cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villa Jiménez, Jiménez
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4249 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2011 m.
Santa Rita, Chontla
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 26 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 161 m.
San Buenaventura, San Matías Tlalancaleca
San Buenaventura je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini San Matías Tlalancaleca.
Maksim Kujundžić
Maksim Kujundžić (Čelebići, kod Konjica, 1923 — Zaborani, kod Nevesinja, novembar 1944), učesnik Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije.
San Buenaventura, San Matías Tlalancaleca
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 29 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2516 m.
Maksim Kujundžić
Biografija
Rođen je 1923. godine u Čelebićima kod Konjica, u zemljoradničkoj porodici. Završio je osnovnu školu, a zatim se bavio zemljoradnjom.
U Narodnooslobodilačku borbu stupio je u decembru 1941. godine. Postao je borac Konjičkog bataljona, gde je ubrzo postao bombaš.
Avgusta 1942. godine, njegov bataljon je ušao u sastav novoformirane Desete hercegovačke brigade. Ubrzo je postao komandir čete unutar brigade. Istakao se u borbama na Otočcu, na Golešu gde je sa svojom desetinom ubio šest Nemaca, u borbi za oslobođenje Jajca, u borbama za oslobođenje Prozora, Nevesinja i u napadima na neprijatelja na Parinu, decembra 1942. godine.
Istakao se i u borbama protiv Nemaca na Ravnom, kod Gacka, u vreme Pete neprijateljske ofanzive. Tada je, kada mu je nestalo municije, sačekao na šumskoj stazi Nemce u zaklonu s praznom puškom. Poslednjeg iz grupe od četvorice je udario kundakom po glavi, oteo mu mašinku i odmah ubio ostalu trojicu, snabdevši se municijom.
U jesen 1943. godine, bio je postavljen za zamenika komandanta bataljona, a nešto kasnije za komandanta Omladinskog bataljona u 29. hercegovačkoj diviziji. U proleće 1944. godine, njegov bataljon je vodio borbu protiv crnogorskih četnika na teritoriji nikšićkog sreza.
Početkom novembra 1944. godine, u Zaboranima kod Nevesinja, poginuo je braneći odstupnicu svom bataljonu u borbi s Nemcima.
La Loma de la Cima, El Oro
La Loma de la Cima je naselje u Meksiku, u saveznoj državi México, u opštini El Oro.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 376 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2997 m.
Copándaro, Jiménez
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 1479 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1991 m.
San José del Carmen, Pantelhó
San José del Carmen je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Pantelhó.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 258 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1399 m.
El Capricho, Nazas
El Capricho je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Durango, u opštini Nazas.
Agua Zarca, Venustiano Carranza
Agua Zarca je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Venustiano Carranza.
Villa Guadalupe Victoria, Arcelia
Villa Guadalupe Victoria je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Arcelia.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 967 m.
Gordonsville, Virginia
Gordonsvil (Virdžinija) je gradić u američkoj saveznoj državi Virdžinija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.496 stanovnika.
Muhamed I od Granade
Muhamed I od Granade punim imenom Abu Abdulah Muhamed ibn Jusuf ibn Nasr ili Ibn al-Aḥmar (-, 1231. - Granada, 22. januar 1272. (ili) 1273. ) bio je emir Emirata Granada od 1238. do 1272. / 1273. Poznat je kao osnivač Nasridske dinastije i po nadimku al Galib biállah (Božji pobjednik).
Gordonsville, Virginia
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 1.496 stanovnika, što je 2 (0,1%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Muhamed I od Granade
Biografija
Proglašen je sultanom u Arjoni, još kao dijete 1232. godine. Iskoristio je poraz Almohada u Bitci kod Las Navas de Tolosa 1212. i proširio svoju vlast na Jaén, Porcunu, Córdobu, Guadix i Bazu.
Nakon što je kralj Kastilje i Leona Fernando III zauzeo Cordobu potpisao je primirje sa njim u januaru 1236. Slijedeće godine iskoristio je nezadovoljstvo stanovnika Granade poreznom politikom Ibn Huda i u maju 1237. preuzeo vlast u gradu, a nakon tog 1238. u Almeriji (pritom je ubijen Ibn Hud) i u Malagi.
Muhamed I je nakon smrti Ibn Huda postao lider andaluzijskih Maura, uspio je konsolidirati svoju vlast u Granadi, ali je istovremeno trpio i poraze. Njegovu Arjonu je 1244. zauzela Kastilja koja je istovremeno opsjedala i Jaén kog je i zauzela 1246. Zbog tog je sklopio sporazum sa Fernandom III kog je priznao za svog vazalnog gospodara. Sporazum mu je omogućio dvadeset godina relativnog mira, jer se njime riješio i aragonskih prijetnji.
Iako je bio vazal postavio je temelje za prosperitet Granade, primajući brojne muslimanske izbjeglice iz Seville, Valencije i Murcije. Poznat je i kao inicijator izgradnje Alhambre.
Što se tiče religije, Mauhamed I se od kad je postao emir Granade počeo strogo pridržavati Malikijskog mezheba, isprva je za svog islamskog vođu priznavao abasidske kalife, nakon tog između 1239.-1242. almohadiske iz Marakeša, a zatim hafsidske iz Tunisa.
Jennersdorf (okrug)
Jennersdorf (slovenski: Okrožje Ženavci) je jedan od 190 austrijskih okruga (bezirka) od 17,215 stanovnika.
Geografske karakteristike
Okrug Jennersdorf leži na krajnjem jugozapadu Gradišća, administrativni centar je grad Jennersdorf.
Jennersdorf sa sjevera graniči sa Okrugom Güssing, sa zapada sa Štajerskom, a sa juga i istoka graniči sa Slovenijom i Mađarskom.
Administrativna podjela okruga
Okrug Jennersdorf je administrativno podjeljen na 12 općina od kojih jedna ima status grada, 7 ima status trgovišta, a njih 4 su obične općine;
Āl Ghathwān, Sa'dah
Āl Ghathwān je naselje u Jemenu u pokrajini Sada.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1431 m.
Staiano, Teramo
Staiano je naselje u Italiji u provinciji Teramo, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 62 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 349 m.
Cañada de Huepalcalco, San Matías Tlalancaleca
Cañada de Huepalcalco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini San Matías Tlalancaleca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 28 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2426 m.
Paso Quebrache, Chontla
Paso Quebrache je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Chontla.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 24 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 83 m.
Eufemio Zapata, Nazas
Eufemio Zapata je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Durango, u opštini Nazas.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 68 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1304 m.
La Palma, Los Ramones
La Palma je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nuevo León, u opštini Los Ramones.
Hodișel, Olcea
Hodișel je naselje u Rumuniji u okrugu Bihor u opštini Olcea.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 462 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 331 m.
Oșorheiu, Oșorhei
Oșorheiu je naselje u Rumuniji u okrugu Bihor u opštini Oșorhei.
Los Mangos, Pantelhó
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 268 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 622 m.
Herrera (provincija)
Herrera (španjolski: Provincia de Herrera) je jedna od 10 provincija na koji je Panama administrativno podjeljena.
Provincija se nalazi na jugu Paname, prostire se na Poluotoku Azuero, sa sjevera graniči sa provincijama Veraguas i Coclé, na zapadu sa Provincijom Los Santos i na istoku sa Tihim oceanom.
Karakteristike
Provincija je administrativno podjeljena na 7 okruga (distrikta); Chitré, Las Minas, Los Pozos, Ocú, Parita, Pesé i San Lorenzo. Administrativni centar provincije je grad Chitré.
Historija
Provincija je osnovana krajem 1914. pod imenom Azuero, sa sjedištem u Chitréu, već na početku 1915. promjenjeno joj je ime u Herrera.
Los Güicos, Alamos
Los Güicos je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sonora, u opštini Alamos.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 94 m.
Baricalla, Torino
Baricalla je naselje u Italiji u provinciji Torino, u regiji Piemonte.
Iosif, Liebling
Iosif je naselje u Rumuniji u okrugu Timiš u opštini Liebling.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 283 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 85 m.
Al Qāhirah, Sa'dah
Al Qāhirah je naselje u Jemenu u pokrajini Sada.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1519 m.
Hacienda San José, Jiménez
Hacienda San José je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Jiménez.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1391 m.
El Retorno, San Matías Tlalancaleca
El Retorno je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini San Matías Tlalancaleca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 27 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2492 m.
San José Tres Picos, Venustiano Carranza
San José Tres Picos je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Venustiano Carranza.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 27 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 758 m.
Srđan Kalember
Srđan Kalember (Sarajevo, 5. jun 1928 — Beograd, 2. februar 2016) bio je bivši jugoslovenski i srpski košarkaš. Jedan je od osnivača Sportskog društva Crvena zvezda kao i njegove košarkaške sekcije. Sa 9 osvojenih nacionalnih titula rekorder je Crvene zvezde.
Las Colonias, Jiménez
Las Colonias je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Jiménez.
Srđan Kalember
Karijera
Sportom je počeo da se bavi još kao dečak kada je 1938. godine na trci na 60 metara osvojio drugo mesto. Kasnije se prisećao da je tom prilikom dobio poljubac od princeze Jelisavete Karađorđević. Tokom Drugog svetskog rata igrao je fudbal za BASK, ali se bavio i ostalim sportovima.
Las Colonias, Jiménez
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 938 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2009 m.
Srđan Kalember
Crvena zvezda
Po završetku rata želeo je da se i dalje bavi fudbalom ali ga je Slobodan Ćosić nagovorio da igra košarku gde je manja konkurencija. Bio je jedan od prisutnih na čuvenom sastanku u Deligradskoj ulici kada se formiralo Sportsko društvo Crvena zvezda. Iako je u početku bio u drugom planu, ubrzo je dobio status standardnog prvotimca Crvene zvezde. Od 1946. do 1954. godine nastupao je Crvenu zvezdu sa kojom je osvojio 9 nacionalnih titula. Ukupno je za Zvezdu odigrao 108 utakmica i postigao 734 poena. Ostao je zapamćen kao izvanredno krilo koje je sigurno pogađao iz ugla.
Nakon Crvene zvezde igrao je u francuskoj za ekipu Nanta. Kasnije se posvetio trenerskom poslu i radio je niz godina u Francuskoj. U Francusku je otišao 1958. i sa kraćim prekidima tamo je bio do 1989. godine. Jedno vreme je bio trener i muške i ženske ekipe Jugoplastike iz Splita kao i Sloge iz Kraljeva.
Reprezentacija
Za reprezentaciju je igrao 47 puta. nastupao je na Evropskom prvenstvu u Pragu 1947. i u Moskvi 1953. godine. Takođe, bio je deo reprezentacije koja je igrala na Svetskom prvenstvu u Buenos Ajresu 1950. godine.
Ostalo
Rođen je od oca Jovana, pukovnika avijacije, i majke Julije (1899—1999) čiji je stric bio Dušan Simović. Oženio se 1971. godine sa košarkašicom Natašom Bebić, a dobili su ćerku Olju 1973. godine.
Las Limas, Pantelhó
Las Limas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Pantelhó.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 279 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 473 m.
Bitka kod Navas de Tolosa
Bitka kod Las Navas de Tolosa dogodila se 16. jula 1212., ona je bila najvažnija bitka kršćanske Rekonkviste u Španjolskoj u kojoj su Almohadi (muslimanska sjevernoafričko - španjolska dinastija) teško poraženi od združenih snaga Kastilje, Aragona, Navare i Portugala. Bitka se vodila oko 64 km sjeverno od Jaéna u Andaluziji.
Tok bitke
Kralj Kastilje i Leona - Alfonso X, ostao je nekoliko godina paraliziran nakon poražavajućeg poraza od Almohada u Bitci kod Alarcosa 1195., pa nije poduzimao ništa protiv Maura. U tom periodu se sprijateljio (i stekao njegove simpatije) sa nadbiskupom Toleda - Rodrigom Jiménezom de Radom, kog je također tištila muslimanska pobjeda nad kršćanima. Svojim vezama i uticajem uspio je da papa Inocent III objavi Križarski rat protiv njih, a dobio je podršku i od nekoliko francuskih biskupa, pa su se u proljeće 1212. u Toledu već počele okupljati grupe francuskih vitezova i Templara.
U međuvremenu je almohadski kalif Muhamed al-Nasir 22. juna prebacio svoje snage u Jaén, a nakon tog u planine pored Baeza, namjeravajući blokirati kršćansku vojsku u ravnici Las Navas de Tolosa. Kršćanska vojska je ubrzo nakon svog dolaska na taj teren - 12. jula zauzela zamak Ferral, sa ciljem da se nakon njega probije do muslimanskog logora preko prijevoja La Losa. To je ispalo nemoguće jer je prijevoj bio strogo čuvan, ipak su od lokalnog pastira saznali za alternativni pravac preko kojeg su se probili do logora.
Sam Alfonso X je lično komandirao kršćanskim snagama i razbio almohadske snage 16. jula. al-Nasir je pobjegao, pa je Alfonso X nastavio napad i u naletu zauzeo Baezu i Úbedu.
Širi efekti muslimanskog poraza postali su vidljivi tek nakon 1233., kad se Almohadski kalifat raspao zbog dinastičkih svađa, pa su preostale maurske enklave ubrzo počele padati jedna za drugom pod navalama Rekonkviste.
El Chote, Chontla
El Chote je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Chontla.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 21 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 125 m.
San Ignacio, Tizimín
San Ignacio je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Yucatán, u opštini Tizimín.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 8 m.
Maravillas, Los Ramones
Maravillas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nuevo León, u opštini Los Ramones.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 235 m.
Margina, Margina
Margina je naselje u Rumuniji u okrugu Timiš u opštini Margina.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 2333 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 177 m.
Huandacuca, Jiménez
Huandacuca je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Jiménez.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 425 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1947 m.
El Veladero, Arcelia
El Veladero je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Arcelia.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 840 m.
San Antonio Buenavista, Venustiano Carranza
San Antonio Buenavista je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Venustiano Carranza.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 28 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 813 m.
Canedole, Mantova
Canedole je naselje u Italiji u provinciji Mantova, u regiji Lombardija.
Keokea, Hawaii
Keokea je naseljeno mesto za statističke potrebe u američkoj saveznoj državi Havaji. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.612 stanovnika.
Santa Rosa de Guadalupe, El Oro
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 414 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2670 m.
Keokea, Hawaii
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 1.612 stanovnika.
Āl al ‘Uqāribī, Sa'dah
Āl al ‘Uqāribī je naselje u Jemenu u pokrajini Sada.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1569 m.
Limigiano, Perugia
Limigiano je naselje u Italiji u provinciji Perugia, u regiji Perugia.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 56 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 331 m.
Srednjovjekovna književnost
Srednjovjekovna književnost je široka tema koja obuhvata gotovo sva pisana djela dostupna u Evropi i šire tokom srednjeg vijeka (tj. tokom hiljadu godina nakon pada Zapadnog Rimskog Carstva oko 500. godine do početka firentinske renesanse u kasnom 15. vijeku). Književnost tog vremena sastojala se od religijskih zapisa, kao i sekularnih djela. Kao što je slučaj i sa modernom književnošću, ona je složena oblast proučavanja, od posve svetog do veselo profanog, dodirujući sve tačke između ta dva ekstrema. Književna djela obično se grupiraju prema porijeklu, jeziku i žanru.
Jezici
Budući da je latinski bio jezik Rimokatoličke crkve, koja je dominirala u Zapadnoj i Centralnoj Evropi, i budući da je Crkva faktički bila jedini izvor obrazovanja, latinski se jezik često koristio pri pisanju srednjovjekovnih manuskripta, čak i u nekim dijelovima Evrope koji nikada nisu bili romanizirani. Međutim, u Istočnoj Evropi utjecaj Istočnog Rimskog Carstva i Pravoslavne crkve učinio je grčki i staroslavenski jezik dominantnim pisanim jezicima.
Narodi su nastavili koristiti svoje vlastite govorne jezike. Neki primjeri, kao što su Beowulf (na staroengleskom), Nibelungenlied (na srednjogornjonjemačkom), Digenis Acritas (na srednjovjekovnom grčkom), Slovo o Igorovom pohodu (na staroruskom), Chanson de Roland (na starofrancuskom), poznati su i danas. Iako se postojeće verzije tih epova generalno smatraju djelima pojedinačnih (ali anonimnih) pjesnika, nema sumnje da su se oni zasnivali na narodnoj usmenoj predaji. Keltske tradicije također su se očuvale u baladama Marije Francuske, Mabinogionu i Arthurske cikluse.
Anonimnost
Značajan dio srednjovjekovnih književnih djela su anonimna. To nije samo zbog nedostatka dokumenata iz određenog perioda, već i zbog shvatanja autorove uloge koja se značajno razlikuje od romantičkog shvatanja tog termina, koje koristimo i danas. Srednjovjekovni autori često su izražavali duboko poštovanje za klasične pisce i crkvene oce i prepričavali su i uljepšavali priče koje su čuli ili pročitali, umjesto osmišljanja novih priča. Čak i kada ih jesu stvarali, često su tvrdili da zavještaju nešto od auktora. Sa tog gledišta, imena pojedinačnih autora činila su se mnogo manje važnima, te stoga mnoga važna djela nikada nisu pripisana jednoj tačno određenoj osobi.
Religijska
Teološka djela bila su dominantna književna forma i obično su se mogli naći u bibliotekama tokom srednjeg vijeka. Katolički sveštenici bili su intelektualni centar društva u srednjem vijeku i njihova se književnost proizvodila u najvećoj količini.
Zlatna legenda (Jacobus de Voragine) postala je tako popularna da se, u svoje vrijeme, navodno čitala češće nego Biblija. Franjo Asiški je bio plodan pjesnik, a njegovi franjevački sljedbenici često su pisali poeziju u svrhu izražavanja svoje pobožnosti. Dies Irae i Stabat Mater su dvije najsnažnije pjesme na latinskom koje se dotiču religijskih tema. Golijardski stih bio je umjetnička forma kojom su neki sveštenici izražavali neslaganje. Jedina raširena religijska djela koja nisu pisali sveštenici bili su mirakuli: izrasli iz prostih izvodbi pojedinačnih biblijskih scena uživo, svaki mirakul postao je izraz ključnih događaja u Bibliji za svako selo. Tekstove tih drama često su kontrolirali lokalni esnafi, a mirakuli su se izvodili u pravilnim vremenskim razmacima tokom praznika i često su trajali cijeli dan i dugo u noć.
Tokom srednjeg vijeka, jevrejska populacija Evrope također je doprinijela sa značajnim brojem izuzetnih pisaca. Majmonid, rođen u Cordobi, i Raši, rođen u Troyesu, Francuska, dva su najpoznatija i najutjecajnija od tih jevrejskih pisaca.
Sekularna
thumb|Prva stranica Beowulfa
Sekularna književnost u tom periodu nije stvarana u jednakoj količini kao i religijska književnost, ali je dobar dio nje sačuvan. Tema "dvorske ljubavi" postala je važna u 11. vijeku, naročito na romanskim jezicima (francuski, španski, galicijsko-portugalski, katalonski, provansalski, prije svega), kao i na grčkom. Putujući pjevači—trubaduri—živjeli su od svojih pjesama. Trubadurske pjesme često se asociraju sa neuzvraćenom čežnjom, ali to nije sasvim istinito (vidjeti obad, na primjer). U Njemačkoj, Minnesängeri su nastavili tradiciju trubadura.
Uz epske pjesme u njemačkoj tradiciji (npr. Beowulf i Nibelungenlied), epske pjesme u tradiciji chanson de geste (npr. La Chanson de Roland i Digenis Acritas, koje se bave karolinškim ciklusom, odnosno akritskim pjesmama) i dvorske romanse u tradiciji roman courtoisa, koje se bave britanskim pitanjem i rimskim pitanjem, postigle su veliku i dugotrajnu popularnost. Roman courtois se razlikuje od chanson de geste ne samo po tematici, već i po naglasku na ljubavi i viteštvu umjesto ratnom umijeću.
Također se pisala politička poezija, naročito pri kraju tog perioda, a golijardsku formu počeli su koristiti sekularni pisci kao i sveštenici. Putopisi su bili vrlo popularni u srednjem vijeku, budući da su fantastični izvještaji o dalekim zemljama (često uljepšani ili sasvim neistiniti) pružali zabavu za društvo koje je, u većini slučajeva, ograničavalo ljude na područje u kojem su rođeni. (Važno je spomenuti važnost hodočašća, naročito u Santiago de Compostela, tokom srednjeg vijeka, o čemu se govori i u Kenterberijski pričama Geoffreya Chaucera).
Najistaknutiji autori jevrejske sekularne poezije u srednjem vijeku bili su Solomon ibn Gabirol i Yehuda Halevi, koji su također bili poznati pisci religijskih pjesama.
Ženska književnost
Iako je istina da žene u srednjovjekovnom periodu nikada nisu postigle potpunu jednakost sa muškarcima, neke su od njih mogle iskoristiti svoju vještinu sa pisanom riječi kako bi postigle slavu. Religijska djela bila su najlakši izbor—žene koje su kasnije kanonizirane kao svetice često su objavljivale svoja razmišljanja, otkrića i molitve. Mnogo toga što se zna o ženama u srednjem vijeku poznato je zahvaljujući djelima kaluđerica kao što su Klara Asiška, Sveta Brigitan i Katarina Sijenska.
Međutim, vlasti su često smatrale religijsku perspektivu žena nepravovjernom, a mistične vizije autora kao što su Julian od Norwicha, Matilda Magdeburška i Hildegard od Bingena daju uvid u dio srednjovjekovnog života koji je bio manje prijatan za institucije koje su u to doba vladale Evropom. Žene su također pisale utjecajne tekstove u polju sekularne književnosti—razmišljanja o dvorskoj ljubavi i društvu Marije Francuske i Kristine Pizanske i dan danas se istražuju u svrhu razumijevanja srednjovjekovnog društva.
Za moderan pogled na historiju, historijsko djelo D.H. Greena (2007), Žene čitatelji srednjeg vijeka (en. Women Readers of the Middle Ages) istražuje pismenost i književnost u pogledu žena u srednjovjekovnom društvu. Neki je smatraju "radikalnom ponovnom procjenom doprinosa žena srednjovjekovnoj književnoj kulturi."
Teopantzolco, San Matías Tlalancaleca
Teopantzolco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini San Matías Tlalancaleca.
Srednjovjekovna književnost
Alegorija
Iako su u srednjovjekovnim književnim djelima iskorištene mnoge književne tehnike, alegorija je bila tako izražena u tom periodu da zaslužuje posebno priznanje. Većina srednjovjekovne književnosti oslanjala se na alegoriju kako bi prenijela pouku koju je autor imao na umu prilikom pisanja - predstave apstraktnih vrlina, događaja i institucija snažno prožimaju većinu književnih djela tog vremena. Najutjecajnija i vjerojatno prva alegorija je Psychomachia (Borba duša) Aureliusa Clemensa Prudentiusa. Ostali važni primjeri su Roman de la Rose, Everyman, Piers Plowman, Roman de Fauvel i Božanstvena komedija.
Značajna srednjovjekovna književna djela
thumb|250px|Procijenjena proizvodnja manuskripata u srednjem vijeku u pogledu kopija
Teopantzolco, San Matías Tlalancaleca
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 16 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2390 m.
Guadalupe Victoria, Pantelhó
Guadalupe Victoria je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Pantelhó.
Mezquitalillo, Nazas
Mezquitalillo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Durango, u opštini Nazas.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 104 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1284 m.
Alparea, Oșorhei
Alparea je naselje u Rumuniji u okrugu Bihor u opštini Oșorhei.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 1010 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 162 m.
Kasni srednji vijek
Kasni srednji vijek period je evropske historije koji obično obuhvata 14. i 15. vijek (c. 1301–1500). Kasni srednji vijek uslijedio je nakon razvijenog srednjeg vijeka i prethodio je ranom modernom dobu (i, u većem dijelu Evrope, renesansi).
Oko 1300. godine, vijekovi blagostanja i rasta u Evropi privedeni su svom kraju. Niz gladi i pošasti, uključujući veliku glad 1315–1317 i crnu smrt, smanjile su populaciju na oko polovicu one prije tih nesreća. Zajedno sa padom u brojnosti populacije došli su i društveni nemiri i endemsko ratovanje. Francuska i Engleska prošle su kroz ozbiljne seljačke bune, kao što su žakerija i seljački ustanak u Engleskoj, kao i preko vijek naizmjeničnih sukoba u sklopu Stogodišnjeg rata. Nadovezujući se na mnoge probleme tog perioda, Katolička Crkva je bila slomljena Zapadnim raskolom. Ti se događaji svi zajedno nekada nazivaju krizom kasnog srednjeg vijeka.
Unatoč tim krizama 14. vijek je također bio vrijeme velikog napretka u umjetnosti i nauci. Nakon obnovljenog interesovanja za grčke i rimske tekstove koje se ukorijenilo u razvijenom srednjem vijeku, započela je talijanska renesansa. Zadubljenost u latinske tekstove počela je prije renesanse 12. vijeka kroz kontakt sa Arapima tokom križarskih ratova, ali je dostupnost važnih grčkih tekstova povećana sa zauzimanjem Carigrada od strane Osmanlija, kada su mnogi bizantski učenjaci morali prebjeći na Zapad, prije svega u Italiju.
Zajedno sa tim prilivom klasičnih ideja došao je izum štamparstva, koji je podrupirao širenje štampane riječi i demokratiziranog učenja. Te dvije stvari kasnije su dovele do protestantske reformacije. Pri kraju tog perioda nastupilo je doba otkrića. Uspon Osmanskog Carstva, koji je kulminirao padom Carigrada 1453. godine, razorio je posljednje ostatke Bizantskog Carstva i srezao mogućnost trgovine sa istokom. Evropljani su bili prisiljeni tražiti nove trgovinske rute, što je dovelo do ekspedicije Kolumba do Amerika 1492. godine i Da Gaminog oplovljavanja Indije i Afrike 1498. godine. Njihova otkrića ojačala su ekonomiju i moć evropskih nacija.
Promjene koje su proizišle iz tih događaja navele su mnoge naučnike na to da posmatraju taj period kao kraj srednjeg vijeka i početak novog vijeka i Evrope ranog modernog doba. Međutim, ta podjela je donekle umjetna, budući da izučavanje antičkih izvora nikada nije bilo sasvim odsutno u evropskom društvu. Zbog toga je postojao razvojni kontinuitet između starog vijeka (preko klasične antike) i novog vijeka. Neki historičari, naročito u Italiji, radije uopće ne govore o kasnom srednjem vijeku, već ga radije vide kao prelaz sa razvijenog perioda srednjeg vijeka na renesansu i moderno doba.
Historiografija i periodizacija
Naziv "kasni srednji vijek" odnosi se na jedan od tri perioda srednjeg vijeka, zajedno sa ranim i razvijenim srednjim vijekom. Leonardo Bruni je bio prvi historičar koji je koristio trodijelnu periodizaciju u svom djelu Historija naroda Firence (1442). Flavio Biondo je koristio sličan okvir u djelu Decenije historije od opadanja Rimskog Carstva (1439–1453). Trodijelna periodizacija postala je standardna nakon što je njemački historičar Christoph Cellarius objavio Univerzalnu historiju podijeljenu na stari, srednjovjekovni i novi period (1683).
Nakon što su se ekonomske i demografske metode počele primjenjivati na istraživanje historije, rastao je trend posmatranja kasnog srednjeg vijeka kao perioda recesije i krize. Belgijski historičar Henri Pirenne nastavio je podjelu ranog, razvijenog i kasnog srednjeg vijeka u godinama oko Prvog svjetskog rata. Ipak, njegov je nizozemski kolega, Johan Huizinga, bio glavni odgovorni za populariziranje pesimističnog pogleda na kasni srednji vijek, sa svojom knjigom Jesen srednjeg vijeka (1919). Za njega, čije se istraživanje fokusiralo na Francusku i Nizozemsku umjesto Italije, očajanje i pad su bile glavne teme, a ne preporod.
Moderna historiografija tog perioda postigla je koncenzus između ta dva ekstrema inovacije i krize. Sada se (obično) priznaje da su uslovi bili znatno drugačiji sjeverno i južno od Alpa, a u talijanskoj historiografiji "kasni srednji vijek" se često sasvim izbjegava. Naziv "renesansa" se još uvijek smatra korisnim za opisivanje određenih intelektualnih, kulturnih ili umjetničkih razvoja, ali ne kao određujuća osobina jedne čitave evropske historijske epohe. Period od ranog 14. vijeka do 16. vijeka (a ponekada ga i uključujući) karakteriziraju drugi trendovi: demografski i ekonomski pad popraćen obnovom, kraj zapadnog religijskog jedinstva i naknadna pojava nacionalne države i širenje evropskog utjecaja u ostatku svijeta.
Historija
Granice kršćanske Evrope još uvijek su bile u procesu svog ocrtavanja u 14. i 15. vijeku. Iako je Velika moskovska kneževina počinjala odbijati Mongole, a pirinejska kraljevstva završila Reconquistu poluotoka i usmjerile pogled prema van, Balkan je pao pod dominanciju Osmanskog Carstva. Za to vrijeme, preostale nacije kontinenta zaglibile su u gotovo stalnim unutrašnjim i vanjskim sukobima.
Ta situacija postepeno je dovela do integracije centralnog autoriteta i pojave nacionalne države. Finansijski zahtjevi rata izazvali su viši nivo oporezivanja, što je dovelo do pojave predstavničkih tijela – najpoznatiji primjer vjerojatno je Engleski parlament. Rastu sekularnog autoriteta dodatno je doprinio pad papinstva sa Zapadnim raskolom i dolaskom protestantske reformacije.
Sjeverna Evropa
Nakon neuspješnog ujedinjenja Švedske i Norveška 1319–1365., panskandinavska Kalmarska unija uvedena je 1397. godine. Šveđani su od početka bili neradi članovi te unije kojom su dominirali Danci. U pokušaju da potlači Šveđane, kralj Christian II od Danske je ubio veliki broj švedskih aristokrata u Stockholmskom masakru 1520. godine. Međutim, to je samo dovelo do dodatnog neprijateljstva i Švedska se osamostalila za stalno 1523. godine. Norveška, s druge strane, postala je neravnopravan član unije i ostala sa Danskom do 1814. godine.
Island je imao koristi od svoje relativne izolacije i bio je posljednja skandinavska zemlja koju je pogodila Crna smrt. Za to vrijeme, nordijske kolonije na Grenlandu su izumrle, vjerojatno zbog ekstremnih vremenskih uslova u 15. vijeku. Ti uslovi možda su bili posljedica Malog ledenog doba.
Sjeverozapadna Evropa
Smrt Alexandra III od Škotske 1286. bacio je zemlju u krizu sukcesije, a engleski kralj, Edward I, doveden je da riješi taj problem arbitražom. Edward je proglasio suverenitet nad Škotskom, što je dovelo do Škotskih ratova za nezavisnost. Englezi su na kraju pobijeđeni, a Škoti su uspjeli stvoriti snažniju državu pod dinastijom Stuarta.
Od 1337. godine, pažnja Engleske uglavnom je bila usmjerena prema Francuskoj u Stogodišnjem ratu. Pobjeda Henrika V. u Bici kod Agincourta 1415. nakratko je utrla put ujedinjenju ta dva kraljevstva, ali njegov sin Henrik VI uskoro je izgubio sve osvojeno. Gubitak Francuske doveo je do nemira u zemlji. Ubrzo nakon kraja rata 1453. godine započeli su dinastički sukobi Ratova ruža (c. 1455–1485), u koje su bile uključene suprotničke dinastije Lancaster i York.
Rat je završio stupanjem Henrika VII iz porodice Tudora na prijesto. On je nastavio ono što su započeli kraljevi Yorka, izgradivši snažnu, centraliziranu monarhiju. Dok je pažnja Engleske bila usmjerena drugdje, hiberno-normanski lordovi u Irskoj postepeno su se sve više asimilirali sa irskim društvom, te je tom ostrvu dozvoljeno uspostavljanje praktične neovisnosti pod engleskim suverenitetom.
Zapadna Evropa
thumb|Francuska u kasnom 15. vijeku: mozaik feudalnih teritorija
Francuska dinastija Valois, koja je naslijedila dinastiju Capet 1328. godine, na početku je bila marginalizirana u vlastitoj državi, prvo od strane engleskih snaga tokom Stogodišnjeg rata, a kasnije od strane moćnog Burgundskog Vojvodstva. Pojava Ivane Orleanske kao vojnog vođe promijenio je tok rata u korist Francuza, a inicijativu je kasnije preuzeo kralj Louis XI.
U međuvremenu, Karlo Smjeli, grof Burgundije, susreo se sa otporom u svojim pokušajima da učvrsti svoje posjede, naročito od strane Švicarske Konfederacije formirane 1291. godine. Kada je Karlo ubijen u burgunskim ratovima u bici kod Nancyja 1477. godine, Burgundsko Vojvodstvo ponovo je zauzeto od strane Francuske. U isto vrijeme, Burgundska Grofovija i bogata Burgundska Nizozemska pristupile su Svetom Rimskom Carstvu pod habsburškom kontrolom, uspostavivši konflikt u nadolazećim vijekovima.
Centralna Evropa
Bohemija je napredovala u 14. vijeku, a Zlatna bula 1356. učinila je kralja Bohemije prvim među carskim izbornim kneževima, ali je Husitska revolucija bacila tu zemlju u krizu. Sveto Rimsko Carstvo prešlo je u ruke Habsburga 1438. godine, gdje je ostala do svog raspada 1806. godine. Unatoč ogromnoj teritoriji koju su Habsburzi držali, samo Carstvo ostalo je rasparčano, a mnogo stvarne moći ležalo je u rukama pojedinačnih kneževina. Uz to, finansijske institucije poput Hanze i porodice Fugger imali su veliku moć, i na ekonomskom i na političkom nivou.
thumb|left|Iskopavanje i obrada srebra u gradu [[Kutná Hora, Bohemija, 15. vijek]]
Kraljevstvo Mađarska doživjelo je svoje zlatno doba u 14. vijeku. Vladavine anžuvinskih kraljeva Karla Roberta (1308–42) i njegovog sina Ludovika Velikog (1342–82) bile su obilježene uspjehom. Ta država jako se obogatila kao glavni evropski dobavljač zlata i srebra. Ludovik Veliki vodio je uspješne kampanje od Litvanije do južne Italije, i od Poljske do sjeverne Grčke. Imao je najveći vojni potencijal 14. vijeka, sa svojim ogromnim vojskama (često od preko 100 000 vojnika). Za to vrijeme, Poljska je usmjerila pažnju na istok, budući da je njenom unijom sa Litvanijom nastao ogroman entitet u tom regionu. Ta unija i preobraćanje Litvanije također su označili kraj paganizma u Evropi.
Ludovik nije ostavio muškog nasljednika nakon svoje smrti 1382. godine. Umjesto toga, nasljednikom je proglasio mladog princa Žigmunda Luksemburškog, kojemu je tada bilo 11 godina. Mađarska vlastela to nije prihvatila te je rezultat bio interni rat. Žigmund je na kraju postigao potpunu kontrolu nad Mađarskom i uspostavio svoj dvor u Budimu i Višegradu. Obja mjesta ponovo su izgrađena i dorađena i smatrala su se najbogatijima u Evropi u to vrijeme. Naslijedivši prijesto Bohemije i Svetog Rimskog Carstva, Žigmund je nastavio provoditi sovju politiku iz Mađarske, ali je bio zaokupiran borbama sa Husitima i Osmanskim Carstvom, koje je postajalo sve veća prijetnja za Evropu početkom 15. vijeka.
Kralj Matija Korvin od Mađarske vodio je najveću najamničku vojsku tog doba, Mađarsku Crnu Armiju, koju je iskoristio za osvajanje Bohemije i Austrije i u borbi protiv Osmanskog Carstva. Međutim, slava Kraljevstva završila je u ranom 16. vijeku, kada je kralj Ludovik II. Jagelović ubijen u Mohačkoj bici 1526. godine protiv Osmanskog Carstva. Mađarska je zatim pala u ozbiljnu krizu i bila osvojena, čime je uništen njen značaj u centralnoj Evropi u srednjem vijeku.
Istočna Evropa
Država Kijevska Rusija pala je u 13. vijeku zbog mongolske invazije. Velika moskovska kneževina je nakon toga postala moćna, odnijevši značajnu pobjedu protiv Zlatne Horde u bici na Kulikovom polju 1380. godine. Međutim, ta pobjeda nije prekinula tatarsku vladavinu u toj regiji, a direktnu je korist od nje imala Velika kneževina Litvanija, koja je proširila svoj utjecaj istočno.
Pod vladavinom Ivana Velikog (1462–1505), Moskva je postala velika regionalna sila, a aneksija ogromne Novgorodske republike 1478. postavila je temelje ruske nacionalne države. Nakon pada Carigrada 1453. godine, ruski prinčevi počeli su se smatrati nasljednicima Bizantskog Carstva. Na koncu su preuzeli titulu careva, a Moskva je opisana kao treći Rim.
Jugoistočna Evropa
thumb|250px|Osmanska minijatura [[Opsada Beograda (1456)|opsade Beograda 1456.]]
Bizantsko Carstvo je dugo vremena dominiralo u politici i kulturi istočnog Sredozemlja. Međutim, do 14. se vijeka gotovo sasvim urušilo u državu koja je plaćala danak Osmanskom Carstvu, koncentrirana oko grada Carigrada i nekoliko enklava u Grčkoj. Sa padom Carigrada 1453. godine, Bizantsko Carstvo je potpuno uništeno.
Jugozapadna Evropa
Vjenčanje Isabele I od Castille i Fernanda II od Aragona 1469. i smrt Huana II od Aragona 1479. godine doveli su do nastanka današnje Španije. Granada je 1492. preuzeta od Maura, čime je završena Reconquista. Portugal je tokom 15. vijeka – naročito pod Henrikom Moreplovcem – postepeno istraživao obalu Afrike, a 1498. godine Vasco da Gama je otkrio morski put do Indije. Španski monarsi odgovorili su na izazov Portugalaca finansirajući ekspediciju Kristofora Kolumba za pronalaženje zapadnog morskog puta do Indije, što je dovelo do otkrića Amerike 1492. godine.
Evropsko društvo u kasnom srednjem vijeku
thumb|Seljaci obrađuju polja za zimu [[drljača|drljačom i siju zimske usjeve. U pozadini se nalazi Louvre, c. 1410]]
Oko 1300.–1350. srednjovjekovni topli period ustupio je mjesto malom ledenom dobu. Hladnija klima rezultirala je poljoprivrednim krizama, od kojih je prva poznata kao Velika glad (1315-1317). Međutim, demografske posljedice te gladi nisu bile toliko oštre koliko kuge do kojih je došlo kasnije u tom vijeku, naročito crna smrt. Procjene stope smrtnosti izazvane tom epidemijom imaju raspon od jedne trećine do gotovo 60%. Do oko 1420. godine, nagomilani efekat ponavljajućih kuga i gladi smanjio je populaciju Evrope na možda manje od trećinu nego u prethodnom vijeku. Efekte prirodnih nesreća dodatno su pogoršali oružani sukobi; to je naročito bio slučaj u Francuskoj za tokom Stogodišnjeg rata.
Budući da je evropska populacija znatno opala, ostalo je više zemlje za preživjele i radna snaga je stoga postala skuplja. Pokušaji zemljoposjednika da na silu smanje plate, poput Statuta radnika u Engleskoj 1351. godine, bili su osuđeni na propast. Ti pokušaji rezultirali su ničim više do podsticanju ozlojeđenosti među seljacima, što je dovodilo do pobuna poput francuske žakerije 1358. i engleskog seljačkog ustanka 1381. godine. Dugoročni efekat bio je praktični kraj kmetstva u Zapadnoj Evropi. S druge strane, u Istočnoj Evropi, zemljoposjednici su uspjeli iskoristiti situaciju kako bi prisilili seljake u još ograničenije ropstvo.
Preokreti izazvani Crnom smrću učinili su određene manjinske grupe naročito ranjivima, prije svega Jevreje, koji su često bivali optuženi za nesreće. Antijevrejski pogromi provođeni su u čitavoj Evropi; u februaru 1349. godine, 2000 Jevreja ubijeno je u Strazburu. Države su također vršile diskriminaciju protiv Jevreja. Monarsi su popuštali zahtjevima naroda, te su Jevreji prognani iz Engleske 1290. godine, iz Francuske 1306., iz Španije 1492. i iz Portugala 1497. godine.
Dok su Jevreji patili zbog progona, jedna grupa koja je vjerojatno doživjela određeno osnaživanje u kasnom srednjem vijeku bile su žene. Velike društvene promjene tog perioda otvorile su nove mogućnosti za žene na području trgovine, učenja i religije. Ipak, u isto vrijeme, žene su također bile predmet okrivljavanja i progona, budući da je vjerovanje u vještičarstvo poraslo.
Do sredine 14. vijeka, Evropa je doživjela postepen porast urbanizacije. Crna smrt je također opustošila gradove, ali je uloga urbanih područja kao središta učenja, trgovine i uprave osigurala nastavljen rast. Do 1500. godine, Venecija, Milan, Napulj, Pariz i Konstantinopolj su vjerojatno imali po više od 100 000 stanovnika. Još 22 grada imala su preko 40 000; većina ih se nalazila u Italiji i na Pirinejskom poluotoku, ali su neki bili i u Francuskoj, Svetom Rimskom Carstvu, Nizozemskoj, zajedno sa Londonom u Engleskoj.
Vojna historija
Kroz bitke kao što su kod Courtraija (1302), Bannockburna (1314) i Morgarten (1315), vladarima većih teritorija u Evropi postalo je jasno da je konjica izgubila svoju feudalnu prednost i da je dobro opremljena pješadija bila isplativija. Kroz Velške ratove Englezi su se upoznali sa i usvojili vrlo efikasan dugi luk. Ukoliko se njime ispravno rukovalo, to oružje dalo im je veliku prednost nad Francuzima u Stogodišnjem ratu.
Uvođenje baruta znatno je utjecalo na način ratovanja. Iako su ga Englezi koristili već kod Bitke kod Crécyja 1346. godine, vatreno oružje isprva je imalo malen efekat na bojnom polju. Velike promjene donesene su upotrebom topova kao opsadnog oružja; nove metode na kraju će promijeniti arhitektonsku strukturu utvrda.
Također je došlo do promjene u regrutiranju i sastavu vojski. Upotrebu državnih ili feudalnih regruta postepeno su zamijenile plaćene trupe članova svite ili strani najamnici. Ta praksa vezuje se za Edwarda III od Engleske i kondotjere talijanskih gradova-država. U čitavoj Evropi, švicarski vojnici bili su naročito traženi. U isto vrijeme, u tom je periodu došlo do pojave prvih stalnih vojski. U Francuskoj su pod dinastijom Valois, zbog velikih zahtjeva Stogodišnjeg rata, oružane snage postepeno poprimile stalnu prirodu.
Paralelno sa vojnim razvojem došlo je i do složenijih viteških pravila ponašanja za ratničku klasu. Taj novootkriveni etos može se vidjeti kao odgovor na opadajuću vojnu ulogu aristokratije i postepeno je postao gotovo sasvim odvojen od svog vojnog porijekla. Duh viteštva izražen je kroz novi (sekularni) ; prvi od njih je bio Red sv. Đorđa, kojeg je osnovao Karlo I. Robert 1325. godine, dok je najpoznatiji vjerojatno bio engleski Red podvezice, kojeg je Edward III osnovao 1348. godine.
Crkveni raskol
Rastuća dominacija francuske krune nad papinstvom kulminiralo je prelaskom Svete stolice u Avignon 1309. godine. Kada se papa 1377. vratio u Rim, to je dovelo do biranja različitih papa u Avignonu i Rimu, zbog čega je došlo do crkvenog raskola (1378–1417). Raskol je politički podijelio Evropu; dok su Francuska, njen saveznik Škotska i španska kraljevstva podržavali avignonsko papinstvo, Engleska je kao neprijatelj Francuske stala iza pape u Rimu, zajedno sa Portugalom, Skandinavijom i većinom njemačkih prinčeva.
Na Saboru u Konstanci (1414–1418) papinstvo je ponovo ujedinjeno u Rimu. Iako je jedinstvo Zapadne Crkve trajalo još stotinu godina i iako je papinstvo u tom vremenu doživjelo veće materijalno bogatstvo nego ikada prije, Crkveni raskol je načinio nepopravljivu štetu. Interne borbe unutar Crkve smanjile su njeno pravo na univerzalnu vladavinu i promovirale su antiklerikalizam među narodom i njihovim vladarima, čime je otvoren put reformacijskim pokretima.
Protestantska reformacija
thumb|180px|Spaljivanje [[Jan Hus|Jana Husa na lomači]] Iako su mnogi od događaja bili izvan tradicionalnog vremenskog perioda srednjeg vijeka, kraj jedinstva Zapadne Crkve (protestantska reformacija) bio je jedan od istaknutih osobina srednjovjekovnog perioda. Katolička Crkva dugo se borila protiv heretičkih pokreta, ali je tokom kasnog srednjeg vijeka počela dobijati zahtjeve za reformu iznutra. Prvi od njih došao je od oksfordskog profesora Johna Wycliffea u Engleskoj. Wycliffe je smatrao da bi Biblija trebala biti jedini autoritet u religijskim pitanjima i protivio se transupstancijaciji, celibatu i oprostu. Unatoč utjecajnim pobornicima među engleskom aristokratijom, među kojima je bio John od Genta, tom pokretu nije dozvoljen opstanak. Iako samom Wycliffeu nije nauđeno, njegovi sljedbenici, lolardi, na kraju su potisnuti u Engleskoj.
Vjenčanje Richarda II od Engleske sa Anom Češkom ostvarilo je kontakt između te dvije nacije i dovelo lolardske ideje u njenu domovinu. Učenja češkog svećenika Jana Husa zasnivala su se na onima Johna Wycliffea, ali su njegovi sljedbenici, husiti, imali veći politički utjecaj nego lolardi. Hus je dobio mnoge sljedbenike u Bohemiji i 1414. je zatraženo od njega da se pojavi na Saboru u Konstanci da bi obranio svoj slučaj. Njegovo spaljenje na lomači zbog jeresi 1415. izazvalo je narodni ustanak u češkim zemljama. Naknadni husitski ratovi bili su neuspješni zbog internih svađa i nisu doveli religijsku ili nacionalnu nezavisnost za Čehe, ali su i Katolička Crkva i njemački element u zemlji oslabili.
Martin Luther, njemački monah, započeo je njemačku reformaciju postavivši 95 teza crkvu zamka u Wittenbergu 31. oktobra 1517. godine. Neposredna provokacija koja je prouzrokovala taj čin bila je papina obnova indulgencija za izgradnju nove Bazilike sv. Petra 1514. godine. Luther je pozvan da oporekne svoju jeres na Wormskom registru 1521. godine. Kada je on to odbio učiniti, Karlo V je zabranio njegovo djelovanje u Carstvu. Dobivši zaštitu od strane Friedricha Mudrog, bio je u poziciji prevesti Bibliju na njemački.
Za mnoge sekularne vladare protestantska je reformacija bila dobrodošla prilika za širenje bogatstva i utjecaja. Katolička Crkva srela se sa izazovima reformacijskih pokreta sa tzv. katoličkom reformacijom, odnosno kontrareformacijom. Evropa je podijeljena na sjeveni protestantski i južni katolički dio, što je dovelo do religijskih ratova 16. i 17. vijeka.
Obrt i trgovina
Sve dominantnija pozicija Osmanskog carstva u istočnom Sredozemlju predstavljalo je prepreku trgovini za zapadne kršćanske nacije, koje su stoga počele tražiti alternative. Portugalski i španski istraživači otkrivali su nove trgovinske rute – južno od Afrike do Indije i preko Atlantskog okeana do Amerike. Kako su đenovski i venecijanski trgovci otvarali direktne morske rute sa Flandrijom, sajmovi šampanjca izgubili su na značaju.