cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cthulhu mitovi
Cthulhu mitovi (engleski: Cthulhu Mythos) je istovremeno naziv za serijal priča američkog horor pisca H. P. Lovecrafta, ali i za zajednički fiktivni univerzum temeljen na Lovecraftovom opusu. Termin "Cthulhu mitovi" skovao je pisac August Derleth, Lovecraftov prijatelj, suvremenik i štićenik, koji je kasnije pokušao sistematizirati cjelokupni fiktivni univerzum pod ovim nazivom; sam Lovecraft nikada nije koristio ovaj naziv, niti ijedan specifično, mada je koristio termin "Yog-Sothotherija" za panteon svojih božanstava. Jedno od njih, Cthulhu, poslužilo je i Derlethu prilikom imenovanja cijelog serijala, a izveden je iz naslova priče "The Call of Cthulhu" iz 1928. godine. Osnovna ideja Cthulhu mitova o beznačajanosti čovječanstva kao takvog ilustrirana je kroz postojanje misteriozne rase superiornih i moćnih vanzemaljaca, koje određene zajednice na Zemlji štuju u sklopu svojih kultova. Iako mahom skrivena, ta božanstva redovito demonstriraju svoj utjecaj na fiktivnu verziju realnosti prisutnu u Lovecraftovim djelima; ona su najčešće antagonistički nastrojena prema ljudima, ili su pak potpuno indiferentna, a osnovni cilj im je povratiti dominaciju nad Zemljom koju su imali ranije. Brojne informacije o njima, kao i načini kako komunicirati s njima, prisutni su u fiktivnom Necronomiconu, čije proučavanje je toliko opasno da i samo čitanje najčešće rezultira potpunim psihičkim slomom onoga tko se tom zadatku posveti.
Pregled
U svom eseju "H. P. Lovecraft and the Cthulhu Mythos", Robert M. Price razlikuje dvije distinktne faze u razvoju Cthulhu mitova. Prva faza, koju je nazvao "pravim Cthulhu mitovima", nastala je za Lovecraftova života i bila je podložna njegovom vodstvu. Drugu fazu obilježio je August Derleth, što kroz svoj spisateljski rad, što kroz svoj rad na sistematizaciji i organizaciji mitova.
"Lovecraftova mitologija"
Prva faza tzv. "pravih Cthulhu mitova", znanih još i kao "Lovecraftova mitologija", započela je u Lovecraftovim pričama, u kojima je prezentirao beznačajnost ljudske vrste u odnosu na drevna vanzemaljska božanstva koja, skrivena, obitavaju na Zemlji. Ta božanstva su neprijatelji ljudi i cilj im je ponovo uspostaviti dominaciju nad planetom i čovječanstvom, koju su imali u davno zaboravljenim eonima. Prva priča koja prezentira jedno takvo božanstvo bila je "Dagon", gdje je predstavljeno istoimeno morsko božanstvo, mada je evidentno kako Lovecraft u tom trenutku još uvijek nije imao razrađenu ideju o svojoj mitologiji; prva priča koja konkretno proširuje tu mitologiju i taj fiktivni univerzum je "The Call of Cthulhu" iz 1928. godine, ujedno i priča po čijem je naslovnom božanstvu cijeli univerzum dobio ime.
Stilski, Lovecraft je raskinuo s tradicijom tadašnjih šund pisaca tako što su njegovi likovi, suočeni samo s dijelom nadljudske realnosti koje inače nisu svjesni, doživljavali potpuni psihički krah, ako bi uopće preživjeli. Ljudi su u Cthulhu mitovima potpuno nemoćni u odnosu na neograničenu moć vanzemaljskog panteona i mehanicističkog svemira, a u Lovecraftovim im je pričama dodijeljena uloga poklonika/sluga. Pisac Dirk W. Mosig opisao je Lovecrafta kao "mehanicističkog materijalista", nazvavši njegovu filozofija kozmičkom indiferentnošću; za Lovecrafta je svemir potpuno indiferentan, mehanički organiziran i bez ikakve svrhe. Znanost je dominantna vodilja u ljudskoj percepciji realnosti, dok mjesta religiji nema; odnos svemira prema ljudima uspoređen je s odnosom čovjeka prema običnim insektima.
David E. Schultz je vjerovao kako Lovecraft nije imao nikakvu namjeru stvoriti nekakvu kanonsku mitologiju, već da su kasnije sistematizirani Cthulhu mitovi trebali biti isključivo pozadina za njegove priče. Lovecraft se humoristično osvrtao na svoj panteon kao na "Yog-Sothotheriju", prema istoimenom božanstvu, međutim redovito je morao podsjećati svoje čitatelje da se radi o fiktivnim kreacijama; tezu o nepostojanju ideje o fiksnoj strukturi potvrdio je i S. T. Joshi, jedan od vodećih analitičara Lovecraftova opusa.
Zajedno sa svojim prijateljima, kolegama i korespondentima, Lovecraft je često dijelio ideje, kao i elemente iz priča, iako nitko od njih nije priznao službeno postojanje koherentnog univerzuma. Članovi tzv. "Lovecraftovog kruga" bili su Clark Ashton Smith, Robert E. Howard, Robert Bloch, Frank Belknap Long, Henry Kuttner, Henry S. Whitehead i Fritz Leiber. Jedan od primjera kako su dijelili međusobne elemente i tako stvarali zajednički fiktivni univerzum je Howardov lik Friedrich Von Junzt, koji u priči "The Children of the Night" (1931.) čita Lovecraftov Necronomicon, dok je Lovecraft zauzvrat, u pričama "Out of the Aeons" (1935.) i "The Shadow Out of Time" (1936.), spominjao Howardovu fiktivnu knjigu, Unaussprechlichen Kulten. Uz to, mnoge originalne verzije Howardovih priča o Conanu, prije nego su prošle kroz ruke urednika, sadržavale su elemente Cthulhu mitova.
Unatoč ovomu, postojali su pokušaji, još za Lovecraftova života, da se sistematizira njegov fiktivni univerzum. Phillip A. Schreffler je tvrdio da se preciznim iščitavanjem Lovecraftovih djela može izvući oris cjelokupnog panteona — od nedostižnih Eksternih božanstava (npr. Azathotha, koji obitava u centru svemira) i Drevnih (npr. Cthulhua, koji zatočen boravi u potopljenom gradu R'lyehu) pa sve do nižih kasti u panteonu (npr. Shoggothi i Mi-Go).
"Derlethova mitologija"
Prateći Priceovu diobu, sljedeća faza Cthulhu mitova započinje s Augustom Derlethom; Richard L. Tierney je skovao termin "Derlethova mitologija" kako bi napravio razliku između Lovecratfovih djela i ekspanzije mitologije koju je u svojim djelima prezentirao Derleth. Price navodi kako su osnovne razlike između Lovecrafta i Derletha Derlethovo korištenje nade te razvoj ideje da Cthulhu mitovi u svojoj suštini predstavljaju borbu između dobra i zla. te vjeruje kako je cijeli Derlethov sustav imao osnovu u onom Lovecraftovom.
Derleth je osobno smatrao kako je Lovecraft, iako osobno nikada nije formirao svoju mitologiju, želio da drugi autori aktivno pišu o Cthulhu mitovima, a ne da ih koriste samo kao pozadinu u sklopu njegovih vlastitih priča. Derleth je značajno proširio mitologiju tako što je uključio svaku usputnu referencu na djelo nekog drugog autora što ju je Lovecraft vršio u svojim pričama. Primjerice, kako je Lovecraft u svom djelu referirao na djelo Book of Eibon, čiji je tvorac Clark Ashton Smith, tako je Derleth Smithov entitet Ubbo-Sathlu uključio u Cthulhu mitove. Derleth je također stvarao i vlastita božanstva, koja je uključivao u mitove.
Primjerice, Derleth je svoje božanstvo Cthughu stvorio nakon što se jedan obožavatelj, Francis Towner Laney, požalio da element vatre nije zastupljen u klasifikaciji. Laney, koji je bio urednik časopisa The Acolyte, već je kategorizirao mitologiju u eseju objavljenom tokom zime 1942. godine. Derleth je bio toliko oduševljen tom klasifikacijom da je zamolio Laneyja da ju preradi kako bi bila izdana u sklopu zbirke Beyond the Wall of Sleep (1943.), koju je izdala Arkham House. Laneyjev esej je reizdan 1985. godine. Kako bi uskladili ona božanstva koja egzistiraju na kozmičkom nivou s ovom elementarnom klasifikacijom, neki su autori stvorili peti element, aethyr (eter).
Puki
Puki može označavati:
Llano de Fernández, Valle de Santiago
Llano de Fernández je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Valle de Santiago.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 32 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1758 m.
Obična priča (TV film)
Obična priča je jugoslavenski televizijski film snimljen 1989. godine u režiji Davora Marjanovića i po scenariju Zrinka Ogreste.
Oktetno pravilo
thumb|Veze u [[ugljendioksidu (CO2): svi atomi opkpljeni su sa 8 elektrona, ispunjavajući oktetno pravilo.]] Oktetno pravilo ili pravilo okteta je  hemijsko osnovno pravilo koje odražava činjenicu da su  atomi glavne grupe elemenata skloni kombinacijama u kojima svaki ima po osam elektrona  u svojoj  valencijskoj ljusci, dajući mu istu elektronsku konfiguraciju koju ima  plemeniti plin. Ovo pravilo se posebno odnosi na ugljik, azot, kisik i halogene, ali i na metale kao što su natrij ili magnezij.
Las Piedras, Tihuatlán
Las Piedras je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tihuatlán.
Oktetno pravilo
Valentni elektroni mogu se proračunati koristeći Lewisov dijagram elektronskih tačaka,  kao što je prikazano na desnoj strani za ugljendioksid. Zajednički elektroni dva atoma u kovalentnoj vezi broje se dva puta, po jednom za svaki atom. U ugljendioksidu, svaki kisik ima  četiri  zajednička elektrona sa centralnim ugljikom, dva (prikazana crveno) iz samog kisika i dva (prikazana crno) ugljika. Sva četiri od tih elektrona se računaju u oba skeleta: ugljikovom oktetu i  oktetu kisika.
Primjer: natrijum hlorid
Između parova atoma uobičajena je jonska veza, gdje je jedan od parnjaka metal niske elektronegativnosti (kao natrij)  a drugi nemetal visoke elektronegativnosti (kao hlor).
Atom hlora, u vanjsko elektronskoj  ljusci ima sedam elektrona, prva i druga ljuska se pune sa dva, odnosno osam elektrona. Prvi elektronski afinitet hlora (oslobađanje energije kada hlor dobija elektrona) je + 328,8 kJ po molu atoma hlora. Dodavanje drugog elektrona na hlor zahtijeva energiju, koja se ne može povratiti  formiranjem hemijske veze. Rezultat je da hlor  vrlo često gradi  spoj u kojem ima osam elektrona u svojoj vanjskoj ljusci (kompletan oktet).
Natrijev atom ima jedan elektron u najudaljenijoj elektronskoj ljusci, prva i druga ljuska ponovo se pune  sa  dva, odnosno osam elektrona. Da bi se uklonio ovaj vanjski elektron potrebna je samo prva energija ionizacije, što iznosi + 495,8  kJ po molu natrijevog atoma, što je mala količine energije. Nasuprot tome, drugi elektron se nalazi u dubljoj drugoj elektronskoj ljusci, pa je potrebna druga energija ionizacije za njegovo uklanjanje, koja  je mnogo veća: + 4,562,4  kJ po molu. Tako će natrij, u većini slučajeva, formirati spoj u kojem je izgubio jedan elektron i imati punu spoljnu ljusku od osam elektrona ili oktet.
Energija potrebne za prijenos elektrona iz atoma natrija na atom hlora (razlika od 1. energije ionizacije natrija i elektronskog afiniteta hlora) je mala: 495,8-328,8 = + 167  kJ mol−1. Ova energija lahko nadoknadi rešetka energije natrij-hlorida: –787,3  kJ mol–1. Ovim se završava objašnjenje pravilo okteta u ovom slučaju.
Historija
U kasnpm 19. stoljeću bilo je poznato da se koordinacijski spojevi (ranije zvani  “molekularni spojevi”) formiraju  kombinacijom atoma ili  molekula  na takav način da se valence atoma  zadovoljavaju odvojeno.
U 1893., Alfred Werner pokazao je da je broj atoma ili grupa vezan za centralni atom (“koordinacijski broj”) koji je često 4- ili 6-valentan; ostali poznati koordinacijski brojevi su maksimalno do 8, ali sdu rjeđi.
U 1904. Richard Abegg bio je jedan od prvih koji je proširio koncept koordinacijskog  broja na koncept valencije  u kojoem je razlikovao atome kao  donore ili akceptore  elektrona,  vodeći ka pozitivnom i negativnom stanju valencije, što se izvrsno uklapa u  moderni koncept oksidacijskog stanja. Abegg je zabilježio da  razlike između maksimuma pozitivne i negativne valencije elementa po njegovom modelu najčešće iznose osam. Gilbert N. Lewis označava kao Abeggovo pravilo i koristi ga da pomogne formulaciji svog modela kockasti atom  i "pravila osam", koji su počeli da prave razliku između valencije i valencije elektrona.
Obješnjenje u kvantnoj teoriji
Kvantna teorija atoma objašnjava osam elektrona kao zatvorene ljuske sa S2 p6 elektronskih konfiguracija. Konfiguracija zatvorene ljuske je ona u kojoj su niži nivoi energije  puni a viši nivoi  prazni. Naprimjer, atom neona kao osnovno stanje ima punu n = 2 ljusku (2s2 i thinsp;2p6) i praznu n = 3 ljusku. Prema pravilu okteta, atomi neposredno prije i poslije neona u periodnom sistemu (tj. C, N, O, F, Na, Mg i Al), imaju tendenciju da postignu sličnu konfiguraciju putem dobijanja, gubljenja ili zajedništva elektrona.
Atom argona ima analognu konfiguraciju  3s2 3p6. Također je prazna nivou 3d, ali je na znatno većem energetskom od  3s i 3p (što nije slično atomu vodika), tako da se 3s2 3p6  i dalje smatra zatvorenom ljuskom za hemijske svrhe. Atomi neposredno prije i nakon argona imaju tendenciju da postigne ovu konfiguraciju u spojevima. Postoje, međutim, neke hipervalentne molekule u kojima 3D nivo može imati ulogu u vezanja, iako je to kontroverzno (vidi dolje).
Helij, prema kvantnoj teoriji, nema  nivo 1p, tako da je  1s2 zatvorena ljuska BEZ p eleKtrona. Atomi prije i poslije helija (H i Li)  slijede duetno pravilo, težeći da imaju istu  konfiguraciju: 1s2 kao helij.
Troelektronske veze
150px|thumb|right|Poređenje electronskih struktura throelektronske i konvencijske kovalentne veze Neki stabilni molekulski radikali (npr. dušik-oksid, NO) dobija konfiguraciju okteta putem troelektronske veze koja doprinosi jednim zajedničkim i jednim nedeljenoim elektronom u oktetu svakog od vezanih atoma. U NO, oktet na svakom atomu se kompletira sa četiri elektrona od dvije dvoelektronske veze, plus usamljeni par nevežućeg elektrona samo na tom atomu. Veza reda 2,5, od  svake dvoelektronske veze  računa se kao jedna veza, dok se troelektronska veza  ima  samo jedan zajednički elektron i stoga odgovara poluvezi. . Molekulski kisik ponekad predstavljeni kao da se ponaša po pravilu okteta s dvostrukom vezom (O=O) sadrži dva para zajedničkih elektrona. Međutim, osnovno stanje ove molekule je paramagnetno, što ukazuje na prisustvo nesparenih elektrona. Pauling je predložio da ova molekula zapravo sadrži dvije troelektronske veze  i jednu normalnu kovalentnu (dvoelektronsku) vezu. Okteta na svakom atomu onda se sastoji od dva elektrona iz svake troelektronske veze, plus dva elektrona iz kovalentne veze, plus jedan usamljeni par nevežućih elektrona
Pascolaro, Roma
Pascolaro je naselje u Italiji u provinciji Roma, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 74 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 172 m.
Manu Bennett
Manu Bennett (10. oktobar 1969) je novozelandsko-australijski glumac najpoznatiji po ulozi gladijatora Kriksa u TV-seriji Spartak, odnosno Azoga u seriji filmova o Hobitu.
La Bonita, Del Nayar
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 156 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 841 m.
Kostolište
Kostolište je naseljeno mjesto u okrugu Malacki, u Bratislavskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 1.203 stanovnika.
Ali-Imran
Ali Imran (Arapski آل عمران) ili u prijevodu na bosanski "porodica Imranova" je treća po redu Sura (poglavlje) u Kur'anu. Druga je po veličini, odmah nakon poglavlja El-Bekara.
Pregled
Po Islamu, Imran je se zvao otac Marijin, majke Isusove. Dio sure Ali Imran govori o porodici Imranovoj koju su sačinjavali Imran, Hana (Sveta Ana), Marija i Isus. Sura Ali Imran je objavljena u Medini i smatra se drugom ili trećom po redu Medinskoj objavi. Gotovo svi Ajeti su objavljeni u trećoj godini po Hidžri sa izuzetkom 61. ajeta koji je objavljen 10 godine po Hidžri, jer je objavljena povodom dolaska delegacije kršćana kod Muhameda ., što se po Islamskim historičarima desilo 10. godine po hidžri.
Porodica Imranova
thumb|desno|250px|Dio ajeta iz sure Ali Imran pisan u 15 stoljeću ; "U smjeni dana i noći su zaista znakovi za one koji imaju razuma". Dok se u poglavlju El-Bekara na dosta mjesta spominju Jevreji, u poglavlju Ali Imran, Bog se na više mjesta obraća Kršćanima. Imranova porodica se na prvome mjestu spominje u 33 ajetu gdje se kaže : Nakon toga se opisuje rođenje Marije (Merjem), majke Isusove (Isaove). Hana (Ana) je prije rođenja zavjetovala se Bogu da će kada se dijete rodi, dati ga da služi hramu u Jerusalimu. To je i učinila. O njoj se brinuo Zekerija (prema Kršćanstvu Zaharija- poslanik u Islamu) oženjen Merjeminom sestrom Iša, koja mu je rodila Jajha a.s (Ivan Krstitelj). Po Islamu Jahja i Isa su tečići (Od dvije sestre djeca). Događaj kada su Meleki (Anđeli) obradovali Zekerija sa Jahjom je opisan u 38-41 ajeta, a odmah nakon toga i dolazak radosne vijesti Merjemi dok je u molitvi bila u hramu: Zatim se sve do 55 ajeta govori o njemu. Na nekoliko mjesta se upozorava na tvrdnju kršćana da je Isus bog (sin) pa se kaže u 79. ajetu: I nakon mnogih prijetnji, i poziva da se povjeruje u Kur'an za "sljedbenike Knjige" (Kur'anski naziv za Jevreje i Kršćane) u suri Ali Imran u ajetu 113,114 i 115 se kaže:
Copper (rijeka u Aljasci)
Copper (hrvatskosrpski: bakar) je jedna od većih rijeka Aljaske duga 402 km.
Ali-Imran
Bedr
U suri Ali Imran, u ajetima 123 do 128 se spominje i Božija pomoć učesnicima bitke na Bedru, a zatim u slijedećim ajetima i poraz na Uhudu koji su muslimani doživjeli od neprijatelja, razloge za to, i dalje podsticanje vjernika na borbu.
Copper (rijeka u Aljasci)
Geografske karakteristike
Rijeka Copper izvore iz glečera - Wrangell na obroncima Planine Wrangell na zapadu Nacionalnog parka Wrangell-St. Elias, u kraju udaljenom oko 240 km istočno od Anchoragea. Od izvora rijeka teče prema jugu, do svog ušća u Aljaski zaljev kod naselja Cordova.
Ali-Imran
Prijetnja i radosna vijest
Sura se završava prijetnjom svakome ko ne vjeruje u Objavu Božiju a nakon toga u zadnja četiri ajeta (191-194) molitva i radosna vijest o obećanoj nagradi vjernicima.
Također pogledajte
✅
Copper (rijeka u Aljasci)
Geografske karakteristike
Sliv rijeke Copper obuhvaća oko 53 481 km², vrlo rijetko naseljenog kraja, - 2000. u tom kraju živjelo je samo 3120 stanovnika.
Willows, California
Willows je grad u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 6.166 stanovnika.
Castellinaldo, Cuneo
Castellinaldo je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 711 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 275 m.
Drenova (Prnjavor)
Drenova je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Prnjavor koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 864 stanovnika.
Opština Bujoreni, Teleorman
Bujoreni je opština u Rumuniji u okrugu Teleorman.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 83 m.
Bukulja (razvrstavanje)
Bukulja je geografski pojam sa više značenja:
Sura
Sura (Arapski سورة) je jedno poglavlje Kur'ana. Sure su podjeljene u ajete, tj. stihove. Broj sura u Kur'anu je 114. Redosljed po kojemu su uvršteni u Kur'anu nije redosljed po objavi, već po nalogu Muhameda, a on, kako se spominje u jednoj tradicionalnoj predaji, po nalogu Meleka Džibrila. Taj redosljed je otprilike, po veličini, tako da duže sure dolaze na početku, a kraće na kraju knjige Kur'an. Postoje takozvane "medinske sure" i "mekanske sure", a postoje sure u kojima su izmješani mekanski i medinski ajeti. Mekanskim surama se nazivaju sve one sure u kojima su svi ajeti objavljeni u Meki (Prije Hidžre). A medinskim ajetima sve one sure u kojima su svi ajeti objavljeni u Medini (poslije Hidžre)
Crero, Verona
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 212 m.
Dorfl, Bolzano
Dorfl je naselje u Italiji u provinciji Bolzano, u regiji Trentino-Alto Adige.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 42 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1164 m.
Coyametepec, Acaxochitlán
Coyametepec je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini Acaxochitlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 666 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2338 m.
Mesillas, Concordia
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 1676 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 137 m.
Analco, Ahuacatlán
Analco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Ahuacatlán.
Kopčani
Kopčani je naseljeno mjesto u okrugu Skalica, u Trnavskom kraju, Republika Slovačka.
Analco, Ahuacatlán
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 434 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1516 m.
Disumpor difluorid
Disumpor difluorid je hemijsko jedinjenje, koje ima molekulsku masu od 102,127 Da.
Cașva, Gurghiu
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 642 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 436 m.
Kalijum sulfat
Rasprostranjenost u prirodi
Javlja se u velikim količinama u raznim dvogubim solima u štasfurtskim naslagama, kao što su šenit i kainit, koji i služe za dobijanje kalijum-sulfata.
Dobijanje
Šenit se odvaja hlađenjem iz vrućeg zasićenog rastvora kainita, a potom tretira rastvorom kalijum-hlorida: Prvo se dobija slabo rastvoran, anhidrovani kalijum-sulfat, a koncentrovanjem se iz filtrata taloži karnalit iz koga se dobijaju kalijum-hlorid i magnezijum-hlorid.
Svojstva
To je supstanca koju čine bezbojni kristali bez vode. U vodi se slabo rastvara (na 0 °C 6,85 g u 100 g vode).
Upotreba
Koristi se za pravljenje kalijumove stipse i kao veštačko đubrivo, posebno prilikom gajenja duvana i pšenice. Osim kalijum-sulfata, kao đubrivo se koristi i kalijum-hlorid, ali kod paradajza, luka, pasulja i bostana prednost se daje kalijum-sulfatu jer su pomenute biljke osetljive na veće koncentracije hlora.
Рајетиће
Рајетиће је насељено место града Новог Пазара у Рашком округу. Према попису из 2002. било је 63 становника (према попису из 1991. било је 105 становника).
Демографија
У насељу Рајетиће живи 56 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 57,0 година (54,3 код мушкараца и 60,7 код жена). У насељу има 28 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 2,25.
Ово насеље је у углавном насељено Србима (према попису из 2002. године).
Remuibo, Bocoyna
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2329 m.
Spring Hill, Minnesota
Spring Hil je grad u američkoj saveznoj državi Minesota.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 85, što je 30 (54,5 %) stanovnika više nego 2000. godine.
San Pietro, Modena
San Pietro je naselje u Italiji u provinciji Modena, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 851 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 18 m.
Las Enramadas, Naranjos Amatlán
Las Enramadas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Naranjos Amatlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 140 m.
Creari, Vicenza
Creari je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 22 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 183 m.
La Mojarra, Del Nayar
La Mojarra je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nayarit, u opštini Del Nayar.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 154 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1372 m.
Opština Abasolo, Tamaulipas
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 573 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 168 m.
Univerzitet u Salamanci
Univerzitet u Salamanki (Universidad de Salamanca) je unierzitet u Španjolskoj koji se nalazi u gradu Salamanca, zapadno od Madrida u autonomnoj zajednici Kastilja i Leon. Kralj Alfonso IX dodijelio je osniačku povelju univerzitetu 1218. godine pa se ona uzima kao godina osnutka iako su se predavanja na instituciji odvijala još od 1130. godine. Univerzitet u Salamanki najstariji je univerzitet u Španjolskoj i treći najstariji u Evropi sa kontinuiranim djelovanjem. Status univerziteta instituciji je 1255. godine priznao papa Aleksandar IV.
Opština Bujoru, Teleorman
Bujoru je opština u Rumuniji u okrugu Teleorman.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 24 m.
San Miguel del Resgate, Acaxochitlán
San Miguel del Resgate je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini Acaxochitlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 679 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2126 m.
Košecke Podhradje
Košecke Podhradje je naseljeno mjesto u okrugu Ilava, u Trenčinskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 1.042 stanovnika.
El Aguajito, Ocozocoautla de Espinosa
El Aguajito je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocozocoautla de Espinosa.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 819 m.
Kalcijum karbid
Proizvodnja
Kalcijum karbid se industrijski proizvodi u električnim pećima sjedinjavanjem živog kreča i koksa na temperaturi od 2000 °C. Ovaj metod dobijanja kalcijum karbida se nije promenio još od 1888 kada je pronađen:
Summit, Illinois
Samit je grad u američkoj saveznoj državi Ilinois.
Chiesa, Savona
Chiesa je naselje u Italiji u provinciji Savona, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 276 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 264 m.
Champrond-en-Perchet
Šamprond an Perše je naselje i opština u centralnoj Francuskoj u regionu Centar (region), u departmanu Er i Loar koja pripada prefekturi Nožan le Rotru.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 397 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 44 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 9,02 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 204 metara (maksimalnoj 236 m, a minimalnoj 145 m).
Castellino Tanaro, Cuneo
Castellino Tanaro je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Drenova (jezero)
Jezero Drenova je jezero koje se nalazi u Opštini Prnjavor, Republika Srpska, BiH. Jezero je udaljeno 10 km od Prnjavora, i nalazi se u mjesnom području Drenove i Donjih Vijačana. Iz ovoga jezera se grad Prnjavor napaja vodom. Jezero je popularno među ribolovcima i redovno se poribljava.
Ekosistem
Jezero je stanište soma, šarana i različitih vrsta bijele ribe.
Ekološka katastrofa
U prvoj polovini septemrba 1995. godine vojni NATO savez je bombardovao Republiku Srpsku. Tokom bombardovanja Republike Srpske, vojni NATO savez je koristio navođene rakete sa osiromašenim uranijumom. U neposrednoj blizini jezera Drenova je palo nekoliko projektila, a najmanje jedan je pogodio samo jezero. Jedan projektil je pao pored osnovne škole "Vuk Karadžić" u Donjim Vijačanima pored jezera, ali nije eksplodirao. Specijalni tim Vojske Republike Srpske je demontirao taj neeksplodirani projektil. Rakete su uništile bivši vojni objekat JNA koji se nalazio nekoliko stotina metara od samog jezera. Mještani koji su tada pecali ribu na jezeru, su sam čin bombardovanja jezera opisali na sljedeći način:
Zbog sastava projektila koje je vojni NATO savez koristio prilikom bombardovanja Republike Srpske, odnosno zbog po ljudsko zdrvlje štetnog radioaktivnog osiromašenog uranijuma, te zbog činjenice da se iz jezera napaja čitav Prnjavor, postoji bojazan da je došlo do zagađenja jezera. Mještani i danas iskazuju sumnju da se poput neeksplodiranoj projektila koji je pao u blizini jezera, i danas u samom jezeru nalazi jedan neeksplodirani projektil sa osiromašenim uranijumom. Zbog opravdane sumnje, preduzeće "Vodovod" iz Prijedora je u nekoliko navrata slalo uzorke vode iz jezera u Institut za nuklearne nauke "Vinča". Stručnjaci iz Vinče su potvrdili da u uzorcima vode nema tragova zračenja, ali zaposleni u vodovodu ne mogu sa sigurnošću da potvrde da u jezeru nema neeksplodiranih projektila, zbog čega se uzorci i dalje redovno šalju na ispitivanje.
Morana (mitologija)
minijatura|Strašilo smrt Morana (Morana, Morena, Marana, Marena, Mora, Mara, Maržana)
Passerano, Roma
Passerano je naselje u Italiji u provinciji Roma, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 26 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 114 m.
El Comején, Naranjos Amatlán
El Comején je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Naranjos Amatlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 110 m.
Adrian, Gurghiu
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 322 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 415 m.
El Cañón, Valle de Santiago
El Cañón je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Valle de Santiago.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 34 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1710 m.
Rod (mitologija)
Rod (analogija mu je Brahmi u hinduizmu) – u slavenskoj mitologiji prvobitno ispoljavanje Svevišnjeg Apsoluta, tvorca čitavog svijeta. Do njegove pojave čitav Svemir se nalazio u stanju »nepostojanja« (u hinduizmu to stanje se naziva Parabraman), to jest nije bilo ni bogova, ni materije, ni prostora, ni vremena, ni vidljivog ni nevidljivog svijeta.
Rod je izrodio i Svjetsku Patku, koja je izrodila mnogo bogova – demona. Osnovna funkcija Roda je – rađanje. On sudjeluje u svim rađanjima, uključujući rađanje svakog čovjeka.
Odavdje potječu riječi: »roditelji«; »rodbina«; »Rodina« (domovina); »narod«; »priroda« (pri Rodu), »plodorod« (plodovi roda); »urod« (ljetina); »rodnik« (izvor); »poroda« (rasa); »vodorod« (vodik); »ugljerod« (ugljik); »kislorod« (kisik).
Kada se rađa čovjek, njegova namjena se upisuje u knjigu Roda. Ta knjiga se ne nalazi na jednom mjestu, ona je razdjeljena, ona je zapisana u samom čovjeku, u svakoj njegovoj stanici u vidu genetskog koda. Kada Rod za novorođenog čovjeka piše tu knjigu, polovicu genetske informacije uzima od oca djeteta, drugu polovicu od majke (genetičari to nazivaju nasljedstvom). A ponekad Rod dodaje nešto i od sebe (genetičari to zovu promjenljivošću). Kada se kod čovjeka pojavljuju pozitivne osobine, kojih nije bilo ni kod oca, ni kod majke, onda kažu: »To je od Boga« (a može biti i od đavla).
vidi:
El Huajote, Concordia
El Huajote je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Concordia.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 1147 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 55 m.
Altheimer, Arkansas
je grad u američkoj saveznoj državi Arkanzas.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 984, što je 208 (-17,4 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Rancho Dos Palmas, San Miguel de Allende
Rancho Dos Palmas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini San Miguel de Allende.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2103 m.
Angilletta, Vibo Valentia
Angilletta je naselje u Italiji u provinciji Vibo Valentia, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 16 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1000 m.
Cuanalá, Ahuacatlán
Cuanalá je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Ahuacatlán.
Disumpor dinitrid
Disumpor dinitrid je hemijsko jedinjenje, koje ima molekulsku masu od 92,143 Da.
El Ciprés, Guadalupe y Calvo
El Ciprés je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guadalupe y Calvo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2356 m.
Arantxa Rus
Aranča Rus je holandska teniserka kojoj je najbolji plasman na WTA listi 77 mjesto.
Karijera
2008. je osvojila turnir u pojedinačnoj konkurenciji za djevojčice na Australian Openu, u finalu pobijedivši Jessicu Moore iz Australije.
Godine 2011, senzacionalno je pobijedila Kim Clijsters u drugom kolu French Opena 2011 u tri seta, braneći dvije meč lopte u drugom setu.
Košeca
Košeca je naseljeno mjesto u okrugu Ilava, u Trenčinskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 2.519 stanovnika.
Wilsonia, California
Wilsonia je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 5 stanovnika.
Lascaux
Pećina Lasko u jugozapadnoj Francuskoj je otkrivena polovinom 20. veka. Slike se nalaze duboko u pećini, teško su dostupne i neosvetljene. Da su bile namenjene čoveku da ih gleda, verovatno bi se nalazile na pogodnijem mestu. Ovako se pretpostavlja da su imale magijsku funkciju. To potvrđuje i činjenica da su likovi nacrtani u odsustvu bilo kakve kompozicije i jedni preko drugih, životinje probodene kopljima i na umoru. Ne pravi se razlika između stvarne životinje i njene slike. Stvaranje je neopterećeno bilo kakvim pravilima i potpuno spontano. Često s obline životinja diktirane oblikom stene. Besprekorna tačnosti i veština izražavanja pokreta.
Roland, Oklahoma
Roland je grad u američkoj saveznoj državi Oklahoma.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 3.169, što je 327 (11,5 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Akutni visinski edem mozga
Akutni visinski edem mozga,, , je sekundarni poremećaj volumena tkiva usled abnormalne akumulacije tečnosti i natrijuma u moždanom tkivu, kao „krajnja faza“ u razvoju visinske bolesti i karakteriše se promenama u mentalnom statusu i/ili ataksijom.
Etiologija
mini|desno|265p|Uspešna [[Aklimatizacija čoveka na visinu|aklimatizacija organizma Nepalskim Šerpasima omogućava boravak iznad 8.000 metara bez pojave simptoma visinske bolesti ]] 265px|mini|U okviru kliničke slike [[visinska bolest|visinske bolesti može se javiti i edem mozga]] Sa povećanjem nadmorska visine, telo je primorano da odgovori na različite načine promenama u okruženju. Pre svega ova promena je izazvana smanjenom mogućnošću dobijanja kiseonik iz atmosfere. Ako adaptivni odgovori na ovaj stres nisu adekvatni funkconalne sposobnosti sistema u telu mogu dramatično opasti. Ako deluju produženo (hronično) rezultati mogu biti ozbiljni, pa čak i fatalni. Zajednička karakteristika promena spoljne sredine sa povećanom nadmorska visinom je smanjena koncentracija kiseonik u vazduhu. Sa porastom visine snižava se i atmosferski pritisak, i samim tim smanjuje se i raspoloživa količina kiseonika u vazduhu potrebna za normalno disanje. ,
Za obavljanje funkcija mozak zahteva velike količine energije, koja je deponovana u obliku adenozin trifosfata a dobija se oksidacijom glukoze mehanizmima koji su zajednički za sve biološke ćelije. Da bi mozak normalno funkcionisao on je zavisan od glikoze i kiseonika koji putem krvi dospevaju u mozak. Metabolizam glikoze je isti kao i u drugim tkivima ali je u mnogo većoj zavisnosti od kiseonika, od drugih tkiva. Da su potrebe mozga za kiseonikom velike, vidi se iz činjenice da on iako čini samo 2% od ukupne težine tela, odrasla osoba koristi čak 25% kiseonika iz krvi…
Zbog velike zavisnosti mozga od kiseonika savaki njegov nedostatak izazvan hipoksičnom (hipobaričnom) hipoksijom (nedostatak kiseonika u arterijskoj krvi) izaziva poremećaje u njegovim funkcijama, sve do razvoja simptoma bolesti. Moždana hipoksija je stanje u kome postoji smanjenjena koncentracija kiseonika u mozgu, iako u njegovoj cirkulaciji postoji adekvatan protok krvi i dovoljna količina glikoze.
Generalizovana hipoksična hipoksija javlja se kod zdravih osoba nakon uspona na visoku nadmorsku visinu. Kada nakon uspona iznad 2.500 metara, hipoksija u svojoj terminalnoj fazi dovede do potpunog odsustva kiseonika u mozgu nastaje poremećaj pod nazivom anoksija. U ovom stanju metabolizam ćelija mozga je ozbiljno poremećen i on umire za nekoliko minuta. Moždane ćelije su izuzetno osetljivi na nedostatak kiseonika i njihovo umiranja može da nastane u roku od četri do pet minuta.
Epidemiologija
Ne postoje pouzdani podaci o tome koliko osoba oboleva od akutnog visinskog edema mozga, zato što veliki broj ljudi koji boravi na ekstremnim visinama potiče iz zemalja u kojima ne postoji razvijena medicinska služba, pa se uglavnom u brojnim studijama koriste samo podaci iz visoko razvijenih zemalja na zapadu. Simptomi akutnog visinskog edema mozga su često zajednički sa simptomima drugih poremećaja izazvanih visinom, što može otežati diferencijalnu dijagnozu i epidemiološko praćenje ove bolesti. U Himalajima često boravi velika grupa hodočasnika iz siromašnijih delova Nepala i Indije koji su zbog nedovoljne zdravstvene prosvećenosti, često žrtve akutnog visinskog edema mozga, čiji broj nije poznat.
Prema nekim studijama procenjuje se da oko 1-2% onih koji se penje na visinu iznad 4.500 metara oboljeva od akutnog visinskog edema mozga Ovo je samo procena ali je tačan broj žrtava akutnog visinskog edema mozga i dalje nepoznat.
Studije o visinskoj bolesti pokazuju da je akutni visinski edem mozga znatno češći na velikim visinama (iznad 3.500 metara), mada postoje dokumentovani slučajevi akutnog visinskog edema mozga i na visinama do 2.100 metara
Akutni visinski edem mozga se najčešće javlja kod osoba koje nisu imale dovoljno vremena da se prilagode novoj visini ili je uspon obavljen tokom relativno kratkog vremena. Putnici koji lete na destinacijama koje su na velikoj nadmorskoj visini, kao što su Lasa, Tibet (3.810 metara) ili La Paza, Boliviji (4.000 metara, 25-35% slučajeva ispoljava simptome visinske bolesti. Kod onih koji sleću na visinu iznad 4.000 metara, 25-50% slučajeva ispoljava simptome visinske bolesti. Procenjuje se da je kod osoba koje sleću vazduhoplovom iznad 4.000 metara incidenca akutnog visinskog edema mozga je oko 1%, a kod osoba sa simptomima visisnske bolesti 1-3%.
LJudi koji dugotrajno ili stalno žive na velikim nadmorskim visinama retko oboljevaju od akutnog visinskog edema mozga. Postoje i neka istraživanja koja pojavu akutnog visinskog edema mozga objašnjavaju genetičkim promena koje se mogu videte kod stanovnika koji žive na velikim visinama, među kojima ima pojedinaca koji ne poseduju otpornost na akutni visinski edem mozga, i u skladu sa prirodnom selekcijom, često završavaju svoj život smrtnim ishodom. ,.
Postoje i studije koje tvrde da žene češće pate od akutnog visinskog edema mozga od muškaraca, ali i nešto manji broj studija koje tvrde drugačije. Zašto su žene u većem riziku od muškaraca nije jasno, i verovatno je uslovljen hormonalnim razlikama, ali i trudnoćom pa se trudnicama do porođaja ne preporučuje da borave na većim visinama od 2.500 metara.
Kada su u pitanju deca takođe nedostaju kvalitetne studije, jer su deca vrlo retko prisutna na ovim velikim visinama. Obično je boravak dece na visini bezbedan, ali se i njihova tela teško prilagođavaju na nizak nivo kiseonika pa češće obolovejau od visinske bolesti. Velika opasnost kod dece postoji zbog njihove nemogućnosti da prepoznaju simptome visinskom bolesti, tako da roditelji moraju pažljivo pratiti eventualnu pojavu simptoma visinske bolesti kod dece.
Ne postoji ni dovoljan broj studija koje mogu pouzdano navesti podatke o uticaju hroničnih bolesti,(visokog krvnog pritiska, srčanih i plućnih bolesti, gojaznosti, itd), za koje se veruje da izazivaju povećani rizik od razvoja akutnog visinskog edema mozga.
Mnogi istraživanja dokazuju da je akutni visinski edem mozga u neposrednoj vezi sa visinskom bolešću i smatra da je najekstremnija komplikacija visinske bolesti , Akutni visinski edem mozga se ponekad javlja zajedno sa akutnim visinskim edemom pluća. Oko 10-15% onih sa akutnim visinskim edemom pluća, imaju akutni visinski edem mozga. Kod nekoliko slučajeva obolelih od akutnog visinskog edema pluća obdukcija je pokazala da, je akutni visinski edem mozga uzrok smrti, a ne akutni visinski edem pluća.
Patofiziologija
mini|desno|275p|Izražen edem kore velikog mozga Akutni visinski edem mozga, je sekundarna posledica abnormalnog nakupljanja tečnosti i natrijuma u moždanom tkivu. Mozak ima specifičnu sklonost prema edemu, a pored toga (za razliku od drugih organa npr. trbuha i grudnog koša) nalazi se u lobanjskoj šupljini, koja mu ograničava širenje i čija veličina šupljine prelazi obim mozga, samo za 5%. Zbog toga edematozni mozak, remeti moždanu cirkulaciju, pritiskom o čvrste strukture i povećava unutarmoždani pritisak što još više pogoršava neurološki deficite, primarno izazvane nakupljanja tečnosti u moždanom tkivu.
Pojava tečnosti u moždanom tkivu (edem), posledica je hipoksijom narušenog stanja krvnih sudova mozga. Endotelne ćelije kapilara mozga postaju propustljivije za makromolekule, što za sobom povlači i isticanje sastojaka seruma u vanćelijske prostore. Sa nastankom edema nastaje i „akutna energetska kriza“, kao i poremećaj razmena jona kalijuma i natrijuma, što zahteva još veću potrebu za energijom kako bi se održala jonska homeostaza, a to vodi i gubitku mogućnosti normalizacije funkcija moždanih ćelija i nastanku ireverzibilnih promena.
Ukoliko se pravovremenim lečenjem ne zaustavi ovaj proces, on brzo evoluira u teške neurološke ispade, pojavu kome i moždanu smrt.
Klinička slika
Većina simptoma akutnog visinskog edema mozga, su neurološke manifestacije progresivnog moždanog edema, a rani znaci i simptomi često liče na visinaku bolest i uključuju; tešku glavobolju, mučninu, povraćanje i izražen oblik umora.
Ovi simptomi nisu obavezno prisutni, međutim trunkalna ataksija i promene u mentalnom statusu su glavna razlika između ranih znakova akutnog visinskog edema mozga, i visinske bolesti (za koju se ne može pouzdano reći da je uzročnik ataksije). Trunkalna ataksija (podrhtavanje gornjeg dela tela, pogotovo pri hodu) je prilično osetljiv znak u razvoju akutnog visinskog edema mozga. Kako moždani edem napreduje, razvija se ataksični hod pored trunkalne ataksije. Rane mentalne promene se karakterišu pojavom konfuznog stanja, dezorijentacijom, pospanošću i poremećajem pamćenja. Cijanoza usana i opšte bledilo kože su takođe najčešće prisutni, rani poremećaji akutnog visinskog edema mozga.
Ako rani znaci i simptomi akutnog visinskog edema mozga, nisu prepoznati ili se neadekvatno leče mogu se razviti sledeći žarišni ili generalizovani neurološki poremećaji;
Dijagnoza
Edem papile očnog živca može biti prisutan kod oko 50% bolesnika sa akutnim visinskim edemom mozga, što znači da nije univerzalni znak bolesti.
Lumbalnom punkcijom kičmene moždane otkriva se povišen pritisak tečnosti
Akutnim visinski edem mozga se može najbolje dokazati primenom kompjuterizovane tomografije (CT) i magnetnom rezonantnom tomografijom (MR),
Nažalost, lumbalna punkcija i sofisticirana snimanja mozga su retko dostupna na velikim visinama, pa se dijagnostika najčešće zasniva na pravilnom uočavanju znakova i simptoma progresivnog cerebralnog edema, nakon nekoliko dana do nedelja od početka uspona. Posebna pažnja obraća se obolelima sa prvim znacima visinske bolesti, i simptomima ataksije i narušenog psihičkog stanja jer u daljem toku visinska bolest može da progredira u težak oblik edema mozga sa smrtnim ishodom.
Diferencijalna dijagnoza
Obuhvata sledeće poremećaje;
Terapija
Pravovremena i pravilna terapija akutnog visinskog edema mozga je najbitniji preduslov za uspešno izlečenje i treba da obuhvati sledeće mere; Spuštanje na nižu nadmorsku visinu treba započeti što pre i po mogućstvu, na visinu od 300 metara (što je najpouzdaniji način lečenja i brzog kliničkog poboljšanja bolesti). Mada i spuštanje na visine manje 2.500 metara može dati zadovoljavajuće rezultate. U situacijama, kada ne postoje uslovi za silazak na nižu visinu, može se primeniti lečenje u prenosnoj hiperbaričnoj komori (hiperbaričnoj vreći), u kojoj oboleli treba da provede najmanje šest sati pod povišenim pritiskom.
Komora se naduvava atmosferskim vazduhom, specijalnom pumpom do pritiska koji je veći od ambijentalnog za 105-220 mmHg. Vazduh u hiperbaričnoj vreći se može obogatiti dodavanjem svežeg vazduha, ali i kiseonikom, a ugljen-dioksid uklanja apsorberom (soda-lajm ili natron-kreč), što dodatno povećava učinak terapije. Korišćenjem niskog protoka kiseonika u ovim vrećama štedi se količine dragocenih zaliha kiseonika (koje su najčešće ograničene transportom) na planini.
Udisanje 100% kiseonika je neophodno, posebno u uslovima nemogućnosti evakuacije na nižu nadmorsku visinu. Najčešće se aprovodi preko kiseoničke maske ili nosne kanile sa protokom od 2-6 1/min. Kod težih oblika bolesti koju prati akutni visinski edema pluća, primenjuje se i asistirano disanje sa pozitivnim pritiskom, upotrebom ambu-balona, ili u izuzetnim hitnim stanjima, i primenom metode veštačkog disanja usta na usta, što dodatno može povećati sadržaj kiseonika u arterijskoj krvi. Deksazon se primenjuje u dozi od 4 do 8 mg,(8-16 mg dnevno), u početku primenom 4 mg svakih šest sati peroralno ili ubrizgavanjem u venu ili mišić. Sredstva za izmokravanje primenjuju se u vidu tabletiranih diuretika ili osmotskih diuretika kao što su manitol, ureje i glicerol Kod komatoznih bolesnika, primenjuje se dodatna terapija koja obuhvata intubaciju i katetarizaciju mokraćne bešike.
Kako akutni visinski edem mozga često prati akutni visinski edem pluća, lečenje edema mozga treba kombinovati sa terapijom akutnog visinskog edema pluća.
Prognoza
Visinski edem mozga, može biti fatalan ukoliko se ne leči brzo i adekvatno. Ako je lečenje sprovedeno rano uz primenu adekvatne terapije bolest se obično rešava bez kasnijih neželjenih posledica.
Neki neuroloških deficiti, kao što je ataksija, mogu trajati do nedelju dana nakon sanacija promena u mentalnom statusu i drugih kliničkih manifestacija. Dugoročni neurološkoi deficita su kod nekih bolesnika primetni čak i kada se on oporavi od teškog opblika akutnog visinskog edema mozga.
Iako nije potpuno klinički ispitan u profilaktičke svrhe može se koristiti acetazolamide za prevenciju akutnog visinskog edema mozga.
Takođe i ako se pojedinci u potpunosti oporave od akutnog visinskog edema mozga, postoji visoka stopa recidiva tokom narednih pokušaja uspona na velike visine. Osobe kod kojih se ponovo javi akutni visinski edem mozga, sa ili bez profilaksa, treba smatrati kao rizične za izlaganje visini jer je njihov telesni profil nepovoljan za boravak na planini.
Prevencija
Količina proteina u tečnosti izlivenoj u edemu mozga je visoka, ali mehanizam odgovoran za njihovu produkciju je nedovoljno istražen i nepoznat. On reguje ne rezrve tretmana kiseonikom, i načelno se ne razvija u osoba koje se postepeno popnu na visinu, izbegavaju visoko izlaganje fizičkom iscrpljivanju prvih nekoliko dana i sprovode još nekoliko u daljem tekstu navedenih mera.
Ranjeni bizon
thumb|250px|Ranjeni bizon Ranjeni bizon je praistorijska slika u Altamiri, Španija, nastala između 15000. i 10000.g.pne. Karakteristike su: