cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jack Churchill
Drugi svetski rat
16. januara 1944. godine "Ludi Džek" Čerčil je poveo britanske komandose u Jugoslaviju, na ostrvo Vis, da pomognu borbu jugoslovenskih partizana protiv Nemaca. Između 26. januara i 4. februara njegovi komandosi su napali nemački garnizon kod Milne na otoku Hvar četiri puta. 19. marta njegova jedinica od 110 ljudi iz grupe komandosa br. 2 napalo je selo Grohote na otoku Šolta ubivši 6 i zarobivši 102 Nemca, sa gubicima od 1 čoveka. U maju je dobio zadatak da napadne nemačko uporište na otoku Brač. Organizovao je šaroliku armiju od 1.500 partizana i 50-ak komandosa za desant. 2. juna, tokom borbi na Braču, Čerčil je onesvešten od nemačke granate i zarobljen.
Posle rata
Nakon drugog svetskog rata je posredovao je u izraelsko-arapskim okršajima oko Jerusalima, trenirao padobrance, predavao u kampovima za obuku vojnika...
Preminuo je 1996, u dubokoj starosti, kao nosilac više medalja za hrabrost.
Brnik (Makedonija)
Brnik je naselje u Republici Makedoniji, u južnom delu države. Brnik pripada opštini Novaci.
Budimirci
Budimirci su naselje u Republici Makedoniji, u južnom delu države. Budimirci pripadaju opštini Novaci.
Jelovica (Gorenja vas - Poljane, Slovenija)
Jelovica je naselje u slovenskoj Općini Gorenjoj vasi - Poljane. Jelovica se nalazi u pokrajini Gorenjskoj i statističkoj regiji Gorenjskoj.
El Ahijadero, Manuel Doblado
El Ahijadero je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Manuel Doblado.
Brnik (Makedonija)
Prirodni uslovi
Naselje Brnik je smešteno u južnom delu Republike Makedonije. Od najbližeg većeg grada, Bitolja, naselje je udaljeno 40 km istočno.
Jelovica (Gorenja vas - Poljane, Slovenija)
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 14 stanovnika.
Budimirci
Prirodni uslovi
Budimirci se nalaze u južnom delu visokoplaninske oblasti Marijovo, kao jedno od najzabačenijih, ali i etnički najčistijih delova pravoslavnog slovenskog življa na tlu Makedonije. Naselje je položeno na omanjoj visoravni, od koje se južno izdiže planina Nidže. Zapadno od sela protiče Crna reka, koja u ovom delu toka pravi veliku klisuru. Nadmorska visina naselja je približno 850 metara.
Brnik (Makedonija)
Prirodni uslovi
Brnik se nalaze u zapadnom delu visokoplaninske oblasti Marijovo, kao jedno od najzabačenijih, ali i etnički najčistijih delova pravoslavnog slovenskog življa na tlu Makedonije. Naselje je položeno na istočnim padinama Selečke planine. Zapadno od sela izdiže se glavno bilo planine. Nadmorska visina naselja je približno 830 metara.
Tautenburg
Tautenburg je opština u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 93 opštinska središta okruga Zale-Holcland. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 299 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16074096.
Brnik (Makedonija)
Stanovništvo
Brnik je prema poslednjem popisu iz 2002. godine imao 2 stanovnika.
Pretežno stanovništvo po poslednjem popisu su etnički Makedonci (100%). Većinska veroispovest je pravoslavlje.
Tautenburg
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Zale-Holcland Tautenburg se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Zale-Holcland. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 230 metara. Površina opštine iznosi 12,7 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 299 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 24 stanovnika/km².
Budimirci
Prirodni uslovi
Klima u naselju je planinska zbog znatne nadmorske visine.
Stanovništvo
Budimirci su prema poslednjem popisu iz 2002. godine imali 30 stanovnika.
Alfa hidroksilna kiselina
thumb|right|Glikolna kiselina, primjer alfa hidroksilne kiseline
Alfa hidroksilne kiseline spadaju u grupu karboksilnih kiselina koje osim što imaju funkcionalnu karboksilnu grupu -COOH, na susjednom C atomu imaju i hidroksilnu grupu -OH. Mogu se naći u prirodi, ili mogu se sintetizovati pri čemu neke od njih nalaze primjenu u kozmetičkoj industriji.
Mnoge Alfa hidroksilne kiseline se koriste u organskoj sintezi kao gradivni blokovi. Najednostavnije i najčešće AHA kiseline su: glikolna kiselina, mliječna kiselina, limunska kiselina, bademova kiselina (fenil-glikolna kiselina), vinska kiselina, jabučna kiselina.
Alfa hidroksilne kiseline često imaju sve osobine koje imaju karboksilne kiseline (disocijacija,formiranje soli,esterifikacija itd.), ali takođe imaju i osobine koje imaju alkoholi (oksidacija, etara itd.).
Jerihon
Jerihon (hebrejski יְרִיחוֹ; Standardni hebrejski Yəriḥo; Tiberijanski hebrejski Yərîḫô, Yərîḥô) gradić u Zapadnoj obali sa otprilike 19.000 stanovnika. Osnovan prije 11.000 godina, Jerihon je poznat kao jedan od najstarijih gradova u svijetu.
Neolitičko naselje
Jerihon je poznat kao neolitsko naselje.
Najstarije gradsko naselje, utemeljen 8350. – 7350. prije n. e. Naselje je bilo okruženo bedemom s kulama, a unutar bedema je živjelo oko 1000 – 1500 stanovnika. Kuće su bile od ćerpiča (sušena opeka). Na nalazištu su uočljivi slojevi koji ukazuju na kontinuitet života.
Jerihon A je stupanj za koji su karakteristične okrugle kuće od ćerpiča. U kasnijem razvoju naselje je već i u toj fazi utvrđeno kamenim zidom ispred kojeg je jarak. Sačuvana je 8 metara visoka kula. Kameno oruđe je još uvijek mezolitsko. Snažno utvrđenje se tumači strateškim položajem grada.
Jerihon B je faza u kojoj još uvijek nema keramike (valja napomenuti da je razdoblje nastanka Jerihona unutar razdoblja akeramičkog neolitika), dok se u graditeljstvu sve više javljaju pravokutne građevine, a oko dvorišta je grupirano više prostorija. Zidovi i podovi zgrada su premazani ilovačom, a katkad su crveno obojeni.
Pokojnici su pokapani ispod kuća. Kosturi su pronađeni u zgrčenom položaju, a lubanje su bile uklonjene i posebno tretirane (školjke u očnim dupljama) kao kultni predmeti. Postoji teorija da je takvo pokapanje svojstveno zemljoradničkim društvima. Ponekad su pokapane i statue u prirodnoj veličini, vjerojatno kao surogat ako bi tijelo pokojnika bilo nemoguće pokopati.
Desant NOVJ na Šoltu maja 1944.
mini|Spomenik palim borcima na Šolti 10. maja 1944. delovi 26. dalmatinske divizije NOVJ uz podršku savezničke mornarice i vazduhoplovstva napale su nemačka uporišta na ostrvu Šolti. Desant na Šoltu izveden je tokom noći 9/10. maja sa Visa brodovima britanske mornarice i mornarice NOVJ. Uprkos velikom zalaganju jedinica, napad nije uspeo usled vrlo uporne i dobro organizovane nemačke odbrane i pristizanja pojačanja iz Splita. Tokom noći 10/11. maja jedinice su se vratile na Vis.
Prilikom povratka, nemački brodovi potopili su jedan brod mornarice NOVJ koji je prevozio ranjenike. Tada je stradalo oko 60 ranjenika NOVJ i nekoliko nemačkih zarobljenika.
Ukupni nemački gubici iznosili su 198 izbačenih iz stroja,  dok su jedinice NOVJ imale oko 230 izbačenih iz stroja.
Okolnosti
minijatura|Brodovi mornarice NOVJ 1944.
Nakon neuspeha u odbrani Korčule (operacija Herbstgeviter II) Vrhovni štab NOVJ odustao je od frontalne odbrane jadranskih ostrva izuzev Visa. Šolta, Brač i Hvar su evakuisani, i njih su posele i utvrdile nemačke trupe. 26. divizija je manjim snagama koje su se tajno iskrcavale na ova ostrva neprekidno postavljala zasede i nanosila gubitke nemačkim kolonama, a u saradnji sa savezničkim komandosima, mornaričkim i vazduhoplovnim jedinicama i Mornaricom NOVJ izvodila je desante i napade većeg obima na nemačke posade na ostrvima.
17. marta 1944. britanski komandosi iskrcali su se na Šolti, uništili četu nemačke 264. divizije koja je branila ostrvo i povukli se. 22-24. aprila jedinice 26. divizije NOVJ izvele su uspešan desant na Korčulu, nanevši tamošnjoj nemačkoj posadi teške gubitke. Ponovni napad na Šoltu snage 26. divizije izvele su 10. maja. Zatim je usledio desantni prepad na Brač 2-5. juna 1944.
Tok napada
Zapovest za napad na Šoltu izdao je štab Osmog korpusa NOVJ 4. maja 1944. Za akciju je određena Prva dalmatinska brigada, ojačana 3. bataljonom i vodom minobacača 81 mm iz 12. dalmatinske brigade i baterijom brdskih topova 75 mm korpusnog brdskog artiljerijskog diviziona. 9. maja posle podne izvršeno je ukrcavanje u trupa luci Rukavac na Visu na savezničke desantno-jurišne čamce (tipa LCI). Posebnu transportnu kolonu formirali su engleska koča "Sea Star", četiri saveznička desantno-jurišna čamca tipa LCA i naoružani brodovi Mornarice NOVJ (NB-4 i NB-8). Ovoj koloni bili su priključeni: sanitetski brod Marin II i motorni jedrenjak Dupin i jedan leut.
Tokom noći brodovi su otplovili do Šolte i nešto posle ponoći jedinice su se iskrcale na Šoltu. U uvalu Šešula na zapadnoj strani ostrva iskrcali su se 1. bataljon Prve dalmatinske i 3. bataljon 12. dalmatinske brigade. U uvali Senjska na južnom delu ostrva iskrcala su se ostala tri bataljona Prve dalmatinske. Jedinice su tokom noći podišle glavnoj nemačkoj utvrđenoj zoni na ostrvu u selu Grohote i na visovima oko uvale Rogač. U 6:30 trebalo je da počne vazdušna i artiljerijska priprema, nakon koje je trebalo da usledi juriš na nemačka utvrđenja.
Nakon prethodnih poraza na Šolti i Korčuli Nemci su znatno unapredili odbranu. Stalnu posadu na Šolti činile su 3. i 7. četa 892. puka 264. divizije. Otporne tačke su utvrđene za odbranu i obezbeđene bodljikavom žicom i minskim poljima. Neposrednu artiljerijsku podršku u odbrani davala je artiljerijska formacija sa Čiova. Osmatrači su brzo otkrili iskrcavanje, pa je nemački admiral Jadrana obavešten već u 3 časa noću. Komanda je držala stalno spremne rezerve, pa je pred sam napad kao pojačanje iskrcana još jedna četa iz Splita pod komandom kapetana Mormana. Time je posada ojačana na oko 500 vojnika.
Nakon likvidacije spoljnih tačaka odbrane, jedinice su se koncentrisale za napad na centar nemačke odbrane. Artiljerijska priprema počela je na vreme, u 6:30, dok je vazdušni napad nešto kasnio. Ovim su Nemcima naneti izvesni gubici i potopljen je jedan brod, ali nije uništeno nijedno nemačko utvrđenje. U 7:00 počeo je napad pešadije. Jedinice su uspele da osvoje nešto terena, ali su pretrpele znatne gubitke, a da nemački sistem odbrane pri tom nije bitnije narušen. Zaprečna artiljerijska vatra sa Čiova delovala je vrlo efikasno, a posebno teške gubitke jedinicama NOVJ nanele su umešno postavljene protivpešadijske mine.
Napad je obnavljan više puta u toku dana uz podršku savezničkih jurišnih aviona. Nemci su sabijeni na malu jako utvrđenu zonu u Grohotama, ali odlučujući uspeh nije postignut. U toku poslepodneva štab 26. divizije doneo je odluku o obustavljanju napada. Da bi obmanuli neprijatelja i zaštitili evakuaciju, zaštitni delovi izveli su još jedan demonstrativni napad. Međutim, Nemci su se, i sami pretrpevši ozbiljne gubitke, ograničili na odbranu.
Neposredno po padu mraka, jedinice NOVJ su se ukrcale na brodove i počela je evakuacija. Istovremeno je u Grohote pristiglo novo nemačko pojačanje jačine jednog bataljona.
Povratak na Vis
Bataljoni su se u pratnji savezničkih ratnih brodova bezbedno vratili na Vis. Sanitetski brod Marin II i motorni jedrenjak Dupin na koje su ukrcani ranjenici nisu bili u stanju da prate pomorsku formaciju zbog manje brzine, pa su plovili odvojeno. Oko ponoći nemačko vazduhoplovstvo izvršilo je snažan napad na višku luku. Zbog toga brod Marin II nije mogao da uplovi u luku, nego se zadržao na otvorenom moru. Tu su ga orkrili i potopili nemački torpedni čamci. Tu je stradalo oko 60 ranjenika Prve i 12. dalmatinske brigade, i jedan broj nemačkih zarobljenika.
Međutim, štab nemačkog 15. brdskog korpusa u izveštaju štabu Druge oklopne armije naglasio je da su "stalni transporti ranjenika pod znakom ženevskog Crvenog krsta osmotreni i od strane nemačkih jedinica nije otvarana vatra na njih".
Ocene borbe
Obe strane pozitivno su ocenile rad svojih jedinica u ovoj borbi.
Iako se napad nije završio uspehom, štab Osmog korpusa NOVJ ocenio je da je zalaganje boraca bilo na visokom nivou i da je postignuto koliko se moglo u datim okolnostima. Naročito je istaknut 3. bataljon Prve dalmatinske za hrabrost i snalažljivost.
Štab nemačkog 15. brdskog korpusa ovako je ocenio zalaganje svojih snaga:
Štab je posebno istakao kapetana Mormana, komandira interventne čete iz Splita.
Nemačke snage imale su u borbi 34 poginula (od čega tri oficira), 82 ranjena i 82 nestala oficira i vojnika.
Jedinice NOVJ pretrpele su u borbi gubitke od 40 poginulih i 129 ranjenih. Među poginulima je i komandant 3. bataljona 12. dalmatinske poručnik Ivan Dragobratović. Pored toga, imali su oko 60 poginulih prilikom potapanja sanitetskog broda Marin II.
El Llano Grande, Santiago Suchilquitongo
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1689 m.
Henry Kissinger
Henry Alfred Kissinger (Furth, 27. 5. 1923.), američki diplomat i političar njemačkog porijekla.
Životopis
Rodio se kao Heinz Alfred Kissinger u Bavarskoj. Otac mu je bio učitelj, a majka potječe iz bogate jevrejske obitelji. Pred nacističkim progonom, pobjegao je u SAD 1938. godine.
Između 1969. i 1977. godine Kissinger je igrao dominantu ulogu u vanjskoj politici Sjedinjenih Američkih Država. Tijekom tog razdoblja vršio je dužnosti Savjetnika predsjednika za nacionalnu sigurnost, a bio je Ministar vanjskih poslova. U razdoblju Hladnog rata, kao vješti diplomat, smirio je napete odnose SAD-a i Sovjetskog Saveza, a zajedno s budućim američkim predsjednikom George H. W. Bushem pomogao je stvaranju politike ekonomskog otvaranja Kine. 1987. je dobio i prestižnu "Karlovu nagradu" grada Aachena. Od 1996 postaje članom znanstvenog vijeća fundacije "Otto von Bismarck".
Kontroverze
Poznati američki novinar i ekonomski teoretičar F. William Engdahl u svojim knjigama o američkoj naftnoj i prehrambenoj geopolitici "Stoljeće rata" i "Sjeme uništenja" izravno optužuje Henryja Kissingera za odgovornost za sudjelovanje u američkoj politici sedamdesetih godina 20. veka koja je bila usmjerena na agresivno širenje agrobiznisa u zemlje u razvoju, s ciljem uništenja poljoprivredne proizvodnje u tim zemljama. Ta se politika nastavila u okviru omogućavanja američkim proizvođačima genetski modificiranih žitarica tijekom 90-ih da agresivno nametnu svoje proizvode siromašnijim zemljama, a krajnji cilj takve politike bilo bi smanjenje broja stanovnika na Zemlji. Engdahl ističe kako je Kissinger bio vrlo blizak Georgeu W. Bushu i podržavao njegovu politiku prema Iraku i Afganistanu koja je usmjerena na daljnje učvršćivanje moći. Henry Kissinger štićenik je interesnog kruga obitelji Rockefeller čiji utjecaj na američku politiku i svjetsku ekonomiju po Engdahlu poprima nezamislive razmjere.
Francuska rivijera
Francuska rivijera poznatija kao Côte d'Azur (srpskohrvatski: Azurna obala) proteže se duž istočne mediteranske obale u Francuskoj, od talijanske granice na istoku (odnosno Mentona) do Cassisa na zapadu. Azurna obala administrativno podpada pod francusku regiju Provansa-Alpe-Azurna obala, ali je unutar nje i mala kneževina Monako, sa svojom prijestolnicom Monte Carlo, koji je jedan od nosioca mondenog života rivijere. Côte d'Azur se nadovezuje na Talijansku rivijeru, koja je nastala nakon nje.
Karakteristike i historija
Prometno povezivanje rivijere počelo je još za Napoleona koji je izgradio cestu zvanu Grande Corniche između Nice i Mentona. Ona se tako zove jer je najviša (od tri koliko ih ima, a liče na vijence (korniše) iz arhitekture), ide na 427 metara iznad Monte Carla i mora, a zamjenila je staru rimsku cestu. Najniži Corniche, izgradio je monegaški knez u 19. vijeku, njime su povezana obalna naselja. Srednji Corniche, otvoren je 1939., s namjerom da pospješi rast turizma, njome je povezan i Eze. Do rivijere je došla i željeznica za koju su izgrađeni brojni tuneli i vijadukti po vapnenačkim rtovima.
Rivijera je svoju popularnost zadržala i nakon Drugog svjetskog rata kad su otkrivena nova mjesta kao Saint-Tropez, kog je otkrila Brigitte Bardot, ili sela u brdima iznad obale zahvaljujući umjetnicima poput Picassa i Matissa. Turistički rast doveo je i do negativnih pojava, spekulacija sa zemljom i rasta moći privatnog interesa, pa je danas neka planska izgradnja ili ograničenje gradnje u cilju općeg dobra vrlo teško provediva. U posljednja vremena Côte d'Azur, više nije poznat samo po turizmu, već se razvija i kao regija visoke tehnologije i naučnih istraživanja, samo par kilometara sjeveroistočno od Cannesa izgrađen je tehnološki park Sophia Antipolis.
Antropološka lingvistika
Antropološka lingvistika proučava suodnos jezika i kulture: postoji li i kakva je međusobna uvjetovanost tipa kulture i tipa jezika, tj. u kojoj mjeri postoji uvjetovanostizmeđu danog i kulturnog i odgovarajućeg jezičnog tipa. Za razvoj antropološke lingvistike osobito su zaslužni američki indijanisti Boas, Sapir i Whorf.
Rosasco, Pavia
Rosasco je naselje u Italiji u provinciji Pavia, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 547 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 115 m.
Nevolje jednog Bobana
Nevolje jednog Bobana je jugoslovenska crno-bela TV komedija u produkciji RTV Beograd emitovana 1968. godine. Režirao ju je Srboljub Stanković, a scenario je napisao Petar Cvetković.
Leopolis, Wisconsin
Liopolis je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Viskonsin.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 87.
El Sauz de Abajo, Lagos de Moreno
El Sauz de Abajo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Lagos de Moreno.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2124 m.
Variano, Piacenza
Variano je naselje u Italiji u provinciji Piacenza, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 607 m.
Etang-Vergy
Etan Verži je naselje i opština u istočnom delu centralne Francuske u regionu Burgonja, u departmanu Zlatna obala koja pripada prefekturi Dižon.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 183 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 69 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 2,65 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 311 metar (maksimalnoj 500 m, a minimalnoj 302 m).
Javorniški Rovt
Javorniški Rovt je naselje u slovenskoj Općini Jesenicama. Javorniški Rovt se nalazi u pokrajini Gorenjskoj i statističkoj regiji Gorenjskoj.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 189 stanovnika.
Fossà, Venezia
Fossà je naselje u Italiji u provinciji Venecija, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 433 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od -1 m.
Opština Găești, Dâmbovița
Găești je opština u Rumuniji u okrugu D'mbovica.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 192 m.
Calvario las Delicias, Yajalón
Calvario las Delicias je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Yajalón.
26. dalmatinska divizija NOVJ
Dvadeset šesta dalmatinska divizija NOVJ formirana je 8. listopada 1943. godine. U njen sastav su ušle Jedanaesta (biokovska), Dvanaesta i Trinaesta (južnodalmatinska) brigada sa oko 3 800 boraca. U siječnju 1944. u sastav divizije je umjesto Trinaeste ušla Prva dalmatinska brigada. U ožujku 1944. u sastav divizije ušla je i Treća prekomorska brigada NOVJ.
Od osnivanja, pa do kraja rata, divizija je bila u sastavu Osmog dalmatinskog korpusa. Operativno područje 26. divizije obuhvaćalo je južnu Dalmaciju, Pelješac i otočni arhipelag Hvar, Brač, Vis, Korčulu i manja ostrva. Uslijed karaktera svog operativnog područja divizija je bila upućena na blisku suradnju sa snagama Mornarice NOVJ.
Operativno područje divizije spadalo je u zonu njemačkog 5. SS korpusa Druge oklopne armije. Teritorij 26. divizije zaposjedala je 118. lovačka divizija, a u akcijama su sudjelovali i dijelovi Sedme SS i 369. legionarske divizije.
Od listopada do prosinca 1943. divizija je bila angažirana u teškim borbama za obranu slobodnog teritorija u Podbiokovlju, na Pelješcu i na Korčuli. Na Korčuli je tijekom operacije Herstgewitter 24. prosinca 1943. poginuo prvi zapovjednik 26. divizije, narodni heroj Niko Martinović.
Od siječnja 1944., 26. divizija je bila zadužena za obranu Visa. Pošto je donijeta odluka o odsudnoj obrani, Vis je uz pomoć Saveznika pretvoren u pravu tvrđavu. Ovim su njemački vojnici odvraćeni od desanta na Vis.
Tijekom rujna 1944. počela je ofenziva NOVJ za oslobeđenje Dalmacije, u kojoj je sudjelovala i 26 divizija. 8. rujna divizija je oslobodila Hvar. Značajan uspjeh postigla je prilikom oslobađanja Brača, gdje je bio uništen jedan ojačani bataljun 118. divizije.
26. divizija prva je divizija NOVJ koja je popunjena u punu ratnu formaciju. U kolovozu 1944., njene brigade brojale su 2 000-2 400 boraca, a u sastavu divizije bilo je ukupno 8 670 boraca. Od 8. listopada 1944. pod njenom taktičkim i disciplinskim zapovjedništvom bila je i Prva tenkovska brigada NOVJ.
26. divizija i Prva tenkovska brigada iskrcale su se sredinom listopada na kopno u južnoj Dalmaciji. Time je njemačka i ustaška posada u Dubrovniku dovedena u težak položaj. Prilikom izvlačenja, jedna kolona 369. divizije uništena je od strane dijelova 26. divizije NOVJ u bici na Vukovom klancu.
Nakon koncentriranja ostalih snaga Osmog korpusa pokrenuta je Kninska operacija, kojom je likvidirana osnovna uporišna točka na desnom krilu njemačke "zelene linije" fronte u Jugoslaviji i uništena 264. divizija.
Od 20. ožujka 1945. divizija je, u sastavu 4. armije, sudjelovala u Ličko-primorskoj i Tršćanskoj operaciji protiv njemačkog 15. i 97. brdskog korpusa, koji su u ovim operacijama uništeni.
Vivian, South Dakota
Vivijan je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Južna Dakota.
Arsen trihlorid
Arsen trihlorid je hemijsko jedinjenje, koje ima molekulsku masu od 181,281 Da.
La Rosita, Canelas
La Rosita je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Durango, u opštini Canelas.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2416 m.
Vuk
Vuk (Canis lupus) je vrsta pasa iz roda Canis.
Osobine
Veličina i težina vukova se jako razlikuje jer nastanjuju vrlo velika i različita područja.
San Sebastián, Taxco de Alarcón
San Sebastián je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Taxco de Alarcón.
Vuk
Osobine
Ženke su oko 2 do 12% manje od mužjaka i 20 do 25% lakše od njih.
San Sebastián, Taxco de Alarcón
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 40 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1316 m.
Fishbourne Roman Palace
Fishbourne Roman Palace (doslovno: Rimska palača u Fishbourneu) je rimska vila čiji se ostaci nalaze u naselju Fishbourne u West Sussexu u današnjoj Engleskoj. Palača je sagrađena u 1. vijeku, odnosno oko trideset godina nakon rimske invazije, na mjestu gdje je car Klaudije ustanovio jednu od logističkih baza za invazijsku vojsku. Palača je imala oblik četverokuta te bila okružena vrtovima, od kojih je sjeverna polovica danas rekonstruirana. Na građevini su bilježene značajne preinake i dograđivanja u 2. i 3. vijeku, a što je uključivalo prekrivanje starijih crno-bijelih mozaika s novijim, živopisnijim mozaicima. Palača se dodatno preuređivala kada je izgorjela godine 270. nakon čega više nije obnavljana.
Vuk
Rasprostranjenost
Do početka razvitka poljoprivrede i stočarstva vuk je bio najrasprostranjenija zvijer na zemlji. Bio je rasprostranjen u cijeloj Europi i Aziji sve do sjeverne Afrike kao u sjevernoj Americi. U velikim dijelovima tog nekada divovskog područja rasprostranjenosti, a naročito u zapadnoj Europi i sjevernoj Americi, ljudi su ga gotovo iskorijenili. U istočnoj Europi, na Balkanu, u Kanadi, Sibiru, Mongoliji i u manjoj mjeri u Iranu još postoje veće međusobno povezane populacije vukova. Inače, može ga se sresti još samo u malim, međusobno izoliranim zajednicama koje obuhvaćaju i manje od 100 životinja.
Životni prostor
Vukovi žive u velikom broju najrazličitijih okoliša. Zahvaljujući svojoj velikoj prilagodljivosti, uspijevaju živjeti u ledenim područjima Arktika, kao i u pustinjama sjeverne Amerike i centralne Azije. Većina vukova nastanjuju travnata područja i šume. Danas je poznat prije svega kao šumska životinja, ali to je posljedica činjenice, da ga je čovjek vrlo davno istisnuo s otvorenih područja.
Ponašanje i socijalna organizacija
Iako se ponekad može u divljini sresti jednog usamljenog vuka, normalan socijalni život vukova odvija se u čoporu. Vučji čopor se u pravilu sastoji od roditeljskog para i njihovih potomaka, dakle, riječ je o obitelji. Vukovi (za razliku od domaćih pasa) spolno sazrijevaju tek s dvije godine i za to vrijeme ostaju s roditeljima. Prošlogodišnji mladunci pomažu roditeljima u podizanju sljedeće generacije mladunaca. U normalnim uvjetima, u jesen se vučji čopor sastoji od roditeljskog para, njihovih mladunaca iz prethodne kao i mladunaca iz te godine. S dosizanjem spolne zrelosti, mladi vukovi u pravilu napuštaju teritorij svojih roditelja i kreću u potragu za vlastitim područjem. Roditelji su uvijek dominantni u odnosu na svoj podmladak, pa stoga nema borbi oko dominacije. Do parenja između srodnika u pravilu ne dolazi, čak i kad ne postoji drugi seksualni partner. Pri tome, mužjak je taj koji odbija parenje.
Ishrana
Osnovu vučje hrane čine veliki biljožderi, pri tome lovi onu vrstu koja je najčešća u području na kojem živi. Na sjevernim dijelovima područja na kojem su rasprostranjeni pretežno love u čoporu sobove, irvase, srne ili neku drugu jelensku divljač. U njihovu lovinu u istočnoj Europi spadaju i divlje svinje. Redovno love i male glodavce kao što su zečevi, kunići, krtice i miševi. U slučaju nestašice divljači, vukovi će jesti i strvinu kao i otpatke.
vitamine i neophodne elemente u tragovima vukovi ne dobijaju isključivo hraneći se biljožderima, nego i sami jedu biljnu hranu. U vrlo kvalitetnu hranu za vukove ubraja se razno bobičasto voće koje raste na njihovom području, kao i listovi nekog bilja i trave.
Poslovična proždrljivost vukova spada u područje bajki i legendi. Prema aktuelnim istraživanjima, godišnja potreba jednog vuka za hranom kreće se između 500 i 800 kg po pojedincu. U prosjeku, vuk jede oko 2 kg dnevno, ali se pri tome mora uzeti u obzir i duža razdoblja u kojima vukovi ne uspiju uloviti ništa. Izuzetno, vuk može pojesti odjednom i do 10 kg mesa, ali on iza toga, na drugom mjestu, dio tog mesa povrati i zakopa ga kao zalihu. Mladi vukovi često jedu kukce.
Vukovi su na zlom glasu zbog navike da ubiju mnogo više plena nego što mogu da pojedu, kada im se ukaže povoljna prilika.
Postoji opšterašireno verovanje da vukovi love samo stare i bolesne životinje, održavajući na taj način opšte zdravlje populacije biljojeda. Nažalost, ovo verovanje nema osnova u stvarnosti: kad je u pitanju jelenska divljač, vukovi najčešće love mlade i zdrave životinje (mlade i skotne ženke i mladunčad), često namerno preskačući bolesne i izgladnele.
Domesticiranje vuka
right|thumb|250px|Sibirski [[haski]] Danas je dokazano da domaći pas potječe od vuka. Genetička istraživanja su pokazala da se tzv. "pra-pas" odvojio od vuka još prije više od 100.000 godina. Jedna pretpostavka je, da se vuk priključio čovjeku prije oko 14.000 godina kako bi se hranio ostatcima ljudske hrane. S vremenom je postao pitomiji, a ljudi su spoznali moguću korist od njih (tzv. torf-pas). Prema drugoj pretpostavci, vuk je u početku služio kao izvor mesa, prije nego se spoznalo da kao domaća životinja može biti koristan i na drugi način.
Kod nekih pasmina domaćih pasa se srodnost s vukom još jako dobro može vidjeti. Psi pratipa (grupa 5 u FCI kasifikaciji) kao što su samojed, sibirski husky, aljaški malamut, kanaanski pas i akita inu pokazuju i danas svojim izgledom srodnost s vukom, kao što je šiljasta njuška, šiljaste i uspravne uši i četvrtasta građa tijela. i neke druge pasmine, kao recimo njemački ovčar pokazuju još određenu sličnost s vukom. Ali mišljenja da to dokazuje njihovu bližu srodnost s vukovima spada u područje mitova. Tijekom 20. stoljeća su u Češkoj, Nizozemskoj i Italiji rađeni pokusi s uzgojnim križanjem nekih psećih pasmina s vukom. U međuvremenu se ti pokusi smatraju neuspjehom, jer je kod križanaca u većini slučajeva dolazilo do dominantng izbijanja vučjih osobina, ako što je plašljivost, neprilagodljivost življenju uz čovjeka u urbanim uvjetima.
Vuk kao čovjekov neprijatelj
Nasuprot navedenom, u tzv. sjedilačkim kulturama se vuk smatrao neprijateljem koji ubija korisne životinje. Od srednjeg vijeka pa sve do ranog razdoblja novog vremena je odnos čovjeka prema vuku bivao sve više određen strahovima i demoniziranjem vukova. Snažno širenje naselja i poljoprivrednih površina i držanje stoke na otvorenom, kao i naročito, sve do 19. stoljeća raširena, šumska ispaša goveda, ovaca, svinja i konja, dovodila je do velikih gubitaka tih životinja od vukova. Iako su sigurno mnoga izviješća o gubitcima bila neumjereno pretjerana, a dio gubitaka su sigurno izazvali i psi-skitnice, stvarni gubitci kod takvog načina stočarenja su za seljake bili značajni. Ovoj prehrambenoj konkurenciji između čovjeka i vuka, ubrzo se pridružila i konkurencija u lovu.
Ovakav odnos prema vuku doveo je u zapadnoj i srednjoj Europi do besprimjernih progona, čiji cilj je bio, neovisno o mogućim posljedicama, potpuno istrijebljenje vukova. Vuk je tako, između ostalog, istrijebljen u Velikoj Britaniji (zadnji vuk ubijen 1743.), Danskoj (1772) i Njemačkoj (1904). U južnoj i istočnoj Europi je postojala puno veća tolerancija prema vuku (kao i drugim velikim zvijerima). I tu su, nakon značajnijih šteta, organizirani progoni vukova, ali njihov cilj nikada nije bio uništenje cijele populacije.
Napadi na čovjeka
Iako se često mogu čuti tvrdnje da ne postoje dokazi da je zdrav vuk ikad napao čoveka, istina je nešto drugačija. Postoje brojni istorijski zapisi o napadima vuka na čoveka:
Ugroženost i zaštita
U vrijeme kad je vuk u velikim dijelovima Europe bio već iskorijenjen(19. stoljeće), živio je u Mađarskoj, Galiciji, Hrvatskoj, Sloveniji, Bosni, Rumunjskoj, Poljskoj, Rusiji i Skandinaviji.
U velikim dijelovima svijeta gdje (još) živi, vukove i danas aktivno progone. Međutim, sve više se jača spoznaja, da vuk ne predstavlja opasnost ni za čovjeka niti za poljoprivredu. Prihvaća se spoznaja, da u okviru zaštite okolišatreba zaštititi i vuka kao dobrodošli sastavni dio faune.
U Europi je vuk zaštićen s tri međudržavna dogovora:
Sva tri dokumenta predviđaju zaštitu i zabranu trgovine živim vukovima kao i dijelovima njihovog tijela, kao i zaštitu njihove životne sredine te sadrže i obavezu da zemlje koje su potpisnici na odgovarajući način to pitanje riješe i svojim nacionalnim zakonodavstvom.
Vuk u mitovima i književnosti
Dvojaki karakter odnosa ljudi prema vuku koji je bio istovremeno štovan ali je i ulijevao strah, odrazio se u mnogim mitovima, bajkama i basnama kao i književnim djelima. U tu grupu spadaju i vjerovanja u vukodlake. U mnogim kulturama, među ostalim neka sjevernoamerička indijanska plemena kao i Turkmeni i Mongoli, se vuka smatra totemom.
Uzbeci i Huni izvode porijeklo svojih naroda od vuka, a stari Turci su vučicu smatrali svojom pramajkom.
U književnosti se vuk pojavljuje u basnama, kao kod Ezopa i bajkama, kao u Crvenkapici braće Grimm.
U suvremenoj književnosti poznate su priče o vukovima Rudyard Kiplinga (Knjiga o džungli) i Jack Londona (Zov divljine, Bijeli očnjak). U djelu Hermanna Hessea Stepski vuk on se pojavljuje kao simbol usamljenika.
Chichester
Chichester je katedralni grad u Ujedinjenom Kraljevstvu, u Zapadnom Sussexu, dijelu Jugoistočne Engleske. Prema proceni u njemu živi oko 23.731 stanovnika.
Ima izuzetno dugu historiju, koja seže u rimsko doba, te je bio izuzetno važan u anglosaksonskom periodu. Predstavlja sjedište biskupije, a u njemu se nalazi katedrala iz 12. vijeka kao i neke od najstarijih crkava i građevina u Velikoj Britaniji.
Danas Chichester predstavlja sjedište za tri razine državne uprave. Služi i kao prometno raskršće, te kulturno središte u kome se nalazi teatar Festival i dvije umjetničke galerije. Obližnja luka Chichester Harbour, zajedno sa South Downsom i gradskim bedemima, služe kao turistička atrakcija i za rekreaciju.
Gradovi pobratimi
Grad Chichester je zbratimljen sa:
Agua Limpia, Hueyotlipan
Agua Limpia je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tlaxcala, u opštini Hueyotlipan.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 32 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2629 m.
Prokuplje
Prokuplje je grad u Srbiji koji se nalazi 43.24° sjeverne geografske širine i 21.59° istočne geografske dužine. Prema podacima iz 2003. godine imao je 27.100 stanovnika.
Nalazi se 34 km od Niša, na rijeci Toplici.
Predstavlja sjedište istoimene opštine kao i Topličkog okruga.
Hipsikle
Hipsikle (Υψικλής odn. Υψικλής ο Αλεξανδρεύς, Hypsicles; rođen oko 190. pne., umro oko 120. pne.). Starogrčki matematičar i astronom, poznat po delu čiji latinski naziv glasi De ascensionibus i po sumnjivoj Knjizi XIV Euklidovih Elemenata.
Život i delo
O Hipsiklovom životu se malo zna, ali veruje se da je on napisao astronomsko delo De ascensionibus. On u ovom delu dokazuje više stavova o aritmetičkoj progresiji i koristi dobijene rezultate da izračuna približne vrednosti potrebnih vremena da se znakovi zodijaka uzdignu iznad horizonta. Misli se da je baš iz ovog dela prihvaćena podela kruga na 360 stepeni, a što je moguće da potiče iz vavilonske astronomije
Hipsikle je poznatiji kao mogući pisac apokrifne Knjige XIV Euklidovih "Elemenata". Ova knjiga sumnjivog autorstva je mogla biti sastavljena na osnovu traktata Apolonija iz Perge. Ona nastavlja Euklidovo poređenje pravilnih tela upisanih u sferu, s glavnim rezultatom da je odnos površina dodekaedra i ikosaedra upisanih u istu sferu isti kao odnos njihovih površina, pri čemu taj odnos iznosi:.
Izvori
(na engleskom:)
Eksterni linkovi
(na engleskom:)
Texas
Teksas (engleski Texas [ˈtɛksəs]) je savezna država na jugu i jugozapadu Sjedinjenih Američkih Država. Pridružio se SAD-u 1845. kao 28. savezna država, nakon što je gotovo deset godina bio nezavisna država Republika Teksas. Ime mu potječe od riječi iz jezika caddoan naroda Hasinai, táysha (ili tejas, kako su ga pisali Španjolci), što znači prijatelji ili saveznici. Španjolski su istraživači pogrešno koristili tu riječ za narod i njegovo područje.
El Charco Verde, Venado
El Charco Verde je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Venado.
Texas
S površinom od 696.241 km2 i 22,5 milijuna stanovnika, Teksas je druga najveća savezna država u SAD-u, kako po površini tako i po stanovništvu. (Aljaska je najveća, a Kalifornija najmnogoljudnija.)
El Charco Verde, Venado
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1722 m.
Okruzi Kosova
UNMIK-ova uprava na Kosovu priznaje sedam okruga:
Etrurci
Etrurci (Raseni; etr. Rasenna, Rasna/Raśna,, ili Tusci,  [Etroúskoi] ili Τυρσηνοί [Tyrsēnoi], Τυρρηνοί [Tyrrhēnoi] ili Ρασίννες [Rasínnes]), bili su jedan od italskih naroda antičke Italije. Oni su na Apeninskom poluostrvu stvorili prvu veliku civilizaciju, čiji uticaj na Rimljane postaje sve više očigledan. Upravo su Etrurci naučili Rimljane alfabetu i brojevima, kao i mnogim elementima u arhitekturi, umetnosti, religiji i odevanju. Toga je bila etrurski izum, a dorski stub etrurskog stila (pre nego njegova grčka verzija) postao je glavni element renesansne i klasicističke arhitekture. Etrurski uticaj na antičko pozorište vidi se u reči phersu (= "maskiran čovek"), koja je u latinskom postala persona, a u engleskom person.
Okruzi Kosova
Vlada Republike Srbije, pak, na teritoriju Kosova priznaje pet okruga:
Etrurci
Grci su Etrurce zvali Tyrsēnoi ili Tyrrhēnoi, dok su ih Latini nazivali Tusci ili Etrusci, odakle potiču i srpskohrvatski nazivi za njih. Na latinskom se njihova zemlja zvala Tuscia ili Etruria. Prema grčkom istoričaru Dioniziju iz Halikarnasa (oko 20. st. e.), sami Etrurci su sebe zvali Rasenna, a ta je izjava potvrđena oblikom rasna, koji se nalazi na etrurskim natpisima.
Geografski uslovi i prirodna bogatstva
Antička se Etrurija nalazila u srednjoj Italiji, ograničena na zapadu Tirenskim morem (za koje su Grci već rano priznali da pripada narodu Tyrrhenoi), na severu rekom Arno, a na istoku i jugu rekom Tibar. Ova se oblast velikim delom poklapa sa današnjom Toskanom, te s delovima Lacija i Umbrije. Glavno prirodno bogatstvo ove oblasti, koje je nesumnjivo imalo važnu ulogu u etrurskoj trgovini i razvoju gradova, bile su bogate naslage metala kako u severnoj tako i u južnoj Etruriji. Na jugu, u primorskoj oblasti koja se prostirala između prvih velikih etrurskih gradova Tarkvinija (Tarquinii) i Cere (Cerae, danas Cerveteri), niske planine Tolfa su pružale zalihe bakra, gvožđa i kalaja. Ti su se minerali vadili i u unutrašnjosti zemlje, u oblasti planine Amijata, najviše planine u Etruriji, blizu grada Kluzija (Clusii, danas Chiusi). Najproduktivnija je oblast ipak bila u severnoj Etruriji, u planinskom lancu nazvanom Catena Metallifera (= "Lanac koji daje metal"), odakle su se u ogromnim količinama vadili bakar i, naročito, gvožđe. Grad Populonija (Populonia), smešten na obali, imao je vodeću ulogu u ovoj industriji, kao i obližnje ostrvo Elba, koje je od ranog vremena bilo poznato po svom rudnom bogatstvu.
Drugo značajno prirodno bogatstvo Etrurije bile su šume, koje su obezbeđivale velike količine drvne građe kako za metalurške operacije tako i za gradnju brodova. Etrurci su bili poznati (ili možda ozloglašeni) po svojoj pomorskoj aktivnosti: dominirali su morima na zapadnoj obali Italije, a njihova reputacija gusara zadavala je strah širom Mediterana. Međutim, izgleda da je njihov viševekovni prosperitet bio zasnovan i na jakoj poljoprivrednoj tradiciji: kada je Scipion Afrikanac 205. god. st. e. opremao ekspediciju protiv Hanibala, etrurski su gradovi još uvek bili u stanju da obezbede impresivne količine žita, kao i oružja i materijala za brodogradnju.
Istorijski periodi
O prisustvu Etruraca u Etruriji svedoče pre svega njihovi sopstveni natpisi, koji se datiraju u oko 700. godinu st. e., ali veruje se da su Etrurci živeli u Italiji i pre ovog vremena, te da praistorijska kultura gvozdenog doba nazvana "Villanova" (9―8. vek st. e.) zapravo predstavlja ranu fazu etrurske civilizacije.
Kako ne postoje nikakva etrurska književna dela, hronologija etrurske istorije i civilizacije konstruisana je na osnovu arheoloških i literarnih podataka bolje poznatih civilizacija Grčke i Rima, te Egipta i Bliskog Istoka. Etrurci su prvi put došli u dodir sa Grcima otprilike u vreme kada je u Italiji osnovana prva grčka kolonija (775―750. st. e.), kada su Grci sa ostrva Eubeje osnovali gradić Pithekoussai u Napuljskom zalivu. Posle toga u Etruriju su se uvozili mnogi grčki i bliskoistočni predmeti, pa su oni ― zajedno sa etrurskim artefaiktima, koje odaju grčki ili orijentalni uticaj ― poslužili da se uz opštu ustanovi i nešto preciznija hronologija. Zapravo, nazivi za istorijske periode u Etruriji pozajmljeni su od odgovarajućih perioda u Grčkoj; ti su periodi ustanovljeni tako da uvek nastupaju nešto kasnije nego odgovarajući periodi u Grčkoj (što je možda pogrešno), kako bi se ostavio prostor za "protok vremena" između kultrura. Tako etrurski orijentalizirajući period pripada 7. veku st. e., arhajski period 6. veku i prvoj polovini 5. veka, klasični period drugoj polovini 5. veka i 4. veku, a helenistički period traje od 3. do 1. veka st. e. Tokom 1. veka st. e. etrurska je kultura bila asimilovana u rimsku civilizaciju, pa je nestala kao poseban entitet.
Jezik i pismo
thumb|350px
Postoji više od 10.000 etrurskih natpisa, a svake godine se otkrivaju novi. To su uglavnom kratki pogrebni ili votivni natpisi koji se nalaze na urnama, u grobovima ili na predmetima darovanim svetilištima. Nađeni su i natpisi na graviranim etrurskim bronzanim ogledalima, gde označavaju mitološke likove ili ime vlasnika, kao i na novcu, kockama i keramici. Postoje, najzad, grafiti urezani na keramici: iako je njihova funkcija uglavnom nepoznata, izgleda da oni uključuju imena vlasnika, kao i brojeve, skraćenice i nealfabetske znake.
Od dužih natpisa najvažniji je "Zagrebački omotač na mumiji", koji je pronađen u Egiptu u 19. veku i koji je neki putnik preneo u Hrvatsku, gde se danas čuva u Narodnom muzeju u Zagrebu. To je prvobitno bila knjiga od lanenog sukna, koja je u nekom trenutku bila isečena na pruge, kako bi se omotala oko mumije. Sa oko 1.300 reči, napisanih crnim mastilom na lanu, taj je natpis najduži postojeći etrurski tekst. On sadrži kalendar i uputstva za žrtvovanje, što je dovoljno da se dobije bar neka predstava o etrurskoj religijskoj literaturi. Iz Italije potiče važan religijski tekst, urezan na crepu pronađenom na mestu antičke Kapue (Capua), kao i natpis na jednom kamenu međašu u Peruđi, koji je važan zbog svog pravnog sadržaja. Malobrojni dvojezični etrursko-latinski natpisi, svi pogrebnog karaktera, nemaju veliku važnost za odgonetanje etrurskog jezika. Ali zlatne ploče nađene na mestu antičkog svetilišta Pirgija, luke grada Cere, sadrže dva teksta, jedan na etrurskom, a drugi na feničanskom, koji su značajne dužine (oko 40 reči) i analognog sadržaja. Ta dva teksta predstavljaju ekvivalent jednom dvojezičnom natpisu, pa stoga nude značajne podatke za objašnjavanje etrurskog putem nekog poznatog jezika, u ovom slučaju feničanskog. Taj je nalaz istovremeno i važan istorijski dokument, jer beleži kako Thefarie Velianas, kralj grada Cere, početkom 5. veka st. e. posvećuje feničanskoj boginji Aštarti "sveto mesto" u etrurskom svetilištu Pirgiju.
Shvatanje, koje je preovladalo u 20. veku, da u vezi s etrurskim jezikom postoji neka "misterija", u osnovi je pogrešno: ne postoji nikakav problem u dešifrovanju, kako se često pogrešno tvrdi. Etrurski se tekstovi uglavnom mogu pročitati. Alfabet potiče od grčkog alfabeta, koji su Grci ranije preuzeli od Feničana. Njega su po Italiji tokom 8. veka proširili kolonisti sa Eubeje, ali je on prilagođen etrurskoj fonetici; od njega se u krajnjoj liniji razvio i latinski alfabet. Sa svoje strane, etrurski se alfabet raširio krajem arhajskog perioda (oko 500. god. st. e.) u severnu Italiju, te je postao model za alfabete Veneta i raznih alpskih populacija; to se dogodilo istovremeno sa stvaranjem umbrijskog i osačkog alfabeta na poluostrvu.
Pravi problem s etrurskim tekstovima leži u teškoći da se razumeju značenja reči i gramatički oblici. Glavna prepreka potiče iz činjenice da nijedan drugi poznati jezik nije dovoljno blizak etrurskom da bi se uspostavilo pouzdano, obuhvatno i sigurno poređenje. Već su antički pisci konstatovali očiglednu izolovanost etrurskog jezika, koju potvrđuju i stalni i uzaludni napori modernih filologa da etrurski jezik pripišu nekoj od različitih lingvističkih grupa ili tipova mediteranskog i evroazijskog sveta. Međutim, veze s indoevropskim jezicima zapravo postoje, naročito s italskim jezicima, a takođe i s više ili manje poznatim ne-indoevropskim jezicima zapadne Azije i Kavkaza, Egejske oblasti, Italije i alpske zone, kao i s ostacima mediteranskog lingvističkog substratuma, koji se otkriva u toponimima. To znači da etrurski jezik nije suštinski izolovan, nego se njegovi koreni prepliću sa korenima drugih prepoznatljivih lingvističkih formacija u okviru geografske oblasti koja se proteže od zapadne Azije do istočne i srednje Evrope i centralnog Mediterana, a do njegovog poslednjeg formativnog razvoja možda je došlo u neposrednijem kontaktu s preindoevropskim i indoevropskim lingvističkim okruženjem Italije. Ali to takođe znači da se etrurski, kao što filolozi znaju, ne može jednostavno klasifikovati kao pripadnik kavkaskih, anatolskih ili indoevropskih jezika, kao što su grčki i latinski, od kojih se, izgleda, razlikuje u strukturi.
Tradicionalne metode koje su se do sada koristile u interpretaciji etrurskog jezika jesu (1) etimološka metoda, koja se zasniva na upoređivanju korena reči i gramatičkih elemenata s korenima i elementima drugih jezika, i koja pretpostavlja da postoji neki lingvistički odnos koji dopušta objašnjavanje etrurskog spolja (ova je metoda dala negativne rezultate, pošto je pretpostavka bila pogrešna), (2) kombinatorska metoda, koja predstavlja proceduru analize i interpretacije etrurskih tekstova, strogo ograničene na unutrašnje komparativno proučavanje samih tekstova i gramatičkih oblika etrurskih reči (to je napravilo značajan napredak u poznavanju etrurskog, ali mane leže u hipotetičkom karakteru mnogih zaključaka, zbog nepostojanja spoljnih dokaza ili potvrda), te (3) bilingvalna metoda, koja se zasniva na poređenju etrurskih rutualnih, votivnih i pogrebnih formula sa, po pretpostavci analognim, formulama iz epigrafskih ili književnih tekstova napisanih na jezicima koji pripadaju blisko povezanom geografskom i istorijskom okruženju, kao što su grčki, latinski ili umbrijski. Ipak, sa sve većim broj pouzdanih podataka, delimično iz nedavnih epigrafskih otkrića (kao što su već pomenute zlatne ploče iz Pirgija), razvija se tendencija da se koriste svi raspoloživi postupci i metode.
Arheološki podaci
thumb|300px Nepostojanje etrurske književnosti i opštepoznata pristrasnost i kontradiktorni prikazi etrurske istorije koje su nam ostavili grčki i rimski pisci stvaraju jednu situaciju u kojoj je za razumevanje Etruraca osnovno pažljivo proučavanje njihovih vidljivih ostataka. Arheološki konteksti i sami ostaci (među kojima su keramika, predmeti od metala, skulptura, slikarstvo, arhitektura, životinjske i ljudske kosti i najneznatniji predmeti svakodnevnog života) dele se na sledeće tri osnovne kategorije: pogrebni, gradski i sveti (religijski), premda ponekada postoji preklapanje ovih kategorija.