cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duka (historičar)
Izvori
Ono što je potrebno za napomenuti jeste da se Dukina Vizantijska istorija ne bavi toliko istorijom Vizantije koliko istorijom postepenog napredovanja Turaka u balkanskim zemljama i porobljavanjem ovih poslednjih, kako zapaža Stepanov. Budući da nije bio svedok opsade i uništenja poslednjeg utočišta nekadašnjeg pravovernog carstva, Duka je izlagao razvoj zbivanja na osnovu pažljivog razmatranja svedočanstava očevidaca, uključujući i same Turke. O samim događajima u kojima je uzeo učešće kao diplomata, Duka je dobro informisan i u materijalnom smislu apsolutno pouzdan, kako tvrdi Moravčik. Događaje do 1421. g. morao je da izvlači iz dostupnih mu pisanih izvora, pošto mu nikakvo iskustvo ovde nije stajalo na raspolaganju. Više znakova ukazuje na to da je bio upoznat sa delima Nikite Honijata, Jovana Anagnosta i Nićifora Grigore. Osim grčkog, vladao je, kao što se videlo, i italijanskim i turskim, što mu je omogućilo da se koristi turskim izvorima. Ono što je međutim upečatljivo u vezi ovog poslednjeg jeste preciznost kojom je transkribovao turska imena. A vesti do kojih je dolazio, upotrebljavao je savesno, kako tvrdi Moravčik.
Književni stil
U pogledu jezičke forme, Duka stoji u vrlo oštroj suprotnosti sa Halkokondilom; ignorišući nametnuto pravilo pri pisanju istorije, on čini pokušaj u stvaranju pisanog jezika zasnovanog na narodnom govoru. Izražava se prostim narodnim grčkim, koji je u ono vreme često korišćen i u diplomatskom saobraćaju. Upravo zahvaljujući ovoj srećnoj slučajnosti Dukino pripovedanje deluje mnogo jasnije i istinitije od Halkokondilovog. A zbog toga što stvari naziva svojim pravim imenom, on je i daleko razumljiviji od ostalih pisaca njegovog vremena. Zbog toga, kako tvrdi Krumbaher, onaj ko je navikao na klasičnu književnost, imaće ovde poprilično poteškoća sa turskim, italijanskim i drugim rečima stranog porekla, jer se neretko nailazi na njih. Pa ipak, sudeći iz ugla onog vremena, one odražavaju pravu sliku. U jednom takvom delu leži jasna srž onog održivog novogrčkog pisanog jezika, čiji će razvoj, nažalost, zbog političke situacije biti na duže vreme prekinut.
Svedočanstva o Srbiji i o Srbima
Kao što je već rečeno, prve dve glave Dukine istorije daju uopšten prikaz svetske istorije, koja postaje detaljnija od 1261. g. odnosno od vremena kada turski zamah u Maloj Aziji postaje sve izraženiji. Trećom glavom, koja je posvećena bici na Kosovu (1389), Duka započinje priču o turskom porobljavanju Balkana. On je mišljenja da je Kosovska bitka prekretnica u potčinjavanju balkanskih naroda turskoj vlasti, ističući pri tom da je ta nesrećna sudbina prvo zadesila Srbe. Na osnovu toga se može zaključiti da je Srbija, iako znatno slabija u odnosu na svoju nekadašnju moć za vreme cara Dušana, bila u stvari jedina u izvesnoj meri suverena zemlja u regionu ako se izuzme ondašnja Ugarska.
Mnoga Dukina zapažanja navode na to da je Srbija imala i te kakav ekonomski potencijal u ono nesrećno vreme. O tome govore svedočanstva da je Bajazit zaplenio „dosta srebrnih talenata iz srpskih rudnika“ po okončanju znamenite bitke, da je Murat II uzeo „bezbroj zlatnih i srebrnih talenata“ u ime ugovora o venčanju sa Marom Branković, da je despot Đurađ Branković podigao Smederevo za svega dve godine, a da su se po padu Carigrada Srbi obavezali da će plaćati godišnji danak u iznosu od 12.000 zlatnika (dukata), što je mnogo veći iznos od onog koji su plaćali despot Mistre, gospodari Hiosa i Mitilene i trapezuntski car. Već 1454. g. despotovi ljudi su u Jedrene odneli danak Mehmedu II sa zadatkom da iskupe zarobljenike i odvedu ih natrag u Srbiju, što se završilo uspešno.
Nije ni čudo što Sfrances u svojim Memoarima prigovara kako hrišćani nisu otposlali nikakvu pomoć opsednutom Carigradu, naročito negodujući protiv „tog mizernog despota, koji nije računao da, kad glava biva uklonjena, i udovi nestaju“. Štaviše, primetno je Dukino opažanje Srba kako u ideloškom tako i u etničkom pogledu. Lazar je taj koji vlada kao kralj (κραλεύω /kralevo/), a Stefan Lazarević i Đurađ Branković kao despoti (δεσπόζω /despozo/). Takođe, Duka u strogom smislu pravi razliku između Srba i Tribala, koristeći ovaj poslednji termin za označavanje šireg balkanskog etnosa. I konačno, Dukini podaci o Srbiji značajno omogućuju hronološku determinaciju pojedinih događaja iz srpske istorije ovog vremena.
Kritika i ocene
Dukin izdavač Imanuel Beker zapravo vidi u njemu samo „svedoka varvarizma izgubljenog vremena“ (barbarum perditorum temporum testem). Navodi još da se prepustio „njegovoj prostoti“ (sordibus suis reliquebam), te da shodno tome nije vršio nikakve prepravke „kako u pogledu ortografije tako i interpunkcije“ (neque ultra orthographia aut interpunctionem emendabam). Slično mišljenje zastupa i Vilijam Plejt, koji veli da je Duka pisao najvarvarskijim grčkim i da ne samo što je koristio strane reči, već je i uveo izvesne gramatičke oblike kao i stilske specifičnosti koje uopšte nisu grčke. Svrstava ga među one vizantijske pisce koji su najkomplikovaniji, dodavši uz to da je u potpunosti neupućen u dela klasičnih pisaca. Sve u svemu, zaključuje da se njegovi nedostaci svode na jezik i stil kojim je pisao, ali na kraju ipak ne izostavlja da istakne da je on od svih istoričara najpouzdaniji, najtrezveniji, najrazumniji, najrazboritiji i najnepristrasniji, a da njegovo delo koje se bavi uzrocima propasti carstva odiše bistrinom i mudrošću.
Međutim, malopre pomenuto Bekerovo mišljenje naišlo je na otvorenu kritiku kod V. Milera, koji veli da je Duka autor vredan proučavanja zbog toga što je pouzdan i što je u nekoliko slučajeva i očevidac. Prema njemu, to su kvaliteti koji, po mišljenju istoričara, daleko nadmašuju navodni varvarizam njegovog stila koji mu je pripisao „uobraženi izdavač“ neispravnog Bonskog izdanja. Po E. Černousovu, trezven, umeren, visokoobrazovan, pouzdan i pored svog patriotizma srazmerno nepristrasan, Duka služi kao izvrstan vodič za razumevanje stvarne situacije kako ljudi tako i događaja. Andre Giju uzima Duku za prvog istoričara turske epohe. Nešto uzdržaniji u davanju ocene jeste Stiven Ransiman, koji veli da moderni istoričari visoko vrednuju Dukinu pozdanost, i više nego što delo, po njegovom mišljenju, to zaslužuje. Međutim, na kraju je ipak prinuđen da prizna da je Dukin prikaz neprocenjiv kada je reč o zbivanjima na dvoru Mehmeda II, čemu ovaj ima da zahvali po svoj prilici đenovljanskim trgovcima i agentima koji su boravili tamo.
Ceftriakson
Ceftriakson (INN) priprada trećoj generaciji cefalosporinskih antibiotika. Popot drugih lekova ove klase, on oma širok spektar dejstva protiv Gram-pozitivnih i Gram-negativnih bakterija. U većini slučaja, on se smatra ekvivalentom cefotaksima u pogledu bezbednosti i efikasnosti. Ceftriakson natrijum je u prodaji pod imenom Rocephin.
Klinička upotreba
Ceftriaksoni se često koriste (u kombinaciji sa makrolidnim i/ili aminoglikozidnim antibioticima) za lečenje blage do umerene prenumonije. On je takođe preferentni tretman za bakterijski meningitis. U pedijatrici, on se često koristi za tretman groznice kod odojčadi 4 do 8 nedelja stare radi sprečavanja sepse. On se takođe koristi za lečenje Lajmske bolesti, tifoidne groznice, i gonoreje.
Dobitnici Porina 2004.
Porin je najuglednija diskografska nagrada u Republici Hrvatskoj. Ustanovljen je 1993. godine od Hrvatske diskografske udruge, Hrvatske glazbene unije, Hrvatskog društva skladatelja i Hrvatske radio televizije, a redovito se godišnje dodjeljuje od 1994. godine.
Popis dobitnika
Dobitnici diskografske nagrade Porin u 2004. godini. Porin je dodijeljen u 42 kategorija, a nagradu za životno djelo dobili su Emil Cossetto, Alfi Kabiljo i Nenad Turkalj.
Cauroir
Koroar je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Sever-Pa d Kale, u departmanu Sever koja pripada prefekturi Kambre.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 514 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 92 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 5,61 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 59 metara (maksimalnoj 82 m, a minimalnoj 51 m).
Kaluđeri (pesma)
Kaluđeri je pesma Đure Jakšića napisana oko 1877. godine. U pesmi se kritikuje tadašnji kaluđerski život u manastirima Srpske pravoslavne crkve. Pesma kaluđeri krasi sve antologije novije srpske lirike.
Tekst pesme
Gled'o sam vam metanije, Kad varate Boga živa; Gled'o sam vas, gde se pije, Gde se jede i uživa. Sluš'o sam vas, kad kunete Svoje stado, svoje verne, I kad tajni prizovete, Licemerni, licemerne! Gled'o sam vas — ne da nisam, Kad razbludom usplamtite; Gled'o sam vas, ne da nisam, Licemerni, upamtite!
Reakcije
Zbog ove pesme, Đura je postao omražen među nekim pripadnicima Srpske pravoslavne crkve. Tako je bista Đure Jakšića uklonjena iz porte Manastira Lipar kod Kragujevca, na zahtev arhimandrita Save, koji je smatrao da joj nije mesto u manastirskoj porti jer je „Đura bio razvratnik i neznabožac“. Đurina bista je kasnije pronađena na gradskoj deponiji. Nakon njenog povratka u manastir, bista je kasnije ponovo uklanjana. Njegovu bistu je arhimandrit Sava više puta bacao u smeće, a policija ju je vraćala.
Eva, Tennessee
Iva je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Tenesi.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 293.
GR
GR se može odnositi na:
Case di Luzio, Pescara
Case di Luzio je naselje u Italiji u provinciji Pescara, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 17 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 147 m.
GCR
GCR se može odnositi na:
Martin Pilar
Martin Pilar (Brod na Savi, 16. studenog 1861. - Zagreb, 22. travnja 1942.), hrvatski arhitekt.
Završio je Akademiju u Beču. U Zagrebu je radio kod Hermanna Bolléa, u Gradskoj općini i tvrtki "Pilar, Mally, Bauda".
Izveo je niz stambenih i poslovnih zgrada, škola i crkava, u neorenesansnom ili secesijskom stilu. Proučavao je narodnu graditeljsku baštinu i s J. Holjcem objavio knjigu "Hrvatski građevni oblici".
Margan (Fars)
Margan ili Margun  je iransko naselje u Sepidanskom okrugu na sjeverozapadu pokrajine Fars. Nalazi se oko 130 km sjeverozapadno od pokrajinskog sjedišta Širaza, 25 km sjeverno od Ardakana (ili Sepidana), te 30 km jugoistočno od Jasudža. Mjesto je geografski smješteno na jugoistočnim padinama planine Sar-e Kam Sadiki (2478 m) u dolini rijeke Margun na nadmorskoj visini od 2051 m, oko 2 km nizvodno od Margunskog vodopada. Privreda Margana tradicionalno se temelji na poljoprivredi tj. uzgoju riže i voća odnosno stočarstvu, dok se od kraja 20. vijeka rapidno razvija turizam zbog blizine vodopada kojeg godišnje posjeti oko 800.000 ljudi. Takav trend dodatno je ubrzan od 2000. kada je naselje potpalo pod 10.000 ha zaštićenog područja čime su regulative iskorištavanja tla su bitno postrožene. Oko 1,5 km južno od Margana nalazi se parkiralište, Prirodoslovni muzej Margunskog vodopada i nekoliko turističko-ugostiteljskih objekata. Mjesto je s ostatkom pokrajine prometno povezan Margunskom cestom koja opasava planinu Sar-e Kam Sadiki sa sjeverne strane i predstavlja istočni odvojak lokalne ceste koja se na sjeveru kod naselja Abas-Ali Hanija nadovezuje na cestu 78, dok se na jugu kod Ardakana (ili Sepidana) spaja na cestu 67. Prema popisu stanovništva iz 2006. godine, Margan je imao 226 stanovnika odnosno 55 porodica.
Caëstre
Kaetr je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Sever-Pa d Kale, u departmanu Sever koja pripada prefekturi Denkerk.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 1677 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 164 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 10,2 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 38 metara (maksimalnoj 62 m, a minimalnoj 24 m).
Cerivastatin
Cerivastatin je organsko jedinjenje, koje sadrži 26 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 459,550 Da.
Ward, Colorado
Vord je grad u američkoj saveznoj državi Kolorado.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 150, što je 19 (-11,2 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Ikar (razvrstavanje)
Ikar ili Ikarus je bio ličnost iz grčke mitologije, a može biti i:
Starks, Louisiana
Starks je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Luizijana.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 664.
Ponteromano II, Frosinone
Ponteromano II je naselje u Italiji u provinciji Frosinone, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 26 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 94 m.
Zapata western
Zapata western je naziv za poseban podžanr spaghetti westerna koji se razvio u zapadnoevropskim kinematografijama krajem 1960-ih i početkom 1970-ih, a čiji su autori kroz žanrovske okvire nastojali promicati marksističke ili radikalno lijeve ideje. Ime je dobio po Emlianu Zapati, legendarnom vođi meksičke revolucije, koja je često služila kao vrijeme radnje takvih filmova. Najpoznatiji autor takvih filmova bio je italijanski režiser Sergio Corbucci.
Takvi su filmovi obično imali dvojicu glavnih protagonista - neukog seljaka koga su nepravda i siromaštvo natjerali da se pobuni protiv lokalnih vlasti ili postane bandit; te obrazovanog i "prefriganog" evropskog pustolova ili prognanog revolucionara koji je s njim iz različitih motiva sklapao savez. Njih dvojica bi se na kraju suprotstavljali lokalnom krvoločnom i fašistoidnom vlastodršcu ili generalu u dosluhu s američkom ili evropskom multinacionalnom kompanijom, a čiji bi doglavnik - u pravilu psihopatski plaćenik iz SAD - bio glavni negativac.
Meksička revolucija je bila čest motiv tih filmova, s obzirom da su s njom mogle vući paralele s tada aktualnom kubanskom revolucijom, te raznim ljevičarskim ili antikolonijalističkim pokretima u Trećem svijetu. Osim što se u tim ostvarenjima napadao kapitalizam, česte su bile reference na atentat na Johna F. Kennedyja, pokret za građanska prava u SAD te vijetnamski rat.
Jedno od najpoznatijih takvih ostvarenja je A Fistful of Dynamite Sergia Leonea iz 1971. godine, koje se, paradoksalno, smatrao i svojevrsnom kritikom žanra.
Oatman, Arizona
Oatman je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Arizona. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 135 stanovnika.
ENCODE
Enciklopedija DNK elemenata (ENCODE) je javni istraživački konzorcijum koji je uspostavio američki Nacionalni istraživački institut ljudskog genoma (NHGRI) septembra 2003. Njegov primarni cilj je da se nađu svi funkcionalni elementi ljudskog genoma. Podaci generisani u okviru ovog projekta se deponuju u javne baze podataka.
Inicijalni rezultati projekta su objavljeni 5. septembra 2012. u koordiniranoj grupi od 30 članaka objavljenih u žurnalima Nature (6 publikacija), Genome Biology (18 publikacija), i Genome Research (6 publikacija). U publikaciji sa pregledom projekta se navodi da su poznate biohemijske funkcije za 80% ljudskog genoma. Znatan deo funkcionalne nekodirajuće DNK učestvuje u regulaciji ekspresije kodirajućih gena. Izražavanje kodirajućih gena je kontrolisano višestrukim rebulatornim mestima, koja mogu da budu locirana u blizini ili na znatnoj razdaljini od gena. Ovi resultati demonstriraju da je regulacija gena daleko kompleksnija nego što se ranije verovalo.
Cidofovir
Cidofovir je organsko jedinjenje, koje sadrži 8 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 279,187 Da.
Oroidin
Oroidin je organsko jedinjenje, koje sadrži 11 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 389,046 Da.
Buxières-lès-Clefmont
Biksjer le Klefmon je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Šampanj-Arden, u departmanu Gornja Marna koja pripada prefekturi Šomon.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 18 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 3 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 5,92 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 425 metara.
Wangen im Allgäu
Vangen im Algoj je grad u njemačkoj saveznoj državi Baden-Virtemberg. Jedno je od 39 opštinskih središta okruga Ravensburg. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 27.232 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 8436081.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Ravensburg Vangen im Algoj se nalazi u saveznoj državi Baden-Virtemberg u okrugu Ravensburg. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 556 metara. Površina opštine iznosi 101,3 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 27.232 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 269 stanovnika/km².
Računska genomika
Računska genomika (računarska genomika, računska genetika) primena je računskih i statističkih analiza u decifrovanju biologije polazeći od genomskih sekvenci i srodnih podataka, uklučujući DNK i RNK sekvence, kao i druge postgenomske podatke (i.e. eksperimentalne podatke generisane tehnologijama baziranim na genomskim sekvencama, kao što su genomski DNK mikročipovi). U kombinaciji sa računskim i statističkim pristupima za razumevanje funkcije gena i analizama statističkih asocijacija, ovo plje se takođe naziva računska i statistička genetika/genomika.
Računska genomika može smatrati podskupom bioinformatike i računske biologije, čiji je fokus na primeni celokupnog genoma (umesto individualnih gena) u razumevanju principa i načina na koji DNK date vrste kontroliše njenu biologiju na molekulskom nivou i šire. Sa trenutnom obiljem bioloških masivnih skupova podataka, računske studije su postale veoma važan pristup u biološkim istraživanjima.
Kreusa
Najada
Prema Pindaru, Kreusa je bila tesalska Najada i kći Geje, koja je rečnom bogu Peneju rodila Hipseja, budućeg kralja Lapita, i kćer Stilbu. Preko Hipseja bila je baka Kirene, jedne od najpoznatijih Apolonovih ljubavnica.
Kreontova kći
thumbnail|Kreusa prima začarani ogrtač od Medeje Kreusa, koja je poznata i kao Glauka, bila je kći korintskog kralja Kreonta, radi koje je Jason napustio Medeju. Prema verziji ovog mita koje se obično pridržavaju grčki tragičari, Medeja se osvetila Kreusi tako što joj je poklonila jedan začarani ogrtač; kad ga je Kreusa obukla, on se zalepio za njeno telo i zapalio se, pa je Kreusa izgorela.
Erehtejeva kći
Kreusa je bila kći atinskog kralja Erehteja i njegove supruge Praksiteje. Njene sestre izvršile su samoubistvo, jer su se zavetovale da će, ako jedna od njih umre, i sve ostale otići u smrt; no, Kreusa je bila još dete kad su njene sestre dale ovaj zavet. Prema Pseudo-Apolodorovoj Biblioteci, Kreusini su sinovi bili Ahej i Jon, koje je rodila svom suprugu, Ksutu, a verovatno je bila i majka Ksutove kćeri Diomede.
S druge strane, u Euripidovoj tragediji Jonu, u kojoj je Kreusa jedan od glavnih likova, ona se pojavljuje kao majka Jona, koga je rodila Apolonu, a Ksut nije mogao imati decu, pa je prihvatio Jona kao vlastitog sina. U ovoj tragediji Apolon je zaveo Kreusu još pre no što se ona udala za Ksuta, a novorođenče je izložila iz straha od svojih roditelja. Mnogo godina kasnije Ksut je posetio proročište u Delfima kako bi ga upitao za savet u vezi s tim što u njegovom braku s Kreusom nema dece; tu je sreo Jona, koji je odgojen u Apolonovom hramu. Na osnovu odgovora proročišta Ksut je zaključio da je Jon zapravo njegov sin te je odlučio usvojiti mladića. Kreusa, pak, nije svesna toga da Ksut ne može začeti decu i misli da mu je Jona rodila neka davnašnja ljubavnica, pa stoga pokuša otrovati mladića; no, ovaj prozre njenu nameru i želi je kazniti smrću. Naposletku Kresusa shvati da je Jon njen sin, koga je rodila Apolonu i koga je odmah po njegovom rođenju izložila, pri čemu je do prepoznavanja došlo kad joj je Jon ispričao sadržaj košarice koja je nađena uz njega kad je bio ostavljen kao beba. Njih dvoje se slože da će to čuvati kao tajnu i da je neće reći Ksutu. Na kraju drame Atena obeća da je Ksut i Kreusa dobiti dva sina, Aheja i Dora.
Jon se spominje kao sin Kreuse i Apolona i kod Stefana Bizantinca i u nekoliko sholija. Higin kaže i da je Kreusa Hermesu rodila Kefala.
Husein Gradaščević
Husein-kapetan Gradaščević (Gradačac, 1802. – Carigrad, 17. augusta 1834.), bošnjački general koji se je borio za bosansku autonomiju u Osmanlijskom carstvu. Također je poznat kao "Zmaj od Bosne", nadimak koji je možda sam on izmislio. Gradaščević je rođen u Gradačcu 1802. godine i odrastao je okružen političkom klimom nemira u zapadnim krajevima carstva. Kad je Dželaludin-paša otrovao njegovog brata Murata 1821. godine, Gradaščević se našao na čelu Gradačačke vojne kapetanije. Mladi Husein je tokom svog kapetanstva razvio reputaciju mudrog vladanja i tolerancije, te je postao jedan od najpopularnijih osoba u Bosni.
1831. godine Gradaščević je izabran za vođu pokreta za Bosansku autonomiju. Brzo je otjerao vezira i ostale protiv-autonomijske osobe, te tako postaje de facto vladar Bosanskog pašaluka. 18. jula iste godine Gradaščević savlađuje vojsku pod zapovjedništom velikog vezira u blizini Štimlja u Kosovu. Odlučuje da ne nastavi pohod i vraća se u Bosnu gdje su ga njegovi vojnici proglasili novim vezirom 12. septembra. Međutim, 1832. godine pokret za autonomiju je izgubio prednost u ratu. Nakon niza manjih okršaja ključna bitka se dogodila 17. i 18. maja izvan Sarajeva. Bosanska vojska je poražena nakon što Hercegovačko pojačanje stiže i pridružuje se Osmanlijskoj vojsci.
Iako bošnjački ustanak ne bi bio ugašen za još 18 godina, Gradaščević je morao bježati u Habsburšku monarhiju 31. maja. Odatle je on pregovarao sa sultanom da se vrati u carstvo, koji njegovu želju ne odobrava u potpunosti. Seli u Beograd i onda u Istanbul, gdje je umro od kolere 17. augusta, 1834. godine. Legenda u svoja doba, Gradaščević je danas bošnjački narodni junak i jedan od najuglednijih ličnosti u historiji Bosne i Hercegovine.
Porijeklo i vrijeme mladosti
Husein je rođen 1802 god. u porodičnoj kući Gradaščevića u Gradačcu. Malo se zna o njegovom djetinjstvu. Odrastao je u turbulentno vrijeme i njegov brat Osman je učestvovao u ratu protiv Srbije 1813. godine.
Huseinov otac Osman je preminuo 1812. godine, kada je Husein imao nepunih 10 godina. Neki stručnjaci smatraju da mu je i majka tada umrla, iako porodični izvori tvrde drugačije. Prema svim izvorima, majka je imala ogroman uticaj na Huseinov odgoj.
Kao što mu je status nalagao, Husein je bio dobro obrazovan i naučio je čitati i pisati u rano doba. Kada je imao 16 godina, naučio je arapsku kaligrafiju uz pomoć Muratovog ličnog pisara Mula Mustevice, koji je hvalio Huseinovu bistrinu i zvao ga "darovitim djetetom". Osim toga, Husein je bio učen od strane dvojice derviša. Nije poznato da li je Husein pripadao redu derviša, ali na osnovu njegove velike religioznosti i skromnom načinu življenja koje bi demonstrirao u budućnosti, često se smatra da jeste.
Husein je oženio Hanifu, sestru Mahmud-kapetana Dervente, u ranim godinama. Iako se ne zna tačan datum, njegov sin Muhamed-beg je vjerovatno rođen prije 1822. godine, kada je Husein imao 20 godina. Par je također dobio kćerku, Šefiku, koja je rođena 1833. godine. Ni Muhamed niti Šefika nisu imali djece.
1820. godine je Murat pozvan u Travnik od strane rivala Dželaludin-paše zbog političkih nemira u Bosni. Po njegovom dolasku, Dželaludin ga je otrovao, gdje je i umro. S obzirom da su Osman i Muharem već bili mrtvi, Husein je tako postao kapetan Gradačca u 18. godini.
Gradačačko kapetanstvo
thumb|left|250px|Gradačka kula. Administrativno sjedište gradačačkih kapetana.
Kada je Husein postao gradačački kapetan najviše pažnje je dao administraciji unutrašnjih poslova. Vrijedno je spomena da su svi Huseinovi projekti gradnje vezani za grad Gradačac i njegovu neposrednu blizinu. Tokom njegove vladavine Gradačac je proširio svoj status kao jedna od najprosperitetnijih kapetanija u Bosni.
Husejn je svakako bio odgovoran za kompletnu gradnju nove tvrđave tokom svoje vladavine. Po svim standardima to je bio veliki projekat, koji je uključivao konstrukciju vještačkog jezera ograđenim rovom koji je bio do 100 metara širok i vrlo dubok. Tvrđava je dobila ime Čardak i obližnje selo je vrlo brzo dobilo isto ime. Zidine su bile ovalnog oblika, kompletna struktura je bila 17 metara duga i 8 metara široka. Cijeli kompleks s okolinom je također sadržio džamiju, bunare, lovište ribe i terene za lov.
Unutar zidina grada Gradačca najznačajniji Huseinov doprinos je sahat-kula koja je izgrađena 1824. godine. Osnova objekta je 5,5 x 5,5 metara, dok je visina 21,50 metara. Ovo je bio posljednji objekte te vrste koji je izgrađen u Bosni 1.
Nekih 40–50 metara izvan gradskih zidina se nalazi Huseinov najveći arhitektualni doprinos: Husejnija džamija. Izgrađena u 1826., sadrži oktagonalnu kupolu i izrazito visoku munaru (25 metara). Tri manje oktagonalne kupole se nalaze iznad verande. Islamske dekoracije se mogu vidjeti na vratima, zidu kao i interijeru. Cijeli kompleks je opasan malim kamenim zidom i kapijom.
Huseinova vladavina u Gradačcu je također bila istaknuta zbog njegove tolerancije prema hrišćanima; bilo da se radi o katolicima ili pravoslavcima. Iako su socijalne norme tog vremena diktirale da sultan odobri konstrukciju bilo kojeg neislamskog religijskog objekta, Husein je odobravao gradnju nekoliko takvih građevina bez sultanovog odobrenja. Katolička škola je izgrađena u selu Tolisa 1823. godine, a onda i ogromna crkva koja je mogla primiti 1.500 ljudi. Izgrađene su još dvije katoličke crkve u selima Dubrave i Garevac, dok je pravoslavna crkva izgrađena u seocetu Obudovac. Poznato je da su hrišćani iz Gradačca, tokom Huseinove vladavine, bili najzadovoljniji u cijeloj Bosni.
1827. godina je označila Huseinov ulazak na bosansku višu političku scenu. To se desilo uglavnom zbog nadolazećeg Rusko-Turskog Rata, 1828-1829. i njegove uloge u pripremanju odbrane granica Bosanskog ejaleta. Po primanju naredbe od bosanskog vizira Abdurahim-paše Husein mobilizira gradačačku populaciju i pojačava njenu odbranu. Tokom razgovora održanih u Sarajevu između vezira i bosanskih kapetana Husein je bio taj koji je najduže diskutovao strategije. On je izabran za komandanta armije koju je mobilisao od Drine do Vrbasa. Po svim saznanjima uradio je sjajan posao. Ipak, sredinom juna 1828., Husein je morao iznenadno požuriti u Sarajevo s manjom vojnom formacijom kako bi odveo vezira na sigurno mjesto, zbog revolta među jedinicama.
1830. Husein se podigao na nove političke visine jer je bio u mogućnosti da govori u ime svih (ili gotovo svih) kapetana u Bosni. U to vrijeme je koordinirao odbranu Bosne od eventualne srbijanske invazije, a i upozorio je habsburške vlasti da ne prelaze preko Save. Autoritet koji je posjedovao kasnije objašnjava njegovu veliku ulogu koju je imao u nadolazećim godinama.
Put do ustanka
U kasnim 1820-im, sultan Mahmud II je ponovo uveo osmanlijske refome, koje su imale za cilj ekspanziju osmanlijske armije (nizam), nove poreze i veću osmanlijsku birokratiju. Ove reforme su oslabile specijalni status i privilegije, koje je Bosna historijski uživala pod Osmanlijskim carstvom, što je sa rastućom moći i pozicijom drugih evropskih naroda pod osmanlijskom kontrolom dovelo do bijesa i pobuna iako se Gradaščević, suprotno narodnom vjerovanju, nije posebno protivio ovim reformama.
1826. godine, kada je sultan ukinuo janjičare u Bosni, Gradaščevićeva reakcija nije bila različita onoj koju je imao ostatak bosanske aristokratije. Gradaščević je zaprijetio da će koristiti vojnu silu kako bi potčinio svakoga ko se bude protivio sarajevskim janjičarima. Kada su janjičari ubili nakibul-ešrafa Nurudin efendiju Šerifovića njegov se ton promijenio, i vrlo brzo se distancirao od njihovog cilja.
Ostatak 1820-ih je Gradaščević uglavnom proveo mirno, imajući dobre odnose sa carskim vlastima u Bosni. Kada je Abdurahim-paša postao vezir 1827. godine, Gradaščević je postao jedan od njegovih najpovjerljivijih savjetnika. To je kulminiralo Gradaščevićevom ulogom prilikom bosanske mobilizacije za Rusko-Turski rat. Nakon pobune u sarajevskoj kasarni Gradaščević je čak obezbijedio sklonište za izbačenog Abdurahim-pašu u Gradačcu prije nego što mu je pomogao da napusti zemlju. Gradaščević je također bio relativno lojalan Abdurahimovom nasljedniku, Namik-paši, pojačavajući osmanske garnizone u Šapcu po njegovoj naredbi.
Prekretnica za Gradaščevića je nastupila završetkom Rusko-Turskog rata i potpisivanjem Mirovnog ugovora u Jedrenama 14. septembra 1829. godine. Prema odredbama traktata Osmanlijsko carstvo je moralo dati autonomiju Srbiji i šest nahija. Usljed ove teritorijalne promjene i pripajanju Srbiji nahija koje je Gradaščević smatrao historijskim dijelovma Bosne, pojavio se pokret za autonomiju.
U danima između 20. i 31. decembra 1830. godine Gradaščević je bio domaćin skupa bosanskih ajana u Gradačcu. Mjesec dana kasnije, od 20. januara do 5. februara održan je još jedan sastanak u Tuzli s ciljem da se pripremi za pobunu. Odatle je upućen opći poziv bosanskom narodu da se diže na ustanak za odbranu Bosne. Tada popularni Husein-kapetan neoficijelno biva izabran za vođu pokreta. Bliži detalji o ovom sastanku su mračni i diskutabilni. Prema određenim istovremenim izvorima Bošnjaci su zahtijevali da Istanbul:
Borba za autonomiju
thumb|left|1. Travnik, 2. Peć, 3. Priština, 4. Štimlje, 5. Sarajevo.
Za Namik-pašu se kaže da je čuvši vijest o dolazećim snagama otišao u travničku tvrđavu i pozvao braću Sulejmanpašiće u pomoć. Kada je pobunjenička vojska stigla u Travnik ispalila je nekoliko pucnjeva za opomenu na dvorac upozoravajući vizira da je spremna na vojni sukob. U međuvremenu je Gradaščević poslao jedan odred svojih snaga, koji je bio pod komandom srebreničkog Memiš-age, u susret pojačanju braće Sulejmanpašića. Ove dvije strane su se srele u Pirotu, u predgrađu Travnika, 7. aprila. Tu je Memiš-aga savladao braću Sulejmanpašiće i njihovu vojsku od 2.000 ljudi prisiljavajući ih da se povuku, te uništavajući vlasništvo Sulejmanpašića. 21. maja Namik-paša je pobjegao u Stolac nakon kraće opsade. Ubrzo nakon toga Gradaščević se proglasio "Vrhovnim komandantom Bosne izabranim voljom naroda".
Ne gubeći vrijeme Gradaščević je 31. maja uputio poziv u kojem je zahtijevao da se svi ajani smjesta pridruže njegovoj vojsci, zajedno sa svim pripadnicima bosanskog naroda koji su to željeli. Na hiljade ljudi su pohrlili da mu se pridruže, među njima i brojni kršćani za koje se tvrdilo da su sačinjavali i do jedne trećine njegovih sveokupnih snaga. Gradaščević je podijelio svoju vojsku na dva dijela, ostavljajući jedan dio u Zvorniku za odbranu u slučaju mogućeg srpskog upada u teritoriju. Sa glavninom trupa uputio se prema Kosovu u susret velikom veziru koji je bio poslan s velikom vojskom da uguši pobunu. Na svom putu zauzeo je gradove Peć i Prištinu gdje je podigao svoj glavni logor.
Obračun sa visokim vezirom Mehmed Rašid-pašom se dogodio 18. jula u blizini Štimlja. Iako su sukobljene vojske bile otprilike iste veličine trupe velikog vezira su bile nadmoćnije u naoružanju. Gradaščević je poslao dio svoje vojske pod komandom Ali-bega Fidahića unaprijed da presretnu snage Rašid-paše. Nakon manjeg okršaja Fidahić je iscenirao lažno povlačenje. Misleći da je pobjeda nadohvat ruke veliki vezir je nepromišljeno poslao konjicu i artiljeriju u šumovit teren. Gradaščević je smjesta iskoristio ovu taktičku grešku i izvršio kažnjavajući protunapad s glavninom svojih snaga, skoro sasvim uništavajući osmanlijske snage. Rašid-paša je tu bio ranjen i jedva izvukao živu glavu.
Nakon tvrdnji velikog vezira da će sultan ispuniti sve zahtjeve Bošnjaka ukoliko se pobunjenička vojska povuče nazad u Bosnu, Gradaščević i njegove snage su se vratili kući. 10. augusta u Prištini je održan sastanak svih glavnih figura pokreta za autonomiju. Na ovom sastanku je odlučeno da Husein Gradaščević treba biti proglašen za bosanskog vezira. Mada je Gradaščević to isprva odbio svi oko njega su insistirali na tome i on je naposlijetku prihvatio tu čast. Njegov novi status je ozvaničen tokom svebosanskoga sabora održanog 12. septembra u Sarajevu. Ispred Careve džamije prisutni su položili zakletvu na Kur´anu da će biti odani Gradaščeviću i objavili da, uprkos potencijalnoj propasti i smrti, neće biti odustajanja.
U tom trenutku Gradaščević nije bio samo vrhovni zapovjednik, nego i glavna civilna vlast u Bosni. Osnovao je sud, i nakon što se udomaćio u Sarajevu, preselio je centralnu vlast Bosne u Travnik, napravivši od njega de facto glavni grad pobunjene Bosne. U Travniku je osnovao Divan, bosanski kongres, koji je zajedno sa njim tvorio bosansku vladu. Gradaščević je u to vrijeme prikupljao i porez, te smaknuo nekoliko lokalnih protivnika autonomaškog pokreta. Stekao je reputaciju heroja i snažnog, hrabrog i odlučnog vladara. Jedna anegdota koja to ilustrira je da je Husein-kapetanov novodni odgovor na pitanje da li se boji rata sa Osmanlijskim carstvom bio "Boga se bojim malo," odgovorio je, "Sultana nimalo, a Vezira - ko dorata svoga." thumb|left|Karta današnje Bosne i Hercegovine. 1. Sarajevo, 2. Stolac, 3. Gacko, 4. Trebinje. Hercegovina je označena tamnom bojom.
Tokom ovog zatišja u oružanom konfliktu sa Turcima pažnja je okrenuta na hercegovačke protivnike pokreta za autonomiju. Manji ratni pohod je pokrenut protiv Hercegovine iz tri različita pravca:
Međutim, ispostavilo se da je Namik-paša već bio napustio Stolac, tako da se ovaj napad odgodio. Napad na Gacko nije bio uspješan jer su snage iz Posavine i južnog Podrinja potučene od strane Čengićevih trupa. Ipak, uspjeha je bilo; u oktobru je vojska, koju je Gradaščević uključio pod komandu Ahmed-beg Resulbegovića, zauzela Trebinje od Resulbegovićevih lojalista i drugih podržavalaca stolačke opozicije.
Bosanska delegacija je stigla u tabor Velikog vezira u Skoplju u novembru te godine. Veliki vezir je obećao delegaciji da će insistirati kod sultana da prihvati bošnjačke zahtjeve i da službeno proglasi Gradaščevića vezirom autonomne Bosne. Međutim, njegove prave namjere su se pokazale rano u decembru kada je napao bosanske snage stacionirane u okolini Novog Pazara. Još jednom je pobunjenička bosanska vojska zadala poraz sultanovim snagama. Zbog iznimno teške zime bosanske snage su se ipak morale vratiti kući.
U međuvremenu je u Bosni Gradaščević odlučio da nastavi sa pohodom na Hercegovinu i pored nepovoljne klime. Livanjski kapetan, Ibrahim-beg Firdus, je po naređenju pokrenuo konačni napad na lokalne kapetane kako bi ugušio sve lokalne protivnike autonomaškog pokreta. Kako bi postigao taj cilj Firdus je prvo napao Ljubuški i lokalnog kapetana Sulejman-bega. U iznimno važnoj bitki, Firdus je pobijedio Sulejman-bega i osigurao cijelu Hercegovinu osim Stoca. Na žalost, dio vojske koja je opsjedala Stolac doživjela je poraz na početku marta slijedeće godine. Saznavši da su bosanske snage bile iscrpljene zbog zime stolački kapetan Ali-paša Rizvanbegović je prekinuo opsadu i izvršio kontranapad, te potukao napadačke snage. Iz Sarajeva je već bilo poslano pojačanje pod komandom Mujage Zlatara prema Stocu, ali im je Gradaščević 16. marta naredio da se vrate nazad kada je saznao da se sprema velika ofanziva na Bosnu od strane Velikog vizira. thumb|desno|270px|Stup danas: Istočno Sarajevo je bilo scena konačne bitke Huseina Gradaščevića.
Osmanlijski napad je započeo početkom februara. Veliki vezir je poslao dvije vojske: jednu iz Vučitrna a drugu iz Shkodëra. Obadvije vojske su išle u pravcu Sarajeva, a Gradaščević je poslao snagu od otprilike 10000 vojnika da ih susretnu. Kada su turske snage uspjele preći preko Drine Gradaščević je naredio Ali-paši Fidahiću da sa svojih 6000 vojnika susretne neprijatelja kod Rogatice, dok su jedinice smještene u Višegradu krenule prema Palama, nedaleko od Sarajeva. Susret dviju strana se konačno desio krajem maja kod Glasinca, istočno od Sarajeva. Bosansku vojsku je predvodio sam Gradaščević, dok su osmanlijske jedinice bile pod komandom Kara Mahmud Hamdi-paše, novopostavljenog bosanskog vezira od strane sultana. Nakon prvog sukoba Gradaščević je bio primoran da se povuče na Pale. Borba je nastavljena na Palama, a Gradaščević se opet morao povući, ovaj put u Sarajevo. Tamo je vijeće kapetana odlučilo da se nastavi sa borbama.
Konačna borba se dogodila 4. juna na Stupu, mjestu između Sarajeva i Ilidže. Nakon duge i intenzivne borbe činilo se da je Gradaščević još jednom potukao sultanovu vojsku. Međutim, pred sami kraj hercegovačke snage pod komandom Ali-paše Rizvanbegovića i Smail-age Čengića su probile Gradaščevićevu odbranu, koja je bila postavljena na stranama, i uključile se u borbu. Iznenađena napadom s leđa pobunjenička vojska je bila primorana povući se u Sarajevo. Tada je odlučeno da je daljnji vojni otpor besmislen. Gradaščević je pobjegao u Gradačac dok je sultanova vojska ulazila u Sarajevo 5. juna i spremala marš na Travnik. Nakon što je shvatio koje bi teškoće njegov grad i porodica doživjeli ako ostane u Gradačcu, Gradaščević odlučuje da napusti Gradačac i krene ka Austriji.
Egzil i smrt
thumb|rightt|Pogled na Zlatni rog sa Ejjuba gdje je Gradaščević ukopan.
Ukoliko mu izbor da pobjegne iz Bosne nije bio već dovoljno očit moguće je da je posebna sultanova fetva u kojoj Gradaščevića proglašava "nevaljalcem", "zlikovcem", "izdajnikom", "odmetnikom", "razbojnikom" i "buntovnikom" te ga osuđuje na smrt i konfiskaciju sve imovine, osim mulkovnih dobara, ubijedila Gradaščevića da napusti zemlju. Ipak, zbog raznih običaja i procedura njegov odlazak iz Bosne je otegnut na nekoliko dana. Nakon molbe austrijskim vlastima da olakšaju svoje restrikcije, Gradaščević je konačno došao do granice na Savi sa velikim brojem svojih pratilaca 16. juna. Prešao je rijeku u Habzburšku zemlju zajedno sa 100 pratilaca, slugama i familijom. Iako je očekivao da će biti tretiran kao bosanski vezir bio je pritvoren u Slavonskom Brodu gotovo mjesec dana dok su mu oružje i drugo vlasništvo bili oduzeti.
Austrijske vlasti su bile pod stalnim pritiskom Osmanlijske vlade da Gradaščevića što je moguće više udalje od granice. 4. jula Husein je prebačen u Osijek gdje je faktički živio u kućnom pritvoru. Njegova komunikacija sa ostatkom porodice i zajednicom je bila veoma ograničena zbog čega se nekoliko puta žalio vlastima. Situacija se ipak vremenom poboljšala i prije nego je napustio Osijek izjavio je lokalnim vlastima da mu je tu prijao boravak. Iako je osjećao duboku žal za domom i nakon što je tek djelomično imao kontrolu nad svojom sudbinom, Gradaščević je ipak održavao svoj ponos. Govorilo se da je živio luksuzan život a što je uključivalo i viteška natjecanja sa svojim društvom.
Krajem 1832. godine Husein je pristao da se vrati na Osmanlijsku teritoriju da bi dobio oprost od sultana. Uvjeti koji su mu bili izrečeni u Zemunu su bili veoma oštri, a insistirali su ne samo na tome da se Gradaščević više nikada ne vrati u Bosnu nego da ne kroči nijednim Osmanlijskim teritorijama u Evropi. Razočaran, Gradaščević je bio prinuđen da prihvati uvjete i preseli se u Beograd. U Beograd je došao 14. oktobra u odrazu pravog vezira jašući konja osedlanog srebrenim i zlatnim sedlom ("sav u srmi i suhome zlatu") i u velikoj pratnji. Bio je ophođen kao heroj od strane muslimana u Beogradu i kao ravnopravan od strane lokalnog paše. Gradaščević je ostao u Beogradu dva mjeseca u kojem vremenu mu je zdravlje oslabilo (kako je zabilježio doktor Bartolomeo Kunibert). Napustio je grad i uputio se prema Istanbulu u decembru ali, pošto je njegova kćerka još bila mlada, njegova supruga je ostala u Beogradu da bi mu se pridružila u proljeće iduće godine.
U Istanbulu je Gradaščević živio u starim janjičarskim barakama na atmejdanu (Hipodromski trg) dok je njegova familija živjela nedaleko odatle u posebnoj kući. Živio je relativno mirnim životom naredne dvije godine i jedini značajan događaj je bio kad mu je sultan ponudio da postane paša visokog ranga u Osmanlijskoj armiji; ponudu koju je Gradaščević prezirno odbio izjavivši da će "radije umrijeti u nošnji svojh očeva nego da nosi(m) nizam-uniformu jednog paše!". Umro je 17. augusta 1834. godine. Legenda govori da je otrovan od strane carskih vlasti ali imajući u vidu njegovo loše zdravlje vjerovatnije je da je umro od kolere. Ukopan je na mezarju Ejjub, nedaleko od stare veterinarske škole gdje se njegov mezar i danas nalazi.
Baština
Husein Gradaščević je bio živa legenda u vremenu u kojem je živio. Po svojoj smrti postao je "legenda bosanskog ponosa". Među Bošnjacima je bila poznata izreka da "godinama nakon njegove smrti niko u našem narodu ne bi mogao čuti njegovo ime a da ne pusti suzu." Ovaj pozitivni osjećaj nije bio isključivo prisutan u muslimanskoj populaciji pošto se i za kršćane iz Posavine smatra da su dijelili sličan pogled decenijama.
Prva historijska literatura napisana o Huseinu Gradaščeviću može se naći u djelu Safvet-bega Bašagića "Kratka uputa u prošlost Bosne i Hercegovine" iz 1900. godine. Međutim, zbog historijskih nesuglasica između porodica Bašagić i Gradaščević pogled Safvet-bega na Husein-kapetana je donekle subjektivan. Godinu dana kasnije Gradaščevića spominje Bartolomeo Kunibert u svojim djelima na temu Prvog srpskog ustanka, koja su opisala Gradaščevića prilično pozitivno kao tragičnog heroja.
Za vrijeme Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije Gradaščević i njegov pokret su rijetko spominjani. Ono što je smatrano otporom više klase implementacijama modernih reformi se nije dobro slagalo s komunističkom ideologijom. Gradaščević je kratko pomenut u takvom svjetlu u djelu Avde Sućeske o bosanskim kapetanima 1964. godine. Otada prolazi još 24 godine prije nego što Gradaščević biva ponovo spomenut, ovoga puta u djelu Galiba Šljive iz 1988. godine o Bosni u prvoj polovini 19. stoljeća. Iako je tada riješeno nekoliko historiografskih kontroverzi nije bilo neke značajne promjene u pogledu na Gradaščevića.
Bilješke
1 Posljednja sahat-kula izgrađena u Bosni i Hercegovini za vrijeme Osmanlijske vlasti je bila Vratnička sahat-kula. Pošto je ta sahat-kula bila jedina izgrađena od drveta te kasnije iz tih razloga i srušena, Gradačačka sahat-kula se smatra posljednjom sahat-kulom izgrađenom tipičnim metodama od kamena.
Ivo Pilar
Ivo Pilar (Zagreb, 19. lipnja 1874. – Zagreb, 3. rujna 1933.), hrvatski pravnik, povjesničar, publicist, filozofski pisac, smatran utemeljiteljem hrvatske geopolitike i pravaški političar. Njegovim imenom nazvan je Instutut društvenih znanosti "Ivo Pilar" u Zagrebu.
Mladost i radovi
Ivo Pilar rodio se u Zagrebu 1874. godine. Klasičnu gimnaziju završio je u Zagrebu, studij prava u Beču a na prestižnoj pariškoj École de droit slušao je predavanja kojima zaokružuje naobrazbu. Poslije Pariza, vrativši se u Beč, doktorirao je, a svečana promocija bila je 14. srpnja 1899. godine. Nakon studija kratko je radio kao tajnik u korporaciji za željeznu industriju, odakle odlazi u Sarajevo, gdje je postavljen za tajnika Zemaljske banke. Bio je jedan od ideologa Hrvatske Moderne a u Kolu hrvatskih književnika, koji su se od godine 1900. okupljali oko Kranjčevića, bio je i Pilar. Studije i članke objavljivao je u Kranjčevićevoj Nadi i u nekim zagrebačkim književnim časopisima. Međutim, ne zadržava se dugo u ovoj službi, već prima posao službenika kod sudbenoga stola u istome gradu. Godine 1905. odlazi u Tuzlu i otvara odvjetnički ured. U Tuzli, gdje je razvio jaku pravničku i hrvatsku aktivnost, ostaje do 1920. godine. Prilike u Bosni sve više ga zaokupljaju, osobito položaj hrvatskoga naroda, pa se aktivno uključuje i u politički život, uvjeren da hrvatska politika mora postati odlučnija u zaštiti interesa i prava Hrvata u Bosni i Hercegovini. Godine 1906. jedan je od osnivača Hrvatske narodne zajednice, pravaške političke stranke u Bosni i Hercegovini, pokušavajući pasivni hrvatski puk politički osvijestiti i pripremiti za nailazeće sudbonosne događaje. U veljači 1908. godine postaje članom Središnjeg odbora HNZ-a i predsjednikom Okružnog odbora HNZ-a Donja Tuzla.
Objavljuje brošuru Nadbiskup Štadler i Hrvatska narodna zajednica (Sarajevo, 1908.), koja nije dobro primljena u crkvenim krugovima, pa između njega i vrhbosanskoga nadbiskupa dolazi do političkoga razmimoilaženja. U brošuri zaključuje da katolička vjera ima nedvojbeno iznimnu ulogu u čuvanju nacionalnoga identiteta Hrvata u Bosni, ali drži da postoje i stanovite razlike između interesa naroda i Crkve kao institucije. Svjetski rat zatječe ga u Tuzli i usuprot mnogim Hrvatima koji očekuju raspad omrznute Monarhije, Pilar upozorava kako je Monarhija jedini jamac ostanka hrvatstva, te da je svakako treba sačuvati, dakako reformiranu. Objavljuje u Zagrebu 1915. godine, pod pseudonimom dr. Juričić, studiju ''Svjetski rat i Hrvati. Pokus orijentacije hrvatskoga naroda još prije svršetka rata''.
Čini mu se, pače je uvjeren, kako hrvatska politička elita luta, ne snalazeći se u najnovijim događajima, i umjesto da jasno formulira ciljeve i program borbe hrvatskoga naroda u svjetskom ratu, inicijativu prepušta Srbima. Djelo je dobro primljeno kod upućenih čitatelja, pa je 1917. godine uslijedilo i drugo izdanje.
Razvoj događaja na jugu Monarhije odvijao se mimo Pilarovih želja i uvjerenja, pa u Sarajevu 1918. godine objavljuje neveliku knjižicu (32 stranice maloga formata) ''Politički zemljopis hrvatskih zemalja. Geopolitička studija'', kojim djelom udara temelje geopolitike u Hrvata. Toga je i sam bio svjestan jer ističe: "Nije nam poznato, da bi u hrvatskoj književnosti postojalo djelo o političkoj geografiji u navedenom smjeru. (...) Ovaj esej se dakle pokazuje prvijencem na tom polju u našoj literaturi". Pilar u ovom djelu ističe da su hrvatske zemlje od 1908. godine, dakle od aneksije, našle u sastavu jedne i to jake države, koja je jamac hrvatskoga opstanka i pod vlašću koje "procvale su pak današnje hrvatske zemlje kao nikad prije".
Južnoslavensko pitanje
Obje spomenute studije bile su samo priprema za kapitalno Pilarovo djelo, neobične sudbine, kod nas poznato pod nazivom Južnoslavensko pitanje. Pilar je i ovo djelo napisao pod pseudonimom, ovom prigodom se prozvao L. v. Südland, a puni naslov djela na njemačkome jeziku, na kojemu je izvorno i napisano, glasi: L.v. Südland, ''Die südslawische Frage und der Weltkrieg. Uebersichtliche Darstellung des Gesamt – Problems, pa bi pun naslov knjige na hrvatskome jeziku glasio: Južnoslavensko pitanje i svjetski rat. Pregledan prikaz cjelokupnog problema''.
Reakcija na knjigu
Knjiga je u Beču doživjela dva izdanja. Drugo izdanje, kako u Predgovoru hrvatskome prijevodu navodi Fedor Pucek, tiskano je "dobrano prorijeđeno, jer iskrena, premda formalno blaga kritika austrijske politike u hrvatskim zemljama tokom 19. stoljeća nije bila dopuštena od tadašnjih austrijskih vlasti". Pilar je knjigu napisao njemačkim jezikom jer ju je namijenio njemačkome jezičnome području, austrijskoj čitalačkoj publici posebice, ali i vojnim i političkim krugovima ratujuće Monarhije, međutim zanimanje za knjigu bilo je ispod očekivanja. Ipak, radi preventive, kako navodi Pucek, bila je i plijenjena.