cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nuklearna fuzija
Kriteriji i kandidati za fuzijske reakcije na Zemlji
Da bi se procijenila upotrebljivost ovih reakcija, u odnosu na reaktante, produkte i oslobođenu energiju, treba znati nešto i o presjeku. Za bilo koji fuzijski uređaj postoji maksimalni tlak plazme koji uređaj može izdržati, a štedljivi će uređaj uvijek raditi blizu tog maksimuma. Uz taj će se tlak najveći rezultat fuzije postići kada je temperatura izabrana tako da je <σv>/T² maksimalno. To je također i temperatura pri kojoj je vrijednost trostrukog umnoška nTT potrebnog za paljenje minimalna. Ova optimalna temperatura i vrijednost koju pri toj temperaturi ima <σv>/T² je za nekoliko takvih reakcija prikazana u slijedećoj tablici.
Treba napomenuti da mnoge reakcije stvaraju nizove. Na primjer, reaktor koji kao gorivo koristi T i 3He stvorit će određenu količinu D, koji je onda moguće koristiti u reakciji D + 3He ukoliko su energije "ispravne". Elegantna ideja je kombinirati reakcija (8) i (9). 3He iz reakcije (8) može reagirati sa 6Li u reakciji (9) prije potpune termalizacije. Time se stvara proton visoke energije koji tada prolazi kroz reakciju (8) prije termalizacije. Detaljna analiza pokazuje da ova ideja u stvarnosti neće dobro funkcionirati, ali je dobar primjer slučaja gdje uobičajena pretpostavka plazme s Maxwell-Boltzmanovom raspodjelom nije odgovarajuća.
Neutronost, uvjeti zadržavanja i gustoća snage
Specificiranje reakcije D-D ipak povlači za sobom određene teškoće. Za početak, mora se naći prosjek ogranaka (2) i (3). Teže je odlučiti kako tretirati produkte T i 3He. T u deuterijskoj plazmi tako dobro izgara da ga je iz plazme skoro nemoguće izdvojiti. Reakcija D-3He je optimalna na mnogo višim temperaturama, tako da izgaranje pri optimalnoj D-D temperaturi može biti slabo, pa izgleda razumno pretpostaviti da će T, a ne 3He, izgarati i time ukupnoj reakciji dodavati energiju. Prema tome fuzijsku energiju reakcije D-D izračunavamo kao Efuz = (4,03 + 17,6 + 3,27)/2 = 12,5 MeV, a energiju nabijenih čestica kao Een = (4,03 + 3,5 + 0,82)/2 = 4,2 MeV.
S ovim izborom, u tablici su prikazani parametri za četiri najvažnije reakcije.
Zadnji stupac pokazuje neutronost reakcije, odnosno dio fuzijske energije oslobođen u obliku neutrona. To je važan pokazatelj veličine problema povezanih s neutronima kao što su radijacijsko oštećivanje, biološki štit, daljinskog upravljanja i sigurnost. Za prve dvije reakcije izračunava se kao (Efuz - Een)/Efuz. Za zadnje dvije reakcije, gdje bi ovaj proračun dao nulu, navedene vrijednosti su grube procijene na temelju sporednih reakcija koje proizvode neutrone u plazmo koja je u termalnoj ravnoteži.
Naravno, reaktanti bi trebali biti pomiješani u optimalnim omjerima. To je slučaj kada svaki ion reaktanta i njegovi pridruženi elektroni doprinose svaki po polovicu tlaka. Pretpostavljajući da je ukupni tlak stalna vrijednost, to znači da je gustoća nevodikovih iona manja od gustoće vodikovih iona za vrijednost 2/(Z + 1). Dakle brzina tih rekcija je smanjena za istu vrijednost, pored razlike u vrijednosti za <σv>/T². S druge strane, kako D-D reakcija ima samo jedan reaktant, brzina je dva puta veća nego kada bi gorivo bilo raspodijeljeno na dvije vrste vodika.
Tako postoji "kazna" od (2/(Z + 1)) za nevodikova goriva koja proizilazi iz činjenice da im je potrebno više elektrona, koji doprinose tlaku bez učešća u reakciji fuzije. U isto vrijeme postoji i "bonus" iznosa 2 za D-D reakciju, zbog činjenice da svaki ion može reagirati sa svakim drugim ionom, a ne samo sa dijelom njih.
Sada možemo usporediti ove reakcije u slijedećoj tablici.
Maksimalna vrijednost <σv>/T² je uzeta iz prethodne tablice. Faktor "kazna/bonus" je povezan s nevodikovim reaktantima ili s reaktantima jedne vrste. Vrijednosti u stupcu "reaktivnost" su izračunate dijeljenjem vrijednosti 1,24 umnošcima drugog i trećeg stupca. One pokazuju faktor za koji se druge reakcije odvijaju sporije u odnosu na D-T reakcija pod usporedivim uvjetima. Stupac "Lawsonov kriterij" ponderira ove rezultate s Een i pokazuje koliko je teško postići upaljenje s tim reakcijama, relativno u odnosu na teškoću kod D-T reakcije. Zadnji stupac je označen kao "gustoća snage" i ponderira praktičnu reaktivnost s Efuz. On pokazuje koliko je puta manja fuzijska gustoća snage drugih reakcija u usporedbi s D-T reakcijom i može se smatrati mjerom ekonomskog potencijala.
Gubitci bremsstrahlunga
Ioni koji sudjeluju u fuziji u principu se nikada ne pojavljuju sami već su pomiješani s elektronima koji neutraliziraju električni naboj iona i time formiraju plazmu. Elektroni će uglavnom imati temperaturu usporedivu ili veću od temperature koju imaju ioni, pa će se sudarati s ionima i emitirati bremsstrahlung (zakočno zračenje). Sunce i zvijezde su neprozirne za bremsstahlung, ali u principu svaki fuzijski reaktor na Zemlji će pri odgovarajućim valnim dužinama biti optički tanak. Bremsstrahlung je također teško reflektirati i pretvoriti direktno u elektricitet, tako da je odnos između proizvedene fuzijske energije i gubitaka zbog bremssthalunga važna brojčana vrijednost. Ovaj odnos se uopćeno maksimizira na mnogo višim temperaturama od onih koje maksimiziraju gustoću snage (prethodni odjeljak). Tablica koja slijedi ugrubo pokazuje optimalnu temperaturu i odnos snaga na toj temperaturama za nekoliko reakcija.
Stvarni odnos snaga fuzije i bremssthralunga će vjerojatno biti značajno manji zbog nekoliko razloga. Kao prvo, proračun pretpostavlja da je energija fuzijskih produkata potpuno prenijeta na ione goriva, koji onda gube energiju u sudarima s elektronima, a elektroni nadalje gube tu energiju zbog bremssthalunga. Međitim, kako se fuzijski produkti kreću znatno brže od iona goriva, oni će predati značajan dio svoje energije direktno elektronima. Drugo, za plazmu je predpostavljeno da se sastoji samo od iona goriva. U praksi, postojat će značajan udio iona nečistoća, što će smanjiti odnos. Posebno, sami fuzijski produkti moraju ostati u plazmi sve dok ne predaju svoju energiju i nakon toga će još neko vrijem biti u njoj u bilo kojoj predloženom načinu zadržavanja. Na kraju, zanemareni su svi kanali gubitka energije osim bremssthralunga. Zadnja dva čimbenika su povezana. Na temelju teorije i eksperimenata, izgleda da je zadržavanje energije i čestica blisko povezano. U načinima zadržavanja koji dobro zadržavaju energiju, doći će do porasta fuzijskih produkata. Ukoliko se fuzijski produkti efikasno izbacuju, također će biti loše i zadržavanje energije.
Temperature koje maksimiziraju snagu fuzije u odnosu na bremssthralung su u svakom slučaju višee od temperature koja maksimizira gustoću snage i minimizira potrebnu vrijednost trostrukog fuzijskog umnoška. To neće puno promijeniti optimalnu radnu točku za D-T, jer je udio bremssthralunga mali, ali će potaknuti druga goriva u stanja gdje je gustoća snage u odnosu prema D-T čak i manja, te će biti još teže postići potrebno zadržavanje. Za D-D i D-3He, bremssthralung gubitci će biti ozbiljan, vjerojatno i sprječavajući problem. Za 3He-3He, p-6Li i p-11B čini se da gubitci bremssthralunga ukazuju na nemogućnost korištenja tih goriva u fuzijskom reaktoru.
Silicijum tetraazid
Silicijum tetraazid je hemijsko jedinjenje, koje ima molekulsku masu od 196,166 Da.
Pierre Mauroy
Pierre Mauroy (Cartignies, 5. jul 1928 — Clamart, 7. jun 2013), je bio francuski političar.
Godine 1951, Mauroy osnovao "Nacionalna federacija Leo Lagrange", pokret za popularni obrazovanja u Francuska. Mauroy postao je premijer Francuska 21. maj 1981, na toj dužnosti ostao je do 17. jul 1984.
ALA
__NOTC__ Termin Ala ima više značenja.
Dompierre-Becquincourt
Dompjer Bekenkur je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu Soma koja pripada prefekturi Peron.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 642 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 58 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 11,05 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 100 metara (maksimalnoj 92 m, a minimalnoj 54 m).
Colle Marino, L'Aquila
Colle Marino je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 47 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 800 m.
Riverside, Northumberland County, Pennsylvania
Riversajd je grad u američkoj saveznoj državi Pensilvanija.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.932, što je 71 (3,8 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Montagnana (razvrstavanje)
Montagnana ima više značenja:
Sava Centar
Sava Centar je kongresni, kulturni i poslovni centar, namenjen za raznovrsne multi-funkcionalne aktivnosti, koji se nalazi u glavnom gradu Srbije, Beogradu. On ima salu za publiku koja je najveća u celoj zemlji, kao i u bivšoj Jugoslaviji. 800px|levo|mini|Panoramska fotografija Sava Centra.
Istorija
Dvoranu je svečano otvorio predsednik SFRJ Josip Broz Tito, 15. maja 1977. godine, a već iduće 1978. u njoj je održan XI kongres Saveza komunista Jugoslavije.
Dimenzije
Sava Centar ima 69.300 m² korisnog i 100.000 m² ukupnog prostora, uključujući koncertnu salu sa 3.672 sedišta, 15 konferencijskih sala, izložbeni prostor, kao i brojne druge objekte. On godišnje ugosti više od pola miliona posetilaca.
Parking prostor
U skorašnje vreme renovirani prostor za parkiranje Sava Centra otvoren je 16. avgusta 2006. godine i on sada ima kapacitet od 410 parking mesta.
Događaji
Sava Centar je bio domaćin mnogih značajnih međunarodnih kongresa i skupova kao što su: OEBS, Godišnji sastanci MMF i Svetske banke, 55. Godišnja generalna skupština Interpola, 6. UNCTAD, Generalna skupština UNESKO, FOREKS, FISIT, 9. Samit nesvrstanih. Sava Centar je takođe bio domaćin i mnogih značajnih umetničkih programa i ugostio je velike umetnike, kao što su: Lučano Pavaroti, Plasido Domingo, Monserat Kabalje, Majls Dejvis, Henrik Šering, B. B. King, Zubin Mehta, Vladimir Aškenjazi, Johan Štraus orkestar, Moskovski filharmonijski orkestar, Okazu filharmonijski orkestar i mnoge druge. U njemu su takođe održani i izbor za Mis Srbije, kao i selekcioni festivali za učešće na takmičenju za Pesmu Evrovizije, pod nazivima Beovizija i Evropesma i idejni je tvorac, pokretač i organizator tradicionalnog letnjeg festivala (Summertime festival).
Savet za inostrane odnose
Savet za inostrane odnose je nezavisna i nestranačka inostrana politička organizacija, koja je osnovana u 68. ulici u Njujorku 29. jula 1921. godine. Ova organizacija broji oko 2.000 članova koji pripadaju najelitnijim krugovima vlasti, preduzetništva, finansija, komunikacija i univerziteta u Sjedinjenim Država.
Među osnivačima su se nalazili mnogi koji su, posle Prvog svetskog rata, učestvovali u potpisivanju Versajskog ugovora: pukovnik Edvard Mendel Haus, Volter Lipman, Džon Foster Dals, Alen Dals i Kristijan Herter. Osnivanje Saveta za inostrane odnose finansijski su pomogli Džon Pijerpont Morgan, Džon D. Rokfeler, Bernard Baruh, Pol Varburg, Oto Kan i Jakob Šif. Svoje ciljeve Savet je kontinuirano izlagao kroz razne publikacije, od kojih je najpoznatiji časopis "Inostrani poslovi" (Foreign Affairs). Pored toga, često su stavovi ove organizacije izlazili u posebnim tematskim časopisima, kao što je "Studio".
Osnivači Saveta za inostrane odnose učestvovali su u donošenju Povelje Društva naroda (Volter Lipman, Alen Dals i Kristijan Herter). Savet za inostrane odnose je sa svojim članstvom bio zastupljen i prilikom osnivanja organizacije Ujedinjenih nacija 1945. godine u američkoj delegaciji bilo je 47 članova Saveta, uključujući Edvarda Stetijusa, tadašnjeg državnog sekretara, Džona Fostera Dalsa, Nelsona Rokfelera, Adlaja Stivensona i prvog predsedavajućeg Ujedinjenih nacija, Aldžera Hisa.
Hadaka
Hadaka (裸) je japanska riječ za golotinju. Izvan Japana se koristi kao opis seksualnog fetiša u kojoj seksualno uzbuđenje izaziva pogled na ženske osobe koje su potpuno gole s izuzetkom jednog komada odjeće (pregača, čarape, cipele, kravata i sl.). Izraz se često koristi u japanskoj porno-industriji.
Izraz hadaka valja razlijkovati od izraza Zenra, koji opisuje fetiš u kojem potpuno gole žene obavljaju uobičajene, odnosno ne-seksualne aktivnosti koje bi u normalnim okolnostima obavljale odjevenee.
3,4-Dihidroksi-2-butanon-4-fosfatna sintaza
3,4-Dihidroksi-2-butanon-4-fosfatna sintaza (, DHBP sintaza, L-3,4-dihidroksibutan-2-on-4-fosfat sintaza) je enzim sa sistematskim imenom D-ribuloza 5-fosfat format-lijaza (formira L-3,4-dihidroksibutan-2-on 4-fosfat). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Hadaka
Hadaka
Greven
Greven je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 24 opštinska središta okruga Štajnfurt. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 35.761 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5566012, NUTS (DEA37) i LOCODE (DE GVN) kod.
3,4-Dihidroksi-2-butanon-4-fosfatna sintaza
Za dejstvo ovog enzima je neophodan divalentni katjon, preferentno Mg2+.
Greven
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Štajnfurt Greven se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Štajnfurt. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 45 metara. Površina opštine iznosi 140,2 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 35.761 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 255 stanovnika/km².
Derby, Kansas
Derbi je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 22.158, što je 4.351 (24,4 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Clarksville City, Texas
Clarksville City je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 865 stanovnika.
Wakamezake
Wakamezake (わかめ酒), također poznata kao wakame sake i sake s morskom travom je japanski izraz za konzumaciju alkoholnih pića sa ženskog tijela. Žena zatvara noge na taj način da trokut između njenih bedara i Venerinog brijega stvara svojevrsnu čašu, a potom ulijeva sake niz svoje grudi u ovaj trokut. Njen partner tada pije sake. Izraz dolazi od zamisli da ženske pubične dlake u sakeu podsjećaju na alge (wakame) koje plutaju u moru.
V. također
Wakamezake
Belavići (Duga Resa)
Belavići je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Duge Rese, Karlovačka županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 316 stanovnika te 104 obiteljskih kućanstava.
Castle Hill, California
Castle Hill je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1,299 stanovnika.
Bitka kod Ravenne (729)
Bitka kod Ravenne se odigrala godine 729. kod grada Ravenna između bizantske vojske cara Lava III na jednoj i pobunjenog italijanskog stanovništva na drugoj strani. Uzrok pobune je bio ukaz kojim je car, kao sljedbenik ikonoboračkog pokreta, naredio uništavanje svih slika i prikaza. Tome se suprostavio papa Grgur II, ali i lokalno stanovništvo. Car je na ustanike poslao veliku vojsku, ali je ona teško poražena. Prema navodima kroničara, rijeka Po je bila toliko zagađena prolivenom krvlju da se stanovnici Ravenne nisu šest godina usudili jesti tamo ulovljenu ribu.
Bitka je zadala težak udarac autoritetu bizantskih careva u Italiji, te označila početak kraja tzv. bizantskog papinstva, natjeravši pape da se sve više okreću vjerskim pitanjima manje opterećenim Langobardima i Francima.
Redipuglia, Gorizia
Redipuglia je naselje u Italiji u provinciji Gorica, u regiji Friuli-Venezia Giulia.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 736 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 12 m.
Spyware
Špijunski softver ili spajver je široka kategorija štetnog softvera sa namjenom da presreće ili preuzima djelomično kontrolu rada na kompjuteru bez znanja ili dozvole korisnika. Dok sam naziv sugerira da je riječ o programima koji nadgledaju rad korisnika, ovaj naziv danas označava široku paletu programa koji iskorištavaju korisnikov kompjuter za stjecanje koristi za neku treću osobu.
Općenito
thumb|300px|Instalacija štetne [[ActiveX kontrole]] Špijunski softver se razlikuje od virusa i crva u tome što se obično ne replicira. Kao mnogi novi virusi, špijunski softver je dizajniran da iskorištava zaražene kompjutere za komercijalnu dobit. Tipične taktike su prikazivanje neželjenih pop-up reklama; krađa osobnih informacija (uključujući i financijske informacije kao što su brojevi kreditnih kartica i lozinke); praćenje aktivnosti na internetu za marketinške svrhe; ili preusmjeravanje HTTP zahtjeva na reklamne stranice. Nerijetko mijenja i postavke kompjutera, koje za posljedicu mogu imati sporu internetsku vezu, ili promijenjenu početnu stranicu internetskog preglednika (browsera), koja se brzo ponovno vraća čak i ako ju korisnik promijeni na svoju uobičajenu. U nekim slučajevima, špijunski softver se koristi za verificiranje pridržavanja uslova licence za korištenje programa. Zaraza se u najvećem broju slučajeva događa prilikom posjete stranica sa ilegalnim ili pornografskim sadržajem. Distributeri špijunskog softvera obično predstavljaju program kao koristan uslužni program ili softwerski agent.
Na nekim javnim, dijeljenim ili kompjuterima neke tvrtke špijunski softver je namjerno instaliran od strane vlasnika kako bi se pratile aktivnosti korisnika.
U neke poznate špijunske programe ubrajaju se, primjerice, CoolWebSearch, Internet Optimizer (DyFuCa), HuntBar, Movieland (Moviepass.tv, Popcorn.net) i Zlob trojan. Postoje mnogi antišpijunski programi koji mogu ukloniti i/ili blokirati špijunski softver (Ad-Aware, Windows Defender, SpywareBlaster, Spybot Search & Destroy). (Vidi podnaslov Prevencija)
Povijest
Pojam spyware prvi put se spominje 16. listopada 1995. na Usenetu, u poruci koja je ismijavala Microsoftov poslovni model. Riječ spyware označavala je softver namijenjen špijunaži ili prisluškivanju. Početkom 2000. godine, osnivač Zone Labsa, Gregor Freund, koristio je pojam u press izdanju za ZoneAlarmov osobni vatrozid. Kasnije te iste godine, otkriveno je da je Reader Rabbit, edukativni dječji softver koji je razvila tvrtka Mattel, tajno slao podatke spomenutoj tvrtki. Od tada je spyware postupno počeo zauzimati svoj sadašnji oblik.
Prema istraživanju iz 2005. koje su proveli AOL i National Cyber-Security Alliance, 61% kompjutera bilo je zaraženo nekom vrstom špijunskog softvera. 92% korisnika nije znalo da imaju spyware na kompjuteru. Internet Explorer je posebno ranjiv na napade, što zbog popularnosti (koja je nekad ipak bila mnogo veća nego sada), što zbog svoje integracije s Windowsima koja je takva da može omogućiti štetnom softveru da dođe do ključnih dijelova operativnog sistema.
Načini zaraze i ponašanje
Špijunski softver se ne širi izravno na isti način kao virusi ili crvi zato što ga zaraženi sistem obično ne pokušava prenijeti na druge kompjutere. Umjesto toga, širi se često na prevaru korisnika ili iskorištavanjem sigurnosnih rupa.
Špijunski softver se može instalirati u tajnosti, ili zajedno s nekim korisniku poželjnim programom. Može čak koristiti i trojanskog konja, koji se lažno predstavlja kao neka korisna aplikacija. Ako za zarazu kompjutera neki špijunski softver koristi sigurnosne rupe, to se može dogoditi kada korisnik dođe na stranicu sa zlonamjernim kodom, koji napadne browser i prisili ga na instalaciju špijunskog programa.
Klasična definicija trojanskog konja je nešto opasno što dolazi prerušeno u nešto poželjno. Distributer špijunskih programa predstavlja program kao korisnu alatku—npr. kao "Web accelerator - ubrzivač interneta" ili kao pomoćni software agent. Korisnik preuzme i instalira program, a kasnije otkrije da mu taj program može nanijeti štetu. Na primjer, Bonzi Buddy, špijunski program usmjeren na djecu, tvrdi da:
Kao što je prije spomenuto, Internet Explorer predstavlja rizični faktor za instalaciju špijunskog softvera. Tako je posebno bilo tijekom ranih 2000-ih, kada je bio na vrhuncu popularnosti, te istovremeno pun sigurnosnih propusta. Osim duboke integracije s Windowsima, rizično je i to što se za IE mogu instalirati dodaci nazvani Browser Helper Objects, koji daju dodatnu funkcionalnost IE-u. Špijunski softver se zna instalirati u obliku BHO-a. Korisnik onda može imati neželjenu alatnu traku (toolbar) ili se pak mogu preusmjeravati HTTP zahtjevi.
Rijetko je kompjuter zaražen samo jednim špijunskim softverom. Naime, najčešće su višestruke zaraze. Korisnik zaraženog kompjutera često primijeti čudno ponašanje sistema, ili značajan pad sistemskih performansi (brzine), što je samo po sebi značajan problem. Tako spyware može utjecati na neobično povećanu aktivnost procesora i veći internetski promet. Javljaju se problemi sa stabilnošću, programi se naglo ruše, sistem redovito smrzava, a povremeno nije moguće uspostaviti internetsku vezu ili je ona veoma spora.
Katkad nije uopće očito da je kompjuter zaražen. U takvim situacijama korisnik će vjerojatno pretpostaviti da su uzroci loših performansi problemi s hardverom, Windowsima, ili zaraza nekim drugim štetnim softverom. Neki korisnici teško inficiranih sistema kontaktiraju tehničku podršku ili kupe novi kompjuter zato što im je postojeći sistem "postao prespor". U većini slušajeva vrlo zaraženi sistemi trebaju čistu instalaciju Windowsa (NE reinstalaciju koja ne briše sve podatke s diska), kako bi se povratila puna funkcionalnost i brzina.
Špijunski softver može isključiti antivirus i vatrozid. Na taj način sprječava svoje otkrivanje, te blokiranje, i dodatno pogoršava sigurnost sistema. Isto tako može smanjiti sigurnosne postavke browsera, što može dovesti do novih zaraza različitim vrstama štetnog softvera. Postoji i špijunski softver koji čak isključuje ili potpuno uklanja konkurentne špijunske programe, zbog toga što, u slučaju veoma izraženih problema vezanih za špijunski softver, postoji veća šansa da će korisnik poduzeti nešto da iste ukloni.
Silicijum tetrabromid
Silicijum tetrabromid je hemijsko jedinjenje, koje ima molekulsku masu od 347,702 Da.
Spyware
Načini zaraze i ponašanje
Zbog praktičnosti i jednostavnosti, dosta korisnika Windowsa XP ima administratorska prava (privilegije). Ovo također omogućuje da svaki program, uključujući i zlonamjerni, može imati neograničen i neometan pristup sistemu. Takve se situacije mogu dijelom spriječiti tako da korisnik ima ograničena prava, ili da ograniči prava određenih programima koji koriste Internet, npr. browser. (Više o tome u odlomku Vanjske poveznice).
Na Windowsima Visti i 7, administrator kompjutera pokreće programe pod ograničenim korisničkim pravima. Ako program zahtijeva administratorske privilegije, Windowsi će upitati korisnika treba li dopustiti radnju. (User Account Control) Spomenuta mogućnost podosta poboljšava sigurnost sistema.
Registry Windowsa sadržava više ključeva koji se mogu izmijeniti tako da se neki softver pokreće automatski pri pokretanju operativnog sistema. Ova je mogućnost često korištena, ne samo od špijunskog softvera, već od brojnog štetnog softvera uopće. Ta im opcija, dakle, omogućava da od samog pokretanja sistema prate korisnika. Špijunski softver će obično dodati svoje vrijednosti na sva mjesta u registryju koja mu omogućavaju automatsko pokretanje. Od tog trenutka periodično će provjeravati je li neka vrijednost uklonjena, i u tom slučaju će ju vratiti.
Prevencija
Postoje brojni programi koji mogu ukloniti ili blokirati špijunski softver, kao i dosta načina na koji korisnik može spriječiti zarazu svog sistema. Informacije se lako mogu pronaći i u odjeljku Vanjske poveznice gdje su postavljene poveznice na neke kvalitetne web siteove.
Prije svega, vrlo je važno raditi sigurnosnu kopiju (backup) podataka. U slučaju vrlo teške zaraze koja se ne može posve ukloniti ni antivirusnim ili antišpijunskim programima, preporučljivo je uraditi čistu instalaciju Windowsa. Tada će sigurnosna kopija podataka vrlo dobro doći; naravno, ako se u njoj ne nalaze datoteke zaražene štetnim programima.
Antišpijunski (antispyware) programi
Postoji nekoliko komercijalnih firmi i programera koji su izdali softver koji blokira ili uklanja spyware - tzv. antišpijunski programi. U najpoznatije programe takve vrste ubrajaju se Spyware Doctor (tvrtka PC Tools), Ad-Adware SE (Lavasoft) i Spybot Search & Destroy (Patrick Kolla).
16. prosinca 2004. Microsoft je kupio program GIANT AntiSpyware te ga rebrandirao u Windows Antispyware beta. Program je ponuđen za besplatno skidanje za korisnike legalnih Windowsa XP. 2006. preimenovan je u Windows Defender i dodan u Windows Vistu i kasnije operacijske sustave.
Brojne antivirusne tvrtke, kao što su Symantec, PC Tools, McAfee i Sophos su dodali antišpijunske dodatke u svoje antivirusne programe. Symantecov antivirus tako pruža zaštitu u stvarnom vremenu od spywarea, kao što to isto čini za viruse.
Kako rade
Antišpijunske programi mogu se boriti protiv spywarea na dva načina:
Poput antivirusa, i ova vrsta programa treba često osvježavanje baze poznatog spywarea. Bez redovitog osvježavanja, antispyware je tek od ograničene koristi.
Ako spyware nije bio blokiran i uspije se instalirati, može se odbiti ukloniti ili onesposobiti. Katkad spyware procesi rade u parovima: kada antivirusni/antišpijunski program (ili korisnik) zaustave jedan proces, drugi ga ponovno osposobljava. Drugi spywarei mogu detektirati pokušaje uklanjanja njihovih ključeva u registryju te ih u tom slučaju opet dodaju. Obično, pokretanje kompjutera u sigurnom načinu rada (popularni Safe mode) daje antišpijunskom softveru veću šansu za uklanjanje spywarea.
Sigurnosne prakse
Postoje i drugi načini za prevenciju zaraze uz instalaciju antisypwarea. Najbolje je da se koriste kombinirano s programom. Tako je, primjerice, u slučaju da korisnik koristi Internet Explorer, dobro onemogućiti ActiveX kontrole u sigurnosnim postavkama.
Pojedini ISP-ovi - posebno koledži i sveučilišta - koriste mrežne vatrozide (firewall) i internetske proxyie kako bi onemogućili pristup stranicama koje su poznate po instalaciji spywarea. Individualni korisnici isto tako mogu instalirati vatrozide tvrtki poput Comode ili ZoneLabs. Može se čak, ručno ili programima kao što su Spybot Search & Destroy, izmijeniti hosts datoteku tako da sadrži ogroman popis blokiranih internetskih siteova.
Kako se spyware može instalirati i s raznim shareware programima koji su ponuđeni za skidanje, preporučljivo je skidati programe samo s provjerenih stranica, što donosi određenu dozu sigurnosti.
Uklanjanje spywarea
Prije uklanjanja spywarea trebalo bi privremeno isključiti vezu na internet. To sprječava osobu koja kontrolira spyware da uspostavi udaljen pristup kompjuteru. Drugi korak je lociranje spywarea i njegovo uklanjanje antivirusnim ili antišpijunskim programom. Može se i ručno ako dobro znate što i kako radite.
Nakon uklanjanja spywarea dobro je izbjegavati potencijalno problematične stranice, jer spyware na njima nerijetko iskorištava sigurnosne rupe u browseru da bi zarazio kompjuter. Kako bi se smanjila šansa za zarazu mogu se koristiti sandbox programi podešeni tako da se browser pokreće unutar njih. Sandbox programi naime djeluju na principu ograđenog pješčanika. Programi mogu raditi izmjene na "pješčaniku" ali ne izvan njega. Na kraju se mogu ukloniti sve promjene napravljene na "pješčaniku".
Špijunski softver i oglašivački softver
Pojam adware označava softver koji prikazuje oglase. Samo prikazivanje oglasa ne smatra se značajkom spywarea, ali adware ima neke njegove odlike. To je primjerice prijavljivanje internetskih siteova koje korisnik posjeti oglašivačkim tvrtkama. Ova aktivnost se odvija u pozadini, a podaci koji se prikupe koriste se u svrhu "personaliziranog" oglašavanja.
Špijunski softver, virusi i crvi
Za razliku od virusa i crva, spyware programi se obično ne repliciraju. Ipak, spyware iskorištava zaražene kompjutere zbog komercijalne dobiti - može prikazivati neželjene skočne prozore, krasti osobne informacije (uključujući i financijske poput broja kreditne kartice), nadzirati korisnikovo surfanje, i preusmjeravati HTTP zahtjeve na štetne siteove.
DRM (digital rights management)
Neke tehnologije koje sprječavaju kopiranje datoteka zaštićenih autorskim pravima, su izvedene od spywarea. Tako je 2005. saznato da je Sony BGM Music Entertainment koristio rootkit u svojoj Extended Copy Protection (XPC) DRM tehnologiji. Poput većine spywarea, bio je težak za otkriti i ukloniti. Oim toga bio je i tako loše napisan da se moglo dogoditi da, u slučaju da ga korisnik pokuša ukloniti, kompjuter više ne radi. Kako je bilo pritužbi, Sony BGM je poslije na internetskom siteu napisao upute kako ga ukloniti.
Od 26. travnja 2006., Microsoftova aplikacija Windows Genuine Advantage Notifications (WGA) bila je instalirana na kompjuterima većine korisnika Windowsa, kao "kritična sigurnosna zakrpa". Glavna zadaća ove aplikacije (koja se namjerno ne može deinstalirati) jest da se provjeri legalnost kopije Windowsa koju korisnik posjeduje. Također "zove doma" (call home), poput spyware programa. Može se ukloniti alatom RemoveWGA.
Međuljudski odnosi
Nije rijedak slučaj da neka osoba koristi spyware da nadzire internetske aktivnosti svojeg partnera. Najmanje jedan softver, Loverspy, je bio specifično dizajniran za tu funkciju. Špijuniranje aktivnosti bez znanja i dopuštenja nadzirane strane može biti ilegalno, a to pak ovisi o lokalnim zakonima.
Kolačići (cookies)
Antisypware programi često dekektiraju i HTTP kolačiće, male tekstualne datoteke koje prate posjećene stranice. Iako nisu sami po sebi zlonamjerni, mnogim korisnicima smeta što ih oglašivačke kompanije stavljaju na njihove kompjutere, zbog čega se kolačići mogu ukloniti.
Primjeri
Ovi česti spywarei ilustriraju različitost njihovih ponašanja i taktika koje koriste. Primijetite da im, kao i u slučaju kompjuterskih virusa, istraživači daju imena koja vjerojatno nisu korištena od njihovih autora. Programi se tako mogu grupirati u "porodice" koje dijele slična ponašanja. Primjerice, spyware programi distribuirani od strane nekadašnje tvrtke Claria su kolektivno poznati pod nazivom Gator. Isto tako, programi koji se često zajedno instaliraju mogu se opisati kao dio istog spyware paketa, čak i ako funkcioniraju zasebno.
Lažni antišpijunski programi
Zlonamjerni programeri napravili su veliki broj lažnih antivirusnih i antišpijunskih programa. Na pojedinim siteovima korisnici mogu primiti skočne prozore (pop-up) koji ih "obavještavaju" da je njihov kompjuter zaražen sa špijunskim softverom, potičući ih da nabave program koji ne uklanja zaista spyware - ili, još gore, može instalirati dodatni. Preporučuje se da se ne instaliraju sumnjivi programi koji tvrde da uklanjaju sypware, dok se ne utvrdi njihova legitimnost.
Lažni antivirusni proizvodi čine čak 15 posto štetnog softvera.
Hiniofon
Hiniofon je organsko jedinjenje, koje sadrži 9 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 351,118 Da.
Claude, Texas
Claude je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.196 stanovnika.
Belinsko Selo
Belinsko Selo je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Ozlja, Karlovačka županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 13 stanovnika te 2 obiteljskih kućanstava.
Eurijal
Eurijal (Εὐρύαλος) ime je nekoliko ličnosti u grčkoj mitologiji i antičkoj književnosti:
Gezoshizin dehidrogenaza
Gezoshizin dehidrogenaza (, gezoshizinska dehidrogenaza) je enzim sa sistematskim imenom gezoshizin:NADP+ 4,21-oksidoreduktaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim učestvuje u interkonverziji heterojohimbinskih alkaloida kod Catharanthus roseus.
Grevenbroich
Grevenbroih je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 8 opštinskih središta okruga Rajn Nojs. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 64.197 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5162008, NUTS (DEA1D) i LOCODE (DE GRV) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Rajn Nojs Grevenbroih se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Rajn Nojs. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 54 metra. Površina opštine iznosi 102,5 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 64.197 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 626 stanovnika/km².
San Nicola di Tremiti, Foggia
San Nicola di Tremiti je naselje u Italiji u provinciji Foggia, u regiji Apulija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 131 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 44 m.
Džarir ibn Atija
Džarir ibn Atija al-Hafti Al-Tamimi Al-Nadždi (Jarir ibn `Atiyah al-Khatfi Al-Tamimi Al-Najdi; جرير بن عطية الخطفي التميمي النجدي) (cca. 650 – cca. 728) bio je arapski pjesnik i satiričar iz doba Omejadskog Kalifata. Bio je rodom iz plemena Kulaib, ogranak klana Banu Tamim. Rodio se u al-Yamamahu, ali je dugo vremena proveo u Damasku na dvoru omejadskih kalifa.
O njegovom životu se relativno malo zna. Bio je miljenik Al-Hajjaj bin Yousefa, moćnog guvernera današnjeg Iraka. Stekao je reputaciju zahvaljujući dugogodišnjem sukobu i suparništvu sa svojim kolegama Farazdaqom i Akhtalom. U Damasku je posjetio dvor kalifa Abd al-Malika i Al-Valida I, ali ga obojica nisu najbolje primili. Sa druge strane je uživao veliku naklonost kalifa Omara II, poznatog po svojoj pobožnosti.
Njegov opus se uglavnom sastoji od satire i eulogije.
Ikonodulstvo
Ikonodulstvo ili ikonodulija (od εικών eikón, ikone = slike; δουλια;dulija = štovanje) je vjerski pokret koji zagovara štovanje svetih slika - ikona. Članovi ovog pokreta se nazivaju ikonoduli (rijetki oblik: ikonofili).
Suprotnost od tog pokreta, odnosno protivljenje štovanju svetih slika se naziva ikonoklazam ili ikonoborstvo.
Tumačenje Deset zapovijedi u judaizmu izričito zabranjuje izradu i štovanje svetih slika (slike, skulpture, itd.), a sličan stav ima i islam. Kod kršćana se razvio malo drugačiji odnos prema svijetu slika.
Među kršćanima se tako proširilo uvjerenje da je Isus Krist je vlastitim život i smću na križu ukinuo zapovijedi Starog zavjeta, pri čemu se kao presedan navode pravila o obrezivanju i ritualnoj čistoći hrane. Isti su se kriteriji primijenili i na dotadašnje judaističke zabrane proizvodnje svetih slika.
Ovom tumačenju su se u 8. vijeku unutar kršćanstva suprotstavili ikonoborci, te počeli uništavati svete slike. Ikonodulima je u to vrijeme teološku podršku pružao Studion Sveti Teodor i sv. Jovan Damaskin. Spor konačno je konačno riješen godine 787. Drugim nikejskim saborom, odnosno formulom kojim je svete slike dozvoljeno obožavati (dulija; δουλια "dulija" = obožavanje, iskazivanje počast), ali ne i pripisivati nadnaravna svojstva (λατρια, λατρεια; latrija] = izjednačavanje s ). Ovaj stav dijele i katolici i pravoslavci.
Razlika između pojmova i latrija dulija je malena, pa je ponekad teško reći što je tu zapravo oblik obožavanja, a što nije. U srednjem vijeku, Rimokatolička crkva je snažno podržavala štovanje određenih sakralnih objekata (čudesna slika, medalje, itd.), svetaca i njihove relikvije, kao i obožavanje Presvetog Sakramenta (euharistija). Za vrijeme Reformacije su protestanti nakon toga reagirali novim valom ikonoklazma.
Gummersbach
Gumersbah je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 13 opštinskih središta okruga Oberbergiš. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 52.130 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5374012, NUTS (DEA2A) i LOCODE (DE GUM) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Oberbergiš Gumersbah se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Oberbergiš. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 152–519 metara. Površina opštine iznosi 95,4 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 52.130 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 547 stanovnika/km².
La profecía del lago
La profecía del lago je bolivijski crno-bijeli nijemi film snimljen 1925. u režiji Josea Maria Velascoa Maidane. Po žanru je ljubavni film, a radnja prikazuje vezu između mladića iz indijanskog (domorodačkog) naroda Aymara i kćeri bijelog veleposjednika. Napravljen je nedugo poslije Corazón Aymara, te je predstavljao drugi cjelovečernji film u historiji bolivijske kinematografije. Pred premijeru su ga vlasti zabranile, zbog kontroverznog sadržaja, odnosno međurasnih odnosa dvoje protagonista. Nakon toga je Velascu Maidani naređeno da film preda kako bi se mogao spaliti; u intervjuu 1979. godine su Maidana i njegova supruga tvrdili da su na to reagirali prijeteći da će se sami spaliti sa filmom. Kopije su potom uspjeli sakriti u zidovima svog doma. Usprkos toga, La profecía del lago se danas smatra izgubljenim filmom.
Velasco Maidana je pet godina kasnije režirao Wara Wara, koga su cenzori ovaj put uspjeli prihvatiti, te koji se danas smatra jedinim sačuvanim bolivijskim filmom iz nijeme ere.
Castéra-Vignoles
Kastera Vinjol je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Gornja Garona koja pripada prefekturi Sen Godan.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 54 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 12 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 4,19 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 408 metara (maksimalnoj 376 m, a minimalnoj 254 m).
Cleveland, New York
Klivland je grad u američkoj saveznoj državi Njujork.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 750, što je 8 (-1,1 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Dezoksilimonatna A-prsten-laktonaza
Dezoksilimonatna A-prsten-laktonaza je enzim sa sistematskim imenom dezoksilimonat A-prsten-laktonohidrolaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim otvara A-prsten-lakton triterpenoidne dezoksilimonske kiselina, ostavljajući D-prsen-lakton nepromenjen.
Mount Crested Butte, Colorado
Maunt Krested Bjut je grad u američkoj saveznoj državi Kolorado.
Hlorbenzoksamin
Hlorbenzoksamin je organsko jedinjenje, koje sadrži 27 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 435,001 Da.
Princ Nagaya
thumb|desno|250px|Prikaz Nagayine palače u Nari Nagaya (長屋王 Nagaya-no-ōkimi or Nagaya-ō) (684 – 20. mart 729) je bio japan]ski princ i političar iz [[Nara perioda, odnosno sin princa Takechija (unuk cara Temmua).
Od 720. i smrti Fujiwara no Fuhitoa postao je najmoćniji ministar na carskom dvoru. Zbog toga je došao u sukob sa članovima klana Fujiwara. Četiri Fuhitova sina su ga 729. lažno optužili za niz zločina, te je pogubljen zajedno sa nekoliko članova svoje porodice.
Njegova smrt je vezana uz legende o kletvi koja je pogodila članove porodice Fujiwara, ali i suvremene građevinske kompanije koje su uznemirile njegov grob.
Bitka kod Kunakse
Bitka kod Kunakse odigrala se 3. 9. 401. pne. između maloazijskih satrapija predvođenih Kirom Mlađim koje su se pobunile protiv Artakserksa II., Kirovog brata i vladara Perzijske Monarhije koji je na došao na perzijski tron tri godine ranije. Bitka se održala uz lijevu obalu rijeke Eufrat pokraj drevnog grada Kunakse, oko 70 km sjeverno od Babilona. Glavni izvor o ovom sukobu je Ksenofont, grčki plaćenik koji je osobno sudjelovao u bitci, te koji je kasnije postao historičar.
Pripreme
Kir Mlađi okupio je vojsku grčkih plaćenika koja se sastojala od 10.400 hoplita i 2500 lakih pješaka, kojima je zapovjedao spartanski general Klearh. Također, Kir Mlađi zapovjedao je i sa perzijskim satrapskim jedinicima iz Lidije, Frigije, Paflagonije i Kapadocije koje je vodio njegov nadređeni perzijski general Ariaej. Ksenofont je broj perzijskih pješaka procijenio na fantastičnih 1,200.000, no niti jedan moderni historičar ne smatra te brojke pouzdanima. Ipak, smatra se kako je Artakserkso II. zapovijedao većom vojskom nego Kir Mlađi, što se posebno odnosi na perzijsku konjicu.
Bitka
Grčke snage koje su se nalazile na desnom krilu vojske Kira Mlađeg sukobile su se sa Artakserksovim lijevim krilom koji se prema dogovorenom manevru povukao sve dok Grci nisu došli u domet strijelaca. Istovremeno, borba između perzijskog desnog odnosno Kirovog lijevog krila trajala je mnogo krvavije i duže; Kir Mlađi sukobio se sa jednim od Perzijskih besmrtnika iz bratove vojske koji ga je ubio kopljem. Dok su se Grci i dalje borili jer nisu čuli za Kirovu pogibju, trupe Artakserksa II. prodrle su u grčki tabor i uništili njihove zalihe hrane. U samoj bitci nije bilo velikog broja žrtava budući kako je potencijalni uzurpator perzijskog trona Kir Mlađi ubijen na samom početku borbe.
Posljedice
Prema grčkom plaćeničkom vojniku i historičaru Ksenofontu, grčki hopliti tokom bitke su dvaput porazili Artakserksovo lijevo krilo i imali samo jednog ranjenog vojnika, no njegovi podaci ne smatraju se pouzdanima zbog očigledne pristranosti. Nakon što su čuli kako je njihov zapovjednik i mentor Kir Mlađi ubijen shvatili su kako je njihov uspjeh u bitci irelevantan, odnosno kako je cijela ekspedicija završila neuspjehom. Našli su se u sred neprijateljske monarhije bez hrane, mentora ili saveznika. Navodno su ponudili svom perzijskom savezniku Arieju da postane kraljem, no on ih je odbio uz obrazloženje kako nije kraljevske krvi pa neće naići na potporu kod Perzijanaca. Potom su ponudili svoje usluge Tisafernu, jednom od vodećih Artakserksovih satrapa, no on ih je odbio. Ipak, Tisafern se našao u problemima budući kako nije imao vojsku za obračun sa njima, pa ih je odlučio opskrbiti hranom i nakon dugog čekanja poslati kući.
Grčki zapovjednici naivno su prihvatili Tisafernov poziv na gozbu, gdje su zarobljeni i konačno pogubljeni. Grčki vojnici su potom izabrali nove zapovjednike, te krenuli prema Crnom moru na sjeveru kroz Kurdistan i Armeniju. Priče o grčkim plaćenicima poznatijih kao Deset tisuća i njihovim avanturama zabilježene su u Ksenofontovom djelu „Anabaza“.
Popularna kultura
Prema bitci kod Kunakse napisana je moderna američki novela Sola Yuricka The Warriors iz 1965. koja je 1979. ekranizirana kao istoimeni film The Warriors u režiji Walter Hilla. Određeni likovi i bande iz novele odnosno filma imenovani su po drevnim ličnostima ili borbenim formacijama, a film završava na obali isto kao pohod 10.000.
Bezistan
mini|desno|250px|[[Gazi Husrev-begov bezistan iznutra]] Bezistan je tržnica ili trgovačka kuća u bazaru, odnosno čaršiji, rađena je većinom od kamena, pokrivena sistemom više kupola ili bačvastim svodom. Uz glavnu prostoriju u kojoj se trguje često su u nizu smješteni, poput boksova ili spremišta, dućani sa skupocjenom robom i zanatske radnje.
Oksikam
thumb|[[Piroksikam]] Oksikam je klasa nesteroidnih antiinflamatornih lekova (NSAID) koji se vezuju za proteine plazme. Većina oksikama su neselektivni inhibitori ciklooksigenaznih (COX) enzima. Izuzetak je meloksikam sa malom (10:1) preferencijom za COX-2, što je klinički značajno samo pri niskim dozama.
Hemija
Fiziko-hemijske karakteristike ovih molekula znatno variraju u zavisnosti od okruženja.
U kontrastu sa većinom drugih NSAID lekova, oni nisu karboksilne kiseline. Oni imaju kiseli karakter zato što sadrže vinilogne karbogne karboksilne grupe koje manifestuju formu keto-enolnog tautomerizma, što je ovde ilustrovano primerom lornoksikama:
Nuklearna magnetna rezonancija
Nuklearno-magnetno-rezonantna spektroskopija (NMR) je svestrana spektroskopska disciplina koja može da registruje signale atoma iz različitih položaja u molekulu i pri tome da svaki signal dovede u vezu sa nekom od poznatih spinskih interakcija, glavnim izvorima podataka o molekulskoj strukturi i dinamici. NMR spektroskopija je danas, uz rendgeno-strukturnu analizu (kristalografiju x-zraka), jedina metoda kojom može da se odredi struktura biopolimera sa razlaganjem na atomskom nivou.
Istorijski pregled
NMR spektroskopija, kao eksperimentalna tehnika, poznata je od 1946. godine kada su istraživačke grupe iz Stanforda i sa Harvarda nezavisno uspele da detektuju NMR signal u kondenzovanoj materiji. Za taj pronalazak vodeći istraživači Feliks Bloh i Edvard Mils Parsel dobili su Nobelovu nagradu za fiziku 1952. godine. Nuklearni fizičari su brzo izgubili interes za NMR kada se ispostavilo da opažene NMR frekvencije zavise od hemijske prirode uzorka pa su glavni razvoj metode preuzeli fizikohemičari. Tako je godine 1991. za razvoj Furijeove NMR metode Nobelovu nagradu za hemiju dobio Rikard Ernst iz Instituta za fizičku hemiju ETH, Cirih, a godine 2002. Kurt Vitrih iz Instituta za biofiziku, ETH, Cirih, za razvoj NMR metoda za određivanje strukture proteina.
Ništa manje nije burna ni NMR predistorija. Postojanje nuklearnog spina postulirao je Pauli još 1924. godine da bi objasnio hiperfinu strukturu spektralnih linija. Godine 1933. Oto Štern je izmerio magnetni moment protona (atomskog jezgra vodonika) za šta je 1943. godine dobio Nobelovu nagradu za fiziku. A Rabi je 1938. godine izveo prve NMR eksperimente u molekulskim snopovima (dakle, ne u kondenzovanoj materiji) za šta je 1944. i on dobio Nobelovu nagradu za fiziku. Fantastična istorija nuklearne magnetne rezonancije doživela je svoj vrhunac 2003. godine kada je Nobelova nagrada za medicinu dodeljena Polu Laterburu i Piteru Mensfildu za otkrića u vezi sa slikanjem mekih tkiva pomoću nuklearne magnetne rezonancije.
Iz razvojnog puta NMR-a može najbolje da se sagleda uloga nauke i njen doprinos civilizaciji. NMR je nastao iz puke radoznalosti, dakle želje fizičara da saznaju nešto više o strukturi atomskog jezgra. Razvoju metode su dosta doprineli hemičari u želji da razumeju strukture organskih molekula. Onda je metoda prodrla u biohemiju za određvanje strukture bioloških makromolekula. Istovremeno je našla mesto u biologiji za nedestruktivno ispitivanje bioloških procesa da bi danas postala nezamenljiva dijagnostička metoda za snimanje mekih tkiva. Godine 1984. Američko udruženje radiologa je, da bi uklonilo asocijaciju na nukearne reakcije i bombe, iz naziva metode ispustilo nuklearna pa je u medicini NMR poznat kao magnetna rezonancija.
Osnovne interakcije
Atomska jezgra elemenata sa neparnim brojem protona i/ili neutrona poseduju mehanički moment (spin) i njemu pridruženi magnetni moment. Spin atomskog jezgra, i njemu pridruženi magnetni moment, nisu kuriozitet već fundamentalna osobina protona i neutrona, poput mase ili naelektrisanja. Dakle, magnetni moment atomskog jezgra je univerzalna osobina hemijskih elemenata. Samo jezgra sa parnim brojem protona i parnim brojem neutrona nemaju magnetni moment, recimo 4He, 12C, 16O... Međutim, za svaki element sa parnim rednim brojem (parnim brojem protona) može se naći stabilni izotop sa neparnim masenim brojem (neparnim brojem neutrona) iz kojeg se NMR signal može detektovati, na primer, 3He, 13C, 17O...