cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Colligis-Crandelain
Koliži Krandlen je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu En (Pikardija) koja pripada prefekturi Laon.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 145 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 22 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 6,53 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 88 metara (maksimalnoj 194 m, a minimalnoj 68 m).
San Leopoldo, Santa Isabel
San Leopoldo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Santa Isabel.
Limbach
Limbach se može odnositi na
Finca San Martín, San Juan Bautista Valle Nacional
Finca San Martín je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini San Juan Bautista Valle Nacional.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 35 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 66 m.
Malsch
Malsch se može odnositi na
El Talladero, Acula
El Talladero je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Acula.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 214 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 6 m.
Драгоцвет
Драгоцвет је насељено место града Јагодине у Поморавском округу. Према попису из 2011. било је 1147 становника.
Историја
До Другог српског устанка Драгоцвет се налазио у саставу Османског царства. Након Другог српског устанка Драгоцвет улази у састав Кнежевине Србије и административно је припадао Јагодинској нахији и Левачкој кнежини све до 1834. године када је Србија подељена на сердарства.
Демографија
У насељу Драгоцвет живи 837 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 43,7 година (41,8 код мушкараца и 45,6 код жена). У насељу има 328 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 3,06.
Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
Borlasca, Genoa
Borlasca je naselje u Italiji u provinciji Genoa, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 51 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 525 m.
Nehren
Nehren se može odnositi na
Possessione Serraioli, Ravenna
Possessione Serraioli je naselje u Italiji u provinciji Ravenna, u regiji Emilia-Romagna.
Fariseji
Fariseji ili farizeji su bili jevrejska religijska stranka iz razdoblja drugog Hrama, prethodnici rabinskog judaizma. Nastali su u drevnoj Judeji u doba vladavine Jovana Hirkana (135. – 104. godine pre Hrista).
Tokom 1. veka, fariseji su bili poznati po svojom strogom poštovanju Mojsijevog zakona. Josif Flavije takođe primećuje i njihovu posvećenost učenju, oličenu u Hilelu i Johananu ben Zakaju. Mišna, Talmud i glavni tanaitski izvori predstavljaju glavnu riznicu njihove misli i svedočanstvo oživljavanja jevrejskog života u prvim vekovima naše ere, kada je farisejski judaizam dobio svoj konačni oblik.
Chestnut, Illinois
Čestnat je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Ilinois.
Fariseji
Fariseji su u hrišćanstvu ponajviše poznati po Isusovoj kritici licemera, te stoga, u prenesenom smislu, "farizej" u hrišćanskom kontekstu označava licemjera.
Chestnut, Illinois
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 246.
Fariseji
Porijeklo i značenje riječi
Naziv "farizeji", grčki: pharisaios, dolazi od hebrejskog perušim odnosno aramejskog perišajja, što znači odvojeni. Ovo ime dobili su zbog svoje suzdržanosti prema sudjelovanju u političkom životu i usmjerenosti na religiju, a također i zbog svojeg odvajanja od običnog puka. Prvenstvena im je briga da u osobnom životu doslovno štuju Zakon, tj. židovske svete spise (Stari Zavjet) i usmenu predaju.
Njihovo odvajanje međutim nije bilo ni izbliza tako radikalno kao kod esena, koji su se povukli u vlastite izolirane zajednice. Farizeji su živjeli uobičajenim načinom života Židova. Često su bili pismoznanci i učitelji. Sudjelovali su u Sinedriju kao oporba saducejima. Iako su bili skloni prezirati obični puk koji ne poznaje Zakon, uživali su ugled i bili vrlo utjecajni u narodu zbog svoje učenosti, predanosti vjeri i obično uzornom životu.
Njihov je ugled bio od presudnog značaja nakon uništavanja Hrama 70. g.n.e, koje izaziva drastičnu krizu židovstva i propast stranke saduceja. Farizeji su ustrojili nove temelje judaizma (Talmud), koji traju do danas. U tome su prestali biti "odvojeni", pa se i riječ među Židovima prestala koristiti.
U Evanđeljima i drugim dijelovima Novog Zavjeta riječ "farizej" pojavljuje se gotovo isključivo u negativnom kontekstu, npr. u Mt 23, gdje Isus više puta ponavlja zazivanje "Jao vama, pismoznanci i farizeji! Licemjeri!". Tako je u europskim jezicima, posredstvom latinskog prijevoda Novog Zavjeta, riječ "farizej" dobila opće značenje »licemjer, podlac, hipokrit«, odnosno "farizejstvo" značenje »prijetvornost, hipokrizija, licemjerstvo, podlost« (Hrvatski enciklopedijski rječnik).
Iako je među farizejima svakako bilo i licemjera, koji su se javno zalagali za jedno a tajno se ponašali drugačije, većina njih bili su savjesni i dosljedni ljudi; to se pokazalo u izvanredno kreativnoj i uspješnoj obnovi židovstva nakon razaranja Hrama. Korištenje riječi "farizej" kao sinonim za licemjera povijesna je nepravda.
Pismoznanci
Zbog čestog spominjanja farizeja zajedno s pismoznancima, kršćani koji čitaju Novi zavjet često ove izraze doživljavaju kao sinonime. Međutim, pisari ili pismoznanci (također i književnici) su društveni sloj, a ne stranka. To su bili obrazovani činovnici u državnoj službi, koji se prvi put pojavljuju još u doba Salomona. Njima su pripadali i pisci mudrosne književnosti. Pojam se nekoliko puta pojavljuje u hebrejskoj Bibliji (Stari zavjet), npr. za Ezru se kaže da je bio »književnik vješt Mojsijevu Zakonu« (Ezr 7:6).
U I. st.n.e. pismoznanci su bili obrazovani pravnici, moralisti i teolozi te su vodili i poučavali židovsku zajednicu. Zvali su se "branitelji", "učitelji", "učitelji Zakona" i valjalo ih je oslovljavati s rabbi ("učitelju"). Većina njih je zaista pripadala farizejima ili ih podržavala, ali neki su pristajali i uz saduceje.
Nastanak i osobine farizeja
Za vrijeme ustanka Makabejaca, oko 160-130 pr.n.e, postojao je religiozno-politički pokret "hasidim" (pokret pobožnih). Nakon toga se pokret razdvojio u dvije struje, koje dobivaju imena farizeji i eseni. Pojam "farizeji" počinje se koristiti u Judeji za vrijeme vladanja Ivana Hirkana (135-104. pne.).
Farizeji su postali opozicija vladajuće judejske dinastije Hasmonejaca i odbili su položiti zakletvu vjernosti kralju Herodu Velikom. Podržavala ih je međutim kraljica Saloma Aleksandra, koja je samostalno vladala Judejom 76-67.pr.Kr. Nakon njene smrti dolazi do građanskog rata za nasljedstvo između dvojice njezinih sinova, u kojem do izražaja dolazi i sukob farizeja i saduceja, što će konačno 63. g.pne. dovesti do rimskog osvajanja i gubitka samostalnosti Judeje.
Uglavnom dolaze iz srednjeg društvenog sloja. Prema Josipu Flaviju u vrijeme Heroda Velikog bilo ih je 6.000. U odnosu na rimske vlasti pružaju pasivni otpor (za razliku od borbenih zelota). Izbjegavaju se miješati u politiku; također je izdvajaju od običnog svijeta, usmjereni su na religiju, na točno poznavanje Mojsijeva Zakona i "predaja starih", usmenih tumačenja Tore.
Saduceji su bili orijentirani na održavanje Hrama, na značaj obreda i doslovni tekst Zakona. U vanjskim oblicima kulture oni su prihvaćali utjecaje helenske i rimske kulture, npr. nadijevaju djeci grčka imena. Farizeji su pak u cjelini rigidnije branili autohtone židovske tradicije, ali neki od njih dobro su poznavali i djelomično usvajali helensku filozofiju, kao i razne strane religijske i mističke tradicije.
Kako su prihvaćali i usmenu tradiciju (i "apokrifne" spise nastale u II. i I. st. pne.), farizeji su su otvoreniji za raznolike intepretacije pisanog teksta Zakona. Dok saduceji doslovno ponavljaju tekst Zakona u obredima, farizeji su usmjereni na razumijevanje njegovog značaja za svakodnevni život. Da bi se to postiglo, nije dovoljno citirati doslovni tekst, nego treba prodrijeti u njegov duh i smisao. U tome su se mogle primjenjivati i forme filozofskog mišljenja (pa je Filon pokušao obimnu sintezu judaizma i grčke filozofije), ili pak analogije s tekstovima drugih religija te osobito s mističkim iskustvima (gnosticizam). To je dovodilo do idejnih sukoba i formiranja raznih škola, unutar farizejske stranke ili van nje.
Naglašavali su božansku providnost no nisu zapostavljali važnost ljudske slobode. željno su očekivali uspostavu Božjeg kraljevstva na zemlji i gajili mesijansku nadu.
Tek u osmom stoljeću doći će do obnove sukoba, pojavom pokreta karaima, čiji je osnivač Anan ben David. Slično saducejima, oni odbacuju autoritet rabina, odbacuju Talmud i priznaju samo Bibliju kao temelj vjere. Vjerojatno su imali znatan utjecaj u Kazarskoj državi.
Utemeljenje židovstva u dijaspori
Ova intenzivna intelektualna, ali praktično usmjerena aktivnost pokazala je svoju vrijednost nakon uništenja Hrama u Jeruzalemu 70. n.e, čime je bio uništen dosadašnji temelj židovskog vjerskog života i nacionalnog identiteta. U desetljećima nakon razaranja Jeruzalema, farizejski rabini okupljeni u gradu Jamnija (nedaleko današnje Jafe) strogo kodificiraju Zakon (Talmud), obrede i način života (rabinat, sabat, sinagoga).
Historija Irana
thumb|right|300px|Položaj [[Irana na Bliskom istoku]]
Fariseji
Utemeljenje židovstva u dijaspori
Odbacuju sve idejne "devijacije", sve pokušaje pomirenja sa stranim misaonim, književnim i mističkim tradicijama, kao što je bio Filonov, prijeteći izopćenjem onima koji naruše čistoću vjere; pri tome su ipak u midrašku književnost uključili prerade onih priča koje im odgovaraju, a vjerojatno je na njihove interpretacije utjecala platonistička teorija. (Goldstein, str. 24, 34-35). Takvom kombinacijom purizma i fleksibilnosti spješno prevladavaju veliku podjeljenost na stranke, sekte i frakcije koja je ranije postojala među Židovima, pa i među samim farizejima.
Historija Irana
Historija Irana se generalno odnosi historiju Velikog Irana, odnosno teritorija na kojem su živjeli ili žive brojni iranski narodi.
Fariseji
Utemeljenje židovstva u dijaspori
Nastavljajući farizejsku metodologiju, rabini tekst Nauka slobodno tumače da bi ga narodu razjasnili, kao što su to činili Ezra i njegovi suradnici: »Čitahu iz knjige Božjeg zakona po odlomcima i razlagahu smisao da narod može razumjeti što se čita.« (Knjiga Nehemijina, 8:8) Također potiču vjernike da tekst sami tumače i renterpretiraju da bi pravilno razumjeli njegov duh i smisao u promijenjenim okolnostima (Midraš).
Historija Irana
Ahemenidska dinastija
thumb|150px|right|[[Kir Veliki|Kirova grobnica u Pasargadu]] Kir Veliki došao je na vlast u Anšanu 559. pne. kao nasljednik svoga oca Kambiza I., te je ujedinio nekoliko perzijskih i iranskih skupina. On je takođe stupio u bliže odnose s Babilonom koji se u to doba pobunio protiv Medijaca, koji su vladali nad Perzijancima. Godine 549. pne. porazio je medijskoga kralja Astijaga, ušao u Ekbatanu i postao kraljem Medijaca i Perzijanaca. Došavši na vlast Kir Veliki započinje osvajačke ratove. Kroz sljedeće dvije do tri godine osvaja Lidiju i grčke gradove u Joniji. Nastavlja osvajačke pohode krećući se prema istoku i proširuje granice carstva do Baktrije i Sogdijane i uz rijeku Sir Dariju. Nakon što je zavladao Anatolijom i proširio istočne djelove carstva Kir je svoju pažnju usmjerio na Babilon, te ga osvaja početkom listopada 539. pne.. Ova je pobjeda Kiru donijela, ne samo Mezopotamiju, nego i cijelo Babilonsko kraljevstvo, koje se protezalo do granica Egipta. Nakon što je osvojio Babilon dao je sastaviti popularni Kirov cilindar koji se danas smatra prvim dokumentom o ljudskim pravima u historiji. Prilikom povratka u Iran Kir Veliki poginuo je u vojnom pohodu protiv Skita na sjeveroistočnoj granici 529. pne., dok drugi izvori navode kako je umro mirno u perzijskoj prijestolnici. Njegovo tjelo prenijeto je u Pasargad, glavni grad što si ga je sam izgradio, navodno na mjestu njegove pobjede nad Astijagom.
Fariseji
Utemeljenje židovstva u dijaspori
Takav pristup svetim spisima preuzeli su kasnije i kršćani i muslimani. »Kazuistika je bila talmudska tradicija prije nego je postala skolastička.« (Haag, str. 162) Dapače: »Svatko može vjerovati ili ne vjerovati u priče. Svatko može sastaviti svoj vlastiti midraš, ili dopuniti tuđe tumačenje.« (Goldstein, str. 12)
Historija Irana
Ahemenidska dinastija
thumb|right|250px|[[Ahemenidska Monarhija, najveća država u starom vijeku]]
Fariseji
Kršćanska kritika
Naglašavanje usmene predaje može voditi u »legalizam i djetinjastu kazuistiku« (Harrington, str. 29), a inzistiranje na dosljednom obdržavavanju Zakona može postati nepodnošljiv teret; otuda Isusove riječi: »Zaključavate kraljevstvo nebesko pred ljudima; vi ne ulazite, a ne date ući ni onima koji pokušavaju ući.« (Mt 23:13)
Historija Irana
Ahemenidska dinastija
Nakon smrti Kira Velikog 529. pne. na vlast je došao njegov sin Kambiz II. Četiri godine kreće na Egipat i napreduje sve do iza Prvog katarakta, a na zapad do Cirene. Preuzimajući egipatske običaje, proglasio se faraonom.
Fariseji
Kršćanska kritika
Apostol Pavao, i sam farizej, zaključuje da je zbog neizlječive griješnosti tijela nemoguće obdržavati cijeli Zakon onako, kako inzistiraju farizeji. »Umom služim zakonu Božjemu, a tijelom zakonu grijeha.« (Rim 7:25) Ponos zbog poznavanja Zakona dovodi do umišljenosti (Lk 18:9-14). Pavao spominje svoj prethodni život kao farizeja, kada je bio »po pravednosti koja je u Zakonu, besprijekoran« (Fil 3:6), ali sve to sada, zbog spoznaje Krista, ne smatra dobitkom nego gubitkom (Fil 3:7-8). (Harrington, 1968/1993:29)
Historija Irana
Ahemenidska dinastija
Međutim 522. pne. do njega je doprla vijest o pobuni u Perziji. Dok je putovao iz Sirije u Perziju, Kambiz II. nesretnim je slučajem poginuo. Njegov kopljonoša Darije koji je potjecao iz jednog ogranka ahemenidske dinastije, nastavio je put prema Perziji i uspješno ugušio ustanak.
U prvim godinama svoje vladavine Darije I. Veliki krenuo je prema Indiji, gdje je pripojio Sind. U njegovo je doba Perzijsko carstvo doživjelo najveći procvat i najveću teritorijalnu ekspanziju antičkog doba, što je uključivalo zemlje od rijeke Ind na istoku do Libije na zapadu. Darije I. izvršio je i teritorijalnu podjelu carstva na dvadesetak satrapija. Na čelu njih su bili satrapi koji su bili ili članovi perzijskih uglednih obitelji ili predstavnici lokalnog stanovništva. Darije premješta prestolnicu iz Pasargada u Perzepolis, gdje gradi svoj dvor.
Fariseji
Kršćanska kritika
Nasuprot ovoj kršćanskoj intepretaciji, citirajmo jednog suvremenog američkog rabina. »Sv. Pavao u Novom zavjetu vidi Zakon kao mamac i klopku jer da zakoni koje ne može obdržati čine čovjeka grešnikom.« Međutim: »Nije Zakon taj koji nas čini grešnima. Zakon nas pokušava ojačati kako bismo se oduprli mnogim svakodnevnim izazovima grijeha. Dok bi kršćanstvo moglo reći da je napor uzaludan i da nikad nismo dovoljno jaki oduprijeti se grijehu (…) židovstvo ustrajava na tome da smo Bogu dužni biti dovoljno ćudoredno ozbiljni da u najmanju ruku to pokušamo.« (Kushner, str. 56)
Historija Irana
Ahemenidska dinastija
Pred kraj Darijeve vladavine počeo je lokalni sukob s Grcima. Deset godina nakon pobune i njenog gušenja u grčkim gradovima Jonije, Darije Veliki poslao je vojsku u Grčku 490. pne. Međutim, Perzijanci su poraženi na Maratonu. Darije I. Veliki umro je 486. pne.
Darija Velikog nasleđuje njegov sin Kserkso I. (486.-465. pne.). Novi je vladar ugušio pobunu u Egiptu 485. pne., a tri godine kasnije i u Babilonu. U oba je slučaja svoju pobjedu popratio okrutnošću, a onda je 480. pne. sa vojskom od 70.000 ljudi Kserkso I. krenuo u veliki pohod na Grčku, gdje je u znak odmazde sravnio sa zemljom Atenu i Eretreju koji su pomgali jonski ustanak. Grčko-perzijski ratovi završili su 449. pne. Kalijinim mirom, nakon Kserksove smrti. Drugi dio Kserksove vladavine bio je u znaku gradnje u Perzepolisu i haremskih spletki, što je dovelo do atentata na njega 465. pne. Za vladavine sljedeća tri kralja, vodio se Peloponeski rat između Sparte i Atene, a Perzija je pomagala čas jednoj čas drugoj strani.
Kraljevski gradovi Pasargad, Perzepolis i Suza bili su i središta kulture i umjetnosti. Dok je religiozno graditeljstvo bilo siromašno i trijezno, u skladu s zoroastrizmom, u ovim je gradovima zamjetan sjaj i prostranstvo kraljevskih palača, sagrađenih od kamena i sjajno ukrašenih, položenih na umjetnu uzvisicu, pogodnu za obavljanje religijskih i građanskih svečanosti. Upadljiva je važnost koju u njima imaju trijemovi i apadanas, velika, natkrivena prijestolna dvorana. Veliki uticaj na perzijsku umjetnost imale su civilizacije njihovih susjeda: Asirije, Egipta i Babilona. Veliki niski reljefi isklesani u kamenu kojima su ukrašene kraljevske grobnice i podnožja terasa preuzeti su od Asiraca, dok je Darijeva palača bogata monumentalnim frizovima od bojene opeke uobičajene u Babilonu. Posebno je bilo razvijeno zlatarstvo, u kojemu se odražavala animalistička mašta stepskih naroda, te se putem slobodnih i naglih pokreta pretvaralo u elegantne oblike.
Od kasnog 5. st. Perzijsko carstvo bilo je žarište stalnih sukoba i pobuna. 405. pne. uspjela je pobuna u Egiptu; tri godine kasnije Kir Mlađi, brat kralja Artakserksa II. (405.-359. pne.), unajmio je deset tisuća grčkih plaćenika i krenuo na istok zauzeti vlast, no u tom je pothvatu poražen. Artakserkso je vratio satrapije satrapima koji su se pobunili 373. pne. Vladavine posljednih kraljeva počinjale su i završavale ubojstvima. 336. pne. spletkarenje eunuha Babosa na prijestolje je dovelo Darija III. Pet godina kasnije carstvo je zauzeo Aleksandar Veliki, te ono postaje dio novog helenističkog svijeta.
thumb|200px|[[Nakš-i Rustam (Iran); ahemenidski hram nazvan "Zoroastrova kocka". (Foto: Ginolerhino 2002.)]]
Helenističko razdoblje (330. - 150. pne.)
thumb|150px|left|Kovanica s likom Seleuka I. Nikatora ([[305. pne.|305. - 281. pne.), osnivača dinastije Seleukovića.]] U samo osam godina Ahemenidsko je carstvo palo pod napadima Aleksandra Makedonskog. Nakon pobjede nad vojskom Darija III. u bitci kod Isa, zauzet je grad Suza, a posljednji otpor Ahemenidi pružaju kod "Perzijskih vrata" blizu kraljevske palače u Perzepolisu. Otada počinje širenje helenističke kulture u Perziji.
Ubrzo nakon Aleksandrove smrti carstvo se raspalo, a njime su zavladali dijadosi, Aleksandrovi vojskovođe, koji postaju i osnivači dinastija. Perzijom vlada dinastija Seleukovića.
Sve do 250. pne. skupa s kolonizatorima u Perziju prodire grčki jezik, filozofija i umjetnost, a grčki postaje jezikom diplomacije i književnosti. Jačaju trgovinske veze s okolnim zemljama, pa i onima na istoku. Sve je ravijeniji Put svile prema Kini, a iz Indije prodire budizam, dok je zoroastrizam na zapadu izvršio utjecaj na judaizam.
Pad kraljevstva Seleukovića započeo je dosta rano. Istočne pokrajine Baktrija i Partija osamostalile su se 238. pne., a samo je vojna vještina Antioha III. spasila Perziju od invazije Parta. No, tada Rimska republika počinje napadati kraljevstvo Seleukovića, dok se u isto vrijeme u Judeji događa pobuna Makabejaca, a na istoku se širi kraljevstvo Kušana. Na koncu je Iranom ovladala arsakidska dinastija].
Partsko Carstvo (150. pne. - 226.)
thumb|250px|right|[[Partsko Carstvo (kraj 1. stoljeća pne.)]] Parti su od 238. pne. bili neovisni o Seleukovićima, no 170. pne., dolaskom na prijestolje Mitridata I. iz dinastije Arsakida pod njima se ujedinjuju iranske zemlje, te u gornjem toku Eufrata počinju dijeliti granicu s Rimskim carstvom. Tako ove dvije države postaju ozbiljni takmaci, osobito oko prevlasti nad Armenijom. Teško naoružana partska konjica, podržana vještim strijelcima, bila je dostojan suparnik Rimljana, što se i vidjelo u nizu bitaka, poput one u kojoj je partski vojskovođa Surena, u bitci kod Kare pobijedio Marka Licinija Krasa, upravitelja Sirije. Mezopotamija se u to doba pretvorila u pravo bojno polje.
U ovom je razdoblju helenistička kultura počela popuštati pred izvornim perzijskim običajima. Ipak, partskoj je državi nedostajalo jedinstvo. Vlast je dijelilo sedam klanova koji su se ujedinili u savez, prema kojem je svaki od ovih klanova vladao po jednom pokrajinom. Do 1. stoljeća pne. Partija je sasvim decentralizirana, a njezinim su područjima, kao feudima, vladali lokalni velikaši, dok su zemlju sve više iscrpljivali ratovi s Rimljanima na zapadu i Kušanima na sjeveroistoku.
Kraljevi su u takvoj situaciji bili prisiljeni davati sve više samostalnosti lokalnim moćnicima, a vazali nisu više bili pokorni kralju. Ipak, posljednji partski kralj Artaban IV. (216.-224.) uspio je donekle povratiti staru moć, no to nije dugo trajalo. Perzijski kralj vazal, Ardašir, pobunio se 224. godine i zauzeo Ktezifont, što je označilo i kraj Partskoga Carstva.
Sasanidsko Carstvo (226.-650.)
thumb|350px|right|Kameni reljef prikazuje boga dobra i svjetla [[Ahura Mazda|Ahura Mazdu kako Ardašira I. proglašava kraljem. Ahura Mazdin konj gazi mrtvog Ahrimana, boga tame i zla, dok Ardaširov konj gazi mrtvog Artabana V., posljednjeg arsakidskog kralja. Naqš-i Rustam, Iran (oko 230.). Foto: Ginolerhino 2002.]]
U samo dvije godine Ardašir I. postao je perzijskim šahom, kao prvi vladar iz pokrajine Pars nakon Ahemenida, zbog čega su se on i njegovivi nasljednici vidjeli kao nasljednici velikih vladara, Kira i Darija. Nova je dinastija nazvana Sasanidima po Ardaširovu djedu.
Njihova je politika bila bitno osvajačka, tako da su povratili krajeve što su ih Partima bili oduzeli Kušani, te nastavili sukobe s Rimskim carstvom. Jednom su prilikom 260. godine čak i zarobili rimskog cara Valerijana.
Svoju snagu i dugotrajnost Sasanidsko carstvo zahvaljuje snažnoj centraliziranosti, za razliku od prethodnog partskog razdoblja. Društvo je bilo jasno podijeljeno na kaste, gdje su na vrhu društvene ljestvice bili svećenici, slijedili su ih vojnici, potom pisari i konačno pučani. Zoroastrizam je postao službenom državnom religijom i to ne samo u Perziji, nego se širio i ostalim osvojenim pokrajinama. Ostale su religije povremeno progonjene. Posebno je to bio slučaj s Katoličkom Crkvom (tada još jedinstvenom prije raskola 1054. godine), djelomično i stoga što je od 4. st. postajala službenom religijom Rimskog carstva. S druge strane, Asirska Crkva Istoka, koja se 431. odvojila od Katoličke Crkve bila je tolerirana, a ponekad i potpomognuta.
Veliko širenje carstva pridonijelo je njegovoj sve većoj nestabilnosti, te su krajem 5. st. njegove istočne dijelove osvojili Bijeli Huni. Unutar Perzije dogodila si i pobuna sljedbenika filozofa Mazdaka (umro oko 529.) koji je naučavao mješavinu dualizma i manihejstva, te oštro napadao strogu društvenu podjelu u carstvu. Ipak, Hozroje I. (531.-579.) uspijeva povratiti vlast u državi, te je proširiti do Antiohije i Jemena. Za njegovih će nasljednika, osobito za Hozroja II. Parviza (590.–628.), carstvo obuhvatiti čitav Bliski istok i Egipat, pri čemu je postalo teritorijalno najveće na svijetu. No, rat s Rimljanima, koji je tome uslijedio, doveo je do daljnjeg slabljenja Perzijskog carstva. O pobijedi rimskog cara Heraklija u tom ratu govori i Kuran, koji spominje "pobjedu vjernikâ", budući da su Rimljani bili monoteisti, za razliku od Sasanida koji su, kao sljedbenici zoroastrianizma, bili dualisti.
U to doba rasula Sasanidskog Carstva, raste moć arapskog kalifata, što će za Perziju označiti novo doba.
Arapska vlast i islamizacija (650.-1037.)
U osvajanjima od 643. do 650. Arapi osvajaju gotovo čitavo područje Perzije, a posljednji sasanidski vladar Jazdegerd III. još desetak godina pokušava vratiti zemlju pod svoju vlast. U tome najprije traži pomoć Turaka i Tatara, no muslimani ih s lakoćom pobjeđuju. Potom se obraća za pomoć Kinezima, no oni se odbijaju uplesti. Do danas se povjesničari ne slažu je li Jazdegerd živio u već osvojenoj Perziji ili negdje na njezinim rubnim područjima. Računa se da s arapskom vlašću za Perziju započinje Srednji vijek.
Zahvaljujući prostranstvu i bogatstvu velike države u kojoj se našla, Perzija u ovom razdoblju daje niz značajnih mislilaca koji će, mnogo kasnije, utjecati na europsku renesansnu misao. Među njima su brojni liječnici i filozofi, poput Avicene, astronomi, književnici, kemičari (npr. Zaharija Razi, koji je otkrio alkohol) i matematičari (npr. Al-Kvarizmi, koji je izumio algoritam i algebru).
Omejidi
thumb|350px|right|Ornament iz [[Kurana. Slikar: Al-Bawwâb; početak 11. st.]] Perzija do 650. godine postaje dijelom velikog omejidskog carstva koje se prostire od Iberijskog poluotoka do rijeke Inda i od Aralskog jezera do Arapskog poluotoka. Središte carstva bio je Damask u Siriji.
Za vrijeme svoje vlasti, Omejidi su preuzeli perzijski oblik državne organizacije, no i njihov je utjecaj na Perziju bio zamjetan. Arapski postaje glavni jezik službene komunikacije, a zoroastrizam je zamijenjen islamom, te se počinju graditi džamije. Ipak, prvih stotinu godina arapske vlasti nisu se promicala masovna obraćanja na islam, a nemuslimanskom stanovništvu bili su nametnuti porezi i posebna pravila odijevanja. Među prvim obraćenicima nalaze se velikaši i državni dužnosnica, a polako ih u tome slijedi i seljaštvo. Do kraja 10. stoljeća većina je Perzijanaca prihvatila islam i to u njegovoj sunitskoj inačici.
Perzijski se jezik pokazao otpornijim od ostalih jezika nad kojima je premoć odnio arapski, pa se u ovom razdoblju počeo razvijati prema današnjem iranskom jeziku, uključujući arapske riječi i prešavši s posebne inačice aramejskog pisma, kojim se dotad služio, na arapsko pismo.
Abasidi, Samanidi i Bujidi
Bio je to početak kraja islamskog teritorijalnog jedinstva na Bliskom istoku.
Seldžuci (1037.-1219.)
Nakon Malik Šahove smrti država je podijeljena između njegove četvorice sinova, no treći od njih, Ahmed Sandžar, nezadovoljan svojim dijelom, preuzima čitavo carstvo, što ostala braća ne priznaju. Mahmud II. proglašava se sultanom sa sjedištemu u Bagdadu. Ahmed Sandžar pao je 1153. u zarobljeništvo nomadskih Turaka u kojem 1156. i umire.
Carstvo je otada u stalnom raspadanju i više se nikad neće proširiti do svojih prvotnih granica, u čemu će ih spriječiti i križari. Nakratko je, krajem 12. st., Torgul III. bio sultan svih Seldžuka, osim Anadolije, no pobijedit će ga Šah Horezma, Ala ad-Din Tekiš. Od velikog carstva ostat će još samo Sultanat Ruma u Anadoliji, a 1260. i njega osvajaju Mongoli koji ga dijele na manje emirate, od kojih je jedan bio prethodnica Osmanskoga carstva.
U doba seldžučkoga carstva u Perziji je cvala srednjovjekovna islamska kultura i umjetnost. Djelovao je, primjerice, poznati perzijski pisac ljubavne poezije Omar Khajjam, a nastala su i zapažena arhitektonska djela poput džamije u Isfahanu. U likovnoj umjetnosti, posebice kod ilustriranja rukopisa, počinje se uvoditi prikazivanje ljudskih likova.
Vlast Mongola i njihovih nasljednika (1219.-1500.)
Džingis Kan, vođa Mongola, 1218. šalje svoje poslanike i trgovce u grad Otrar koji je pripadao Horezmu. Upravitelj grada ih pogubljuje a Mongoli pljačkaju Otrar i nastavljaju sve do Samarkanda i ostalih gradova na sjeveroistoku. Džingis Kanov unuk Hulagu Kan između 1255. i 1258. osvaja Horezam, Bagdad i veći dio Bliskog istoka, a područje Irana postaje ilkanat, pokrajina ogromnog Mongolskog carstva, a od 1295. postaje neovisan.
Vladari ilkanata bili su zaštitnici umjetnosti i znanosti, koje su se razvijale u najboljoj tradiciji iranskog islama.
Oko 1370. pojavljuje se novi osvajač, Tamerlan, koji nastoji obnoviti mongolsko carstvo. Samo u Isfahanu pobio je 70.000 ljudi i izgradio kule s njihovim lubanjama. Nakon njegove smrti (1405.) Iran ostaje u ruševinama, a kroz sljedećih stotinu godina podijeljen je na male emirate kojima vladaju Tamerlanovi nasljednici.
Safavidi (1500.-1722.)
thumb|150px|right|Riza-i Abbasi, Dvoje ljubavnika, Iran [[1630.]] Na području Azerbejdžana, u gradu Ardebilu porasla je u međuvremenu moć Ismaila I. (1487.-1524.), potomka perzijskog sufija Safi al-Dina (1252.-1334.). Kao jednogodišnji dječak Ismail je ostao bez oca koji je bio vođa azerbejdžanskih šijita. Vrlo mlad, kao trinaestgodišnjak, proglašava se 1500. šahom sa sjedištem u Tabrizu, te ponovno ujedinjuje u jedinstvenu Perziju čitava područja današnjeg Irana, Azerbejdžana i Iraka, te dobar dio Afganistana. Na taj način osniva dinastiju Safavida. Širenje Safavida prema zapadu zaustavit će Osmansko carstvo u bitci kod Haldirana 1514.
Nakon sedamdesetak godina kaosa u državi 1588. na prijestolje stupa šah Abas I., s čime počinje kulturna i politička obnova. Glavni grad premješten je u Isfahan, koji ubrzo postaje jednim od najznačajnijih kulturnih središta islama. Procvat je omogućen i sklapanjem mira s Turcima.
Za safavidske vlasti šijitska inačica islama postaje službena vjera u carstvu, a Iran postaje najvećom šijitskom državom u muslimanskom svijetu, što će Iran ostati sve do danas. Ovo je i razdoblje procvata umjetnosti, osobito slikarstva, s bogatstvom tema, te arhitekture.
Sporazumom s Osmanskim carstvom iz 1639. određene su zapadne granice modernog Irana.
Kadžari (1722.-1914.)
thumb|150px|right|[[Nader-šah; Ilustracija njemačke knjige iz 1769.]] Iran se 1722. istovremeno našao u ratu s Ruskim i Osmanskim Carstvom, no uspio se othrvati. Ipak, safavidska je dinastija znatno oslabila. Nakon pokušaja nametanja šijitskog islama sunitskim Afganistancima, posljednji je safavidski šah iste godine ubijen. Otada počinju česte promjene na čelu države, a Perzija nespremna dočekuje europska kolonijalna osvajanja.
Tridesetih i četrdesetih godina 18. stoljeća Nader-šah će naznačiti kratkotrajnu obnovu carstva koje će osvojiti sjever Indije i postati najbogatije carstvo u odnosu na ostatak svijeta, no nakon njegove smrti na vlast dolazi slaba zandijska dinastija. Ponovno dulje vrijeme stabilnosti nastupit će za vladavine dinastije Kajar u razdoblju od 1779. do 1925. Ipak, Iran je ekonomski slab i sve više ovisi o velikim silama: Rusiji na sjeveru, i Britanskim carstvom u Indiji. Svaka od tih sila od nekadašnjeg je perzijskog teritorija zauzela dio za sebe: Rusija je osvojila Azerbejdžan, Turkmenistan i Uzbekistan, Britanija Bahrein, a obje sile dijelove Afganistana. Na koncu će 1907. sklopiti Anglo-rusku konvenciju, prema kojoj je podijeljen i sam teritorij Irana na zone ekonomskog utjecaja. Osniva se i Anglo-perzijska naftna kompanija, te počinje crpljenje nafte na jugozapadu Irana.
Od Prvog svjetskog rata do modernog Irana
Za Prvog svjetskog rata na području Irana vodile su se bitke ponajprije između Rusije i Osmanskog carstva, i to oko kontrole naftnih polja. Nakon Oktobarske revolucije u Rusiji, Turci uspijevaju dobiti premoć, a stanovništvo Kavkaza i zapadne Perzije prepušteno je gladi. 1918. Britanci uspijevaju malobrojnim jedinicama odvratiti združene njemačke i turske jedinice i zaštititi naftna polja gotovo do kraja rata. Tijekom rata njemački su špijuni čak proširili u Perziji glasine da je njemački car Vilim II. prešao na islam, ne bi li tako pridobili naklonost naroda. Ipak Perzija je ostala pod britanskim, a ubrzo i sovjetskim utjecajem.
Godine 1925. dinastiju Kadžara svrgava Reza-šah Pahlavi te osniva novu dinastiju. Želi modernizirati Iran, ali ostaje pod dominantnim utjecajem stranih sila.
Za vrijeme Drugog svjetskog rata Reza Šah Pahlavi proglašava neutralnost. Budući da je odbio protjerati iz zemlje njemačke inženjere, koje su saveznici smatrali špijunima, Britanci i Sovjeti u kolovozu 1941. okupiraju Iran, a Rezu Pahlavija šalju u egzil. Na prijestolje 16. rujna 1941. postavljaju njegova sina Muhamed-Rezu, koji će nakon rata nastaviti s modernizacijom zemlje.
Islamska revolucija i islamska republika
Nakon mjeseci demonstracija i prosvjeda protiv njegovog režima, Muhamed Reza Pahlavi napustio je Iran 16. siječnja 1979. godine. 1. veljače 1979. Ruholah Homeini vratio se u zemlju nakon 15 godina egzila. Nakon proglašenja neutralnosti oružanih snaga u revoluciji, Homeini je proglasio kraj monarhije 11. veljače, te uspostavio prijelaznu vladu.
Iako je među stanovništvom većinom vladalo pozitivno raspoloženje zbog odlaska šaha, postojalo je mnogo nesuglasica oko budućnosti Irana. Iako je Homeini bio najpopularnija politička figura, postojalo je više revolucionarnih skupina, od kojih je svaka imala drugačiji pogled na budućnost zemlje. Grupe su uključivale liberale, marksiste, anarhiste i laike, uz veliki broj vjerskih skupina koje su tražile modeliranje iranske budućnosti.
Teolozi su bili prvi koji su uspostavili red u zemlji uz pomoć lokalnih odbora. Poznati pod imenom Branitelji revolucije od svibnja 1979., ove skupine su brzo dobile moć na lokalnoj razini po cijelom Iranu, te time i najveći dio moći na sveukupnoj razini. Uz pomoć revolucionarnih sudova koji su uspostavljeni, eliminirane su ključne ličnosti iz starog režima, kao i protivnici iz drugih skupina. Krajem 1979. organiziran je referendum, na kojem je uspostavljena islamska republika po Homeinijevom nacrtu, s vrhovnim vođom na čelu.
Zbog iranske talačke krize (okupacija veleposlanstva Sjedinjenih Američkih Država u Teheranu između 4. studenog 1979. i 20. siječnja 1981. i uzimanje osoblja kao talce) Carterova administracija je prekinula diplomatske veze s Iranom, te nametnula 7. travnja 1980. gospodarske sankcije. 22. rujna 1980., iskorišćujući slabost iranskih oružanih snaga pod novim islamskim režimom, Irak napada Iran. Službena politika SAD-a tražila je izolaciju Irana. SAD i njezini saveznici pružili su oružje i tehnologiju režimu Sadama Huseina koji je htio osvojiti naftna polja u Huzestanu. Članovi Reganove administracije potajno su prodavali oružje i dijelove Iranu, što je poznato pod nazivom Iran-Contra afera. Iran je pristao na poštovanje prekida vatre kojeg je zahtijevala 598 rezolucija Vijeća sigurnosti UN-a 20. srpnja 1987. godine. 15. kolovoza 1990. Sadam Husein je pristao vratiti se na dogovore iz Alžira iz 1975., tj. status quo ante bellum.
Nakon Homeinijeve smrti 3. lipnja 1989., Vijeće stručnjaka prihvatilo je Alija Hameneija kao vođu revolucije. Njegovim dolaskom na vlast ustav je promijenjen.
Revolucija, nakon koje je slijedio rat s Irakom ostavili su velike posljedice na gospodarstvo zemlje koje su vodili pragmatičari kao Hašemi Rafsandžani, koji je izabran kao predsjednik 1987., te 1991. godine. Krah gospodarske politike i modernizacije iranske države doveo je do izbora umjerenjaka Muhameda Hatamija na mjesto predsjednika 1997. godine. Njegovu vladavinu obilježile su nesuglasice između društva koje je zahtijevalo promjene i svećenstva koje je željelo zadržati svoju moć. Ova situacija doseže svoj vrhunac u srpnju 1999., kada su na ulicama Teherana i drugih većih gradova izbili masovni protesti protiv vlasti. Hatami je ponovno izabran 2001. godine, ali konzervativne struje u iranskom parlamentu destabilizirale su njegov reformatorski pokret.
2005. godine, na mjesto predsjednika države izabran je konzervativni gradonačelnik Teherana, Mahmud Ahmadinežad. Njegov mandat obilježava kontroverzni nuklearni program i tvrda vanjska politika.
Cofradía, Colima
Cofradía je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Colima.
Prema proceni iz 2006. godine u naselju je živelo 6495 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1394 m.
Ndre Mjeda
Na njega su utjecali isusovački književnik Anton Xanoni i franjevački pjesnik Leonardo De Martino.
Život i djelo
Od 1880. do 1887. godine Mjeda je studirao književnost u kartuzijanskom samostanu Porta Coeli u Valenciji u Španjolskoj, retoriku, latinski i talijanski jezik u Hrvatskoj u jednoj jezuitskoj instituciji, na Gregorijanskom sveučilištu u Rimu i na drugom gregorijanskom koledžu u Chieriju u Italiji. Tijekom ovih studija Mjeda je počeo pisati albansku poeziju. Neke od njegovih najpoznatijih pjesama uključuju Plač slavuja (Vaji i bylbylit, 1887) i Skenderbegov grob (Vorri i Skanderbegut), zatim djelo Omladina (Juvenilja), u kojem izražava suosjećanje s najsiromašnijima, te njegovo najvrijednije pjesničko ostvarenje, Sloboda (Liria, 1937), prožeto herojskim ozračjem borbe Albanaca protiv Turaka 1908–1911.
Mjeda je također predavao glazbu u Cremoni u Italiji na koledžu Marca Girolama Vide od 1887. do 1891. godine i prevodio je različitu vjersku literaturu. Objavio je ''Život sv. Ivana Berchmansa (Jeta e sceitit sc' Gnon Berchmans, 1888) i Oponašanje Svete Djevice (T' perghjamit e Zojs Bekume, 1892), prijevode sa španjolskog, Veliki katekizam (Katekizmi i Madh), još jedan prijevod, te Svetu povijest (Historia e Shejtë).
thumb|left|Ndre Mjeda na albanskoj poštanskoj marki iz 2016. godine. Mjeda je kasnije studirao teologiju na isusovačkom kolegiju u Krakovu u Poljskoj, predavao je filozofiju i filologiju, a služio je i kao knjižničar na gregorijanskom koledžu u Kraljevici, gdje je postavlje i za profesora logike i metafizike. Protjeran je 1898. godine, nakon sukoba između Austro-Ugarske i Vatikana. Godine 1899. godine Mjeda je, zajedno s Prengom Doçijem i Gjergjem Fishtom, osnovao književno Društvo za jedinstvo albanskog jezika, obično poznato kao "Shoqnia Bashkimi" ("Sindikalno društvo") ili jednostavno kao skadarsko "Bashkimi" ("Društvo") za izdavanje knjiga na albanskom jeziku.
Mjeda je 1901. u Skadru osnovao društvo Zora. Mjeda je osmislio abecedu za to društvo na temelju latiničnih znakova slijedeći princip jednog slova za jedan glas, a koristio je dijakritičke znakove za druge osobite glasove albanskog jezika. U Hamburgu 1902. godine Mjedinu abecedu odobrio je Međunarodni kongres orijentalista, a u maju većina katoličkog svećenstva u Skadru. Knjige koje je subvencionirala Austro-Ugarska objavljivane su na "agimskom pismu", koja je konkurirala baškimskom pismu za pisanje na albanskom jeziku. Godine 1908. Mjeda je bio delegat na Manastirskom kongresu, gdje je predstavljai društvo Agimi. Mjeda je podržavao latinični karakter istanbulske abecede, jer je sadržavao princip jednog slova za jedan glas, a latinični znakovi bili su slični suparničkoj beškimskoj abecedi. U kasnom osmanskom razdoblju, Mjeda je podržavao austrougarsku intervenciju u albanskim zemljama unutar Osmanskog Carstva.
Mjeda je bio član Albanske književne komisije u Skadru, pod austrougarskom upravom, kao i zastupnik u Narodnoj skupštini Albanije. Napustio je politiku nakon poraza Fana Nolija i uspona kralja Zoga. Potom je služio kao župnik u Kukelu, a do smrti je predavao albanski jezik i književnost na isusovačkom učilištu u Skadru.
Neukirch
Neukirch se može odnositi na
Madera, California
Madera je grad u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 61.416 stanovnika.
Macojú, La Misión
Macojú je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini La Misión.
Hios (grad)
Hios (grčki: Χίος) je glavni grad egejskog otoka Hios, u istočnoj Grčkoj. Grad je smješten na istočnoj obali otoka, nasuprot turskoj obali i gradu Çeşme. Hios ima 32,000 stanovnika i upravno je sjedište (i glavna luka) otoka i Prefekture Hios.
Macojú, La Misión
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 147 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1226 m.
Hios (grad)
Grad često zovu, kao i sve otočke gradove po Grčkoj, jednostavno Chora (što znači grad) ili Kastro (utvrda) da istaknu razliku od Hiosa, - otoka koji ima isto ime.
Žrtvovanje ljudi
thumb|240px|"[[Poliksena ubijena od ruke Neoptolema na grobu Ahileja" (crtež iz 1900. godine)]] thumb|240px|Mumificirani ostaci žrtvovanih [[Inka, provincija Salta u suvremenoj Argentini.]]
Hios (grad)
Historija
Izvorno antičko naselje podignuto je na sjevernoj strani prirodne luke. Za vrijeme 16. vijeka, već utvrđeni grad je pojačan u tešku srednjovjekovnu utvrdu "Kastro".
Žrtvovanje ljudi
Žrtvovanje ljudi predstavlja ubijanje ljudskih bića kao dio religijskog rituala. Srodno je praksi klanja životinja (žrtvovanje životinja) odnosno žrtvovanju u religiji općenito. Žrtvovanje ljudi se prakticiralo u raznim kulturama kroz historiju. Imalo je različite oblike, a u pravilu se sastojalo od ritualnog ubijanja žrtvi na način koji je trebao odobrovoljiti razne bogove, duhove ili pokojnike. Jedan od primjera je predstavljalo i žrtvovanje slugu nakon kraljeve smrti u cilju da mu nastave služiti u zagrobnom životu. Uz žrtvovanje ljudi su u plemenskim društvima vezani i kanibalizam te lov na glave. Razvitkom religije u Starom svijetu je već u Željezno doba došlo do sve rjeđeg prakticiranja ljudskih žrtvi, da bi se već u klasičnim civilizacijama takvi rituali odbacivali kao barbarski.
Hios (grad)
Historija
Današnji grad izrastao je iz Kastra (Utvrde), u posljednjih 200 godina. Nakon katastrofalnog potresa iz 1881 godine, grad je postupno izgrađen u neoklasičnom stilu, ali danas uz obalu prevladavaju potpuno moderne građevine. Centar grada nalazi se između utvrde i luke, tu su smještene zgrade uprave, muzeji, kao i glavna trgovačka ulica Aplotaria, i gradski park.
Žrtvovanje ljudi
S vremenom su sve vodeće svjetske religije odbacile prakticiranje ljudskih žrtava, a sekularni zakoni takvu praksu tretiraju kao ubistvo. Zbog toga je žrtvovanje ljudi gotovo potpuno iščezlo u svijetu, s izuzetkom subsaharske Afrike, a u posljednje vrijeme se pojavljuje u Evropi zahvaljujući sve brojnijim afričkim imigrantima.
Hios (grad)
Historija
Sjeverno od grada Hiosa, nalazi se prigradsko naselje Vrondatos. Aerodrom Hios, koji služi za cijeli otok smješten je na par kilometara južno od središta grada.
Bologna, Ferrara
Bologna je naselje u Italiji u provinciji Ferrara, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od -5 m.
Pecoreria, Trapani
Pecoreria je naselje u Italiji u provinciji Trapani, u regiji Sicilija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 8 m.
Obrigheim
Obrigheim se može odnositi na
Pet prepreka
Prepreka ili smetnja (pali: nivarana) u budizmu je unutarnja barijera koja sprečava razvijanje pažnje i uvida. Pet prepreka (pañćanivarana) su: čulna želja (kamacchanda), zlovolja (bjapada), lenjost i umrtvljenost (thina-middha), uznemirenost i strepnja (uddhacca-kukkucca) i sumnja (vicikiccha).
Prema Budinim rečima, onaj čiji je um preplavljen neobuzdanom željom, ili nekom drugom preprekom, radiće ono što ne bi trebalo da radi i zanemarivaće ono što bi trebalo da radi, i tako će njegov ugled i njegova sreća propasti. Ali kada neko prevaziđe ove prepreke, tada je moguće da uvidi sopstveno dobro i tuđe dobro, i dostigne znanje i uvid koji omogućuju postizanje svetosti.
Srodan budistički pojam su nečistoće i mentalni izlivi.
Prepreke i uklanjanje
Prema Budinom učenju, pet prepreka ne opstaju same od sebe, već samo ako ih hranimo:
Pažljivo i blagovremeno registrovanje nastajanja neke prepreke, jednostavan je ali i vrlo efikasan metod njenog neutralisanja:
Čulna želja
Čulne želje nastaju iz nepromišljenog udubljivanja u predmete privlačne čulima. Buda detalno objašnjava kako se hrani čulna želja, odnosno požuda:
U budizmu se pominju sledeće tehnike za uklanjanje čulne želje: meditacija o neprijatnim stvarima (uključujući meditaciju o smrti), stražarenje na vratima čula, umerenost u jelu, prijateljstvo sa mudrima i razgovor o korisnom. Buda daje upute za meditaciju o neprivlačnosti:
Meditacija neprijatnih stvari kao svoju posledicu ima omrazu privlačnih:
Konačno, kada se čovek reši čulne želje, njegov duh se pročišćava:
Zlovolja
Zlovolja nastaje iz nepro­mišljenog udubljivanja u odbojne nam predmete.
Učenik
mini|Njemački učenik [[1948. godine]] Učenik je sudionik didaktičko-komunikacijskih stvaralačkih aktivnosti, koje su usmjerene na njegovo obrazovanje, odgajanje, integriranje u društvenu zajednicu i izgrađivanje samostalne, slobodne i kritičke ličnosti. Učenik je redovni ili izvanredni polaznik određenog oblika obrazovnih institucija. U suvremenoj didaktici on se javlja kao subjekt nastavnog procesa i to u svim njegovim fazama (od planiranja, preko realizacije do vrednovanja).
Pet prepreka
Zlovolja
Nakon što čovek postane obuzet zlovoljom, njegov um biva u potpunosti pomućen:
Učenik
Učenikova ličnost
Značajke učenikove ličnosti svrstavamo u četiri osnovna područja ili skupina faktora:
Pet prepreka
Tromost
Lenjost i tromost nastaju popuštanjem pred dosadom i pospanošću, a uklanjaju se buđenjem energije "neprekidnog delovanja". Prejedanje je čest uzrok lenjosti i tromosti, a njenom prevladavanju doprinosi menjanje poloћaja tela, ostajanje na sveћem vazduhu, prijateljstvo s mudrima i razgovor o korisnom.
Hovgården
Hovgården je bilo srednjovjekovno vikinško naselje na otoku Adelsö u Švedskoj. Otok se nalazi na jezeru Mälaren, 30 km zapadno od današnjeg Stockholma, u općini Ekerö. Hovgården je smješten na ravničarskom području otoka, sjeverozapadno od romaničke crkve, koje odlikuje uska dolina rifta koja se proteže od sjevera do šumovitih morena na jugu. Ove povijesne livade su kultivirane u 18. stoljeću i od tada nisu mijenjane o čemu svjedoči nekoliko izvornih farmi.
Pet prepreka
Uznemirenost
Uznemirenost i briga se uklanjaju razvijanjem utihnulosti uma.
Hovgården
Hovgården je najvjerojatnije bilo mjesto s kojega su poglavari i kraljevi upravljali prosperitivnom dolinom Mälaren. Nalazio se nasuprot najstarijeg švedskog grada Birke, preko tjesnaca na otoku Björkö, a koji je bio važno trgovačko središte koje je prometovalo robama iz Skandinavije, središnje i istočne Europe, pa čak i Bliskog Istoka. Zajedno s Birkom, Hovgården čini arheološki kompleks koji pokazuje složenu trgovačku mrežu skandinavskih Vikinga i njihov utjecaj na europsku povijest. Zbog toga su upisani na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Europi 1993. godine. mini|lijevo| Ostaci kraljevskog dvorca s pogledom na romaničku crkvu
Pet prepreka
Sumnja
Sumnja nastaje iz nepromišljenog razmatranja nejasnih stvari, a uklanja se učenjem, istraživanjem i traganjem, posebno razmatranjem krajnosti kao što su korisno i nekorisno, plemenito i nisko, i drugih.
Hovgården
Povijest i odlike
mini|lijevo| Hakonov kamen s vikinškim runama iz 1070. god.