cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meningitis
Gljivice
Za razvoj gljivičnog meningitisa postoje mnogi čimbenici rizika, uključujući liječenje imunosupresivima (kao poslije presađivanja organa), uz HIV/AIDS, i smanjenje imunosti povezane sa starenjem. U osoba s normalnim imunosnim sustavom je rijetkost, ali je do njega došlo u epidemiji u New England Compounding Center uslijed kontaminacije lijekova. Pojavljivanje simptoma tipično je postupnije, a glavobolje i vrućica postoje barem nekoliko tjedana prije nego što se postavi dijagnoza. Najčešći gljivični meningitis je kriptokokni meningitis, uzrokovan gljivicom Cryptococcus neoformans. Procjenjuje se kako je u Africi kriptokokni meningitis najčešći oblik meningitisa, odgovoran za 20–25 % smrtnih slučajeva povezanih s AIDS-om u Africi. Drugi česti gljivični uzročnici su Histoplasma capsulatum, Coccidioides immitis, Blastomyces dermatitidis i Candida spp.
Parazitski
Da je uzročnik parazit, posumnja se na osnovi prevladavajućeg broja eozinofila (jedne vrste bijelih krvnih stanica) u CST. Najčešći uzročnici su Angiostrongylus cantonensis, Gnathostoma spinigerum, Schistosoma, a meningitis se može razviti i u sklopu parazitima uzrokovanih bolesti cisticerkoze, toksokaroze, bailisaskarijoze, paragonimijaze te niza rijetkih infekcija i neinfekcioznih stanja.
Neinfekciozni
Meningitis može nastati uslijed nekoliko neinfekcioznih uzroka: širenja raka u moždane ovojnice (maligni ili neoplastični meningitis) i uslijed nekih lijekova (uglavnom nesteroidnih protuupalnih lijekova, antibiotika i intravenski primijenjenih imunoglobulina). Može također biti uzrokovan nekim upalnim stanjima, poput sarkoidoze (koja se u tom slučaju naziva neurosarkoidoza), bolesti vezivnog tkiva kao što je sistemni lupus eritematozus i neki oblici vaskulitisa (upale krvnih žila), poput Behçetove bolesti. epidermoidne ciste i dermoidne ciste mogu izazvati meningitis izlaženjem sadržaja u subarahnoidalni prostor. Mollaretov meningitis je sindrom obilježen recidivirajućim napadima aseptičnog meningitisa; smatra se da je uzrok herpes simplex virus tip 2. Migrena je kao uzrok meningitisa rijetkost, no ta se dijagnoza postavlja obično tek kad su isključeni svi drugi mogući uzroci..
Mehanizam
Moždane ovojnice (meninge) se sastoje od tri opne, koje zajedno s cerebrospinalnom tekućinom okružuju i štite mozak i kralježničnu moždinu (središnji živčani sustav). Pia mater, meka moždana ovojnica je vrlo nježna, nepropusna opna koja je čvrsto prirasla za površinu mozga, prateći sve njegove vijuge. Arachnoidea, paučinasta moždana ovojnica (nazvana tako zbog izgleda nalik na paučinu) je rahla ovojnica iznad meke ovojnice. Meku i paučinastu ovojnicu razdvaja subarahnoidalni prostor koji je ispunjen cerebrospinalnom tekućinom. Vanjska ovojnica dura mater, tvrda moždana ovojnica je debela, čvrsta ovojnica, povezana i s mekom moždanom ovojnicom i s kostima lubanje.
U bakterijskom meningitisu, bakterije dospijevaju do moždanih ovojnica na dva glavna načina: krvlju ili neposredno, na mjestima dodira moždanih ovojnica s nosnom šupljinom ili kožom. U većini slučajeva, do meningitisa dolazi ulaskom u krv mikroorganizama koji se nalaze na sluznici nosne šupljine. Tome često prethode virusne infekcije, koje oštećuju normalnu obranu koju sluznice pružaju. Kad bakterije jednom uđu u krv, one ulaze u subarahnoidalni prostor na mjestima gdje je krvno–moždana barijera slabija, kao što je korioidni pleksus. Meningitis se razvija u 25 % novorođenčadi sa širenjem infekcija uzrokovanih streptokokima skupine B u krv; u odraslih je to rjeđa pojava. Do neposredne zaraze cerebrospinalne tekućine može doći zbog ugrađenih naprava, prijeloma lubanje ili infekcija nazofarinksa ili sinusa, kod kojih je došlo do spoja sa subarahnoidalnim prostorom (vidi gore); uzrok ponekad mogu biti urođene promjene dure mater.
Opsežna upala koja se zbiva u subarahnoidalnom prostoru tijekom meningitisa nije neposredna posljedica bakterijske infekcije, već se u najvećoj mjeri može pripisati odgovoru imunosnog sustava na ulazak bakterija u središnji živčani sustav. Kada stanice imunosnog sustava u mozgu (astrociti i mikroglija) otkriju sastavnice bakterijske stanične membrane, one otpuštaju velike količine citokina, posrednika nalik hormonima, koji dozivaju druge stanice imunosnog sustava i potiču druga tkiva da sudjeluju u imunosnom odgovori. Krvno-moždana barijera postaje propusnija, dovodeći do vazogenog moždanog edema (nateknuća mozga uslijed izlaženja tekućine iz krvnih žila). U SŽS ulazi veliki broj leukocita, uzrokujući upalu u moždanim ovonicama i dovodeći do intersticijakog moždanog edema (nateknuća uslijed nakupljanja tekućine između stanica). Osim toga, i u stijenkama krvnih žila dolazi do upale (cerebralni vaskulitis), što smanjuje dotok krvi i izaziva treći tip edema, citotoksičnog moždanog edema. Tri oblika moždanog edema dovode do povišenja intrakranijalnog tlaka; što se zajedno sa sniženim krvnim tlakom često zbiva u akutnoj infekciji, a što znači da je krvi teže doprijeti do mozga. Posljedično, neuroni pate od manjka kisika i podliježu apoptozi (automatska stanična smrt).
Poznato je da liječenje antibioticima može u početku pogoršati opisana zbivanja, uništavanjem bakterija povećavajući količinu sastavnica bakterijske membrane. Liječenje kortikosteroidima je usmjereno na ublažavanje imunosnog odgovora.
Krvne i slikovne pretrage
U osobe za koju se sumnja da boluje od meningitisa, izvode se krvne pretrage za dokazivanje pokazatelja upale (pr. C-reaktivni protein, kompletna krvna slika) i hemokultura.
Najvažnija pretraga za potvrđivanje ili isključivanje meningitisa je pretraga cerebrospinalne tekućine dobivena lumbalnom punkcijom (LP). Lumbalna je punkcija, međutim, kontraindicirana ako u mozgu postoji masa (tumor ili apsces) ili ako je intrakranijalni tlak (IKT) povišen, jer ona može dovesti do hernijacije mozga. Ako postoji sumnja na postojanje mase ili povišenog IKT (nedavna ozljeda glave, poznati poremećaj imunosnog sustava, lokalizirani neurološki ispadi ili znakovi povišenog IKT prilikom kliničkog pregleda), prije izvođenja lumbalne punkcije preporučuje se učiniti kompjuteriziranu tomografiju (CT)ili magnetsku rezonancu (MRI), što se odnosi na 45 % odraslih bolesnika. Ako je CT ili MRI potrebno učiniti prije lumbalne punkcije, ili je istu teško učiniti, stručni postupnik nalaže da se najprije primijene antibiotici, kako se liječenje ne bi odlagalo, osobito ako odlaganje može trajati dulje od 30 minuta. CT ili MRI se često izvode u kasnijem stadiju, u svrhu procjene komplikacija meningitisa.
U teškim oblicima meningitisa, može biti važno praćenje razina elektrolita u krvi; hiponatrijemija je, primjerice, česta u bakterijskom meningitisu, uslijed kombinacije čimbenika, uključujući i dehidraciju, sindroma neprimjerene hipersekrecije antidiuretskog hormona (SIADH) ili preagresivne intravenske primjene tekućina.
Lumbalna punkcija
mini|250px|[[Bojenje po Gramu meningokoka iz kulture pokazuje Gram negativne (ružičaste) bakterije, često u parovima]] Lumbalna punkcija se izvodi postavljanjem bolesnika u bočni položaj, primjenom lokalnog anestetika i uvođenjem igle u subduralni prostor (prostor između dure koje okružuje kralježničnu moždinu), kako bi se uzeo uzorak cerebrospinalne tekućine (CST). Nakon toga se pomoću manometra izmjeri “tlak na otvoru”. Tlak normalno iznosi između 6 i 18 cm stupca vode (cmH2O);, u bakterijskom meninigitisu tlak je obično povišen. U kriptokoknom meningitisu intrakranijalni je tlak znakovito povišen. Izgled uzorka CST može odmah ukazati na prirodu infekcije; zamućena CST ukazuje na povišenu razinu bjelančevina, leukocita i eritrocita i/ili bakterija, a time i na bakterijski meningitis.
U uzorku CST se određuje količina i vrsta leukocita, broj eritrocita i sadržaj bjelančevina i glukoze. Bojenje po Gramu uzorka može dokazati prisustvo bakterija u bakterijskom meningitisu, ali nedokazivanje bakterija ne isključuje da se radi o bakterijskom meningitisu, jer se one vide u samo 60 % slučajeva; ovaj se postotak smanjuje za dodatnih 20 % u slučajevima primjene antibiotika prije izvođenja lumbalne punkcije. Bojenje po Gramu je manje pouzdano i kod određenih infekcija, poput listerioze. Mikrobiološka kultura uzorka je osjetljivija metoda (njome se uzročnik utvrđuje u 70–85 % slučajeva) ali je za dobivanje rezultata potrebno do 48 sati. Prevladavajuća vrsta leukocita (vidi tablicu) ukazuje na to je li meningitis bakterijski (obično prevladavaju neutrofili) ili virusni (obično prevladavaju limfociti), premda na početku bolesti to nije uvijek pouzdani pokazatelj. U rjeđim slučajevima prevladavaju eozinofili, ukazujući između ostalog, na parazitsku ili gljivičnu etiologiju.
Koncentracija glukoze u CST normalno je za 40 % veća od one u krvi. U bakterijskom meningitisu, koncentracija je tipično niža; razina glukoze u CST se stoga dijeli s razinom glukoze u krvi (omjer glukoze u CST i glukoze u krvi). Omjer ≤0.4 ukazuje na bakterijski meningitis; u novorođenčadi su razine glukoze u CST normalno veće, te se zbog toga omjer ispod 0,6 (60 %) smatra poremećenim. Visoke razine laktata, kao i veći broj neutrofila u CST više ukazuju na bakterijski meningitis. Razine laktata ispod 35 mg/dl, ako bolesnik nije prethodno liječen antibioticima, mogu isključiti bakterijski meningitis.
Za razlikovanje različitih oblika meningitisa mogu se koristiti i razne druge posebne pretrage. Latex aglutinacijski test može biti pozitivan u meningitisu uzrokovanom bakterijama Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis,Haemophilus influenzae, Escherichia coli i streptokoki skupine B; njegova rutinska uporaba se ne potiče, jer rezultati rijetko utječu na promjenu liječenja, ali se može učiniti ako ostale pretrage nisu dijagnostičke. Na sličan način limulus lizatni test može biti pozitivan u meningitisu uzrokovanom Gram negativnim bakterijama, ali je ograničene primjene, osim ukoliko ostali testovi nisu bili od pomoći. Lančana reakcija polimerazom (PCR) je metoda za amplifikaciju malih količina DNK, kako bi se njome potvrdila prisutnost bakterijske ili virusne DNK u cerebrospinalnoj tekućini; pretraga je visoko osjetljiva i specifična jer su za nju potrebni samo tragovi DNK uzročnika. Njome se može potvrditi bakterije u bakterijskom meningitisu, a može pomoći i pri razlikovanju uzročnika u virusnom meningitisu (enterovirusi, herpes simplex virus tipa 2 i mumps u necijepljenih osoba). serološko (dokazivanje protutijela na viruse) može biti korisno u slučaju virusnog meningitisa. Ako se sumnja na tuberkulozni meningitis, uzorak se oboji metodom Ziehl-Neelsen, čija je osjetljivost niska, te potvrđuje uzgojem uzročnika tuberkuloze u kulturi, što traje dugo, tako da se sve više koristi PCR. Dijagnoza kriptokoknog meningitisa se na jeftin način može pokušati potvrditi pomoću bojenja uzorka CST tušem (tintom), ali je metoda potvrđivanja kriptokoknog antigena u krvi ili CST osjetljivija metoda, osobito u bolesnika od AIDS-a.
Obdukcija
mini|250px|Patohistološki nalaz kod bakterijskog meningitisa: obdukcijski nalaz osobe s pneumokoknim meningitisom, u uzorku tkiva se nalazi upalni eksudat koji se sastoji od neutrofilnih granulocita (umetnuto veće povećanje) u mekim moždanim ovojnicama. Meningitis se može dijagnosticirati i nakon smrti. Na obdukciji se obično nalazi opsežna upala meke moždane ovojnice (Pie mater) i paučinaste moždane ovojnice (Arachnoidee). Neutrofilni granulociti koji su dospjeli u cerebrospinalnu tekućinu i na bazu mozga, okružuju i moždane živce i kralježničku moždinu, koji mogu biti okruženi gnojem — kao i krvne žile u moždanim ovojnicama. mini|250px|Obdukcijski nalaz pacijenta umrlog od pneumokoknog meningitisa. Ispod prve moždane ovojnice (dure mater) odmaknute pincetom, vidljive su gnojne nakupine (zelenkasto) i lokalizirana mjesta krvarenja (crveno).
Način zaraze
Bakterijski i virusni meningitis su zarazne bolesti, međutim niti jedna od njih u onoj mjeri kao prehlada ili gripa. Oba se oblika meningitisa prenose kapljičnim putem, iz dišnog sustava, za vrijeme bliskog dodira poput ljubljenja, kihanja ili kašljanja od strane zarazne osobe, ali ne i samo udisanjem zraka u prostoriji u kojoj se nalazila osoba s meningitisom. Virusni meningitis tipično uzrokuju enterovirusi, a najčešće se širi fekalnim putem. Opasnost od zaraze se može smanjiti promjenom ponašanja koje dovodi do zaraze.
Cijepljenje
Od 1980-tih godina, mnoge su zemlje uključile imunizaciju protiv bakterije Haemophilus influenzae tip B u rutinsko cijepljenje tijekom djetinjstva. Ovaj postupak je u tim zemljama praktički eliminirao meningitis uzrokovan ovim uzročnikom u male djece. U zemljama u kojima je on još uvijek učestao, cjepivo je, međutim, preskupo. Na sličan način je i cijepljenje protiv mumpsa dovelo do naglog pada broja slučajeva meningitisa uzrokovanog mumpsom, koji se prije cijepljenja pojavljivao u 15 % svih slučajeva mumpsa.
Cjepiva protiv meningokoka postoje protiv serogrupa A, C, W135 i Y. U zemljama u kojima je uvedeno cijepljenje protiv meningokoka serogrupe C, broj slučajeva uzrokovan ovim uzročnikom je znakovito smanjen. Danas postoji kvadrivalentno cjepivo koje je kombinacija sva 4 navedena cjepiva. Cijepljenje cjepivom ACW135Y protiv sve četiri serogrupe danas je uvjet dobivanja vize za hodočašće hadž. Razvoj cjepiva protiv meningokoka serogrupe B pokazao se kompliciranijim, jer njegove površinske bjelančevine (koje se inače koriste za pripravu cjepiva) izazivaju tek slabi imunosni odgovor, ili križno reagiraju s normalnim bjelančevinama ljudskog tijela. Neke su zemlje (Novi Zeland, Kuba, Norveška i Čile) ipak razvile cjepiva protiv lokalnih sojeva meningokoka serogrupe B; u nekima su se rezultati pokazali dobrima, te se koriste za cijepljenje lokalnog stanovništva. Donedavno je u Africi pristup prevenciji i nadzoru nad epidemijama meningitisa bio zasnovan na ranom otkrivanju bolesti i hitnom masovnom cijepljenju stanovništa u opasnosti od bolesti bivalentnim A/C ili trivalentnim polisaharidnim cjepivima, premda je uvođenje cjepiva MenAfriVac (protiv meningokoka serogrupe A) pokazalo učinkovitost u mladih osoba te je opisano kao model za razvoj partnerskog razvoja cjepiva u zemljama s ograničenim sredstvima.
Rutinsko cijepljenje protiv bakterije Streptococcus pneumoniae konjugiranim pneumokoknim cjepivom (PCV), koje je djelotvorno protiv sedam učestalih serotipova ovog uzročnika znakovito smanjuje incidenciju pneumokoknog meningitisa. Pneumokokno polisaharidno cjepivo protiv 23 soja se primjenjuje samo u određenim skupinama ljudi (pr. u onih kod kojih je učinjena splenektomija, kirurško odstranjenje slezene). Ono ne izaziva znakovit imunosni odgovor u svih primatelja, primjerice u male djece. Opisano je da cijepljenje cjepivom Bacillus Calmette-Guérin znakovito smanjuje stopu tuberkuloznog meningitisa, no zbog sve slabije djelotvornosti u odrasloj dobi, traži se učinkovitije cjepivo.
Antibiotici
Drugi način prevencije, osobito meningokoknog meningitisa, je kratkoročna profilaksa antibioticima. U slučajevima meningokoknog meningitisa, profilaktička primjena antibiotika (kao što je rifampicin, ciprofloksacin ili ceftriakson) u osoba koje su u bliskom dodiru s oboljelim može smanjiti opasnost od zaraze, ali ne pruža zaštitu od infekcije u budućnosti. Primijećeno je da se nakon primjene razvija otpornost uzročnika na rifampicin, što je dovelo do preporučivanja drugih lijekova. Premda se antibiotici često primjenjuju u pokušaju sprječavanja meningitisa u osoba s prijelomom baze lubanje ne postoji dovoljno dokaza o tome je li taj postupak koristan ili štetan. Potonja tvrdnja se odnosi i na bolesnike kod kojih postoji istjecanje CST, i na one bez istjecanja.
Liječenje
Meningitis je potencijalno opasan po život i u neliječnim slučajevima praćen visokom smrtnošću; odgađanje liječenja povezivano je s lošijim ishodom bolesti. Zbog toga, liječenje antibioticima širokog spektra ne bi trebalo odgađati za vrijeme provođenja pretraga za potvrdu dijagnoze. Ako se u primarnoj zdravstvenoj zaštiti posumnja na meningokoknu bolest, postupnici preporučuju primjenu benzilpenicilina prije upućivanja u bolnicu. Ako postoje znakovi hipotenzije (niskog krvnog tlaka) ili šoka, treba primijeniti infuziju tekućina. Budući da meningitis može dovesti do niza ranih i teških komplikacija, da bi se one prepoznale, preporučuje se redoviti nadzor bolesnika i, ako se ukaže potreba, zaprimanje bolesnika u jedinicu intenzivne skrbi.
Antibiotici
mini|250px|Strukturna formula ceftriaksona, jednog od cefalosporinskih antibiotika treće generacije koji se preporučuju za početno liječenje bakterijskog meningitisa.
Empirijsko se liječenje može izabrati na osnovi dobi bolesnika, bez obzira na to da li infekciji prethodi ozljeda glave, da li je bolesnik prethodno podvrgnut neurokirurškom zahvatu te da li postoji moždani shunt. U male djece i bolesnika u dobi iznad 50 godina života, kao i kod imunokompromitiranih, zbog bakterije Listeria monocytogenes preporučuje se dodatna primjena ampicilina. Kada postane poznat ishod bojenja po Gramu, te je poznata šira skupina bakterijskih uzročnika, moguće je promijeniti liječenje onim antibioticima na koje će ta skupina uzročnika vjerojatno biti osjetljiva. Na ishod pretrage CST mikrobiološkim uzgojem u kulturi u pravilu treba čekati dulje vrijeme (24–48 sata). Kad se rezultati dobiju, empirijsko se liječenje može promijeniti u specifično za određenog uzročnika, s obzirom na njegovu osjetljivost na antibiotike. Kako bi antibiotik bio učinkovit u liječenju meningitisa, mora biti ne samo aktivan u uništavanju uzročnika, već treba doprijeti do moždanih ovojnica u odgovarajućoj količini. Neki antibiotici ne prolaze kroz krvno-moždanu barijeru na odgovarajući način, zbog čega nisu korisni u liječenju meningitisa. Većina antibiotika koji se koriste kod meningitisa nije testirana neposredno na bolesnicima od meningitisa kliničkim istraživanima. Trenutna saznanja potječu iz laboratorijskih istraživanja na zečevima. Kod tuberkuloznog meningitisa potrebno je dugotrajno liječenje antibioticima. Premda se tuberkuloza pluća tipično liječi šest mjeseci, liječenje tuberkuloznog meningitisa tipično traje godinu dana ili dulje.
Steroidi
Adjuvantno liječenje kortikosteroidima (obično deksametazonom) pokazalo se korisnim pri poboljšanju gubitka sluha, i kratkoročnog neurološkog ishoda u adolescenata i odraslih bolesnika u visoko razvijenim zemljama s niskom učestalošću HIV-a. Neki istraživači su utvrdili smanjenje smrtnosti no drugi to nisu potvrdili. Također se čini da je ovo liječenje korisno kod tuberkuloznog meningitisa, barem u HIV negativnih bolesnika.
Stručne smjernice stoga preporučuju početak liječenja deksametazonom ili sličnim kortikosteroidom neposredno prije primjene prve doze antibiotika, tijekom četiri dana. Budući da je najbolji učinak ograničen na bolesnike s pneumokoknim menigitisom, neke smjernice preporučuju prekid primjene deksametazona ukoliko se utvrdi da je meningitis izazvan drugim uzročnikom. Način djelovanja steroida je najvjerojatnije smanjivanjem prejake upalne reakcije.
U djece, adjuvantna primjena kortikosteroida ima drugačiju namjenu nego u odraslih. Premda su povoljni učinci kortikosteroida dokazani u odraslih, kao i u djece u razvijenim zemljama, dokazi ne potkrepljuju njihovu primjenu u djece u zemljama u razvoju, a razlog ove razlike nije poznat. Čak i u razvijenim zemljama se povoljni učinak kortikosteroida opaža samo kad ih se primijeni prije prve doze antibiotika, a najveći je u slučajevima Haemophilus influenzae meningitisa, čija se incidencija izrazito smanjila nakon uvođenja Hib cjepiva. Stoga se kortikosteroidi preporučuju u slučajevima pedijatrijskog meningitisa ako je uzročnik H. influenzae, i to samo ako se primijene prije prve doze antibiotika. Drugi načini primjene su sporni.
Virusni meningitis
Virusni meningitis se tipično liječi potporno, jer većina virusa koji uzrokuju meningitis ne odgovara na specifično liječenje. Virusni meningitis ima dobroćudniji tijek od bakterijskoga. Herpes simplex virus i varicella zoster virus mogu odgovoriti na liječenje protuvirusnim lijekovima kao što je aciklovir, ali ne postoje klinička istraživanja o učinkovitosti tog liječenja. Blagi slučajevi virusnog meningitisa se mogu liječiti kod kuće, konzervativnim mjerama poput uzimanja tekućine, mirovanja u krevetu i primjene analgetika.
Gljivični meningitis
Gljivični meningitis, poput kriptokoknog, se liječi dugo i to visokim dozama antimikotika, kao što su amfotericin B i flucitozin. Gljivični meningitis je često praćen povišenim intrakranijalnim tlakom, te se za smanjenje tlaka preporučuju česte (najbolje svakodnevne) lumbalne punkcije, ili trajna lumbalna drenaža.
Prognoza
mini|Dobno standardizirana onesposobljenost za meningitis na 100,000 stanovnika, 2004. Neliječeni bakterijski meningitis skoro je uvijek smrtonosan. Za razliku od njega, virusni meningitis se najčešće povlači spontano, te rijetko uzrokuje smrtni ishod. Uz liječenje, mortalitet (opasnost od smrtnog ishoda) kod bakterijskog meningitisa ovisi o dobi bolesnika i o uzroku. Čak 20–30 % novorođenčadi može umrijeti uslijed bakterijskog meningitisa. U starije djece, opasnost je puno manja, a smrtnost iznosi oko 2 %, da bi se u odraslih povećala na 19-37 %. Osim dobi, opasnost od smrtnog ishoda ovisi o raznim čimbenicima, poput uzročnika, i vremenskog razdoblja koje je potrebno da uzročnik nestane iz cerebrospinalne tekućine, općoj izraženosti bolesti, poremećaju svijesti ili nenormalno niskom broju leukocita u CST. Meningitis uzrokovan s H. influenzae i meningokokima ima bolju prognozu od onih uzrokovanih streptokokima skupine B, koliformnim bakterijama i sa S. pneumoniae. I u odraslih je meningokokni meningitis praćen nižom smrtnošću (3-7 %) od onoga uzrokovanoga pneumokokom.
U djece postoji opasnost od nekoliko posljedica koje nastaju zbog oštećenja živčanog sustava, uključujući senzorineuralno oštećenje sluha, epilepsiju, poteškoće u učenju i promjene u ponašanju, kao i smanjenu inteligenciju. Posljedice nastaju u oko 15 % djece. Neki oblici oštećenja sluha mogu biti reverzibilni. Bez posljedica bolest prolazi u 66 % odraslih. U njih su najčešće posljedice gluhoća (u 14 %) i kognitivno oštećenje (u 10 %).
Epidemiologija
mini|Demografija meningokoknog meningitisa. Premda je meningitis u mnogim zemljama bolest koja se prijavljuje, točna incidencija nije poznata. Godišnje se bakterijski meningitis u zapadnim zemljama pojavljuje u oko 3 na 100 000 stanovnika. Istraživanja stanovništva su pokazala da je virusni meningitis učestaliji, s 10.9 oboljelih na 100 000 stanovnika, te da se češće pojavljuje ljeti. U Brazilu je bakterijski meningitis učestaliji i od njega godišnje obolijeva 45.8 osoba na 100 000 stanovnika. Subsaharska Afrika je više od jednog stoljeća zahvaćena velikim epidemijama meningokoknog meningitisa, tako da se naziva "meningitičnim pojasom". Do epidemija tipično dolazi u sušnom razdoblju (od prosinca do lipnja), a val epidemije može trajati i dvije do tri godine s povlačenjem u kišnim razdobljima. U ovom području koje je loše pokriveno zdravstvenom zaštitom se nalazi 100–800 oboljelih na 100 000 stanovnika. Bolest je pretežito uzrokovana meningokokima. Najveća ikad u povijesti zabilježena epidemija je zahvatila ovo područje 1996.–1997., uzrokujući više od 250 000 slučajeva sa smrtnim ishodom u 25 000 oboljelih.
Epidemije meningokoknog meningitisa se pojavljuju u područjima gdje ljudi po prvi puta žive u bliskom kontaktu, kao što su vojne nastambe tijekom mobilizacije, školske ustanove i godišnje Hadž hodočašće. Premda epidemijski ciklusi u Africi nisu razjašnjeni, nekoliko se čimbenika povezuje s razvojem meningitisa u meningitičnom pojasu. To su zdravstveno stanje stanovništva (imunosna podložnost stanovništva), demografski čimbenici (putovanja i raseljavanja velikog broja ljudi), socijalno ekonomski čimbenici (prenapučenost i loši uvjeti stanovanja), klima (suše i pješčane oluje) te istovremene infekcije (akutne infekcije dišnog sustava).
I u lokalnoj raspodjeli uzročnika bakterijskog meningitisa postoje znakovite razlike. Primjerice, dok Neisseria meningitidis serogrupe B i C uzrokuje većinu bolesti u Europi, serogrupa A se nalazi u Aziji i trajno prevladava u Africi, gdje uzrokuje većinu velikih epidemija u meningitičnom pojasu i odgovorna je za oko 80 do 85 % dokazanih slučajeva meningokoknog meningitisa.
Povijest
Neki smatraju da je već Hipokrat shvatio da meningitis postoji, a čini se kako je meningizam bio poznat liječnicima iz razdoblja prije renesanse, kao što je bio Avicenna. Opis tuberkuloznog meningitisa, u to doba nazvanog “nateknućem mozga”, često se pripisuje liječniku iz Edinburgha imenom Sir Robert Whytt, u posthumno objavljenom opisu iz 1768., premda se povezanost tuberkuloze s njezinm uzročnikom shvatila tek u sljedećem stoljeću.
Čini se kako je epidemijski meningitis relativno nova pojava. Prva zabilježena velika epidemija zbila se u Genevi, 1805. Ubrzo potom, opisano je još nekoliko epidemija u Europi i Sjedinjenim Državama, a prvi opis epidemije u Africi potječe iz 1840. Afričke su epidemije postale učestalije u 20. stoljeću, s prvim velikim valom u Nigeriji i Gani, 1905.–1908.
Da meningitisu podleži bakterijska infekcija prvi je opisao austrijski bakteriolog Anton Weichselbaum, koji je 1887. opisao meningokok. U ranim opisima, smrtnost od meningitisa bila je vrlo visoka (veća od 90 %). Godine 1906., proizveden je konjski antiserum, koji je dodatno razvio američki znanstvenik Simon Flexner, i koji je znakovito smanjio smrtnost od meningokokne bolesti. Kao prvi učinkoviti lijek protiv meningitisa opisan je 1944. godine penicilin. Uvođenje cijepljenja protiv  Haemophilusa krajem 20. stoljeća dovelo je do znakovitog pada broja slučajeva meningitisa povezanoga s ovim uzročnikom, a 2002. su se pojavili dokazi da liječenje steroidima može poboljšati prognozu bakterijskog meningitisa.
Willem van Oranje (film)
Willem van Oranje je nizozemski crno-bijeli historijski film snimljen u režiji Jan Teunissena i premijerno prikazan početkom 1934. godine, koji se tradicionalno smatra prvim cjelovečernjim zvučnim ostvarenjem nizozemske kinematografije.
Radnja je smještena u 16. vijek u doba nizozemskog rata za nezavisnost, a naslovni protagonist, čiji lik tumači Cor van der Lugt Melsert, je princ Willem Oranski, vođa nizozemskih pobunjenika i osnivač buduće nizozemske vladarske porodice.
Willem van Oranje je bio jedno od nekoliko projekata kojima su nizozemski sineasti pokušali napraviti prvi zvučni film u svojoj domovini. Godine 1930. je snimljen Zeemansvrouwen, koji je iz financijskih razloga završio kao nijemi film, a godine 1932. je snimljen Terra Nova, koja je nakon premijere povučena iz distribucije zbog svađe producenata. Tvorci Willema su se, pak, morali natjecati sa producentima filma De Jantjes, adaptacije popularnog kazališnog mjuzikla. Na kraju je Willem ipak prvi dovršen i prvi distribuiran; ponekad se to tumači političkim pritiskom, odnosno mišljenjem da je film patriotskog naboja daleko prikladniji za čast prvog nizozemskog zvučnog filma.
Godine 1984. je snimljena istoimena TV-serija gdje je naslovni lik tumačio Jerroen Krabbe.
Kovač (razvrstavanje)
Kovač je zanatlija koji se bavi kovanjem, a može se odnositi i na:
Prezime:
Toponimi:
Wolfsberg
Wolfsberg (slobodno prevedeno vučje brdo) je ime brojnih nasela i gradova u njemačkom kulturnom krugu, pa se može odnositi na:
Alberton, Montana
Alberton je grad u američkoj saveznoj državi Montana.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 420, što je 46 (12,3 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Tecnica di un amore
Tecnica di un amore je italijanski igrani film snimljen 1973. godine u režiji Brunella Rondija. Po žanru je drama sa snažnim primjesama eksplicitne erotike. Protagonisti, koje tumače Silvano Tranquilli i Erna Schürer su propali intelektualac i njegova nezadovoljna supruga. Radnja prikazuju kako brak nastoje spasiti kroz vanbračne afere - on sa hipijevskom Šveđankom (koju tumači Janet Agren, a ona sa njenim grčkim prijateljem (koga tumači Norberto Botti).
Opština Xochistlahuaca, Guerrero
Xochistlahuaca je opština u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 17880 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 657 m.
Sant'Andrea di Rovereto, Genoa
Sant'Andrea di Rovereto je naselje u Italiji u provinciji Genoa, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 495 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 256 m.
Piranoza
thumb|right|Glukoza u svom obliku alfa-D-glukopiranoze Piranoza je zajednički naziv za ugljene hidrate koji imaju hemijsku strukturu koja poseduje šestočlani prsten koji se sastoji od pet ugljenikovih atoma, i jednog kiseonikovog. Piranozni prsten se gradi reakcijom C-5 alkoholne grupe šećera sa svojim C-1 aldehidom, formirajući intramolekulski poluacetal. Ime dolazi od sličnosti sa kiseonikovim heterociklom, piranom.
Gnej Pompej Trog
Gnej Pompej Trog (, 1. stoljeće prije n.e.) bio je galo-rimski povjesničar iz keltskog plemena Vokoncija (Vocontii) u Narbonskoj Galiji, koji je živio za vrijeme vladavine cara Augusta. Bio je suvremenik povjesničara Tita Livija, a otac mu je kao časnik služio u vojsci Julija Cezara.
Pored botaničkih i zooloških spisa, sastavljenih na temelju Aristotelovih djela, Trog je napisao prvu opću povijest antičkog svijeta od naslovom Filipske povijesti u 44 knjige. Djelo započinje poviješću starog Istoka – Asirskog, Međanskog i Perzijskog carstva, a završava se Augustovim ratovima u Hispaniji. U djelu je opisana i povijest Makedonskog kraljevstva do dolaska Rimljana, uključujući i osvajanja Filipa II, pa mu otuda i ime. Opisana je i povijest Parta do 20. g. prije n.e.
Djelo je sačuvano samo u jednom Justinovom izvodu (epitome), no vidi se da mu je konstrukcija bila umjetnička i da je pisao uzvišenim stilom. U predgovoru, Justin za Troga kaže da je bio "čovjek starinskog retorskog izričaja" (vir priscae eloquentiae). Trog u svom djelu nije koristio direktan govor te je osuđivao i Salustija i Livija, koji su prema tradiciji grčke i rimske historiografije u svoja djela unosili mnoge retorski stilizirane govore. Od grčkih uzora koristio se naročito Teopompovim povijesnim djelom.
Bornay
Borne je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Franš-Konte, u departmanu Jura koja pripada prefekturi Lon le Sonije.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 181 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 26 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 6,76 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 522 metara (maksimalnoj 629 m, a minimalnoj 335 m).
Becchi, Asti
Becchi je naselje u Italiji u provinciji Asti, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 240 m.
Kovači
Kovači mogu biti:
ili:
Mulultzén, Tanlajás
Mulultzén je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Tanlajás.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 135 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 314 m.
Jaboncillo, Villa de Álvarez
Jaboncillo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Colima, u opštini Villa de Álvarez.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 766 m.
Cundrovec
Cundrovec je naselje u Općini Brežice u istočnoj Sloveniji. Cundrovec se nalazi u pokrajini Štajerskoj i statističkoj regiji Donjoposavskoj.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine Cundrovec je imao 124 stanovnika.
Etnički sastav
1991. godina:
Boș, Hunedoara
Boș je naselje u Rumuniji u okrugu Hunedoara u opštini Hunedoara.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 471 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 308 m.
Pentoza
Pentoza je monosaharid sa pet ugljenikovih atoma. Monosaharidi (prosti šećeri,tj. ugljeni hidrati) se hidrolizom ne mogu razložiti na prostija jedinjenja.
Pentozama pripadaju dva, biološki veoma značajna jedinjenja:
Villarrica (vulkan)
Villarrica što znači na mapudungunu: Ruka Pillan=Kuća razjarenog) je aktivni vulkan u Andama visok 2847 m, koji se nalazi na granici Čileanskih regija Araucanía i Los Ríos.
Karakteristike
Vulkan se nalazi 18 km jugoistočno od grada Pucóna i Jezera Villarrica, on je najveća atrakcija Nacionalnog parka Villarrica. Villarrica je krajnji sjeverozapadni vulkan, jednog niza u kom se nalaze vulkani; Quetrupillán, Quinquilil, Lanín i Mocho-Choshuenco.
Krater vulkana ima dijametar od samo 200 metara, ali i jezero užarene lave temperature 1.250 °C, a po obroncima brojne fumarole. Sa južne strane prostire se ogroman glečer na površini od 40 km².
Cuapúcuaro, Zirándaro
Cuapúcuaro je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Zirándaro.
Villarrica (vulkan)
Karakteristike
Villarrica ima brojne pećine, od kojih su neke duge i do 700 m, i uređene za posjetioce.
Granja los Pastores, Comonfort
Granja los Pastores je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Comonfort.
Cuapúcuaro, Zirándaro
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 205 m.
Granja los Pastores, Comonfort
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1797 m.
Villarrica (vulkan)
Erupcije
Vulkan Villarrica je po procjenama stručnjaka aktivan više od 100 000 godina. Dosad je dokumentirano 56 erupcija a impresivne su bile one iz; 1908., 1920., 1948., 1949., 1963., 1971. i 1984 / 85.
U aprilu 1948. vulkan je počeo povećavati aktivnost, a u oktobru je eruptirao uz snažnu eksploziju i stvorio golem oblak, istovremeno je milion tona lave počelo klizati sve do jezera Villarrica (kom se nivo popeo za 1 m) i Calafquen. Poginulo je oko 100 ljudi, a isto toliko je ozlijeđeno.
U martu 1964. silna erupcija uništila je naselje Coñaripe. Lava je za dva sata zahvatila kuće, hotele, štale...Pronađena su samo dva leša, od 22 poginulih.
Najviše žrtava bilo je za erupcije krajem decembra 1971. kad je poginulo više od 200 ljudi, tad se rijeka lave široka 200 m, visoka i do 10 m spustila prema Jezeru Calafquen uništavajući sve što joj se našlo na putu. Građani Pucóna i Villarrice morali su biti evakuirani, zbog otrovnog oblaka koji se nadvio nad zonom Jezera Villarrica.
Posljednja erupcija dogodila se 2015.
Loglio di Sopra, Pavia
Loglio di Sopra je naselje u Italiji u provinciji Pavia, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 52 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 143 m.
Frasseto
Frazeto je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Korzika, u departmanu Južna Korzika.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 67, a gustina naseljenosti je iznosila 4 stanovnika/km².
Gorgan
Gorgan (perz. گرگان; /gorgān/, ranije poznat i kao perz. اَستِر آباد; Astarabad ili Asterābād) je grad u Iranu i sjedište pokrajine Golestan. Od Kaspijskog jezera udaljen je oko 30 km, a od glavnog grada Teherana približno 400 km. Pod današnjim imenom Gorgan se spominje još u sasanidskom razdoblju kada je igrao važnu stratešku ulogu u kontroli sjevernih dijelova monarhije (Hirkanija) koje su često napadali skitska i turkijska plemena iz Centralne Azije, a jednak značaj zadržao je tijekom islamskog razdoblja kada su prodirali Mongoli, Uzbeci i Rusi. Najbrojnije etničke skupine u gradu su Perzijanci, Turkmeni i Kurdi. Prema popisu stanovništva iz 2006. godine u Gorganu je živjelo 269.226 ljudi.
Kovačevac
Kovačevac može biti:
Srbija:
Bosna i Hercegovina:
Hrvatska:
Cerro Cotorra, Santiago Jocotepec
Cerro Cotorra je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santiago Jocotepec.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 340 m.
Ingrid sulla strada
Ingrid sulla strada je italijanski igrani film snimljen 1973. u režiji Brunella Rondija. Po žanru je drama, a naslovna protagonistica, čiji lik tumači Janet Agren, je djevojka u Finske koja je Rimu prisiljena baviti se prostitucijom. Radnja prikazuje kako se sprijatelji sa kolegicom i mentoricom (koju tumači Francesca Romana Coluzzi), ali i kako pada kao žrtva sadističkog vođe bajkerske bande (koju vodi Franco Citti. Ingrid sulla strada se isticao eksplicitnim scenama nasilja, ali i eksplicitnom erotikom. Nekoliko godina kasnije je prikazano izdanje koje je dodatno "začinjeno" naknadno snimljenim hardcore pornografskim scenama sa kojima originalni glumci nisu imali veze.
Sergente, Cosenza
Sergente je naselje u Italiji u provinciji Cosenza, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 26 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 840 m.
Priča o plutajućim travama
Priča o plutajućim travama (浮草物語) je japanski nijemi film snimljen 1934. u režiji Yasujiroa Ozua. Po žanru je drama, a protagonist, koga glumi Takeshi Sakamoto je Kihachi, vođa putujuće družine kabuki glumaca. Radnja prikazuje kako sticajem okolnosti dolazi u mjesto gdje žive njegova bivša ljubavnica i vanbračni sin, a što izaziva ljubomoru njegove sadašnje ljubavnice. Ozu je s ovim filmom treći put zaredom osvojio godišnju nagradu japanskog filmskog časopisa Kinema Junpo. Godine 1959. je režirao zvučni remake pod naslovom Plutajuće trave.
Kopriva (razvrstavanje)
Kopriva može biti:
ili
Kodralija
Kodralija može biti:
Роге
Роге је насеље у Србији у општини Пожега у Златиборском округу. Према попису из 2002. било је 424 становника (према попису из 1991. било је 589 становника).
Демографија
У насељу Роге живи 379 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 49,7 година (46,9 код мушкараца и 52,5 код жена). У насељу има 173 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 2,45.
Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
Tupou VI
Stariji je brat te nasljednik kralja Georgea Tupoua V. Brat ga je službeno potvrdio prijestolonasljednikom 27. 9. 2006., s obzirom da nije imao vlastite djece. Od 2000. do 2006. obnašao je dužnost premijera Tonge, kada je iznenada dao ostavku, iz nejasnih razloga. Služio je i kao visoki povjerenik Kraljevine Tonge u Australiji, da bi nakon smrti brata 18. 3. 2012. postao kraljem.
Tupou VI. je najmlađi sin kralja Tāufaʻāhau Tupou IV. Oženjen je kćerkom visokog poglavice Vaea, koji je tijekom 1990-ih bio premijer Tonge. Kraljevski par imaju troje djece.
Predrag Mijatović (višeznačna odrednica)
Predrag Mijatović se može odnositi na:
Opština Dognecea, Caraș-Severin
Dognecea je opština u Rumuniji u okrugu Karaš-Severin.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 390 m.
Cerklje ob Krki
Cerklje ob Krki je selo u Općini Brežice u istočnoj Sloveniji. Cerklje ob Krki se nalazi u pokrajini Dolenjskoj i statističkoj regiji Donjoposavskoj.
Selo je znano po Aerodromu Cerklje ob Krki, u kom je smještena istoimena kasarna i helikopterska baza Slovenske vojske.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine Cerklje ob Krki je imalo 211 stanovnika.
Etnički sastav
1991. godina:
Klina (razvrstavanje)
Klina može da bude:
ili
Las Jacarandas, Villa Corzo
Las Jacarandas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Villa Corzo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 625 m.
La Estancia, Ixtlahuacán del Río
La Estancia je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Ixtlahuacán del Río.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1595 m.
Monteraschino, Piacenza
Monteraschino je naselje u Italiji u provinciji Piacenza, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 187 m.
Riboza
Riboza je monosaharid (prost ugljeni hidrat) sa pet ugljenikovih atoma.
Seneca, South Carolina
Seneka je grad u američkoj saveznoj državi Južna Karolina.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 8.102, što je 450 (5,9 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Šećeri
160px|mini|Lanac [[glukoza|glukoze]] 160px|desno|mini|[[riboza]] Ugljikohidrati su važni izvori energije za čovjeka, koji nakon izgaranja stvaraju neophodnu energiju za metabolizam i rad. Razlikujemo probavljive i neprobavljive ugljikohidrate. Probavljivi ugljikohidrati se probavljaju u tijelu i daju neophodnu energiju nakon izgaranja (4 kcal/g). Neprobavljivi ugljikohidrati, takozvana vlaknasta hrana, ne probavljaju se u probavnom traktu i prema tome ne daju tijelu nikakvu energiju. Međutim, oni su ipak od neprocjenjive vrijednosti!
Probavljivi ugljikohidrati nazivaju se još i šećeri. Riječ šećeri namjerno se upotrebljava u množini, jer postoje mnoge vrste. Dijele se na temelju broja jedinica od kojih se sastoje.
Jednostavni šećeri (monosaharidi)
Monosaharidi sastoje se od samo jedne molekule ili jedinice (mono = jedan).
Najpoznatiji su glukoza, fruktoza i galaktoza.
Glukoza je u određenoj količini uvijek prisutna u našoj krvi a zove se i dekstroza ili grožđani šećer. Ime «grožđani šećer» ne znači da on postoji samo u grožđu. Supstancija je prvi put otkrivena u grožđu pa je po tome dobila ime. Glukoza ili voćni šećer nalazi se u voću, subtropskom voću, povrću, kukuruznom sladu i medu. Grožđani šećer kao zaslađivač, kao što se prodaje pod imenom Natufood (Dextrose), dobiva se iz škroba iz krumpira ili kukuruza.
Fruktoza se još naziva i voćni šećer i takav se nalazi na primjer u voću, povrću i medu. U prirodi se međutim najčešće nalazi povezana s glukozom. Taj «dvostruki šećer» zove se saharoza (vidi dalje). Suprotno od općeg vjerovanja, fruktoza marke Natufood ne dobiva se iz voća nego iz kukuruznog škroba. Voće sadrži relativno male količine fruktoze zbog čega bi iskorištavanje bilo dugotrajno a cijena fruktoze kao zaslađivača bila bi neumjereno visoka. Još jedna zabluda je uvjerenje da voće sadrži samo voćni šećer. Voće sadrži voćni šećer ali i glukozu i saharozu.
Galaktoza je manje poznati šećer. Nalazi se u mliječnom šećeru ( = laktoza), ugljikohidratu koji postoji u mlijeku.
Dvostruki šećeri (disaharidi)
Dvostruki šećeri sastoje se od dvije jedinice (di = dva). Najvažniji su saharoza, maltoza i laktoza.
Saharoza se sastoji od jedne molekule glukoze i jedne molekule fruktoze. Šećer iz šećerne trske, jednako kao i šećer iz šećerne repe (kristalni šećer) sastoji se od saharoze. Ako na pakiranju keksa ili drugih slatkiša piše «ne sadrži šećer» općenito se misli na saharozu.
Maltoza se naziva i slad. Sastoji se od dvije molekule glukoze. Maltoza se može proizvesti i iz škroba iz npr. krumpira ili žitarica. Slad najpoznatiji sladovi od žitarica, kao što su pšenični slad, kukuruzni slad i ječmeni slad, sadrže velike količine maltoze.
Laktoza se još zove i mliječni šećer. Taj se disaharid sastoji od jedne molekule glukoze i jedne molekule galktoze. Laktoza se u prirodnom obliku nalazi u mlijeku i mliječnim proizvodima. Ponekad se dodaje u jela kako bi se poboljšao okus ili kao aditiv.
Dekstrini (oligosaharidi)
Oligosaharidi, koji se još nazivaju i dekstrini, sastoje se od određenog broja (3 do 10) molekula glukoze. Oligo znači «malo».
Oligosaharidi nastaju razbijanjem škroba. Oni se prelazna faza kad se iz škroba kao finalni proizvod dobiva glukoza. Sladovi, osim maltoze, sadrže i dekstrine.
Mnogostruki šećeri (polisaharidi)
Polisaharidi se sastoje od velikog broja jednostrukih šećera (jedinica glukoze). Poli znači «više».
Dvije vrste mnogostrukih šećera su vrlo važne: škrob i glikogen.
Škrob tvori rezerve hrane u biljci. Namirnice bogate škrobom su žitarice (kruh, tjestenina, pahuljice, brašno itd.), krumpir, povrće i mahunarke.
Tokom probavnom procesa u tijelu, sve se veze kidaju i pojavljuju se individualne molekule glukoze. Zatim se glukoza krvlju prenosi do svih somatskih stanica, gdje se troši. Pri iskorištavanju glukoze oslobađa se energija. Ta se energija koristi za probavljanje i kretanje.
Glikogen su rezerve hrane ljudi i životinja. Kao i škrob sastoji se od stotina jedinica glukoze, ali drugačije povezanih. Glikogen se pohranjuje u jetri i u mišićima te se može osloboditi u tijelu kada postoji trenutna potreba za energijom (glukoza).
Proizvodnja šećera
Tijek proizvodnje:
1. Prijem i pranje repe obavlja se u velikim betonskim bazenima
2. Rezanje repe na rezance pomoću sjeckalice
3. Dobivanje slatkog soka difuzijom saharoze gdje saharoza prelazi u vodu
4. Pročiščavanje soka (luženje i saturacija) - Luženjem se sirovom soku dodaje živo vapno čije je djelovanje mehaničko i kemijsko. Mehaničko djelovanje vapna: povlači za sobom koaugulirale bjelančevine zagrijavanjem soka. Kemijasko djelovanje vapna: talože se bjelančevine i pektini, neutraliziraju se slobodne kiseline i kisele soli... Nakon luženja sok saturira
5. Otparivanje i otkuhavanje soka - isparuje se pod sniženim tlakom u vakuum-aparatima. 6. Kristalizacija i izdvajanje sirovog šećera centrifugiranjem podrazumjeva odvajanje sirupa od kristala šećera.
Contrada Santoro, Palermo
Contrada Santoro je naselje u Italiji u provinciji Palermo, u regiji Sicilija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 32 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 72 m.
Cruzville, New Mexico
Kruzvil je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Novi Meksiko.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 72.
Ocuituco, Morelos
Ocuituco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Morelos.
Prema proceni iz 2012. godine u naselju je živelo 4728 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1933 m.
San Martín, Comondú
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 229 m.
Chevrières (Oaza)
Ševrijer je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu Oaza koja pripada prefekturi Kompjenj.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 1632 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 131 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 12,4 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 35 metara (maksimalnoj 82 m, a minimalnoj 29 m).
Ejido el Tzajib, Tanlajás
Ejido el Tzajib je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Tanlajás.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 125 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 92 m.
Stazione di Fivizzano, Massa e Carrara
Stazione di Fivizzano je naselje u Italiji u provinciji Massa e Carrara, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 68 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 117 m.
Opština Zapotitlán Tablas, Guerrero
Zapotitlán Tablas je opština u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero.