cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historija astronomije
Procvat astronomije i pojava astrofizike
Uspoređivanje snaga zračenja zvijezda sa zvjezdanim temperaturama, što je Ejnar Hertzsprung (1873. – 1967.) učinio 1905., a dijagramom prikazao 1913. Henry Norris Russell (1877. – 1957.), ukazuje na fizičku suštinu zvijezda. Hertzsprung-Russellov dijagram (poznat pod kraticama HRD ili HR dijagram) odražava trenutno fizičko stanje zvijezde, njezinu strukturu, izvor energije i razvitak. Godine 1879. ustanovio je Jožef Stefan (1835. – 1893.) pokusom, a 1884. Ludwig Boltzmann (1844. - 1906.) teorijski, da je ukupan tok energije sa zagrijanog tijela razmjeran četvrtoj potenciji temperature (Stefan-Boltzmannov zakon). Tako su snaga zračenja i spektar povezani istom fizičkom veličinom, temperaturom. Dublji uvid u način postanka spektra, raspodjele svjetlosne jakosti na različitim valnim duljinama, dat će atomska fizika koja se razvija u prvoj polovici 20. stoljeća. Kao jednu od važnih činjenica utvrdit će da velika jakost spektralnih linija kalcija u Sunčevu spektru ujedno ne znači da je glavni sastojak Sunca kalcij. Nuklearna fizika dovest će pak do otkrića izvora nuklearne energije na zvijezdama.
Struktura zvijezda i izvor energije
Svjetlost pristiže izravno iz površinskih dijelova zvijezda. Ostalo je pitanje kakva je unutrašnjost i gdje se nalazi izvor koji nadoknađuje energiju izgubljenu u vidu svjetlosti? Hermann von Helmholtz (1821. – 1894.) je ideju o stezanju zvijezda kao izvoru energije izrazio 1853., no razvio tek 1884. Po toj teoriji, zvijezda se steže zbog vlastite privlačne sile i pritom potencijalnu gravitacijsku energiju pretvara u toplinsku. Teorija je vladala do kraja 19. stoljeća, kada je ustanovljeno da se ne može primijeniti na današnje Sunce. Geologija je našla dokaze da je Zemlja mnogo starija od 20 milijuna godina. Stezanjem na sadašnji polumjer, Sunce nije moglo istom snagom svijetliti dulje od 20 milijuna godina, stoga Sunce mora imati neki drugi izvor energije. U labaratoriju Ernesta Rutherforda (1871. - 1937.), radioaktivno su datirani neki geološki slojevi, pa je starost Zemlje procijenjena 1904. na više od 2 milijarde godina. Bitan prirodoznanstveni problem dobivanja energije ostao je neriješen nekoliko idućih desetljeća.
Radioaktivnost, otkrivena 1896., dala je nadu da rješenje leži u energiji spremljenoj u atomskoj jezgri. Sama radioaktivnost može dovesti do zagrijavanja tijela koje ima sastav i veličinu jednog planeta, ali ne može opravdati snagu zračenja i dugovječnost zvijezde. Na sintezu elemenata, kao na izvor energije, misli se od 1915., no ispravan odgovor osigurat će tek bolje poznavanje unutrašnje građe zvijezda i napredak nuklearne fizike. Unutrašnjost zvijezda mora da bude u stanju ravnoteže. Sile koje djeluju na svaki sloj mora da se uravnotežuju, a toplina koja izlazi iz jednog sloja mora biti ili proizvedena u njemu, ili propuštena. Na početku 20. stoljeća stabilna je zvijezda razmatrana sa stanovišta mehanike i termodinamike. Pouzdanu teoriju unutrašnje građe zvijezda polaže dvadesetih godina 20. stoljeća Arthur Stanley Eddington (1882. – 1944.). On nalazi veoma važnu vezu između mase i snage zračenja, odnos masa – luminozitet i ustvrđuje da su zvijezde svemirska tijela koja su strogo omeđena masom: ne može postojati zvijezda mase mnogo veće od mase Sunca, niti zvijezda mnogo manje mase; granice se nalaze otprilike od 0.05 do 50 Sunčevih masa. Tijela male mase ne mogu podržavati visoku temperaturu, pa ne zrače; tijela prevelike mase imaju u središtu tako visoku temperaturu da ih tlak mora razoriti.
Podaci nuklearne fizike dozvoljavaju konačno 1938. Hansu Albrechtu Betheu (1906. –2005.) i Carl Friedrichu von Weizsäckeru (1912. – 2007.) da proračunom dokažu kako se na temperaturi od desetak i više milijuna °C odvija sjedinavanje (nuklearna fuzija) vodika u helij. Usklađivanje teorijskih pogleda s promatračkim podacima o fizičkim svojstvima zvijezda vodi dotjerivanju predodžaba o strukturi Sunca i zvijezda, pa je već prije sredine 20. stoljeća jasno da je vodik pretežni sastojak Sunca. Ujedno, otvorena su vrata produbljivanju predodžaba o promjeni unutrašnje građe zvijezda s vremenom, o razvitku zvijezda. Sve što se troši i razvija se.
Mliječni put
U pozadini stoljetnih astronomskih istraživanja krije se pitanje o rasporedu zvijezda i svijetova. Prve predodžbe o strukturi Mliječnog puta stvorio je William Herschel. Do značajnijeg napretka došlo je tek na prijelazu iz 19. u 20. stoljeće. Da bi se spoznalo, trebalo je naučiti kako da se gleda. Statistička ispitivanja sjaja zvijezda otkrivaju iznenađujuću činjenicu da je pogled na daleke zvijezde, u mnogim smjerovima, zastrt nevidljivom tamnom tvari. Zato je sjaj zvijezda koje se nalaze na istoj daljini u nekim područjima neba manji nego u drugim područjima. Do razlika dovodi raspored tamne tvari. Tamni se oblaci međuzvjezdane tvari okupljaju naročito sredinom trake Mliječnog puta. U području Mliječnog puta praktički nisu vidljive ni maglice spiralnog oblika, koje je 1848. otkrio William Parsons Rosse (1800. –1867.) s najvećim tadašnjim reflektorskim teleskopom, kojemu je objektiv imao 180 cm.
Početkom 20. stoljeće proračunao je Hugo von Seeliger (1849. – 1924.) da promjer Mliječnog puta iznosi 23 000 sg (7 000 pc). Godine 1904. otkriva Jacobus Cornelius Kapteyn (1851. – 1922.) pravilno gibanje zvijezda u Sunčevoj okolini. Jedna struja zvijezda gibala se u jednom, a druga u suprotnom smjeru. Pojava se tumači općim zajedničkim gibanjem zvijezda oko centra Mliječnog puta ili vrtnjom cijelog sustava Galaktike. Jedna struja zvijezda, ona koja je bliža centru Mliječnog puta, pretječe Sunce, a zaostaje ona struja koja je dalja od centra Galaktike nego što je Sunce.
U istraživanjima veličine Galaktike i određivanju udaljenosti između njezinih dijelova poslužile su pravilno promjenjive zvijezde cefeide i skupovi zvijezda. H. Levitt prvih je godina 20. stoljeće otkrila da se cefeide vladaju na vrlo pravilan način. Što im je razdoblje između maksimuma sjaja dulji, to su im luminoziteti veći. Time je nađen postupak za posredno određivanje snage zračenja tih zvijezda. A budući da svjetlosni tok koji primamo ovisi o udaljenosti zvijezda, mjerimo i njezinu udaljenost! Ideja mjerenja udaljenosti pomoću cefeida iznijeta je 1908. Fizički uzrok promjene sjaja otkrio je 1914. Harlow Shapley (1885. – 1972.): cefeide periodički mijenjaju obujam, pulsiraju.
Još je jedna metoda određivanja udaljenosti ustanovljena u to vrijeme i to metoda zvjezdanih jata. Metoda je neposredna zato što se koristi geometrijskim odnosima i ne ovisi o fizičkom stanju zvijezda. Godine 1909. uočeno je da zvijezde otvorenog skupa Hijade, koji se nalazi u Biku, pokazuje zajedničko vlastito gibanje. One sve zajedno hrle istom cilju, točki sjedinjenja u prostoru ili verteksu. Kutna udaljenost skupa od verteksa iznosi oko 30 °. Okomita komponenta brzine razmjerna je udaljenosti. U metrologiji svemira, skup Hijade prestavljaju opornu točku. Njegova udaljenost iznosi oko 40 pc (130 sg). Među njegovim članovima nalaze se i promjenjive zvijezde, pa je na taj način i njihova udaljenost poznata, a ujedno im je provjerena snaga zračenja.
Novo uspostavljene metode određivanja udaljenosti dijelova Galaktike uz spoznaju da su znatni njezini dijelovi zamračeni međuzvjezdanom tvari, vode u nastavku 20. stoljeća sve boljem upoznavanju galaktičke strukture. Harlow Shapley ispituje 1918. razmještaj kuglastih skupova i nalazi da se jedna trećina skupova nalazi u zviježđu Strijelca. Tamo se stoga mora nalaziti i centar Mliječnog puta. Inače, kuglastih se skupova susreće u svim smjerovima jednoliko oko centra Galaktike. Mjereći udaljenost kuglastih skupova pomoću cefeida koje pripadaju skupu, Shapley procjenjuje veličinu Galaktike i udaljenost Sunca od njenog centra. Radi se o desecima tisuća svjetlosnih godina. Zaokružavanju slike o ukupnoj građi Galaktike pridonose kinematička svojstva, uređeno gibanje Galaktike oko vlastitog centra. Uz nove mjere udaljenosti, obrtanje Galaktike poslužilo je 1927. Janu Oortu (1900. – 1992.) da ustanovi prostorne odnose, da utvrdi točan položaj centra naše Galaktike, udaljenost Sunca od centra i njegovu brzinu obilaženja oko centra. Ti su se podaci, uz male preinake, održali do danas.
Otkriće galaktika
Dok su proučavani građa i sastojci Mliječnog puta, odvijala su se usporedna istraživanja, koja su potvrdila ideje da nismo sami u svemiru, već da postoje i drugi zvjezdani otoci, druge galaktike. Dublje su spoznaje dobivene uz pomoć novog teleskopa. Godine 1918. počinje se opažati reflektorskim teleskopom na Mt Wilsonu, s promjerom objektiva od 254 cm (100 inča). Teleskop koji će ga nadmašiti proradit će tek 1949., a imat će dvaput veći promjer, bit će to teleskop na Mt Palomaru. Početkom 20. stoljeća bilo je poznato više tisuća maglica (nebula). Među njima pažnju su privlačile pravilne, eliptične i spiralne maglice. Spiralne su odgovarale predodžbi o nastanku planetnog sustava, koju je pružala teorija Immanuela Kanta (1724. –1804.) i Pierre-Simona Laplacea (1749. – 1827.) s prijelaza iz 18. stoljeća u 19. stoljeće. U spiralnim krakovima, ovijenim oko usijanog središta, mogli su nastajati planeti. Spektar Andromedine maglice (Messier 31) davao je naslutiti da u središtu postoji zvijezda čiju svjetlost odražava tvar u raspršenom stanju, smještena u spiralama.
Godine 1912. Vesto Slipher (1875. – 1969.) je uz pomoć Dopplerova učinka ustanovio da se spiralne maglice udaljavaju (crveni pomak), a 1914. da rotiraju. Pretpostavivši da su to izvangalaktički, vrlo udaljeni objekti, odredio im je razdoblje vrtnje od 200 milijuna godina. Veoma uvjerljiv dokaz da se Andromedina maglica nalazi izvan Mliječnog puta pružile su pojave novih zvijezda koje su u toj maglici praćene od 1917. Nove zvijezde dostižu maksimum sjaja, po kojemu se ocijenilo da je Andromedina maglica dalje od 150 000 pc (500 000 sg). Konačno je Edwin Hubble (1889. - 1953.) promatranjima s Mt Wilsona 1923. i 1924. ustanovio da u Andromedinoj maglici postoje cefeide, mjerio im je razdoblje promjene sjaja i odredio udaljenost. Tako je Andromedina maglica bila otjerana na udaljenost od 300 000 pc (900 000 sg). Oblikovana je slika velikog svemira s galaktikama, od kojih je jedna i naša Mliječni put. Postao je jasan njezin položaj u svemiru. Nedugo zatim, 1929. Hubble i Milton Humason (1891. – 1972.) otkrivaju da je pomak spektralnih linija galaktika prema crvenom (crveni pomak) to veći što je galaktika udaljenija, tj. da se galaktike udaljavaju većom brzinom ako su na većoj udaljenosti.
Građa Mliječnog puta i razvoj zvijezda
1944. Wilhelm Baade (1893. – 1960.) razaznaje da je Mliječni put sastavljen od dviju vrsta objekata ili populacija. U populaciju I ulaze sjajnije zvijezde koje se susreću uz središnju ravninu Mliječnog puta (galaktičku ravninu) ili u disku. U populaciju II ulaze zvijezde koje se nalaze u kuglastim skupovima, dakle u halou Galaktike. Populacije se razlikuju i po kemijskom sastavu. Baade ujedno ustanovljuje da cefeide koje pripadaju populaciji II ne mijenjaju sjaj po istom pravilu kao one cefeide koje pripadaju populaciji I. Ne uoči li se ta razlika, dolazi do zabune pri određivanju udaljenosti metodom cefeida. U stvari, pogreška je bila učinjena pri određivanju udaljenosti tijela izvan Galaktike. Stoga se od 1950. galaktikama pripisuju dvaput veće udaljenosti nego prije.
1944. V. Kukarkin nastavlja raspodjeljivati zvijezde različitih fizičkih svojstava na različita područja Galaktike. Iz tih ispitivanja proistječe važna spoznaja da prostorni raspored zvijezda i drugih objekata ovisi o njihovu fizičkom stanju. Jasniji postaje put razvitka Galaktike. Zvijezde populacije II su starije i u svom su središtu mogle odavna nuklearnom fuzijom izgraditi teške elemente. Imaju li veliku masu, eksplodirale su, pa je njihov razastrt materijal obogatio međuzvjezdanu tvar teškim elementima (npr. željezo). Iz raspršene međuzvjezdane tvari u povoljnim uvjetima nastale su mlađe zvijezde, pa će one i u površinskim slojevima pokazivati značajan udio teških elemenata. Te mlade zvijezde pripadaju populaciji I.
Pedesetih godina 20. stoljeća množe se dokazi da je Galaktika spiralna. Na to napominje raspored sjajnih zvijezda, no važan dokaz donosi novo razvijena metodika ispitivanja svemira, radio astronomija. Međuzvjezdana tvar zrači radio valove, među kojima se ističe spektralna linija neutralnog vodika s valnom duljinom od 21 cm. Na osnovi podataka o tom zračenju, Jan Oort i Wim van Hulst (rođen 1939.) nalaze 1951. da je spiralna struktura Galaktike veoma složena. Spirale su smještene unutar diska, a Sunce se nalazi pri rubu jednog od spiralnih krakova. Sva zviježđa na koja je razdijeljeno nebo, sve što vidimo golim okom, nalazi se uglavnom u tom području. Većina vidljivih zvijezda smještena je u disku, i to posebice u tankom sloju uz galaktičku ravninu. Ravnina Zemljine staze oko Sunca položena je ukoso i prema spojnici sa središtem Galaktike i prema galaktičkoj ravnini. Brzina Sunca na stazi oko središta procijenjena je na 230 km/s. Razdoblje obilaska iznosi oko 200 milijuna godina. S tom brzinom obilaženja, vektorski se zbraja mnogo manja brzina od 20 km/s, koju Sunce pokazuje u odnosu prema bliskim zvijezdama i kojega se apeks nalazi u smjeru Herkula.
Oko diska raspoređen je halo, a utvrđeno je da Galaktici pripada i šire područje, prozvano koronom. Najraznovrsniji objekti nalaze se u disku. Tu su najprije zvijezde: modri divovi, crveni divovi i superdivovi, žuti i crveni patuljci, bijeli patuljci, neutronske zvijezde, a možda i crne rupe. Značajnije promjene sjaja pokazuje mali broj zvijezda, pa njih nazivamo promjenjivim zvijezdama. Uzrok promjene u najvećem broju slučajeva je pulsiranje obujma, pri čemu se sjaj promijeni za nekoliko puta. Ovisno o zvijezdi, ciklus promjene, period, traje od dijela dana do više mjeseci. Osim pravilno promjenjivih, postoje i polupravilno i nepravilno promjenjive zvijezde. Ako zvijezdi iznenada poraste sjaj za više zvjezdanih veličina, a snaga zračenja za tisuću ili milijun puta, radi se o eksploziji. Eksplozivno promjenjive zvijezde su nove i supernove zvijezde. One se razlikuju i načinom na koji mijenjaju sjaj, no bitno je da su i mehanizmi eksplozije različiti.
Dvojne zvijezde
Među nebeskim tijelima nađenim u Galaktici posebno mjesto zauzimaju dvojne zvijezde, zvijezde koje se pod djelovanjem uzajamne privlačne sile gibaju zatvorenom stazom oko zajedničkog centra mase. Sunce je pojedinačna zvijezda i navikli smo da ga kao mjerom uspoređujemo s drugim zvijezdama. Međutim, već popis najbližih zvijezda pokazuje da više od polovice zvijezda pripada dvojnim sustavima. U prošla dva stoljeća udio zvijezda koje se uvrstavaju u višestruke sustave stalno je rastao. Prema današnjim spoznajama, većina zvijezda smještena je u parovima i višestrukim sustavima. Dvojne zvijezde razvrstavamo prema načinu opažanja. Vizualno dvojne zvijezde one su zvijezde koje vidimo kako se pojedinačno gibaju oko nevidljiva centra mase. Vidimo ih samo onda ako je moć razlučivanja teleskopa dovoljna, što znači da sustavi moraju biti relativno blizu; općenito su to zvijezde malog sjaja. Ako se od dvojnog sustava zapaža samo jedna zvijezda, jer je druga nedovoljnog sjaja, vidljiva će zvijezda na nebu periodički mijenjati položaj, ustvari njezina će prividna staza izgledati valovita. Nevidljivi pratilac odaje svoje prisustvo gravitacijskim učinkom. Takve dvojne zvijezde zovu se astrometrijske dvojne zvijezde. Spektroskopski dvojne zvijezde otkrivaju se uz pomoć Dopplerovog učinka. Moć razlučivanja teleskopa premala je da bi se zvijezde optički razdvojile, no periodičko udvostručavanje njihovih spektralnih linija otkriva dvojnost. U slučaju pomrčinskih dvojnih zvijezdi, svjetlost jedne (ili obiju) zvijezda povremeno se i strogo periodički zaklanja drugom zvijezdom.
Zvjezdane asocijacije
Zvijezde se u Galaktici porazmještavaju na različite načine. Manje hrpe zvijezda nazvane su asocijacijama. Otvoreni ili galaktički skupovi zvijezda stišću se neposredno uz galaktičku ravninu, a kuglasti su rasprostranjeni u sfernom području haloa i galaktičke korone. Osim zvijezda, Galaktika sadrži raspršenu međuzvjezdanu tvar. Njoj pripada manje od 10 % mase diska Galaktike. Maglice nepravilna oblika zovu se difuznim maglicama. Pravilnih su oblika planetarne maglice; njima se u središtu nalazi zvijezda visoke temperature. Maglice svijetle samo onda ako ih zvijezde zagrijavaju. Stoga su neke maglice tamne, a njihov plin je hladan. Maglice sadrže tvar i u obliku praha. Prah se zapaža pri apsorbiranju svjetlosti dalekih izvora svjetlosti, a katkad se vidi da reflektira svjetlost bliskih zvijezda. Najviše međuzvjezdane tvari koncentrirano je u spiralnim krakovima, i tu su pogodni uvjeti za stvaranje zvijezda. Veoma rijetkog međuzvjezdanog materijala ima u čitavoj Galaktici, a možda i izvan vidljive galaktičke strukture. U poznavanju dijelova koji se nalaze daleko od centra i izvan diska, mogu se očekivati nova otkrića.
Nastajanje i nestajanje zvijezda
Proučavanja skupova zvijezda i njihove fizičke povezanosti s međuzvjezdanom tvari, dovela su sredinom 20. stoljeća do upoznavanja putova kojima zvijezde nastaju i kojima se razvijaju. Zašto baš skupova? Njihovo je značenje u tome što okupljaju zvijezde koje su istodobno nastale iz istog oblaka međuzvjezdane tvari, pa su jednako stare, imaju jednak početni kemijski sastav, a razlikuju se samo po masi. Do razlika u fizičkim osobinama koje se ovog trenutka zapažaju, došlo je samo zbog različite brzine razvitka. Slijed promjena neposredno je vidljiv. 1947. nađeni su manji difuzni oblaci čijim stezanjem nastaju zvijezde. U prvom koraku zvijezda je niske temperature i zrači pretežno u infracrvenom području. Infracrveno zračenje mladih zvijezda bilježi se od 1967., kada je usavršena tehnika prihvaćanja infracrvenog zračenja i kada se pojavila infracrvena astronomija. U toku svog života zvijezda dugo zrači stalnom snagom; vanjski izgled zvijezde mijenja se tek kad dođe do većih promjena u zvjezdanoj jezgri. Fizički čimbenik koji upravlja brzinom razvoja zvijezde je masa. Masivnije se zvijezde brže troše, a zvijezda manje mase sporije. Zato zvijezdani vijek može trajati ili 10 milijuna godina ili više stotina milijardi godina.
Francis Fukuyama
Yoshihiro Francis Fukuyama (27. oktobar 1952) je američki politilog, politički ekonomist i pisac koji trenutno predaje na Centru za demokraciju, razvoj i vladavinu prava na univerzitetu Stanford. Najpoznatiji je po knjizi The End of History and the Last Man (1992), u kojoj je utvrdio da naglo širenje liberalne demokracije na razna područja svijeta, uzrokovano padom komunističkih režima, predstavlja završetak socio-kulturne evolucije čovječanstva, odnosno da liberalno-demokratsko društveno-političko uređenje predstavlja konačni oblik organizacije ljudskog društva. Te su ideje stekle izuzetnu popularnost 1990-ih i početkom 2000-ih, postavši svojevrsnom neslužbenom ideologijom gotovo svih zapadnih država i pro-zapadnih pokreta i organizacija, a Fukuyamu učinilo jednim od najuticajnijih mislilaca u historiji. Ideja o kraju historije je, pak, svoju ekstremni izraz pronašla u pokretu američkih neokonzervativaca s kojim se Fukuyama često povezivao, a od koga se od sredine 2000-ih nastoji ograditi.
Historija astronomije
Nastajanje i nestajanje zvijezda
Zvijezde gube tvar, jednoliko ili na mahove, a promjene ovise o tome jesu li zvijezde usamljene ili u bliskim dvojnim sustavima. Zvijezde istrošenog goriva javljaju se u obliku bijelih patuljaka i pulsara. Prvi bijeli patuljak, pratilac Siriusa, zapažen je 1862.; da je to zvijezda veličine planeta i stoga veoma gusta, protumačeno je 1915. Prvi pulsari otkriveni su 1967. Pulsari su građeni pretežno od neutrona, veoma se brzo vrte, dojavljuju nam se kratkim impulsima elektromagnetskog zračenja, a pretežno se pronalaze u području radio valova. Gustoća neutronske zvijezde mnogo je puta veća od gustoće bijelog patuljka. Još gušće i manje zvijezde mogle bi biti, ako se otkriju, crne rupe. Pri prijelasku od normalne zvijezde do malog i veoma gustog objekta, dolazi do eksplozije, kakva se na primjer zapaža u supernovih.
Položaj galaktike Mliječni put u svemiru
Posljednoj polovici 20. stoljeća svojstvena su svestrana istraživanja nebeskih tijela. U tehnologiji promatranja dolazi do revolucije. Svemir se promatra na svim valnim duljinama elektromagnetskog zračenja, a promatra se i izvan Zemljine atmosfere. 1957. polijeće prvi umjetni satelit, a čovjek – astronaut 1969. stiže na Mjesec. Dok je najveći događaj u planetnoj astronomiji u prvoj polovici 20. stoljeća bilo otkriće Plutona, 1930. Clyde Tombaugh (1906. – 1997.), sada istraživanje planeta postaje praktičnom ljudskom djelatnošću. Automatske letjelice izravno ispituju tijela Sunčeva sustava. Analiza uzoraka Mjesečeva kamenja i drugih planetnih tala, te ispitivanje planetskih atmosfera, dovodi do važnih zaključaka o stvaranju i razvitku planeta. Dalje, u obradu astronomskih podataka uvodi se tehnika elektroničkih računala, što dovodi do porasta broja i kakvoće rezultata. Proračuni koje klasični astronom ne bi uspio obraditi u toku života provedu se sada za kratko vrijeme. Novi tehnički postupci vode poboljšanju točnosti kojom se određuje položaj nebeskih izvora, posebno onih koji zrače radio valove.
Razvojni putovi zvijezda upoznati su do finih pojedinosti. Naziru se i razvojni putovi galaktika, a kozmološke teorije, teorije o stanju svemira, temelje se na sve čvršćim fizičkim činjenicama. Ispituje se raspored galaktika i njihova građa. Osim spiralnih galaktika i galaktika eleptičnih oblika, nailazi se na velik broj nepravilnih i neobičnih. Među neobičnim galaktikama nalaze se one koje zrače jake radio valove, često veće jakosti od vidljivog zračenja; to su radio galaktike. 1963. otkriveni su kvazari (kvazi-stelarni objekti), koji bi mogli biti jedan od početnih koraka u razvitku galaktika. Kvazari su razmjerno malih dimenzija, ali zrače i tisuću puta više energije od običnih galaktika. Neobične galaktike u pravilu pokazuju posljedice eksplozija na znatnom dijelu galaktike. U toku istraživanja stanja galaktika i udaljenih dijelova svemira razvijale su se metode za mjerenje udaljenosti.
Galaktike se u pravilu okupljaju u veće nakupine, skupove galaktika. Skupovi se u prostoru raspoređuju u obliku goleme prostorne mreže ili saća. Unutar pojedinog skupa, galaktike se gibaju slično molekulama u plinu, ali zajedno, kao cjelina, skupina galaktika odmiče se od svake druge skupine galaktika brzinom koja je razmjerna razmaku, a pojavu nazivamo širenjem ili ekspanzijom svemira. Pojava širenja nije relativna, ne širi se sam prostor (to se ne bi moglo ni ustanoviti), već rastu udaljenosti između skupova galaktika, dok same dimenzije jednog skupa, ili dimenzije jedne galaktike, ostaju nepromijenjene. Širenje je takva pojava da svaki opažač smatra da se on nalazi u centru širenja. No budući da svaki promatrač vidi jednako, centra svemira zapravo nema. Dobru predodžbu o širenju svemira dobit ćemo ako pušemo u balon na čijoj su opni nacrtane točke. Svaka točka na opni razmicat će se od drugih točaka, a ni jedna od njih nema središnji položaj.
Poznavanje svemira u cjelini, a pogotovo dalekog svemira, nema izravne praktične vrijednosti, već pridonosi nazoru o svijetu i filozofskoj spoznaji. Kada promatramo daleki svemir, gledamo u stvari u prošlost, jer nam jedinu informaciju o predmetima donosi svjetlost. Svjetlost se giba konačnom i stalnom brzinom, pa ako je prevalila dulji put, morala je i ranije poći. Galaktika u zviježđu Andromedi prikazuje nam se kakva je bila prije dva i nešto više milijuna godina; ona je udaljena 2.2 milijuna svjetlosnih godina. U prošlost gledamo promatrajući i dijelove vlastite Galaktike, pa i onda kada promatramo Sunce: ovog trena vidimo Sunce kakvo je bilo prije 8 minuta...
Ponašanje svemira u cjelini objašnjava relativistička teorija gravitacije Alberta Einsteina (opća teorija relativnosti utemeljena 1916.). Gravitacija je jedina sila koja djeluje na najvećim udaljenostima. Ona je privlačna, i kad ne bi bilo širenja svemira, sve bi se galaktike približile jedna drugoj i stopile u jednu masu. Velike brzine širenja uočavaju se na velikim daljinama (ili u davno vrijeme). Brzina širenja svemira je manja na manjim udaljenostima (u vrijeme ne tako daleko). Ne zna se kako će se svemir širiti u budućnosti i neće li se širenje jednog dana zaustaviti. Pokušavamo li zamisliti što je moglo dovesti do širenja, vraćamo se u daleku prošlost kada su galaktike morale biti bliže jedna drugoj. Možda nisu ni postojale već oblikovale neku gustu masu. Jedna od teorija ranog svemira razvija sliku Velikog praska, eksplozije guste i vruće pramase koja se razletjela, pa je danas vidljivi svemir ostatak te eksplozije.
Peter Habeler
Peter Habeler, rođen 22 jula 1942, je austrijski planinar. Rođen je u Mayrhofenu, Austrija. Počeo se penjati od svoje šeste godine.
Na početku karijere postigao je spektakularne prve uspone u američkim Roki planinama. Bio je i prvi Evropljanin koji se pojavio na Velikoj stijeni u Yosemite nacionalnom parku u Kaliforniji. Tu je penjao zajedno sa britanskim alpinistom Doug Scottom
Palmar Alto, Tantoyuca
Palmar Alto je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tantoyuca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 2 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 106 m.
Peter Habeler
Zajedno sa Messnerom
Krajem šezdesetih godina on i njegov partner u alpinizmu Reinhold Messner iznenadili su planinarski svijet impresivnom serijom penjanja. Zajedno su ostvarili 1969. godine prvi uspon na Yerupaja Chico u Južnoj Americi, na Sjevernu stranu Eigera 1974. za rekordnih 10 sati, Matterhorn i Gasherbrum novom rutom 1975. godine.
Uspon na Gasherbrum alpskim stilom
Prije njihovog odlaska, pojedini vodeći alpinisti su iskazivali nevjericu prema mogućnosti da se u Himalajima izvede ovakav uspon, a pojedinci su smatrali da je ovo samoubistvo. Za njih dvojicu ovo je bio logičan nastavak onog što su ranije počeli sličnim usponima u Alpama i podizanje ličnih mogućnosti na viši nivo.
Krenuli su 8. avgusta iz Baznog kampa, penjali se tri dana do vrha i dva dana silazili do Baznog kampa. Bio je to prvi uspon na vrh preko 8.000 metara u alpskom stilu.
Tako su se 1975 godine uz klasične velike ekspedicije pojavile male ekspedicije, čime je počela jedna nova era za himalajsko planinarstvo.
Drage (Metlika, Slovenija)
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 155 stanovnika.
Podunavski okrug
Podunavski okrug se nalazi u centralnom delu Republike. Obuhvata opštine:
Demokratizacija
Demokratizacija je naziv za proces kojim se društveno-političko uređenje neke zemlje transformira, odnosno prolazi kroz tranziciju prema demokraciji i napuštanje ne-demokratskih (autoritarnih ili totalitarnih) oblika vladavine. Pod demokratizacijom se mogu podrazumijevati procesi različitog sadržaja, intenziteta i trajanja - od radikalnih revolucija do postepenih reformi koje mogu trajati vijekovima. Kao primjer mogu poslužiti neke od država zapadne Evrope gdje je demokratizacija započela sa tzv. građanskim revolucijama u 17. i 18. vijeku, odnosno gdje su postavljeni temelji današnjeg modernog koncepta demokracije. Demokratizacija obično tzv. demokratskom konsolidacijom, gdje demokratski poredak postaje tako čvrst i ukorijenjen oblik vlasti da se više ne može ni zamisliti ne-demokratska alternativa; kao primjer može poslužiti Ujedinjeno Kraljevstvo. S druge strane, proces demokratizacije se također može prekinuti, odnosno demokratizirane zemlje se mogu vratiti u pred-demokratsko ili ne-demokratsko stanje uslijed ekonomske i političke nestabilnosti; kao primjer za to može poslužiti Argentina u 20. vijeku.
Podunavski okrug
Ima ukupno 226.589 stanovnika.
Demokratizacija
Pred kraj 20. vijeka, zahvaljujući padu komunizma, je veliku popularnost stekla teza da demokratizacija predstavlja globalni, odnosno nezaustavljivi i nepovratni proces tzv. kraja historije, odnosno da će s vremenom sve zemlje svijeta imati demokratski poredak.
Podunavski okrug
U privrednom pogledu Smederevo je danas jedan od vodećih gradova u Srbiji. Načelnik Podunavskog upravnog okruga od avgusta 2020. godine je dr Jasna Avramović. Dr Jasna Avramović rođena je 2. decembra 1959. godine u Smederevu. Završila je Osnovnu školu „Jovan Jovanović Zmaj”, a potom Gimnaziju „Jovan Janićijević“ u Smederevu 1978. godine. Na Medicinskom fakultetu diplomirala je 1985. godine, a odmah po diplomiranju počinje da radi kao lekar u Zdravstvenom centru „Sveti Luka“ u Smederevu u školskom dispanzeru. Od 1990. godine radila je na infektivnom odeljenju. U Beogradu 1995. godine završava s uspehom specijalizaciju iz oblasti infektivnih bolesti, a 2000. godine postaje načelnik Infektivnog odeljenja u smederevskom zdravstvenom centru. Za predsednika Opštine Smederevo prvi put je izabrana 2004. godine. U periodu od 2008. do 2012. godine obavljala je funkciju zamenika gradonačelnika. U periodu od 2012. do avgusta 2020. godine obavljala je funkciju gradonačelnika Grada Smedereva, nakon čega je Rešenjem Vlade Republike Srbije postavljena za načelnika Podunavskog upravnog okruga.
Liberalizacija
Liberalizacija je izraz koji u najširem smislu označava uvođenje novih pravnih propisa koji za posljedicu imaju uklanjanje prethodnih ograničenja i restrikcija u raznim oblastima društvenog života.
U užem smislu se pod liberalizacijom može podrazumijevati ekonomska liberalizacija, odnosno uklanjanje ograničenja i zapreka za obavljanje ekonomske djelatnost, npr. ukidanjem monopola i dozvolom privatnim i stranim poduzetnicima da vrše neku djelatnost; smanjenja ograničenja vezana uz određenu veličinu poduzeća, vlasničke udjele, broj zaposlenika, radno vrijeme i sl. Vrlo često se uz ekonomsku liberalizaciju veže i pojam deregulacije.
Liberalizacija se može odnositi i na ne-ekonomska pitanja, te može npr. uključivati legalizaciju postojanja opozicijskih političkih stranaka, putovanja u inozemstvo, istospolnog braka i sl.
Iako se pojam liberalizacija često vezuje uz pojam demokratizacija, oni nisu istovjetni, odnosno postoje brojni primjeri gdje su ne-demokratske države liberalizirale brojne oblasti društvenog života, a da pri tome nisu dovele u pitanje vlastito društveno-političko uređenje.
La Ciénega, Canelas
La Ciénega je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Durango, u opštini Canelas.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 75 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1448 m.
Dragomlja vas
Dragomlja vas je naselje u Općini Metliki. Dragomlja vas se nalazi u pokrajini Bela krajina i statističkoj regiji Jugoistočnoj Sloveniji.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 103 stanovnika.
Aiale, Pisa
Aiale je naselje u Italiji u provinciji Pisa, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 143 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 89 m.
Amonijum karbonat
Amonijum karbonat je organsko jedinjenje, koje sadrži 1 atom ugljenika i ima molekulsku masu od 96,086 Da.
Kehmstedt
Kemštet je opština u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 32 opštinska središta okruga Nordhauzen. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 493 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16062024.
San Lino, Mulegé
San Lino je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California Sur, u opštini Mulegé.
Kehmstedt
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Nordhauzen Kemštet se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Nordhauzen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 240 metara. Površina opštine iznosi 11,4 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 493 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 43 stanovnika/km².
San Lino, Mulegé
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 457 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 119 m.
Chichery
Šišeri je naselje i opština u istočnom delu centralne Francuske u regionu Burgonja, u departmanu Jon koja pripada prefekturi Okser.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 461 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 67 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 6,78 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 100 metara (maksimalnoj 195 m, a minimalnoj 83 m).
Borski okrug
thumb|right|Borski okrug Borski okrug se nalazi u istočnoj Srbiji. Obuhvata opštine:
Ima ukupno 178.718 stanovnika. Sedište okruga je grad Bor, poznat po svom istorijskom i kulturnom nasleđu.
U okolini Bora nalaze se: Dvorac kneza Aleksandra iz 1856. godine, građen u duhu romantizma i Konak kneza Miloša (smešten u Brestovičkoj banji, nastao u 19. veku). Ovaj grad je poznat kao središte najvećeg rudnika bakra u Evropi, čija eksploatacija je počela 1904. godine, ali su ga, prema pronađenim dokumentima, koristili još u davnim antičkim vremenima.
Monterrey, Villaflores
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 23 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 539 m.
Richland, Michigan
Ričland je grad u američkoj saveznoj državi Mičigen.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 751, što je 158 (26,6 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Oprișești, Balșa
Oprișești je naselje u Rumuniji u okrugu Hunedoara u opštini Balșa.
Randy Jones (pevač)
Randy Jones (Rendi Džons; 13. septembar, 1952.) je američki pevač disco i pop muzike i bio je originalni kauboj u disco bendu Village People.
Jones pozajmljuje glas fiktovnoj verziji sebe u video irgi Postal III, gde je on vođa gej bajkera.
Godine 2007. objavio je solo album, Ticket to the World.
Dvorac Eggenberg
Dvorac Eggenberg (Schloss Eggenberg) u Grazu je najveličanstveniji barokni kompleks u Štajerskoj u Austriji. Dvorac se nalazi na zapadnoj ivici Graza, u četvrti Eggenberg. Svojim sačuvanim dvorskim prostorijama, prostranim slikovitim vrtovima, ali i umjetninama iz najstarijeg austrijskog muzeja Universalmuseum Joanneum koje su smještene u palači i njezinom parku, dvorac Eggenberg se smatra jednim od najvrijednijih spomenika kulturne baštine Austrije. Zbog svoje kulturne i povijesne važnosti dvorac Eggenberg je 2010. godine dodan na UNESCO-v zaštićeni spomenik povijesnog središta Graza.
Odlike
Izgrađen je od 15. do 17. vijeka na mjestu srednjovjekovnog dvorca kao rezidencija jedne od najmoćnijih austrijskih obitelji, obitelj Eggenberg. Arhitekt Giovanni Pietro de Pomis je na njegovom uređenju u 17. vijeku radio u suradnji s dvorskim slikarom Weissenkircherom. Sam dvorac zauzima prostor od 65 x 80 metara (na tri kata površina mu je 8000 m²), ali zajedno s parkovima ima preko 90.000 m².
Hans Ulrich von Eggenberg je u 17. vijeku uredio dvorac po načelima prosvjetiteljstva kako bi odražavao filozofiju racionalno uređenog svijeta. Tako je upotrijebio hijerhijsku organizaciju, logičko-matematički sustav, te načela astronomije, astrologije, ali i alkemije u njegovom planu. Zbog toga dvorac ima kvadratičan tlocrt sa središtem u obliku gotičkog tornja, s tornjevima na sva četiri kuta koji predstavljaju četiri godišnja doba usmjerena prema četiri strane svijeta. Dvorac ima 365 vanjskih prozora (prema broju dana u godini), 52 na 24 prostorije (broj tjedana u godini i sati dana), a svaki kat ima po 31 sobu (broj dana u mjesecu). Drugi kat s terasom (piano nobile) ima dodatnih 8 prozora, ukupno 60 (broj sekundi u minuti i minuta u satu).
Sjevernu stranu dvorca čini planetarni vrt i lapidarij od starorimskog kamenja, te ulaz u Novi arheološki muzej u kojem se čuvaju "Kultna kola iz Strettwega". Soba bivšeg vlasnika, Balthasara Eggenberga, koji je u srednjem vijeku posjedovao kraljevsku licencu za kovanje novca, je pretvorena u numizmatički muzej. Kolekcija umjetnina u rasponu od srednjeg vijeka do rane moderne u Staroj galeriji (Alte Galerie) pokazuje razvoj europske umjetnosti od 5 vijeka.
Cantoglio, Asti
Cantoglio je naselje u Italiji u provinciji Asti, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 29 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 255 m.
San Miguel, Tanquián de Escobedo
San Miguel je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Tanquián de Escobedo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 48 m.
La Palma, Calpulalpan
La Palma je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tlaxcala, u opštini Calpulalpan.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 32 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2754 m.
Lachiguini, Santiago Lachiguiri
Lachiguini je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santiago Lachiguiri.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 37 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 748 m.
Fruška gora
250px|thumb|right|Fruška gora Fruška gora je ostrvska planina u Sremu. Najveći deo Fruške gore se nalazi u Srbiji (u Vojvodini), dok mali deo zalazi u istočnu Hrvatsku, u Vukovarsko-srijemsku županiju. Prostire se na dužini od oko 75 km, širine je od 12 do 15 km i zahvata površinu od 525 km². Fruška gora je 1960. godine proglašena nacionalnim parkom i time je postala prvi nacionalni park u Srbiji. Najviši vrh je Crveni Čot (539m), a ostali značajni vrhovi su Stražilovo (321m), Iriški Venac (451m), Veliki Gradac (471m) itd.
Naziv „Fruška“ potiče od reči etnonima Franak što ukazuje da su Franci naseljavali ili kontrolisali ovu planinu.
Fruška gora je ostrvska, stara gromadna planina. Doline i padine Fruške gore su prekrivene livadama, pašnjacima i žitnim poljima, na padinama su voćnjaci i vinogradi sa čuvenim vinskim podrumima, a delovi viši od 300 m su obrasli gustom listopadnom šumom. Na Fruškoj gori je najveća koncentracija lipove šume u Evropi. Oko 700 vrsta lekovitog bilja raste na ovoj planini. Neke od brojnih životinjskih vrsta su: srna, jelen, muflon, lasica, divlja svinja (beka), kuna, divlja mačka, šakal, zec, itd.
Kultura
thumb|right|200px|Fruška gora u okolini manastira [[Petkovica]] Najznačajniji spomenik kulture predstavljaju 17 manastira Srpske pravoslavne crkve raspoređenih po celoj planini. Podignuti su kao zadužbine srpskih vladarskih porodica, nakon što je, u kasnom srednjem veku pod pritiskom Turaka, težište srpske duhovne i kulturne baštine pomereno na sever.
Fruškogorski manastiri su: Beočin, Bešenovo, Vrdnik, Velika Remeta, Grgeteg, Đipša, Jazak, Krušedol, Kuveždin, Mala Remeta, Novo Hopovo, Petkovica, Privina Glava, Rakovac, Staro Hopovo, Fenek i Šišatovac.
Тријебине
Тријебине је насеље у Србији у општини Сјеница у Златиборском округу. Према попису из 2002. било је 397 становника (према попису из 1991. било је 596 становника).
Fruška gora
Kultura
thumb|right|200px|Fruška gora, Vrdnik Fruška gora je bila inspiracija mnogim velikanima poezije, od Branka Radičevića, Jovana Jovanovića Zmaja, Milice Stojadinović Srpkinje; u manastirima su boravili Vuk Stefanović Karadžić, Dositej Obradović, Filip Višnjić, Karađorđe i mnogi drugi.
Тријебине
Демографија
У насељу Тријебине живи 314 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 37,7 година (37,7 код мушкараца и 37,6 код жена). У насељу има 100 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 3,97.
Fruška gora
Kultura
Na planini se nalazi nekoliko utvrđenja, među kojima su Petrovaradinska tvrđava i Vrdnička kula koja je u ruševinama. Nedaleko od Čortanovaca se nalazi luksuzna vila Stanković, koju je 1930. godine podigao Radenko Stanković, a danas se nalazi u državnom vlasništvu.
Тријебине
Демографија
Ово насеље је у углавном насељено Бошњацима (према попису из 2002. године).
Fruška gora
Naselja
Veći gradovi kojima je okružena Fruška gora su Sremska Mitrovica, Ruma i Inđija na južnom delu, dok su severno od planine Sremski Karlovci, Novi Sad, Beočin i Bačka Palanka kao i gradovi u Hrvatskoj: Vukovar i Ilok. Mnogi stanovnici ovih, ali i drugih gradova odmore i praznike provode u brojnim vikend-naseljima na padinama ove planine.
Danas veliki problem predstavljaju prometni regionalni putevi koji povezuju Srem, Banat i Bačku. Njima saobraća veliki broj vozila, posebno kamiona, koji zagađuju i uništavaju najlepše delove planine. Nekada je na Fruškoj gori bila razvijena i rudarska proizvodnja uglja u Vrdniku, ali je rudnik napušten pre više decenija.
Izvori
Fruškać - Vodič kroz Nacionalni park Fruška gora
Hans Makart
Hans Makart (* Salzburg, 28. maj, 1833. † Beč, 3. oktobar, 1884. ), bio je jedan od najpopularnijih bečkih slikara kasnog historicizma iz doba izgradnje Ringstrassea.
Za svog relativno kratkog života bio je neobično popularan u visokim bečkim krugovima, pa je naslikao brojne portrete svih viđenijih dama iz kruga habsburgškog dvora. Pored tog volio je slikati teme sa alegorijskim historijskim temama i pejzaže.
Biografija
Hans Makart je studirao slikarstvo isprva na bečkoj a kasnije na minhenskoj akademiji kod Carla Theodora Pilotya. Nakon toga proveo je izvjesno vrijeme na studijskim putovanjima po Londonu, Parizu i Italiji. Kad se 1869. vratio u Beč, dočekan je kao zvijezda, i odmah je dobio veliki atelje na korištenje koji mu je plaćala država Jednu godinu 1875./1876. proveo je u Egiptu zajedno sa kolegama Franzom Lenbachom, Carlom Huberom i Leopoldom Carlom Müllerom. Od 1878. radi na bečkoj Akademie der bildenden Künste kao profesor historije slikarstva. Kao miljenik habsburgškog dvora dobio je zadatak da slikarski osmisli dekoraciju za proslavu srebrnog pira carskog para 1879. thumb|left|250px| Četiri [[alegorija|alegorije muzike]] Nakon tog, od 1881. oslikavao je centralno stubište bečkog Kunsthistorisches Museuma i spavaću sobu carice Elizabete Austrijske u Hermesvilli u parku Lainzer Tiergarten. Makart je volio slikati ogromna platna, i obožavao je boje - čak i kričave, u skladu sa modom kakva je vladala u to vrijeme po Beču. Na njega su imali uticaj onodobni francuski slikari Thomas Couture, Eugène Delacroix, ali se i koristio iskustvima starijih slikara Rubensa, Tiziana i Veronesea.
Hans Makart bio je najznačajniji predstavnik bečkog pokreta Gesamtkunstwerk koji je nastojao ujediniti sve umjetničke discipline kod stvaranja jedinstvenog djela, - pokreta koji je bio sklon dekorativnosti, što se naračito ogledalo u bogatsvu boja i dramatičnim pozama likova na koje su se fokusirali.
Između 1870. - 1880. njegov atelje bio je centar društvenog života Beča, u kom je priređivao brojne zabave, pa je postao miljenik i trend seter bečkog visokog društva. U to vrijeme mnogi su ga imitirali, od načina kako se oblači (šešir a la Makart, kragna a la Makart) do ponašanja.
Makart je kratko živio, ali je njegovo slikarstvo ostavilo dubok trag na ukus Bečana i čitave Austro-Ugarske, pa se trag njegova uticaja vidi i u slikarstvu Gustava Klimta, i drugih manje poznatih austrougarskih slikara.
Umčani
Umčani je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Trnovo koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 18 stanovnika.
Peak, South Carolina
Pik je grad u američkoj saveznoj državi Južna Karolina.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 64, što je 3 (4,9 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Opština Cojocna, Cluj
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 354 m.
Opština Tepetitlán, Hidalgo
Tepetitlán je opština u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 6284 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 2045 m.
Stazione Acquasanta, Genoa
Stazione Acquasanta je naselje u Italiji u provinciji Genoa, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 31 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 213 m.
Parlamentarni sistem
thumb|Karta svijeta na kojoj su označene zemlje sa parlamentarnim sistemom
Pochahuizco, Zitlala
Pochahuizco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Zitlala.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 3130 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1554 m.
Parlamentarni sistem
Parlamentarni sistem ili parlamentarizam je naziv za društveno-političko uređenje u kome je izvršna vlast neke zemlje čvrsto povezana, odnosno podređena zakonodavnoj vlasti koju čini parlament. To znači da parlament bira izvršnu vlast (koju obično vodi šef vlade) te da ju je također sposoban zamijeniti u slučaju izglasavanja nepovjerenja. Ovisno o tome da li se na mjestu šefa države nalazi monarh ili predsjednik države sa parlamentarnim sistemom se nazivaju parlamentarnim monarhijama i parlamentarnim republikama.
Parlamentarni sistem se razlikuje od predsjedničkog ili tzv. kongresnog sistema, u kome je načelo trodiobe vlasti dosljedno sprovedeno, odnosno izvršna i zakonodavna vlast su međusobno odvojene. Svojevrsni hibrid postoji u tzv. polupredsjedničkom sistemu.
Teruel (provincija)
Provincija Teruel (španjolski: Provincia de Teruel) je jedna od tri provincije španjolske autonomne zajednice - Aragon, koja se nalazi na sjeveroistoku Španjolske.
Geografske karakteristike
Provincija Teruel prostire se na površini od 14,810 km² u kojoj živi 135,562 stanovnika. Sa sjevera graniči sa Provincijom Zaragoza, sa istoka sa provincijama Tarragona i Castellón, sa juga sa Valencijom i Cuencom i sa zapada sa Provincijom Guadalajara.
Oko tri četvrtine Teruela, naročito južni i istočni dijelovi provincije pokriveni su planinama koje pripadaju Iberijsko gorje. Ostatak provincije na sjeveroistoku je široka ravnica poznata pod imenom Alcañiz.
Privreda
Poljoprivreda je najvažnija za ekonomiju provincije, proizvodi se (ječam, ulje, sir, voće, drvo, lan, konoplja i vuna.
Po kamenolomima se iskapa mramor i krečnjak, a kod Utrillasa lignit koji se koristi kao gorivo za termoelektrane u Andori i Escuchi. Administrativni centar provincije je istoimeni grad Teruel, a veći urbani centri su Alcañiz, Castellote i Híjar (posljednja dva su poznata su po svojim procesijama za Uskrs.
Fraccionamiento Jardines de Jericó, Atlatlahucan
Fraccionamiento Jardines de Jericó je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Morelos, u opštini Atlatlahucan.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1828 m.
Westminsterski sistem
Westminsterski sistem je naziv za parlamentarni sistem, odnosno društveno-političko uređenje karakteristično za Ujedinjeno Kraljevstvo i zemlje bivšeg Britanskog Imperija koje karakterizira ceremonijalni šef države, podređenost izvršne vlasti parlamentu i dvostranačje, odnosno čvrsta podjela na vladajuću stranku i parlamentarnu opoziciju.
Calcatoggio
Kalkatođo je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Korzika, u departmanu Južna Korzika.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 357, a gustina naseljenosti je iznosila 16 stanovnika/km².
Pomoravski okrug
thumb|right|260px|Pomoravski okrug Pomoravski okrug se nalazi u centralnom delu Republike Srbije. Obuhvata opštine:
Ima ukupno 312.160 stanovnika. Sedište okruga je grad Jagodina.
U gradu je delimično sačuvana arhitektura 19. veka. Ostaci ranijih perioda vide se u građevinama kao što je Hajduk - Veljkov konak iz 18. veka. Posebna zanimljivost je Stara crkva Arhanđela Mihajla, zadužbina Miloša Obrenovića iz 1818. godine.