cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Simbiogeneza
right|thumb|500px|Elektronski mikrograf [[mitohondrija|mitohondrije diferencira njen matriks i membrane.]] Simbiogeneza (grč. ἔνδον - endon = u, unutar + σύν - syn = skupa, zajedno + βίωσις – biosis = živeći) ili endosimbiotska teorija je evolucijska teorija koja objašnjava porijeklo eukariotskih ćelija od prokatiota. Prema njoj, nekoliko ključnih eukariotskih organela je nastalo u simbiozi između pojedinih jednoćelijskih organizama. Tako su mitohondrije i plastidi (npr. hloroplasti), a možda i druge organele, predstavljaju ranije slobodne bakterije koje su uzete ili ušle unutar druge ćelije kao endosimbiont, prije oko 1,5 milijardi godina.Molekulski i biohemijski dokazi ukazuju na to da se mitohondrija razvila iz proteobakterija (posebno Rickettsiales, SAR11 grane ili njima bliskih srodnika), a hloroplasti od cijanobakterija (osobito onih koje imaju sposobnost fiksacije N2. Endosimbiotsku teoriju je prvobitno formulirao ruski botaničar Konstantin Mereschkowski, 1910,, a njene osnove su postavljene i u jednom radu pet godina ranije. Mereschkowski je bio upoznat sa rezultatima koje je ostvario botaničar Andreas Franz Wilhelm Schimper 1883. godine, ukazujući da je dioba hloroplasta zelenih biljaka blisko slična diobi slobodnoživućih cijanobakterija i koji je ovlaš (u fusnoti) sugerirao da zelene biljke potiču iz simbioze dva organizma.
La Lagunita, Pénjamo
La Lagunita je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Pénjamo.
Simbiogeneza
Endosimbiotska teorija je znatno uznapredovala pojavom mikrobioloških dokaza Lynn Margulis u 1967. U njenom radu „Simbioza u ćelijskoj evoluciji“ (Symbiosis in Cell Evolution), 1981. Ona argumentira da eukariotske ćelije potiču iz zajednice interaktivnih entiteta, uključenih u endosimbiozu spiroheta koja se razvija u eukariotske bičeve i treplje. Ova ideja nije naišla na mnogo prihvatanja, jer flagele ne sadrže DNK i ne pokazuju ultrastrukturne sličnosti sa bakterijama ili archaeama.
Smatra se da su ovi endosimbionti neke svoje DNK više od milenija prenosili u jedro ćelije domaćina (pod nazivom "endosimbiotski transfer gena") u toku evolutivne tranzicije iz simbiotske zajednice u organizovane eukariotske ćelije. Endosimbiotska teorije je podrazumijevala skokovitu evoluciju (putem saltacije).
La Lagunita, Pénjamo
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2256 m.
Taksila
Taksila (Urdu,, तक्षशिला , Pali:Takkasilā) je važan arheološki lokalitet u provinciji Punjab u Pakistanu. Datira od drevnoj indijskog perioda i sadrži ruševine gandarskog grada Takshashila (također poznatog kao Takkasila ili Taxila), važnog vedsko/hinduističkog i budističkog središta od 6. vijeka pne. do 5. vijeka n.e..
Godine 1980. Taksilu je UNESCO proglasio lokalitetom Svjetske baštine zajedno s nekoliko lokaliteta.
Taksila se nalazi 32 km sjeverozapadno od Teritorije glavnog grada Islamabada—i Rawalpindija u Punjabu— blizu Velikog puta debala. Nadmorska visina joj je 549 m.
Historija Taksile
thumb|Taksila je u zapadnom Punjabu, te je bio važan grad za vrijeme Aleksandrovog pohoda na Indiju. thumb|Kovanica iz Taksile u 2. vijeku pne. thumb|[[Indo-grčko kraljevstvo|Indo-grčki kralj Antialkida je vladao Taksilom oko 100. pne. prema natpisu na Heliodorovom stupu.]] thumb|Budistički relikvijarij iz Jauliana. [[Britanski muzej.]]
Prema legendi je Taksha, drevni kralj države Taksha Khanda (Tapškent) osnovao grad of Takshashila. Riječ Takshashila na sanskritu znači "pripada kralju Takshi". Taksha je bio sin Bharate i Mandavi iz indijskog epa Ramayana.
U epu Mahābhārata, nasljednik Kurua Parikit je došao na prijestolje u Taksili.
Prema teoriji koju iznosi Damodar Dharmanand Kosambi, "Taksila" je vezana uz "Takaka," što znači "tesar" i predstavlja alternativni naziv za klan Nāga.
Prije nego što je pala pod udarom ovih kraljeva osvajača, Taksila je bila glavnim gradom mnogih dinastija, i središte vedskog i budističkog učenja, kojima su se pridružili i Grci.
Britanski arheolog Sir John Marshall je proveo dvadeset godina istražiovanja u Taksili.
Reference
thumb|Kovanica iz Taksile 200-100. pne. [[Britanski muzej.]]
Shibata
Šibata (新発田) je grad u Japanu u prefekturi Niigata. Prema popisu stanovništva iz 2005. u gradu je živelo 104.634 stanovnika.
Stanovništvo
Prema podacima sa popisa, u gradu je 2005. godiine živelo 104.634 stanovnika.
Viljandi
Viljandi (ruski: Вильянди, sve do 1919. Феллин, njemački: Fellin) je grad od 16,875 stanovnika na jugu Estonije, on je administrativni centar Okruga Viljandi.
Geografske karakteristike
Grad se prostire duž sjeverne obale Viljandskog jezera, udaljen devedesetak km istočno od Pärnua.
Historija
thumb|left|240px| [[Gradska vijećnica|Vijećnica]]
Viljandi je prvi put dokumentiran 1283., kad je dobio status grada od Velikog majstora Livonskog reda Wilhelma von Endorpa. Iako je na tom mjestu postojala puno starija utvrda, koju je Livonski red prvi put opsjedao 1211. i vjerojatno zauzeo 1217. Red je podigao novu utvrdu Fellin, koja je nekoliko vjekova bila jedna od najmoćnijih na Baltiku
Kao jedan od livonskih gradova Viljandi je početkom 14. vijeka postao član Hanzeatskog saveza pa je prosperirao na trgovini.
Za vrijeme Livonskog rata od 1560. do 1582. grad je okupirala ruska vojska. Nakon tog je bio domena Poljsko-Litvanske Unije, pa iza tog Kraljevine Švedske.
U ratovima vođenim od početka 17. vijeka viljandska utvrda izgubila je vojno značenje, tako da je za Velikog sjevernog rata grad teško stradao 1703. i 1707. Nakon rata Viljandi je kao i ostatak Estonije pripao Ruskom Carstvu. To je bilo vrijeme kad su se u grad doselili brojni njemački trgovci i zanatlije.
Nakon reformi koje je provela Katarina Velika Viljandi je od 1783 postao administrativni centar gubernije, ona mu je 1789. poklonila i veliko imanje Viiratsi.
U vrijeme Estonske Sovjetske Socijalističke Republike u gradu se nalazio garnizon sovjetske zračno-desantne divizije. U tom periodu 1974. izgrađena je željeznička pruga širokog kolosjeka Viljandi-Tallinn.
Privreda
Nakon propasti socijalističkih poduzeća i ekonomije brojni stanovnici Viljandija ostali su bez posla i prihoda za život, pa se i stanovništvo smanjilo. Za ilustraciju 1989. grad imao 23 080 stanovnika, 2003. - 20 509 a 2021. - 16,875. Danas većina zaposlenih radi u trgovini i uslugama. Nekadašnji veliki poslodavac tvornica šibica odnosno njen nasljednik AS Estonian Match, preselila je proizvodnju u Indiju.
Danas radi nekoliko manjih tvornica drvne industrije; AS Viljandi Aken, AS Dold Puidutööstus, AS Tarme, i tekstilne industrije; OÜ Delux, AS Mivar-Viva, AS Toom Tekstiil, AS Galvi-Linda.
Pobratimski gradovi
Viljandi ima ugovore o prijateljstvu sa sljedećim gradovima;
Fekišovce
Fekišovce je naseljeno mjesto u okrugu Sobrance, u Košičkom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 308 stanovnika.
Zona Industriale Querciagrossa, Modena
Zona Industriale Querciagrossa je naselje u Italiji u provinciji Modena, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 21 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 689 m.
Lazise, Verona
Lazise je naselje u Italiji u provinciji Verona, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 3049 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 86 m.
Chenab
Rijeka Chenab (sanskrit: चंद्रभाग, pundžabi: ਚਨਾਬ, canāb, hindi: चनाब, urdu: چناب ), doslovno prevedeno Mjesečava rijeka (chan=mjesečeva + aab=rijeka) je velika pritoka rijeke Ind, u Indijskom podkontinentu duga 974 km.
Geografske karakteristike
Chenab se formira spajanjem rijeka Chandra i Bhaga kod sela Tandi u gornjoj Himaliji u distriktu Lahul i Spiti u indijskoj državi Himachal Pradesh. U svom gornjem toku rijeka je poznata i pod imenom Chandrabhaga
left|thumb| Pogled na rijeku Chandrabhagha kroz dolinu Pangi u Himachal Pradeshu Od izvora teče u smjeru juga, preko oblasti Jammu u indijskoj državi Jammu i Kashmir u ravnice Punjaba, stvarajući granice između slivova Rechna i Jech (Doaba na perzijskom).
Kod brane Trimmu Chenab prima svoju prvu veliku pritoku - Jhelum, a nakon tog i rijeku Ravi kod grada Ahmedpur Sial. Nakon tog se spaja s rijekom Sutlej kraj Uch Sharifa u Pakistanu kako bi zajednički formirali rijeku - Panjnad (Pet rijeka), kao peta rijeka tog sistema broji se Beas koja uvire u Sutlej pored grada Ferozepur u Indiji. Panjnad teče vrlo kratko, na kraju se izliva u Ind kod grada Mithankota u Pakistanu. thumb|right|280px| Karta [[sliva rijeke Chenab]] Vode Chenaba su prepuštene Pakistanu prema odredbama Sporazuma o vodama Inda.
U antičkim izvorima rijeka je bila poznata kao Akesin (Acesines).
El Súchil, Tlachichilco
El Súchil je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tlachichilco.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 145 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 914 m.
Cerro de Malintepec, Ayotoxco de Guerrero
Cerro de Malintepec je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Ayotoxco de Guerrero.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 20 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 275 m.
Masieri di Sopra, Vicenza
Masieri di Sopra je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 23 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 223 m.
Sava Kovačević
Sava Kovačević (Nudo kraj Grahova, 25. januara 1905. – Krekovi na Sutjesci, 13. juna 1943.), jugoslovenski revolucionar. Znameniti partizanski komandant i narodni heroj Jugoslavije. Poginuo je kao zapovjednik Treće divizije u pokušaju proboja tokom bitke na Sutjesci 1943.
Jonsko more
mini|lijevo|200px| Jonsko more Jonsko more (grčki: Ιόνιο Πέλαγος, latinski: Mare Ionium, talijanski: Mare Ionio, albanski: Deti Jon), dio Sredozemnog mora koji se nalazi između Albanije i Grčke na istoku, Sicilije na jugozapadu i Italije na zapadu i sjeverozapadu. Iako su ga stariji autori smatrali dijelom Jadranskog mora, Jonsko more se sada smatra posebnom morskom površinom. U Jonskom moru, južno od Grčke, izmjerena je najveća dubina u Sredozemlju (5267 m).
Sava Kovačević
Rana biografija
Rođen je 25. januara 1905. u Nudu kraj Grahova. Detinjstvo, mladost i veći deo života proveo je u rodnom kraju. Osnovnu školu završio je u susednom selu Zaslapu. Loše materijalno stanje porodice sprečilo ga je da nastavi školovanje, pa je počeo da se bavi poljoprivredom. Kada je odrastao, zaposlio se u „Ombli", preduzeću za eksploataciju šume u Bijeloj gori. Kasnije odlazi od kuće i najpre radi u rudniku Trepča na montaži žičare, onda dolazi u Beograd i zapošljava se u štampariji „Vreme" i na izgradnji novog Savskog mosta. Pošto je proteran iz Beograda, ponovo se zapošljava kao šumarski radnik, a onda radi na svom imanju. Bio je i drumski radnik.
Jonsko more
Jonsko more je povezano s Tirenskim morem Mesinskim vratima, a s Jadranskim morem Otrantskim vratima. Najveći otoci u ovom moru su Krf, Zakintos, Kefalonija, Itaka, i Lefkas, tj. Jonski otoci.
Sava Kovačević
Partijski rad
Do rata je imao sledeće partijske funkcije: pročelnik ćelije, član (1928) i sekretar (1934) MK Grahovo, član OK Nikšić (1934) i član PK KPJ za Crnu Goru (izabran 1937. na 6. pokrajinskoj konferenciji). Kao partijski radnik, pokreće seljake u borbu protiv politike režima i policijskog terora, organizuje štrajkove radnika u mestu zaposlenja; radi na stvaranju seljačkog zadrugarstva, okupljanju omladine, otvaranju čitaonica; istupa kao oprobani govornik na narodnim svečanostima, na izbornim sastancima, na velikim skupovima i demonstracijama. Radio je na stvaranju legalne Radničko-seljačke stranke (1937-1938) i bio jedan od njenih istaknutih predstavnika u Crnoj Gori. Zbog revolucionarnog rada hapšen je više puta (u Grahovu, Nikšiću, Cetinju, Kosovskoj Mitrovici, Beogradu) i izvođen pred sud. Prilikom velike provale u partijskoj organizaciji 1936. u Crnoj Gori (uhapšeno oko 300 ljudi), izbegao je hapšenje, sklonio se u šumu s još tri grahovska komunista i naoružan proveo u ilegalnosti 9 meseci. Najzad se, uz garanciju, predao sudskim vlastima u Nikšiću, odakle je sproveden u sarajevski zatvor, a nešto kasnije izveden pred Sud za zaštitu države u Beogradu (1937). Na sudu je oslobođen. Drugi put je, u proleće 1940, zbog antiratnog govora, uhapšen i sproveden na suđenje u Staru Kanjižu. I ovoga puta je oslobođen. Poslednji put je uhapšen uoči Aprilskog rata 1941, u vreme kada se dobrovoljno javio da ide na front. Pod snažnim pritiskom naroda, vlast je bila prisiljena da ga pusti na slobodu.
Ustanak u Crnoj Gori
thumb|Partizanski odred Save Kovačevića kraj tenka zaplenjenog u borbi sa Italijanima kod Vilusa, oktobra 1941. Početak drugog svetskog rata na prostoru Jugoslavije dočekao je kao već iskusan, prekaljen i poznat politički radnik, komunist i revolucionar. Kao član OK Nikšić, učestvovao je u pripremi julskog ustanka 1941. Prva velika akcija protiv okupatora na teritoriji MK Grahovo izvedena je pod njegovim rukovodstvom: 25. jula savladana je i italijanska posada (80 vojnika) i oslobođeno Grahovo.
U jesen 1941. Glavni štab NOPO za Crnu Goru i Boku imenuje ga za komandanta Nikšićkog odreda, koji je ubrzo narastao na deset bataljona. U jesen 1941. i zimu 1941/42. godine, jedinice odreda nižu pobede na teritoriji Nikšića, Grahova, Vilusa, Crkvica, Herceg Novog. Razbija italijanske kolone, zarobljava stotine vojnika, zapljenjuje tenkove, topove, kamione i drugo naoružanje i opremu. Snagama Nikšićkog i Durmitorskog odreda oslobođena je velika teritorija od Tare i Pive do Bokokotorskog zaliva, osim blokiranog Nikšića i gradova u Boki. Naročito teške, višemesečne borbe, uz velike neprijateljske gubitke, vođene su na sektoru Dragalj-Crkvice-Herceg Novi.
Borbe u Hercegovini
minijatura|Sava Kovačević i Vojin Popović 1942. Gotovo istovremeno, Sava proširuje rad jedinica odreda u istočnu Hercegovinu i prema Dubrovniku. Januara 1942. formira se Operativni štab za Hercegovinu, da koordinira borbe crnogorskih i hercegovačkih jedinica, sa Savom kao komandantom. Tada su se pod njegovom komandom našle snage jačine oko 20 bataljona, koje su delovale na prostoru od Oštroga do Dubrovnika i od Boke do Gacka, i snažnim radom prisilile na strategijsku defanzivu više od korpusa italijanskih vojnika i jake snage ustaša, domobrana i četnika i naneli im više teških poraza.
Ariceachi, Bocoyna
Ariceachi je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Bocoyna.
Sava Kovačević
Obračuni u Crnoj Gori
Kao već proslavljeni ratnik, Sava Kovačević ima istaknutu ulogu na Ostroškoj skupštini crnogorskih i bokeljskih rodoljuba, februara 1942. godine.
Ariceachi, Bocoyna
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 23 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2470 m.
Sava Kovačević
Obračuni u Crnoj Gori
U to vreme u Crnoj Gori se rasplamsao partizansko-četnički sukob. Delovi Savinog odreda su angažovani i u sprečavanju "kontrarevolucije" na području Kolašina i u Katunskoj nahiji. U aprilu 1942. godine, Sava Kovačević je učestvovao u donošenju presude o streljanju četvoro mladih partizana iz porodice Tadića, braće poznatog filozofa Ljubomira Tadića, koji je jedini izbegao streljanje jer je bio premlad. Prema Milovanu Đilasu, oni su streljani jer je Tadija Tadić, politički komesar bataljona, upozorio svog strica Spasoja, koji je bio u četnicima, da ga partizani traže da ga ubiju, što je proglašeno izdajom. Prema verziji Ljube Tadića, njihova krivica je izmišljenja, a ubijeni su za odmazdu "posle blamaže i neuspeha", nakon što je partizanska potera nastradala od starog komite Spasoja Tadića. Pored braće Tadića, ubijeni su još neki mladići koji su se stavili na njihovu stranu. Neki od streljanih u Gornjem Polju nisu imali više od osamnaest godina.
Treća neprijateljska ofanziva
minijatura|Popaljena sela od strane italijanskog okupatora u Boki Kotorskoj 1941. godine. U toku 3. neprijateljske ofanzive, jedinice Nikšićkog odreda vodile su izuzetno oštre borbe oko Nikšića, Grahova u Boki i u Pivi. U poznatim borbama, aprila 1942, u Župi nikšićkoj teško su poražene jake četničke snage pod komandom Baja Stanišića. To je bio prvi teški četnički poraz u Crnoj Gori.
Aprila 1942. Sava Kovačević je imenovan za člana Glavnog štaba za Crnu Goru i Boku. Nove poraze četnicima Savin odred im je naneo u borbama na pravcu Nikšić-Piva. Pored rukovođenja Nikšićkim odredom, kao zamenik komandanta Glavnog štaba rukovodio je povlačenjem Lovćenskog odreda pravcem Trešnjevo-Grahovo-Banjani-Piva, kao i Zetskim odredom, oko Nikšića i u Pivi.
Maja iste godine izabran je za člana Vrhovnog štaba NOVJ.
Prodor proleterskih brigada u Zapadnu Bosnu
Kada je 12. juna 1942. formirana 5. proleterska (crnogorska) brigada, Sava postaje njen komandant. Brigada je najpre glavna zaštitnica u borbama na tromeđi Crne Gore, Bosne i Hercegovine, a potom je sa šireg prostora Zelengore štitila pohod grupe proleterskih brigada u zapadnu Bosnu i osiguravala zbeg naroda i bolnicu. Od 22. jula do 2. augusta, zajedno s Hercegovačkim NOPO, Dragačevsko-čelebićkim bataljonom, bolnicom i zbegom, 5. brigada je izvela čuveni marš-proboj od Drine do Prozora. Ovaj složeni poduhvat izveden je pod Savinom komandom. U zapadnoj Bosni brigada je, od avgusta 1942. do januara 1943, vodila borbe oko Prozora, Travnika, Jajca i u centralnoj Bosni.
Bitka na Neretvi
Četvrta neprijateljska ofanziva je nova etapa u herojskim podvizima brigade i komandanta Save. Juriši na Prozor, borba s tenkovima u Ostrošcu, napadi na Konjic, herojske odbrane u dolini Neretve imali su veliki značaj za spas ranjenika i opšti uspeh na Neretvi. U ofanzivi s Neretve, brigada vodi teške borbe na levoj obali Neretve, za oslobođenje i odbranu Nevesinja, na Planoj, Javorku i Bioču. Kada su 1. maja 1943, uvedeni činovi u NOVJ, proizveden je u čin pukovnika.
Bitka na Sutjesci
minijatura|Ranjenici na Sutjesci 9. juna 1943. Veoma uspješno Sava je komandovao brigadom u oštrim borbama na pravcu Nikšić-Šavnik, na Komarnici i na Durmitoru, što je usporilo nadiranje višestruko jačih nemačko-italijanskih snaga u 5. ofanzivi.
U najtežem periodu 5. ofanzive, Sava postaje komandant 3. udarne divizije. Diviziji je baš tada pao u deo najteži zadatak: da bude zaštitnica Glavne operativne grupe, da štiti Centralnu bolnicu i izvrši proboj iz okruženja. Njegov dolazak na čelo divizije ulijevao je posebnu nadu i borcima i ranjenicima. U desetodnevnim borbama pod Savinom komandom, divizija se borila s neprijateljem koji je bio gotovo dvadeset puta brojniji, i učinila sve da spase ranjenike i izvrši druge zadatke. Činjeni su pokušaji da se nađe pogodna mogućnost za proboj. U teškim borbama 11. i 12. juna na Vučevu, pod Maglićem, kod Borovna, na desnoj obali Sutjeske, odbijeni su snažni udari neprijatelja, spašena bolnica i napravljen pokušaj da se na levoj obali Sutjeske obrazuje mostobran.
Smrt Save Kovačevića
13. juna, glavne snage 3. udarne divizije pošle su u opšti napad na levoj obali Sutjeske. Divizija je uspela da potisne neprijatelja, ali ne i da slomi njegov otpor na Košuru, padinama Ozrena, Lastve, Kazana. U najkritičnijem trenutku, Sava je odlučio da novim jurišem izvrši proboj. S pratećom četom i grupom kurira izbio je u prvi streljački stroj, zapovedio juriš, i pucajući iz puškomitraljeza, pošao napred. Sava Kovačević je pao je u jurišu, pokošen neprijateljevim rafalima.
Prema nekim mišljenjima, Sava je poginuo u proboju jer se ponašao ka borac, a ne kao komandant divizije. On kao komandant divizije nije smio ići u streljačkom stroju, nego biti u pozadini. A on je stao u prvi red i viknuo “Juriš!“, digao se naglo i prvi krenuo.
Nasleđe
minijatura|Spomenik Save Kovačevića u Spomen-parku Ustanka i Revolucije kod Grahova. minijatura|Tabla u bivšoj ulici Save Kovačevića, danas Mileševska, Beograd. Sava Kovačević je proglašen narodnim herojem manje od mesec dana nakon smrti, 6. jula 1943. godine. U „Biltenu Vrhovnog štaba“ br 29-31 o proglašenju Save Kovačevića za narodnog heroja piše:
Sava Kovačević je odlikovan je sovjetskim Ordenom Kutuzova.
Milovan Đilas je u svojim sećanjima o Savi Kovačeviću rekao:
Tokai
Tokai (東海) je grad u Japanu u prefekturi Aiči. Prema popisu stanovništva iz 2005. u gradu je živelo 104.339 stanovnika.
Stanovništvo
Prema podacima sa popisa, u gradu je 2005. godiine živelo 104.339 stanovnika.
Isla del Conde, San Blas
Isla del Conde je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nayarit, u opštini San Blas.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 432 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 8 m.
El Barrio, Chapulhuacán
El Barrio je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini Chapulhuacán.
Opština Pogonești, Vaslui
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 64 m.
Por
Kralj Por (također Rai Por, kraj 4. vijek pne.|4. vijeka pne.) bio je Paurave, države u Punjab čija se teritorija nalazila između rijeka Jhelum i Chenab (Hidasp i Akesin i antičkim izvorima), odnosno sve do rijeke Beas (antički Hifazis). Glavni grad mu se vjerojatno nalazio kraj suvremenog Lahorea. Por je najpoznatiji po tome što se suprotstavio Aleksandru Velikom u bitci na Hidaspu godine 326. pne.
Por i Aleksandar Makedonski
Za razliku od susjednog kralja Ambija (grčki: Omphius) ili Taksila, koji je potpomogao Aleksandra, Por je odlučio da se suprostavi do tada neviđenom osvajaču - Aleksandru Velikom. Došlo je do velike i teške bitke kod Hidaspa koju je Por izgubio, pri tom su pali i njegovi sinovi a on je bio ranjen. Porus je bio uhvaćen i priveden Aleksandru. Legenda govori da je Aleksandar bio impresiran Porovim dostojanstvom u bici (za razliku od Darija koji je pobjegao sa bojnog polja kod Gaugamele) i pitao ga "kako da postupaju sa njim kao poraženim", na šta je Porus odgovorio "Postupaj sa mnom kao kranjem". To je na Aleksandra ostavilo još veći utisak i Porusu je vratio deo carstva. Porus je kasnije učestvovao u daljnem osvajanju prema istoku zajedno sa Aleksandrom.
Porusovo carstvo je preuzeo njegov sin Malajketu (Malayketu).
Ubrež
Ubrež je naseljeno mjesto u okrugu Sobrance, u Košičkom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 708 stanovnika.
Taza
Taza (berberski: ⵜⴰⵣⴰ / taza, arapski: تازة‎) je grad na sjeveru Maroka od 148,456 stanovnika. Ona je i administrativni centar vlastite provincije.
Geografija
Taza leži u brdima nešto južnije od Rifa  udaljena 120 km od Fesa i 210 km do Oujde. Sastoji se od dva odvojena grada izgrađena na vlastitim terasama, sa kojih puca pogled na planinsku dolinu. Stari grad (medina) opasan bedemima; prostire se na prosječnoj nadmorskoj visini od oko 580 metara, za razliku od tog novi dio grada kog su osnovali francuski kolonisti 1920. leži u plodnoj ravnici na visini od 450 metara.
Historija
thumb|left|240px| Medina Ostaci fosil]]a po okolnim spiljama dokaz su da je taj kraj bio naseljen već za paleolita. Tazu su osnovali Berberi iz Meknesa krajem 7. vijeka, u vrijeme arapsko-muslimanske ekspanzije, pa se i Taza 790. udružila i postala saveznik dinastije Idrisida, nešto kasnije postala je saveznik Fatimida iz Kairuana. Kako se grad nalazi pored istoimenog planinskog prijevoja preko kojeg su svako malo prolazili valovi osvajača na svom pohodu prema zapadu i atlanskoj obalnoj ravnici sjeverozapadne Afrike, vijekovima je živjela na vjetrometini.
Od 1074. Tazom vladaju članovi dinastije Almoravida, njih su 1132. smjenili Almohadi, sve dok ih 1248. nisu izbacili Marinidi koji odtad vladaju gradom. Grad je godinama sprečavao daljnji prodor Osmanlijama iz Alžira u Maroko, ali je 1914. pokleknuo u napadu francuske vojske. Medina iz Taza je bogata spomenicima, pored izuzetne džamije tu se nalazi i medresa iz 14. vijeka. Medina i džamija su 1995. ušle su na popis potencijalnih kandidata koji će biti uvršteni na Listu mjesta svjetske baštine u Africi.
Sardinija
thumb|260px| L'Alguer, Sardinija
Sardinija (sardinski: Sardigna, Sardinna ili Sardinnia, talijanski: Sardegna, katalanski Sardenya), je drugi po veličini otok na Mediteranu i Autonomna talijanska regija smještena u zapadnom dijelu Sredozemnog mora između Italije, Francuske i Tunisa, južnije od Korzike.
Geografija
Glavni grad Sardinije je Cagliari. Otok se sve donedavno sastojao od 4 provincije: Cagliari, Sassari, Nuoro i Oristano, a od 8. maja 2005. pridružile su im se i 4 daljnje provincije: Olbia-Tempio, Ogliastra, Carbonia-Iglesias i Medio Campidano. Nove provincije su prvenstveno upravna područja, čiji glavni gradovi još nisu jasno definirani. Regija i otok Sardinija zauzimaju površinu od 24 090 km², na kojoj živi oko 1 645 000 stanovnika, što znači da prosječna gustoća naseljenosti na otoku iznosi 68 stanovnika po km².
Područja
Otok se sastoji od područja, koja su definirana geografskim odrednicama kao što su uzvisine odnosno nizine.
Plaže
Neke od sardinskih plaža su vrlo poznate u svijetu turizma i pojam su prirodne ljepote:
Rijeke
Najduža rijeka otoka je Tirso sa 150 km dužine, zatim Flumendosa duga 127 km, te Coghinas dug 122 km, koja se uliva u more na južnoj strani otoka.
Klima
Klima je u osnovi mediteranska, sa toplim proljetnim i jesenjim mjesecima, vrućim ljetima i blagim zimama. Tokom ljetnih mjeseci Sardinija ima velikih problema sa vodom (500 - 600 mm/godišnje), dok je zimi šibaju hladni morski vjetrovi. Otok važi kao prirodni rezervat, na kojem obitavaju hiljade rijetkih primjeraka otočne flore i faune, koji se dijelom nalaze i pod zaštitom države. Tlo Sardinije ukazuje na prisustvo zlata i srebra.
Turističke destinacije
Historijski punktovi
Kulinarski punktovi
Lake Oswego, Oregon
Lejk Osvigo je grad u američkoj saveznoj državi Oregon.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 36.619, što je 1.341 (3,8 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Altipiani di Arcinazzo, Roma
Altipiani di Arcinazzo je naselje u Italiji u provinciji Roma, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 289 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 841 m.
Regenerator
Regenerator ili regenerativni izmjenjivač topline je vrsta izmjenjivača topline sa cikličkim tokom koji periodički mijenja smjer. Sličan je protusmjernom izmjenjivaču topline. Međutim, u regeneratoru dolazi do miješanja dvaju tokova fluida, dok ih protusmjerni izmjenjivač topline drži razdvojenima. Regenerator ima gotovo konstantan temperaturni profil, a to uključuje i temperature fluida na ulazu i izlazu izmjenjivača.
mini|700px|center|Pet Cowperovih regenerativnih izmjenjivača topline postavljenih u seriju.
mini|375px|desno|Regenerativni izmjenjivač topline koristi protustrujnu izmjenu topline u svrhu smanjenja toplinskih gubitaka U regenerativnom izmjenjivaču topline, na bilo kojoj strani izmjenjivača, fluid je gotovo uvijek isti. Fluid koji struji kroz izmjenjivač često postiže visoke temperature, te pritom može strujati kroz vanjski dio procesa i tada se uvijek vraća u suprotnom smjeru kroz izmjenjivač kako bi se upotrijebio u daljnjem procesu. Obično se u praksi taj proces koristi ciklički ili repetitivno, stoga se u regenerativnim izmjenjivačima topline fluid koji ulazi zagrijava toplinskom energijom koja se oslobađa iz fluida koji izlazi iz procesa.
Jedna od prednosti regenerativnih izmjenjivača topline je značajna ušteda energije, jer se većina toplinske energije može povratiti na, u termodinamičkom smislu, gotovo povrativi (reverzibilan) način. Ovaj tip izmjenjivača može imati stupanj iskorištenja preko 90% i ostvariti prijelaz gotovo cijele toplinske energije od jednog toka na drugi. Potrebno je dovesti vrlo malu količinu dodatne toplinske energije na vrući, ili odvesti sa hladnog kraja, čak i za očuvanje vrlo visokih ili vrlo niskih temperatura.
Tipovi regeneratora
U rotacijskim regeneratorima se matrica kontinuirano rotira kroz dvije protusmjerne struje fluida. Na ovaj način, dvije struje su razdvojene, ali naravno, brtvljenje nije idealno. U svakom trenutku, samo jedna struja struji kroz svaki dio matrice; međutim, tijekom cijele rotacije, obje struje će sukcesivno proteći kroz svaki dio matrice. Svaki djelić matrice će proći kroz gotovo izotermnu promjenu stanja, jer je rotacija okomita na temperaturni gradijent i smjer strujanja. Dva fluida struje protustrujno, a temperatura fluida varira u području strujanja; međutim, lokalne temperature strujanja nisu funkcija vremena.
U regeneratorima s fiksnom matricom, jedan tok fluida ima ciklički, reverzibilni tok; kaže se da je tok protusmjeran. Ovaj regenerator može biti dio sustava bez ventila, kao što je slučaj kod Stirlingova motora. U drugoj konfiguraciji, fluid se usmjerava kroz ventile na različite matrice u promjenjivim operativnim periodima Ph i Pc što za rezultat ima variranje izlaznih temperatura s vremenom.
Drukčiji tip regeneratora je mikro-razinski regenerativni izmjenjivač topline. Ima višeslojnu strukturu rešetaka u kojoj je svaki sloj pomaknut od susjednog sloja za pola ćelije koja ima otvor duž obje osi okomite na protočnu os. Svaki sloj je kompozitna struktura sastavljena od 2 podsloja, jedan je od materijala sa velikom, a drugi je od materijala sa malom toplinskom vodljivosti. Kada vrući fluid struji kroz ćeliju, toplina se prenosi sa fluida na stjenke ćelije i tamo se pohranjuje. Kada fluid promijeni smjer, toplina se prenosi sa stjenke ćelije natrag na fluid.
Treći tip regeneratora je „Rothemule“ generator. Ovaj tip generatora ima fiksnu matricu u obliku diska, a struje fluida struje kroz rotirajuće nape. „Rothemule“ regenerator se koristi kao pregrijač zraka u nekim elektranama. Termodinamički dizajn ovog regeneratora je isti kao kod ostalih tipova regeneratora.
Biologija
Kad dišemo, mi koristimo naš nos i grlo kao regenerativni izmjenjivač topline. Hladniji zrak koji ulazi se grije, tako da u pluća stiže topli zrak. Kada izdišemo, taj zagrijani zrak prenosi većinu topline na stranu nazalnih prolaza, te su na taj način ti prolazi spremni ponovno zagrijati slijedeću struju zraka koju ćemo udahnuti.
Kriogenika
Regenerativni izmjenjivači topline su izrađeni od materijala koji imaju veliki volumetrički toplinski kapacitet te malu toplinsku vodljivost u uzdužnom (protočnom) smjeru. Na kriogeničkoj (vrlo niskoj) temperaturi od 20K, specifična toplina metala je vrlo mala, pa regenerator mora biti veći za zadanu količinu topline.
Prednosti regeneratora
Prednost regeneratora nad rekuperativnim (protusmjernim) izmjenjivačem topline je mnogo veća površina za zadani volumen, koja omogućuje manji volumen izmjenjivača za zadanu energetsku gustoću, efektivnost i pad tlaka. U usporedbi sa ekvivalentnim rekuperatorom, regenerator je ekonomičniji u smislu korištenja materijala i proizvodnje.
Dizajn ulaza i izlaza koji se koriste za distribuciju vrućih i hladnih fluida u matricu je mnogo jednostavniji u protusmjernim regeneratorima nego u rekuperatorima. Razlog tomu je sljedeći; Obje struje ulaze u različite sekcije rotacionog regeneratora, za razliku od regeneratora sa fiksnom matricom gdje struje ulaze i izlaze jedna po jedna. Protočni sektori za vrući i hladni fluid u rotacionim regeneratorima mogu se dizajnirati za optimizaciju pada tlaka u fluidima. Matrične površine regeneratora također imaju i svojstvo da se same čiste, što smanjuje rizik od korozije. Svojstva kao što su mala površinska gustoća i protustrujni raspored regeneratora čine ga idealnim za izmjenu topline sa plina na plin koja zahtijeva da stupanj iskorištenja prelazi 85%. Koeficijent prijelaza topline je puno manji kod plinova nego kod kapljevina, stoga se za poboljšanje prijelaza topline koristi mnogo veća površina u regeneratoru.
Nedostaci regeneratora
Glavni nedostatak regeneratora je taj da uvijek postoji miješanje dvaju struja fluida koje se ne mogu u potpunosti odvojiti jedna od druge. Uvijek postoji neizbježno miješanje malog dijela jednog toka fluida sa drugim. U rotacionim regeneratorima, dio fluida koji se miješa je zarobljen u radijalnoj brtvi i matrici, a kod regeneratora sa fiksnom matricom, dio fluida koji se miješa ostaje u praznom dijelu volumena matrice. Taj mali dijelić fluida se miješa sa drugom strujom u slijedećem polu-ciklusu. Zato se regeneratori koriste samo onda kada je miješanje dvaju tokova fluida prihvatljivo. Miješani tok je uobičajen za prijenos topline i/ili energije sa plina na plin, ali nije uobičajen za prijenose kod kapljevina ili fluida sa mješovitim fazama, jer je kontaminacija fluida često spriječena sa tokom kapljevine.
Revolución, Atzacan
Revolución je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Atzacan.
Las Ánimas, Tierra Blanca
Las Ánimas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Tierra Blanca.
Nishio
Stanovništvo
Prema podacima sa popisa, u gradu je 2005. godiine živelo 104.321 stanovnika.
Las Ánimas, Tierra Blanca
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 74 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2144 m.
Edgewood, Ohio
Edžvud je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Ohajo.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 4.432, što je 330 (-6,9 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Gorzegno, Cuneo
Gorzegno je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Opština Ixhuatlancillo, Veracruz
Ixhuatlancillo je opština u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 15711 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1414 m.
Bodeștii de Jos, Bodești-Precista
Bodeștii de Jos je naselje u Rumuniji u okrugu Njamc u opštini Bodești-Precista.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 1792 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 397 m.
Campo el Milagro, Culiacán
Campo el Milagro je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Culiacán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 83 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 16 m.
Santa María de Arriba, Hidalgo del Parral
Santa María de Arriba je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Hidalgo del Parral.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1609 m.
José López Portillo, Ocozocoautla de Espinosa
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 242 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 561 m.
Fenacil bromid
Fenacil bromid je organsko jedinjenje, koje sadrži 8 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 199,045 Da.
Filip (sin Mahatin)
thumb|250px|Filip je vladao sjevernim dijelom doline Inda, sve do ušća [[Chenab|Akesina u Ind.]]
Filip (na grčkom Φιλιππoς; ? - 326. pne.), sin Mahatin, bio je oficir u vojski Aleksandara Velikog, imenovan godine 327. pne. za satrapa Indije. Područja pod njegovom nadležnošću su uključivala teritorije zapadno od Hidaspa, odnosno na jug sve do ušća Akesina u Ind. Aleksandar mu je kasnije povjerio i izgradnju Aleksandrije na Indu.
Filip je godine 326. pne. ubijen u zavjeri najamnika koje je bio uzeo u službu. Kao zamjenu je Aleksandar imenovao tračkog generala Eudama i lokalnog vladara Taksila.
Richmond Park
Richmond Park je najveći od svih osam londonskih kraljevskih parkova, koji se nalazi u boroughu Richmond upon Thames. Park ima površinu od 955 hektara (zajedno sa brdom Primrose) najvećim dijelom pokriven je travnjacima prošaranim tu i tamo ponekim hrastom. Ali ima dijelova sa šumom i jezerom. Po čitavom parku se slobodno šeću jeleni koji su tu naseljeni u 17. vijeku.
Historija
Historija parka počela je 1625. kad je kralj Charles Stuart posjetio taj kraj srednjovjekovnih farmi i pašnjaka i odlučio ga pretvoriti u kraljevsko loviše. Charles Stuart je 1637. naselio oko 2.000 jelena, a kako bi osigurao da mu ne pobjegnu ogradio je teren zidom od opeke dugim nekih trinajest km, koji se još danas može vidjeti. Od tada se počeo mijenjati izgled parka, jeleni su brstili lišće i koru mladih stabala i tako su spriječili da se otvorene travnate površine pretvore u šumu.
Tokom 18. vijeka podignuta su dva vidikovca, sa kojih su važni gosti mogli vidjeti čitav park i okolicu i lovačka kuća White Lodge za kralja Georga I. Jezero Pen Bare je podijeljeno na dva dijela nasipom, podignutim 1746. Tokom 19. vijeka pošumljeno je nekoliko šumaraka, između ostalih Sidmouth i Isabella Plantation, kako bi se ograničilo kretanje jelena. U tom periodu zabranjeno je lokalnim stanovnicima da izvlače drvo za ogrjev. Od tad park izgleda manje više isto, pa se može služiti kartama iz onog vremena.
Granja las Palomas, Pénjamo
Granja las Palomas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Pénjamo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1679 m.
El Álamo, Tlachichilco
El Álamo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tlachichilco.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 113 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1264 m.
Zona Industriale, Modena
Zona Industriale je naselje u Italiji u provinciji Modena, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 51 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 25 m.
Кутлово (Станово)
Кутлово је насеље у Србији у општини Станово у Шумадијском округу. Према попису из 2011. било је 234 становника. Насеље је основано 1795. године. Под њивама се налази 396,37 ha, воћњацима 70,79 ha, виноградима 2,65 ha, ливадама 71,7 ha, пашњацима 82,81 ha док остало земљиште заузима 1,81 ha. Стари назив насеља је Драчки Прњавор.
Демографија
У насељу Кутлово живи 189 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 42,4 година (39,9 код мушкараца и 44,9 код жена). У насељу има 68 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 3,43.
Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године).
Мали Мирашевац
Мали Мирашевац је насеље у Србији у општини Рача у Шумадијском округу. Новоформирано насеље Мали Мирашевац је настало издвајањем дела из насеља Мирашевац. Промена је установљена током 2007. године, а званично важи од 1. јануара 2008. године. Насеље Мирашевац је самим тим смањено издвајањем дела насеља од кога је настало ново насеље Мали Мирашевац (" Службени лист општине Рача“, бр. 15/06).
Према попису 2011. године село има 97 становника.
Constitution Hill, London
Constitution Hill je ime londonske ulice u Boroughu City of Westminster, koja se proteže od Ulice Mall (ispred ulaza u Buckinghamsku palaču) do Hyde Parka.
Duž nje prostire se s jedne strane park Buckinghamske palače a s druge strane Green Park.
Historija
Ta ulica nastala je tokom 17. vijeka, kao promeda kralja Charlesa II koji se volio šetati po njoj sa svojim psima.
Scilla, Reggio Calabria
Scilla je naselje u Italiji u provinciji Reggio Calabria, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 3402 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 101 m.
Masieri di Sotto, Vicenza
Masieri di Sotto je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Poručnica Sheba
Fiktivna biografija
U seriji se prvi put pojavljuje u dvodijelnoj epizodi The Living Legend, odnosno kao članica posade svemirske krstarice Pegasus, te kao kćer njenog zapovjednika Komandanta Caina. Kada je otac nestao zajedno sa brodom tokom okršaja sa Sajloncima, Sheba je ostala na Galactici te sa vremenom postala zapovjednik eskadrile "Vipera".
Sheba ispočetka ima antagonistički stav prema kapetanu Apollu, ali se, nakon što je odbila udvaranje poručnika Starbucka sprijatelji sa Cassiopeiom. U epizodi War of the Gods grof Iblis manipulira sa njom, uvjerivši je da zna što se dogodilo sa njenim ocem. Sa vremenom se počne zbližavati sa Apollom, da bi u posljednjoj epizodi serije The Hand of God priznala da ga voli.
Sheba se pojavljuje kao lik u romanima Richarda Hatcha, gdje je postala član Kvoruma Dvanaest. U stripovima 1990-ih se navodi kako su se ona i Apollo vjenčali i dobili sina kome su dali ime Cain.
Termopumpa
Termopumpa, toplotna pumpa ili toplinska pumpa je sistem jeftinog i ekološki čistog načina grijanja jer mogu crpiti toplinu iz vode, zemlje ili zraka. Rade na principu sličnom kao i rashladni uređaji. Osnovni proces koji objašnjava njihov rad je lijevokretni Carnotov kružni proces. Toplinske pumpe najčešće koriste freone kao rashladni medij, a mogu i neke druge plinove (npr. amonijak). Najjednostavniji oblici toplinskih pumpi su klima uređaji koji griju i hlade, tzv. inverteri. Oni crpe toplinu iz zraka, najlakši su za montažu i najjeftiniji. Složeniji oblici koji daju i više energije su sustavi koji se ukapaju pod zemlju gdje se koristi unutarnja toplina zemlje koja podiže temperaturu rashladnog medija (najčešće nekog od plinova freona). Toplinske pumpe danas još nisu stekle široku primjenu iako su bolji izvor grijanja od fosilnih goriva koja polako nestaju, zagađuju okoliš i imaju stalan porast cijena.
Razvoj rashladne tehnike i toplinskih pumpi
Potreba za hlađenjem pojavila se već u 18. vijeku kada su ljudi, da bi hranu održali hladnom, rezali iz jezera led i spremali ga u zimi u izolirane prostorije kako bi ga čuvali do ljeta, a kroz ljeto ga koristili. Prvi koji je uspio proizvesti aparat, preteču današnjem kompresoru, bio je američki inženjer Jacob Perkins 1834. godine. Prvi oblik rashladnog uređaja proizveden je 1855. godine u Njemačkoj, iako je Michael Faraday otkrio princip njegova rada već 1824. godine. Takav uređaj proizvodio je umjetni led sve do 1890. godine kada se nakon blage zime pojavila veća potražnja za ledom. Tada je krenuo ubrzan razvoj tehnologije rashlađivanja. Prvi kućni hladnjaci proizvedeni su 1910. godine. Primjena je tih godina bila mala pa je 1918. godine u Americi prodano samo 67 uređaja, dok se danas godišnje proda više desetaka milijuna rashladnih uređaja. Bitan doprinos razvoju dao je General Electric koji je proizveo prvi hermetički zatvoren uređaj. Godine 1927. pojavili su se i prvi klima uređaji. Principi rada toplinske pumpe poznati su koliko i rad rashladne tehnologije koja se još i danas usavršava.
Anne Lockhart
Anne Kathleen Maloney (6. septembar 1953 -), poznatija pod umjetničkim imenom Anne Lockhart, je američka glumica, najpoznatija po ulozi poručnice Shebe u originalnoj verziji TV-serije Battlestar Galactica.
Anne Lockhart se rodila kao kćer dr. Johna Maloneya i poznate glumice June Lockhart.
Termopumpa
Teoretski princip rada toplinske pumpe
Toplinska pumpa je sustav koji se bazira na lijevokretnom Carnotovom kružnom procesu koji toplinu u stroju pretvara u rad, pri čemu se koristi idealni plin, najčešće neki od freona ovisno o željenim temperaturama. Način rada je gotovo identičan načinu rada kućnog hladnjaka, a razlika je u tome što rashladni uređaj oduzima toplinu namirnicama i predaje je okolini dok toplinska pumpa uzima toplinu iz zraka, vode ili zemlje, i dovodi je u prostor koji želimo zagrijati. Proces se sastoji od dvije adijabatske promjene i dvije izotermne promjene koje zatvaraju ciklus.
center|Princip rada termopumpe
βR=Q0/W
Kompresor
Kompresori su strojevi koji imaju ulogu tlačenja rashladnog medija, podizanja njegove temperature i tlaka dovođenjem rada W. Postoji više načina podjele kompresora, ali za nas su bitne samo dvije:
2. Podjela prema području primjene odnosno temperaturi;
Kondenzator
Kondenzator je izmjenjivač topline napravljen kao sustav cijevi u zavojnicu gdje rashladni medij predaje toplinu. Kod toplinskih pumpi on svoju toplinu predaje vodi koja se pri tome zagrijava i pomoću vodene pumpe cirkulira kroz izmjenjivač topline u prostoru kojim grijemo npr. radijator i na taj način nas grije. Kod rashlada on ima obrnutu ulogu gdje on odvodi toplinu.
Termo ekspanzijski ventil
Ekspanzijski ventil je regulator protoka rashladnog medija kroz sistem. Nalazi se između kondenzatora i isparivača. U njega ulazi rashladni medij iz kondenzatora na višem tlaku i većoj temperaturi. Kada plin izađe iz ventila u cijev većeg poprečnog presjeka, dobivamo niži tlak rashladnog medija. Ekspanzijskim ventilom možemo regulirati rad kompresora regulirajući površinu poprečnog presjeka kod protoka, njegovu otvorenost odnosno zatvorenost regulira sonda koja se nalazi prislonjena na usisnu cijev kroz koju rashladni medij nakon predavanja topline ulazi u kompresor. Unutar sonde se nalazi medij (obično tekućina sa viskom koeficijentom termičkog rastezanja) koji se širi povećanjem temperature rashladnog medija te time se smanjuje protok i dobiva se niža temperatura rashladnog medija. U obrnutom slučaju kada je rashladni medij na nižoj temperaturi, ventil se otvara i dobiva se nešto viša temperatura rashladnog medija. Regulacijom otvorenosti ventila dobiva se optimalan rad kompresora i optimalna temperatura rashladnog medija kada je iskoristivost najpovoljnija. Manji sustavi ne koriste termo-ekspanzijske ventile već cijevi manjeg promjera (kapilare), od cijevi unutar sustava kroz koje putuje rashladni medij. Kapilare djeluju na istom principu, samo je kod njih površina poprečnog presjeka protoka plina konstantna.
Isparivač
Isparivač je izmjenjivač topline građen kao sustav cijevi namotanih u zavojnicu površinom u koje ulazi rashladni medij na nižoj temperaturi i preuzima toplinu iz tla, vode ili zraka. Dakle nama su tlo, voda ili zrak su medij koji svoju energiju predaju toplinskoj pumpi. Isparivač je funkcijski građen kao i kondenzator.
Tlo
Toplina tla koristi se kao izvor energije. Toplina tla je najsigurniji izvor topline za toplinsku pumpu jer tijekom cijele godine ima konstantnu temperaturu od +8°C do +12 °C na određenoj dubini, što znači da je tlo zimi mnogo toplije od vanjskog zraka. Takav sustav sastoji se od dva načina preuzimanja topline iz tla:
Dubinska sonda
Dubinske sonde se postavljaju u obliku u cijevi, kroz koje struji najčešće voda. One se koriste na područjima koja nemaju mogućnost polaganja podzemnih kolektora zbog njihove površine ili lošeg tla (kamenjar). Ukapaju se na dubine od 100 ili 200 metara pod zemljom, a ako teren ne dopušta ukapa se više manjih cijevi od 20, 30 ili 50 metara, koje se nakon postavljanja zaliju betonom. Dubinska sonda je najsigurniji izvor trajne jednakosti temperature jer što je više ukopana u zemlju, to manje na nju imaju utjecaja klimatske promjene.
Voda
Kao izvor topline mogu se koristiti toplina podzemnih voda, pri čemu to najviše sliči geotermalnim toplanama. Kod takvih sustava koriste se dvije bušotine na minimalnom razmaku od 15 metara, gdje se iz jedne crpi voda temperature oko +10 °C i dovodi u isparivač u kojem zagrijava radnu tvar koja dalje kruži sistemom, a kroz drugu cijev se voda natrag odvodi do izvora.