cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Najamni rad
Karakteristike
U modernoj mešovitoj ekonomiji kao što je u OECD zemljama, ovo je trenutno najčešći oblik poslovanja. Iako je većina rada organizovana na ovaj način, platno uređenje direktora, profesionalnih radnika, i profesionalnih radnika na ugovor, su ponekad spojeni sa klasnim zadacima, na taj način platni rad je primenjiv samo na neobrazovane, polu – obrazovane, ili na radnike koji se bave ručnim radom. Razna istraživanja su pokazala da radnici ugalavnom dnevno provedu 1.5 do 3 sata baveći se aktivnostima koja nisu vezana za njihovo zanimanje.
Tipovi
Trenutno je najčešći vid najamnog rada običan direktan, ili „puno radno vreme“. Ovo je radni odnos gde slobodan radnik prodaje svoj rad na neodređeno vreme (od nekoliko godina do cele karijere), u zamenu za novčanu nadnicu ili platu i kontinuirani odnos sa poslodavcem koji uglavnom ne uključuje ugovarače ili drugu vrstu nestandardnih zaposlenih. Međutim, najamni rad postoji u više oblika, eksplicitni ugovori za razliku od iplicitnih (tj, uslovljenog lokalnim radnim i poreskim zakonom) ugovora nisu toliko neuobičajeni. Ekonomska istorija pokazuje veliki izbor načina na koji se najamni rad trgovao i razmenjivao. Razlike se pojavljuju u obliku:
Kritika
Socijalisti već duže vreme upoređuju platni rad sa ropstvom. Kao rezultat toga, pojam "platno ropstvo" se često koristi kao pežorativ za platni rad. Slično tome, zagovornici ropstva su osvrtom na "komparativne zločine robovskog društva i slobodnog društva, ropstva prema ljudskim gospodarima i ropstva prema kapitalu" zaključili da je platno ropstvo u stvari lošije od tradicionalnog ropstva. Apelanti ropstva kao što je Džordž Fitžu tvrde da su radnici samo prihvatili platni rad s vremenom, pošto su postali "upoznati i nepažljivi prema zaraženoj društvenoj atmosferi koju su kontinuirano udisali".
Za Marksiste, rad kao roba, što je kako gledaju na najamni rad, pruža osnovnu tačku napada protiv kapitalizma. “Može se uverljivo tvrditi.“ dodao je jedan zabrinut filozof ” da začetak radničkog rada kao proizvoda potvrđuje Marksovu osudu platnog sistema privatnog kapitalizma kao ‘najamno robstvo’ koja je kao instrument kapitalista za smanjivanje stanja radnika na to od roba, ako ne i niže od toga”. To da je ova primedba veoma bitna proizlazi iz Marksovog zaključka da je najamni rad temelj kapitalizma: “Bez klase zavisne od plata, čim se pojedinci suoče kao slobodne osobe, ne može doći do proizvodnje dodatne vrednosti; bez proizvodnje dodatne vrednosti ne može biti ni kapitalističke proizvodnje, a samim tim nema kapitala i nema kapitaliste!”.
Soconusco (razvrstavanje)
Soconusco ima više značenja:
Stâlpu, Iepurești
Stâlpu je naselje u Rumuniji u okrugu Đurđu u opštini Iepurești.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 294 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 68 m.
Londonova disperziona sila
Londonove disperzione sile (LDF, disperzione sile, Londonove sile, trenutne dipolom indukovane dipolne sile, van der Vaalsove sile) su tip sila koje deluju između atoma i molekula. One su deo van der Valsovih sila. LDF su imenovane po nemačko-američkom fizičaru Fricu Londonu.
Soledad de Doblado (razvrstavanje)
Soledad de Doblado ima više značenja:
Londonova disperziona sila
Londonova disperziona sila je slaba međumolekulska sila, koja proističe iz kvantno indukovane trenutne polarizacije multipola u molekulima. One stoga mogu da deluju između molekula bez permanentnih multiponih momenata.
Londonove sile ispoljavaju nepolarni molekuli kao posledicu korelisanog kretanja elektrona u interagujućim molekulima. Pošto elektroni u susednim molekulima "beže" usled međusobnog odbijanja, elektronska gustina u molekulu postaje raspodeljena u blizini drugog molekula. Ovo se često opisuje kao formiranje trenutnih dipola koji privlače jedan drugog. Londonove sile su prisutne između svih hemijskih grupa, i obično predstavljaju glavni deo totalne interakcione sile u kondenzovanoj materiji, made su obično slabije od jonskih veza i Vodoničnih veza.
Ona je jedina privlačna intermolekulska sila između neutralnih atoma (e.g., plemeniti gas). Bez Londonovih sila ne bi bilo sile privlačenja između atoma plemenitog gasa, te oni ne bi mogli da postoje u tečnoj formi.
Canoítas (razvrstavanje)
Canoítas ima više značenja:
Londonova disperziona sila
Londonove sile postaju jače sa povećanjem veličine atoma ili molekula. To je posledica povećane polarizabilnosti molekula sa većim, disperznijim elektronskim oblacima. Taj trend se može ilustrovati na halogenima (od najmanjeg do najvećeg: F2, Cl2, Br2, I2). Fluor i hlor su gasovi na sobnoj temperaturi, brom je tečnost, a jod je čvrst. Londonove sile takođe postaju jače sa povećanjem površinskog kontakta. Što je površina veća, to su bliže interakcije između različitih molekula.
Paul Otto (razvrstavanje)
Paul Otto se može odnositi na:
Mae Costello
Mae Costello (rođena Mae Altschuk, 13. august 1882 - 2. august 1929) bila je američka glumica, koja je nastupala na kazalištu i u nijemim filmovima. Odrasla je u porodici bavarskih imigranata, a glumom se počela baviti kao tinejdžerica u putujućim trupama. Godine 1902. se udala za glumca Mauricea Costella, s kojim je imala dvije kćeri - Helene i Dolores Costello, koje su obje kasnije postale uspješne glumice. Dolores se godine 1928. uz njeno žestoko protivljenje udala za svog dvije decenije starijeg kolegu Johna Barrymorea. Preko nje je Mae Costello postala baka glumcu Johnu Drewu Barrymoreu te prabaka glumici Drew Barrymore.
Ustav Jugoslavije od 1963. godine
'''Ustav SFR Jugoslavije od 1963. godine''' nastao je kao rezultat uverenja da su samoupravni odnosi u Jugoslaviji u dovoljnoj meri prevladali da zavređuju ustavnopravno ustoličavanje.
Odredbe
Osnovima ekonomskog uređenja proglašeni su društvena svojina, samoupravljanje i samoorganizovanje radnih ljudi na mikro i makroplanu.
Pravo na društveno samoupravljanje proglašeno je neprikosnovenim, a teritorijalne jedinice u državi (opština, srez, autonomne pokrajine Srbije, socijalističke republike i sama federacija) proglašene su društveno-političkim zajednicama. U odredbi nezabeleženoj u ustavnom pravu, ukinuta je hijerarhija između ovih jedinica i uveden sistem međusobnih prava i obaveza.
Skupština je proglašena najvišim organom vlasti i društvenog samoupravljanja, a u saveznu i republičke skupštine su pored opštepolitičkog veća uvedena i veća radih zajednica - privredno, prosvetno-kulturno, socijalno-zdravstveno i organizaciono-političko. Skupštine autonomnih pokrajina mogle su imati i više.
Praksa
Na ovaj ustav doneto je 42 amandmana do donošenja novog Ustava Jugoslavije od 1974. godine. Ovo pokazuje da stabilnost institucija nije bila postignuta na duži rok. Novi amandmani ojačali su položaj autonomnih pokrajina, uveli nove oblasti samoupravljanja a dotadašnji savezni organi postali su zajednički, a ne više nadređeni.
Bare (Jajce)
Bare je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Jajce koja pripada entitetu Federacija Bosne i Hercegovine. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 225 stanovnika.
Cansahcab (razvrstavanje)
Cansahcab ima više značenja:
Извор (Бабушница)
Извор је насеље у Србији у општини Бабушница у Пиротском округу. Према попису из 2002. било је 263 становника (према попису из 1991. било је 344 становника).
Према турском попису нахије Ниш из 1516. године, место је било једно од 111 села нахије и носило је исти назив као данас, а имало је 6 кућа.
Демографија
У насељу Извор живи 228 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 50,1 година (48,5 код мушкараца и 51,5 код жена). У насељу има 96 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 2,74.
Soledad de Graciano Sánchez (razvrstavanje)
Soledad de Graciano Sánchez ima više značenja:
Ronda
thumb|Crkva Santa Maria la Mayor thumb|Most [[Puente Nuevo u Rondi]] thumb|Pogled iz Ronde
Marano di Napoli, Napoli
Marano di Napoli je naselje u Italiji u provinciji Napoli, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 49920 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 187 m.
Canta Rana (razvrstavanje)
Canta Rana ima više značenja:
Bellevue, Wisconsin
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 14.570, što je 2.742 (23,2 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Paul Otto
Paul Otto (Berlin, 8. februar 1878 - Berlin, 30. novembar 1943) bio je njemački tetarski i filmski glumac, scenarist i režiser. Rođen kao Paul Otto Schlesinger, glumu je počeo studirati kao trgovački šegrt. Nakon nastupa u teatru, brzo se zainteresirao za novi medij filma, te je nastupao u nijemim filmskim serijalima, a potom se počeo baviti i režijom. Iako je bez problema savladao tranziciju na zvučni film, od 1930-ih se više orijentirao na kazalište. Stekao je naklonost nacističkog režima te je imenovan na niz odgovornih funkcija. Međutim, kada je sticajem okolnosti slučajno otkriveno njegovo pažljivo skrivano jevrejsko porijeklo, odlučio je zajedno sa svojom suprugom Charlotte Klinder izvršiti samoubistvo.
Filmografija
kao glumac, ako nije drukčije navedeno
Dustin Farnum
thumb|Davy Crockett (1016) right|thumb|The Parson of Panamint (1916) Dustin Lancy Farnum (27. maj 1874 - 3. jul 1929) bio je američki glumac, plesač i zabavljač, najpoznatiji kao zvijezda nijemih filmova. Odrastao je u teatarskoj porodici; njegov mlađi brat William Farnum je također postao filmska zvijezda, a brat Marshall (u. 1917) je radio kao filmski režiser. Mladi Dustin Farnum je karijeru započeo na pozornici, prije nego što je 1914. dobio svoje prve uloge na filmu, uključujući i The Squaw Man, jedno od prvih ostvarenja snimljenih u Hollywoodu. Specijalnost su mu postali vesterni. Umro je od zatajenja bubrega.
Po njemu je ime dobio poznati glumac Dustin Hoffman.
Grand Marais, Minnesota
Grand Marej je grad u američkoj saveznoj državi Minesota.
Corral de Piedra, Tacámbaro
Corral de Piedra je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Tacámbaro.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1052 m.
Solidaridad (razvrstavanje)
Solidaridad ima više značenja:
Soltepec (razvrstavanje)
Soltepec ima više značenja:
Buena Vista, San Pedro Quiatoni
Buena Vista je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini San Pedro Quiatoni.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1356 m.
Colonia Valle de México, Matehuala
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 17 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1634 m.
Qin Guan
Qin Guan (tradicionalni kineski: 秦觀; pojednostavljeni kineski: 秦观) (1049 – cca. 1100) bio je kineski pisac i pjesnika iz doba dinastije Song. Njegovo kurtoazno ime bilo je Shaoyou(少游), a također je koristio Taixu, kao i pseudonime Huaihai Jushi (淮海居士) i Hangou Jushi(邗沟居士). Zajedno sa autorima kao što su Huang Tingjian (黄庭坚)，Zhang Lei（张耒）i Chao Buzhi(晁补之) je činio četvoro Neženja Sumena(苏门四学士). Ističe se suptilnim i suzdržanim stilom poezije, a najčešća tema mu je bila ljubav. Posebno ga je cijenio pjesnik Su shi.
Santo Domingo, Ayutla
Santo Domingo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Ayutla.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 424 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1444 m.
Al Ḩunāyah, Taiz
Al Ḩunāyah je naselje u Jemenu u pokrajini Taiz.
Prema proceni iz 2014. u naselju je živelo 1 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 825 m.
Simonini, Benevento
Simonini je naselje u Italiji u provinciji Benevento, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 20 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 496 m.
Srpski Holywood
Srpski Holywood je natpis, instalacija od metalnih cevi i lima, koji je 1. novembra 2007. godine izgradio umetnik Ivan Jakovljević, alijas Ivo Car, iz sela Mutanj u Srbiji. Natpis se nalazi na brdu Straževica koje se nalazi na obroncima planine Rudnik. Ivan Jakovljević je natpis izgradio u slavu i čast sedme umetnosti, a novac za izgradnju je obezbedio uzevši kredit kod banke, koji je od svoje skromne plate u rudniku olova i cinka "Rudnik" otplaćivao dve godine.
Montorsoli, Firenze
Montorsoli je naselje u Italiji u provinciji Firenze, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 352 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 418 m.
Cantarranas (razvrstavanje)
Cantarranas ima više značenja:
Sombrerete (razvrstavanje)
Sombrerete ima više značenja:
Kramerhof
Kramerhof je opština u njemačkoj saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija. Jedno je od 64 opštinska središta okruga Nordforpomern. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.858 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 13057049.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Nordforpomern Kramerhof se nalazi u saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija u okrugu Nordforpomern. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1 metara. Površina opštine iznosi 17,9 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.858 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 104 stanovnika/km².
Nearșova, Izvoru Crișului
Nearșova je naselje u Rumuniji u okrugu Kluž u opštini Izvoru Crișului.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 204 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 596 m.
La Morita, Ensenada
La Morita je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California, u opštini Ensenada.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 306 m.
Mile (Jajce)
Mile je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Jajce koja pripada entitetu Federacija Bosne i Hercegovine. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 1.270 stanovnika.
Nogalera la Paloma, Castaños
Nogalera la Paloma je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Coahuila, u opštini Castaños.
Zona Industriale Pian di Rose, Pesaro e Urbino
Zona Industriale Pian di Rose je naselje u Italiji u provinciji Pesaro e Urbino, u regiji Marche.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 99 m.
Valrobà, Bergamo
Valrobà je naselje u Italiji u provinciji Бергамо, u regiji Ломбардија.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1173 m.
Case Moro, Treviso
Case Moro je naselje u Italiji u provinciji Тревизо, u regiji Венето.
Valter Mărăcineanu, Iepurești
Valter Mărăcineanu je naselje u Rumuniji u okrugu Đurđu u opštini Iepurești.
Case Moro, Treviso
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 46 m.
Valter Mărăcineanu, Iepurești
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 163 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 83 m.
Soteapan (razvrstavanje)
Soteapan ima više značenja:
El Paso de la Vía, Llera
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 189 m.
Zakon o samoupravljanju (1950)
Zakon o samoupravljanju (Osnovni zakon o upravljanju državnim privrednim preduzećima i višim privrednim udruženjima od strane radnih kolektiva) je usvojila Narodna skupština FNRJ je 27. juna 1950. godine, kojim su uvedeni radnički saveti, a sredstva za proizvodnju prestala da budu državna i postala društvena svojina.
Boris Kidrič je radničko samoupravljanje označio kao „početak kraja birokratizma". Tito je ocenio da su prethodno svi društveni procesi u mladom jugoslovenskom revolucionarnom društvu bili pod kontrolom države. Preispitivanjem dotadašnjeg puta, KPJ je zaključila da se mora suzbiti proces podržavljivanja društva. Suština revolucionarnog zakona o samoupravljanju sastojala se u uviđanju da se proces odumiranja države ne može odlagati za budućnost, da KPJ ne sme izgubiti odlike revolucionarne partije i postati aparat vlasti, i da se državna svojina mora pretvoriti u društvenu, pod upravom neposrednih proizvođača. U zemlji je već bilo obrazovano 520 radničkih saveta. Vladinim Uputstvom od 22. jula regulisani su prvi opšti izbori za radničke savete. Od avgusta do oktobra osnovano je 7.136 radničkih saveta, u koje je izabrano 155.166 radnika i službenika.
Jovan Đorđević, koji je radio na formulisanju zakona, smatra da je uvođenje radničkih saveta bilo takođe sredstvo da se poveća proizvodnja putem veće zainteresovanosti radnika, jer je privredna situacija bila „tragična". Državno rukovodstvo je obiman proces preuzimanja preduzeća od strane radnika, često nekvalifikovanih, poverilo sindikalnim organizacijama na terenu. Uvođenjem radničkih saveta, Sindikat je dobio novu ulogu: da motiviše radnike za veću proizvodnju, da se brine o zaštiti na radu, opismenjavanju i osposobljavanju radnika za upravljanje preduzećima. Radnici su na osnovu kvalifikacija raspoređeni u pet kategorija, a rasponi plata bili su 1:3,3.
U narednom razdoblju država se usredsredila na industrijski razvoj. Nakon reformi iz 1953. i uvođenja radničkog samopravljanja industrijska proizvodnja doživjela je bum, a izvoz se više nego udvostručio između 1954. - 1960., tako da je Jugoslavija između 1957. i 1960., bila druga po stopi rasta na svijetu.
Robert Owen
Robert Owen (Newtown, Wales, 14. maj 1771. - Newtown, 17. novembar 1858.), bio je britanski industrijalac, veliki društveni reformator i jedan od preteča socijalističkog pokreta. Robert Owen je u svoje vrijeme bio poznat i kao sponzor i inicijator brojnih eksperimentalnih Utopijskih komuna, od kojih je bila najpoznatija - Nova harmonija.
Njegovo ime ostat će zapamćeno u historiji, jer je prvi ustao protiv ekpoatacije radnika, na samom početku industrijske revolucije i shvatio važnost ljudskog rada.
Karl Marx i Friedrich Engels svrstali su Roberta Owena u Utopijske socijaliste pored Charlesa Fouriera i Saint-Simona.
Biografija
Robert Owen je bio pretposljednje dijete od njih sedmero u porodici Roberta Owena, upravnika pošte u Newtownu, i njegove žene Anne Williams. Lokalnu školu pohađao je do deset godina, tad je postao suknarski šegrt. Njegov majstor imao je dobru biblioteku za ono vrijeme (koja se uglavnom sastojala od vjerskih knjga), i dozvoljavao je Owenu da čita. Čitanje knjiga o vjerskim kontroverzama, dovele su ga do zaključka da nešto nedostaje svim religijama. S druge strane Owen se razvio u dobrog znalca svog zanata, pa je već sa 19 godina postao nadzornik u jednoj velikoj predionici pamuka u Manchesteru, koja se zahvaljujući njemu ubrzo razvila u najistaknutiji pogon takve vrste u Velikoj Britaniji. Owen je prvi u Britaniji uvezao novu sortu pamuka gossypium barbadense, i iskoristio prednosti njegova dugog vlakna za tkanje bolje kvalitetnije tkanine. Nakon tog je postao menadžer i partner u manchesterskoj predionici. Istovremeno su ga prijatelji nagovarali da se potpuno osamostali i da zajedno sa njima kupi mlinove i predionicu pamuka u New Lanarku (Škotska) - Owen je pristao i ušao u taj posao.
Predionica u New Lanarku
U to vrijeme New Lanark bio je radničko naselje i manufaktura od 2 000 radnika prikupljenih iz sirotišta i ulica Edinburgha i Glasgowa, od kojih su njih 500 još bila djeca. Bivši vlasnici te manufakture još su i relativno dobro (za ono vrijeme) postupali sa djecom radnicima, ali su životni uvjeti tog naselja bili odurni, stanovi očajni (bez kanalizacije), a djeca prepuštena sama sebi, bez ikakvog obrazovanja - pa nije nikakvo čudo da su se i ona nakon iscpljujućeg rada - uglavnom opijala sa odraslima i sudjelovala u čestim tučnjavama. Owen je uvidio da je proizvodni efekt tih krajnje iscrpljenih radnika - mali, i da će postići iste, ako ne i bolje rezultate, ako im poboljša životne i radne uvjete, pa se bacio na izgradnju boljih kuća za njihov smještaj. Usput ih je osobno poticao na promjenu navika, ukazujući im na prednosti reda, čistoće i štedljivosti. On nije stao samo na tom - otvorio je tvornički dućan sa živežnim namirnicama, sa malim maržama koji je omogućio njegovim radnicima da kupuju relativno kvalitetnu robu, ali je s druge strane strogo nadzirao prodaju alkoholnih pića.
Ipak njegov najveći uspjeh bio je obrazovanje djece, na koje se osobito koncentrirao. Novosti koju je uveo - bile su izbjegavanje tjelesnog kažnjavanja i drugih surovih tradicionalnih metoda uvjeravanja, uvođenje plesa i muzike u obrazovni program i naglasak na razvoj ličnosti. Pored tog Owen je 1816. osnovao prvi dječji vrtić u Velikoj Britaniji za svoje radnike u New Lanarku.
Owenova filozofija i ideje o reformi društva
Owen je 1813. objavio dva od svoja četiri eseja Novi pogled na društvo (A New View of Society) i Esej o principu oblikovanja ljudskog karaktera (Essays on the Principle of the Formation of the Human Character), u kojima je iznio svoja načela na kojima se bazirao njegov filantropski sistem obrazovanja. Nakon što je izgubio povjerenje u sve velike religije svoga vremena, i nadu da čine nešto pozitivno u društvu, razvio je vlastiti orginalni sistem ideja. Ključna točka Owenove socijalne filozofije je da se karakter čovjeka oblikuje u okolnostima nad kojima on nema nikakvu kontrolu. Zbog tog nikog ne treba niti posebno hvaliti, ali isto tako ni grditi. To uvjerenje dovelo ga je do zaključka da je kluč u oblikovanju dobrih karakternih osobina budućih naraštaja, leži u dobrim uvjetima i pozitivnim uticajima koji im se daju u najranijoj dobi. Owen je dakle na ljude gledao kao one koji nisu odgovorni za vlastitu sudbinu, već je ona odraz uvjeta u kojima su odrastali u svom djetinstvu.
Sljedećih nekoliko godina, Owenova predionica u New Lanarku postala je mjesto nacionalnog i evropskog značaja, koje su je hodočastili brojni društveni reformatori, državnici, pa čak i okrunjene glave, da se osobno uvjere u uspjeh tog eksperimenta.
Owen je 1815. organizirao sastanak prerađivača pamuka i uspješno ih uvjerio u potrebu zajedničke akcije uklanjanja uvoznih poreza na pamuk. Ali se sudionici tog sastanka nisu složili sa njegovim prijedlogom da se djeci ograniči broj radnih sati po tvornicama. Njegovi napori za reformu tvorničkog rada, također su naišli na zid nerazumjevanja 1817. pa je kao reformator imao slab efekt, ali su ga ideje nadživjele pa je postao preteča socijalizma i zadružnog pokreta. Owen je tvrdio da je konkurencija ljudskog rada i stroja, stalni uzrok nevolja, a da je jedini efikasan lijek protiv tog stanja, leži u ujedinjenoj akciji ljudi, koji moraju podrediti strojeve da im služe.
Owen je za liječenje tadašnje očajne privredne situacije, kad je mnogo gladnih nezaposlenih tumaralo po ulicama britanskih gradova, predložio osnivanje zadružnih naselja - Jedinstva i suradnje koja su trebala dati posao i utočište nezaposlenim. Svako takvo naselje trebalo je pružiti mogućnost za smještaj od oko 1 200 osoba na 400 - 600 hektara zemlje. Svi naseljenici živjeli bi u jednoj velikoj građevini sa velikim unutrašnjim - atrijem - trgom, na kojem bi bila zajednička javna kuhinja i prostorije za zajedničko druženje. Svaka porodica takve zadruge imala bi vlastiti (skromni) ​​privatni stan, u kom bi podizali vlastitu djecu do tri godine, a nakon toga bi se briga o njihovom daljnjem odgoju odvijala u zajednici, s tim da bi roditelji i nadalje zadržali kontakt sa njima u njihovom slobodnom vremenu.
Owen je čvrsto vjerovao da bi takve zajednice mogli osnivati pojedinci, udruženja i sama država, u svakom slučaju predvidio je da se nadzor nad njihovim radom povjeri kvalificiranim osobama.
Veličina koju je predložio za svoja buduća zadružna naselja, proizašla je iz njegova iskustva sa naseljem New Lanark, jedino što je bilo bitno novo je da je to bio program za reorganizaciju društva u cjelini. Njegov plan sastojao se od zamisli o osnivanju velikog broja samoodrživih uglavnom poljoprivrednih zajednica velikih od 500 do 3000 ljudi koje bi bile opremljene najsuvremenijim strojevima. Nadao se da će porastom njihova broja, rasti i njihovo jedinstvo, pa će od inicijalnih deset, uskoro nastati stotine, pa hiljade takvih zajednica, sve dok ne obuhvate cijeli svijet u zajedničkom interesu. Owenove ideje iz tog vremena ukratko su se svodile na slijedeće;
Komuna Nova Harmonija
thumb|260px|left|Skica Nove Harmonije, onako kako je trebala izgledati - ali nikad nije izgrađena Owenove ideje za iskorjenjivanje siromaštva još su imale kakvu takvu društvenu podršku i primane su ako ništa drugo ono sa dozom simpatije, sve dok nije javno proglasio svoje neprijateljstvo prema religiji kao prepreci za ostvarenje svojih ideja. Mnoge Owenove pristaše vjeruju da ga je taj čin koštao podrške viših slojeva društva, koji su odtad sa sumnjom gledali na njega. Za ostvarenje svoje ​​ideje o samodostatnoj zajednici, kupio je 30 000 hektara zemljišta u Indiani (SAD) od neke vjerske zajednice 1825. i nazvao ga Nova Harmonija (New Harmony). Život u toj zajednici bio je ispočetka dobro uređen i vođen pod Owenovovim vodsvom, ali su vrlo brzo pojavile svađe među komunarima o načinu kako treba komunom upravljati i ulogi religije.
Svoju koloniju Novu harmoniju - Owen je osmislio prilično utopijski - idealizirajući ljude, predpostavljajući da će lišavanje religijskih, vlasničkih i upravljačko hijeraskijskih stega, dati poticaj njegovim komunarima da izgrade svoj budući pravičniji bolji svijet, u kom više neće biti izrabljivanja slabijih od jačih, u kom će se plodovi zajedničkog rada dijeliti prema potrebama samih komunara, a ne prema njihovim doprinosima. Po mnogim analitičarima - nedostatak nekog makar i iracionalnog zajedničkog cilja, kakav su imale slične religijske komune, bio je osnovna slabost Nove harmonije - jer se u njoj umjesto zajedništva rasplamsao sebični individualizam - pa je to uništilo komunu. Pojedini su pak analitičari kao razlog za neuspjeh njegove komune, isticali sastav njegovih dobrovoljaca - komunara, od kojih velik broj nije bio radničkog porijekla, pa im je fizički rad bio potpuno stran, a o poljoprivredi i obradi zemljišta nisu imali pojma.
Na kraju se Owen povukao iz svoje komune 1828., nakon što je izgubio 40 000 £, što je predstavljalo 80 % njegove imovine.
Nova Harmonija nije bila jedina takva komuna, vrlo slične komune osnovali su Owenovi britanski sljedbenici u Škotskoj kod Orbistona (Glasgow) koja je egzistirala od 1826. do 1827., a nakon tog 1831. i jednu kod naselja Ralahine (Grofovija Cork) koja je egzistirala do 1833. Posljednja takva komuna osnovana je 1839. kod Queenwooda (Hampshire) u kojoj je sudjelovao i sam Owen tri godine, ona se uspjela održati do 1845.
Owen kao inicijator i lider sindikalnog pokreta
Owen je još 1820. u svom Izvještaju Grofoviji Lanark (udruženje zemljoposjednika) istakao da njegove reforme nisu dovoljne i da je potrebno potpuno promjeniti društveni sistem. Njegove ideje o osnivanju komuna privukle su mlađe radnike, pa su i oni počeli osnivati između 1820. - 1830. svoja udruženja po tadašnjim tvornicama, i izdavati časopise koji su se bavili radničkim problemima. Rast sindikalizma i pojava radničkog pitanja, dovele su do toga da su Owenove doktrine bile prihvaće kao izraz radničkih težnji, a nakon što se vratio u Britaniju, poslije propasti komune Nova Harmonija, britanski radnici držali su ga svog neformalnog lidera. Preko tadašnjih spontano nastalih sindikalnih organizacija sljedbenici Owena popularizirali su ideju osnivanja radničkih samoupravnih komuna. Owen je shvatio da je za njihovo funkcioniranje i plasman njihovih proizvoda, potrebno reorganizirati tržište, pa je zbog tog 1832. osnovao - Nacionalnu pravičnu burzu rada (National Equitable Labour Exchange), koja je trebala primjenjenjivati njegovo načelo da je ljudski rad izvor svog bogatstva.
Owenova burza rada 1832. - 1833.
Kao i kod osnivanja proizvođačkih zadruga, tako je i kod burze - Owen suviše idealistički zamislio svoj projekt. Suština njegove burze svodila se na to da su pomoću nje radnici proizvođači trebali izbjeći trgovce i mešatare i tako dobiti pravičnu naknadu za svoj rad. U praksi je to značilo da su proizvođači dali na Owenovu londonsku burzu svoj proizvod, stručnjaci bi procijenili količinu vremena koliko je bilo potrebno da se taj proizvod izradi, pa bi na osnovu tog dobili potvrdu (bank note) o vrijednosti svoje robe, sa kojom su na burzi mogli kupovati robu drugih proizvođača. Ali kako burza nije poštovala zakone ponude i potražnje - uskoro je na burzi ponestalo tražene robe, a skladište se gomilalo sa robom koju nitko nije htio - pa je burza uskoro propala.
Nakon neuspjeha sa burzom Owen se okrenuo sindikatima, jer je uočio njihov spontani brzi rast, pa mu se učinilo da je put ka reformi društva moguć preko tih organizacija, on je sanjario da bi sva industrija mogla biti organizirana od strane sindikata. Owen i njegovi sljedbenici sa velikim žarom propagirali su ideju sindikalizma po čitavoj Britaniji, njihov trud na kraju je rezultirao osnivanjem Velikog nacionalnog konsolidiranog sindikata (Grand National Consolidated Trades Union) 1834. u Londonu. Unatoč velikom entuzijazmu samog Owena i njegovih suradnika, nakon velikog otpora poslodavaca i teške represije koju je poduzela vlada i sudovi - čitav pokret ugasio se za nekoliko mjeseci.
Owena je bio socijalist dvije generacije prije službenog rođenja tog pokreta 1864 ., iz njegove ideje o pravičnoj burzi izrastao je kasnije pravi pokret osnivanja potrošačkih zadruga Nakon 1834. Owen je usmjerio svoju energiju na obrazlaganje svojih ideja o obrazovanju, [[moralu, racionalizmu i reformi braka kao institucije.
Pod uticajem tada daleko popularnijeg i šireg čartističkog radničkog pokreta je i Owen je zahtjevao jednaka politička prava za sve građane, bez imovinskog cenzusa i izjednačavanje izbornih okruga, jer su po starom sistemu nova i brojem stanovnika značajna industrijska naselja bila izuzetno skromno zastupljena, u odnosu na starija naselja - vjerska središta.
U dobi od 82 godine posvetio se spiritizmu, koji je u njegovo vrijeme bio prava moda. Pred sam kraj svog života izdao je autobiografiju, Život Roberta Owena (The Life of Robert Owen), u dva sveska 1857.-1858. (ponovno je objavljena 1971.)
Bibliografija
Robert Owen napisao je nekoliko eseja i knjiga, od kojih su najznačajnije;
I Malavoglia
I Malavoglia je roman italijanskog književnika Giovannija Verge objavljen 1881. godine. Radnja je smještena u Aci Trezza, malo ribarsko selo na Siciliji u blizini Catanije. Protagonisti su pripadnici marljive, ali siromašne ribarske porodice Toscano koji se pokušavaju obogatiti, ali koje razne nesretne okolnosti i tragedije bacaju u siromaštvo. I Malavoglia se smatra jednim od klasičnh djela italijanskog verizma.
Godine 1948. je italijanski sineast Luchino Visconti po motivima romana snimio neorealistički film La terra trema.
Cotter, Iowa
Koter je grad u američkoj saveznoj državi Ajova. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 48 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 48 stanovnika, što je 0 (0,0%) stanovnika više nego 2000. godine.
Jugoslaveni u Bosni i Hercegovini
Jugosloveni u Bosni i Hercegovini su građani Bosne i Hercegovine jugoslovenske nacionalnosti.
Dok je Bosna i Hercegovina bila dio socijalističke Jugoslavije, značajan broj njenih građana se je na popisima izjašnjavao kao Jugosloveni. Društveno-ekonomska i kulturna modernizacija bosansko-hercegovačkog društva u tom periodu rezultirali su u djelimičnom nestanku tradicionalnog komunitarizma, izrazujući se u rapidnom porastu broja mješovitih brakova. Stoga nije bilo neuobičajeno da među obrazovane sredne klase i određenim djelovima radničke klase jugoslovenski identitet postane jači od srpskog, muslimanskog ili hrvatskog nacionalnog identiteta.
Deklarisani Jugosloveni činili su nemali dio članstva Saveza komunista Bosne i Hercegovine u 1980im godinama. U 1986. godini SK BiH je imao 409,165 članova, a od njih su 57,586 (14,07%) bili Jugosloveni. 1987. godine broj članstva u SK BiH je blago opao na 392,576. Medutim, broj Jugoslavena u partiji je narastao na 64,075, tako da su Jugoslaveni činili 16,32% članstva Saveza Komunista Bosne i Hercegovine.
Prema rezultatima zadnjeg popisa stanovništva prije raspada Jugoslavije, Jugoslavena je 1991. godine u tadašnjoj Socijalistikoj Republici Bosni i Hercegovini bilo 242.682 ili 5,54% cjelokupne populacije.
Poslednji popis stanovništva u Bosni i Heregovini, te prvi od samostalnosti, sproveden je 2013. godine, kada se 2.570 osoba deklarisalo kao Jugosloven(ka).
Organizacije
Udruženje „Naša Jugoslavija“, koje se između ostalog zalaže za priznavanje jugoslovenske nacije, održalo je svoju osnivačku skupštinu 14. Marta 2009. godine. Međutim, Ministarstvo pravde Bosne i Hercegovine odbilo je zahtjev za registraciju „Naše Jugoslavije“, a kao razlog je navedeno da organizacija u svom nazivu ne smije koristiti riječ „Jugoslavija”.
Jugosloveni Bosne i Hercegovine na dosadašnjim popisima
thumb|[[Lepa Brena, jedna od najpopularnijih pjevačica na jugoslovenskom prostoru]]
Porto Palo, Agrigento
Porto Palo je naselje u Italiji u provinciji Agrigento, u regiji Sicilija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 116 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 20 m.
Kratzeburg
Kraceburg je opština u njemačkoj saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija. Jedno je od 53 opštinska središta okruga Meklenburg-Štrelic. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 530 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 13055037.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Meklenburg-Štrelic Kraceburg se nalazi u saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija u okrugu Meklenburg-Štrelic. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 68 metara. Površina opštine iznosi 54,7 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 530 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 10 stanovnika/km².
Bellair-Meadowbrook Terrace, Florida
Beler-Medoubruk Teras je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Florida.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 13.343, što je 3.196 (-19,3 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Cantón San Luis (razvrstavanje)
Cantón San Luis ima više značenja:
Paul Leni
Paul Leni (Stuttgart, 8. jul 1885 - Los Angeles, 2. septembar 1929) bio je njemački scenograf, kostimograf i filmski režiser koji se smatra jednim od najznačajnijih autora njemačke ekspresionističke kinematografije.
Norman Pritchard
Norman Gilbert Pritchard (također poznat po umjetničkom pseudonimu Norman Trevor) (23. jun 1877 – 31. oktobar 1929) bio je britanski sportaš i filmski glumac, najpoznatiji po tome što je bio prvi osvajač olimpijske medalje iz današnje Indije. Rođen je i odrastao u Calcutti, koja je tada bila pod britanskom vlašću. Godine 1900. je osvojio srebrnu medalju u dvije atletičarske discipline na pariškoj Olimpijadi. Poslije je nastupao kao glumac na Broadwayu i u hollywoodskim filmovima.
Pino Solo, Tacámbaro
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1438 m.
La Cuchilla, San Miguel el Alto
La Cuchilla je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini San Miguel el Alto.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 36 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2205 m.
Prisoje (Jajce)
Prisoje je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Jajce koja pripada entitetu Federacija Bosne i Hercegovine. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 456 stanovnika.
Soto la Marina (razvrstavanje)
Soto la Marina ima više značenja:
Rupert Julian
Rupert Julian (25. januar 1879 – 27. decembar 1943) je bio prvi novozelandski filmski glumac, režiser, scenarist i producent. Karijeru je započeo na pozornici nastupajući kao glumac u domovini i susjednoj Australiji. Godine 1912. je emigrirao u SAD, gdje je prvo radio u New Yorku kao glumac, a potom kao filmski režiser, često zajedno sa suprugom Elsie Jane Wilson. Tokom prvog svjetskog rata je dobro iskoristio fizičku sličnost s njemačkim carem Wilhelmom II koga je tumačio u nizu gledanih propagandnih filmova te stekao povjerenje studija Universal Pictures. Godine 1925. mu je povjerena režija prestižnog filma The Phantom of the Opera, koji je postao veliki hit usprkos sukoba s glavnim glumcem Lonom Chaneyem. Julian se, međutim, nije najbolje prilagodio zvučnom filmu, te se 1930. njegova hollywoodska karijera praktički okončala.
Almería
Almerija je lučki grad autonomne pokrajine Andaluzija i glavni grad provincije Almerije u južnoj Španiji i nalazi se u širokom sredozemnom zalivu. Almerija podseća na severnoafričke gradove: ima uzane ulice, stare bele kuće, bašte i aleje palmi. Takođe je i glavni grad istoimene provincije.
Geografija
Gradske četvrti ovog sredozemnog grada se veoma razlikuju. Na zapadu žive Romi, posebno u četvrti La Čanka, u veoma lošim uslovima, delimično u pećinama. U drugim problematičnim četvrtima na zapadu grada izražena je droga i prostitucija, a ostatak grada relativno je miran izuzev malog kriminala.
Klima
Almerija je grad sa najviše sunčanih sati u godini u Španiji, skoro 3.000. Godišnja prosečna temperatura je oko 18ºS, 19ºS, a zimi je temperatura vode veća od temperature vazduha. Često duva jak vetar.
Istorija
Ime grada izvedeno je iz arapskog jezika i znači ogledalo mora. Almeriju je osnovao Abd ar-Rahman III 955. godine kao glavnu luku svojeg velikog carstva. Godine 1489. osvojili su ga katalonski vladari Ferdinand i Izabela u vreme rekonkviste. 16. vek je za Almeriju bio vek velikih prirodnih nepogoda. Grad je doživeo najmanje četirizemljotresa od koji je onaj u 1522. bio najveći. Osim toga, u svakom veku bilo je redovnih napada Pirata koji su se zadržali do 18. veka. Tada su ljudi koji su stanovali na obali uglavnom odvođeni u ropstvo.
Stanovništvo
Prema proceni, u gradu je 2008. živelo 187.521 stanovnika.
Kultura
Veliki deo grada uništen je u 16. veku, tako da Almerija nema neki poseban kulturni značaj. Univerzitet grada je uz pomoć evropske donacije osnovan 1993. godine sa komplet novom opremom. Almerija ima dosta studenata (oko 15.000) koji uglavnom žive u četvrtima na istoku i u centru grada.
Privreda
U privrednom pogledu grad je dugo zaostajao. Luka grada Almerije je značajna za izvoz raznih proizvoda iz provincije, kao i mineralnih produkata iz Siera de Alamilja.
Colonia la Plata, Matehuala
Colonia la Plata je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Matehuala.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1551 m.
Al Lujm, Taiz
Al Lujm je naselje u Jemenu u pokrajini Taiz.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 1 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1004 m.
Star Trek Into Darkness
Star Trek Into Darkness je američki science fiction film snimljen 2013. godine u režiji J. J. Abramsa. Predstavlja nastavak filma Star Trek iz 2009. godine, odnosno drugi dio rebootane serije filmova o Star Treku. Radnja prikazuje kako kapetan Kirk (čiji lik tumači Chris Pine) zajedno sa posadom USS Enterprise odlazi na klingonski matični svijet kako bi uhvatio Johna Harrisona, bivšeg oficira Zvjezdane flote koji se odmetnuo i postao terorist. Into Darkness je dobila povoljne kritike, ali i izuzetnu gledanost, postavši komercijalno najuspješniji film u historiji franšize. Tri godine kasnije je snimljen manje uspješan nastavak pod naslovom Star Trek Beyond.
Radnja
Kada posada Enterprisea bude pozvana da se vrati kući, otkrije da je nezaustavljiva sila straha unutar vlastitih redova razorila flotu i sve što ona predstavlja, ostavivši naš svijet u kriznom stanju.
Odlučan da podmiri osobne račune, kapetan Kirk povede lov u ratnu zonu kako bu zadobio oružje masovnog uništenja u liku jednog jedinog čovjeka.
Kad naši junaci ulete u epsku partiju šaha na život i smrt, ljubav dolazi na kušnju, prijateljstva se razaraju, a žrtvovanja će biti neophodna za dobrobit jedine obitelji koja je Kirku još preostala - njegove posade.
SSBP1
Protein 1 vezivanja jednolančane DNK, mitohondrijski je protein koji je kod ljudi kodiran SSBP1 genom.
Kreien
Krajn je opština u njemačkoj saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija. Jedno je od 76 opštinskih središta okruga Parhim. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 434 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 13060041.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Parhim Krajn se nalazi u saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija u okrugu Parhim. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 65 metara. Površina opštine iznosi 24,8 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 434 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 17 stanovnika/km².
Canutillo (razvrstavanje)
Canutillo ima više značenja:
Sotuta (razvrstavanje)
Sotuta ima više značenja:
Piedra Tehuana, San Pedro Quiatoni
Piedra Tehuana je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini San Pedro Quiatoni.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1481 m.
Metalna veza
mini|120p|Prikaz metalne veze mini|desno|300px|Heksagonska rešetka. mini|desno|300px|[[Bohrov model atoma prikazuje elektronski nivo elektrona s njegovom energijom, koja se označuje s brojem n.]]
Metalna veza je veza između atoma metala. Osnovna privlačna sila koja djeluje između atoma metala uzrokovana je uzajamnim djelovanjem metalnih iona i zajedničkog elektronskog oblaka. Svi atomi su postali pozitivni ioni koje čvrsto veže jedan oblak delokaliziranih elektrona. Metalna veza nije usmjerena u prostoru.
Teorija elektronskih vrpci
Preklapanjem orbitala metalnih iona koji se nalaze međusobno vrlo blizu nastaju molekulske orbitale koje nazivamo vrpce ili zone. Razlikuje se valentna i vodljiva vrpca. U valentnoj vrpci nalaze se valentni elektroni. Valentna vrpca sadrži energetske nivoe koji su popunjeni elektronima. Iznad nje se prostire vrpca bez elektrona – vodljiva vrpca. Vodljiva vrpca sadrži prazne energijske nivoe. Oni omogućuju elektronima da pod utjecajem vanjskog električnog polja poprime veći sadržaj energije i da putuju kroz kristal, pa metal provodi električnu struju. U metalima su valentna i vodljiva vrpca tako blizu (preklapaju se) da elektroni bez zapreke prelaze iz jedne u drugu.
Potrebna je zanemarivo mala energija za prijelaz elektrona iz valentne u vodljivu vrpcu. Udaljenost između valentne i vodljive vrpce nije kod svih elemenata jednaka. Kod metala su valentna i vodljiva vrpca vrlo blizu, pa energetska barijera (ΔE) za prijelaz elektrona gotovo i ne postoji. Povećanjem udaljenosti među vrpcama raste energetska barijera, pa je za prijelaz elektrona potrebna veća energija.
Tvari koje slabo provode električnu struju su poluvodiči (npr. silicij, germanij). Porastom temperature poneki elektron iz veze dobiva dovoljno energije za savladavanje energetske barijere i prelazi u vodljivu vrpcu. Osim o temperaturi vodljivost poluvodiča ovisi i o nazočnosti male količine drugih atoma u strukturi. Takve poluvodiče nazivamo poluvodiči sa nečistoćama. Poluvodiči imaju veliku važnost u elektronici jer se rabe za proizvodnju elektroničkih elemenata (diode, tranzistori i sl.).
Tvari kod kojih postoji velika energetska barijera između valentne i vodljive vrpce nazivamo izolatori. Izolatori ne provode elektricitet. Tipična izolatorska svojstva imaju staklo, plastika i guma.
Električna vodljivost i ostala svojstva metala
Metalna svojstva (sposobnost reflektiranja svjetlosti, dobra električna i toplinska vodljivost, sposobnost plastičnog oblikovanja, a katkad i feromagnetizam) potječu od metalne veze, s pozitivnim metalnim ionima između kojih se slobodno gibaju valentni elektroni i stvaraju elektronski oblak. Ako se električni napon dovede krajevima metalne žice, slobodni valentni elektroni se počnu gibati u određenom smjeru brzinom od oko 0,0001 m/s, i time nastaje tok električne struje. Električna vodljivost je data s dvije veličine: gustoćom slobodnih elektrona i njihovom pokretljivošću.
Slobodno strujanje tzv. "delokaliziranih" elektrona "štiti" pozitivno nabijene jezgre iona od djelovanja međusobnih odbojnih elektrostatskih sila, a metalna veza nema karakter usmjerenosti. Pored toga, slobodni elektroni drže poput "ljepila" Coulombovim silama na okupu jezgre iona ispunjavajući prostor unutar kristalne rešetke metalnih iona.
Karakterističan sjaj metala posljedica je međudjelovanja delokaliziranih elektrona s upadnim svjetlom. Kovkost metala proizlazi iz neusmjerenosti metalne veze, što znači da se ona može lako raskidati na jednom i stvarati na drugom mjestu. Metali tvore gusto pakirane kristalne strukture zbog simetričnosti pozitivnih jezgri iona i težnji za što stabilnijim energetskim stanjem. Energije veze i temperature taljenja za pojedine metale mogu jako razlikovati. Tako je npr. energija veze za živu 68 kJ/mol, a za volfram 850 kJ/mol, dok odgovarajuće temperature taljenja iznose -39 i 3410 ºC.
Osnove elektronske teorije metala
Za temperature koje nisu preniske vrijedi Franz – Wiedemannov zakon (1853.), koji ukazuje na povezanost električne i toplinske vodljivosti kod metala, što znači da nosioci električnog naboja (elektroni) uzrokuju i prijenos topline. Iz temperaturne ovisnosti električne vodljivosti slijedi da ioni rešetke ne mogu biti nosioci naboja u smislu njegovog prijenosa. Ostaju samo lako pokretljivi elektroni, koji utječu i na mnoga druga svojstva metala (npr. na Peltierov i Hallov efekt, termopotencijal itd.). Vodljivi elektroni utječu i na optička svojstva metala kao što su sjaj i indeks loma.
Koncem 19. stoljeća Drude i Lorentz smatraju da električna vodljivost metala ovisi o prisutnosti slobodnih elektrona koji se kreću cijelom njihovom unutrašnjošću. Njihova se zamisao, u bitnom, kasnije pokazala kao ispravna. Znamo, međutim, da elektroni mogu napustiti površinu metala samo pri visokim temperaturama, reda tisuću i više stupnjeva Kelvina, putem svojevrsnog “isparavanja”. To je bit elektronske emisije iz zagrijanih tijela. Slobodni elektroni su dakle vezani za ukupnost atoma u metalu, a ne za pojedinačne atome. Drugim riječima elektroni unutar metala zajednički su jezgrama (pozitivnim ionima) na sličan način kao u molekuli vodika. Ali za razliku od ovog primjera, u kojem su samo dvije jezgre i dva elektrona, metal (kapljevit ili čvrst) sadrži ogroman broj jezgara (ili točnije pozitivnih iona) i n puta veći broj valentnih elektrona (n = valencija, odn. nabojni broj ), koji se tijekom kondenzacije para metala oslobode i “neometano” kreću u prostornim granicama metala.