njegovih alternativa, uključujući kondom i dijafragmu. Još 1960, oralni kontraceptivi su bili dostupni u nekoliko različitih jačina od strane više proizvođača. Tokom 1980-tih i 1990-tih broj opcija se povećao uključujući nove sisteme isporuke oralnih kontraceptiva putem transdermalnog flastera. Godine 1982, uvdena je nova verzija pilule, poznata kao „bifazna“ pilula. Do 1985, nova trifazna pilula je odobrena. Lekari su počeli da smatraju pilulu odličnim načinom kontrole rađanja za mlade žene.
Stimulanti, kao što je such as ritalin (methylphenidate), su našli široku primenu u menadžmentu ponašanja mlade dece. Ritalin je ušao u prodaju 1955. kao lek za narkolepsiju; njegovi potencijalni korisnici su bile osobe srednjih i poodmaklih godina. Tokom 1980-tih je odobren za tretman hiperaktivnosti dece. Medicinska upotreba metlifanidata je predominatno vezana za simptome hiperkinetičkog poremećaja (ADHD). Potrošnja metilfenidata u SAD je bila veća nego u drugim zemljama između 1991 i 1999. Znatan porast nivoa upotrebe je isto tako evidentan u Kanadi, Nevom Zelandu, Australiji, i Norveškoj. U današnje vreme 85% svetske proizvodnje metilfanidata se koristi u Americi.
Prvi blagi trankvilajzer je bio meprobamat. Samo četrnaest meseci nakon plasmana na tržište, meprobamat je postao najviše prodavani lek na recepat u SAD. Do 1957, meprobamat je postao lek sa najbrže rastućim stepenom primene u istoriji. Popularnost meprobamata je popločala put za librijum i valijum, dva blaga trankvilajzera koja su pripadala novoj hemijskoj klasi lekova znvanih benzodiazepini. Ovi lekovi prvenstveno deluju kao antianksiozni agensi i relaksanti mišića. Prvi benzodiazepin je bio Librijum. Tri meseca nakon odobravanja, librijum je postao najpropisaniji trankvilajzer u SAD. Tri godine kasnije, Valijum je plasiran na tržište i on je bio deset puta efektivniji kao relaksant mišića i antikonvulsant. Valijum je najsvestraniji među blagim trankvilajzerima. Kasnije su ušli u širu upotrebu jači trankvilajzeri kao što su hlorpromazin i reserpin. Godine 1970. prodaja Valijuma i Librijuma je počela da opada, dok je prodaja novih i poboljšanih trankvilajzera, kao što je ksanaks, uveden 1981. za novo kreiranu dijagnozu paničnog premećaja, rasla.
Mevakor (lovastatin) je prvi i najuticajniji statin na američkom tržištu. Godine 1991. je lansiran pravahol (pravastatin), drugi lek te vrste da postane dostupan u SAD, i sa pojavom zokora (simvastatina) Mevakor nije više bio jedini statin na tržištu.
Godine 1998, viagra je puštena u prodaju za tretman erektilne disfunkcije.
Moderna farmakologija
Tokom najvećeg dela 19. veka, lekovi nisu bili veoma efektivni, što je navelo Olivera Holmsa da izvavi 1842. da „ako bi svi lekovi na svetu bili bačeni u more, bilo bi bolje čovečanstvu i gore ribama“".
Tokom Prvog svetskog rata, Alekisis Karel i Henri Dakin su razvili Karel-Dakinov metod za tretiranje rana iragacijom. Dakinovo rešenje je germicid koji je pomagao u sprečavanju gangrene.