cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Demografska tranzicija
Faza 2
Druga karakteristika faze 2 demografske tranzicije ja promena starosne strukture. U fazi 1 većina smrtnih slučajeva je koncentrisana u prvom petogodištu i do desete godine starosti. Međutim, više nego na šta drugo pad stope mortaliteta u fazi 2 se odnosi najviše na prva petogodišta, to jest kod dece. Prema tome, starosna struktura počinje da postaje sve mlađa i mlađa. Taj trend se pojačava kako što veći broj te dece bude ulazio u reproduktivni period života, tako će rasti i stopa fertiliteta i biće veća nego u prethodnoj generaciji. Ovakva starosna struktura je ilustrovana korišćenjem primera iz današnjeg Trećeg Sveta.
Faza 3
Faza 3 vodi stanovništvo ka stabilnosti kroz pad stope nataliteta. Uopšte, pad stope nataliteta je u razvijenim zemljama počeo krajem 19. veka u Severnoj Evropi i nastavio da opada tokom narednih decenija. Mnoge zemlje su trenutno u ovoj fazi uključujući Indiju, Meksiko i Brazil. Postoji par faktora koji doprinose ovom eventualnom padu, mada neke od njih nisu potvrđene:
thumb|desno|250px|U zemljama faze 4, čak i mesta koja asociraju na decu, kao plaže, su bez dece. Među hiljadama odraslih na plaži u Sheveningenu u Holandiji se može videti samo dvoje dece.
Rezultat promena u starosnoj strukturi uključuje brzo starenje stanovništva, jasno smanjenje broja mladih, i smanjenje koeficijenta starosne zavisnosti mladih. Struktura stanovništva je sve manje trougaona (progresivno stanovništvo) i sve više ima oblik razvučenog balona (regresivni tip stanovništva).
Faza 5?
thumb|desno|200px|Dijagram prikazuje fazu 5
Originalni Model demografske tranzicije ima samo 4 faze, ali je sada široko rasprostranjeno prihvatanje faze 5 da bi se opisao demografski razvoj zemalja kao što su Nemačka, Švedska i Italija čije su populacije ispod nivoa za prostu zamenu. To znači da postoji pad stanovništva uslovljen prirodnim faktorima jer je stopa nataliteta opala ispod stope mortaliteta.
104 Klymene
104 Klimena je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 123,68 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,639 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,663 AJ.
Demografska tranzicija
Izvori
http://www.uwmc.uwc.edu/geography/Demotrans/demtran.htm
104 Klymene
Ekscentricitet orbite iznosi 0,154, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 2,789 stepeni, a orbitalni period iznosi 2043,368 dana (5,594 godina). Apsolutna magnituda asteroida je 8,27 a geometrijski albedo 0,056.
Asteroid je otkriven 13. septembra 1868. godine.
Las Flores, Tehama County, California
Las Flores je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Kalifornija.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 187.
Riboza-5-fosfat-amonijačna ligaza
Riboza-5-fosfat-amonijačna ligaza (, 5-fosforibozilaminska sintetaza, riboza 5-fosfatna aminotransferaza, amonijak-riboza 5-fosfatna aminotransferaza) je enzim sa sistematskim imenom riboza-5-fosfat:amonijak ligaza (formira ADP). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Santa Claus, Georgia
Santa Kloz (Džordžija) je grad u američkoj saveznoj državi Džordžija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 165 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 165 stanovnika, što je 72 (30,4%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Aigrefeuille
Egrfej je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Gornja Garona koja pripada prefekturi Tuluz.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 577 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 124 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 4,62 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 221 metar (maksimalnoj 230 m, a minimalnoj 151 m).
Trovigliano, Pescara
Trovigliano je naselje u Italiji u provinciji Pescara, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 65 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 474 m.
Etofamid
Etofamid je organsko jedinjenje, koje sadrži 19 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 427,278 Da.
Dennison, Ohio
Denison je grad u američkoj saveznoj državi Ohajo.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 2.655, što je 337 (-11,3 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Osterholz-Scharmbeck
Osterholc-Šarmbek je grad u njemačkoj saveznoj državi Donja Saksonija. Jedno je od 11 opštinskih središta okruga Osterholc. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 30.538 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 3356007.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Osterholc Osterholc-Šarmbek se nalazi u saveznoj državi Donja Saksonija u okrugu Osterholc. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 11 metara. Površina opštine iznosi 146,9 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 30.538 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 208 stanovnika/km².
Rushville, Nebraska
Rushville je grad u američkoj saveznoj državi Nebraska. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 890 stanovnika.
Hiroshi Ismael
Hiroshi Ismael (1936 – 31. jul 2008.) bio je mikronezijski političar rodom s otoka Kosrae. Karijeru je započeo u UN-ovoj upravi Starateljske Teritorije Pacifičkih Otoka. U maju 1987. je imenovan za potpredsjednik potpredsjednika, i na toj dužnosti je ostao do 1991. Nakon isteka mandata se vratio na Kosrae, gdje je bio direktor Zdravstvene službe.
Sunset, Utah
Sanset je grad u američkoj saveznoj državi Juta.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 5.122, što je 82 (-1,6 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Fulton County, New York
je okrug u američkoj saveznoj državi Njujork. Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 55.531.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u okrugu je živelo 55.531 stanovnika, što je 458 (0,8%) stanovnika više nego 2000. godine.
Latrobe, Pennsylvania
Latrob je grad u američkoj saveznoj državi Pensilvanija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 8.338 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 8.338 stanovnika, što je 656 (7,3%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Fossalta, Padova
Fossalta je naselje u Italiji u provinciji Padova, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 619 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 20 m.
Glukoza-1-fosfat timidililtransferaza
Glukoza-1-fosfat timidililtransferaza (, glukoza 1-fosfat timidililtransferaza, dTDP-glukoza sintaza, dTDP-glukoza pirofosforilaza, timidin difosfoglukoza pirofosforilaza, timidin difosfat glukoza pirofosforilaza, TDP-glukoza pirofosforilaza) je enzim sa sistematskim imenom dTTP:alfa-D-glukoza-1-fosfat thimidililtransferaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim učestvuje u biosinteza L-ramnoze kod bakterija.
Genesee County, New York
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u okrugu je živelo 60.079 stanovnika, što je 291 (0,5%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Palmisano, Brindisi
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 46 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 345 m.
Aminoglikozid N3'-acetiltransferaza
Aminoglikozid N3'-acetiltransferaza (, 3'-aminoglikozidna acetiltransferaza, 3-N-aminoglikozidna acetiltransferaza) je enzim sa sistematskim imenom acetil-KoA:2-dezoksistreptamin-antibiotik N3'-acetiltransferaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim se razlikuje od enzima EC 2.3.1.60, gentamicin 3'-N-acetiltransferaze. Širok opseg antibiotika koji sadrže 2-dezoksistreptaminski prsten mogu deluju kao akceptori, uključujući gentamicin, kanamicin, tobramicin, neomicin and apramicin.
Propil acetat
Propil acetat je organsko jedinjenje, koje sadrži 5 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 102,132 Da.
Etofenamat
Etofenamat je organsko jedinjenje, koje sadrži 18 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 369,335 Da.
Imidazoleacetat-fosforibozildifosfatna ligaza
Imidazoleacetat-fosforibozildifosfatna ligaza (, 5-fosforibozilimidazoleacetatna sintetaza) je enzim sa sistematskim imenom imidazoleacetat:5-fosforibozil-difosfat ligaza (formira ADP- and difosfat). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
1041 Asta
1041 Asta je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 57,27 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,506 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,644 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,140, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 13,898 stepeni, a orbitalni period iznosi 1970,054 dana (5,393 godina). Apsolutna magnituda asteroida je 9,90 a geometrijski albedo 0,059.
Asteroid je otkriven 22. marta 1925. godine.
Ottenstein
Otenštajn je grad u njemačkoj saveznoj državi Donja Saksonija. Jedno je od 32 opštinska središta okruga Holcminden. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 1.251 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 3255031.
Jacob Nena
Jacob Nena (10. oktobar 1941 -) je mikronezijski političar koji je služio kao četvrti predsjednik Federalnih Država Mikronezije od 1996. do 1999. Na to je mjesto došao kao potpredsjednik čiji je mandat započeo godine 1991. Dužnost je preuzeo nakon što je predsjednik Bailey Olter pretrpio moždani udar u julu 1996. Nena je bio v.d. predsjednika od 8. novembra te godine, a 8. maja 1997. je formalno postao predsjednik.
Prije toga je Nena služio kao guverner otoka Kosrae od 1979. do 1983.
Osterode am Harz
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Osterode am Harc Osterode am Harc se nalazi u saveznoj državi Donja Saksonija u okrugu Osterode am Harc. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 220 metara. Površina opštine iznosi 102,5 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 23.993 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 234 stanovnika/km².
1043 Beate
1043 Beate je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 31,60 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,226 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,953 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,044, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 8,935 stepeni, a orbitalni period iznosi 1984,272 dana (5,432 godina). Apsolutna magnituda asteroida je 9,79 a geometrijski albedo 0,214.
Asteroid je otkriven 22. aprila 1925. godine.
1044 Teutonia
1044 Teutonia je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 15,20 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 2,945 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,205 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,143, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 4,259 stepeni, a orbitalni period iznosi 1510,072 dana (4,134 godine). Apsolutna magnituda asteroida je 10,90 a geometrijski albedo 0,334.
Asteroid je otkriven 10. maja 1924. godine.
Desni
Desni ili gingiva su deo mastikatorne sluzokože koja prekriva alveolarne nastavke gornje i donje vilice. Deli se na slobodnu (marginalnu) i pripojnu gingivu.
Slobodna gingiva
Slobodna gingiva nije pripojena za poglogu i ona poput kragne obavija vrat zuba. Obično je svetloljubičaste boje, talasasta je i visoka oko 0,5-2 -{mm}-. Prostor između gingive i zuba naziva se gingivalni sulkus. To je kapilarni prostor čiji spoljašnji zid gradi slobodna gingiva, unutrašnji zid čini gleđ zuba, a dno sulkusa pripojni epitel. Pripojni epitel je pločastoslojevit epitel sastavljen od 10-20 slojeva ćelija, a njegova visina iznosi 0,25-1,35 -{mm}-. On je za zub fiksiran pomoću epitelnog pripoja, koga sačinjavaju specijalizovana membrana i hemidezmozom.
Interdentalna gingiva
Deo slobodne gingive lokalizovan između površina dva susedna zuba se naziva interdentalna ili gingivalna papila. Ona popunjava trouglaste prostore između zuba.
Pripojna gingiva
U apikalnom smeru slobodna prelazi u pripojnu gingivu koja je čvrsto pripojena za podlogu, i nešto je rezilijentnija (ugibljivija) i crvenija u odnosu na slobodnu gingivu. Prelaz između njih je označen tzv. „gingivalnom brazdom“.
Na desnima se razlikuju spoljašnja i unutrašnja strana, i slobodna ivica. Spoljašnja strana odgovara tremu (vestibulumu) usne duplje i ona prelazi u sluzokožu usana i obraza. Unutrašnja strana se nalazi u pravoj usnoj duplji i ona se nastavlja na sluzokožu nepca i podjezične regije. Slobodna ivica je nazupčena, a zupci predstavljaju pomenute međuzubne papile koje popunjavaju prostore između zuba.
Sluzokoža desni se odlikuje debljinom i prisustvom brojnih vezivnih vlakana. Izgrađena je od lagano orožnalog višeslojnog pločastog epitela, a manjim delom i od epitela parakeratotičnog tipa. Mastikatorna sluzokoža je inače gusta i čvrsto fiksirana u usnoj duplji, pa može da podnese jake sile trenja koje nastaju u toku ingestije. U desnima nisu prisutne nikakve žlezde, ali je zato odlikuje bogatstvo sudovnih papila (visine 0,7 -{mm}-) zbog čega su desni podložne krvarenju.
Vaskularizacija i inervacija
[[Slika:Eruptingtoothwithlabels11-24-05.jpg|mini|desno|200p|Histološki preparat zuba:
A: zub
B: desni (gingiva)
C: alveolarna kost
D: periodoncijum]]
Venski sudovi koji odvode krv iz desni se ulivaju u gornjovilične i facijalne vene.
Upala desni
Među najrasprostanjenijim bolestima savremenog čoveka su karijes i parodontopatija. Bolesti parodonta su često spore i neprimetne, a prvi simptomi se odnose na upalu zubnog mesa (gingivitis). Gingivitis nastaje kao posledica loše oralne higijene, taloženja zubnog plaka i drugih mekih naslaga, zubnog kamenca i sl. Takođe može da se javi u trudnoći, menopauzi, za vreme puberteta, kao posledica anemije i šećerne bolesti i kao nuspojava upotrebe nekih medikamenata. Gingivitis se manifestuje otečenim desnima koje spontano ili na najmanji dodir krvare, promenom boje sluzokože (iz ružičaste u crvenu), bolom i dr.
North Eastham, Massachusetts
Nort Istam je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Masačusets.
Etofibrat
Etofibrat je organsko jedinjenje, koje sadrži 18 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 363,792 Da.
Javier Clemente
Javier Clemente Lazaro (Barakaldo, Baskija, Španjolska 12. ožujka 1950.) je španjolski nogometni trener.
Karijera
Kao igrač, Clemente je za Athletic Bilbao u razdoblju od 1968. do 1971. godine odigrao 47 utakmica u La Ligi za kojih je zabio šest golova. Bio je član Atletica kada su osvojili Copa del Rey 1968. godine.
Kao trener vodio je klubove, Athletic Bilbao, Espanyol, Atlético de Madrid, Real Betis, Real Sociedad, Tenerife FC i Olympique Marseille. Izbornik Španjolske bio je od 1992. do 1998. godine, a u periodu od rujna 1994. do siječnja 1998. godine ostvario je sa španjolskoj reprezentacijom rezultat od 31. utakmice bez poraza.
Bio je na udaru javnosti jer je u španjolskoj reprezentaciji više simpatizirao baskijske igrače. Poslije poraza od Cipra dobio je otkaz.
Uspjesi
Kao igrač :
Leo Falcam
Leo Amy Falcam (Pohnpei, 20. novembar 1935 -) je mikronezijski politilar. Bio je guverner Pohnpeija od 1979. do 1983. Potom je bio potpredsjednik Mikronezije od maja 1997. do maja 1999. Potom je služio kao peti predsjednik Federalnih Država Mikronezije od 11. maja 1999. do 11. maja 2003. U martu 2003. je izgubio svoje mjesto u Kongresu, ostavši tako bez ustavne mogućnosti za drugi mandat.
Javier Clemente
Uspjesi
Kao trener
Greene County, New York
je okrug u američkoj saveznoj državi Njujork. Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 49.221.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u okrugu je živelo 49.221 stanovnika, što je 1.026 (2,1%) stanovnika više nego 2000. godine.
Aminoglikozid N6'-acetiltransferaza
Aminoglikozid N6'-acetiltransferaza (, aminoglikozidna 6'-N-acetiltransferaza, aminoglikozid-6'-acetiltransferaza, aminoglikozid-6-N-acetiltransferaza, kanamicinska acetiltransferaza) je enzim sa sistematskim imenom acetil-KoA:kanamicin-B N6'-acetiltransferaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Antibiotici kanamicin A, kanamicin B, neomicin, [gentamicin]] C1a, gentamicin C2 i sisomicin su supstrati. Antibiotici gentamicin, tobramicin i neomicin, takođe mogu da deluju kao akceptori. 6-amino grupa purpurosaminskog prstena se acetiluje.
1046 Edwin
1046 Edwin je asteroid glavnog asteroidnog pojasa čija srednja udaljenost od Sunca iznosi 2,981 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 10,2 a geometrijski albedo 0,334.
Turrivalignani, Pescara
Turrivalignani je naselje u Italiji u provinciji Pescara, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 211 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 304 m.
Evanescence
Evanescence je američki rock sastav. Osnovan je 1998. u Little Rocku. Osnovali su ga pjevačica Amy Lee i nekadašnji gitarist sastava Ben Moody. Nakon snimanja dvije privatne produljene pjesme i demo CD-a nazvanog Origin uz pomoć Bigwig Enterprises, sastav je izdao svoj prvi album Fallen, s Wind-Up Records etiketom 2003. prodajući više od 14 milijuna primjeraka širom svijeta. Nakon naglih promjena u sastavu, Evanescence izdaje svoj drugi studio album, The Open Door, 2006.
Rana povijest
Sastav Evanescence osnovali su pjevačica, pijanistica i skladateljica Amy Lee i nekadašnji glavni gitarist i skladatelj Ben Moody. Njih se dvoje upoznalo u mladenačkom kampu u Little Rocku, gdje je Moody čuo Lee kako svira pjesmu I'd Do Anything for Love (But I Won't Do That), grupe Meat Loaf, na klaviru. Njihove prve pjesme bile su Solitude i Give Unto Me, koje je Lee napisala, i Understanding i My Immortal, koje je napisao Moody. Pjesme su uređivane od strane oba izvođača, te oboje dijele jednake zasluge.
Dvije pjesme koje su napisali Lee i Moody pronašle su svoje mjesto na lokalnim radio postajama, podižući lokalnu svijest o grupi i zahtijevanje nastupa. Sastav se napokon pojavio uživo, i postao jedan od najpoznatijih događaja u području. Nakon eksperimentiranja oko imena sastava poput Childish Intentions i Stricken, odlučili su se za ime Evanescence, što znači nestanak ili iščeznuti (en. "evanesce" = nestati). Lee je izjavila kako joj se ime sviđa jer je tajanstveno i mračno, i ostavlja duboki utisak i slike u umu samog slušatelja.
Njihov prvi puni demo CD, Origin (izdan 2000.) relativno je nepoznat. Sastav je izdao dvije produžne pjesme (EPs): prvi, nazvan Evanescence EP (1998.), izdan u 100 kopija, i drugi, nazvan Sound Asleep EP, poznat i kao Whisper EP (1999.), ograničen na 50 kopija. Origin i produljene pjesme (EPs) sadržavale su demo verzije nekih pjesama s njihovog debutirajućeg albuma Fallen. Primjerice, snimanje pjesme My Immortal može se naći na CD-u Fallen, a može se pronaći i na CD-u Origin. Samo je 2500 kopija ovog CD-a proizvedeno; kao rezultat toga, Moody i Lee ohrabrili su fanove da skidaju starije pjesme sastava s Interneta.
Fallen
Glavni članak: Fallen (album)
Rane 2003. poredak sastava nadopunili su prijatelji Amy Lee i Bena Moodyja: John LeCompt, Rocky Gray i William Boyd, koji su, između ostalog, radili na ranijim pjesmama sastava Evanescence. U međuvremenu, sastav je potpisao njihovu prvu veliku etiketu s Wind-Up Recordsom, te je bend počeo raditi na njihovom drugom albumu, Fallen. Dok su tražili kako unaprijediti Fallen, tvrtka video igara Nintendo ponudila je sastavu izvedbu na Nintendo Fusion Touru. Sastav je prihvatio ponudu i postao vodeći bend na Fusion Touru 2003.
Fallen se zadržao 43 tjedna na ljestvici najboljih 10; 6 je puta osvjedočen platinom; prodao se u više od 14 milijuna primjeraka širom svijeta, uključujući 6,6 milijuna primjeraka u SAD-u. Album se slušao 104 tjedna na ljestvici najboljih 200; bio je jedan od osam albuma u povijesti na ljestvici koji je proveo barem jednu godinu na ljestvici najboljih 50.
Najveći i najupečatljiviji hit sastava Evanescence, Bring Me to Life, koji uključuje gost vokala, Paula McCoya iz sastava 12 Stones, bio je globalni hit i postigao 5. mjesto na američkoj ljestvici najboljih 100. Pjesma je također postala službane tema za WWE No Way Out. Jednako popularna skladba My Immortal dospjela je na 7. mjesto u SAD-u i britanskim ljestvicama; obje pjesme dospjele su u pozadinu akcijskog filma Daredevil. Skladba Bring Me to Life zaradila je sastavu Evanescence priznanje na dodjeli Grammyja 2004., gdje je sastavu dana nagrada za Najbolju alternativnu rock izvedbu i Najbolje nove umjetnike. Dva druga hita s albuma Fallen jesu Going Under (5. mjesto u SAD-u, osmo mjesto u Velikoj Britaniji) i Everybody's Fool (36. mjesto u SAD-u, 23. mjesto u Velikoj Britaniji), te je kasnije snimljen spot za obje pjesme.
Promjene u sastavu i Anywhere but Home
thumb|desno|250px|Koncertna izvedba Evanescencea u Le Zénith, [[Pariz]]
Vidi također: Anywhere but Home
22. listopada 2003., Moody napušta bend tijekom europske turneje albuma Fallen radi, kako je izjavio, stvaralačkih razlika. U razgovoru nekoliko mjeseci kasnije, Amy Lee je izjavila:
Puno je ljudi bilo zbunjeno tom izjavom, jer se na omotu albuma Fallen njih dvoje smatra najboljim prijateljima. Otada, Lee je rekla da je gotovo i olakšanje što je Moody otišao zbog stvorene napetosti u sastavu. Moodyja je zamijenio Terry Balsamo iz sastava Cold.
2004. novi sastav Evanescence izdao je DVD/CD kompilaciju nazvanu Anywhere but Home. DVD uključuje koncert u Parizu, kao i scene iza kamere, uključujući i snimke sastava iza pozornice i njihovo zagrijavanje. CD sadrži prijašnju pjesmu koja nije puštena naziva Missing, koja je međunarodno puštena kao hit koji je dospio na 1. mjesto u Španjolskoj.
Na CD-u se isto tako nalaze i pjesme Breathe No More (albumska verzija pjesme u filmu Elektra), Farther Away i prerada Kornove pjesme Thoughtless.
The Open Door
thumb|lijevo|250px|Izvedba Evanescencea sa koncerta u [[Brazilu iz 2007.]]
Promovirajući izlazak drugog albuma, The Open Door, Amy Lee i John LeCompt posjetili su glavne gradove u Europi. Prikazivanje je zauzelo mjesto u Londonu, 6. rujna 2006.; Barceloni, 8. rujna 2006.; i Parizu, 11. rujna 2006. Na prikazivanjima, novi album odsviran je obožavateljima koji su bili pobjednici raznih natjecanja te su Lee i LeCompt nastupili s akustičnim izvedbama pjesama s albuma. 2. listopada 2006., dan prije izdavanja albuma u SAD-u, sastav Evanescence se pojavio u emisiji Late Night s Conanom O' Brienom i izveo pjesmu Call Me When You're Sober. Sastav je proveo neko vrijeme u New Yorku radi konferencije za novinare i slikanja za Metal Edge magazin.
13. pjesma s albuma puštena je u Kanadi i u SAD-u 3. listopada 2006., u Britaniji 2. listopada 2006.; u Australiji 30. rujna 2006. U svom prvom tjednu prodaje, album se prodao u 447 000 primjeraka u SAD-u i zaradio svoje mjesto 1. mjesto na Billboard 200 ljestvici, postavši 700. najbolji album.
Album je sporo napredovao zbog više razloga, uključujući i želju Amy Lee da se do maksimuma poveća kreativni proces bez navale proizvodnje, druge projekte ostalih članova, moždani udar gitarista Terryja Balsama i kontroverze oko otpuštanja njihovog prijašnjeg menadžera. Iako je Lee na Evboardu izjavila da će album biti gotov u ožujku 2006., izdanje se pokrenulo 3. listopada 2006., navodno zbog Wind-Up Recordsa, iz kojeg su htjeli napraviti nekoliko promjena na nadolazećem hitu Call Me When You're Sober. Spot istoimene pjesme sniman je u Los Angelesu i temelji se na bajci Crvenkapice. The Open Door postao je dostupan prije narudžbe na Tunes Music Storeu 15. kolovoza 2006., kao i njen spot.
Amy Lee je potvrdila da je napisala pjesmu za Disneyjev film Narnijske kronike: Lav, vještica i ormar, no bila je odbijena jer je skladba koju je ponudila imala mračan prizvuk. Lee je, svejedno, na to izjavila: "više boljih stvari za album".
Još je jedan pjesma napisana za isti film dospjela na album, pjesma nadahnuta Mozartovom izvedbom, imena Lacrymosa.
Turneja albuma počela je 5. listopada 2006. u Torontu uključujući lokacije u Kanadi, SAD-u i Europi tijekom 2006. Turneja se nastavila 5. siječnja 2007. uključujući zastajkivanja u Kanadi (uz sastav Stone Sour), Japanu i Australiji (uz sastav Shihad). 4. ožujka, 2007. gitarist John LeCompt i bubnjar Rocky Gray napuštaju Evanescence, prema njihovim tvrdnjama LeCompt je bio otpušten bez predhodnog upozorenja, a Gray je sam odlučio otići. 17. svibnja iste godine bubnjar Will Hunt i gitarist Troy McLawhorn zamjenjuju LeCompta i Graya. No Amy Lee je objasnila kako će oni biti u bendu samo privremeno te da oni istovremeno neće napustiti bend Dark New Day u kojem još uvijek djeluju. Nakon 2 godine diskografske pauze, Evanescence su se vratili najavljujući novi album i održali su 2 koncerta. Prvi u New Yorku 04. studenog 2009. i drugi na Maquinaria festivalu u Brazilu 08. siječnja 2009 .gdje im se na mjestu gitarista pridružio James Black iz sastava Finger Eleven. Pjevačica Amy na svom Twitteru redovito obavještava obožavatelje o trenutnim događanjima u sastavu.
Glukoza-1-fosfat adenililtransferaza
Glukoza-1-fosfat adenililtransferaza (, ADP glukoza pirofosforilaza, glukoza 1-fosfat adenililtransferaza, adenozin difosfat glukoza pirofosforilaza, adenozin difosfoglukoza pirofosforilaza, ADP-glukoza pirofosforilaza, ADP-glukoza sintaza, ADP-glukoza sintetaza, ADPG pirofosforilaza, ADP:alfa-D-glukoza-1-fosfat adenililtransferaza) je enzim sa sistematskim imenom ATP:alfa-D-glukoza-1-fosfat adenililtransferaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Redley A. Killion
Redley A. Killion (Chuuk, 1951–) je mikronezijski političar. Godine 1987. je izabran u Kongres Federalnih Država Mikronezije|Kongres, a od maja 1999. do maja 2007. je u dva mandata služio kao potpredsjednik Federalnih Država Mikronezije.
Evanescence
Kršćanske kontroverze
To se činilo suprotstavljajuće s ranijim osjećajima Moodyja koji je rekao:
Kada je Billboard 2006. pitao Amy Lee je li Evanescence "kršćanski bend" odgovorila je:
Članovi benda
thumb|desno|250px|John LeCompt, bivši [[električna gitara|gitarist]]
Spring Hill, Indiana
Spring Hil je grad u američkoj saveznoj državi Indijana.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 98, što je 1 (1,0 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Ruskin, Nebraska
Ruskin je selo u američkoj saveznoj državi Nebraska. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 123 stanovnika.
Hot Sulphur Springs, Colorado
Hot Salfur Springs je grad u američkoj saveznoj državi Kolorado.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 663, što je 142 (27,3 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Alkohol O-acetiltransferaza
Ovaj enzim deluje na grupu kratkolančanih alifatičnih alkohola, ukljućujući metanol i etanol
Potporne strukture zuba
[[Image:Eruptingtoothwithlabels11-24-05.jpg|mini|desno|200px|Histološki preparat zuba:
A: zub
B: desni (gingiva)
C: alveolarna kost
D: periodoncijum]] Tkiva koja pružaju potporu zubima nazivaju se jednim imenom parodoncijum. Tu spadaju gingiva, cement, periodoncijum i prava alveolarna kost. Sve ove strukture su povezane sa embriološkog, topografskog i funkcionalnog aspekta.
Gingiva
Oralna sluzokoža se deli na mastikatornu, zastornu i specijalizovanu. Mastikatorna sluzokoža je gusta i čvrsto je fiksirana u usnoj duplji, pa može da podnese jake sile trenja koje nastaju u toku ingestije. Zastorna sluzokoža je tanja i sklonija povređivanju, a specijalizovana se nalazi samo na jeziku i sadrži papile za prijem čula ukusa i površnog senzibiliteta.
Slobodna gingiva nije pripojena za poglogu i ona poput kragne obavija vrat zuba. Obično je svetloljubičaste boje, talasasta je i visoka oko 0,5-2 mm. Prostor između gingive i zuba naziva se gingivalni sulkus. NJegov spoljašnji zid gradi slobodna gingiva, unutrašnji zid čini gleđ zuba, a dno sulkusa pripojni epitel. Pripojni epitel je pločastoslojevit epitel sastavljen od 10-20 slojeva ćelija, a njegova visina iznosi 0,25-1,35 mm. On je za zub fiksiran pomoću epitelnog pripoja, koga sačinjavaju specijalizovana membrana i hemidezmozom.
Deo slobodne gingive lokalizovan između površina dva susedna zuba se naziva interdentalna ili gingivalna papila. Ona popunjava trouglaste prostore između zuba.
U apikalnom smeru slobodna prelazi u pripojnu gingivu koja je čvrsto pripojena za podlogu, i nešto je rezilijentnija (ugibljivija) i crvenija u odnosu na slobodnu gingivu. Prelaz između njih je označen tzv. „gingivalnom brazdom“.
Periodoncijum
Periodoncijum je tkivo koje okružuje koren zuba i pričvršćuje ga za fascikularnu kost. Prostor između kosti i zuba se naziva periodontalni prostor i njegova širina iznosi 0,18-0,20 mm. U njemu se nalaze ćelije, krvni i limfni sudovi, nervi i Šarpejeva vlakna. To su kolagena, neelastična, talasasta vlakna koja su razapeta između zuba i alveole i koja ograničavaju pokrete zuba u fiziološkim granicama. Šarpejeva vlakna su grupisana u snopove i poređana tako da se suprotstavljaju silama pritiska, vuče i torzije. Prema pravcu pružanja ona se dele na horizontalna, kosa i radijalna, a postoji i podela na gingivalnu i alveolarnu grupu. Ovakav raspored kolagenih vlakana čini da veza između zuba i alveole bude istovremeno čvrsta i elastična, tako da u toku žvakanja ne može doći do oštećenja okolnih tkiva.
U periodoncijumu, između Šarpejevih vlakana, se nalazi amorfni intercelularni matriks koga sačinjavaju mukopolisaharidi i razne vrste ćelija: osteoblasti, cementoblasti, fibroblasti, ćelije imunskog sistema itd.
Cement
Cement je mineralizovano vezivno tkivo, koje prekriva dentin u predelu anatomskog korena zuba. Po građi je sličan kostima i sadrži 32% organskih i 68% neorganskih materija. Najdeblji je u predelu vrha (1-2 mm) i račvanja korenova. Prožet je sistemom kanalića i lakuna, kroz koji prolaze tanke fibrile (koje odgovaraju Šarpejevim vlaknima kostiju), a koje fiksiraju zub za okolnu alveolu. Cement se, slično dentinu, stvara tokom celog života a ima i veliki reparatorni potencijal.
Alveolarna kost
Alveolarna kost se sastoji od dve vrste kompaktne i jedne vrste spongiozne kosti. Ona sa svih strana okružuje i podupire gornje i donje zube, a deo odgovarajuće vilice u koji su usađeni zubi se naziva alveolarni nastavak.
Alveole su koštane zubne čašice, smeštene u alveolarnim nastavcima gornje i donje vilice, u kojima su smešteni zubi. Pregrade između alveola susednih zuba se nazivaju "septa interalveolaria", a između korenova jednog zuba "septa interradicularia". Zid alveole se naziva i prava alveolarna ili vlaknasta kost, pošto su u nju ugrađeni krajevi periodontalnih vlakana.
Nakon vađenja zuba dolazi do delimične razgradnje alveola i njihovih pregrada, a jednim delom se one popunjavaju novim tkivom.
Uloge pripojnog sistema
Fiziološke uloge pripojnog sistema su:
Oboljenja
Parodontopatije su bolesti potpornog aparata zuba i mogu biti: zapaljenske (parodontitis), atrofične (parodontoza) i mešovite.
One mogu nastati kao posledica opštih poremećaja u organizmu (avitaminoza, hormonalni poremećaji, alergije, trovanje teškim metalima) ili kao posledica lokalnih nadražaja (zubni kamenac, plak, unilateralno žvakanje, škripanje zubima, poremećaj okluzije, dentalne anomalije i dr).
Početna faza bolesti se naziva gingivitis (upala desni). Odlikuje se bolom, crvenilom, otokom i eventualnim krvarenjem. To je relativno često oboljenje, prisutno kod više od 80% humane populacije, ali nije naročito opasno. Ukoliko se ne leči, bolest može da se proširi i na okolne koštane strukture i ligament zuba. Nakon toga, u poodmakloj fazi javljaju se razgradnja kosti, gnojne upale, neprijatan zadah, rasklimavanje zuba itd.
U terapiji parodontopatije vrši se uklanjanje uzroka iritacije, saniranje zuba, ponekad protetsko i ortopedsko zbrinjavanje i održavanje oralne higijene.
Renesansna arhitektura
mini|[[Donato Bramante, Tempietto (tal. za "mali hram"), Rim, 1502. U ovoj maloj crkvi sv. Petra Bramante je sažeo sve vrijednosti renesansne arhitekture.]]
Renesansna arhitektura je razdoblje u povijesti arhitekture između 15. i 17. stoljeća koje se javlja, traje i ostavlja različit utjecaj u različitim dijelovima Europe, a odlikuje se preporodom i razvojem određenih konstrukcijskih elemenata starogrčke i rimske arhitekture. Stilski, ovoj arhitekturi prethodila je gotička arhitektura, a nastavila ju je barokna arhitektura. Rana renesansa je nastala u Firenci, djelovanjem jednih od prvih inovatora Novog vijeka, Filippom Bruneleschijem, te se ubrzo proširila na ostale talijanske gradove. Vrlo brzo je stigao u Francusku, Španjolsku, Hrvatsku, Njemačku i naposlijetku u sve druge europske zemlje poput Engleske i Rusije.
Renesansna arhitektura se odlikuje naglaskom simetrije, proporcija, geometrije i skladnog odnosa dijelova (harmonija), upravo onim pravilima koja su oblikovala arhitekturu klasične antike, osobito rimske arhitekture od koje su ostali mnogi tragovi po kojima su arhitekti mogli učiti. Neke od elemenata koje su preuzeli bili su stupovi, pilastri, grede, polukružni luk, kupole u obliku polulopte, niše i edikule, koji su zamijenili komplicirani proporcionalni sustav nepravilnih srednjovjekovnih građevina.
Nastanak i odlike
mini| Brunelleschijeva kupola [[Firentinska katedrala|katedrale u Firenci iz 1417. godine. ]] Slijeđenje antičkih elemenata je bilo lako u Italiji jer je ona imala dovoljno klasičnih spomenika kojima se mogla nadahnjivati. U arhitekturi se odmah krenulo od tri već zadata grčka reda ( dorski red, jonski red i korintski red), pa se oblik i veličina stupova nisu morali ponovno određivati, nego se iz antike preuzeo odgovarajući red.
Filippo Brunelleschi (1377.-1446.) je Firentinac koji se u početku bavio skulpturom i neko vrijeme boravio u Rimu gdje se oduševljava umjetnošću starog Rima. Vrijedno se i sistematski bavio crtanjem antičkih spomenika i zapravo je on otkrio linearnu perspektivu. To njegovo otkriće ostavilo je dalekosežne posljedice za razvoj slikarstva renesanse, međutim on se sam sve više okretao arhitekturi. Njegova najvažnija djela na kojima je po prvi puta primijenio ostavštine antike bile su: - kupola Firentinske katedrale (tzv. Duomo iz 1417. g.), Kapela Pazzi u Firenci s klasičnim elementima (polukružni luk, bačvasti svod, trijumfalni luk, arkade, kupola, narteks, centralni tip, grčki križ, kasetiranje, grčki stupovni redovi, i zlatni rez) i crkva San Lorenzo.
Po njemu je renesansna građevina - kutija koja se mora lako konstruirati, pa su geometrijske i matematičke vrijednosti vrlo jednostavne i do njih se dolazi jednostavnim izračunavanjem. Iz želje za jednostavnošću od svodova se koristi samo bačvasti, polukružni luk, a nekada se svodovi potpuno odbacuju i zamjenjuju ravnom tavanicom od drveta pa zidovi mogu biti tanji i ekonomičniji. Ove tavanice ponekada su jednostavno kasetirane (ravni strop skromno podijeljen, iskasetiran, u kvadrate). Cijelo rješenje osnove renesansne građevine uvijek podliježe zakonu simetrije koja je u arhitekturi renesanse služila kao osnovni princip.
mini|200px|lijevo| [[Benedetto da Maiano, Palača Strozzi u Firenci, 1489. ]] Slobodan grad važan je u gospodarskom i civilizacijskom smislu za pojavu renesanse u Europi. Renesansa je i poznata po težnji da oblikovanjem prostora stvori tzv. "idealan grad". Općenito napredak tzv. svjetovnog duha renesanse, bogata vlastela i slobodni gradovi ogleda se u isticanju svjetovne arhitekture pred crkvenom. Ovo je vrijeme izgradnje prvih velikih palača, vila i objekata društvenog karaktera pri čemu se preuzima konstrukcija rimskog domusa, horizontalna podjela u dva-tri kata, sa jednostavnim ulazom u sredini i prozorima skoro bez ikakvih ukrasa koji se nižu jedan iznad drugog, obično po 9 prozora.
mini|200px| [[Leon Battista Alberti, Palača Rucellai u Firenci, oko 1446.-1450. ]] Leon Battista Alberti je najbolji primjer univerzalnog čovjeka renesanse koji se pokušavao izraziti na raznim poljima. Arhitekturom se počeo baviti relativno kasno (u svojim 40tim), a najprije se bavio raspravama o slikarstvu i kiparstvu. Za njega je idealna građevina centralnog tipa s antičkom dekoracijom. Palača Rucellai u Firenci (1446.-1451.) je simetrična trokatnica koja ima upečatljivo rustikalno pročelje. Rustika je oblaganje grubim neobrađenim kamenom površina arhitektonskih građevina; česta u renesansi.
Alberti također postavlja 3 osnovna načela arhitekture po antičkom arhitektu Vitruviju koja su poredana po važnosti: čvrstoća, svrsishodnost i ljepota. Njegova najpoznatija djela su: Palača Rucellai (Firenca), pročelje crkve San Francesco i crkva San Andrea u Mantovi. Fasada crkve San Andrea je uspješna kombinacija rimskih slavoluka i antičkog hrama. On je ujedno prvi arhitekt koji je primijetio važnost okoline za građevinu, zapravo pravilo po kojemu se arhitektura mora uklopiti u sredinu u kojoj se nalazi.
Širenje i raznolikosti
mini|lijevo| [[Bazilika Sv. Petra u Rimu ]] mini| Unutrašnjost kazališta Teatro olimpico u [[Sabbioneta|Sabbioneti]] Juraj Dalmatinac je 1441. godine započeo gradnju katedrale sv. Jakova u Šibeniku, prema vlastitu projektu. Mješovito gotičko-renesansnog stila, izuzetna je po dosljednoj primjeni originalne montažne metode konstrukcije uporabom velikih kamenih ploča, pilastara i rebara, povezanih međusobno utorima (bez žbuke), na način uvriježen u drvodeljstvu. Ovu jedinstvenu građevinu trolisnog pročelja u Europi dovršio je Nikola Firentinac. Šibenska katedrala je Nikolu je inspirirala za prigradnju kapele Bl. Ivana Orsinija (1468.) uz Trogirsku katedralu, koja je, kao i šibenska katedrala, sastavljena od velikih blokova kamena izrazitom preciznošću.
Villa d'Este je vila u Tivoliju, u blizini Rima, koja je kao jedinstven primjer renesansne arhitekture i talijanskog vrta s vodenim strukturama u fantastičnoj mješavini arhitektonskih elemenata i poludivlje prirode, koje je imalo snažan utjecaj na europski vrtni urbanizam i kasnije je kopirano u brojnim građevinama od Portugala do Poljske.
Ideali renesanse, koje su promovirali vladari Mantove – obitelj Gonzaga, su prisutni u morfologiji i planu grada Sabbionete. On predstavlja najraniji primjer utjelovljenja renesansne ideje idealnog grada (kao što je i Karlovac). Izgrađena je u drugoj polovici 16. stoljeća za vladavine jednog vladara (Vespasiano Gonzaga Colonna), i može se opisati kao grad jedne vladavine koja odražava red i organiziranost. Jasnog je geometrijskog plana pravilne mreže, a u njoj se nalaze i izvrsne renesansne građevine i umjetnička djela.
Andrea Palladio (1508.–80.) je bio arhitekt i teoretičar antičkih tradicija u arhitekturi. Napisao je "Četiri knjige o arhitekturi" kojima je znatno utjecao na razvoj europske arhitekture, osobito u engleskoj gdje se u 17. i 18. stoljeću arhitektura po njegovim načelima smatrala samostalnim pravcem – paladijanizam, koji je bio preteča neoklasicizma u umjetnosti.
Španjolski arhitekt Juan Bautista de Toledo (oko 1530.-1597.), koji se naukovao u Rimu i Napulju, je počeo utjelovljavati ideju kompleksa u duhu protureformacije kralja Filipa II., 1559. god. Nakon trideset godina gradnje, kompleks El Escorial je dovršio njegov učenik Juan de Herrera. Šturi i strogi stil Escoriala povjesničari su, prema njegovom arhitektu, prozvali "Herrerovim stilom" (Estilo herreresco) koji je uz pleterski stil obilježio španjolsku renesansu. Njegova je građevina i iznimna Archivo de Indias u Sevilli.
Sigismundova kapela Wawelske katedrale u Krakovu neki smatraju za najčišći primjer renesansne arhitekture izvan Italije. Izgradio ju je firentinski arhitekt Bartolommeo Berrecci od 1517.-33. godine. mini| [[Klaustar Samostana Kristovog reda u Tomaru (Portugal)]] Zamość je grad u Poljskoj koji se smatra za savršen primjer renesansnog "idealnog grada" s konca 16. stoljeća koji je zadržao svoj izvorni urbanistički plan i utvrde, kao i veliki broj građevina u kojima su se spojile arhitektonske tradicije središnje Europe i Italije.
Inigo Jones (1573.–1652.) je najvažniji engleski arhitekt koji donosi elemente renesansne arhitekture i klasicističkog baroka u Englesku. U Londonu je izgradio Kraljičinu kuću u Greenwichu, te dijelove kraljevskog dvorca Whitehall za kralja Jakova I. i dr.
Danski Dvorac Kronborg, na najdaljem vrhu otoka Zelanda, na najužem dijelu tjesnaca Øresund koji dijeli Dansku od Švedske, gdje je ovaj prolaz u Baltičko more ovdje širok tek 4 km, izgradio je Fridrik II. Danski 1585. godine kao pomorsku utvrdu koja je kontrolirala njegov promet. Dvorac je stoljećima bio jedan od najvažnijih, najvećih i najljepših renesansnih dvoraca sjeverne Europe, ali je nemarom radnika izgorio u plamenu 1629. godine.
Ostale znamenite renesansne građevine:
Utjecaj i ostavština
mini| Središnji salon kluba Reform u [[Londonu iz 1841. godine, arhitekta Charlesa Barryja, je inspiriana renesansnom palačom Farnese]]
Tijekom 19. stoljeća, u duhu historicizma, događa se i obnova renesansne arhitekture (neo-renesansa). Dok se neo-gotika smatrala idealnim stilom za izgradnju crkvenih građevina, neo-renesansa se smatrala prikladnom za profane građevine kao što su gradske vijećnice, banke, gospodski klubovi i stambeni kompleksi. To se nastavilo duboko u 20. stoljeće, osobito na pročeljima tvornica, poslovnih zgrada i velikih trgovina, koje su željele ostaviti dojam otmjenosti i sigurnosti.
Alik L. Alik
Oženjen je za Shra C. Lono s kojom ima dvoje djece.
1047 Geisha
1047 Geisha je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,241 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 11,86 a geometrijski albedo 0,334.
Sorelle, Frosinone
Sorelle je naselje u Italiji u provinciji Frosinone, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 118 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 376 m.
Propan-1,2,3-trikarboksilna kiselina
Propan-1,2,3-trikarboksilna kiselina je organsko jedinjenje, koje sadrži 6 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 176,124 Da.
Etofilin nikotinat
Etofilin nikotinat je organsko jedinjenje, koje sadrži 15 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 329,311 Da.
Parodontopatija
Parodontopatija ili parodontoza je progresivna i degenerativna bolest parodoncijuma (potpornog tkiva zuba), koja dovodi do klaćenja, migracije i ispadanja zuba.
Najčešća patološka promena koja se dešava u parodoncijumu jeste upala desni, koja predstavlja nezavisno oboljenje (kataralni gingivit), ali zbog sredine u kojoj se odvija može da se proširi i na druge delove parodoncijuma.
Glavna karakteristika parodontopatije jeste ogolićenje vratova i korenova zuba. Pored inflamacije u parodoncijumu se odigravaju i distrofični procesi koji razaraju vezivno-tkivne elemente. Usled toga desni se povlače i zubi ostaju ogolićeni, pa izgledaju kao da su izduženi. Ovaj proces može da uzme i veće razmere kada je koren zuba ogoljen do vrha. Postoje i neka predilekciona mesta na kojima se bolest najčešće javlja. To su spoljašnje strane donjih prednjih zuba i unutrašnje strane gornjih kutnjaka.
Etiologija
mini|desno|200px|Zubni kamenac mini|desno|200p|Ogolićeni vratovi zuba Parodontopatiju izaziva uglavnom zubni plak, odnosno mikroorganizmi koji čine njegov sastavni deo. Pored toga, postoje i drugi činioci koji utiču na brzinu i tok razvoja bolesti:
Zubni plak je bezbojna naslaga koja se taloži na zubima, ali i na drugim mestima u usnoj duplji. Ove naslage mogu biti obojene hranom i nekim bakterijama, a mogu se odstraniti jedino mehaničkim čišćenjem pomoću četkice. Taloženjem soli i minerala iz pljuvačke u plak, nastaje zubni kamenac. U nastanku parodontopatije on ima dvojaku ulogu: indirektnu i direktnu. Indirektna uloga se ogleda u tome što kamenac stvara retenciona mesta za nakupljanje plaka i onemogućava samočišćenje i održavanje oralne higijene, dok direktni uticaj potiče od mehaničkog pritiska koji on vrši na slobodnu gingivu.
Značajnu ulogu u nastanku i razvoju parodontopatije imaju i određene anomalije: anomalije oblika zuba (loše formirane dentalne krune), anomalije položaja zuba (nagnuti ili zbijeni zubi, dubok preklop, otvoren zagrižaj) i anomalije u pripoju frenuluma (što utiče na formiranje parodontalnih džepova).
Pod impakcijom hrane podrazumeva se utiskivanje hrane u desni i dublja tkiva parodoncijuma. To utiskivanje se javlja tokom žvakanja, kao i pod dejstvom mišića obraza, jezika i usana. Utisnuta hrana predstavlja dobru podlogu za razmnožavanje bakterija i mehanički nadražuje tkivo i time otvara put za delovanje mikroorganizama. Impakciju uzrokuju: karijes, gubitak zuba, neadekvatne plombe i protetski radovi, abrazija zuba, migracija zuba i dr.
Loše navike mogu značajno doprineti razvoju parodontopatije time što olakšavaju i ubrzavaju akumulaciju dentalnog plaka. Tu spadaju: žvakanje samo jednom polovinom vilica, disanje na usta, korišćenje samo meke hrane u ishrani itd.
Jatrogeni faktori potiču od loše urađenih stomatoloških radova i zahvata, koji doprinose razvoju bolesti tako što sprečavaju samočišćenje, omogućavaju akumulaciju plaka, oštećuju parodoncijum mehaničkim putem ili pomoću hemijskih sastojaka koje sadrže, izostajanjem fiziološke stimulacije (kod loše urađenih radova) i sl.
Klinička slika
mini|desno|200p|Crvenilo desni mini|desno|200p|Zapaljenje desni Na početku bivaju zahvaćene samo desni koje su crvene, blago otečene i krvare prilikom iritacije. Kasnije krvarenje postaje izraženije i javlja se na najmanji nadražaj (npr. tokom pranja zuba). Može se javiti i osećaj trnjenja ili pečenja, kao i osećaj stranog tela između zuba. Daljim napredovanjem infekcije bivaju zahvaćena i druga tkiva parodoncijuma, pa i kost vilice koja se razara i tako nastaju parodontalni džepovi. U njima se stvara gnoj koja uzrokuje neprijatan zadah iz usta. Zubi polako gube potporu, počinju da se klimaju, pomeraju i isplivavaju, da bi na kraju došlo do njihovog ispadanja. Bol nastaje tek nakon pojave komplikacija (apscesi, ciste, sinuzitis, infekcija okolnih tkiva) kada je bolest već u poodmakloj fazi.