cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Četnička ideologija
Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini je, nakon izbacivanja okupatora iz zemlje i pobjede u ratu, bio obnova demokratske Jugoslavije i restauracija monarhije, odnosno povratak dinastije Karađorđevića na vlast. Međutim, kroz zapovjesti, depeše, govore i programske spise njenih prvaka i sljedbenika, kao sastavni elementi četničke ideologije mogu se prepoznati velikosrpski nacionalizam, šovinizam (tj. etnička, nacionalna i vjerska netrpeljivost), antikomunizam i antisemitizam.
Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke. Četnička ideologija našla je svoje tumače u Stevanu Moljeviću, Dragiši Vasiću, D. Stranjakoviću, ideolozima Srpskog kulturnog kluba.
Četnička ideologija je doživljavala evoluciju usled unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, kontriranja politici narodnooslobodilačkog pokreta, prilagođavanja politici emigrantske vlade. Sve do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, već je reč o programskim dokumentima četničkih ideologa, poput spisa Stevana Moljevića „Homogena Srbija”, programa beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića, Mihailovićevih instrukcija.
Komponente
Četničku ideologiju, kao i ratne ciljeve, Dragoljub Mihailović je ukratko izložio u govoru pred četnicima (bio je prisutan i britanski pukovnik Vilijam Bejli) u Lipovu kod Kolašina, 28. februara 1943:
Etničko čišćenje
mini|Uputstvo za Ravnogorske borce iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin)]]
Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu septembra 1941. izložio svoj program koji uključuje etničko čišćenje:
Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je septembra iste godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi dr Miloš Sekulić, bili su u velikoj mjeri podudarni teritorijalnim zamislima Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu, jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Tako je iz zamišljene Velike Srbije trebalo silom protjerati oko 2,675.000 ljudi. U ovu brojku je uračunato milion Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1,310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane nekih 200 hiljada Hrvata.
Nakon sastanka pukovnika Jovana Trišića, prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške Srpske žandarmerije (od marta 1942. preimenovana u Srpsku državnu stražu), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom Neškom Nedićem, specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz Valjeva 17. jula 1941. godine podnosi izvještaj Milanu Aćimoviću u kome, pored ostalog, piše i sljedeće:
U drugoj polovini decembra 1941. Stevan Moljević šalje pismo Dragiši Vasiću sa priloženom kartom o razgraničenju i sa uputstvima za etničko čišćenje:
U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major Boško Todorović navodi koje bi korake trebalo poduzeti s ciljem obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja Bošnjaka („Turaka“) i Hrvata:
U Elaboratu Dinarske četničke divizije, dokumentu napisanom u Mostaru od 8. do 12. marta 1942. godine, čiji su autori major Borivoje S. Radulović, kapetan I klase Radovan S. Ivanišević i kapetan II klase Milo Rakočević, određuju se zadaće Divizije i precizira se uloga koju bi ona trebalo da ima u daljnjem jačanju četničkog pokreta. U dokumentu se dosta prostora posvećuje tome kakav stav treba imati u «odnosu na razne neprijatelje». U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte“ stoji:
U pismu iz sredine juna 1942. koje su major Petar Baćović i kapetan Rudolf Perhinek uputili Zahariju Ostojiću pominje se da je u Pljevljima održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata:
U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi:
Kapetan Radovan Ivanišević piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je Ilija Trifunović-Birčanin sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak:
U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u Šahovićima 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi:
El Ejido, Balneario, Morelia
El Ejido, Balneario je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Morelia.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1895 m.
Četnička ideologija
Etničko čišćenje
Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju muslimana zapisao:
Major Đorđije Lašić je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „istragu poturica“. Каpetan Pavle Đurišić je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.
U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore:
Sperone, Avellino
Sperone je naselje u Italiji u provinciji Avellino, u regiji Kampanija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 3599 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 177 m.
Četnička ideologija
Etničko čišćenje
Nakon početka same akcije, poručnik Jovan Jelovac, komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključujući žene i djecu:
Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru, major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. godine propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. tog uputstva stoji:
U pismu od 16. jula 1943. godine, Momčilo Đujić obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa, »brata« Uroša Drenovića, o operacijama protiv NOVJ i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, Đujić podsjeća i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta:
5-Hidroksimetilcitozin
Lokalizacija
Postoje indikacije da svaka ćelija sisara sadrži 5-hidroksimetilcitozin, mada nivoi znatno variraju u zavisnosti od tipa ćelije. Najviši nivoi su nađeni u neuronskim ćelijama centralnog nervnog sistem. Količina hidroksimetilcitozina raste sa godinama. To je pokazano u studijama na hipokampusu i malom mozgu miševa.
Četnička ideologija
Etničko čišćenje
U uputstvu od 10. aprila 1944. godine izdatom pripadnicima Krajinske brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, navode se ciljevi ravnogorske borbe:
Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo. U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje na području Foče, a početkom 1943. pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče.
Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište.
Šovinizam
Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima". Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove:
Četnici ne priznaju posebne narode kao što su Crnogorci i Makedonci, nego samo srpski narod. Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".
Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra:
U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru Bošku Todoroviću poslao poručnik Kamenko Jevtić, komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom bošnjačkom stanovništvu:
Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti:
U izvještaju Kotarske ispostave u Goraždu od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim Bošnjacima i Hrvatima navodno održao major Jezdimir Dangić. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima:
U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema Muslimanima:
Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje Jevreji i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".
Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze ustaše širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u NDH, ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja NOP-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.
Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".
Antikomunizam
Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je antikomunizam. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je komunizam narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".
Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade 8. decembra 1941. godine (nakon pada Užičke republike i otpočinjanja procesa legalizacije četničkih odreda), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv NOVJ:
Pukovnik Bajo Stanišić bio je prvi četnički komandant u Crnoj Gori koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u Podgorici, Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”. Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«:
Draža Mihailović će aprila 1942. naložiti Pavlu Đurišiću da se bori protiv partizana, a ne okupatora:
Mihailović javlja Zvonku Vučkoviću i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”:
Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama protjerali partizane iz Hercegovine, u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, Dobroslav Jevđević i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u Bileći, Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "borba protiv komunizma" u tom trenutku:
U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major Zaharije Ostojić, između ostalog, stoji:
U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio Siniši Ocokoljiću (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji:
U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan Pavle Đurišić je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«
General Blažo Đukanović, koji se nalazio na čelu kvislinške Glavne nacionalne komande Crne Gore sa sjedištem na Cetinju, u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću:
Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora:
Četničke snage su u operaciji Weiss, pokrenutoj sa ciljem uništenja Bihaćke republike, uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i ustaško-domobranskim jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ:
U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja:
16. januara iste godine, Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u Srbiji naređuje „uništenje komunista”:
Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje:
Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o potencijalnom dogovoru s njima, kaže:
Kako bi mobilisali pripadnike JVuO na borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo ustaša u redovima NOVJ:
Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku Radoslavu Đuriću u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje Nikoli Kalabiću, komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”
U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz istočne Bosne i Sandžaka u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u okupiranoj Jugoslaviji (»Raspis svima«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja:
Nakon tri dana, Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista:
Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, kao i njihovih simpatizera ili jataka:
Posljednjeg dana marta 1943. godine, Petar Baćović izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima NOP-a, kao i članovima njihovih porodica:
Komandant Valjevskog korpusa JVuO, poručnik Miloš Radosavljević, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. U naređenju, poručnik Radosavljević svojim saborcima kao iznimno važno podvlači:
Major Radomir Cvetić, komandant Javorskog korpusa JVuO, piše 20. novembra 1943. Mihailoviću o svom rezolutnom antikomunističkom stavu:
28. decembra 1943. potpukovnik Milutin Radojević (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za Južnu Srbiju (područje Jablanice i Toplice), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice i pale kompletna naselja:
Istog dana, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO:
Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene. U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled pokušaja proboja NOVJ u Srbiju, 12. marta 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno:
Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major Zdravko Milošević, komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja:
Vojvoda Dobroslav Jevđević, u svojstvu Mihailovićevog delegata za Istru i Sloveniju, šalje 8. novembra 1944. apel komandi Slovenskog domobranstva (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu Kosti Mušickom, komandantu SDK), kako bi se pomoglo četnicima Momčila Đujića u evakuaciji nakon Kninske operacije, izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka:
Nakon povlačenja iz Srbije u zimu 1944, major Nikola Kalabić, komandant Korpusa gorske garde JVUO, moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe nacionalizam kao ideološku kopču između četnika i nacista:
General Mihailović nastavio je izdavati naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i po zvaničnom okončanju rata u maju 1945, tj. nakon što je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo uništena u bici na Zelengori. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio:
Antisemitizam
Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu, radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: Bugarin Janković, Jevrejin Lindemajer, Mađar Borota, dva muslimana čija mi imena nisu poznata, pripadnik ustaša major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar). Retorika ove vrste je brzo usvojena.
Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata:
Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u Višegradu o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće:
Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje Jevreji i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše partizane često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike Moše Pijade. Sličnu rasističku retoriku koristi i Jezdimir Dangić, četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište srpstvo. Četnički komandant u oblasti Nevesinja Boško Todorović u svom proglasu iz 1941. piše da će Srbi, kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za Veliku Srbiju, očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".
Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati. Dobroslav Jevđević, Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana." Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove". Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.
Petar Baćović, Todorovićev naslednik u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobegli u šume i tamo propagiraju boji život u komunističkoj državi. On svom proglas završava rečima:
Na suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije, tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan Pavle Đurišić održao u čast okupacionog guvernera Crne Gore, generala Alesandra Pircija Birolija, početkom novembra 1942. u Kolašinu. Na jednom mjestu u govoru, Đurišić veli:
thumb|[[Tito i Moša Pijade, najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o "komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu". Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi:
Četnički komandant Mihailović na jednom mjestu za partizane kaže:
Dana 10. februara 1943. godine, početkom Četvrte neprijateljske ofanzive, četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu:
Oni ih pozivaju da "poubijaju političke komesare i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja". Proglas su potpisali Ilija Mihić, Momčilo Đujić, Petar Baćović i Radovan Ivanišević.
Na tragu nacionalsocijalističke propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj zavjeri«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama KPJ, budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše:
U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u koncentracioni logor na Banjici dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane ljotićevaca, nedićevaca i četnika te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.
Šovinizam četnika, a naročito njihov antisemitizam, veoma je blizak propagandi Nedićeve vlade, koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije. Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku holokausta u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima. Kako se povećavala saradnja četnika sa Nemcima, tako se njihov stav prema Jevrejima pogoršavao. U oblastima pod njihovom kontrolom, oni su poistovećivali Jevreje sa komunistima. Bilo je mnogo slučajeva da su četnici ubijali Jevreje ili su ih predavali Nemcima.
Stav prema okupatoru
U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije atantizma, četničke. Četnički odnos prema ustanku u Srbiji 1941. i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja:
Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika NOP-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s Nedićevim snagama u Srbiji, zatim s Talijanima u Crnoj Gori i u talijanskim dijelovima NDH, zatim s nekim Pavelićevim snagama u dijelovima Bosne koje su kontrolirali Nijemci, a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.
Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta. Takođe, prema mišljenju profesora Branka Petranovića, saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima je bila antikomunistička po svojoj suštini.
Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".
Dobroslav Jevđević, uoči predstojeće operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku, obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana:
U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i Petru Baćoviću. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku ustaških vlasti prema Srbima u NDH:
Potpisivanjem ugovora sa ustaškim vlastima u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje suvereniteta (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog poglavnika, kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je de facto inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U Doboju je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda. U biti, aneks se sastoji od jedne tačke:
U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan Vojislav Lukačević (pseudonim »Rampini«):
U Zimonjića Kuli kod Avtovca 22. jula 1942. godine, održan je sastanak Ilije Trifunovića-Birčanina sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major Zaharije Ostojić, kapetan Pavle Đurišić i veći broj četničkih komandanata i vođa iz Hercegovine. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše:
Drugog dana konferencije, Dobroslav Jevđević i Ilija Trifunović-Birčanin su otputovali nedaleko od Trebinja kako bi se sastali sa »političkim predstavnicima« četnika u Hercegovini Radmilom Grđićem i Milanom Šantićem. Njemački konzulat u Sarajevu izvijestio je 20. avgusta 1942. godine poslanstvo u Zagrebu da su hercegovački četnici postigli dogovor o neposrednoj strategiji i ustanovili krajnje ciljeve borbe:
Radivoje Kerović, komandant majevičkih četnika, u pismu njemačkoj komandi u Tuzli od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati Wehrmacht i snage NDH:
Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu novovaroškog sreza, poručniku Vuku Kalaitoviću, preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage:
Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (Supersloda), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru ustaškim genocidom nad Srbima te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv NOVJ:
12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu Gornje Lipovo, pokraj Kolašina) šalje kapetanu Đuru Ivetiću, komandantu sektora Kotorski zaliv — Grbalj — Luštica, odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa:
Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu:
Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića:
U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru Karlu Novaku (pseudonim »Ludvig«), komandantu Plave garde, general Draža Mihailović o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše:
U pismu od 22. juna 1943. upućenom Mladenu Žujoviću, vojvoda Momčilo Đujić naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu:
Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga NDH s jedne, odnosno NOVJ s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora Zaharija Ostojića upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Ostojić, između ostalog, poručuje:
Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika Čedomira Unkovića od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica:
Britanski major Neil Selby je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su Mihailovićeve snage u području Kopaonika (posed Keserovića) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.
Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od Titovih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »manje zlo« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće:
Nakon kapitulacije Italije septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja operacije Balkanski klanac, tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale Jadrana, u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major Rudolf Perhinek piše:
30. decembra 1943. Tomo Guzina, načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista:
Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik Mirko Lalatović, šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće:
I poručnik Jovan Pupavac u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje Dinarske četničke oblasti, navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima:
Рожанци
Историја
Судећи по ископинама које се налазиле у атару овога села, као и по старом гробљу које зову „маџарским“, Рожанци су старије насеље. Прве писане помене о њему имамо из почетка 18.века. На карти из доба аусриске владавине (1718.-1739.г) ово је село забележено под именом Roschanize. У арачким списковима из првих десетина 19.века, у Станковићевој кнежини се помиње село Рожанци, које је 1818.г. имало 27, а 1822.г. 30 кућа. Године 1846. Рожанци су припадали посавском срезу и тада је село имало 43 куће.
Četnička ideologija
Stav prema okupatoru
Mornarički kapetan Jakov Jovović, komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori:
Рожанци
Демографија
У насељу Рожанци живи 418 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 42,4 година (42,8 код мушкараца и 42,0 код жена). У насељу има 171 домаћинство, а просечан број чланова по домаћинству је 3,06.
Četnička ideologija
Stav prema okupatoru
Nakon potpisivanja ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta, komandant 4. brigade iz sastava Korpusa Gorske garde JVuO Nikole Kalabića, izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista:
Pukovnik Jevrem Simić 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka:
20. aprila 1944. u mjestu Vrlika održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« 15. brdskog armijskog korpusa. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema Ujedinjenom kraljevstvu i SSSR. Đujić je izrazio uvjerenje da nacistički »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«. Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između sila Osovine, s jedne i antihitlerovske koalicije, s druge strane:
Рожанци
Коришћена Литература
У уводном делу аутор је дао кратак историјски преглед овог подручја од праисторијских времена до стварање државе Краљевине Срба, Хрвата и Словенаца. Највећи прилог у овом делу чине ,»Летописи« и трудио се да не пропусти ниједну важну чињеницу у прошлости описиваних места.
Ḑamrā’, Hajjah
Ḑamrā’ je naselje u Jemenu u pokrajini Hadžah.
Četnička ideologija
Stav prema okupatoru
11. maja 1944. godine, za vrijeme prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju, general Dragoljub Mihailović piše pukovniku Milutinu Radojeviću da četnička kolaboracija sa okupatorom i kvislinzima ima za cilj samo jedno — uništenje partizana:
Ḑamrā’, Hajjah
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1271 m.
Četnička ideologija
Stav prema okupatoru
Istog dana, Mihailović je naredbu identične sadržine poslao i drugim komandantima u Srbiji, poput Dragutina Keserovića (pseudonim »Orel«):
Berlin, New Hampshire
Berlin je grad u američkoj saveznoj državi Nju Hempšir.
Četnička ideologija
Stav prema okupatoru
Koliko je za borbu protiv pripadnika NOP-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku Gojku Boroti (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO:
Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao:
Berlin, New Hampshire
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 10.051, što je 280 (-2,7 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Četnička ideologija
Stav prema okupatoru
O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general Alexander Löhr, iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. Armijska grupa E). O četnicima Löhr piše:
Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i general Maximilian von Weichs, koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće:
Otto Kumm, jedan od četvorice ratnih komandanata 7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen, u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, piše o nepredvidivosti četničkih postupaka prema pripadnicima ostalih južnoslovenskih naroda i identifikuje jugoslovenske partizane kao zajedničkog neprijatelja:
I Hermann Neubacher, austrijski nacista i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi Sonderauftrag Südost 1940–1945. (prevedena na srpski jezik i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, apostrofirajući Hitlerov »antisrpski kompleks« kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika:
Konačno, i general Mario Roatta će u ratnim memoarima naslovljenim Otto milioni di baionette („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti Njemačkog Rajha i NDH:
Stav prema saveznicima
U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant Neško Nedić je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom Vermahtu kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja." Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major Miodrag Kapetanović je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".
Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa:
Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru Milošu Radojloviću (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše:
Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure:
2. februara 1944. godine, svom delegatu u istočnoj Srbiji pukovniku Dragoslavu Pavloviću, Draža Mihailović je poručio sljedeće:
U izrazito oštrom tonu o Englezima je pisao i vojvoda Momčilo Đujić. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi:
Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine svojim komandantima u Dalmatinskom Kosovu kraj Knina:
Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, Kurt von Geitner sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj bici za Srbiju.
Isto je govorio i na sastanku sa Njemcima. Prema Đujiću, saveznička bombardovanja Jugoslavije, zatim primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu sprskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. On je govorio da se nikada ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u slučaju iskrcavanja Saveznika bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s partizanima, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.
Đujić je i Mihailoviću 28. 9. 1944. godine potvrdio svoj stav o saveznicima:
Posleratno uređenje Jugoslavije
U Šahovićima kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci:
Promena četničke politike
Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«:
25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom:
Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine:
Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima:
Tumačenja
Istoričar Branko Petranović ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."
Ivan Krilov
Ivan Andrejevič Krilov (rus. Иван Андреевич Крылов, 13. veljače 1769. - 21. studenog 1844.) je bio ruski basnopisac i komediograf. Proslavio se prvenstveno svojim basnama, u kojima je često uz općeljudske mane i poroke istodobno šibao i aktualna ruska društvena i kulturna zbivanja po čemu se razlikovao od La Fontainea, kojega je mnogo prevodio i prerađivao i u kojeg se u mnogočem i ugledao. Krilkoljeve basne, pisane gipkim i jampskim stihovima i narodu bliskim jezikom, uspjele su prodrijeti i do europskih čitalaca i do ruskog puka, te pojedine Krilovljeve sentencije žive i danas kao narodne poslovice.
Nova Vas (Kršan)
Nova Vas je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Kršan, Istarska županija.
Nuevo Laredo, Tamaulipas
Nuevo Laredo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas.
Bracieux
Brasje je naselje i opština u centralnoj Francuskoj u regionu Centar (region), u departmanu Loar i Šer koja pripada prefekturi Romorantin.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 1158 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 392 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 2,95 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 80 metara (maksimalnoj 89 m, a minimalnoj 74 m).
San Antonio, Chilapa de Álvarez
San Antonio je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Chilapa de Álvarez.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 361 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2203 m.
Giardino, Bologna
Giardino je naselje u Italiji u provinciji Bologna, u regiji Emilia-Romagna.
Case Bertante, Rovigo
Case Bertante je naselje u Italiji u provinciji Rovigo, u regiji Veneto.