cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bitka kod Visa
Ključni trenuci - kljunovi udari
Na inicijativu svojih komandanata, Principe Umberto i Governolo su napustili svoje mjesto u 2. grupi i krenuli u pomoć oklopnjačama. Principe Umberto se približio na oko 800 metara od neprijateljskih brodova i otvorio vatru, ali bio je odmah napadnut od strane jačih austrijskih oklopnjača Prinz Eugen i Salamander s velikim rizikom da bude poražen. Austrijski brodovi su pokušali izvesti manevar odsjecanja italijanskog broda od glavnine grupe i artiljerijskim djelovanjem su mu oštetili jarbole, ali mu je Regina Maria Pia priskočila u pomoć i spasila ga je pokušajem zabijanja u neprijateljske brodove. Governolo je također bio napadnut od strane Prinza Eugena i Salamandera i spašen intervencijom Regine Marie Pie; pošto je tako propao pokušaj priskakanja u pomoć Persanovim brodovima još uvijek u borbi, admiral Albini je dao naredbu povlačenja ovim dvjema brodovima i naglasio je samu nazedbu jednim topovskim pucnjem. Regina Maria Pia, nakon puščane razmjene vatre s Prinzom Eugenom i Salamanderom, na poslijetku se pridružila 3. grupi i nespretnim manevrom se sudarila sa San Martinom, ali bez ozbiljnijih posljedica.
Tokom plovidbe prema II. grupi, Principe Umberto se našao na mjestu potapanja oklopnjače Re d'Italia i spasila 116 od 167 preživjelih. U pomoć je priskočio i izviđački brod Messaggiere.
U 12.10 Tegetthoff daje signal svim brodovima da se okupe i austrijska flota, zadovoljna postignutim uspjehom, kreće pravcem Visa u formaciji dviju paralelnih linija, prema nekim izvorima triju (vanjsku liniju prema italijanskoj floti činile su oklopnjače). Ovom formacijom htjelo se zaštititi Kaisera, koji je nakon sukoba s brodovima Re di Portogallo i Regina Maria Pia bio teško oštećen i plovio je uz pomoć broda Reke. Italijanska 2. grupa bila je u poziciji da napadne, pošto je mogla presresti Kaisera držeći zauzetima ostale Tegethoffove oklopnjače, ali je Albini sa svojim brodovima ostao po strani, te su jedini brodovi koji su pokušali napad bili gorenavedeni Principe Umbertoi Governolo autonomnom odlukom njihovih komandanata.
Jedine oklopnjače koje se nisu pridružile Vaccinoj grupi bili su Palestro i Affondatore. Prvi je nakon što je izbio požar pokušao pobjeći, ali je Drache krenuo za njim u potjeru i tek je intervencija Affondatorea s pokušajem kljunovog udara prisilila Drachea na odustajanje od potjere. Affondatore je nakratko stao uz bok Palestru, ali se zatim udaljio, a druga dva broda, Governolo i parobrod lopatičar Indipendenza, priskočili su u mu pomoć i bili spremni na ukrcavanje njegove posade ukoliko je bilo potrebno napuštanje gorućeg broda. Oko 13.00 austrijska oklopnjača Kaiser Maxpokušala je napasti Palestra i druga dva broda koja su doplovila upomoć, ali još jedna intervencija Affondatorea spašava italijanske brodove od novog napada.
Kontraadmiral Vacca je u međuvremenu dao naredbu formiranja dviju linija brodova i usmjerio je flotu prema neprijatelju. U jednom trenutku je, međutim, brod Principe di Carignano izveo manevar okretanja smjera i udaljio se s bojnog polja, a ubrzo su to učinili gotovo svi ostali brodovi. S dolaskom Affondatorea admiral Persano preuzima komandu i daje naredbu svim brodovima da krenu u napad na austrijsku flotu i naglasio je da «bilo koji brod koji se ne uključi u bitku smatrati će se izdajnikom». Međutim samo je Re di Portogallo izvršio naredbu i krenuo prema neprijatelju, ali je njegov komandant Riboty, uvidjevši da ga nitko ne slijedi mislio da je krivo razumio naredbu, te je odustao i priključio se glavnini flote. Samo je Affondatore usamljen plovio prema neprijateljskoj floti i nakon što je isplaio jedan jedini topovski hitac iz prevelike udaljenosti odustao je od protunapada.
Nešto prije 14.00 Kaiser uplovljava u luku Vis, a nakon otprilike sat vremena i cijela austrijska flota, sa zadnjim Erzherzogo Ferdinandom Maxom. Prema nekim izvorima (iako mnogi smatraju da je to legenda), u trenutku kad je admiral Tegetthoff proglasio pobjedu posadama brodova u floti, ovi su odgovorili bacanjem kapa u zrak i povikom "Viva San Marco!" ("Živeo sveti Marko"), pokazujući tako još uvijek veliku privrženost istarskih i dalmatinskih mornara u austrijskoj floti bivšoj Mletačkoj Republici.
Italijanska je flota nastavila ploviti u tom dijelu mora do večeri (Persano je u početku imao namjeru skupiti flotu i krenuti u novi napad ), brinući se o spašavanju brodolomaca, ali oko 22.30 i nakon što je detaljnije procijenio stanje vlastite flote (posada je bila umorna i demoralizirana, mnogi brodovi su bili teško oštećeni i potrošili su rezerve uglja i municije, na primjer Principe di Carignano je bio potrošio cjelokupnu rezervu projektila od 200 mm ) Persano izdaje naredbu vraćanja u Anconu. Pogonske mašine Varesea otišle su u havariju, te je bilo potrebno tegljenje: brod je zaostajao od glavnine flote i stigao je u luku puno kasnije tegljen od broda Governolo. Topovnjače iz Sandrijeve flotile ostale su nepomične zbog manjka uglja, te su i one morale biti otegljene (Guiscardo je oteglio brod Montebello i Gigliou luku Manfredoniju, a Washington je u istu luku oteglio Confienzu ).
Efikasnost korištenja artiljerije
Austrougarska je flota ispalila ukupno 4.456 artiljerijskih projektila (nije poznat broj projektila koji su efektivno pogodili cilj), dok je italijanska flota ispalila samo 1.452 projektila, od kojih je 412 pogodilo cilj. Austrijske oklopnjače pretrpile su štetu samo nakon pogotka topova Armstrong od 150 i 300 lb, dok topovi od 80 lb nisu uspjeli probiti oklop austrougarskih brodova iako su mnogo puta pogodili cilj. Italijanski brodovi su najviše štete pretrpjeli u dijelovima broda nezaštićenih oklopom, kao npr. Re di Portogallo. Vrlo efikasna je bila austrijska taktika koncentrirane paljbe u jednu točku, koja je oštetila kormilo broda Re d'Italia. Austrijske granate izazvale su manji broj požara na italijanskim brodovima, posebno je bio katastrofalan onaj na brodu Palestro, kojemu je zbog posljedica pogađanja zapaljena cijela rezerva uglja. Šteta izazvana italijanskim granatama bila je ograničena na manji požar na austrougarskoj drvenoj fregati Adria.
Posljedice
Borba Kaisera i Affondatorea bila je posljednja važna akcija u bitci. Nakon dvije potopljene oklopnjače italijanske se snage povlače, iako je još nekoliko sati bila prisutna razmjena dalekomentne artiljerije. Dok je bio na popravku u luci Ancona, Affondatorea je 6. augusta 1866. zahvatilo nevrijeme, pri čemu se počeo puniti vodom i ubrzo kobilicom potonuo u plićak. Naknadno je izvućen iz mora i ostao je u službi sve do 1907. Po povratku u Anconu Persano je neobjašnjivo proglasio veliku pobjedu svoje flote i poticao je organiziranje bogate proslave sve dok nisu objavljeni realni podaci bitke kod Visa: austrijska flota imala je 38 mrtvih, 138 ranjenih i niti jedan izgubljeni brod, a italijanska flota pretrpjela je teške gubitke od 620 mrtvih, 161 ranjenih i potapanje dviju oklopnjača, Re d'Italia i Palestro. Poraz kod Visa, nakon poraza kod Custoze, izazvao je novi val indignacije u narodu koji je dodatno ojačao nakon uvjeta kojim je pripojen Veneto.
Depretis stoga odlučuje pozvati pred vojni sud sve komandante koji nisu izvršili svoju dužnost. Persanu i Albiniju je oduzeta aktivna komanda brodovima, Operacijska armija je ukinuta, a još uvijek aktivne oklopnjače spojene su u novu Operacijsku skupinu pod komandom Vacce, koja je bila stacionirana bez aktivnosti u Anconi, dok su svi drveni brodovi prebačeni u Taranto pod komandom Ribotyja.
Mada je italijanski poraz zasjenjen potpunom pruskom pobjedom nad austrijskom vojskom u bitci kod Sadowe, dvostruki poraz kod Custoze i Visa imao je političke i diplomatske posljedice. Od svih teritorija na koje je imala pretenzije, Italija je uspjela dobiti samo Veneto. Čak i u tome je Italia morala pretrpjeti poniženje: Austrougarska, poražena od Prusije, ali pobjednica nad italijanskom kopnenom vojskom i italijanskom mornaricom, sklopila je tajni dogovor s Francuskom Napoleona III i prihvatila da joj prepusti Veneto s ciljem da se organizira glasanje o sudbini ove provincije. Iz niza razloga i zbog nezainteresiranosti Francuske da se glasanje organizira bez italijanskih pritisaka, Francuska najzad prepušta provinciju Italiji. U vojnom smislu Italija je doživjela potpuni fijasko, samo djelomično popravljen pobjedom vojnih jedinica Giuseppea Garibaldija u marginalnoj bitci kod Bazzecce i kasnom prodoru Cialdinija prema Udinama.
Italijanske vlasti su dodijelile zlatne medalje za hrabrost petorici mornara i oficira koji su učestvovali u bitci kod Visa: posmrtno komandantima Faà di Brunu i Cappelliniju, poginulima u potapanju njihovih brodova, komandantu Saint-Bon, za napad na luku Vis, mornaru topniku 2. klase Francescu Conteduci članu posade broda Formidabile koji je nakon teškog ranjavanja u ruku odbio pomoć svojih drugova kako ne bi morali napustiti svoje položaje, mornaru Antoniu Sogliuzzu iz broda Ancona kojeg je tokom napada na Vis neprijateljska paljba direktno pogodila amputiravši mu obje ruke, ali on je odbio pomoć drugova da ih ne bi usporio u uzvratnoj paljbi.
Bitka kod Visa je utjecala na izgradnju ratnih brodova slijedećih nekoliko decenija, jer se kljun broda, prije toga korišten samo u krajnjoj nuždi, počeo puno više uzimati u obzir kao primarno oružje. Nove generacije brodova gradile su se s ojačanim pramčanim kljunom sve do Prvog svjetskog rata, čak i kad je razvoj artiljeriske tehnike u praksi onemogućio fizički kontakt među brodovima. Izrada topova sve većeg kalibra i njihovo pozicioniranje u kupole na palubi s mogućnošću podizanja cijevi preko 20° omogućili su domet do 18 km, kao kod klase britanskih brodova Queen Elizabeth. Kako bi se što bolje iskoristio manevar kljunovog udara, izgradio se niz brodova s izuzetno ojačanim kljunom i čiji su topovi imali isključivu ulogu držati neprijatelja zaokupljenog prije samog zabijanja. Prvi takav brod je francuski Taureau izgrađen 1863. godine, kojeg je projektirao Henri Dupuy de Lôme. U kasnijem razdoblju se kljun prestao koristiti kao oružje, jedini izolirani primjeri su kljunov udar bojnog broda HMS Dreadnought protiv podmornice. Za probijanje trupa podmornice u biti nije bio potreban osebno dizajniran kljun, dovoljna je bila kobilica broda, tako da je bilo slučajeva potapanja podmornica i od strane trgovačkih brodova koji su se zabijali u njih. Jedan karakterističan slučaj je britanski trgovački brod RMS Olympic, koji je potopio podmornicu udarom kobilice a da pri tome nije pretrpio tešku štetu. Nakon uplovljavanja u luku Southampton vidjelo se da su dvije željezne ploče oštećene i da je kobilica blago savijena, ali nije bilo pukotina u trupu.
Nacionalnost austrougarskih mornara
S vremenom su nacionalne historiografije vrlo različito interpretirale bitku kod Visa. Tako neki historiografi ovu bitku stavljaju u kontekst talijanske teritorijalne ekspanzije prema slavenskom području. .
Na primjer Hrvatska enciklopedija on line (Vška bitka) tvrdi da od 7.871 člana posade austrijske flote, 5.000 su bili iz hrvatskih krajeva čime se sugerira većinsko prisustvo mornara Hrvata, ali kako se očito misli na današnjei teritorij Hrvatske, etnička pripadnost mornara je jako upitna pa tako po miišljenju amerčkog povjesničara Lawrencea Sondhausa, oko pola Tegetthoffovih mornara su bili Talijani iz Trsta, Istre, Rijeke i Dalmacije, Hrvati su činili trećinu, nekoliko stotina (najčeće strojari i artiljerci) su bili Austrijanci i Česi, dok je oko šesto mornara bilo iz Veneta. .
Do danas još uvijek nije učinjeno specifično arhivsko istraživanje točne nacionalnosti austrijkih mornara, ali iz tadašnjih austrijskih dnevnih novina moguće je dobiti spisak imena mrtvih i ranjenih objavljenih nekoliko dana nakon bitke na inicijativu austrijske mornaričke komande. Objavljena su imena 26 poginulih mornara od ukupno 38 i 133 ranjena od ukupno 138, koji su se uglavnom odnosili na gubitke Kaisera, što otkriva velik volumen vatre koji je pogodio ovaj neoklopljeni brod na dvije palube.
Sjećanje na bitku i spomenici
Publicitet bitke za Vis bio je vrlo vrlo velik: dok se na teritoriju Austrijskog Carstva slavila velika pobjeda, u Italiji su s vremenom jačali pokušaji smanjenja njene važnosti, sve do točke tretiranja događaja s prezirom.
It's a Wonderful World (film, 1956)
It's a Wonderful World je britanski filmski mjuzikl snimljen 1956. u režiji Vala Guesta. Protagonisti, koje tumače Terence Morgan i George Cole su dva neuspjela londonska kompozitora koji dolaze na ideju da note zapise popularnih pjesama pišu obrnutim redoslijedom te rezultat javnosti predstave kao djelo nepoznatog avangardnog kompozitora. Radnja prikazuju kako potom angažiraju francusku pjevačicu (koju tumači Mylène Demongeot) da ih počne izvoditi, a što izazove oduševljenje među snobovskom kritikom.
Dhaka
Demografija
Daka (područja pod upravom gradske administracije) ima oko 7 miliona stanovnika. Procenjuje se da u širem gradskom području živi oko 12,8 miliona ljudi (podaci iz 2008). Broj stanovnika raste za oko 4,2% godišnje, što je jedna od najviših stopa rasta među azijskim gradovima. Jedan od glavnih faktora velikog rasta broja stanovnika je migracija iz ruralnih područja, na koju je tokom šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka otpadalo oko 60% ukupnog porasta. Do porasta broja stanovnika dolazi i zbog širenja gradskih granica. Na taj način su gradu pripojene teritorije sa više od milion stanovnika tokom osamdesetih godina prošlog veka. Časopis Dalekoistočni privredni pregled procenjuje da će u Daki do 2025. živeti oko 25 miliona stanovnika.
Stopa pismenosti stanovništva je takođe u porastu. Prema proceni iz 2001. stopa pismenosti je iznosila 62,3%, da bi do 2010. narasla na 72,7%, što je znatno više od nacionalnog proseka od 56,5%.
Ekonomija
Daka je trgovački centar Bangladeša. Kupovna moć srednje klase je značajno veća nego u ostatku zemlje, što pogoduje razvoju tržišta luksuzne robe i robe široke potrošnje. U grad dolazi veliki broj migranata u potrazi za poslom. Veliki broj stanovnika je zaposlen u malim prodavnicama i tezgama pored puta, zatim kao ulični prodavači, a u gradu ima i oko 400.000 vozača rikši. U tekstilnoj industriji je zaposleno oko 800.000 ljudi. Stopa nezaposlenoti je 19%. Prema podacima iz 2009, ukupni bruto domaći proizvod Dake je iznosio 85 milijardi dolara. Sa projektovanom godišnjom stopom rasta od 6,2%, BDP bi do 2025. trebalo da se poveća na 215 milijardi dolara. Godišnji dohodak po glavi stanovnika se procenjuje na 1.350 dolara. Oko 34% domaćinstava živi ispod granice siromaštva, uključujući veliki broj onih koji dolaze iz ruralnih područja u potrazi za poslom. Većina njih preživljava sa manje od 5 dolara dnevno.
U gradu se nalazi berza, kao i sedišta mnogih multinacionalnih kompanija, međunarodnih nevladinih agencija, centralne banke Bangladeša i Banke Gramen, koja je 2006. dobila Nobelovu nagradu za mir. Razvoj grada doveo je i do građevinskog buma, a izgradnja visokih zgrada i oblakodera je potpuno izmenila izgled panorame grada. Ekonomski rast je posebno izražen u oblastima finansija, bankarstva, proizvodnje, telekomunikacija i u uslužnim sektorima, dok turizam, hoteli i restorani i dalje imaju važnu ulogu u privredi Dake.
Uprava
thumb|150px|Korporativna zgrada grada Dhaka - Nagar Bhaban Općina Dhaka osnovana je 1. augusta 1864. godine i izdignuta do statusa zajednice općina 1978. godine. Korporacija grada Dhaka je samoupravna korporacija koja se bavi poslovima od značaja za grad. Nedavno (2011.) ova korporacija je podijeljena na dva upravna dijela: gradska korporacija sjever i gradska korporacija jug da bi se kvalitetnije mogla pozabaviti uslugama za građane. Na čelu ove dvije korporacije su dva upravnika. Združena oblast je podijeljena na nekoliko okruga od kojih svaki ima izabranog upravnika. Obrazovni odbor Dhake je odgovoran za upravljanje svim javnim školama i većim brojem privatnih škola sa izuzetkom škola u kojima se nastava odvija na engleskom jeziku i medresama. Svim medresama u Bangladešu upravlja centralni odbor dok škole na engleskom imaju odvojene obrazovne i upravne strukture.
Metropolska policija Dhake (DMP) je osnovana 1976. godine i tada je zapošljavala 6.000 osoba raspoređenih u 12 policijskih stanica. Zbog brzog rasta grada, broj policajaca je narastao na 26.661 a broj policijskih stanica na 49.
Grad je podijeljen na 25 (stanje 2011.) parlamentarne jedinice. Dvije najveće političke stranke su Awami Leage i Bangladeška nacionalistička stranka. U thani Ramna nalazi se Sekretarijat koji obuhvata većinu ministarstava vlade. Vrhovni sud Bangladeša i Visoki sud Dhake također se nalaze u gradu. Palača Bangabhaban služila je kao rezidencija za visoke zvaničnike, prvo vicekralja Indije (generalni guverner Indije), zatim guvernera Istočnog Pakistana a danas kao rezidencija Predsjednika Bangladeša. Jatiyo Sangshad Bhaban je zgrada koju je projektirao arhitekt Louis Kahn, i sjedište je jednodomnog nacionalnog parlamenta. Nacionalna džamija Baitul Mukarram izgrađena je po uzoru na Kabu u Mekki. Drugi historijski spomenici u gradu su, između ostalih, palača Bara Katra, tvrđava Lalbagh, Hoseni Dalan (prvobitno je služila kao imamska kuća) i palača Ahsan Manzil. Nacionalna vlada je nedavno usvojila politiku za brzu urbanizaciju okolnih područja i izvan njih uvodeći desetogodišnje oslobađanje od poreza na dohodak na sve građevine i ustanove koje se izgrade izvan grada, a sve u svrhu smanjenja saobraćajnih gužvi i prenaseljenosti.
Saobraćaj
Dhaka je poznata kao svjetska prijestolnica rikši. Dnevno u gradu prometuje oko 400.000 rikši. Iako su relativno jeftine i zbog ljudskog pogona sličnog biciklu ne proizvode zagađenje, riške ipak izazivaju saobraćajni haos i u mnogim dijelovima grada su zabranjene. Javni autobusi voze po cijelom gradu, a javnim prevozom pored privatnih kompanija i operatera upravlja i državna Bangladeška korporacija cestovnog saobraćaja (BRTC).
Bitka kod Visa
Sjećanje na bitku i spomenici
Podignut je spomenik sjećanja na poginule austrijske mornare, djelo tršćanskog vajara Leonea Battinellija, postavljen 1867. na viško groblje, koji na visokom pijedestalu prikazuje ležećeg lava na samrti (aluzija na venecijanskog lava) što među pandžama drži austrougarsku zastavu. Na bokovima pijedestala bila su urezana imena poginulih.
Nakon Tegetthoffove smrti, njemu u čast je podignut niz spomenika u Beču, Marburgu (njegovom rodnom gradu, danas Mariboru) i Puli, glavnoj pomorskoj vojnoj bazi Austrijskog Carstva. Preživjelima u bitci kod Visa poklonjeno je poljoprivredno zemljište u malom planinskom mjestu u Transilvaniji u distriktu Brašov, u omiljenom području carice Elizabete od Bavarske koji se i danas naziva Lisa (ime za Vis na rumunjskom jeziku).
Tokom Prvog svjetskog rata sjećanje na bitku koristilo se kao propaganda već od prvih dana neprijateljstva između Austrougarskog Carstva i Kraljevine Italije. U saopćenju Mojim narodima, car Franjo Josip I., zaprijetio je Italiji ovim riječima:
Taponal de Abajo, Dolores Hidalgo Cuna de la Independencia Nacional
Taponal de Abajo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Dolores Hidalgo Cuna de la Independencia Nacional.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1964 m.
Bitka kod Visa
Sjećanje na bitku i spomenici
U isto vrijeme, u Italiji su štampane propagandne razglednice sa stihovima pjesme Canzone d'Oltremare ("Prekomorska pjesma") Gabrielea D'Annunzia napisane krajem 19. vijeka: «Izranja iz svetih viških voda glava i iz beskrvnih usta vikne: "Sjeti se! Sjeti se!", te ponovo zaroni». Isti pjesnik je austrijsku pobjedu iz 1866. više puta nazivao «viška pobjedica».
S prestankom neprijateljstava, italijanske su snage okupirale Dalmaciju prema odlukama Londonskog ugovora, pa tako i otok Vis. Spomeniku poginulima su tada dodane dvije nove pločice s natpisima: "Italija pobjednica" i "novembar 1918". Nakon pripajanja većeg dijela Dalmacije novoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, spomenik je razmontiran i premješten u Livorno u dvorište tamošnje mornaričke akademije. Pošto je Istra nakon rata dodijeljena Italiji, i spomenik Tegetthoffu u Puli je 1935. razmontiran i poslan u Graz, gdje je ponovo montiran i postavljen. Spomenik u Marburgu/Mariboru su uništili Slovenci 1921., tokom niza akcija s ciljem slovenizacije grada i eliminacije sjećanja na domicilnu njemačku narodnost.
Nakon Drugog svjetskog rata, jugoslovenske su vlasti na Visu podigle umanjenu kopiju originalnog spomenika premještenog u Livorno. Godine 1996. nakon hrvatske nezavisnosti za 130. obljetnicu bitke proširila se ideja da je većina mornara austrijske mornarice u bitci kod Visa bila hrvatske nacionalnosti i pokrenuta je novinarska kampanja da se preda službeni zahtjev italijanskoj vladi za vraćanje spomenika iz Livorna. Kasnije je podignut novi spomenik, identična kopija onog starog: na bokovima pijedestala urezan je natpis na njemačkom i hrvatskom u kojem se priziva mir na Jadranskom moru, ali su iz spiska poginulih mornara izostavljeni svi oni s italijanskim prezimenom.
Bibliografija
Za borbene naredbe:
Novo Selo (Trgovište)
Novo Selo je naselje u Srbiji u opštini Trgovište u Pčinjskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 145 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 131 stanovnika).
Demografija
Ovo naselje je u potpunosti naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine).
Vosges
Vogezi je departman u istočnoj Francuskoj. Pripada regionu Lorena, a glavni grad departmana (prefektura) je Epinal. Departman Vogezi je označen rednim brojem 88. NJegova površina iznosi 5.874 km². Po podacima iz 2010. godine u departmanu Vogezi je živelo 379.724 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 65 stanovnika po km².
Ovaj departman je administrativno podeljen na:
Opština Reforma de Pineda, Oaxaca
Reforma de Pineda je opština u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 32 m.
Exodus Decoded
The Ex­odus Decoded je dokumentarni film koga je 2006. godine snimio kanadski filmaš židovskog porijekla Simcha Jacobovici i u njime iznio nove dokaze o bijegu hebrejskih robova iz egipatskog sužanjstva. Narator je filma znameniti rećiser James Cameron, a jedan od suradnika je bio i Charles Pellegrino, autor knjige Unearthing Atlantis. Jacobovici u filmu sugerira da se Egzodus zbio oko godine 1500. pne., za vrijeme vladavine faraona Ahmosea I, te da je koincidirao s erupcijom Santorinija za koju naučnici vjeruju da je uništila minojsku civilizaciju. U filmu se biblijske pošasti koje su poharale Egipat tumače kao rezultat vulkanske erupcije, odnosno njome uzrokovane limničke erupcije u Delti Nila.
Sant'Anna, Varese
Sant'Anna je naselje u Italiji u provinciji Varese, u regiji Lombardija.
Laurens, South Carolina
Lorens je grad u američkoj saveznoj državi Južna Karolina.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 9.139, što je 777 (-7,8 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Canterame, Cosenza
Canterame je naselje u Italiji u provinciji Cosenza, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 210 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 300 m.
Prem
Prem se može odnositi na:
Džul
Na drugi način predstavljen, jedan džul je rad potreban da se na površini Zemlje podigne masa od oko 102 g (npr. mala jabuka) za jedan metar.
Takođe, jedan džul je rad potreban da se prenese naelektrisanje od jednog kulona kroz električnu potencijalnu razliku od jednog volta.
Jedan džul predstavlja i rad koji izvrši u jednoj sekundi mašina snage jednog vata.
1 džul je:
Kilodžul
Kilodžul (skraćeno: kJ) je jedinica za energiju jednaka 1000 džula.
Megadžul
Megadžul (skraćeno: MJ) je jedinica za energiju jednaka 1.000.000 tj. 106 džula.
El Lobo Dos, Lagos de Moreno
El Lobo Dos je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Lagos de Moreno.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1934 m.
Rakitovec (Šentjur, Slovenija)
Rakitovec je naselje u slovenskoj Općini Šentjuru. Rakitovec se nalazi u pokrajini Štajerskoj i statističkoj regiji Savinjskoj.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 57 stanovnika.
Brodersdorf
Brodersdorf je opština u njemačkoj saveznoj državi Šlezvig-Holštajn. Jedno je od 84 opštinska središta okruga Plen. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 443 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 1057012.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Plen Brodersdorf se nalazi u saveznoj državi Šlezvig-Holštajn u okrugu Plen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 23 metra. Površina opštine iznosi 3,6 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 443 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 122 stanovnika/km².
Haute-Vienne
Gornji Vijen je departman u zapadnoj Francuskoj. Pripada regionu Nova Akvitanija, a glavni grad departmana (prefektura) je Limož. Departman Gornja Vijena je označen rednim brojem 87. NJegova površina iznosi 5.520 km². Po podacima iz 2010. godine u departmanu Gornja Vijena je živelo 376.191 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 68 stanovnika po km².
Ovaj departman je administrativno podeljen na:
Nacionalni spomenici u Donjem Vakufu
Nacionalni spomenici kulture
Na listi nacionalnih spomenika BiH za opštinu Donji Vakuf se nalaze sljedeći spomenici:
Sârca, Bălțați
Sârca je naselje u Rumuniji u okrugu Jaš u opštini Bălțați.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 881 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 91 m.
DIE meets HARD
"DIE meets HARD" je singl japanskog benda Ling tosite sigure, premijerno objavljen 23. kolovoza 2017. godine u izdanju Sonyja. "DIE meets HARD" je bio šesti singl benda, a korišten je kao uvodna pjesma za seriju Shimokitazawa DIE HARD. Autor teksta i glazbe je Tōru Kitajima. Singl je izdan kao regularni CD, ali i kao posebno CD+DVD izdanje s dodatnim materijalom, odnosno spotom i radijskom verzijom singla. Regularno CD izdanje sadržavalo je ukupno tri pjesme — naslovni singl i njegov remix te pjesmu "I'm Machine"; singl je kasnije objavljen i na albumu #5 (2018.).
Na Oriconovoj ljestvici, singl je izbio na 17. mjesto.
Vaglierano, Asti
Vaglierano je naselje u Italiji u provinciji Asti, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 105 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 191 m.
Upala pluća
Tipični simptomi uključuju kašalj, bol u prsima, vrućicu i teškoće pri disanju. Dijagnostički alati uključuju roentgen i kulturu ispljuvka. Dostupna su cjepiva za sprječavanje određenih vrsta pneumonije. Liječenje ovisi o uzroku bolesti. Pretpostavljena bakterijska pneumonija se liječi antibioticima. U slučaju teške pneumonije, oboljela se osoba obično hospitalizira.
Pneumonija godišnje pogađa oko 450 mililjuna ljudi, sedam posto svjetskog stanovništva, i uzrokuje 4 milijuna smrti. Iako je William Osler u 19. stoljeću nazivao pneumoniju "kapetanom ubojicom", otkriće terapije antibioticima i cjepiva u 20. stoljeću je poboljšala izglede za preživljavanje. Međutim, u zemljama u razvoju te među vrlo starim, vrlo mladim i kronično oboljelim osobama, pneumonija je i dalje glavni uzročnik smrti.
Znakovi i simptomi
mini|lijevo|300px|Glavni simptomi infektivne pneumonije Osobe s infektivnom pneumonijom često imaju produktivni kašalj, vrućicu kao i drhtanje, pomanjkanje daha, oštru ili probadajuću bol u prsima kod dubokog disanja te povećanu brzinu disanja. Kod starijih osoba, zbunjenost može biti najistaknutiji znak. Tipični znakovi i simptomi kod djece ispod pet godina su vrućica, kašalj te brzo ili otežano disanje.
Vrućica nije vrlo specifična, budući da se javlja kod mnogih drugih uobičajenih bolesti, a može bit i odsutna kod teško oboljelih ili pothranjenih osoba. Osim toga, kašalj je često odsutan kod djece mlađe od 2 mjeseca. Teži znakovi i simptomi mogu uključivati: modrilo kože, smanjenu žeđ, grčeve, stalno povraćanje, ekstremno visoku temperaturu ili smanjenu razinu svijesti.
Bakterijski i virusni slučajevi pneumonije obično izazivaju iste simptome. Neki uzroci se povezuju s klasičnim, ali ne-specifičnim, kliničkim karakteristikama. Pneumonija koju uzrokuje Legionella pneumophila može biti popraćena bolovima u trbuhu, proljevom ili smetenošću, dok se pneumonija koju uzrokuje Streptococcus pneumoniae povezuje s ispljuvkom boje hrđe, a pneumonija koju uzrokuje Klebsiella može izazvati krvavi ispljuvak koji se često opisuje kao "pekmez od ribiza". Krvavi ispljuvak (poznat kao hemoptiza) se također može pojaviti uz tuberkulozu, gram-negativnu pneumoniju i apsces pluća, kao i češće uz akutni bronhitis. Mikoplazma pneumonija se može pojaviti vezano uz nateknuće limfnih čvorova u vratu, bol u zglobovima, ili upalu srednjeg uha. Virusna pneumonija se češće javlja uz teško disanje nego bakterijska pneumonija.
Uzrok
thumb|alt=Tri okrugla objekta na crnoj pozadini|Bakterije [[Streptococcus pneumoniae, uobičajeni uzročnik pneumonije, slikane pomoću elektronskog mikroskopa]] Pneumoniju prvenstveno izazivaju infekcije uzrokovane bakterijama ili virusima te rjeđe uzrokovane gljivicama i Praživotinjama. Iako je identificirano preko 100 vrsta infektivnih uzročnika, samo nekoliko je odgovorno za većinu slučajeva. Miješane infekcije virusima i bakterijama mogu se javiti u do 45% infekcija kod djece i 15% infekcija kod odraslih. Uzročnik može promaći izolaciji u približno pola slučajeva unatoč pažljivom testiranju.
Izraz pneumonija se ponekada koristi za šire označavanje bilo kojeg stanja koje uzrokuje upalu pluća (uzrokovanu, na primjer, autoimunom bolešću, kemijskim opeklinama ili reakcijama na lijekove); međutim, ova upala se točnije naziva pneumonitis. Infektivni uzročnici su povijesno bili podijeljeni na "tipične" i "atipične" na osnovi pretpostavljenih načina pojavljivanja, ali dokazi nisu poduprli ovu razliku pa se stoga više ne naglašava.
Uvjeti i rizični čimbenici koji pogoduju pneumoniji uključuju: pušenje, imunodeficijenciju, alkoholizam, kroničnu opstruktivnu plućnu bolest, kroničnu bolest bubrega i bolesti jetre. Upotreba lijekova za potiskivanje kiselina, kao što su inhibitori protonske pumpe ili H2 blokatori, povezuje se s povećanom opasnošću od pneumonije. Starost također pogoduje pneumoniji.
Bakterije
Bakterije su najučestaliji uzrok pneumonije, s time da je vrsta Streptococcus pneumoniae izolirana u gotovo 50% slučajeva. Druge često izolirane bakterije uključuju: Haemophilus influenzae u 20%, Chlamydophila pneumoniae u 13% i Mycoplasma pneumoniae u 3% slučajeva; Staphylococcus aureus; Moraxella catarrhalis; Legionella pneumophila i Gram-negativne bacile. Niz inačica gore navedenih infekcija otpornih na lijekove postaju sve češće, uključujući i Streptococcusa pneumoniae otpornog na lijekove (DRSP) te Staphylococcusa aureusa otpornog na meticilin (MRSA).
Širenje organizama je olakšano u prisutnosti rizičnih čimbenika. Alkoholizam se povezuje s vrstom Streptococcus pneumoniae, anaerobnim organizmima i vrstom Mycobacterium tuberculosis; pušenje potiće infekciju vrstama Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis i Legionella pneumophila. Izlaganje pticama je povezano s vrstom Chlamydia psittaci; domaćim životinjama s vrstom Coxiella burnetti; udisanje sadržaja želuca s anaerobnim organizmima; a cistična fibroza s vrstom Pseudomonas aeruginosa i Staphylococcus aureus. Streptococcus pneumoniae je uobičajenija zimi, i treba ju pretpostaviti kao uzrok kod osoba koje udišu velike količine anaerobnih organizama.
Gljivice
Gljivična pneumonija nije uobičajena, ali se češće javlja kod osoba s oslabljenim imunološkim sustavom zbog AIDS-a, imunosupresivnih lijekova ili drugih zdravstvenih problema. Najčešći uzročnici su Histoplasma capsulatum, Blastomyces, Cryptococcus neoformans, Pneumocystis jiroveci i Coccidioides immitis. Histoplazmoza je najuobičajenija u slivu rijeke Mississippi, a kokcidioidomikoza je najuobičajenija u jugoistočnim Sjedinjenim Američkim Državama. Broj slučajeva je rastao u kasnijoj polovici 20. stoljeća zbog učestalog putovanja i broja imunosupresije kod populacije.
Praživotinje
Pluća može napasti niz vrsta praživotinja, uključujući: Toxoplasma gondii, Strongyloides stercoralis,Ascaris lumbricoides i Plasmodium malariae. Ovi organizmi najčešće uđu u tijelo putem izravnog dodira s kožom, gutanjem ili putem kukaca nositelja. Osim Paragonimus westermani, većina parazita ne ugrožavaju pluća izravno, već utječu na njih sekundarno kroz druge organe. Neki paraziti, osobito oni iz rodova Ascaris i Strongyloides, stimuliraju jaku eozinofilnu reakciju, koja može uzrokovati eozinofilnu pneumoniju. Kod drugih zaraza, kao što je malarija, utjecaj na pluća se javlja primarno zbog sistemične upale izazvane citokinima. U razvijenom svijetu, ove zaraze su najčešće kod osoba koje se vraćaju s putovanja ili kod imigranata. Globalno gledano, ove su zaraze najčešće kod osoba s imunodeficijencijom.
Idiopatska pneumonija
Idiopatske intersticijske pneumonije ili nezarazne pneumonije čine grupu difuznih bolesti pluća. One uključuju: difuzno alveolarno oštećenje, organiziranu pneumoniju, nespecifičnu intersticijsku pneumoniju, limfocitnu intersticijsku pneumoniju, deskamativnu intersticijsku pneumoniju, respiratorni bronhiolitis s intersticijskom pneumonijom i običnu intersticijsku pneumoniju.
Patofiziologija
mini|250px||Pneumonija puni plućne [[alveola|alveole tekućinom, ometajući oksigenaciju. Alveola na lijevoj strani je normalna, dok je ona na desnoj puna tekućine zbog pneumonije.]] Pneumonija često počinje kao infekcija gornjeg dišnog sustava koja prelazi u donji dišni sustav.
Virusna
Virusi do pluća mogu doprijeti različitim putovima. Do zaraze respiratornim sincicijskim virusom tipično dolazi dodirivanjem očiju ili nosa nakon dodirivanja virusom zagađenih predmeta. Do zaraze drugim virusima dolazi udisanjem u zraku raspršenih kapljica koje sadrže virus, na nos ili usta. Kad jednom dospiju u gornje dišne putove, virusi mogu dospjeti i do pluća, gdje ulaze u stanice koje oblažu plućne mjehuriće (alveole) ili u plućni parenhim. Neki virusi, poput virusa ospica i herpes simplex virusa mogu u pluća dospjeti putem krvi. Ulazak virusa u pluća može dovesti do smrti stanica različitog opsega. Kad imunološki sustav odgovori na infekciju, može doći do još opsežnijeg oštećenja pluća. Upalnoj reakciji doprinose leukociti, uglavnom oni mononuklearni. Osim oštećenja pluća, mnogi virusi istovremeno zahvaćaju druge organe i na taj način oštećuju njihove funkcije. Virusna infekcija također povećava podložnost organizma bakterijskim infekcijama, pa se zbog toga kao komorbidno stanje može razviti bakterijska pneumonija.
Bakterijska
Većina bakterija do pluća dospijeva udisajem iz grla ili nosa. Do udisanja malih količina sekreta iz grla ili nosa dolazi tijekom spavanja u polovice zdravih ljudi. U grlu se bakterije nalaze uvijek, ali potencijalno zarazne bakterije se tamo nalaze samo u određeno vrijeme i u određenim okolnostima. Manji broj bakterija kao što su Mycobacterium tuberculosis i Legionella pneumophila dopire do pluća zaraženim, u zraku raspršenim kapljicama. Bakterije se mogu do pluća proširiti i krvlju. Kada dospiju u pluća, bakterije mogu prodrijeti u prostore između stanica i između alveola, gdje će ih pokušati uništiti makrofazi i neutrofili (oblici leukocita). Neutrofili također otpuštaju citokine, koji dovode do općeg podražaja imunosnog sustava. Zbog toga dolazi do vrućice, tresavice i umora, koji su česti simptomi bakterijske pneumonije. Neutrofili, bakterije i tekućina iz okolnih krvnih žila ispunjavaju alveole, što se na rentgenskoj slici vidi kao konsolidacija tkiva.
Dijagnoza
mini|Krepitacije se čuju u plućima bolesnika od pneumonije auskultacijom pomoću stetoskopa.
Pneumonija se tipično dijagnosticira na osnovi kombinacije znakova i simptoma i rentgenske slike pluća. Međutim, točni uzrok nije uvijek lako utvrditi, jer ne postoji konačna pretraga kojom se može razlikovati bakterijsko i nebakterijsko podrijetlo. Svjetska zdravstvena organizacija je klinički definirala pneumoniju u djece ili samo na osnovi kašlja ili na osnovi otežanog i ubrzanog disanja, uvlačenja stijenke donjeg dijela prsnog koša prilikom udisanja, ili na osnovi poremećene svijesti. Ubrzanim disanjem se u djece dobi ispod 2 mjeseca smatra ono od više od 60 udisaja u minuti, u djece dobi od 2 mjeseca do 1 godine života ono od više od 50 udisaja u minuti, a u djece dobi od 1 godine do 5 godina života ono od više od 40 udisaja u minuti. U djece je ubrzano disanje i uvlačenje stijenke donjeg dijela prsnog osjetljiviji znak od krepitacija koje se čuju pomoću stetoskopa.
U blagim slučajevima u odraslih obično nisu potrebne dodatne pretrage : ako su svi životni znakovi i auskultacija uredni, opasnost je mala. U bolesnika kojima je potrebna hospitalizacija, preporučuje se učiniti pulsnu oksimetriju, rentgen prsišta i krvne pretrage — uključujući kompletnu krvnu sliku, serumske elektrolite, razinu C reaktivnog preoteina, te po mogućnosti i testove jetrene funkcije. Na osnovi znakova i simptoma se može postaviti dijagnoza bolesti nalik gripi, međutim za potvrdu infekcije gripom potrebno je učiniti druge pretrage. Zbog toga je liječenje često zasnovano na postojanju epidemije gripe, ili na brzom dijagnostičkom testu na gripu.
Tjelesni pregled
Tjelesnim pregledom se ponekad može otkriti niski krvni tlak, ubrzani rad srca ili niska zasićenost kisikom. Disanje može biti brže od normalnog, a može se pojaviti i dan ili dva prije pojave drugih simptoma. Pregled prsnog koša ne mora pokazivati promjene ali se može vidjeti oslabljeno širenje prsnog koša s oboljele strane. Grubi dišni zvukovi iz većih dišnih putova koji se prenose kroz oboljelo plućno krilo nazivaju se bronhalno disanje, a čuju se prilikom auskultacije pomoću stetoskopa. Prilikom udaha se iznad upalom zahvaćenog područja mogu čuti krepitacije. Perkusijom zvukovi iznad zahvaćenog plućnog krila mogu biti prigušeni. Auskultacijom govora je glas kod pneumonije piskutaviji iznad zahvaćenog pluća (kao da je bolesnik primjerice udahnuo helij), dok je u slučaju pleuralnog izljeva prigušeniji.
Slikovne pretrage
mini|CT prsišta s prikazom desnostrane pneumonije (lijeva strana slike). Slika prikazuje unutarnje organe na poprječnom prerezu, kakav se dobiva pretragom pomoću CT-a. Na mjestu gdje bi se s lijeve strane očekivalo crno područje, vidi se bjelkasto područje ispresijecano s crnim tračcima. U svrhu postavljanja dijagnoze često se koristi rentgen prsišta. Slikovne su pretrage potrebne u osoba s blagom bolešću ako se očekuju moguće komplikacije, u bolesnika čije se stanje ne popravlja usprkos liječenju i u bolesnika u kojih ne postoji sigurnost o uzroku bolesti. Ako je stanje bolesnika tako loše da je potrebna hospitalizacija, preporučuje se učiniti rentgen prsišta. Nalazi rentgenske pretrage ne odražavaju uvijek težinu bolesti, i na temelju njih se ne može pouzdano razlučiti bakterijska od virusne infekcije.
Rentgenska slika pneumonije se može podijeliti u lobarnu pneumoniju, bronhopneumoniju (koja se naziva i lobularnom pneumonijom) i intersticijsku pneumoniju. Bakterijska pneumonija tipično pokazuje sliku konsolidacije pluća u jednom segmentalnom lobusu pluća što se naziva lobarnom pneumonijom. Međutim, nalazi mogu biti vrlo različiti, a uz druge oblike pneumonija česte su drugačije slike. Aspiracijska pneumonija može biti obilježena obostranim zasjenjenima na bazi, osobito desnog pluća. Rentgenski nalazi kod virusne pneumonije mogu se doimati normalnima, pluća mogu izgledati prenapuhnuto, pokazivati mrljasta zasjenjenja ili lobarnu konsolidaciju, slično kao kod bakterijske pneumonije. U ranim stadijima bolesti, osobito uz dehidraciju, rentgenski nalazi ne moraju pokazivati promjene ili ih je teško protumačiti u gojaznih osoba, ili u onih s bolešću pluća u anamnezi. U slučaju neodređenih nalaza, pretraga pomoću CT-a može pružiti dodatne informacije.
Mikrobiologija
U ambulantno liječenih bolesnika određivanje uzročnika nije troškovno opravdano i u pravilu ne utječe na način liječenja. U bolesnika koji ne odgovaraju na liječenje, u obzir dolazi uzgoj uzročnika u kulturi sputuma, a u osoba s kroničnim produktivnim kašljem treba poduzeti dokazivanje uzročnika tuberkuloze, Mycobacterium tuberculosis. Dokazivanje drugih specifičnih uzročnika se, iz javno zdravstvenih razloga može preporučiti u slučajevima epidemija. U bolesnika koji su zbog težine bolesti hospitalizirani, preporučuje se učiniti uzgoj uzročnika iz sputuma i hemokulture, kao i pretrage mokraće na antigene bakterija Legionella i Streptococcus. Virusne se infekcije mogu potvrditi otkrivanjem virusa ili njegovih antigena pomoću mikrobiološkog uzgoja u kulturi ili, između ostaloga lančane reakcije polimerazom (PCR). Uobičajenim mikrobiološkim pretragama se uzročnik otkriva u samo 15% slučajeva.
Klasifikacija
Pneumonitis je upala plućnog tkiva; izraz pneumonija se odnosi na pneumonitis koji je obično uzrokovan infekcijom, ali koji je ponekad i neinfekcijske prirode, uz dodatne osobine plućne konsolidacije. Pneumonija se najčešće klasificira prema tome gdje ili kako je došlo do zaraze pa tako može biti: uobičajena pneumonija (engl. community acquired pneumonia: pneumonija uzrokovana uzročnikom koji trenutno hara u određenoj skupini stanovništva, a u osoba koje nisu nedavno bile u bolnici niti u nekoj drugoj ustanovi koja se bavi njegom ili rehabilitacijom, poput doma za starije i nemoćne ili toplica), aspiracijska pneumonija, pneumonija povezana sa zdravstvenom njegom (engl. healthcare-associated pneumonia: pneumonija u osoba koje su nedavno bile uključene u zdravstvenu zaštitu, primjerice na način da su bile određeno vrijeme u bolnici, ustanovi za starije i nemoćne, ambulantno liječene intravenskom primjenom lijekova, dijalizirane i sl.), hospitalna infekcija i pneumonija povezana s mehaničkom ventilacijom. Pneumonija se može klasificirati i prema zahvaćenom području pluća, pa prema toj klasifikaciji može biti: lobarna pneumonja, bronhopneumonija i akutna intersticijska pneumonija, a može se klasificirati i prema uzročniku. Pneumonija u djece se može dodatno klasificirati na osnovi znakova i simptoma kao blaža, teška ili vrlo teška.
Diferencijalna dijagnoza
Nekoliko bolesti se može očitovati simptomima i znakovima sličnim pneumoniji. To su kronična opstruktivna plućna bolest (KOPB), astma, plućni edem, bronhiektazije, karcinom pluća i plućna embolija. Za razliku od pneumonije, astma i KOPB se tipično očituju zviždanjem, plućni edem prati poremećeni nalaz elektrokardiograma, karcinom i bronhiektazije su praćeni dugotrajnim kašljem, a plućna embolija se očituje iznenadnom probadajućom boli u prsištu i skraćenjem daha.
Prevencija
Prevencija obuhvaća cijepljenje, javnozdravstvene mjere i odgovarajuće liječenje drugih postojećih bolesti. Kad bi se odgovarajuće preventivne mjere provele na globalnoj razini, smatra se da bi se smrtnost u djece smanjila za 400 000 slučajeva, a kad bi odgovarajuće liječenje bilu svuda dostupno taj broj bi se smanjio za 600 000 slučajeva.
Cijepljenje
Cijepljenje sprječava neke od bakterijskih i virusnih pneumonija u djece i odraslih. cjepiva protiv gripe su umjereno učinkovita protiv gripe tipa A i B. Center for Disease Control and Prevention (CDC) preporučuje godišnje cijepljenje svih ljudi u životnoj dobi od 6 mjeseci nadalje. Cijepljenje zdravstvenih radnika smanjuje opasnost od virusne pneumonije u njihovih pacijenata. Kada dođe do epidemije gripe, lijekovi kao što su amantadin ili rimantadin mogu pomoći u sprječavanju razvoja bolesti. Nije poznato da li su zanamivir ili oseltamivir učinkoviti, i to zbog toga što je tvornica koja proizvodi oseltamivir odbila objaviti podatke istraživanja kako bi se učinila nezavisna procjena. Postoje uvjerljivi dokazi koji potkrjepljuju primjenu cjepiva protiv bakterija Haemophilus influenzae i Streptococcus pneumoniae. Cijepljenje djece protiv streptokoka pneumonije dovelo je i do pada incidencije infekcija ovim uzročnicima u odraslih, jer se mnogi odrasli zaraze od djece. Pneumokokno polisaharidno cjepivo postoji i za primjenu u odraslih, a dokazano je kako smanjuje opasnost od invazivne pneumokokne bolesti. Ostala cjepiva za koja je dokazano da imaju zaštitni učinak od pneumonije su cjepivo protiv pertusisa, varicele i ospica.
Ostalo
Odgovarajuće liječenje osnovnih bolesti (kao što su HIV/AIDS, dijabetes melitus, i malnutricija) može smanjiti opasnost od pneumonije. U djece mlađe od 6 mjeseci prehrana isključivo dojenjem smanjuje i opasnost i izraženost bolesti. U osoba oboljelih od HIV-a/AIDS-a, s brojem CD4 limfocita manjim od 200 stanica/uL antibiotik trimetoprim/sulfametoksazol smanjuje opasnost od Pneumocistis pneumonije a može biti korisna i za prevenciju u imunokompromitiranih bolesnika koji nisu zaraženi HIV-om.
Liječenje
U tipičnim slučajevima je za potpuno izlječenje dovoljna oralna primjena antibiotika, mirovanje, primjena jednostavnih analgetika i uzimanje tekućine. Međutim, u osoba s drugim zdravstvenim tegobama, u starijih osoba ili onih koje imaju otežano disanje, može biti potrebna pojačana njega. Ukoliko se simptomi pogoršaju, do poboljšanja ne dođe na kućnoj njezi ili se razviju komplikacije, može biti potrebna hospitalizacija. Širom svijeta je hospitalizacija potrebna u oko 7–13% slučajeva u djece dok se u razvijenim zemljama hospitalizira između 22 i 42% odraslih s uobičajenom pneumonijom. Zbroj simptoma KUDT-65 (eng. CURB-65) je koristan pokazatelj potrebe za bolničkim liječenjem u odraslih bolesnika. Ako je vrijednost zbroja 0 ili 1 bolesnik se u pravilu može liječiti kod kuće, ako on iznosi 2, potreban je kratkotrajni boravak u bolnici ili pažljivo praćenje stanja bolesnika, a ako zbroj iznosi 3–5 preporučuje se hospitalizacija. Djeca s respiratornim distresom ili zasićenjem krvi kisikom manjom od 90% se trebaju liječiti u bolnici. Korist od fizikalne terapije prsnog koša kod pneumonije nije još potvrđena. U bolesnika zaprimljenih u jedinicu intenzivne skrbi korisna može biti neinvazivna ventilacija. Nije dokazano da je u djece korisna primjena lijekova protiv kašlja koji se kupuju bez recepta kao niti primjena cinka. Postoji dovoljno dokaza o koristi od primjene mukolitika.