cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vandali
Vandali su bili istočnogermansko pleme koje je 408. upalo na teritoriju Rimskog carstva i do 438. godine formiralo sopstvenu državu u sjevernoj Africi, sa centrom u gradu Kartagina. Španska provinciji Andaluzija (originalno, Vandaluzija) je najverovatnije dobila ime po Vandalima koji su pre prelaska u Afriku živeli na Pirinejskom poluostrvu.
Poreklo
right|200px|thumb|Zeleno polje označava prževorsku kulturu u prvoj polovini 3. veka. Crveno polje označava Velbarsku kulturu koja se identifikuje sa [[Gotima, žuto baltičku kulturu, a ružičasto Debzin kulturu. Purpurna boja označava Rimsko carstvo.]]
Na osnovu sličnosti imena pretpostavljalo se da su Vandali bili poreklom iz Norveške (Hallingdal), Švedske (Vendel) ili Danske (Vendsyssel). Pretpostavlja se da su Vandali prešli Baltik i došli na teritoriju današnje Poljske u 2. veku st. e., dok su se u Šleziji naselili oko 120. godine st. e. Rimski istoričar Tacit je u svom spisu Germanija zabeležio prisustv Vandala između reka Odre i Visle 98. godine. Prema Jordanesu Vandali i Rugijci su dolaskom Gota naterani na dalju seobu. Ukoliko prihvatimo identifikaciju Vandala sa Prževorskom kulturom ova Jordanesova vest bi se mogla posmatrati kao verodostojna pošto je u nekim delovima prvobitne rasprostranjenosti Prževorska kultura zamenjena Velbarskom čiji su nosioci bili Goti.
U srednjem veku nekoliko autora je Vandale smatralo za pretke Venda, Lužičkih Srba i Poljaka.
Istorija
Vandali su bili podeljeni u dve plemenske grupe Silinge i (H)asdinge. U vreme Markomanskog rata (166-181) Silinzi su živeli u oblasti koja se zvala Velika Germanija (Magna Germania) (današnja Šlezija). U drugom veku Hasdinzi, predvođeni dvojicom kraljeva Rausom i Raptom su otišli na jug i napali Rimljane na donjem Dunavu. Oko 271. rimski car Aurelijan je morao da dodatno ojača pograničnu odbranu na srednjem toku Dunava. Nakon sklapanja mira sa Carstvom, Silinzi su naselili teritoriju rimske provincije Dakije (zapadna Rumunija, istočna Mađarska i Banat) koju je Aurelijan upravo evakuisao.
Po Jordanesu, Vandali su došli u sukob sa Gotima u vreme vladavine rimskog cara Konstantina I Velikog (306.-337.). Na teritoriji na kojoj su Vandali živeli istočni susedi su im bili Goti, zapadni Markomani, severni Hermunduri, a na jugu granicu je predstavljala reka Dunav. Gotski kralj Geberih je porazio i pogubio vandalskog vladara Visimara i nakon toga su poraženi Vandali zatražili od rimskih vlasti da im dozvoli naseljavanje na rimskoj teritoriji. Car Konstantin je oko 330. dozvolio Vanadlima da se nasele na desnoj obali Dunava u provinciji Panoniji. Na toj teritoriji Vandali su živeli narednih šezdesetak godina.
Kralj Gajzerik je nakon poraza od Franaka početkom 5 veka, pod vrhovnim zapovjedništvom Alana i zajedno s krenuo na Zapad. Deo Silinga im se priključio nešto kasnije. Negde u to vreme Hasdinzi su već primili hrišćanstvo. U vreme cara Valensa (364.-378.), Vandali su, poput Gota nešto ranije, primili hrišćanstvo u obliku arijanskog učenja koje je osuđeno kao jeretičko na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. godine. Međutim, jedan manji broj Vandala je ipak prihvatio nikejski (pravoslavni) simbol vere, između ostalih i Stilihon, vrhovni zapovednik vojske Zapadnog rimskog carstva u vreme vlade cara Honorija (395.-423.).
[[Datoteka:Grandes invasions Empire romain-sh.svg|400px|right|thumb|Invazije na Rimsko carstvo od 100. do 500. godine.
Pojednostavljena karta prikazuje upade varvarskih naroda na rimske teritorije u vreme Velike seobe. Plava strelica označava pokrete Vandala od Baltika preko Podunavlja, Galije i Iberijskog poluostrva do severne Afrike i njihove piratske pohode po Mediteranu.]]
Iberija
U oktobru 409 su prešli Pirineje i ušli na Iberijskog poluostrvo gde su osvojili severozapad i jug poluostrva, odnosno Galiciju i Betiku. Alani su pak naseljeni na zapadu i centru Pirinejskog poluostrva, a Svevi na severozapadu. Prilike su se zakomplikovale dolaskom rimskovizigotske vojske koa su se prvo sukobili sa Alanima. Nakon što je 426. veliki broj Alana stradao, zajedno sa njihovim kraljem Atahom, preostali su prišli Vandalima i zamolili Gunderiha da prihvati upražnjenu krunu. Kasniji vladari Vandala će zvanično nositi titulu kralj Vandala i Alana (rex Wandalorum et Alanorum).
Afrika
thumb|200px|left|Kraljevina Vandala u Africi Gunderiha je nasledio 427. njegov brat Gajzerik koji se pokazao kao najveći vandalski kralj. Pod pritiskom Vizigota, a možda i na poziv odmetnutog rimskog vojskovođe Bonifacija, Gajzerik je izgradio flotu i rešio da povede svoj narod u Afriku. Vandali su prešli Gibraltarski moreuz 429. i počeli da napreduju ka istoku prema Kartagini. Nakon neodlućne borbe s istočnorimskom vojskom koja je došla u pomoć zapadu, zapadnorimska vlada je 435. bila prisiljena da sklopi mir i zvanično prepusti današnje područje Alžira Gajzeriku. Vandali su ubrzo prekršili sporazum i 439 zauzeli Kartaginu, najveći grad zapadnog Mediterana posle Rima. Novi pokušaj moćnijeg među rimskim carevima, istočnorimskog Teodosija II da 441. preokrene situaciju i oduzme Vandalima Kartaginu završio se neuspehom, tako da su i Carigrad i Ravena sada priznali nezavisnost Vandalske kraljevine. 10 - 15 godina nakon toga Gajzerik je zavladao centralnim Sredozemljem i zauzeo Siciliju, Sardiniju, Korziku i Balearska ostrva.
U svojoj novoj domovini arijanski Vandali su zatekli romanizovano stanovništvo podeljeno na sledbenike nikejskog pravoslavlja i donatizma. Verske razlike su bile stalni izvor unutrašnjih raѕzmirica u Vandalskoj kraljevini pošto su vandalski vladari, osim Hilderiha, u manjoj ili većoj meri progonili pravoslavne. Članovi klira su slati u progonstvo, manastiri raspušteni, a pravoslavna većina je bila pod konstantnim pritiskom. Iako pravoslavlje nije bilo pod zvaničnom zabranom, osim poslednjih meseci Hunerihove vladavine, pravoslavnom sveštenstvu je uskraćeno pravo na episkopat, a takođe im je bilo zabranjeno da vrše preobraćivanje arijanskih Vandala.
Pljačka Rima
Nakon naseljavanja Afrike Gajzerik je sve do svoje smrti 477. godine predvodio smele pljačkaške pohode po Sredozemlju. Ubistvo cara Valentinijana III 16. marta 455. pružio je Gejserihu priliku da se umeša u prilike u Italiji. Valentinijanov naslednik, Petronije Maksim je na silu oženio caricu udovu Liciniju Eudoksiju, a njenu ćerku Eudokiju je oženio svojim sinom. Kako je Eudokija već bila verena za Gejserihovog sina Huneriha, vandalski kralj je objavio da dolazi kako bi ispravio učinjenu mu nepravdu. Vandali su se iskrcali 31. maja na ušću Tibra, dok je zlosrećni Petronije Maksim krenuo u bekstvo ali je ubijen na izlazu iz prestonice od strane razjarene rimske svetine. Pred Gejseriha je izašao samo papa Lav I i umolio varvarskog kralja da se zadovolji pljačkom Večnog grada i ne dozvoli svojim ljudima razaranje i paljenje grada i ubijanje njegovih stanovnika. Vandalima su 2. juna otvorene rimske kapije i Gejserihovi ljudi su podvrgli Rim dvonedeljnoj pljački. U Kartaginu Vandali su sa sobom odneli sav plemeniti metal koji su mogli da nađu u Rimu po cenu uništenja brojnih istorijskih i umetničkih spomenika napravljenih ili obloženih zlatom, srebrom i bronzom. Gejserih je sa sobom odveo i brojne ugledne zarobljenike, izmeću ostalih i caricu Eudoksiju i njene ćerke. Eudokija je udata za Huneriha, dok su njena majka i sestra Placidija docnije otkupljene od strane istočnorimskog cara Lava I i otišle su u Carigrad. Eudokija je kao Hunerihova supruga ostala da živi u Kartagini i njen sin Hilderih je takođe vladao kao vandalski kralj (523.-530.).
Privremena konsolidacija
Iako je već 462. obuhvatalo obalu severne Afrike i ostrva zapadnog Sredozemlja, Vandalskom kraljevstvu, kao i drugim varvarskim državama koje su nastale na nekadašnjim rimskim teritorijama, nedostajalo je unutrašnje jedinstvo.
Ipak, Gajzerik je 468. porazio ogromnu flotu koju je poslao Lav I. Nakon toga Vandali su, goneći Vizantince, opljačkali i obalu Peloponeza, ali su na kraju bili zaustavljeni.
Vandali su se, za razliku od ostalih arijanskih osvajača, mnogo strožije odnosili prema pravoslavnima. Gejserih je pravoslavne episkope svrgavao, slao u izgnanstvo ili ubijao, dok je mirjane kažnjavao gubitkom položaja ili oduzimanjem imovine. Za Gejseriha se pričalo da je navodno i sam do 428. bio pristalica pravoslavlja, ali je ova priča po svemu sudeći apokrifna. Ipak, kada su odnosi sa Rimom ili Carigradom bili dobri, vandalski kralj je bio popustljiviji prema svojim pravoslavnim podanicima. Tako je 457. dozvolio pravoslavnima u kartagini da, pošto je mitropolitska stolica Afrike bila upražnjenja tri godine, izaberu sebi episkopa. Pred samu kraljevu smrt, Viktor Kartenski je Gajzeriku poslao svoj antiarijanski spis, ali je ipak ostao nekažnjen.
Opadanje
Gajzerik, jedna od najmarkantnijih ličnosti iz doba Velike seobe naroda, umro je u dubokoj starosti 25. januara 477. godine. U skladu sa zakonom koji je uveo, naslednik krune je trebalo uvek da bude ne vladarev sin, već najstariji muški član vladajuće dinastije (načelo seniorijata). Ipak, Gejseriha je nasledio sin Hunerih (477.-484.) koji je u početku bio prijateljski nastrojen prema pravoslavnima, delimično iz obazrivosti prema Istočnorimskom (Vizantijskom) carstvu. Ali kada je 482. došlo do prvog velikog crkvenog rascepa između Rima i Carigrada (Akakijeva šizma), pravoslavni u Africi su izgubili zaštitu cara Zenona. Nakon toga Hunerih je sproveo vrlo surov verski progon po kome je njegova vladavina uglavnom i ostala upamćena.
Guntamund (484.-496.), Hunerihov sinovac, je obustavio progon i pružio zaštitu pravoslavnima. Vandalska kraljevina je izgubila najveći deo Sicilije, koju je posle 493. godine, zauzeo ostrogotski kralj Italije Teodorih. U samoj Africi vandalsku vlast su odbacila pustinjska plemena Mavara.
Trasamund (496.-523.), Guntamundov mlađi brat, je izgubio kontrolu nad današnjim Alžirom, dok su berberska plemena opljačkala važan primorski grad Leptis Magnu.
Turbulentni kraj
Nakon ovog prevrata vizantijski car Justinijan I je zatražio da se njegov saveznik Hilderih oslobodi i vrati na tron. Nakon toga car je objavio rat Vandalskoj kraljevini i poslao je ekspediciju na čelu sa Velizarom da povrati krunu Hilderihu. Pošto je na Siciliji čuo da je najveći deo flote Vandala na Sardiniji u akciji gušenja ustanka, Velizar je brzo reagovao i iskrcao se na obali današnjeg Tunisa, a zatim krenuo na Kartaginu. Gelimer je na vest o iskrcavanju vizantijske vojske pogubio Hilderiha i Velizar je zauzvrat zatražio obnovu rimske vlasti u Africi. U kasno leto 533. godine, kralj Gelimer se sukobio sa Velizarom, 15 kilometara južno od Kartagine u bici kod Ad Decimuma (Bitka na desetoj milji od grada). Početak bitke bio je uspešan za vandalsku vojsku, ali kada je jedan od vojskovođa i kraljevih rođaka Gibamund ubijen, Velizar je preuzeo inicijativu i ostvario pobedu. Gelimer je izgubio hrabrost i pobegao sa bojnog polja, a Velizar je 15. septembra trijumfalno ušao u Kartaginu.
Ipak, iz svojih pustinjskih pribežišta Gelimer i njegovi ljudi su nastavili sa otporom sve dok im15. decembra, 533, Velizar nije nametnuo još jednu otvorenu bitku,Bitku kod Tikamerona nekih 45 kilometara (30 milja) daleko od Kartagine. Nakon nove pobede Vizantinci su bez otpora zauzeli drugi po veličini vandalski grad Hipon. Gelimer se krajem marta 534. godine predao Velizaru, čime je prestalo da postoji kraljevstvo Vandala. Teritorija nekadašnje Gejserihove kraljevine ustrojena u prefekturu Afriku, dok je Velizar odveo Gelimera i jedan deo zarobljenih vandalskih plemića u Carigrad gde su vođeni u njegovoj trijumfalnoj povorci. Justinijan je ipak poštedeo život Gelimeru i zatim ga je internirao na imanje u maloazijskoj provinciji Galatiji gde je poslednji vandalski kralj živeo do smrti. Vandalski zarobljenici su organizovani u posebnu vojnu jedinicu i poslati su na istošnu granicu Carstva gde su učestvovali u borbama protiv Persijanaca. To je ujedno i poslednji pomen Vandala u istoriji.
Jezik
Veoma se malo zna o vandalskom jeziku osim da je spadao u grupu Istočnogermanskih jezika. Verovatno je bio sličan gotskom. Neki tragovi možda postoje u andaluzijskom dijalektu, najjužnijem španskom dijalektu. Ipak, zahvaljujući viševekovnoj vladavini Mavara (711.-1492.) andaluzijski dijalekat ima daleko više elemenata koji jasno ilustruju uticaj arapskog jezika.
Termin vandalizam
Termin vandalizam se danas najčešće koristi kako bi se ukratko opisalo svako bezrazložno razaranje, pre svega umetničkih dela, ali i drugih materijalnih dobara (u tom smislu govori se o vandalizmu sportskih navijača, demonstranata, raznih paravojnih jedinica i sl.). Sam termin je bio nepoznat u antičko i srednjevekovno vreme, ali tokom perioda renesanse i docnije prosvećenosti učeni krugovi su počeli da idealizuju antičku grčko-rimsku kulturu i potcenjivački posmatraju srednjevekovne civilizacije. Naročito su preuveličavane razmere razaranja i štete po kulturu i umetnost koju su antičkom svetu naneli Huni, Goti i Vandali (odatle pogrdan naziv za srednjevekovnu umetnost 12.-14. veka - gotička umetnost). Glagol vandalizovati (vandalisme) potiče iz francuskog jezika i prvi ga je upotrebio Anri Gregoar, biskup Bloa, početkom 1794. poredeći ponašanje francuske republikanske vojske sa Vandalima prilikom pljačke Rima 455. godine. U svetlu poznoantičkih izvora ne može se tvrditi da su pohodi Vandala bili išta razorniji od sličnih poduhvata Huna, Gota ili samih Rimljana. Postoji i koncept kulturnog vandalizma koji je 1871. godine osmislio francuski slikar Gistav Kurbe koji je u vreme Pariske komune sproveo rušenje stuba sa Napoleonovom statuom na pariskom trgu Vendom kao simbola "rata i osvajanja". Danas se umetnost i vandalizam susreću u slučaju grafita. Međutim, sva ova moderna tumačenja u suštini nemaju mnogo veze sa istorijskom pljačkom Rima koju su sproveli Gejserih i njegovi ljudi 455. godine.
Zamug
Zamug od Kiša je bio osamnaesti sumerski kralj Prve dinastije Kiša (poslije cca. 2900. pne.), prema Sumerskom popisu kraljeva.
291
thumb|[[Hunping vaza iz doba kineske dinastije Jin]]
Godina 291. (CCXCI) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Tiberijana i Diona (ili, rjeđe, godina 1044. Ab urbe condita). Oznaka 291. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.
Cermone, L'Aquila
Cermone je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 678 m.
Olfen
Olfen je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 11 opštinskih središta okruga Koesfeld. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 12.257 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5558036.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Koesfeld Olfen se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Koesfeld. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 45-80 metara. Površina opštine iznosi 52,4 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 12.257 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 234 stanovnika/km².
Cowan, California
Cowan je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 318 stanovnika.
Colincamps
Kolenkan je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu Soma koja pripada prefekturi Amjen.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 88 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 20 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 4,38 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 160 metara (maksimalnoj 157 m, a minimalnoj 134 m).
Bogdanovići
Bogdanovići (ranije Sratok) su naselje u općini Prgomet, u Splitsko-dalmatinskoj županiji.
Stanovništvo
Do 1948. iskazivano pod imenom Sratok, a od 1953. do 1991. pod imenom Bogdanović.
Lyndhurst, Ohio
Lindherst je grad u američkoj saveznoj državi Ohajo.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 14.001, što je 1.278 (-8,4 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Lake City, Colorado
Lejk Siti je grad u američkoj saveznoj državi Kolorado.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 408, što je 33 (8,8 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Crescent City, California
Crescent City je grad u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 7.643 stanovnika.
Iltasadum
Iltasadum of Kiša je bio dvadesetprvi sumerski kralj Prve dinastije Kiša (iza cca. 2900. pne.), prema Sumerskom popisu kraljeva.
Njegov nasljednik En-me-barage-si je prvi sumerski vladar čije je postojanje dokazano na temelju arheoloških nalaza.
Ilku
Ilku od Kiša je bio dvadeseti sumerski kralj Prve dinastije Kiša (poslije cca. 2900. pne.), prema Sumerskom popisu kraljeva.
Etana
Etana je bio drevni, legendarni sumerski kralja grada Kiša, odnosno jedan od kraljeva koji je, prema Sumerskom popisu kraljeva, jedan od kraljeva koji su vladali nakon Potopa. Navodi se kao nasljednik "Arwiuma, sina Mashdinog", te kao kralj Kiša. Popis također navodi da je Etana "pastir, koji se uzdigao na nebo i konsolidirao sve strane zemlje", te navodi da je vladao 1560 godina (neke kopije navode 635) prije nego što ga je naslijedio Balih, za koga se govori da je vladao 400 godina.
Mit o Etani
Detaljna verzija legende opisuje stablo s orlovim gnijezdom na vrhu i gujom u podnožju. I guja i orao su Utuu (bogu sunca) obećali da će se dobro ponašati jedno prema drugom, i dijeliti hranu sa svojom djecom.
Ali jednog dana je orao pojeo gujinu djecu. Guja se vratila i počela plakati. Utu joj rekao da se sakrije u trbuhu mrtvog ika. Kada se orao spustio kako bi pojeo bika, guja ga je zaskočila, zarobila i bacila u jamu gdje je treao umrijeti od gladi i žeđi. Utu je potom poslao čovjeka Etanu da spasi orla. Etana je spasio orla, ali ga upitao da nađe drvo rađanja, kako bi dobio sina. Orao je Etanu doveo na nebo do boga Anua, ali se Etana uplašio i sišao na zemlju. Tek u drugom pokušaju je uspio pronaći drvo rađanja i tako dobiti sina Baliha.
Dosada su pronađene tri verzije na različitim jezicima. Starobabilonska verzija potječe iz Suse i Tell Harmala. Srednjoasirska verzija potječe iz Assura. Standardna verzija je iz Ninive (Dalley 189).
Skowhegan, Maine
je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Mejn.
Soforikozid
Soforikozid je organsko jedinjenje, koje sadrži 21 atom ugljenika i ima molekulsku masu od 432,377 Da.
Ochtrup
Ohtrup je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 24 opštinska središta okruga Štajnfurt. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 19.396 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5566068, NUTS (DEA37) i LOCODE (DE OCT) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Štajnfurt Ohtrup se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Štajnfurt. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 55 metara. Površina opštine iznosi 105,5 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 19.396 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 184 stanovnika/km².
Torre Mileto, Foggia
Torre Mileto je naselje u Italiji u provinciji Фођа, u regiji Apulija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2 m.
Blažević Dol
Blažević Dol je naseljeno mjesto u Republici Hrvatskoj u općini Staro Petrovo Selo u Brodsko-posavskoj županiji.
O naselju
U Blažević Dolu se nalazi kapela Svetog Ilije, koja pripada župi sv. Jurja iz Vrbove, dio je Novokapelačkog dekanata Požeške biskupije.
Zemljopis
Blažević Dol se nalazi na južnim padinama Požeške gore, istočno od Nove Gradiške, 7 km sjeveroistočno od Starog Petrovog Sela, susjedna naselja su Škrabutnik na sjeveru, Starci i Vladisovo na zapadu, Srednji Lipovac na istoku, te Vrbova na jugu.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine Blažević Dol je imao 154 stanovnika.
Darrouzett, Texas
Darrouzett je gradić u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 350 stanovnika.
Olsberg
Olsberg je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 12 opštinskih središta okruga Hohzauerland. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 15.393 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5958036, NUTS (DEA57) i LOCODE (DE OLS) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Hohzauerland Olsberg se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Hohzauerland. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 360 metara. Površina opštine iznosi 118,0 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 15.393 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 130 stanovnika/km².
Republika Gagauzija
Republika Gagauzija (gag. Gagauz Respublikası, rum. Republica Găgăuzia, rus. Республика Гагаузия) je bila kratkotrajna nepriznata nezavisna država koja je postojala na jugu današnje Moldavije između 1990. i 1994. godine. Proglašena je u vreme raspada Sovjetskog Saveza i obuhvatala je nešto veću teritoriju nego današnja autonomna Gagauzija. Predsednik republike je bio Stepan Topal, a glavni grad Komrat. Nakon pregovora sa vladom Moldavije, Republika Gagauzija je 1994. godine transformisana u autonomnu teritorijalnu jedinicu Gagauziju i integrisana u politički sistem Moldavije. Međutim, teritorija autonomne Gagauzije je manja nego teritorija Republike Gagauzije. Pored etničkih Gagauza, koji su činili većinu, na području Republike Gagauzije su živeli i Bugari i Moldavci, ali su njihova naselja isključena iz sastava Gagauzije nakon 1994. godine.
Bjelanovac
Bjelanovac je naselje u Republici Hrvatskoj u Požeško-slavonskoj županiji, u sastavu grada Lipika.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine Bjelanovac je imao 12 stanovnika.
Barrettali
Baretali je naselje i opština u Francuskoj u regionu Korzika, u departmanu Gornja Korzika koja pripada prefekturi Bastija.
ICI-204,448
ICI-204,448 je lek koji deluje kao potentan i periferno selektivan κ-opioidni agonist, sa mogućom primenom u lečenju srčanog udara kao i antisvrabnih efekata. On se koristi u istraživanjima za uočavanje razlike između centralnih od periferno posredovanih efekata kapa opioidnog receptora.
Barrettali
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 131 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 7 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 18,07 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 300 metara (maksimalnoj 1.160 m, a minimalnoj 0 m).
Naralda, Padova
Naralda je naselje u Italiji u provinciji Padova, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 28 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 13 m.
Crescent City North, California
Crescent City North je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo. stanovnika.
Sima Liang
Sima Liang (司馬亮) (? -291), kurtoazno ime Ziyi (子翼), formalno Princ Wencheng od Ru'nana (汝南文成王), je bio kineski princ iz dinastije Jin i kratkotrajni regent za vladavine cara Huija. Tradicionalno se navodi kao prvi od osam prinčeva vezanih uz Rat osam prinčeva.
Sima Liang je bio peti sin praosnivača dinastije Sima Yija i njegove konkubine Gospe Fu. Za vrijeme države Cao Wei i regentstva njegove starije braće Sima Shija i Sima Zhaoa je bio srednje rangirani službenik. Napredovati je počeo nakon što je Sima Yan preuzeo carsko prijestolje i proglasio novu dinastiju Jin. Istakao se kao vrijedan i sposoban službenik, te ga je Wu 277. pozvao u Luoyang da služi kao njegov osobni savjetnik. Kada se Wu 289. razbolio, odlučio je regentstvo za svog mentalnog retardiranog sina Sima Zhonga (budući car Hui) zajednički povjeriti Sima Liangu i Yang Junu. Yang Jun je međutim nakon careve smrti krivotvorio oporuku i temeljem nje sam preuzeo regenstvo. Brzo je stekao ogromnu nepopularnost te su Sima Liangu mnogi predlagali da poduzme državni udar, što je on stalno odbijao.
U proljeće 291. mu je isto predložila carica Jia Nanfeng; Sima Liang je odbio, ali je Jia pronašla saveznika u princu Sima Weiju, koji je svrgnuo i likvidirao Yang Juna. Za nove regente su zajednički proglašeni Sima Liang i Wei Guan. U ljeto iste godine se Jia okrenula i protiv njih, te organizirala još jedan dvorski udar - oba regenta su uhapšeni i pogubljeni. Poslije je carica tvrdila da je Sima Wei djelovao na svoju ruku te iskoristila kao izgovor za njegovu likvidaciju.
Benedict, Kansas
Benedikt je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 73, što je 30 (-29,1 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Fausta
Flavija Maksima Fausta (lat: Flavia Maxima Fausta, ubijena 326. godine), poznatija samo kao Fausta, bila je ćerka rimskog cara Maksimijana, sestra cara Maksencija, supruga Konstantina I Velikog i majka njegova tri sina naslednika: Konstantina II, Konstancija II i Konstansa I. Od Konstantinove pobede na Licinijem 324. Fausta je nosila titulu avguste, ali je već 326. ubijena po naređenju svog supruga iz razloga koji nam danas nisu poznati.
thumb|300px|Portret carice Fauste na bronzanom novcu iskovanom neposredno pred njenu smrt [[326. u Carigradu. Na reversu je Fausta prikazana kao Salus kako drži svoja dva sina Konstantina II i Konstancija II.]]
Poreklo i rana mladost
Fausta je bila ćerka cara Maksimijana, Dioklecijanovog savladara, i Sirijke Eutropije. Najverovatnije je rođena 289/90. godine ili pak čak 298. godine. Budući uzurpator Maksencije (306.-312.) bio je njen stariji brat. Njena majka Eutropija već je imala ćerku iz prvog braka, Teodoru, koja je 289, udata za Maksimijanovog pretorijanskog prefekta i budućeg cezara Konstancija Hlora. Zarad braka sa carskom ćerkom, Konstancije se rastao sa svojom prvom suprugom Jelenom, a njegov sin Konstantin (rođ. 271. ili 273. god.) je posle 293. godine poslat na Dioklecijanov dvor kako bi se obrazovao, ali i poslužio kao talac. Što se Fauste tiče ona je kao devojčica odgajana u Rimu, gde se verovatno nalazila i kada se njen brat Maksencije proglasio za cara 28. oktobra 306. godine.
Udaja
Maksencijev uzor bio je Konstantin, koji se nešto ranije proglasio za cara u Jorku. Međutim, Maksencije je ostao nepriznat, dok je Konstantina kao cezara i vladara Galije, Britanije i Hispanije primio u vladarski kolegijum prvi među tetrarsima Galerije. Kada je Galerije počeo da priprema pohod na Italiju 307. godine, Maksimijan, koji se vratio iz političke penzije kako bi još jednom uzeo titulu avgusta, se uputio u Konstantinovu rezidenciju Trir. Stari avgust je ponudio Konstantinu svoju mladu ćerku Faustu za ženu i priznanje titule avgusta kojoj je Konstantin težio od početka vlade. Zauzvrat, Maksimijan je očekivao podršku u borbi protiv Galerija. Konstantin je prihvatio Maksimijanove ponude i u leto ili jesen 307. u Triru ili Arlu je obavljena dvostruka ceremonija venčanje i proglašenje Konstantina za avgusta.
Bračni život
thumb|right|150px|Konstantin Veliki, Faustin suprug. Glava kolosalne mermerne statue cara Konstantina podignute u Rimu pošto je 312. Maksencije, Faustin stariji brat, pobeđen i ubijen kod Milvijskog mosta.
U oktobru 312. u bici kod Milvijskog mosta severno od Rima Konstantin je pobedio i uklonio Faustinog brata Maksencija. Nakon ove pobede, koju je po Laktanciju i Evseviju Cezarejskom dugovao hrišćanskom Bogu, Konstantin se otvoreno okrenuo hrišćanskoj veri, uvrstio episkope i sveštenike među svoje pratioce i otpočeo sa praksom darivanja i pomaganja crkve. I članovi Konstantinove porodice, poput majke Jelene i supruge Fauste su primile novu veru i postali dobročinitelji crkve. Fausta je crkvi poklonila jednu od svojih palata u Rimu, Lateransku palatu, u kojoj je već oktobra 313. održan takozvani Mali koncil sa ciljem razrešenja donastičkog rascepa. Sama palata je imala baziliku koja je 324. pretvorena u crkvu sv. Jovana Lateranskog. Palata je sve do početka Avinjonskog ropstva 1309. bila zvanična rezidencija rimskih papa, ali je osnova prvobitnog zdanja praktično potpuno uništena u dva uzastopna požara 1307. i 1361. godine. Crkva sv. Jovana Lateranskog je služila kao rimska katedrala, a originalna građevinu je razrušio zemljotres 897. godine.
Avgustina smrt
Fausta je u narednim godinama rodila Konstantinu još dva sina i dve ćerke:Konstancija II (rođ. 317.) i Konstansa I (rođ. između 320. i 323.) i Konstantinu i Jelenu. Nije poznato kada su ćerke rođene, jedino što znamo je da je Konstantina bila starija.
Konstantin je 326. godine pripremao proslavu dvadeset godina vladavine u Rimu. Proslavi je trebalo da prisustvuje i njegov najstariji sin cezar Krisp koji je na putu za Italiju zadržan u Puli i ubijen po očevom nalogu. Nedugo zatim, Konstantin je naredio i pogubljenje svoje žene Fauste. Jedino što povezuje dva smaknuća je kratak vremenski razmak. Po Epitomama Aurelija Viktora Fausta je udavljena u vrelim isparenjima parnog kupatila, dok je krajem 4. veka Jovan Zlatousti zapisao kako je naga ostavljena u planini gde su je ubile divlje zveri. Neki istoričari su kao mesto Faustinog ubistva u parnom kupatilu smatrali Trir ., staru Konstantinovu rezidenciju u kojoj se verovatno i odigralo venčanje 307. godine.
thumb|left|300px|Ostaci rimskih kupatila u Triru izgrađenih početkom 4. veka. U ovim kupatilima je Fausta najverovatnije udavljena po naređenju svog supruga Konstantina.
Verodostojan razlog za uklanjanje Fauste i Krispa antički autori nisu zabeležili. Maliciozni paganin Zosim, koji je pisao oko 500. godine, navodi da su Krisp i Fausta bili u intimnoj vezi i da je zbog toga Konstantin ubio sina. Međutim, Krispova baka Jelena je bila neutešna sve dok Konstantin jedno zlo nije ispravio drugim i naredio da se Fausta zaključa u vrelo parno kupatilo. Navodno osećanje krivice je cara nateralo da pređe u hrišćanstvo pošto je ta vera pružala oprost i za najveće grehe (Nova istorija, II, 29). Zosimov izveštaj, kao i daleko kasniji vizantijskog istoričara iz 12. veka Jovana Zonare, ipak nosi sličnosti sa mitološkim ljubavnim trouglom Tezej (Konstantin)- Fedra (Fausta) - Hipolit (Krisp). Isto tako, po Konstantinovim savremenicima 312., a ne 326., je bila ključna godina u Konstanttinovom preobraćenju. Drijvers zaključuje da prave razloge Krispovog i Faustinog uklanjanja nikada nećemo saznati ali da je njeno sagrešenje ipak bilo toliko da je zaslužila uklanjanje svake uspomene na njeno ime i lik (damnatio memoriae).
Uspomena na Faustu nije obnovljena ni posle 337. godine kada je Konstantin umro, a tri njihova sina nasledila presto. Julijan ju je doduše pomenuo u svom panegiriku iz 355. upućenom caru Konstanciju II kao osobu velike lične lepote i plemenitosti karaktera. Po kasnijoj tradiciji iz vizantijskih vremena Fausta je sahranjena uz Konstantina u carskom mauzoleju pri carigradskoj crkvi Svetih Apostola. Ovakav ishod je jedino bio moguć ukoliko je Konstancije II preneo ostatke svoje majke i sahranio je uz oca.
ICI-199,441
ICI-199,441 je lek, koji je visoko selektivni κ-opioidni agonist. Postoji mogućnost da će on možda naći primenu u lečenju hroničnog bola.
Yang Jun (dinastija Jin)
Yang Jun (楊駿) (? - 291), kurtoazno ime Wenzhang (文長), bio je službenik na dvoru kineske dinastije Jin, koji je služio cara Wua i nakratko bio regent njegovom sinu caru Huiju.
Dawson, Texas
Dawson je gradić u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 807 stanovnika.
Overath
Overat je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 8 opštinskih središta okruga Rajniš-Bergiš. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 27.057 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5378024.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Rajniš-Bergiš Overat se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Rajniš-Bergiš. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 70–348 metara. Površina opštine iznosi 68,8 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 27.057 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 393 stanovnika/km².
Bišćanovo
Bišćanovo je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Glina, Sisačko-moslavačka županija.
The Eagle (film, 1925)
The Eagle je američki crno-bijeli nijemi film snimljen 1925. u režiji Clarencea Browna. Temelji se na romanu Dubrovski Aleksandra Puškina, a radnja mu je smještena u carsku Rusiju u 18. vijeku. Naslovni protagonist, čiji lik tumači Rudolph Valentino, je kozački oficir koji, nakon što je odbio ljubavnu ponudu carice Katarine II, postaje maskirani odmetnik i borac za socijalnu pravdu. The Eagle je, nakon nekoliko neuspjeha, predstavljao veliki hit i označio povratak Valentinove karijere. Filmskim historičarima je zanimljiv zbog dugog kadra vožnje u sceni banketa.
Blacko
Blacko je naselje u Republici Hrvatskoj u Požeško-slavonskoj županiji, u sastavu grada Pleternice.
Zemljopis
Blacko je smješto oko 4 km zapadno od Pleternice, susjedna naselja su Novoselci na sjeveru, Viškovci na zapadu te Vesela na jugu.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine Blacko je imalo 226 stanovnika.
Skvalamin
Skvalamin je organsko jedinjenje, koje sadrži 34 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 627,962 Da.
Cerri, L'Aquila
Cerri je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 30 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1385 m.
Stella (TV serija)
Stella je prva hrvatska glazbeno-dramska serija autorice i producentice Jelene Veljače. Serija je sa snimanjem krenula u aprilu 2013. godine, a s emitiranjem 15. septembra 2013. na Novoj TV kada ju je ispred malih ekrana pratilo oko 730 000 ljudi što je ujedno čini i jednom od najpopularnijih hrvatskih serija u 2013. godini.
Enmebaragesi
Enmebaragesi (Me-Baragesi, En-Men-Barage-Si, Enmebaragisi, živio cca. 2600. pne.) bio je kralj Kiša, prema Sumerskom popisu kraljeva. Popis navodi kako je pokorio Elam, vladao 900 godina, ali ga je vlastoručno zarobio Dumuzid "ribar" od Uruka, prethodnik Gilgameša.
On je najstariji vladar na Popisu kraljeva čije je ime neposredno atestirano temeljem arheoloških ostataka : dva fragmenta vaze od alabastera s natpisima o njemu su pronađeni u Nippuru — gdje je rečeno da je sagradio prvi hram, prema sumerskoj Tummalskoj kronici.
Također se spominje u dijelu Epa o Gilgamešu pod nazivom Gilgameš i Aga, i to kao otac Age koji je opsjedao Uruk. Popis kraljeva i Tummalska kronika se slažu s Epom da je bio otac Age, posljednje kralja dinastije iz Kiša. Tako su fragmenti koji potvrđuju Enmebaragesijevo postojanje sugerirali da bi i Gilgameš mogao biti historijska ličnost.
Mifflin, Pennsylvania
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 642, što je 15 (2,4 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Temišvarski sabor
mini|270p|Banat, posebna srpska autonomna oblast - vojvodstvo, tražena na Temišvarskom saboru. Temišvarski sabor je bio raspravni sabor Srba u Habzburškoj monarhiji, održan u Temišvaru 1790. godine. Sazivanje ovog sabora je tražio srpski mitropolit Mojsije Putnik, a odobrio ga je habzburški car Leopold II. Međutim, ubrzo po odobrenju za sazivanje sabora, mitropolit Putnik je umro, pa je sabor postao i izborni. Na saboru je bilo prisutno stotinak poslanika.
Na Temišvarskom saboru je iznet zahtev da se Srbima dodeli Banat, kao posebna autonomna oblast - vojvodstvo, a zatraženo je i da se ponovo uspostavi posebna dvorska ustanova za održavanje privilegija (Ilirska dvorska kancelarija).
U širem političkom kontekstu, carev komesar prisutan na saboru je takođe podsticao Srbe da traže posebnu teritoriju, da bi ovim srpskim zahtevom bio izvršen politički pritisak na Mađare, koji su tada uslovljavali krunisanje Leopolda II za kralja Ugarske.
Iako su srpski zahtevi sa Temišvarskog sabora načelno prihvaćeni od strane Beča, do formiranja posebne srpske teritorije tada nije došlo, već je samo, po odluci Leopolda II, 1791. godine osnovana Ilirska dvorska kancelarija. Međutim, nakon smrti Leopolda II, 1792. godine, ova kancelarija je ukinuta.
Na Temišvarskom saboru je za novog srpskog mitropolita izabran budimski episkop Stefan Stratimirović, koji je na čelu Karlovačke mitropolije ostao 46 godina.
Petershagen
Petershagen je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 11 opštinskih središta okruga Minden-Libeke. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 26.194 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5770028, NUTS (DEA46) i LOCODE (DE PSW) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Minden-Libeke Petershagen se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Minden-Libeke. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 53 metra. Površina opštine iznosi 212,0 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 26.194 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 124 stanovnika/km².
Crescent Mills, California
Crescent Mills je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 196 stanovnika.
Imikuimod
Imikuimod (INN) lek na recept koji deluje kao modifikator imunskog odgovora. On se prodaje pod imenima Aldara, Zyclara, i Beselna.
Istorija
Originalno FDA odobrenje je bilo izdato 27. februara 1997, (FDA zahtev broj (NDA) 020723, kompanije 3M). Imikuimod je odobren za lečenje keratoze, karcinoma površinskih bazalnih ćelija, i spoljašnjih genitalnih bradavica. Nepoželjne nuspojave su bile prijavljene, u nekim slučajevima ozbiljne is i sistemske. To je dovelo do promena upozorenja na etiketi leka.
Upotreba
Imikuimod je krema koja se koristi za lečenje pojedinih oboljenja kože, kao što su rak kože (karcinom bazalnih ćelija, Bouenova bolest, površinski karcinom skvamoznih ćelija, neki površinski maligni melanomi, i aktinična keratoza), kao i genitalne bradavice (condylomata acuminata). On je takođe bio testiran za lečenje molluscum contagiosum, vulvarne intraepitelne neoplazije, običnih bradavica koje se teško leče, i vaginalne intraepitelne neoplazije. Izuzetni kozmetički rezultati su proizašli iz tretmana karcinoma bazalnih ćelija i karcinoma skvamoznih ćelija in-situ, mada morbiditet i nelagodnost lečenja mogu biti ozbiljni.
Hemija
Imikuimod se može pripremiti iz 4-hloro-3-nitrohinolina.
Combles
Kombl je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu Soma koja pripada prefekturi Peron.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 676 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 68 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 9,87 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 30 metara (maksimalnoj 153 m, a minimalnoj 83 m).
Karboksimetilnbutenolidaza
Karboksimetilnbutenolidaza (, maleilacetat enol-laktonaza, dienlaktonska hidrolaza, karboksimetilin butenolidna hidrolaza) je enzim sa sistematskim imenom 4-karboksimetilinbut-2-en-4-olid laktonohidrolaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Dayton, Texas
Dayton je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 7.242 stanovnika.
Groina, Gorizia
Groina je naselje u Italiji u provinciji Gorica, u regiji Friuli-Venezia Giulia.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 75 m.
Aga od Kiša
Aga se u Sumerskom popisu kraljeva navodi kao posljednji kralj Prve dinastije Kiša.
Aga se također spominje u Epu o Gilgamešu kao vladar koji je opsjeo Uruk. I ep, i Popis i Tummalska kronika navode da je bio sin En-me-barage-sija, kralja čije postojanje potvrđuju arheološki nalazi, što je dovelo do teorija kako bi i Gilgameš mogao biti historijska ličnost.
Bojna (Glina)
Bojna je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Glina, Sisačko-moslavačka županija.
BRD
BRD je nezvanična skraćenica za Bundesrepublik Deutschland, naziv Savezne Republike Nemačke na nemačkom.
Plettenberg
Pletenberg je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 15 opštinskih središta okruga Merkiš. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 27.026 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5962052, NUTS (DEA58) i LOCODE (DE PLE) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Merkiš Pletenberg se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Merkiš. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 240 metara. Površina opštine iznosi 96,3 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 27.026 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 281 stanovnika/km².
Cressey, California
Cressey je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 394 stanovnika.
Hetiti
Hetiti su prvi indoevropski narod na tlu Male Azije. O njima se zna izuzetno malo. Prva saznanja o Hetitskom carstvu bila su posredstvom Biblije. Dok arheologija nije ustanovljena kao nauka Hetiti su smatrani minornim plemenom prednje Azije. Od 18. veka počinje istraživanje Hetitske države da bi u 19. veku počelo da se bazira na naučnim metodama. Arheolozi Vinkler i Makridi su početkom 20. veka iskopali u Bogaz Keji, u severnoj Turskoj, stari hetitski grad Hatušu. Pronašli su arhiv sa 20 000 dokumenata pisanih klinastim pismom, meću kojima je i mirovni sporazum Hatušiliša III i Ramzesa II, koji se čuva u istambulskom muzeju.
thumb|280px|Hetitsko carstvo (crveno) na vrhuncu svoje moći [[1290. pne., graniči se sa Egipatskim carstvom (zeleno)]]
Istorija
Hatuša, kod današnjeg Bogakalea (Boğazköy) u središnjoj Turskoj, postaje prestonica oko 1650. pne., u vreme vladavine Hatušilija I.
Organizovana država se pojavila oko 1800. pne. pod kraljem (Suncem) Anitom. Hetiti su 1594. pne. zauzeli Vavilon i prouzrokovali pad Hamurabijeve dinastije. Godine 1593. pne. Kasiti su osvojili Vavilon. Država doživljava vrhunac za vreme Šušilulijume I, a u bici kod Kadeša odbijaju egipatski napad. Hetitska država se prostire od Egejskog mora (oko 1300. pne. Hetiti zauzimaju Efes) do blizu Biblosa.
Oko 1200. pne. hetitsku državu, koja je pre pola veka bila na još na vrhuncu, a sada oslabljenu ustancima i problemima sa razbojnicima, uništava najezda „morskih naroda“, naroda kome etnički sastav i poreklo nisu utvrđeni. Još pola milenijuma će postojati male hetitske države, države „hijeroglifskih Hetita“. Godine 717. pne. Asirci pod kraljem Šarukinom (Sargonom II) osvajaju poslednju veliku Hetitsku državu Karkemiš. Narednih vekova Hetiti se posemićuju i primaju jezik semitskih Jermena. Ime Hetita ubrzo posle toga konačno iščezava iz istorije.
Asirske damkarske kolonije i formiranje države
Prirodna bogatstva hetske države koja se pre svega ogledaju u velikim količinama metalnih ruda(srebro, olovo, gvožđe)potrebnih za zanatske proizvode privlače stanovnike okolnih oblasti, posebno Asirce iz Ašura koji na ovom prostoru osnivaju trgovačke (damkarske) kolonije. Region je pretežno pašnjačkog karaktera i bogat sitnom rogatom stokom. Asirci su imali izvesnu autonomiju u trgovini podržani od lokalne aristokratije koja je dobro zarađivala trgujući sa njima. Obično stanovništvo je usled njihove zelenaške prakse siromašilo i podizalo ustanke. Postoji predanje o intervenciji Sargona (vladara sumersko-akadskog carstva) koji je upao u Anadoliju pozvan da zaštiti asirske damkare u Kanešu od Burušhanda. Kolonije su osnivane u slivu reke Halis (Kazil Irmak). Lokalno stanovništvo je razjedinjeno usleg otežane komunikacije zbog geografskih odlika. Anadolija je visoravan bez dominantnog vodenog toka gde bi se obrazovalo navodnjavanje, pa je integrativni proces bio sporiji.
U III milenijumu pne. asirska trgovačka kolonija Kanes (Ganis) eksploatiše stanovništvo koje je rascepkano usled geografskih odlika teritorije. Hetiti se u tom periodu nalaze u raspadanju rodovsko-plemenske zajednice. Postepeno se obrazuju prvi plemenski savezi koji su bili embrionalni oblici Hetitskih dršava. Izdavajaju se centri u Hatušašu, Neši, Zalpuvi i Kušaru. Ujedinjavanjem plemena Proto Hetita (Hata), Palajaca, Nesitskih Hetita i Luvijaca, svako pleme i dalje zadržava svoj identitet i svoj aristokratski sloj, verovatno u nekoj meri i jezik i pismo (luvijski hjeroglifi su se održali i posle pada carstva u XII veku pne.).
U XIX veku pne. nastaje jedna od prvih hetitskih država. Hetsko-nesitski vladar Anita sin Puhtane iz Kušara pobeđuje Pijušta iѕ Hatušaša, ruši gradove Hatušaš i Zalpuvi. Prestonica je u Neši.
Starohetitsko carstvo 1680. - 1500. godine pne.
U XVII veku pne. počinje jačanje hetitske države. Tabarna (veliki car) iz Kušara pokorava niz oblasti Kapadokije – doline blizu Taurusa. Smatran je osnivačem hetitske države. Njegovo ime postaje vladarska titula. Krajem XVII veka prestonica se premešta u Hatušaš. Tabarna uzima ime Hatušiliš I (čovek iz Hatušaša). Ustanak robova posle smrti Hatušiliša I je verovatno bio posledica preterane eksploatacije i ugnjetavanja. Sudeći po zakoniku koji je pronađen u klinopisnoj verziji iz XIV veka pne., odnosi gospodara prema robovima su bili surovi.
Krajem XVII veka pne. ponovno proširenje Hetitske države pod Muršilisom I koji ujedinjuje oblasti Male Azije. Osvaja Aleopo (Halpu) i nastavlja ka Eufratu. Godine 1595. godine pne. upada u Vavilon – pljačka i svgava Šamšuditanu poslednjeg amoritskog cara, što je otvorilo put Kasitima koji 1593. pne. zauzimaju Vavilon i osnivaju svoju dinastiju. Krajem vlade Muršilisa I počinju krupni ustanci i dezintegracija zemlje. Muršilis I gine u dvorskoj zaveri. Nemiri su potresali državu koja je bila ograničena na teritoriju severno od Taurusa. U XVI veku država se konsoliduje pod carem Telepinom. On utvrđuje senioratsko nasledstvo prestola, nasleđuje najstariji sin. Određuje kompetencije Panka (gomila, mnoštvo) – aristokratskog veća koje je relikt starinskog rodovsko plemenskog saveta. U prvo vreme on je predstavljao skup vojnika grada Kušara, da bi kasnije kada organi vojne demokratije gube značaj prerastao u organ vrhovnog saveta vladajuće klase. U njegov sastav su ulazili vladarevi rođaci, prijatelji i vojskovođe. Telepin je Panku dodelio prava da može ograničavati carsku vlast, preispitivati carske sudske odluke koje se odnose na članove carske porodice. Čak je taj savet mogao i da sudi caru. Primena ovih ovlašćenja nije poznata iz izvora, ali je jasno da je jačanjem carske vlasti u kasnijem periodu ovaj savet potpuno izgubio značaj.
Pored Panka u ovo vreme je postojao još jedan državni organ, savet starešina, nazvan Tulija, koji je takođe bio ustanovljen radi ograničavanja carske vlasti.
Telepin je na svom natpisu ostavio instrukcije svojim naslednicima "Ti ne treba da govoriš - ...hoću da je poštedim.-Ti ne treba da praštaš, već pre da uvećavaš!".
Srednjohetitsko carstvo 1500. - 1400. godine p.n.e
Ovaj period se slobodno može nazvati i hetitski mračni, srednji vek, obzirom da je izvorima najneosvetljeniji. Svakako je očigledno slabljenje carstva unutrašnjim nemirima, a smatra se da je uprava prešla na vladare oblasti Hangilbat koji su bili u savezu sa Egiptom. U ovom periodu dolazi do razvoja carstva Mitani na istoku u reonu gonjeg Eufrata. Mitanski vladari su aneksirali oblast Kisvadnu na jugoistoku Anadolije, kasnije poznatu kao Kilikija, Alepo i Alalah. Posle gubitka osvojenih sirijskih oblasti zbog ratničkih pohoda Tutmesa III, sklapaju prijateljstvo i savez sa njegovim naslednicima Tutmesom IV i Amenhotepom III, što je bio alarm Hetitima da razmisle o svom položaju.