cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cisterna
Tipovi
Sl. 1. prikazuje cisternu nekadašnjega samostana sv. Marije u Dubrovniku, koja je sagrađena u sklopu samih gradskih mira, a nacrt na sl. 9 cisternu nekadašnjeg samostana sv. Križa na Čiovu. Ove stare samostanske cisterne nalik su više ili manje na cisternu tkz. mletačkog tipa, koja ima građenu nepropusnu jamu otvorenu prema gore i ispunjenu pijeskom, a usred nje se nalazi zdenac, tako da se kišnica na putu u zdenac filtrira kroz pijesak. Takva cisterna obično nema odozgo nikakva pokrova, a kapacitet joj je razmjerno malen, jer pijesak zaprema i preko 60% prostora.
Suvremene cisterne grade se prema takozvanom američkom tipu, po kojem je uz cisternu ili u njoj zatvoren zdenac sa sisaljkom, a oko zdenca filtar od pijeska, dok preostali dio cisterne služi za nagomilavanje vode i ujedno kao taložnica. Dvije inačice ovoga tipa, kako su se kod nas već udomaćile, prikazane su na nacrtima slika 8 I 10. Četverouglastu cisternu toga tipa prikazuje primjer u Suhaji Petrovačkoj na sl. 7.
Suvremena cisterna mora ispuniti dvojak zadatak: l. osigurati dovoljnu količinu vode i 2. davati vodu besprijekorne kakvoće. Da se osigura dostatna količina, treba točno odrediti: broj stanovnika (s), koji će se služiti cisternom, godišn ji prirast stanovništva (m) u postotcima, rok od (n) godina, za koji se cisterna osniva, dnevnu potrošnju vode po stanovniku (q), ukupnu godišnju oborinu (o) i postotak oborine (p), koji s naplova dotječe u cisternu, jer malene kiše, rose i dio većih kiša ne dotječu s naplova u cisternu.
Tada je koeficijent dotoka u cisternu
, a potrebna površina naplova
Kad se odredi vrijednost za n, koja se uzima obično 30 ili 50 godina, ovisit će veličina naplava samo o vrijednostima k. q i o.
Za k uzimaju neki autori vrijednosti od 0,5 do 0,9; u našoj praksi uzima se obično 0,8, no za taj izbor nema eksperimentalne podloge. Vrijednost veličine q ovisi u prvom redu o tome, postoji li osim cisterne još kakvo drugo vrelo vode za sporedne potrebe: pranje, čišćenje i t. d. Ako ne postoji, treba za q uzeti barem 20 l po stanovniku dnevno za piće, kuhanje, osobno pranje i pranje suđa; U krajevima niska standarda života može se ići i na manje, do 10 l. Kod nas se na žalost računa i s još manjim količinama: 6, 5 pa i 3 l po stanovniku dnevno. Konačno treba za o uzeti takvu vrijednost, da cisterna dobiva i u sušnim godinama dovoljne količine vede. Znanstveno opravdano i točno računa se za o po računu vjerojatnosti ona najmanja godišnja oborina. koja će nastupiti jednom u određenom broju godina: 30, 50, 100 ili dr. Budući da je takav način računa dosta dug i zahtijeva poznavanje metoda računa vjerojatnosti, to nije ušao općenito u našu praksu, a može se prilično pouzdano nadomjestiti tako, da se za o uzme najmanja zabilježena godišnja oborina iz niza opažanja kroz najmanje 25 godina. Nema li ombrometrijskih podataka za mjesto, za koje se projektira cisterna, treba upotrijebiti podatke najbliže ombrometrijske postaje sličnih oborinskih karakteristika uz potrebne modifikacije.
Ovaj način nije znanstveno opravdan. Zapremina cisterne morala bi biti jednaka potrošnji u najdužoj suši, sračunatoj po računu vjerojatnosti iz ombrometrijskih podataka, razumijevajući pod sušom razdoblje od mjeseca, u kojemu se mjesečna oborina počinje smanjivati ispod potrošnje, do mjeseca, u kojemu opet premaši potrošnju. Za valjanu opskrbu vodom iz cisterne nije zapremina toliko važna, koliko veličina naplova, pa se stoga može prihvatiti i manje točan račun zapremine uz uvjet, da je površina naplova izračunata za najgore sušne prilike.
Da se osigura besprijekorna kakvoća vode, treba onemogućiti blaćenje vode u samoj cisterni. To se postizava gradnjom sasvim zatvorene cisterne, iz koje se voda vadi zatvorenim mehanizmom. Cisterna se može smatrati zatvorenom, ako je sasvim nepropusna u svim svojim dijelovima i ako su joj svi otvori zatvoreni i osigurani protiv procjeđivanja vode u cisternu. Zatim treba onemogućiti dotok već zagađene vode s naplova. To se postizava gradnjom posebnih naplova glatkih i čistih površina te zaštićenih ogradom. Krovne površine ne odgovaraju u pravilu tome zahtjevu, jer se blate prašinom s cesta, čađom i izmetom ptica i mačaka. Konačno treba omogućiti automatsko čišćenje vode od nečisti, koju ona slučajno donosi sa sobom u cisternu. To se postizava predfiltrom, koji se uklapa u vod s naplova u cisternu, da sprječava ulaz krupnijih stranih stvari; zato se gradi u malim dimenzijama iz krupna materijala i s filtrom od fina pijeska, koji se uklapa između cisterne i zdenca, kako to prikazuje slika 8.
Stare naše cisterne gradile su se od kamena u vapnu i crljenici; suvremene cisterne grade se ili od kamena u cementnom mortu ili od nabijena betona, ili od armirana betona. Potonji daje tehnički i opskrbno najbolju izvedbu. Stare su se cisterne pokrivale bačvastim svodom ili kupolom od kamena. što je statički nepovoljno te bi se one s vremenom razlabavile. Statički je povoljan suvremeni način pokrivanja armiranobetonskom pločom ili isto takvom kupolom. Unutarnje površine dna, zidova i stropa pokrivaju se nepropusnom cementnom žbukom. Filtri se prave od filtarskog pijeska debljine zrna ispod 1 mm, predfiltri od tučenca ili krupna šljunka. Naplovi se grade na očišćenim i izravnanim kosim površinama iz betonskih ploča, kojima su sudari i sastavci zaliveni asfaltnim kitom, a ograđuju se zidom od kamena na suho ili u mortu, koji se pokriva pločom s padom prema unutra. Na najnižoj točki naplova skuplja se voda i vodi u predfiltar, iz kojega dolazi u cisternu. Filtar se u cisterni smješta na suprotnoj strani od dovodnog voda; na taj način cisterna služi kao taložnica. Filtar se gradi za horizontalan smjer proticanja. Vertikalan protok je nepodesan, jer prva voda, koja navali u praznu cisternu, naglo prodire kroz filtar te ga razlabavi i u njemu stvori kanale, što se kod horizontalnog toka ne može dogoditi.
Valjanost spomenutih načela za projektiranje cisterne ispitao je za naše prilike na velikom broju različitih cisterni Dom narodnog zdravlja na Sušaku te došao do zaključka, da se iz urednih suvremenih zatvorenih cisterna s fitrom općenito dobiva čista i gotovo sterilna voda, jednaka najboljoj vodovodnoj; slabije je kakvoće voda iz zatvorenih cisterni bez filtra, dok otvorene cisterne daju često opasno nečistu vodu.
Tit Veturije Kalvin
Tit Veturije Kalvin (Titus Veturius Calvinus) bio je Rimska Republika|rimski državnik i konzul za vrijeme drugog samnitskog rata. On sam, ili njegov istoimeni otac, je bio konzul 334. pne.
Eukariotska replikacija DNK
Replikacija DNK kod eukariota je znatno komplikovanija nego kod prokariota, mada postoji mnoštvo sličnih aspekata. Eukariotske ćelije mogu da iniciraju DNK replikaciju jedino u specifičnoj tački ćelijskog ciklusa, na početku S faze.
Tit Veturije Kalvin
Kalvin je konzulom postao 321. pne. zajedno sa Spurijem Postumijem Albinom. Tada su s vojskom poduzeli pohod na Samnite, ali su kod Kaudinskih prijevoja opkoljeni i prisiljeni na predaju, nakon čega su morali "marširati ispod jarma" i sklopiti ponižavajući mirovni ugovor. Pri povratku u Rim, Postumije je predložio da se dvojica konzula ponovno predaju Samnitima, ali su Samniti to odbili, držeći da će time poništiti mirovni ugovor.
Eukariotska replikacija DNK
Mesto u ćelijskom ciklusu
Replikacija DNK se kod eukariota javlja samo u S fazi ćelijskog ciklusa, a do preinicijacije dolazi u G1 fazi. Za preinicijaciju i aktivaciju su neohodna dva veoma različita intraćelijska konteksta da bi sledili jedan drugog u korektnom redosledu, i stoga postoji veoma mala verovatnoća da do replikacije dođe više od jednog puta tokom ćelijskog ciklusa.
Usled velike veličine eukariotskih hromozoma, oni sadrže više mesta početka replikacije. Neka od tih mesta su dobro poznata, kao što su autonomno replikujuće sekvence (ARS) kvasca, dok se druga eukariotska mesta početka, posebno kod životinja, mogu naći na rasponima od više hiljada baznih parova.
Vaie, Torino
Vaie je naselje u Italiji u provinciji Torino, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1450 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 383 m.
Hamadanska pokrajina
Hamadanska pokrajina (perz. استان همدان; Ostān-e Hamadān) je jedna od 31 iranske pokrajine. Smještena je u zapadnom dijelu zemlje, a omeđena je Zandžanskom i Kazvinskom pokrajinom na sjeveru, Markazijem na istoku, Luristanom na jugu, te Kermanšaškom i Kurdistanskom pokrajinom na zapadu. Hamadanska pokrajina ima površinu od 19.368 km², a prema popisu stanovništva iz 2006. godine u njoj je živjelo 1,674.595 stanovnika. Sjedište pokrajine smješteno je u gradu Hamadanu.
Stari plac
Stari plac ili Staro Hajdukovo je pučki naziv za nekadašnje igralište nogometnog kluba Hajduk u Splitu. Prvotno se, prije osnivanja Hajduka, taj komad zemlje zvao Krajeva njiva (od kraj, splitski naziv za kralj), koje je služilo kao vježbalište austrougarske vojske.
Početci
Prva utakmica koja se odigrala na Starom placu, a istovremeno i prva Hajdukova utakmica uopće, bila je ona protiv splitskog autonomaškog kluba Calcio Spalato. Hrvatski orijentirani Hajduk pobijedio je rezultatom 9:0. Kao strijelac prvog gola u povijesti igrališta, i to lijevim koljenom, zapamćen je nogometaš Šime Raunig, što po njegovim riječima nije točno, nego da ga je dao donjim dijelom noge. Prvobitna orjentacija igrališta bila je istok-zapad. Tek nakon Prvog svjetskog rata, ponovnim obnavljanjem sportskih aktivnosti, igralište je postavljeno u smijeru sjever-jug.
Selidba Hajduka i novi klub
Hajduk se svojim igralištem koristio od 1911. do 1979. godine. Puno puta je dograđivan, postavljene su montažne tribine i reflektori, ali se stalno isticala potreba izgradnje novog stadiona. Za potrebe 8. mediteranskih igara 1979. izgrađen je novi suvremeni stadion u Poljudu, a staro Hajdukovo igralište prepušteno je Ragbi klubu Nada i Baseball klubu Nada SSM - Split. Dugi niz godina vode se sudski sporovi između Hajduka, Nade i Grada Splita za vlasništvo nad zemljištem na kojem se nalazi Plac.
Kompleks prepoznavanja mesta početka
thumb|Potencijalna uloga Cdc6 u inicijaciji DNK replikacije. U molekularnoj biologiji, ORC ili Kompleks prepoznavanja početka je multi-podjedinični DNK vezujući kompleks (6 podjedinica) koji se vezuje kod svih eukariota u ATP-zavisnom maniru za mesto početka replikacije. Podjedinice ovog kompleksa su kodirane ORC1, ORC2, ORC3, ORC4, ORC5 i ORC6 genima. ORC je centralna komponenta za eukariotsku replikaciju DNK, i vezivanje hromatina na mestu početka replikacije tokom ćelijskog ciklusa. ORC usmerava DNK replikaciju širom genoma i neophodan je za inicijaciju. ORC koji je vezan za mesto početka replikacije služi kao fondacija za formiranje prereplikacionog kompleksa (pre-RC), koji obuhvata Cdc6, Tah11 (aka Cdt1), i Mcm2-Mcm7 kompleks. Formiranje Pre-RC kompleksa tokom G1 je neophodno za replikaciono licenciranje hromozoma pre DNK sinteze tokom S faze. Ćelijskim ciklusom regulisana fosforilacija Orc2, Orc6, Cdc6, i MCM posredstvom ciklin-zavisne proteinske kinaze Cdc28 reguliše inicijaciju DNK replikacije, uklučujući blokiranje reinicijacije u G2/M fazi.
Emily Blunt
Emili Olivija Laura Blant (rođena 23. februara 1983. u Londonu, Engleska) je engleska glumica, koja je 2007. godine nagrađena nagradom Zlatni globus za najbolju glumicu u mini-seriji, za svoju ulogu u televizijskoj seriji Gidionova kćerka. Takođe je nominovana za nagrade Zlatni globus za najbolju sporednu glumicu u igranom filmu, BAFTA nagrada za najbolju glumicu u sporednoj ulozi i BAFTA nagrada za nadolazeću zvezdu, i to za ulogu u filmu Đavo nosi Pradu.
1757 Porvoo
1757 Porvoo je asteroid glavnog asteroidnog pojasa čija srednja udaljenost od Sunca iznosi 2,350 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 13,36.
Izopropil hlorid
Izopropil hlorid je organsko jedinjenje, koje sadrži 3 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 78,541 Da.
1755 Lorbach
1755 Lorbach je asteroid glavnog asteroidnog pojasa. Približan prečnik asteroida je 27,90 km, a srednja udaljenost asteroida od Sunca iznosi 3,090 astronomskih jedinica (AJ).
Inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike je 10,696 stepeni, a orbitalni period iznosi 1984,007 dana (5,431 godina). Ekscentricitet orbite asteroida iznosi 0,049. Apsolutna magnituda asteroida iznosi 10,77 a geometrijski albedo 0,111.
Asteroid je otkriven 8. novembra 1936. godine.
Športski centar Gripe
Športski centar Gripe, skraćeno ŠC Gripe športski je kompleks u Splitu. Sastoji se od velike i male dvorane. Velika dvorana kapaciteta je oko 6.000 gledatelja. Mala dvorana može primiti 3.500 gledatelja. Koristi se za razne športove i koncerte.
Kompleks je izgrađen za odigravanje Mediteranskih igara, u drugoj polovici sedamdesetih. Arhitekt je Živorad Janković
22. studenog 2007. u sklopu centra, s istočne strane otvorena je Kuća slave splitskog športa.
Pasa od Sille
Pasa Isageum (?-112, vl. 80-112) bio je peti po redu vladar Sille, jednog od Tri kraljevstva Koreje. Naziv isageum u njegovom imenu se odnosi na kraljevsku titulu Sille. Bio je potomak osnivača države Hyeokgeosea, a prezime mu je bilo Bak.
Njegova vladavina je bila obilježena gradnjom utvrđenja, uspješnim ratovima protiv Konfederacije Gaya te ratom s državom Baekje, s kojom je sklopio mirovni ugovor godine 105.
Nadbiskupska palača u Splitu
Nadbiskupska palača u Splitu je neorenesansna palača, sjedište splitsko-makarskog nadbiskupa.
Povijest
Prvotna rezidencija splitskog nadbiskupa nalazila se unutar Dioklecijanove palače, no izgorila je 1924. godine.
Smještaj za novo sjedište splitskih crkvenih dostojanstvenika nađeno je izvan palače, na istočnom rubu gradskog središta. Zgrada Nadbiskupije građena je u vrijeme biskupa Filipa Frane Nakića (1889.-1910.) u periodu 1901.-1904. godine. Za vrijeme savezničkog bombardiranja Splita 4. siječnja 1944. zgrada je znatno oštećena. Poslije Drugog svjetskog rata, zgradu su 1948. godine nacionalizirale komunističke vlasti nove Jugoslavije, a Crkvi ju je vratila Republika Hrvatska godina 1998., kada je i počela njena obnova.
Klondike
Klondike je postao slavan - 1896. kad je u njegovoj pritoci Bonanza Creek otkriven zlatni pijesak, to izazvalo pravu zlatnu groznicu nalik na onu u Kaliforniji, tad su u dolini Klondikea i njegovih pritoka, nastala brojna naselje tragača za zlatom i sva mitologija vezana uz njih. O Klondikeu je puno pisao Jack London u svojim romanima.
Geografske karakteristike
Klondike izvire u Masivu Ogilvie na sjeveru kanadskog Yukona odakle teče do svog ušća u rijeku Yukon kod grada Dawson.
Esves-le-Moutier
Ev le Mutje je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Centar, u departmanu Endr i Loara.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 156, a gustina naseljenosti je iznosila 15 stanovnika/km².
Karavan-saraj Sangi-Muhamedabad
mini|desno|250px| Panorama [[karavan-saraja Sangi-Muhamedabad s tvrđave Kale-je Geli]]
Karavan-saraj Sangi-Muhamedabad (perz. کاروانسرای سنگی محمدآباد, dosl. kameni karavan-saraj kod Muhamedabada) nalazi se na sjeveru Komske pokrajine u Iranu, uz historijski put između Raja i Isfahana odnosno uz suvremenu cestu između Garmsara i Koma, oko 35 km sjeveroistočno potonjeg grada. Građevina se datira u seldžučko razdoblje (11. − 12. v.), no susjedna sasanidska tvrđava Kale-je Geli udaljena svega 50 m prema sjeveru kao i susjedna stanica Dair-e Gačin svjedoče da je lokacija imala stratešku važnost još u starom vijeku. Karavan-saraj je tlocrtnih dimenzija 80 x 80 m što ga čini jednim od najvećih u Iranu. Nosivi zidovi građeni su prvenstveno od kamenih blokova, dok su lukovi, svodovi i ajvani građeni od opeke. Unutrašnji prostor karakterizira tipičan raspored s četiri ajvana uz osi, a ulaz je smješten na jugoistočnoj strani. Građevina je opasana s četiri kružne kule na uglovima odnosno tri polukružne kule na sporednim pročeljima. Uz sjeverni ugao izgrađena je kvadratična struktura koja visinom od 16 m odstupa od ostatka kompleksa. U dvorištu se nalaze ostaci kanata kojima je voda dopremana s obližnjih zapadnih brda odnosno doline rijeke Kom-Rud. Karavan-saraj Sangi-Muhamedabad u listopadu 1998. godine uvršten je na popis iranske kulturne baštine.
21. 6.
Dani - Godine
prethodni dan - sledeći dan
21. juna ili '''21. lipnja (21. 6.'''), 172. dan godine po gregorijanskom kalendaru (173. u prijestupnoj godini). Do kraja godine ima još 193 dana.
Rođenja
.
Smrti
.
Blagdani i praznici
Vidi takođe: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar
Hormuzgan
Hormuzgan (perz. هرمزگان; Hormuzgān, punim imenom استان هرمزگان; Ostān-e Hormuzgān) je jedna od 31 iranske pokrajine. Smještena je na jugu zemlje i omeđena je Bušeherskom pokrajinom na zapadu, Farsom i Kermanskom pokrajinom na sjeveru, Sistanom i Balučistanom na istoku, te Omanskim i Perzijskim zaljevom na jugu. Imenovana je prema Hormuškom tjesnacu koji spaja dvije spomenute vodene površine. Hormuzgan ima površinu od 70.697 km², a prema popisu stanovništva iz 2006. godine u pokrajini je živjelo 1,062.155 stanovnika. Sjedište Hormuzgana je grad Bandar Abas.
Etnografski muzej Split
mini|250px|[[Stara gradska vijećnica u Splitu|Stara gradska vijećnica, u kojoj je Etnografski muzej djelovao od 1924. do 2004. godine ]] mini|250px|Stara gradska vijećnica Etnografski muzej Split, smješten je neposredno pored Peristila, središnjeg trga Palače, u zdanju koje već samo po sebi ima izuzetnu kulturnu te povijesno-graditeljsku važnost, te uz prezentaciju izrazito vrijednih etnografskih zbirki koje nam predočavaju nekadašnji život Splićana, otočana i težaka Zagore, tvori jedinstvenu kulturnu nadopunu prilikom turističkog obilaska grada Splita. Naime, ono po čemu je ovaj muzej jedinstven jest činjenica da se prostor muzeja nalazi na mjestu gdje su u 4. stoljeću bile carske odaje, odnosno spavaće sobe cara Dioklecijana, kao najintimniji dio Palače.
Povijest
Za vrijeme Austro-Ugarske Monarhije 1913. godine po odobrenju iz Beča potvrđen je Statut muzeja čime je ustanova pravno zaživjela. Ključna osoba vezana uz povijest muzeja je inženjer Kamilo Tončić pl. Sorinjski (1878.- 1961.), rođeni Zadranin, arhitekt po struci te veliki poklonik i ljubitelj narodnog stvaralaštva i umjetnosti. Zahvaljujući neumornom i strastvenom radu inženjera Tončića na prikupljanju, čuvanju i prezentaciji narodnih rukotvorina svijest o važnosti i skrbi za etnografsku građu značajno je porasla. Godine 1906. započela je s radom Obrtna škola u Splitu, a u toj ustanovi se od 1909. godine izlažu etnografski eksponati. Direktor škole bio je Kamilo Tončić i na njegovu inicijativu i zalaganje započelo se je sa sustavnim otkupom i prikupljanjem etnografske građe koja je trebala poslužiti za uzor učenicima sa ciljem očuvanja izvorne narodne tradicije stvaralaštva. Godine 1910. u jednoj od prostorija škole su predstavljene narodne nošnje s područja Dalmacije, ta je Zbirka postala dio stalnog postava. U to vrijeme počeo se je za izložbeni prostor upotrebljavati naziv - „Narodni muzej", "Pokrajinski muzej za narodni obrt i umjetnost" i "Zemaljski muzej za narodnu industriju i narodnu umjetnost". Muzejski prostor do oficijelne potvrde slovio je kao lijepo namješten i opskrbljen. Kamilo Tončić postao je prvi ravnatelj muzeja i na toj funkciji je bio sve do 1944. godine. Muzej je nakon I. svjetskog rata (1919.) premješten na drugu lokaciju u prostorije Poljoprivredne škole blizu Arheološkog muzeja. U tom objektu organizirana je druga stalna postava, iako je zbog količine građe prostor vrlo brzo postao premalen i neadekvatan. U međuratnom razdoblju muzej dobiva status regionalne ustanove te se prikuplja etnografska građa sa cijelog područja tadašnje države. Tijekom dva svjetska rat vrijedna muzejska građa je očuvana upravo zahvaljujući entuzijazmu i skrbi gospodina Tončića za narodnu baštinu. Treći put muzej je preseljen 1924. u zgradu Stare gradske vijećnice i u tim prostorijama je djelovao sve do 2004. godine. Muzej se i danas nalazi unutar stare jezgre, ali na novoj adresi - Iza vestibula 4.
Usluge
Pružanje stručne pomoći iz područja djelatnosti muzeja, održavanje predavanja, vršenje stručnog vodstva, pružanje usluge informiranja vezano uz aktivnosti, organiziranje izložbi, objavljivanje stručnih publikacija.
Spurije Postumije Albin
Spurije Postumije Albin (Spurius Postumius Albinus) bio je rimski patricij i političar iz 4. vijeka pne.. Godine 334. pne. je izabran za konzula te je zajedno s kolegom Titom Veturijem Kalvinom napao zemlju Sidicina. Međutim, kada je viđeno koliku su vojsku Sidicini prikupili, te da im u pomoć dolaze Samniti, na mjesto konzula je imenovan diktator Publije Kornelije Rufin.
Godine 332. pne. je izabran za cenzora, a godine 327. pne. za magister equituma kada je Marko Klaudije Marcel držao skupštinu. Godine 321. pne. je, za vrijeme drugog samnitskog rata, po drugi put izabran za konzula zajedno s Titom Veturijem Kalvinom te je marširao protiv Samnita i njihovog komandanta Gaja Poncija. Tada je njegova vojska namamljena u klopku kod Kaudinskih prijevoja i priisljena na predaju, nakon čega se morala simbolički "staviti pod jaram".
Nastojeći spasiti živote svojih vojnika, Albin i njegov kolega su pristali na ponižavajući mirovni ugovor. Kada su se vratili u Rim, osramoćeni konzuli su podnijeli ostavke i odrekli se senatskog mjesta. Također su predložili da sve osobe koje su potpisale mir moraju biti razodjevene, vezane i od strane fecijala odvedene Samnitima. Prijedlog, kojeg naširoko citira Livije, je prihvaćen, ali ih je Poncije odbio primiti, smatrajući kako bi ova nova predaja poništila već prije sklopljen i po Samnite izuzetno povoljan mirovni ugovor..
Salijska dinastija
Salijska dinastija (Salier) bila je dinastija njemačkih kraljeva i svetih rimskih careva koja je vladala od 1024. do 1125. Također je poznata i kao Franačka ili Frankonska dinastija, a koje je ime dobila po postojbini Frankoniji. Činila su je četiri monarha, od kojih je prvi - Konrad II - izabran za njemačkog kralja nakon smrti Heinricha II, posljednog vladara Otonijanske dinastije 1024. a potom okrunjen za cara 1027. Sva četiri vladara - Konrad II, Heinrich III, Heinrich IV i Heinrich V - se smatraju jednim od najenergičnijih i najambicioznijih vladara srednjovjekovne Njemačke, koji su nastojali stvoriti čvrstu centralnu vlast i dobro ograniziranu upravu, a zbog čega su ulazili u sukob sa plemstvom i papama. Njihova je vladavina koincidirala sa konačnom uspostavom feudalnog sistema i društva karakterističnog za visoki srednji vijek, ali i relativnim nazadovanjem intelektualnog života u odnosu na druge zapadnoevropske države. Okončana je 1125. smrću Heinricha V, koga je naslijedio Lothar III iz dinastije Supplingeburg; nešto kasnije je na prijestolje došao Heinrichov unuk čija je loza poznata kao Kuća Hochenstaufen.
Salijski kraljevi i carevi
Datumi vladavine kao careva u obzir uzimaju izbore i naknadne krundibe.
Taht-e Sulejman
Taht-e Sulejman (perz. تخت سلیمان, dosl. Salomonovo prijestolje) je arheološki lokalitet u iranskoj pokrajini Zapadni Azarbajdžan, na pola puta između gradova Urmije i Hamadana, kod današnjeg mjesta Takaba, oko 400 km zapadno od Teherana.
Narodna predaja kaže kako je kralj Salomon običavao zatočiti čudovišta u 100 metara dubokoj rasjelini poznatoj kao Zendani Sulejman ("Salomonov zatvor"), a jedan drugi krater u samoj citadeli ispunjen je svježom vodom, te se također kaže kako ga je načinio Salomon.
Arheološka iskapanja su otkrila ahemenidske tragove iz 5. vijeka pne., ali i kasnije iz perioda partskog naselja na citadeli. Tu je pronađen i novac iz vremena sasanidskih vladara, ali i bizantskog cara Teodeozija II. (408. - 450.). Zbog svega navedenog 2003. godine upisan je na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Aziji i Oceaniji.
Augusta (titula)
thumb|[[Livija, prva Augusta, godine 14.]] Augusta je predstavljala ženski oblik titule Augustus. Obično se davala suprugama i rođaka rimskih i, kasnije, bizantskih careva. U 3. vijeku su Augustae također dobivale titule Mater castrorum i Mater patriae. Za vrijeme dominata se, međutim, titula davala relativno rijetko: samo 9 od 30 carrskih supruga u periodu 324-527 je primilo takvu titulu. Titula je donosila veliki prestiž, a Augustae su mogle izdavati vlastiti novac, nositi carske simbole i imati paralelni dvor.
Publije Kornelije Rufin
Publije Kornelije Rufin (Publius Cornelius Rufinus, 4. vijek pne.) bio je rimski diktator. Na mjesto diktatora je imenovan 333. pne. kada su Sidicinima, koje je bila napala Rimska Republika, u pomoć priskočili Samniti. S tog je mjesta odstupio otkrivši pogrešku u vjerskom obredu njegovog imenovanja.
Izjaslav Jaroslavič
Izjaslav I, poznat i kao Izjaslav Jaroslavič (1024 – 3. oktobar 1078), bio je veliki knez Kijeva, koji je, s prekidima, vladao od 1054. do smrti, te prvi kralj Rusije (od 1075.)
Rodio se kao sin velikog kneza Jaroslava Mudrog i švedske princeze Ingegerd Olofsdotter. Prijestonasljednikom je postao nakon smrti svog starijeg polubrata Vladimira. Za vrijeme očeve vladavine je sudjelovao u izradi Pravda Jaroslava, zbirke pravnih propisa koja će kasnije postati dio znamenitog zakonika pod imenom Ruska pravda. Godine 1043. mu je otac sklopio sporazum sa poljskim knezom Kazimirom kojim je grad Červenj pripao Kijevskoj Rusiji; radi njegove potvrde je sklopljen dvostruki dinastijski brak - Kazimir se oženio sa Jaroslavovu sestru Dobronegu, dok se Izjaslav oženio za Kazimirovu sestru Gertrudu. U tom braku je dobio tri sina - Jaropolka, Mstislava i Svjatopolka.
Od 1045. je vladao kao knez Turova, potom od 1051. kao knez Novgoroda, prije nego što je oca naslijedio 1054. Godine 1068. su sve veći udari Kumana na njegovu kneževinu, ali i Izjaslavova nemogućnost da ih zaustavi i poraz u bitci na Alti u Kijevu doveli do ustanka u kome je Izjaslav svrgnut, a novim knezom postao Vseslav od Polocka. Izjaslav je pobjegao u Poljsku, odakle se 1069. vratio i preuzeo prijestolje uz pomoć poljskih trupa. 1073. su ga svrgnula braća. Tada se za pomoć obratio zapadnim vladarima - rimsko-njemačkom caru Heinrichu IV, poljskom kralju Boleslavu II Hrabrom i papi Grguru VII. Papa ga je 1075. okrunio za kralja Rusije, te je sljedeće godine uz stranu pomoć ponovno zauzeo Kijev. Dvije godine kasnije je poginuo u novom građanskom ratu, a naslijedio ga je brat Vsevolod I.
Sanat Naft Abadan
Sanat Naft (perz. صنعت نفت) je iranski nogometni klub iz Abadana u Huzestanu. Pokrovitelj mu je iranska naftna industrija. Osnovan je 2. 10. 1972. godine, a glavno igralište mu je Stadion Tahti koji prima 22.000 gledatelja.
Sudjeluje u iranskoj prvoj nogometnoj lizi i najveći uspjeh mu je 9. mjesto ostvareno u sezoni 2010./11. Tokom 2012. i 2013. za Sanat Naft nastupao je hrvatski golman Marko Šimić.
Napoleon, Missouri
Napolion je grad u američkoj saveznoj državi Misuri.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 222, što je 14 (6,7 %) stanovnika više nego 2000. godine.
1428
Godina 1428 (MCDXXVIII) bila je prijestupna godina koja počinje u četvrtak (1. 1. po julijanskom kalendaru).
1759 Kienle
1759 Kienle je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,648 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 13,15.
Campo di Sotto, Belluno
Campo di Sotto je naselje u Italiji u provinciji Belluno, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 40 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1128 m.
Panenteizam
Panenteizam (grc. pan = sve i en theo = u bogu) predstavlja učenje da Bog postoji, odnosno da je sadržan u svim stvarima, ali ih prevazilazi (transcedencija). Po tome se razlikuje od panteizma, gde se identifikuje bog i svet, po ovoj se koncepciji sve nalazi u bogu, ali je bog ne samo svetu imanentan nego u isti mah i transcendentan.
Cdc6
Cdc6 je eukariotski protein koji je detaljno izučen kod pekarskog kvasca Saccharomyces cerevisiae. On je esencijalni regulator replikacije DNK i ima važnu ulogu u aktivaciji i održavanju kontrolnog mehanizma tokom ćelijskog ciklusa kojim se koordinira S faza u mitoza. On je deo prereplikacionog kompleksa (pre-RC) i neophodan je za postavljanje proteina mini hromozomskog održavanja (MCM) na DNK, što je ključni korak u inicijaciji DNK sinteze. Osim toga, on je član familije AAA+ ATPaza i u znatnoj meri je vezan za Orc1p.
Just Another Band from L.A.
Just Another Band from L.A. drugi je live album Frank Zappe i grupe The Mothers of Invention. Izašao je u travnju 1972.g. Na albumu se nalazi 5 pjesama, a Billy the Mountain obrađena je kao mini - opera.
Poslije toga Zappa i The Mothers se raspadaju, ne snimaju više zajedno mada nastupaju još po nekim koncertima.
Sporazum Cvetković-Maček
thumb|desno|[[Kraljevina Jugoslavija sa banovinama (1929-1939.)]] thumb|250п|Nova [[Banovina Hrvatska]] Sporazum Cvetković-Maček je politički dogovor koji su 26.8. 1939. u Božjakovini sklopili predsjednik vlade Kraljevine Jugoslavije Dragiša Cvetković i Vladko Maček u ulozi vođe političke koalicije Hrvatske seljačke stranke i Seljačko-demokratske koalicije. Sporazum je doveo do formiranja koalicijske vlade u kojoj je Maček postao potpredsjednik i do proglašenja Banovine Hrvatske u sklopu Kraljevine Jugoslavije.
Pozadina
Kraljevina Jugoslavija se gotovo od svog nastanka našla u nacionalističkim problemima gdje su glavnu ulogu s jedne strane imale političke stranke iz Srbije koje su zahtevale centraliziranu državu i one iz Hrvatske koje su zahtevale hrvatsku autonomiju koja bi u najgorem slučaju bila slična onoj iz doba Austro-Ugarske. To početne Hrvatske želje su rezultirale državnom represijom i potom ubojstvom Stjepana Radića vođe Hrvatske seljačke stranke, na što je kao odgovor koju godinu potom usljedilo ubojstvo jugoslavenskog kralja Aleksandra. Na jugoslavenskim izborima prvo 1935, a potom i 1938. godine kao pobednik će izaći u vanjskoj politici profašistički nastrojeni Milan Stojadinović, dok će politička koalicija stvorena pre svega od glasova Hrvata i Srba s područja Hrvatske i Bosne i Hercegovine biti poražena što dovodi do nastavljanja stare politike i daljnje radikalizacije situacije. U takvim političkim okolnostima regent Pavle Karađorđević smjenjuje Stojadinovića kako bi se otvorio put za hrvatsko-srpski dogovor o mirnoj budućnosti Jugoslavije.
Pošto je Hitler osvojio Čehoslovačku, a njegov poklonik Ante Pavelić u Italiji sve otvorenije zahtijevao komadanje Jugoslavije, bilo je jasno da se više ne može odgadati rješavanje nacionalnog pitanja na federalni način koji bi zadovoljio Hrvate. U travnju su zapoceli pregovori izmedu Cvetkovića i Mačeka, kojima je cilj bio da se ponovo stvori nacionalni teritorij Hrvatske i da se Hrvatskoj dade u stanovitoj mjeri politička vlast.
Fairview, Christian County, Kentucky
Fervju je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Kentaki.
Sporazum Cvetković-Maček
Sporazum
Prvi politički kontakti o mogućem sporazumu su se počeli voditi još u decembru 1938. godine, ali glavni dio pregovora u kojem su dogovorene sve pojedinosti se vodio na Mačekovu imanju u Kupincu između 16.–20.8. 1939.
Fairview, Christian County, Kentucky
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 286.
Sporazum Cvetković-Maček
Sporazum
Prvo u čemu su se ova dvojica složila bijaše da se ujedine dvije glavne hrvatske banovine, Savska i Primorska (u koje su bili uključeni i neki dijelovi Bosne i Hercegovine), zajedno s dubrovačkom oblasti, a da se stanovnici preostalog dijela Bosne i Hercegovine "izjasne plebiscitom žele li se pridružiti Hrvatskoj ili Srbiji". Konačni je cilj bilo stvaranje tripartitne federativne države Srbije, Hrvatske i Slovenije. Ali knez Pavle nije htio prihvatiti takvu državnu tvorevinu, pa je održana nova runda pregovora. Ovaj put su još neki dijelovi bosanskoherccgovackog teritorija jednostavno na zemljovidu odsječeni i pridodani Hrvatskoj.
Tit Sekstije Afrikanac (razvrstavanje)
Tit Sekstije Afrikanac (Titus Sextius Africanus) je ime nekoliko ličnosti iz Antički Rim|rimske historije. To su:
Sella Nevea, Udine
Sella Nevea je naselje u Italiji u provinciji Udine, u regiji Furlanija-Julijska krajina.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 46 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1158 m.
Essards (Endr i Loara)
Esar je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Centar, u departmanu Endr i Loara.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 153, a gustina naseljenosti je iznosila 37 stanovnika/km².
Dopplerov efekat
Doplerov efekat je promena učestalosti vala u odnosu na posmatrača, koji se kreće relativno na njegov izvor. Efekat je nazvan po austrijskom fizičaru Christianu Doppleru, koji ga je opisao 1842.
Ako rastojanje između prijemnika i predajnika opada, frekvencija raste, a ako rastojanje između prijemnika i predajnika raste, frekvencija opada. Na primer, Doplerov efekat možemo primetiti u prometu: zvuk vozila dok se približava drugačiji je nego dok se odaljava.
Doplerov učinak ima primenu u raznim naukama. U astronomiji se primjenom Dopplerova učinka mjeri brzina radijalnoga gibanja nebeskih tijela (na primjer male promjene brzine zvijezda pod utjecajem planeta, brzine gibanja galaktika). U prometu se s pomoću Dopplerova učinka i radara može odrediti brzina kretanja vozila; u medicini, brzina protoka krvi (ehosonografija).
Formula
Formula za izračunavanje frekvencije prijemnika u slučaju relativnog približavanja (tada je u brojiocu "+", a u imeniocu "-") ili relativnog udaljavanja (tada je u brojiocu "-", a u imeniocu "+"):
Legenda:
Objašnjenje
Važno je razumeti da se frekvencija zvuka koji izvor emituje u stvari ne menja. Kako bismo razumeli šta se dešava, razmotrimo sledeću analogiju. Neko baca po jednu loptu svake sekunde u pravcu nekog čoveka. Pretpostavimo da se lopte kreću konstantnom brzinom. Ako se osoba koja baca lopte ne pomera (kao ni osoba ka kojoj se lopte bacaju), do čoveka će svakog sekunda stizati po jedna lopta. Međutim, ako se osoba koja baca lopte kreće prema čoveku, do njega će lopte stizati češće. Suprotno važi ako se osoba koja baca lopte kreće od čoveka.
Ako pokretni izvor emituje talase kroz sredinu, stvarne frekvencije \nu0, tada posmatrač koji miruje u odnosu na sredinu detektuje talase frekvencije \nu date formulom:
gde je v brzina talasa u sredini, a vs, r radijalna (duž prave koja spaja izvor i posmatrača) brzina izvora talasa u odnosu na sredinu (pozitivna ako se kreće od posmatrača, a negativna ako se kreće ka posmatraču) prema posmatraču.
Slična analiza za pokretnog posmatrača i mirujući izvor daje uočenu frekvenciju (brzina posmatrača je predstavljena kao vo):
gde ista konvencija važi: vo je pozitivno ako se posmatrač udaljava od izvora, a negativno ako se posmatrač približava izvoru.
Ovo se može uopštiti u jednu vektorsku jednačinu. Uzmimo koordinatni sistem koji miruje u odnosu na sredinu, u kojoj je brzina zvuka c. Izvor s se kreće brzinom \vec {v}_s i emituje talase frekvencije \nu_s. Prijemnik r se kreće brzinom \vec {v}_r, a jedinični vektor od s do r je \vec {n} (t.j. ). Tada se frekvencija \nu_r koju prijemnik opaža dobija formulom
Ako je v_s \ll c, tada promena frekvencije zavisi uglavnom od relativne brzine izvora u odnosu na prijemnik:
Ili, alternativno:
Svetlosnim talasima nije potrebna sredina za prostiranje, i za tačno razumevanje Doplerovog efekta kod svetlosti je neophodna Specijalna teorija relativnosti. Vidi relativistički Doplerov efekat.
Svakodnevne pojave
thumb|350px|Stacionarni mikrofon snima promenu tona sirene policijskog automobila dok automobil prolazi pored mikrofona. Ton sirene policijskog automobila koji prolazi pored posmatrača je u početku viši nego kad automobil (i sirena) miruje. Kako automobil prilazi, ton sirene postaje sve dublji, i postaje dublji od tona mirujuće sirene kada automobil prođe pored slušaoca. Astronom Džon Dobson je ovaj efekat objasnio na sledeći način: Drugim rečima, da je sirena prilazila posmatraču direktno, ton bi bio konstantan i viši od uobičajenog (jer je vs, r samo radijalna komponenta brzine) sve dok automobil ne bi udario posmatrača, a zatim bi ton u trenutku skočio na novu, dublju vrednost. Razlika između višeg tona i tona pri mirovanju bi bila ista kao razlika između nižeg tona i tona pri mirovanju. Kako vozilo prolazi pored posmatrača, radijalna brzina nije konstantna, već se menja kao funkcija ugla između njegove linije pogleda i brzine sirene: gde je vs brzina objekta (izvora talasa) u odnosu na posmatrača, a \theta je ugao između vektora brzine objekta i prave koja vodi od posmatrača ka objektu.
Astronomija
thumb|200px|[[Crveni pomeraj spektralnih linija u optičkom spektru superklastera udaljenih galaksija (desno), u poređenju sa Suncem (levo).]] Doplerov efekat kod elektromagnetnih talasa kao što je svetlost, je od velikog značaja u astronomiji, i dovodi do takozvanog crvenog pomeraja ili plavog pomeraja. Koristi se za merenje brzine kojom nam se zvezde ili galaksije primiču ili odmiču.
Doplerov efekat za svetlost je od koristi u astronomiji zahvaljujući činjenici da spektar kojim zvezde zrače nije neprekidan. Zvezde pokazuju apsorpcione linije na frekvencijama koje su u vezi sa energijama neophodnim da pobude elektrone različitih hemijskih elemenata da pređu sa jednog energetskog nivoa na drugi. Doplerov efekat je prepoznatljiv u činjenici da apsorpcione linije nisu uvek na frekvencijama koje se dobijaju kod statičnog izvora svetla. Kako plavo svetlo ima veću frekvenciju nego crveno svetlo, spektralne linije svetla koje emituju prilazeća astronomska tela se pomeraju ka plavoj, dok se spektralne linije kod tela koja se odmiču pomeraju ka crvenoj boji.
Takođe, Doplerov efekat (crveni pomeraj) svetlosti udaljenih galaksija poslužio je i kao osnova za formulisanje Hablovog zakona, koji danas služi za grubu procenu udaljenih svemirskih objekata.
Merenje temperature
Još jedna primena Doplerovog efekta, koja se najčešće sreće u astronomiji, je procena temperature gasa koji emituje spektralnu liniju. Usled termalnog kretanja gasa, svaki emiter može biti pomeren malo ka plavoj ili crvenoj, a ukupan efekat ovoga je širenje linije. Ovako dobijen oblik linije se naziva Doplerovim profilom, i širina linije je proporcionalna kvadratnom korenu temperature gasa. Zahvaljujući ovome možemo da koristimo ove linije za merenje temperature emitujućeg gasa.
Radar
Doplerov efekat se koristi i u nekim vrstama radara, kako bi se izmerila brzina detektovanog objekta. Zrak iz radara se ispaljuje prema pokretnoj meti (na primer automobilu, jer ovakve radare često koristi policija za otkrivanje prebrze vožnje), dok se meta udaljava od radara. Svaki naredni talas mora da pređe veću razdaljinu kako bi pogodio metu, pre nego što se odbije nazad ka izvoru. Kako svaki sledeći talas putuje duže, razmak između njih se povećava, pa se povećava i talasna dužina (a frekvencija se smanjuje). Radarski zrak može da se ispaljuje i prema meti koja se približava, i u tom slučaju svaki naredni talas prelazi manju razdaljinu, pa se talasna dužina smanjuje (a frekvencija povećava).
Cailly
Kaji je naselje i opština u severnoj Francuskoj u regionu Gornja Normandija, u departmanu Primorska Sena koja pripada prefekturi Ruan.
Dopplerov efekat
Crveni pomak
Crveni pomak je pomak spektralnih linija svjetlosti (povećanje valnih duljina) prema crvenom dijelu spektra. Općenitije, pomak spektralnih linija elektromagnetskih valova prema većim valnim duljinama u spektru. Nastaje kad se izvor elektromagnetskih valova udaljava, što je brže udaljavanje izvor veći je crveni pomak (Dopplerov učinak) ili kad se izvor elektromagnetskih valova nalazi u snažnom gravitacijskom polju, a emitirani se valovi šire prema slabijem gravitacijskom polju. Kozmički crveni pomak odražava opće širenje svemira (Hubbleov zakon). Gravitacijski crveni pomak nastaje gubitkom energije fotona u gravitacijskome polju. Dokazan je Mössbauerovim učinkom i zapažen je u spektrima zvijezda s jakim gravitacijskim poljem.
Cailly
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 739 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 135 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 5,44 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 114 metara (maksimalnoj 176 m, a minimalnoj 111 m).
Stadion Tahti (Abadan)
Stadion Tahti (perz. ورزشگاه تختی; Varzešgah-e Tahti) je višenamjenski stadion u iranskom gradu Abadanu u Huzestanu. Igrađen je 1915. godine što ga čini najstarijim stadionom u zemlji, a kroz povijest je višestruko renoviran i danas može primiti 22.000 gledatelja. Ranije je nosio ime vladara Reze-šaha Pahlavija odnosno kadžarskog velikog vezira Amira Kabira. Stadion se najviše koristi za nogometne susrete, a matičnim je igralištem klubu Sanat Naft. Tahtijem upravlja Iranska organizacija za tjelesni odgoj.
Izopropil miristat
Izopropil miristat je organsko jedinjenje, koje sadrži 17 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 270,451 Da.
Teslin (rijeka)
Teslin je rijeka u Kanadi jedna od većih pritoka Yukona duga 393 km.
Geografske karakteristike
Teslin izvire iz istoimenog Jezera Teslin na obroncima Stjenovitih planina u Britanskoj Kolumbiji odakle teče do svog ušća u rijeku Yukon kod mesta Hootalinqua.
Vinica
Vinica je naziv koji se koristi za:
Rocca San Giovanni, Chieti
Rocca San Giovanni je naselje u Italiji u provinciji Chieti, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 666 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 169 m.
Reumatoidni artritis
Reumatoidni artritis je hronično zapaljensko reumatsko oboljenje koje zahvata zglobove, ali ponekad i unutrašnje organe, nervni sistem i kožu. Spada u grupu tzv. sistemskih bolesti vezivnog tkiva. Zapaljenje počinje u sinovijalnoj membrani - opni koja oblaže unutrašnjost zgloba i koja obezebeđuje ishranu zglobne hrskavice i stvaranje zglobne tečnosti. Kao posledica toga dolazi do stvaranja panusa – umnoženog tkiva zapaljene sinovijalne membrane koje ima zloćudne osobine. Panus „izjeda“ zglobnu hrskavicu, zglobne okrajke kostiju i ostale strukture zgloba. To se manifestuje bolovima, ukočenošću, deformacijama i poremećajem funkcije zahvaćenih zglobova.
Reumatoidni artritis je široko rasprostranjena bolest, a prisutna je u proseku kod 1% populacije. Češće se javlja kod žena, a naročito u periodu između četvrte i šeste decenije života.
Etiologija
Uzrok bolesti je još uvek nepoznat. Pretpostavlja se da kod genetički predisponirane jedinke pod uticajem faktora spoljne sredine (najverovatnije nekih bakterija ili virusa) dolazi do pojave bolesti.
Postoji sklonost ka oboljevanju kod osoba sa specifičnim genskim obeležjima kao što je šifra HLA DR 4 (određeno mesto na mapi gena). Ukoliko je bolest prisutna kod jednog blizanca, postoji 30% verovatnoće da će se kroz koju godinu ispoljiti i kod drugog. Postoji povećan rizik za ispoljavanje ovog oboljenja u prva tri meseca posle porođaja.
Pretpostavlja se da u zglobu, odnosno u sinovijalnoj membrani, dolazi do reakcije između stranog agensa - antigena (deo neke bakterije ili virusa) i najznačajnije ćelije imunološkog sistema (T-limfocita). U sadejstvu sa drugim imunološki aktivnim ćelijama (makrofagi i fibroblasti) dolazi do stvaranja supstanci koje omogućavaju njihovu dalju komunikaciju, a istovremeno i započinju proces zapaljenja. One se nazivaju citokini, a među njima su najznačajniji TNF-alfa i interleukin 1. Brojni drugi faktori podstiču zapaljenje, širenje i stvaranje novih krvnih sudova, otok tkiva, lokalno nagomilavanje ćelija itd. Ovo kao krajnji ishod ima stvaranje tzv. granulacionog tkiva (panusa) i trajno oštećenje zgloba.
Sa boljim poznavanjem mehanizama oštećenja tkiva u reumatoidnom artritisu počela su i ispitivanja tzv. bioloških lekova, kojima bi se moglo delovati na najvažnije ćelije i procese zapaljenja u terapijske svrhe.
Klinička slika
mini|desno|200p|Rendgenski snimak šake Reumatoidni artritis počinje postepeno, sa sporim razvojem simptoma i znakova, što može trajati nedeljama pa i mesecima. Prve tegobe koje osete oboleli su najčešće jutarnja ukočenost jednog ili više zglobova, što je praćeno bolom pri svakom pokretu. Broj zahvaćenih zglobova je različit, ali je obično veći od pet. U početku broj zahvaćenih zglobova može biti i manji, ali se kasnije umnožava.
Najčešće su zahvaćeni mali zglobovi šaka i stopala. Nešto ređe su zahvaćeni laktovi, kolena i skočni zglobovi, a još ređe ramena i kukovi. Zahvatanje zglobova je simetrično.
Jutarnja ukočenost, koja traje duže od 1 sata, predstavlja možda i najznačajniju odliku bolesti koja reumatoidni artritis razlikuje od drugih zapaljenskih reumatskih oboljenja. Mogu biti prisutni i opšti simptomi zapaljenske bolesti: gubitak apetita, telesno propadanje i povišena telesna temperatura.
Promene na zglobovima
Od pet klasičnih znakova zapaljenja najčešće su prisutni otok zgloba i poremećaj funkcije, što je uz prisutan bol sasvim dovoljno za dijagnozu artritisa. Naročito značajan podatak za tačno postavljanje dijagnoze je postojanje simetričnog artritisa – odnosno postojanje promena na istim zglobovima (npr. obe ruke ili oba kolena). Znaci artritisa mogu postojati na sitnim zglobovima šaka, ručja, lakatnim zglobovima, kolenima, člancima itd. Bol pri pasivnim pokretima zgloba se smatra mogućim znakom zapaljenja, a u uznapredovaloj fazi bolesti mogu se naći deformiteti i ograničenja pokreta.
Vanzglobne manifestacije
Manifestacije na drugim organima se javljaju uglavnom kod seropozitivnih (bolesnika sa reumatodnim faktorom), i to češće kod muškaraca.
Radiografski znaci
Radiografski znaci bolesti su:
Prognoza i tok bolesti
Tok reumatoidnog artritisa često nije lako predvideti. Na osnovu praćenja kliničkih, laboratorijskih i radioloških karakteristika bolesti zapaženo je sledeće:
Terapija
S obzirom da još uvek nije sa sigurnošću utvrđen uzrok bolesti, ne postoji ni terapija koja bi ovaj uzrok otklonila. Međutim veliki napredak je postignut na polju razumevanja razvoja bolesti, pa iz tih saznanja potiču i najveća dostignuća u terapiji reumatoidnog artritisa. Cilj lekara reumatologa u lečenju ovih bolesnika jeste da im omogući što komforniji život, uz maksimalno smanjenje bola, smanjenje stepena deformiteta zglobova, odnosno sprečavanje ili smanjenje stepena invaliditeta obolelih.
Terapija se može podeliti na nefarmakološki deo koji obuhvata program dozirane fizičke aktivnosti, dijetu, redukciju stresa, dobro poznavanje sopstvene bolesti i farmakološku koja je bazirana na upotrebi lekova. Postoje tri različite grupe lekova koji se uobičajeno koriste u terapiji reumatoidnog artritisa, i to najčešće istovremeno zbog međusobnog potenciranja korisnih efekata. Koriste se nesteroidni antiinflamatorni lekovi, zatim glukokortikoidi, kao i posebna grupa lekova koji su u stanju da promene tok same bolesti pa se nazivaju i lekovi koji modifikuju bolest.
Nesteroidni antiinflamatorni lekovi
Najstariji lek iz ove grupe je aspirin (acetilsalicilna kiselina) koji je ekonomičan, efikasan ali i poznat po neželjenim efektima (pre svega na sluzokožu želuca). Iz tih razloga razvijene su nove klase ovih lekova koji ne remete sintezu faktora zaštite sluznice želuca (prostaglandina), a i dalje imaju tražene efekte. Doza se individualno određuje, a veća je ukoliko je i aktivnost bolesti izraženija stim da se mora voditi računa i o neželjenim efektima.