cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Goce Sedloski
Profesionalnu karijeru je započeo u makedonskoj Pobjedi iz Prilepa 1994. godine. Godine 1996. odlazi u splitski Hajduk. Potom 1997. odlazi u engleski Sheffield Wednesday. Od 1999. do 2004. godine nastupa za zagrebački Dinamo.
Sezonu 2004. igra za japanski klub Vegalta Sendai te se 2005. ponovno vraća u Dinamo gdje nastupa jedno polusezonu prije potpisa za turski Diyarbakırspor. Za sadašnji klub SV Mattersburg potpisuje 2006. godine.
Za Makedonsku nogometnu reprezentaciju debitirao je 1996. godine te je do sada skupio 85 nastupa i zabio 7 pogodaka.
Ruska vojna intervencija na Krimu 2014.
Ruska vojna intervencija na Krimu je izraz kojim se označavaju aktivnosti ruskih oružanih snaga na ukrajinskom poluotoku Krimu za vrijeme trajanja krimske krize 2014. godine, odnosno za vrijeme procesa tokom koga je na području Autonomne Republike Krim i Grada Sevastopolja de facto prestala ukrajinska i uspostavljena ruska vlast. Do nje je došlo nakon krvavih nereda u Kijevu nakon kojih je zbačen i protjeran pro-ruski ukrajinski predsjednik Viktor Janukovič te uspostavljena nova pro-evropska vlada na čelu sa premijerom Arsenom Jacenjukom, a koju su odbile priznati lokalne vlasti na Krimu, kao i Rusija. Ruska vojna intervencija je formalno počela 1. marta, nakon što je ruski predsjednik Vladimir Putin od Savjeta Federacije dobio odobrenje da koristi vojne snage na teritoriji Ukrajine u svrhu "stabilizacije situacije"; u Ukrajini i na Zapadu se, međutim, vjeruje da je invazija počela nekoliko dana ranije, kada su aerodrome, vladine zgrade i druge strateške objekte na Krimu počele zaposjedati maskirane uniformirane osobe bez oznaka, za koje su krimske vlasti tvrdile da je riječ o miliciji "(snage samoobrane)". Slične akcije su se ubrzo proširile i na ukrajinske vojne baze i druge instalacije, koje su došle pod blokadu ruskih trupa i "snaga samoobrane", pri čemu se od ukrajinskih vojnika tražila predaja ili razoružanje. Ključne baze su se predale do 5. marta, pri čemu je veliki dio ljudstva prihvatio ponudu da prijeđe na krimsku/rusku stranu; posljednji usamljeni garnizoni, koji su dotada uglavnom pružali simboličan otpor, su se predali 21. marta, a nakon čega su ruske vlasti najavile da će Ukrajini vratiti dio zaplijenjenog naoružanja i opreme. Iako, s izuzetkom manjih incidenata poput krvoprolića u Simferopolju, ruske vojne operacije nisu dovele do ozbilnijeg nasilja na samom Krimu, odnosno, s izuzetkom ruskog zauzimanja benzinske stanice na granici Hersonske oblasti ostale ograničene na poluotok Krim, one su izazvale najveće pogoršanje odnosa između Rusije i Ukrajine nakon raspada SSSR-a, odnosno krizu u odnosima Rusije i Zapadnog svijeta.
Izvještaj UN-a 15.5. 2014.
15.5. 2014., UN je objavio izvještaj o stanju u Ukrajini. Prema izvještaju, zabilježena su kršenja ljudskih prava na Krimu, kao što su ometanje slobode govora, zlostavljanje manjina i ometanje rada novinara. Prema UNHCR-u, do 29.4. zabilježeno je 7.207 raseljenih osoba registriranih u svih 24 regija Ukrajine, od kojih su većina krimski Tatari, iako je bilo zabilježeno i raseljenih Ukrajinaca, etnički izmiješanih obitelji i Rusa. Izvještaj je također izrazio i zabrinutost povodom isteka ultimatuma ruskih vlasti 18.4., prema kojemu svi građani Krima imaju mjesec dana vremena da zatraže rusko državljanstvo. Osobe koje nisu htjele zamijeniti svoje ukrajinsko državljanstvo za ukrajinsko su doživjele zlostavljanja. Također, "tranzicijsko razdoblje" Krima završava u siječnju 2015., nakon čega će svi stanovnici koji nisu zatražili rusko državljanstvo morati zatražiti dozvolu za boravak ili će se suočiti sa deportacijom iz Krima.
Messier 100
Messier 100 (M100 ili NGC 4321) je spiralna galaksija u zviježđu Berenikina kosa. Otkrio ju je Pierre Méchain 15. ožujka 1781. godine. Svoje otkriće javio je prijatelju i suradniku Charlesu Messieru koji je galaksiju uvrstio kao stoti objekt svog kataloga 13. travnja 1781. godine.
Manjača
mini|desno|300px|Manjača
Messier 100
Lord Rosse je 1850. godine u galaksiji otkrio spiralnu strukturu.
Most dr. Franje Tuđmana (Osijek)
Most dr. Franje Tuđmana most je u Osijeku. Smjerom jug-sjever premošćuje rijeku Dravu i spaja Osijek i Slavoniju s Baranjom i prekodravskim dijelom Osijeka (s Podravljem i Tvrđavicom).
Messier 100
Svojstva
M100 pripada skupu galaktika Virgo. S prividnim sjajom od + 9.40 magnituda, galaktika je jedna od najsjajnijih u skupu. Udaljenost M100 je oko 52.5 milijuna ly a prividni promjer 7.0'. Stvarni promjer galaktike je 107,000 ly i nešto je veći od naše Mliječne staze. NGC 4323 je satelitska galaktika M100.
Most dr. Franje Tuđmana (Osijek)
Preko mosta, gledajući sa sjevera prema jugu (iz pravca Belog Manastira, Darde i Bilja), prolazi Biljska cesta, koja se nakon križanja s Europskom avenijom nastavlja kao Ulica kneza Trpimira prema Južnoj obilaznici Osijeka. Sve do izgradnje Zapadne obilaznice Osijeka (2007) tim je mostom prolazila državna cesta D7.
Povijest
Godine 1962. u Osijeku je izgrađen cestovni most preko Drave. Svojoj je svrsi služio do Domovinskog rata, kad ga je hrvatska strana srušila.
Messier 100
Svojstva
Galaksija se sastoji od dva izražena spiralna kraka koji su ispunjeni plavim zvijezdama, maglica i otvorenim skupovima. Osim ta dva gotovo simetrična spiralna kraka, galaktika posjeduje nekolicinu manje izraženih krakova.
Manjača
Manjača je planina u sjevernom dijelu Bosne i Hercegovine. Nalazi se na području općina Mrkonjić Grad i Banja Luka. Njen najviši vrh se zove Velika Manjača i smješten je na visini od 1.239 metara.
Most dr. Franje Tuđmana (Osijek)
Povijest
Već 1993. postavljen je kamen temeljac za izgradnju novoga mosta. Inicijator je bio dr. Franjo Tuđman, tadašnji hrvatski predsjednik. Godine 1995. završena je izgradnja današnjeg mosta na mjestu staroga, a otvaranje je bilo 10. 6. te godine. Na otvaranju je bio i sam Tuđman.
Manjača
Planinu odlikuje kraški teren sa dolomitskim i vapnenačkim stijenama, u kojima se nalazi veliki broj pećina i jama. Ovdje se nalazi jedna od najdubljih jama na području Bosne i Hercegovine, koja dostiže 302 metra dubine. Manjaču karakterizira i veliko bogatstvo biljnog i životinjskog svijeta, a okružuju je dvije rijeke: Vrbas (na istoku) i Sana (na zapadu).
Na ovom lokalitetu se nalazila vojarna Vojske Republike Srpske, koja je poznata po tome što se u njoj nalazio zarobljenički logor za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini. Logor Manjača je osnovan 1991. godine i u njemu su držani pripadnici hrvatskog i bošnjačkog stanovništva. Prema podacima Međunarodnog komiteta Crvenog križa, u kampu je držano 3.737 zatvorenika.
Manjača je bila krajnja točka dosega HV-a i HVO-a u operaciji Južni potez.
Messier 100
Svojstva
Do danas je otkriveno 5 supernova u galaksiji: SN 1910B, SN 1914A, SN 1959E, SN 1979C i SN 2006X.
Most dr. Franje Tuđmana (Osijek)
Ime
Od 1995. do 2009. most je nosio imena kao što su Dravski most, Biljski most i sl. Godine 2009. odlukom čelništva Grada Osijeka i Osječko-baranjske županije most je preimenovan u Most dr. Franje Tuđmana.
Messier 100
Amaterska promatranja
U 200 mm amaterskom teleskopu M100 je vidljiva kao veoma tamna mrlja s nešto svjetlijom jezgrom i poprilično velikim halo-om oko jezgre.
Galaktički koordinatni sistem
mini|desno|300px|[[Nebeski ekvatorski koordinatni sustav (plavo), ekliptički koordinatni sustav (crveno) i galaktički koordinatni sustav (žuto). Ekvatorski i ekliptički koordinatni sustav dijele proljetnu točku (magenta) kao polaznu točku. Galaktičke koordinate su na odnosu Galaktičkog centra (žuta točka).]]
mini|desno|300px|[[Zemljina rotacija|Zemljina vrtnja uzrok je prividnom okretanju nebeske sfere i izmjene dana i noći.]]
mini|desno|300px|[[Nebeski ekvator i ekliptika.]]
Galaktički koordinatni sistem je koordinatni sustav na nebeskoj sferi koji se koristi za određivanje položaja nebeskih tijela u odnosu na Mliječnu stazu. Osnovna se kružnica nalazi na galaktičkoj ravnini (koja je priklonjena 62,6° prema nebeskom ekvatoru). Početna točka za računanje galaktičke dužine galaktičko je središte, kojemu je položaj odredio Međunarodni astronomski savez (IAU) 1958. Rektascenzija i deklinacija galaktičkoga središta za epohu J2000,0 su α = 17 h 45,6 min, δ = –28°56,3′ (u zviježđu Strijelcu). Galaktička dužina je kut od 0° do 360° uzduž galaktičke ravnine prema istoku od točke koja je odabrana tako da se podudara sa smjerom galaktičkoga središta do okomite kružnice na kojoj se nalazi nebesko tijelo. Galaktička širina kut je od galaktičke ravnine do nebeskog objekta računan duž okomite kružnice (pozitivan prema sjevernome galaktičkom polu od 0° do 90°, negativan prema južnome od 0° do −90°. Sjeverni galaktički pol leži u zviježđu Berenikinoj kosi a njemu suprotni južni galaktički pol leži u zviježđu Kiparu.
Osnove orijentacije na nebeskoj sferi
Astronomija je vezana za orijentaciju u prostoru, a ona se sastoji u tome da gledajući u nebo, i prelazeći pogledom s jednog nebeskog tijela na drugo, mi povezujemo smjerove u kojima vidimo tijelo. Položaj tijela projiciramo na plohu jedne kugle, koju nazivamo nebeskom sferom. Zbog velikih daljina nebeskih tijela, možemo zamisliti da je i nebeska sfera na velikoj daljini. Bliski predmeti, kao što su avion ili umjetni satelit, na nebeskoj će sferi brzo mijenjati međusobni položaj, a mnogo udaljenije zvijezde, iako se i one ustvari gibaju, duže će zadržavati prividno jednak projicirani razmještaj. Dakle, položaj tijela određuje se smjerovima i kutovima između njih.
Za zapis položaja na nebeskoj sferi služe sferne koordinate, slično kao što za utvrđivanje položaja na površini Zemlje služe zemljopisne koordinate. Važne točke na globusu jesu polovi, točke kroz koje prolazi Zemljina os vrtnje. Veoma važno svojstvo, smjer vrtnje, ne možemo odrediti drukčije nego na osnovi iskustva. Kažemo da se Zemlja okreće kao desni vijak koji napreduje od Južnog pola prema Sjevernom polu. Smjer se može odrediti i s obzirom na način gibanja satne kazaljke. Gledajući na Sjeverni pol Zemlje, ona se vrti u smjeru suprotnom od kazaljke na satu. Pomoću meridijana odbrojavaju se zemljopisne dužine; računaju se kao istočne ili kao zapadne, od 0° do 180°. Početni meridijan je onaj koji, po dogovoru, prolazi zvjezdarnicom u Greenwichu, predgrađu Londona. Okomito na meridijane prolaze paralele (usporednice). Paralela najvećeg opsega je ekvator, a od njega se prema sjeveru i prema jugu odbrojavaju zemljopisne širine, kao sjeverne i južne, i to od 0° do 90°. Meridijana i paralela ima neizmjerno mnogo.
U astronomiji se primjenjuje nekoliko koordinatnih sustava (nebeski koordinatni sustavi). Svaki od njih ima osnovni krug (kao što je Zemljin ekvator) i početnu polukružnicu (kao što je početni Greenwichski meridijan) od kojih se odbrojavaju koordinate.
Dnevno gibanje neba
Neposredan izgled pojava na nebu uvjetovan je Zemljinim gibanjima. Zemljina vrtnja uzrok je prividnom okretanju nebeske sfere i izmjene dana i noći. Svakako, nije svejedno okreće li se Zemlja ili nebeska sfera, sa svim zvijezdama i galaktikama. U posljednjem bi slučaju relativne brzine zvijezda morale nadmašiti brzinu svjetlosti, a nedostajale bi mnoge sitne pojave koje pružaju fizičke i astronomske dokaze gibanja Zemlje. Te pojave jesu: zakretanje ravnine njihanja (Foucaultovo njihalo), otklon na istok pri slobodnom padu, spljoštenost Zemlje, pojava dnevne paralakse, dnevna aberacija svjetlosti i još neke. Bez razumijevanja fizičke suštine, a to znači ne znajući za ograničenu veličinu Zemlje i njezina gibanja, neposredno vidljive promjene na nebu nisu jednostavno protumačive. Zato je i trebalo mnogo vremena dok se čovjek nije izdignuo iznad neposredno danog.
Obzor, zenit i nadir
Vodoravna ravnina na kojoj se promatrač nalazi je ravnina obzora ili horizonta, a kružnica koju ona isijeca na nebeskoj sferi je obzor ili horizont. Obzor je velika kružnica nebeske sfere, nastaje presjekom ravnine koja prolazi stajalištem promatrača sa nebeskom sferom i okomita je na pravac zenit-nadir. Vidljivi horizont (na otovrenim površinama kao more) se zbog zakrivljenosti Zemljine površine nalazi ispod astronomskog horizonta (tome je uzrok i nadmorska visina te refrakcija Zemljine atmosfere). Točke u kojima okomica ili vertikala probada nebesku sferu jesu zenit i nadir. Zenit je točka na nebeskoj sferi koja se nalazi direktno iznad promatrača. Nadir je točka na nebeskoj sferi suprotno od zenita (ispod promatrača). Na arapskom znači suprotan, nasuprot. Zvijezde obilaze oko nebeske osi po kružnicama koje su nazvane dnevne kružnice. Neke zvijezde, one koje su blize sjevernom nebeskom polu, stalno su iznad obzora (cirkumpolarna zviježđa). Neke zvijezde izlaze iznad obzora i zalaze pod obzor.
Kao istočna točka obzora (E) i kao zapadna točka obzora (W) zadaje se presjecište nebeskog ekvatora s obzorom. Nebeski meridijan prolazi kroz zenit, sjeverni i južni nebeski pol. Presjecište meridijana i obzora bliže sjevernom nebeskom polu je sjeverna točka obzora (N), a njoj nasuprot, južna točka obzora (S). Četiri glavne točke obzora (N, S, W i E) određene su prividnim dnevnim gibanjem neba i razlikovanjem polova, a razmaknute su na obzoru za pravi kut. Zvijezde izlaze na istočnoj strani obzora, podižu se do nebeskog meridijana, gdje dostižu najveću visinu ili kaže se da prolaze kroz gornju kulminaciju. Nastavljajući kruženje, zalaze na zapadnoj strani obzora. Nakon toga će zvijezde proći i kroz najniži položaj ili donju kulminaciju. Iznad obzora zvijezde se premještaju od istočne strane prema zapadnoj. Cirkumpolarne zvijezde nikada ne zalaze, a anticirkumpolarne nikada ne izlaze. Sve zvijezde, promatrane na svim zemljopisnim širinama, bez obzira na to jesu li cirkumpolarne ili nisu, prolaze kroz gornju kulminaciju u onoj polovici meridijana (meridijan je raspolovljen sjevernim i južnim nebeskim polom) koja sadrži zenit; kroz donju kulminaciju zvijezda će proći u onoj polovici meridijana koja sadrži nadir. Dijelovi dnevnih kružnica iznad obzora jesu dnevni lukovi. Zvijezda koja se nalazi na dnevnoj kružnici sjevernije od nebeskog ekvatora izlazi između sjeverne (N) i istočne (E) točke obzora, a zalazi između sjeverne i zapadne (W) točke obzora. Južnije od istočno – zapadne linije, izlaze i zalaze one zvijezde koje su smještene južnije od nebeskog ekvatora.
Tomislav Rukavina (nogometaš)
Tomislav Rukavina (Osijek, 14. listopada 1974.), bivši hrvatski nogometaš i bivši trener NK Osijeka.
Rukavina je sa profesionalnom nogometnom karijerom počeo igrajući u Osijeku. Nakon sezonu i pol seli u Zagreb gdje dolazi na veliku scenu. Ubrzo ga zapažaju stručnjaci gradskog rivala Croatije, danas Dinama, za koji potpisuje na zimu sezone 1995./96. U modrom se dresu probio do reprezentacije za koju debitira netom prije opjevanog Mundiala '98, igrajući u rodnom gradu protiv Poljske. Na Svjetsko prvenstvo, ipak, nije niti putovao. Kasnije još bilježi i svih 90 minuta sa Jugoslavijom u Zagrebu, a sveukupno je do siječnja 2001. odigrao 5 utakmica.
Sa Croatijom nastupa u Ligi prvaka, a u domaćem prvenstvu 4 puta postaje prvak, te nakon tih odličnih igara za 6 milijuna maraka (20% otišlo NK Zagrebu) seli u talijansku ligu gdje naredne 3 sezone, što u Serie A što u Serie B, brani boje Venezije.
Potom se vraća u HNL, i to, splitski Hajduk. U dvije sezone postaje standardan branič, iskazavši se pogotovo u međunarodnim susretima poput onih sa talijanskom Romom. Nakon 2 naslova prvaka odlazi iz kluba, te 2006. prekida uspješnu karijeru.
Povremeno je radio kao trener na Nogometnoj akademiji Davor Šuker.
Nakon dolaska Krunoslava Jurčića za trenera Dinama u ožujku 2009., Rukavina mu postaje pomoćni trener u više navrata.
Karazinol B
Karazinol B je organsko jedinjenje, koje sadrži 56 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 924,941 Da.
Vojno obavještajstvo
Obaveštajna služba
Neophodnost postojanja obaveštajne službe
Nema dileme da li država treba da ima svoju obaveštajnu službu ili ne, pa su tim pre od ključne važnosti sledeća pitanja:
-	koje sadržaje poslova treba da imaju obaveštajne službe -	kakav će biti njihov položaj u političkom sistemu, -	koliko obaveštajnih službi će imati država (u odnosu na organizaciju, potrebe i ekonomske mogućnosti), -	kojim posebnim metodama i sredstvima treba raspolagati da bi služba bila uspešna i efikasna, -	sa kojim oblicima nadzora delokruga rada i civilnog društva treba delovati da se služba ne bi » otela kontroli «.
Postojanje službe na vojno-obaveštajnom planu, je opravdano, jer je državi potrebna služba koja sistematski prikuplja, obrađuje i analizira podatke iz te problematike i sa tog područja.
Definicija obaveštajne službe
To je posebna organizacija (aparat) države, čiji je prioritetni cilj sakupljanje, analiza i procena obaveštajnih podataka o drugim državama, njihovim vojnim i ekonomskim potencijalima, političkom stanju i namerama, kao i naučnim dostignućima. Pod obaveštajnom službom podrazumevamo specijalizovanu organizaciju državnog aparata koja, specifičnim metodama i sredstvima sprovodi obaveštajne, bezbednosne, subverzivne i druge aktivnosti, s ciljem zaštite unutrašnje i spoljne bezbednosti i realizacije starteških ciljeva sopstvene države. »Investiranje« u obaveštajne službe se isplati, pre svega, u oblasti kvalitetnijeg odlučivanja na strategijskom nivou, jer obaveštajne službe utiču na sadržaj političkih odluka i brzinu reagovanja na pojedine događaje. Obaveštajne službe prikupljanjem, dokumentovanjem i analiziranjem podataka, pripremaju informacije potrebne za odlučivanje o sprovođenju nacionalne bezbednosti.
Strategijska dokumenta obaveštajne službe
1.	Procena bezbednosnog okruženja. Ovde treba uključiti sve stručne i naučne krugove u zemlji, od raznih instituta do nevladinih organizacija. 2.	Procena raspoloživih resursa i sposobnosti koji su na raspolaganju naciji i na kojima služba može zasnivati svoje aktivnosti
Goudon
Gudon je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Gornji Pirineji koja pripada prefekturi Tarb.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 217 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 28 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 7,53 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 235 metara (maksimalnoj 410 m, a minimalnoj 219 m).
Vojno obavještajstvo
Model službe
Svaka država ga organizuje u skladu sa svojim posebnostima, pri čemu se pre svega poštuje: -	međunarodni, politički i geostrategijski položaj -	stanje (mirnodopsko ili ratno) -	političko uređenje, spoljna politika, tradicija, -	opseg i značaj delatnosti (da li su delatnosti samo informativnog značaja ili su iz arsenala specijalnog rata) -	naučno-tehnološke i kadrovske mogućnosti Oblici organizovanja obaveštajnog sistema
Neka iskustva govore da organu koji priprema strategijske odluke više odgovara centralizovani obaveštajni sistem, koji uključuje postojanje odvojenih, resornih obaveštajnih službi, sa malim usmeravanjem ili bez njega.
Marsha Mason
Marsha Mason (3. april 1942 -) je američka glumica i televizijska režiserka. Pažnju je na sebe privukla 1970-ih nastupima u kazalištu, gdje je započela plodnu suradnju s dramatičarem Neilom Simonom koji će joj postati suprug. Nastupila je u niz filmova, a nagrađena je i sa dva Zlatna globusa.
Vojno obavještajstvo
Naš primer dosadašnjeg organizovanja službe bio je po modelu:
Marsha Mason
Osim glumom se bavila i proizvodnjom organske hrane.
Vojno obavještajstvo
-	VOS vojno obaveštajna služba, -	RDB resor državne bezbednosti sa svojom obaveštajnom službom i SJB -	SID, služba za istraživanje i dokumentaciju.
Teoretski, svaka od ovih sluzbi bila je potcinjena resornom ministru. Medjutim u praksi, ministri, pa cak ni predsednik Vlade ili NGŠ nisu uvek mogli da dobiju sve informacije o delatnosti tih službi. Ovakav tretman obaveštajnih institucija u sistemu stvari, na izvestan način, predstavljao je poseban "tajanstveni veo" oko njih, jer njihove delatnosti i finansiranje nisu podlegali detaljnoj kontroli i proveri.
Izgradnja obaveštajnog sistema
Koordinacija rada obaveštajnih službi
Razvijen obaveštajni sistem sadržaće više odvojenih obaveštajnih subjekata, zbog čega je neophodno telo koje će ih međusobno koordinirati. To telo usklađuje rad svih obaveštajnih službi u okviru dogovorene obaveštajne politike i strategije u onim područjima u kojima se njihov rad i kompetencije preklapaju i vodi računa da ne dolazi do mogućih » praznina« pre određivanja usmeravanja.
Nadzor / kontola/ nad radom obaveštajnih službi
Tajnost rada VOS predstavlja sastavni deo njihovog delovanja, ali je u raskoraku sa pravom javnosti na uvid u njeno delovanje. Podela vlasti u delu aktivnosti obaveštajnog sistema deluje najbolje ako određena institucija (u ovom slučaju VOS) ima potunu kontrolu nad jednim delom konkretnih ovlaštenja. VOS mora da bude dominantan u prikupljanju informacija o vojskama i odbrambenim sistemima drugih zemalja. U praksi to znači da zakonodavna vlast u državi sprovodi demokratski nadzor nad funkcionisanjem obaveštajnog sistema, ali da se ne meša u operativno vođenje i usmeravanje službe.
Postoje sledeći oblici nadzora - kontrole: -	parlamentarni nadzor, -	vladin odbor, -	odbor ministara, -	odbor parlamentaraca, -	stalni odbor, -	sud za pritužbe, -	inspektor za bezbednosno-obaveštajne službe, -	ovlastilac za pritužbe.
Organizaciona struktura obaveštajnih službi
-	centrala obaveštajne službe, -	obaveštajni centar, -	obaveštajni podcentar, -	obaveštajni punkt, -	detašovani-ugrađeni obaveštajac
Centara obaveštajne službe ima sledeće jedinice:
-	jedinicu za operativne poslove, -	jedinicu za analitičke poslove, -	jedinicu za tehničke poslove, -	jedinicu za kadrovske poslove, -	jedinicu za poslove veze, -	jedinicu za dokumentaciju (arhiv, trezor ili fond saznanja itd.)
Strategijska vojno obaveštajna služba / strategijski ObC/
Je organizacina jedinica obaveštajne službe koja neposredno organizuje i prikuplja određene obaveštajne podatke i izvršava druge zadatke. U tom smislu on predstavlja osnovnu izvršnu jedinicu obaveštajne službe u celini. Uz neposrednu primenu obaveštajnih metoda i sredstava, osnovna funkcija ObC je stvaranje stalnih izvora podataka prema ciljevima(objektima i prostorima) koji su predmet obaveštajnog istraživanja, a zatim i organizovanje neposrednog prikupljanja obaveštajnih podataka i njihovog neprekidnog i blagovremenog dostavljanja centrali službe. Služba svoje centre formira u zemlji i inostranstvu, na mestu sa koga se svi obaveštajni zadaci mogu uspešno, efikasno i u najvećoj tajnosti realizovati, ne samo u miru, već i u ratu. ObC u inostranstvu se lociraju na mestima koja se nalaze na značajnim strategijskim ili operativnim pravcima, a u sopstvenoj zemlji na magistralnim pravcima.
Centralne službe velikih zemalja obrazuju ObC za velika područja-regione, u okviru kontinenta,podkontinenta, vojišta, ratišta itd. , a službe srednjih i malih zemalja organizuju ih načelno prema susednim zemljama, izuzetno za rad prema širim područjima.
Deluje na prikupljanju obaveštajnih podataka za potrebe državnog rukovodstva, ministarstva odbrane i vrhovne komande OS, sa ciljem:
-	svestrane analize vojno-političkog i geostrategijskog položaja pojedinih zemalja, njihovog ukupnog odbrambenog i vojnog potencijala, oblika i nivoa vojne saradnje sa drugim državama na bilateralnom, regionalnom i globalnom svetskom planu, -	sveobuhvatnog sagledavanja suštine ratnih doktrina drugih država, planova i koncepcija razvoja njihovog odbrambenog sistema i OS, -	saznavanja vojnih i mobilizacijskih planova, ustrojstva OS, nivoa obučenosti profesionalnih kadrova, sistema komandovanja, brojnosti ljudskog potencijala i tehničko-tehnološke opremljnosti u svim vidovima i rodovima OS, -	upoznavanja ratne tradicije, ratnog iskustva i morala stanovništva i pripadnika OS, njihove teritorije, objekata infra strukture, sistema veza, -	saznanja ukupnih materijalnih, kadrovskih i drugih potencijala, nivoa razvijenosti nauke i tehnologije, industrije itd., pojedinih zemalja,
Pored klasičnih obaveštajnih zadataka strategijska vojno-obaveštajna služba se aktivno angažuje i na realizaciji tajnih subverzivnih aktivnosti vojnog ili poluvojnog karaktera, na svojoj, njegovoj ili trećoj teritoriji.
Operativna vojno obaveštajna služba / operativni ObPc/
Angažuje se na prikupljanju podataka o: -	planovima, namerama i taktičko-operativnim aktivnostima stranih OS, njihovom formacijskom sastavu i rasporedu, nivou opremljenosti, taktičko-borbenoj obučenosti i moralu jedinica, rasporedu komandi (od najviših do najnižih),posebnim bezbednosnim pojasevima i režimu kretanja u njima, rasporedu borbenih jedinica,specijalnih snaga, pozadinskih i rezervnih snaga, sistemu veza,sistemu vojnih i civilnih aerodroma itd.
U realizaciji postavljenih zadataka operativne vojno-obaveštajne službe (ObPc) koriste sve metode i sredstva obaveštajnog rada, počev od stvaranja agenturne mreže i tajne pripreme tehničkih sredstava na stranoj teritoriji, preko ispitivanja dezertera, zarobljenika do tkz. tehničkih metoda, korišćenjem aviona, bespilotnih letelica, brodova, podmornica itd. Pored obaveštajnih zadataka pripadnici operativne vojno-obaveštajne službe učestvuju u psihološkim i subverzivnim dejstvima. Može biti podčinjen ObC ili neposredno centrali službe. Njegov operativni kadar najčešće je angažovan na neposrednom prikupljanu obaveštajnih podataka primenom svih metoda i sredstava karakterističnih za obaveštajnu službu. S obzirom na problematiku obaveštajnog istraživanja (prema određenom geografskom prostoru, gradu, ili konkretnoj ustanovi ili OIL, u ObPc treba da postoji linijska specijalizacija. Kadrovsku strukturu ObPc čine obaveštajci koji se angažuju na organizaciji agenturnih uporišta, ali njihov predmet interesovanja treba da je uži od predmeta interesovanja ObC. ObPc se iz bezbednosnih razloga moraju takođe lokacijski kamuflirati.
Obaveštajni punkt
Je najniži kolektivni organizacioni nivo služe i strogo je namenski. Čini ga privremeno izdvojena grupa obaveštajaca (dva do pet), čija je aktivnost usmerena u pravcu realizacije konkretnog obaveštajnog zadatka. Formira se na osnovu potreba ObC ili ObPc, izuzetno po potrebi same centrale. Postoji i deluje privremeno, do okončanja konkretnog zadatka i locira duboko zakamufliran. Osnivač punkta sam bira kadar iz sopstvenih redova, što znači da su do njegovog osnivanja bili pripadnici ObC ili ObPc.
Ugrađeni obaveštajac
Je legendirani-kamuflirani pripadnik operativnog sastava ObC ili centrale obaveštajne službe koji je ugrađen u bilo koju neobaveštajnu instituciju u zemlji ili inostranstvu. Smešten je- detašovan, na mesto sa koga ima najpovoljnije uslove da realizuje najteže i najsloženije zadatke u okviru obaveštajnih istraživanja. On, po pravilu, izvršava specijalizovane zadatke u okviru klasičnog oblika rada.
•	Obaveštajne službe vidova (KoV, RV i PVO i RM)
•	Taktička vojno-obaveštajna služba
Obaveštajni ciklus
Prva faza obaveštajnog ciklusa je prikupljanje informacija. Ona se obavlja na različite načine. -	Uz prikupljanje podataka operativnim radom pripadnika obaveštajne službe na terenu, -	treba stvarati uslove i mogućnosti za poboljšanje sposobnosti elektronskog delovanja. Razmena informacija sa prijateljskim službama također je jedan od ključnih načina prikupljanja informacija. Da bi se sa uspehom moglo prikupljati podatke i informacije na navedene načine, potrebno je izvršiti uslove koje sam naveo u delu o transformaciji VOS.
b) Procena prikupljanih podataka i informacija.
Procena prikupljenih podataka i informacija mora da se vrši na nivou službe ( ObC, jedinice) koja ih je prikupila i da se donese prva ocena o njihovom kvalitetu. Procena mora da se vrši pre svega u osnovnoj jedinici ObC, koji posle detaljne procene i po potrebi provere, dostavlja informaciju iza koje stoji u onom stepenu koji je naveden u oceni pouzdanosti izvora i verovatnoće in informacije. U ObU vrši se procena kvaliteta i upotrebljivosti infromacije i informacija svrstava prema oblasti i stepanu moguće iskorišćenosti.
c) Analiza prikupljenih podataka.
Treća faza obaveštajnog ciklusa je analiza prikupljenih podataka, analiza trendova, strategijska i dugoročna analiza, izrada i prezentovanje završnih obaveštajnih dokumenata,procena i studija, koje izrađuju različiti nivoi obaveštajne hijerarhije. Ova analitička procena mora na vreme signalizirati potrebu detaljnijeg proučavanja određenog problema-podatka-informacije i eventualno dodatno prikupljanje informacija.
d) Korištenje podataka.
Korištenje podataka ključni je moment obaveštajnog ciklusa. Donosioci političkih odluka moraju prepoznati potrebu i prednosti korištenja prikupljenih i analiziranih informacija kao podlogu u procesu odlučivanja. Prikupljeni i analizirani podaci smeju se koristiti samo u predviđene i legalne svrhe, a svaka zloupotreba mora se najstrožije kažnjavati. Prvi, ali ne i jedini korisnik informacija VOS je NGŠ, pa potom političko rukovodstvo zemlje, koji na osnovu tih podataka donose odluke o daljem delovanju sistema nacinalne bezbednosti, kao i o eventualnoj potrebi promene spoljne, unutrašnje, bezbednosne, odbrambene i ekonomske politike.
e) Definisanje zadataka
Definisanje zadataka prelazna je tačka ciklusa u kojoj se na osnovu prikupljenih i analiziranih podataka, i na njima baziranih odluka, utvrđuju dalji smerovi delovanja sistema nacionalne bezbednosti. i daju povratni zadaci operativcima, Centrima i izaslanicima.
Sistem obaveštajne službe treba da se zasniva na sledećim načelima:
Prioriteti pri transformisanju službe treba da počnu od:
-	školovanja i obuke njenih pripadnika i stimulisanja saradnje sa visokoškolskim ustanovama iz civilstva, -	ofanzivnijim nastupima na programima međunarodne vojno – vojne saradnje, sa akcentom na vojnu diplomatiju i vojne izaslanike, -	razvoja informatičko – komunikacijskog sistema, -	sveobuhvatne modernizacije ( počevši od materijalno tehničkih sredstava, pa preko uvođenja novih metoda i oblika rada), -	stimulisanja postojanja nezavisnih organizacija koje će pratiti područje nacinalne bezbednosti i odbrane, -	stimulisanja pokretanja javnih stručnih časopisa, publikacija, stručnih seminara.. -	pokretanja edukacijskih programa za političke rukovodioce zemlje (posebno za diplomatske predstavnike u inostranstvu),
Sistem školovanja i edukacije ljudstva za obavljanje poslova i dužnosti u sastavu VOS
Prioritet edukacije je stvaranje kvalitetno obrazovanih ljudi sa velikim opštim znanjem koje bi sem u VA sticali i na civilnim fakultetima prirodnog i društvenog smera, što će im omogućiti veću socijalnu pokretljivost. Zadatak vojnog školstva mora biti da kod pripadnika OS razvije senzibilitet za razvoj odnosa sa društvom i civilnim strukturama i bezuslovno prihvate civilne uloge u odlučivanju u vojnim pitanjima. Pripadnici VOS moraju biti osobe školovane da razumeju i prilagode se procesima, promenama i izazovima novog bezbednosnog okruženja. Osim formalnog školovanja pre i tokom karijere, oni moraju biti dodatno obučavani za sticanje različitih znanja i veština specijalističkog tipa. Uz to moraju biti stimulisani za permanentno samoobrazovanje kojim će proširivati znanja i poglede. Dalje napredovanje pripadnika službe treba da zavisi od napred navedenog,ali i od sposobnosti primene i prenošenja stečenih znanja. Pretpostavljeni šefovi, načelnici i komandanti moraju da poznaju stručnost i znanja njihovih podređenih i da to bude ključni element njihove uspešnosti i uslov za napredovanje.
Osim osnovnog vojnog i civilnog obrazovanja, VOS mora dodatno obučavati svoje pripadnike organizovanjem seminara, kurseva, specijalizacija i sl, radi podizanja znanja i sposobnosti potrebnih za obavljanje poslova u domenu službe. U rad tih kurseva, kao nastavnike treba uključiti istaknute ličnosti iz politike, istaknute novinare sa međunarodnim iskustvom, vojno političke komentatore itd. U cilju osposobljavanja za obavljanje najviših dužnosti u izvršnoj i komandnoj strukturi VOS, neophodno je ljudstvo slati na školovanje u inostranstvo.
Lojalnost službi
Nezamislivo je da se pripadnik službe uz svoj posao bavi još nekim poslom na osnovu koga ostvaruje prihode. Društvo se mora pobrinuti da pripadnici VOS imaju pristojne plate koje će im omogućiti dostojan i udoban život, a za uzvrat ima pravo tražiti da pripadnik VOS sve svoje intelektualne i fizičke kapacitete stavi u službu VOS. Nijedan pripadnik VOS ne sme se baviti poslovima na osnovu kojih može ostvariti zaradu, jer obavljanje još jednog profesionalnog posla je profesionalno i etički nespojivo, to dovodi do mogućnosti sumlje u podeljenu lojalnost. Pripadnici VOS (kao i ostali pripadnici VJ) ne mogu biti čak ni pasivni članovi političkih stranaka. Njihova lična ili politička ubeđenja ne mogu da utiču na zakonitost ili profesionalnost obavljanja profesionalnih zadataka i aktivnosti. Možda bi bilo dobro razmotriti (Hrvati to upravo rade) donošenje »Etičkog kodeksa pripadnika službe« u kome bi bili definisani i odnosi nadređeni-potčinjeni. Radi se o previše osetljivom području da bi se moglo dogoditi da pretpostavljeni arbitrarno i bez argumenata dovodi u pitanje profesionalni i moralni integritet potčinjenog oficira – pripadnika službe, i time ga doslovno baci u naručje konkurentskim stranim službama. Dostojanstvo i ponos svakog pripadnika službe treba zaštititi uvek kada nije apsolutno sigurno i dokazano da je pogrešio. Pripadnici obaveštajne službe dužni su u obavljanju svojih profesionalnih aktivnosti uvek i u svim okolnostima, u odnosima sa pretpostavljenima, a pogotovo ako su pozvani na svedočenje pred institucije društva kome služe, dati istinit i iskren iskaz. Informacije, analize, procene i slični dokumenti moraju sadržati verno i istinito viđenje autora. Čak i ako znaju da se ta istina ne sviđa pretpostavljenima, oni su dužni da svoja stručna mišljenja ne ulepšavaju, friziraju ili menjaju u skladu sa nečijim pretpostavljenim očekivanjima. U skladu sa tim pripadnici VOS nikada ne smeju biti kažnjeni zbog iznošenja istine. Pripadnici VOS dužni su da deluju na način kojim stvaraju poverenje javnosti prema službi i uopšte bezbednosnom sistemu. Oni ne smeju koristiti svoju službenu funkciju za pribavljanje lične koristi, kao ni koristi svojih porodica ili prijatelja. Lične aktivnosti pripadnika VOS i njihovo »dodvoravanje« pretpostavljenima, kroz činjenje sitnih privatnih usluga, moraju biti strogo razdvojene od službenog delovanja. Isto tako treba predvideti mere sankcionisanja za pretpostavljene koje od potcinjenih traze privatne usluge i sl. Svojim ličnim primerom pripadnici službe moraju promovisati pridržavanje društvenim normama ponašanja i u svakoj prilici podizati ugled službe. Pripadnici službe treba da budu nosioci javnog poverenja koje su sami stekli, ali i generacije pre njih. To poverenje je izuzetno teško steći, a zbog specifičnosti službe, može se jako lako izgubiti.
Razvoj informacijskih i komunikacijskih sistema
Razvoj informatičke infrastrukture za prikupljanje, analizu i prenos informacija ima sve veću ulogu u procesu donošenja odluke, a posebno u skraćenom » vremenu razmišljanja« rukovodstva OU, GŠ VJ i institucija vlasti. Razvijena informatička infrastruktura ima posebno značenje u obaveštajno-analitičkim organizacijama poput naše, jer su uspešnost prikupljanja, obrade i analize u direktnoj vezi sa pouzdanošću i otpornošću te infrastrukture. U cilju efikasnog rada obaveštajnog sistema sve aktivnosti sistema moraju omogućiti slivanje svih najvažnijih podataka i njihovu brzu obradu u analitici, kako bi u što realnijem vremenu došli do krajnjeg korisnika.
Dužnost vojnog atašea prvi put je zvanično uvedena 1830.godine, kada je Pruska u sastav svoje ambasade u Parizu uputila jednog kapetana, sa zvanjem »vojni ekspet«. Od 1852 počela je razmena vojnih atašea i između manjih zemalja, a kasnije i razmena vojno pomorskih i vazduhoplovnih atašea. Sam izraz »vojni ataše« je u međunarodnoj teoriji i praksi opšteprihvaćen, a Bečkom konvencijom o diplomatskim odnosima 1961.godine i definisan kao naziv za vojnog diplomatskog predstavnika. Vojno diplomatsko predstavništvo je institucija resora odbrane, a ne spoljnih poslova i u inostranstvu akreditovano sa ciljem predstavljanja OS i zastupanja njenih interesa, zaštite pripadnika OS, unapređivanja međuarmijske saradnje i obaveštavanja svog vojnog rukovodstva o stanju u OS i događajima u zemlji akreditacije. Osim zemlje u kojoj rade, atašei su često akreditovani u još jednoj ili više zemalja, što ima uticaja na prikupljanje podataka. Mora biti podrška vanjskoj i bezbednosnoj politici SRJ, sa ciljem preventivnog delovanja radi izbegavanja konflikata i radi izgradnje mera poverenja među državama. Zbog značaja koji treba da ima vojna diplomatija zahteva radikalno podizanje njenih sposobnosti. Mreža vojnih izaslanika bez obzira na sve poteškoće u kojima se nalazi društvo mora da se proširi i da se pokriju evropske i razvijene zemlje koje imaju odlučujuću ulogu u kreiranju međunarodnih odnosa. Vojni izaslanici u metodologiji legalnog delovanja moraju da imaju brojne kontakte sa predstavnicima OS domaćina, građanima zemlje domaćina i strancima, uz sistematsko praćenje sredstava javnog informisanja u jednoj ili više država, prate zakonske regulative i pravila itd. Da bi mogli da izvršavaju ove zadatke, a posebno zadatke iz ilegalnog spektra, programi izbora i obuke vojnih izaslanika moraju da osiguraju da samo najbolji pripadnici VOS, sa izraženim sklonostima za vojno-diplomatski rad, budu izabrani na te dužnosti.
Pretpostavke porasta vojnih sposobnosti na taj način što bi se ojačala VOS
OS SRJ moraju da se transformišu u malu, profesionalnu, dobro obučenu i opremljenu vojsku koja će odgovoriti izazovima budućnosti, ali u isto vreme mora da rasplolaže najvećim blagom civilizacije i 21. veka, a to su informacije. VOS u procesu smanjenja i transformacije VJ mora da ojača, ljudski i materijalno, da obezbedi popunu kvalitetnim ljudstvom, da se tehnički modernizuje i izbori za restruktuiranje njene uloge u celokupnom sistemu bezbednosti zemlje, te poveća svoj budžet.
Učešće i položaj žena u VOS
VOS kao specifična organizacija po mnogo čemu, a po ugledu na strane službe, trebala bi da prihvati načelo ravnopravnog učešća žena u svojim strukturama. To ne znači da žene trebaju i moraju obavljati sve zadatke kao muškarci, ali na taj način VOS bi dobila mogućnost da kvalitetne i intelektualne potencijale dovede u svoje redove. Njihovo angažovanje bi najbolje rezultate davalo u informatičkoj podršci i analitici, ali bi i angažovanje u operativi imalo veliki značaj.
Usmeravanje rada VOS
a) Političko usmeravanje – treba da ga jasno definišu i propišu najviši organi vlasti u državi, vodeći računa o međunarodnom položaju države, trenutnim zbivanjima u svetu i interesima spoljne politike države.U isto vreme služba mora da bude zaštićena od političkih funkcionera i rukovodioca, odnosno njihovih pokušaja pritisaka i zahteva delovanjem koje nije u skladu sa demokratskom političkom praksom.
b) Operativno usmeravanje – odnosno operativna koordinacija, koja će na osnovu strateških analiza i procena davati konkretne zadatke konkretnim učesnicima sistema nacionalne i državne bezbednosti. Operativno usmeravanje rada službe trebalo bi se sprovoditi putem dokumenata – godišnjih smernica,(Saveta za nacionalnu bezbednost, Skupštine i sl.) a ne usmenim zahtevima koji mogu pogrešno usmeriti rad službe i baviti se dnevnom politikom.
Ciljevi i metode rada obaveštajnih službi su, po pravilu, određeni političkim ciljem i načinom vođenja Vladine politike. Nosiocima delokruga rada daje dugoročne procene i predviđanja i nudi odgovore na niz pitanja koja su važna za strategijsko (i praktično) vođenje politike. Da bi mogla ponuditi takvu politiku i podatke, rad službe se ne može zasnivati samo na tajno prikupljenim podacima. Zato je danas jedna od osobina obaveštajne službe da koristi, pored posebnih metoda i sredstava, i brojne legalne mogućnosti za dobijanje valjanih podataka. Metode obaveštajnog delovanja obaveštajnih službi shvatamo kao skup karakterističnih i posebnih postupaka kojima se prikupljaju relevantni obaveštajni (tajni i drugi) zadaci. Suština obaveštajnih metoda delovanja obaveštajnih službi jeste konspirativno prikupljanje zaštićenih podataka, dakle prvenstveno na tajni i potajni način, i to podataka koji su od vitalnog interesa za protivnika.
Obaveštajne aktivnosti – metode su podeljene na:
a)	obaveštajnu delatnost – koja se realizuje:
-	a) tajnim metodama obaveštajnih službi (metod tajnog ugrađivanja pripadnika službe u strukture protivnika - infiltracija, agenturni metod- pomoću personalnih izvora, i metod tajnog korišćenja tehničkih sredstava), -	b) prikrivenim metodama obaveštajnih službi (metod prikrivenog anketiranja, prikrivenog opserviranja i metod prikrivenog naučnog istraživanja) i -	c) legalnim metodama obaveštajnih službi (metod prikupljanja podataka ispitivanjem izbeglica i dezertera, ratnih zarobljenika), -	d) metod prikupljanja podataka izviđanjem, -	e) prikupljanje podataka preko nediplomatskih predstavnika, kvazi diplomatskih misija, institucija iz oblasti javnog informisanja, naučnih institucija, trans nacionalnih korporacija međunarodnih nevladinih organizacija, privatnih firmi i organizacija, -	f) prikupljanje podataka pomoću obaveštavanja diplomatskih predstavnika i -	prikupljanje podataka iz sredstava javnog informisanja, stručni radovi, časopisi, knjige itd.
b)	neobaveštajnu delatnost – u koju spadaju:
-	a) psihološka dejstva i propaganda, -	b) subverzivna dejstva ( tajne akcije, špijunaža, diverzije, sabotaže, izazivanje kriznih situacija, terorizam i ubacivanje naoružanih grupa) -	c) prevratnička dejstva i specijalne operacije
Agenturna ( klasična) metoda
Agenturni metod nosi naziv po terminu »agent«, koji je ustvari skraćeni termin oblika »tajni agent«, što samo po sebi podrazumeva atribut tajnosti i tajanstvenosti. U svakodnevnom korišćenju pod tim pojmom se podrazumeva zastupnik u nekoj firmi, posrednik, trgovački putnik , a u bezbednosnom smislu, špijun, detektiv, tajni organ obaveštajne ili službe bezbednosti. Za agente se često koriste pogrdni izrazi, npr. cinkaroš, taster, dostavljač, njuškalo,špijun itd.
U teoriji i praksi obaveštajnih aktivnosti najčešće je prihvaćeno da se pod pojmom agent podrazumeva lice koje nije profesionalno vezano za obaveštajnu službu, već sa njom organizovano i tajno sarađuje iz različitih pobuda i motiva. Dakle, pod agentom podrazumevamo lice koje rukovođeno određenim motivima, svesno, tajno, organizovano, neprofesionalno i relativno trajno i kontinuirano prikuplja obaveštajne podatke i izvršava druge zadatke po nalogu i za potrebe obaveštajne službe. Motivi za saradnju sa službom mogu biti iz osvedočenog patriotizma pa do osvete, ogorčenja, komotnog života (kada radi za novac) ili avanturizma.
Osnovne karakteristike agenturnog metoda su:
-	gotovo isključivo ga primenjuju obaveštajne službe. One biraju lica koja će u svojstvu agenata prikupljati potrebne obaveštajne podatke, obučavaju ih za obaveštajni rad, planiraju njihove konkretne aktivnosti i zadatke, vrše analizu njihovih rezultata i sl. -	odlikuje ga izuzetna ilegalnost i izuzetna tajnost, -	specifična, kompleksna i složena delatnost koja zahteva posebnu obučenost lica koja učestvuju u njemu i stalni nadzor obaveštajne službe nad agentima, posredstvom svojih profesionalnih pripadnika, obaveštajaca – operativaca, -	rad sa agenturom odvija se po određenim, opšte prihvaćenim pravilima, koja su rezultat dugogodišnjeg iskustva u organizaciji i sprovođenju obaveštajne delatnosti i primene tog metoda, kao i naučnog rada u mnogim oblastima, -	agenturni odnos je uvek dvosmeran, jer podrazumeva rezidenta, najčešće operativca koji rukovodi radom agenta (daje mu zadatke, instrukcije, obučava ga) i samog agenta koji prikuplja informacije i saznanja po nalogu rezidenta-operativca, -	izuzetno, agenturni odnos može biti trostran, i to u slučaju kada između obaveštajca – operativca i agenta posreduje specijalizovani agent – veznik. Trostrani odnos može postojati i kod dvojnog agenta, s tim što ovde jednog agenta drže dva obaveštajca – operativca, ali agent ima iskrenu saradnju samo sa jednim od njih, -	moguća je situacija da jedno isto lice bude agent i obaveštajac – operativac ( obaveštajca jedne obaveštajne službe može vrbovati druga obaveštajna služba), -	agenta treba razlikovati od lica kojima služba manipuliše (nesvesni izvori obaveštajnih podataka) i lica tkz »kvasac« ( puštanje zarobljenika oko kojih se kasnije skupljaju njihovi istomišljenici)
U svim obaveštajnim službama poklanja se značajna pažnja klasifikaciji agenata, da bi se obaveštajno istraživanje moglo što racionalnije, sistematičnije i stručnije organizovati i sprovesti. Najpoznatiji kriterijumi za kvalifikaciju agenata su: namena, karakter, državljanstvo, stepen trenutnog angažovanja, stepen pouzdanosti, kao i prema uslovima za rad i odanosti obaveštajnoj službi.
Kategorije agenata
Prema stručnoj osposobljenosti:opšti,specijalizovani,politički,	ekonomski,vojni,industrijski
Prema karakteru zadatka koji izvršavaju: obaveštajni(prikuplja podatke),opservator, prisluškivač, analitičar legalnih izvora S aspekta obaveštajne službe: posrednik, (agent vrbovčik), veznik,rezidenttiper Subverzivni:saboter, kidnaper, terorista, propagandist
S aspekta odanosti službi: odan, dvojnik, »preprodavac« (ko da više)
Metoda infiltracije – tajnog ugrađivanja obaveštajca
Je tajno, plansko, organizovano i legendirano ubacivanje obaveštajca ili drugog lica u protivničke strukture, s ciljem prikupljanja podataka za potrebe svoje službe, odnosno zemlje. To jedan od osnovnih metoda delovanja obaveštajnih službi i najčešće za posledicu ima vrhunske rezultate. Tako ugrađeni obaveštajci postaju najznačajnija obaveštajna uporišta službi. Za primenu tog metoda biraju se najobučeniji i najpouzdaniji obaveštajci. Obaveštajca koji je tajno ugrađen treba razlikovati od detašovanog – ugrađenog obaveštajca ili ubacivanja u »kriminogenu sredinu«. Akcija infiltracije može biti: -	privremena ili laka infiltracija ( do 6 meseci) i -	dugoročna ili duboka infiltracija ( stalno prisustvo obaveštajca)
Metoda tajnog korišćenja tehničkih sredstava: