cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vojislav Koštunica
Vojislav "Voja" Koštunica je doktor pravnih nauka, teoretičar prava i bivši predsednik vlade Srbije. Bivši je predsednik Demokratske stranke Srbije.
Biografija
Rođen je 24. 3. 1944. godine u Beogradu, u porodičnoj kući u Skadarskoj ulici. Osim na beogradskom Dorćolu, u detinjstvu i mladosti, često je boravio i u Miloševcu, zavičaju majčine porodice. U Miloševcu, Vojislav je kršten 1944. godine, pošto se porodica sklonila iz Beograda zbog čestih angloameričkih bombardovanja prestonice. Vojislav je imao samo tri nedelje kada su u najtežem bombardovanju, za Vaskrs 16. i 17. aprila 1944. uništeni čitavi delovi Beograda. Tokom rata dva puta mu je rušena porodična kuća, u aprilskom nemačkom bombardovanju, a zatim i savezničkom.
U Šumadiji, u Koštunićima, pod Ravnom gorom i Suvoborom je ognjište porodice Koštunica. Ranije su se Koštunice prezivali Damljanović. Krsna slava im je Sveti Arhangel Mihailo. Jovan Damljanović, pradeda Vojislava Koštunice, bio je učesnik Svetoandrejske skupštine iz 1858. godine, kao narodni poslanik iz Koštunića, tada je prozvan Koštunica. Iz porodice Damljanović je i Anđelija, majka jednog od najvećih srpskih vojskovođa, vojvode Živojina Mišića.
Vojislav Koštunica školovao se u Beogradu, gde je završio osnovnu školu. Drugu beogradsku gimnaziju pohađao je i maturirao u vreme kada je ona već bila preseljena, privremeno, u zgradu pete beogradske gimnazije, kod tašmajdanskog parka. Pošto je 1962. maturirao, Vojislav Koštunica upisuje Pravni fakultet u Beogradu. Diplomirao je na Pravnom fakultetu u Beogradu 1966. godine, magistrirao 1970. i doktorirao 1974. godine. Za asistenta na Pravnom fakultetu u Beogradu je izabran 1970. godine, da bi četiri godine kasnije, u vreme političkih progona na Univerzitetu, morao da napusti fakultet. Godine 1989. odbija ponudu da se kao profesor vrati na fakultet. Od 1974. godine radi u Institutu društvenih nauka, a od 1981. godine u Institutu za filozofiju i društvenu teoriju kao viši naučni saradnik i jedno vreme direktor. Objavljuje radove iz oblasti ustavnog prava, političke teorije i filozofije.
Koštunica se osamdesetih godina angažovao na zaštiti ljudskih prava, naročito u čuvenom Odboru za odbranu slobode misli i izražavanja, u kojem su se okupili najistaknutiji intelektualci-disidenti, koji su uzimali u zaštitu svakog ko je, širom Jugoslavije, stradao zbog svog mišljenja i političkog uverenja. Jedan od osnivača Demokratske stranke 1989. godine i osnivač DSS čiji je predsednik od 1992. godine. Bio je narodni poslanik u Skupštini Srbije od 1990. do 1997. godine, delujući u opoziciji.
Funkciju predsednika SR Jugoslavije obavljao je do februara 2003. godine. Posle vanrednih parlamentarnih izbora u Srbiji, održanih u decembru 2003. godine, postao je predsednik vlade Srbije. S tog je položaja odstupio nakon izbora u maju 2008. Sa položaja predsednika stranke odstupio je 2014. godine, nakon što politička partija koju je vodio nije dobila nijednog poslanika u parlamentu.
Bio je član redakcije i glavni i odgovorni urednik više uglednih pravnih i filozofskih časopisa, kao što su "Arhiv za pravne i društvene nauke", "Filozofske studije", "Filozofija i društvo" i "Teorija". Član je Srpskog PEN Centra. Od '80. angažuje se na zaštiti ljudskih prava, naročito u Odboru za odbranu slobode misli i izražavanja. Oženjen je Zoricom Radović.
Članci u časopisima
Ključne reči: politika; elite.
Zegaia, Prunișor
Zegaia je naselje u Rumuniji u okrugu Mehedinci u opštini Prunișor.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 371 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 292 m.
Soľník
Soľník je naseljeno mjesto u okrugu Stropkov, u Prešovskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 35 stanovnika.
Espeyrac
Esperak je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Averon koja pripada prefekturi Rodez.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 250 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 11,2 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 22,28 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 340 metara (maksimalnoj 674 m, a minimalnoj 220 m).
Geti
Geti (Γέται, jednina Γέτης, Getae) je naziv koji su Grci dali tračanskim ili dačanskim plemenima koje su nastanjivala područja Donjeg Dunava, u današnjoj Bugarskoj, odnosno Rumunjskoj. Oni su živjeli u zaleđu grčkih kolonija na crnomorskoj obali, te tako rano došli u kontakt sa starim Grcima.
Badanj (Raška)
Демографија
У насељу Бадањ живи 91 пунолетни становник, а просечна старост становништва износи 62,1 година (57,8 код мушкараца и 65,5 код жена). У насељу има 53 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 1,72.
Ово насеље је скоро у потпуности насељено Србима (према попису из 2002. године).
Lagomarsino, Genoa
Lagomarsino je naselje u Italiji u provinciji Genoa, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 68 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 222 m.
Rancho la Trinidad, San Luis de la Paz
Rancho la Trinidad je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini San Luis de la Paz.
Leimbach (bei Neuerburg)
Lajmbah je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 235 opštinskih središta okruga Ajfelkrajs Bitburg-Prim. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 63 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7232073.
Molino-Pera, Savona
Molino-Pera je naselje u Italiji u provinciji Savona, u regiji Ligurija.
NGC 431
NGC 431 je galaksija u zviježđu Andromeda.
Leimbach (bei Neuerburg)
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ajfelkrajs Bitburg-Prim Lajmbah se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Ajfelkrajs Bitburg-Prim. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 500 metara. Površina opštine iznosi 3,0 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 63 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 21 stanovnika/km².
Molino-Pera, Savona
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 230 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 287 m.
Difenil etar
Difenil etar je organsko jedinjenje, koje sadrži 12 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 170,207 Da.
El Duende, Compostela
El Duende je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nayarit, u opštini Compostela.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 839 m.
Njemecka
Njemecka je naseljeno mjesto u okrugu Brezno, u Banskobistričkom kraju, Slovačka Republika.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 1.845 stanovnika.
Llanitos A, Atarjea
Llanitos A je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Atarjea.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 188 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2032 m.
Borgata Vernetta, Cuneo
Borgata Vernetta je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 24 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 709 m.
Njeporadza (Trenčin)
Njeporadza je naseljeno mjesto u okrugu Trenčin, u Trenčinskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 783 stanovnika.
NGC 432
NGC 432 je galaksija u zviježđu Tukan.
Ca' Viero-Carollo, Vicenza
Ca' Viero-Carollo je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 23 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 248 m.
Rocklin, California
Rocklin je grad u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 56.974 stanovnika.
Nacionalni park Lake Clark
Lake Clark (engleski: Lake Clark National Park and Preserve) je nacionalni park i rezervat prirode na jugozapadu Aljaske u Sjedinjenim Američkim Državama.
Geografija
Nacionalni park Lake Clark je prostor surove divljine, jedinstvenih geoloških karakteristika, pun oštrih vrhova, granitnih tornjeva, sa desetak glečera i stotinu vodopada. Unutar parka leže i dva aktivna vulkana, Redoubt i Iliamna, koji su viši od 3000 metara. Do parka je moguće doći jedino malim avionima. thumb|left|260px| Karta Nacionalnog parka Lake Clark Park leži na zapadnoj obali Cookova zaljeva jugozapadno od Anchoragea. Sam nacionalni park ima površinu od 10 603 km², a rezervat prirode dodatnih 5708 km².
Najveća atrakcija parka je istoimeno glacijalno jezero Clark dugo 65 km, koje je najveće od 20 sličnih jezera u podnožju masiva Chigmit, gdje se spajaju Aleuti i Aljaska. Jezero je najvažnije mrijestilište crvenih lososa u Sjevernoj Americi.
Historija
Lake Clark je proglašen nacionalnim spomenikom 1978. godine, nakon čega su mu promjenjene granice 1980. kad je proglašen nacionalnim parkom i rezervatom prirode.
Flora i fauna
Niži predjeli parka pokriveni su tajgom, odnosno smrekama, brezama i topolama, dok su viši planinski djelovi u zapadnoj unutrašnjosti pokriveni tundrom. Od životinja u parku žive sobovi, aljaške ovce, grizliji (mrki medvjedi), bjeloglavi supovi i sivi sokoli.
Revolucija 1943. (Argentina)
mini|naslovnica dnevnih novina objavljuje kraj Castillover vladavine Argentinski državni udar iz 1943., poznat skraćeno kao Revolucija iz '43 (španjolski:Revolución del 43), bio je državni udar kojim je 4. lipnja 1943. završila vladavina Ramóna Castilla, koji je bio na tu dužnost izabran prijevarom Ova revolucija je označila kraj razdoblja poznatog kao Neslavno desetljeće. Vojska se usprotivila guverneru Robustianu Patrónu Costasu, Castillovom odabranom nasljedniku, glavnom zemljoposjedniku u provinciji Salta, kao i glavnom dioničaru industriji šećera.
Čelnici Argentine u tom vremenskom razdoblju bili su Arturo Rawson, Pedro Pablo Ramírez i Edelmiro Farrell. Tijekom tog razdoblja izbili su unutarnji sporovi u Argentini vezani Drugi svjetski ratu, gdje su društvo i političari bili rastrgani između održavanja neutralnosti i sigurnosti opskrbljujući prehrambenim proizvodima Saveznike i otvorenog svrstavanja na stranu saveznika. Ramírez je prekinuo odnose sa silama Osovine u siječnju 1944., a Farrel je ušao u rat u ožujku 1945., u vrijeme kada je ishod rata već bio odlučen.
S ovom Vladom je uspon doživio i pukovnik Juan Domingo Perón, član Grupe ujedinjenih časnika (GOU), koji će postati jedan od najutjecajnijih političara u povijesti Argentine. Perón je radio kao pomoćnik ministra obrane generala Edelmira Farrela tijekom Ramírezovog mandata, a zatim kao šef gotovo beznačajnog ministarstva rada. Na tom položaju, on je potvrdio i proveo niz zakona o radu kojim je stekao ugled i visoku popularnost, posebno među radničkom klasom i Savezom socijalista i sindikatima, podižući time svoj položaj unutar vojne vlasti. Kad je Farrel naslijedio Ramíreza, Perón je bio određen za potpredsjednika i ministra rata, i zadržao radni portfelj, koji je unaprijeđen u Ministarstvo. Kao ministar rada i socijalne skrbi, Perón je riješio industrijske sporove u korist sindikata i uveo široki spektar socijalnih davanja za radnike članove sindikata. Budući da se suočio rastućom oporbom unutar oružanih snaga, Perón je bio prisiljen podnijeti ostavku 9. listopada 1945. i bio je uhićen četiri dana kasnije, ali masovni prosvjedi koje je organizirala Glavna konfederacija rada izborili su njegovo puštanje na slobodu 17. listopada, dana koji je kasnije zapamćen kao Dan odanosti od strane peronističkog pokreta. Po njegovom oslobađanju, Farrel je obećao da će podnijeti ostavku i sazvati izbore. Juan Perón je postao predsjednik nakon glatke pobjede na izborima u veljači 1946.
Espalion
Espalion je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Averon.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 4.614, a gustina naseljenosti je iznosila 126 stanovnika/km².
Lažljivica
Lažljivica (Lažnivka) je jugoslavenski crno-bijeli igrani film snimljen na slovenskom jeziku 1965. godine. Režirao ga je Igor Pretnar, a scenario je napisao Dragoslav Ilić. Protagonistica je žena u tridesetim godinama koja postaje žrtvom profesionalnog varalice koji se u nju na kraju zaljubi.
Bamopa, Badiraguato
Bamopa je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Badiraguato.
Exmoor
Karakteristike
Nacionalni park Exmoor pokriva površinu od 693 km², u sjeverozapadnom Somersetu i sjevernom Devonu. Park se prostire u dužinu 56 km u smjeru istok - zapad (od Combe Martina do Monksilvera), a širok je 35 km u smjeru sjever - jug (od Dulvertona do Mineheada). Dužina obale duž Bristolskog kanala iznosi 55 km thumb|240px|left| Pejzaž parka Oko 71% terana Nacionalnog parka podpada pod Somerset, a 29% pod Devon.
Bamopa, Badiraguato
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 71 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 548 m.
Exmoor
Karakteristike
Exmoor je močvarno tresetište, Engleska, na sjeveru mu je granica Bristolski kanal, sa pitoresknom obalom, duž koje se nižu nepristupačni rtovi i uske šumovite [[dolina|doline (lokalno zvane - coombs). Izvan tog pojasa, u slabo naseljnoj unutrašnjosti, prostire se močvarna visoravan obrasla vrijeskom, na prosječnoj nadmorskoj visini od 300 m, s Dunkery Beaconom (519 m) kao najvišim vrhom.
Taj prostor koristi se kao pašnjak za eksmurske ponije, ovce i divlje jelene, kojih još uvijek ima, i koji se love.
Turizam je važan za lokalnu privredu, a najveća naselja u parku su; Lynton and Lynmouth - 1,513, Dulverton - 1, 486, Porlock - 1, 438 i Dunster 854 (po popisu iz 2001.)
Canaan, Indiana
Kejnan je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Indijana.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 90.
Fântâna Domnească, Prunișor
Fântâna Domnească je naselje u Rumuniji u okrugu Mehedinci u opštini Prunișor.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 370 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 246 m.
NGC 433
NGC 433 je otvoreni skup u zviježđu Kasiopeji.
Old Surehand 1. Teil
'Old Surehand 1. teil, u bivšoj Jugoslaviji prikazan pod naslovom Labirint smrti', je zapadnonjemačko-jugoslavenski vestern film snimljen 1965. godine u režiji Alfreda Vohrera. Predstavlja adaptaciju romana Karla Maya o Winnetouu, a naslovni protagonist, čiji lik tumači Stewart Granger, je Old Surehand, bijeli pustolov koji uz pomoć svog prijatelja, apačkog poglavice Winnetoua (čiji lik tumači Pierre Brice), nastoji zaustaviti rat između Komanča i bijelih doseljenika.
Producent Horst Wendlandt je film originalno zamislio kao prvi u trilogiji posvećenoj Surehandu, ali se zbog relativno slabih komercijalnih rezultata odustalo od snimanja druga dva filma.
Opština Xicotepec, Puebla
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 14482 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 796 m.
Paso Canoa, Tierra Blanca
Paso Canoa je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tierra Blanca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 51 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 20 m.
Tecali de Herrera, Puebla
Tecali de Herrera je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla.
Prema proceni iz 2012. godine u naselju je živelo 4508 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2187 m.
Casteldivento, Verona
Casteldivento je naselje u Italiji u provinciji Verona, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 84 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 15 m.
El Triunfo, Ocosingo
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 108 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 832 m.
Leimen (Pfalz)
Lajmen je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 84 opštinska središta okruga Jugozapadni Palatinat. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 964 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7340027.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Jugozapadni Palatinat Lajmen se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Jugozapadni Palatinat. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 459 metara. Površina opštine iznosi 29,2 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 964 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 33 stanovnika/km².
Sestre iz Giona
Sestre iz Giona (祇園の姉妹) je japanski crno-bijeli film snimljen 1936. u režiji Kenjija Mizoguchija. Naslovne protagonistice - koje tumače Isuzu Yamada i Yōko Umemura - su dvije dvije sestre koje za život zarađuju kao gejše u Gionu, "četvrti zadooljstva" u gradu Kyoto. Radnja prikazuju kako svom poslu i odnosu sa klijentima pristupaju na različit način - starija se drži tradicionalnog profesionalizma, dok mlađa preferira zapadnu odjeću i pohlepno iskorištava muškarce - ali na kraju obje završe tragično. Sestre su godine 1937. dobile nagradu japanskog časopisa Kinema Jumpo. Kasnije je stekao veliku popularnost u feminističkim krugovima, s obzirom da je u njima shvaćen kao alegorija na trajno podređen odnos žena u japanskom i, općenito svakom patrijarhalnom, društvu.
Godine 1956. je snimljen istoimeni remake u režiji Hiromase Nomure.
Colonia 3 de Mayo, Altotonga
Colonia 3 de Mayo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Altotonga.
August der Starke
August der Starke je njemačko-poljski crno-bijeli historijski film snimljen 1936. u režiji Paula Wegenera, poznat kao jedno od rijetkih koprodukcijskih ostvarenja predratne Poljske i Trećeg rajha. Napravljen u periodu diplomatskog reapprochementa dvije države, kao temu je imao život kralja Augusta II od Saksonije (čiji lik tumači Michael Bohnen, koji je u 18. vijeku istovremeno bio i kralj Poljske, a koga i Nijemci i Poljaci smatraju jednim od svojih velikih nacionalnih vladara. Kao predložak je poslužio istoimeni roman popularnog pisca Alfreda Schirokauera.
Colonia 3 de Mayo, Altotonga
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 181 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2489 m.
Aporavo, Guazapares
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 36 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1399 m.
Gojira tai Kingu Gidora
Godzilla vs. King Ghidorah (ゴジラvsキングギドラ) je japanski science fiction film snimljen 1992. godine u režiji Kazukija Omorija. Predstavlja 18. film u seriji o Godzilli, odnosno treći u tzv. Heisei seriji. Radnja prikazuje kako vremenski putnici iz 23. vijeka dolaze u 1992. godinu sa ciljem da spriječe da Japan postane ekonomska supersila, te u tu svrhu stvaraju čudovište King Ghidorah sa kojim će se obračunati Godzilla. Film je nastao nakon komercijalnog neuspjeha inače hvaljenog filma Godzilla vs. Biollante, koji je kompaniju Toho uvjerio da se ponovno pokuša prilagoditi najmlađoj publici. Za scenario je karakterističan uticaj tadašnjih holivudskih hitova kao što su Povratak u budućnost i Terminator. Kada je prikazivan u SAD, izazvao je kontroverze zbog scena koje se događaju u doba Drugog svjetskog rata i prikazuju kako Godzilla ubija američke vojnike, a što je protumačeno kao antiameričkog raspoloženja i ekonomskog suparništva Japana i SAD.
Langasco, Genoa
Langasco je naselje u Italiji u provinciji Genoa, u regiji Ligurija.
334. pne.
Godina '''334. pne.''' bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao Godina konzulstva Kaudina i Kalvina (ili, rjeđe, godina 420. Ab urbe condita). Oznaka 334. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.
mini|Bitka na Graniku
Pirone, Reggio Calabria
Pirone je naselje u Italiji u provinciji Reggio Calabria, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 549 m.
Američki drozd
Američki drozdovi (engl.: mockingbirds/catbirds) su grupa ptica Novog svijeta koja pripada redu vrapčarki (Passeriformes) i porodici mimičara (Mimidae). Najpoznatije su po tome što neke vrste oponašaju mimikrijom zov drugih ptica i zvukove insekata i vodozemaca, često glasno i ubrzano ponavljano. Postoji oko 17 vrsta u dva roda, s tim da su tri vrste američkog drozda sa Ostrva Galapagos prethodno bile razdvojene u treći rod, Nesomimus. Čini se da američki drozdovi nemaju monofiletičko porijeklo, kako Mimus i Melanotis nisu jedno drugome bliski; naime, čini se da je Melanotis više povezan sa američkim drozdovima (engl.: catbirds), pri čemu se čini da su sa Mimus-om najbliže povezani ’trešeri’ (engl.: trashers) kao što je npr. Oreoscoptes montanus.
Jedini američki drozdovi koji se mogu vidjeti u Sjevernoj Americi jesu sjeverni američki drozdovi (Mimus polyglottos). Američki drozdovi su poznati po tome što se oglašavaju u kasnoj noći, čak i nakon ponoći.
Čarls Darvin
Kada se HMS Beagle našao na Galapagosu u periodu od septembra do oktobra 1835. godine, prirodnjak Čarls Darvin primijetio je da se američki drozdovi Mimus thenca razlikuju od ostrva do ostrva, te da su blisko povezani izgledom sa južnoameričkim kopnom. Oko godinu dana poslije, kada je pravio bilješke na svom povratku, spekulisao je da bi ovo uz ono što mu je rečeno o galapagoskoj kornjači moglo da naruši doktrinu stabilnosti vrsta. Ovo je bio njegov prvi zabilježen pomen o sumnjama koje je imao po pitanju imutabilnosti vrsta, što je dovelo do toga da postane uvjeren u transmutaciju vrsta i stoga evoluciju.
El Calvario, Jacala de Ledezma
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1509 m.
Località Bonagaro, Ravenna
Località Bonagaro je naselje u Italiji u provinciji Ravenna, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 3 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1 m.
Otočke teritorije Sjedinjenih Američkih Država
Otočke teritorije Sjedinjenih Američkih Država (engleski: Insular areas of the United States) su zavisne teritorije Sjedinjenih Američkih Država koje administrativno ne pripadaju pod vlast niti jednoj od 50 Američkih saveznih država a niti pod Distrikt Kolumbija već njima upravlja Ured za otočka pitanja u okviru Ministarstva unutrašnjih poslova.
Otočke teritorije Sjedinjenih Američkih Država je generički termin koji koristi američki Stejt department za bilo koju teritoriju pod kontrolom vlade SAD.
Karakteristike
Otočke teritorije Sjedinjenih Američkih Država dijele se na ujedinjene teritorije - incorporated (na njih se primjenjuje američki ustav) i na one koje još to nisu - unincorporated (u tom slučaju se na njih primjenjuje američki ustav samo djelomično)
The Morals of Marcus Ordeyne (roman)
The Morals of Marcus Ordeyne je roman britanskog književnika Williama Johna Lockea objavljen 1905. godine. Naslovni protagonist je sredovječni direktor škole koji iznenada naslijedi bogatstvo i titulu; radnja prati njegovo nastojanje da pomogne djevojci iz harema koja je pobjegla pred prisilnim brakom. Roman je doživio ogromnu popularnost, te je nakon samo nekoliko godina adaptiran za kazalište. Bio je popularan i među ranim sineastima; tako su u SAD snimljene dva nijeme ekranizacije - The Morals of Marcus (1915) i Morals (1921) - a u Britaniji 1935. zvučni film The Morals of Marcus. Locke je sljedeće godine napisao još jedan roman The Beloved Vagabond, koji ga je učvrstio na mjestu jednog od najpopularnijih pisaca svog doba.
Otočke teritorije Sjedinjenih Američkih Država
Karakteristike
Stanovnici otočkih naseljenih teritorija (osim Američke Samoe) se tretiraju kao građani Sjedinjenih Američkih Država, iako ne plaćaju federalni porez, i ne sudjeluju u američkim izborima i nemaju predstavnike u Kongresu. Oni se mogu slobodno kretati po cijeloj teritoriji Sjedinjenih Američkih Država bez ikakvih imigracionih restrikcija. Proizvodi koji se proizvode na otočkim teritorijima SAD, imaju etiketu Proizvedeno u SAD (Made in USA).
Historija
Po uzoru na organizaciju Sjeverozapadnih teritorija iz 1789. svi teritoriji koji još nemaju status savezne države bili su pod direktnom ingerencijom Američkog Kongresa kao organizirane ujedinjene teritorije, sa izvjesnom lokalnom samoupravom.
Države koje su slobodno pristupile SAD
Tzv. pridružene države (associated state) su:
Amplier
Omplije je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Sever-Pa d Kale, u departmanu Pa de Kale koja pripada prefekturi Aras.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 248 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 28 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 8,71 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 66 metara (maksimalnoj 148 m, a minimalnoj 61 m).
Puerto de la Cruz, San Luis de la Paz
Puerto de la Cruz je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini San Luis de la Paz.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1810 m.
Adamovske Kohanovce
Adamovske Kohanovce je naseljeno mjesto u okrugu Trenčin, u Trenčinskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 872 stanovnika.
Prijevoj Šipka
Prijevoj Šipka (Шипченски проход, Shipchenski prohod) (nadmorska visina 1150 m) je planinski prijevoj kojji prolazi kroz Staru planinu u Bugarskoj. Predstavlja granicu između provincije Stara Zagora i provincije Gabrovo. Prijevoj povezuje Gabrovo i Kazanlak.
Prijevoj je 13 km cestom sjeverno od gradića Shipka. Kroz njega prelaze cesta i željeznica od Rusea na Dunavu do Stare Zagore i Edirnea u Turskoj.
Cesta također vodi do planinskog vrha Buzludža, 12 km istočno.
right|thumb|Snježni pejzaž na prijevoju Šipka
Bitka na prijevoju Šipka
Za vrijeme rusko-turskog rata 1877. i 1878. godine prijevoj Šipka je bio poprište serije borbi poznatioh kao bitka na prijevoju Šipka, u kome su se ruske i snage bugarskih dobrovoljaca suprotstavile snagama Otomanskog Imperija.
Spomenik Šipka
right|thumb|Pogled na spomenik Šipki Spomenik Šipka (паметник „Шипка“) je vrhu Stoletov kraj prijevoja, a do njega se može doći stepenicima. Podignut je u čast žrtvama palim za oslobođenje Bugarske za vrijeme bitke na prijevoju Šipka 1877-78. Otvoren je godine 1934., a dizajnirali su ga arhitekt Atanas Donkov i vajar Aleksandar Andrejev.
left|thumb|Još jedan pogled na spomenik
Spomenik je 31,5-metara visok kameni toranj u obliku skraćene piramide. Veliki brončani lav, 8 m dug i 4 m visok, nalazi se pred ulazom u toranj, kao i figura žene koja slavi pobjedu nad otomanskim snagama. Na prvom katu se nalazi mramorni sarkofag s ostacima ruskih i bugarskih žrtava bitke. Na četiri kata se nalaze replike bugarskih vojnih zastava i drugih relikvija, a na samom vrhu se može vidjeti panorama prijevoja Šipka.
Po prijevoju Šipka je nazvana i Dolina Shipka i Shipka Saddle na otoku Livingston u antarktičkom arhipelagu Južni Shetlandi.
Lahr (Hunsrück)
Lar je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 92 opštinska središta okruga Kohem-Cel. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 179 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7135050.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Kohem-Cel Lar se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Kohem-Cel. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 345 metara. Površina opštine iznosi 3,6 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 179 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 50 stanovnika/km².
The Morals of Marcus (film, 1915)
The Morals of Marcus je američki nijemi igrani film snimljen 1915. u režiji Edwina S. Portera i Hugha Forda. Predstavlja ekranizaciju romana The Morals of Marcus Ordeyne Williama Johnea Lockea. Naslovni protagonist je sredovječni direktor škole koji iz harema spašava mladu djevojku, čiji lik tumači Marie Doro, koja ga je tumačila u ranijoj kazališnoj adaptaciji na Broadwayu. Film se danas smatra izgubljenim. Godine 1921. je snimljen nijemi remake pod naslovom The Morals, a 1935. u Britaniji i zvučna verzija pod naslovom The Morals of Marcus.
Bela Stena (Raška)
Бела Стена је насеље у Србији у општини Рашка у Рашком округу. Према попису из 2002. било је 491 становника (према попису из 1991. било је 597 становника).
Демографија
У насељу Бела Стена живи 414 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 46,4 година (44,7 код мушкараца и 47,9 код жена). У насељу има 194 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 2,53.
Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
NGC 435
NGC 435 je galaksija u zviježđu Kit.
Bjeli Kostol
Bjeli Kostol je naseljeno mjesto u okrugu Trnava, u Trnavskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 2.376 stanovnika.
La Victoria, Ocosingo
La Victoria je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocosingo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 109 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1107 m.
Exmouth
Exmouth (izgovor: [Eksmut]) je lučki grad na jugozapadu Engleske od 35,130 stanovnika.
Geografske karakteristike
Exmouth leži u Grofoviji Devon, na lijevoj obali a rijeke Exe, koja tu uvire u Kanal La Manche.
Historija
Za engleskog građanskog rata - 1646. njegova utvrda koja je kontrolirala ulaz u estuarij, predala se jedinicama parlamenta.
Exmouth je nekad bio mala ribarska luka sa brodogradilištem, ali se danas pretvorio u morsko ljetovalište i ladanjski grad.
Estuarij Rijeke Exe neobično je popularan među jedriličarima, a grad je i zapadni ulaz za obilazak Jurske obale atrakcije prirode koja je 2001. uvrštena na UNESCO -vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi.
Neretva
Neretva je rijeka dužine 225 kilometara u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj.
Cerro Prieto, Atarjea
Cerro Prieto je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Atarjea.
Neretva
Neretva izvire ispod planine Zelengore u BiH i kroz tu zemlju protječe u dužini od 203 km, da bi posljednjih 22 km tekla kroz Hrvatsku. Neretva utječe u Jadransko more kod dalmatinskog gradića Ploče.
Cerro Prieto, Atarjea
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 250 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1819 m.
Ca' Zancan, Vicenza
Ca' Zancan je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Neretva
Ušće joj je oblika delte. Delta Neretve je na teritoriju Republike Hrvatske.
Ca' Zancan, Vicenza
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 39 m.
Neretva
Zanimljivosti
Poprište je Bitke na Neretvi, jedne od najslavnijih bitaka iz drugog svjetskog rata na području europskog jugoistoka. Upravno-teritorijalno, bitka se odvila na području današnje Bosne i Hercegovine, a tada je to bilo na području NDH.
Rodeo, California
Rodeo je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 8.679 stanovnika.
St. Cloud, Minnesota
Sent Klaud je grad u američkoj saveznoj državi Minesota. Sedište je okruga Sterns.
Istorija
Grad je osnovan 1856. spajanjem tri naselja koja su bila poznata kao Gornji grad, Srednji grad i Donji grad. .
Grad je 1869. dobio univerzitet, a dvadeset godina kasnije i zatvor.
Stanovništvo
Stanovništvo Sent Klauda stalno raste: 1980. u gradu je bilo 42.566 stanovnika, 1990. - 48.812, 2000. - 58.978 a prema popisu iz 2010. - 65.842. stanovnika.
Ekonomija
Grad se nalazi u poljoprivrednom regionu. U neposrednoj blizini Sent Klauda uzgaja se raž, kukuruz, soja, zob i ječam. U gradu je razvijena prehrambena industrija, proizvodnja autobusa, frižidera, mašina, betona, papira itd. . Grad ima i aerodrom.
Hauville
Ovil je naselje i opština u severnoj Francuskoj u regionu Gornja Normandija, u departmanu Er koja pripada prefekturi Berne.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 1115 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 75 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 14,69 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 148 metara (maksimalnoj 148 m, a minimalnoj 80 m).
El Naranjo, Chínipas
El Naranjo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Chínipas.
NGC 436
NGC 436 je otvoreni skup u zviježđu Kasiopeji.
Mollana, Savona
Mollana je naselje u Italiji u provinciji Savona, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 118 m.
Palmira
Palmira (grčki: Palmўra, latinski: Palmyra) je oaza s ruševinama antičkog grada, današnje naselje Tadmur ((تدمر), arapski) 215 km sjeveroistočno od Damaska u Siriji i 120 km jugozapadno od Eufrata. Palmira je dugo bila presudan grad za karavane koje su preleazile preko sirijske pustinje; njima poznata kao Djeva pustinje.
Povijest
thumb|200px|lijevo| Ruševine Belovog hrama Najraniji zapis o ovom gradu je o njezinom semitskom imenu Tadmor, Tadmur ili Tudmur (u značenju "mjesto koje odbija" na amoritskom, te "nenaseljivi grad" na aramejskom. ), zabilježen na glinenim pločicama pronađenim u drevnom Babilonskom gradu Mariju.
Tadmor se spominje i u Biblijskoj (drugoj knjizi brojeva 8:4) kao pustinjski grad koji je izgradio (ili utvrdio) kralj Judeje Salomon, sin Davidov. Tadmor se kao Solomonov grad spominje i u knjizi rimskog autora Josipa Flavija Židovske starine - knjiga VIII., zajedno s njezinim grčkim imenom - Palmira. Točno značenje grčkog imena "Palmira" je nepoznato, no zasigurno ima veze s palminim drvećem kojega je ovo područje prepuno.
Slobodni grad Palmira je zvanično osnovan u 3. st. pne. (kada su Seleukidi zauzeli ostatak Sirije) i zarana izrasta u važno trgovačko-prometno čvorište na karavanskom putu od Sredozemlja do Eufrata. U doba cara Tiberija (14.-37.) pripala je Rimljanima; za cara Hadrijana (117.-138.) stječe široku autonomiju, a za Karakale (211.-217.) status kolonije. Tijekom tog razdoblja doživljava procvat, a njezini aramejski i arapski stanovnici poprimaju običaje i način oblačenja podjednako s parstkog istoka i grčko-rimskog zapada.
thumb|200px| Utvrda Qalat ibn Maan iznad Palmire [[libanonskog princa Fahrudina II. (Fakhr-al-Din al-Maan II.) iz 16. st. ]] Palmirski knez Odenat (258.-267.), koji je priznavao rimsko vrhovništvo, proširio je palmirsku državu širom Mezopotamije, a za vladavine njegove udovice Zenobije i sina Vabalata, i do Egipta i Male Azije. Kraljica Zenobija osniva kratkotrajno Palmirsko carstvo i faktički se odvaja od Rima, te pokušava osvojiti Antiohiju, što je izazvalo bijes. God. 272. car Aurelijan razara Palmiru, zarobljava kraljicu i odvodi je u Rim. Tamo je svečano prikazuje u zlatnim lancima, te joj naposljetku dozvoljava da se povuče u Hadrijanovu vilu u Tivoliju, gdje je postala aktivnim sudionikom dvorskog života. Nakon njezine pobune, Palmira je Rimu postala samo vojna baza, te je kao takvu djelomično obnavljaju carevi Dioklecijan i Justinijan I. (528.).
God. 638. osvaja je arapski vojskovođa Kalid ibn Valid, te biva razorena 744. godine. Nakon 800. godine i građanskih ratova koji su uslijedili po raspadu omajadskog kalifata, stanovništvo ja počelo napuštati grad. Godine 1132. Buridi su Balov hram pretvorili u utvrdu, a u 13. stoljeću grad je predat mamlučkom sultanu Baybaru. God. 1401. opljačkao ga je Timur Veliki, ali je već u 15. stoljeću Palmira bila obnovljena do te mjere da ju je putopisac Ibn Fadlallah al-Omari opisao kao grad "velikih vrtova, unosne trgovine i bizarnih spomenika". Za vrijeme Otomanskog carstva grad je postupno propadao i na kraju se sveo na oazu s malenim vojnim garnizonom. U 17. stoljeću su je ponovno otkrili putnici sa zapada, da bi početkom 19. stoljeća arheološka iskapanja započeli europski i američki arheolozi. Stanovnike koji su zaposjeli Balov hram istjerala je francuska vlast 1929. godine.
Palmira je teško stradala u sirijskom građanskom ratu kada su u maju 2015. godine pripadnici Islamske Države (ID) slomili otpor vladinih snaga i zauzeli grad. Osim što je oko 600 žitelja masakrirano, pripadnici ID su brojne antičke građevine, smatrajući ih poganskim i idolatrijskim te nespojivim sa vlastitim tumačenjem islama, digli u zrak, razbili i na drugi način vandalizirali. Vladine snage su, uz podršku ruske ratne avijacije ponovno zauzele grad u martu 2016. godine.
thumb|center|800px| Ranojutarnja panorama Palmire.
Znamenitosti
thumb|center|800px| [[Belov hram u središtu foruma. ]] thumb| Decumanus
Sačuvane su ruševine nekad raskošnih građevinskih zdanja: Belovo (Baalovo) svetište, trg, ulice, palače, kazalište, kršćanske bazilike i dr. Skulpture odaju spoj graditeljskog naslijeđa Bliskog istoka i klasične rimske umjetnosti. Na UNESCO-vom popisu svjetske baštine od godine.
Najveličanstveniji spomenik u Palmiri je Baalov rimski hram (34°32'50.55"N 38°16'26.72"E), koji se smatra "najznačajnijom vjerskom građevinom iz 1. stoljeća na cijelom Bliskom Istoku". nastao je kao helenistički grčki hram, od čega su ostali samo kameni fragmenti. U 1. stoljeću je dodano središnje svetište (cella), na koje se nastavlja veliki portik s dvostrukom kolonadom korintskih stupova. Zapadni portik i ulaz (propylaeum) datiraju iz 2. stoljeća, te s njima hram ima ukupnu veličinu od 205 x 210 metara. Od hrama se nastavlja ulica okružena kolonadom stupova koja odgovara rimskoj ulici sjever-jug (decumanus), a završava dekoriranim slavolukom (34°32'59.68"N 38°16'15.66"E) iz vremena vladavine Septimija Severa, rano 3. stoljeće. Pored je hram Nabua, od kojeg je sačuvan samo podij, i tzv. Dioklecijanove terme.
thumb|left|250px| Scena kazališta u Palmiri thumb| Velika kolonada thumb| [[Hadrijanov slavoluk ]] thumb| Tetrapylon
Drugi najbitniji spomenik u Palmiri je kazalište (34°33'2.11"N 38°16'7.78"E) iz 1. stoljeća, od kojeg je sačuvano 9 redova sjedalica (najvjerojatnije je imalo još 3 drvena reda ). Iza kazališta se nalazio mali Senat gdje je lokalno plemstvo raspravljalo o pravnim i političkim odlukama, te tzv. "Tarifni sud" gdje je, prema jednom natpisu, bila carinarnica za karavane. U blizini je i velika agora (34°33'1.82"N 38°16'2.01"E) duga 71 i široka 48 metara, s ostacima svečane dvorane (triclinium) i portalom ukrašenim skulpturama Septimija Severa i njegove obitelji.
Poprečna ulica vodi do Dioklecijanovog kampa kojeg je izgradio upravitelj Sirije Sosianus Hierocles, s ostacima velike dvorane u kojoj su se držali stijegovi legija, tzv. principia. U blizini je hram sirijske božice Allāt (2. stoljeće), Vrata Damaska i Hram Ba'al-Šamina iz 17. godine (kasnije proširen za vrijeme kralja Odenata). Među ostacima hrama je zanmeniti portik koji vodi do cele.
Poljski tim arheologa, koji radi u Palmiri radi 1958. god., je u svibnju 2005. godine je u ruševinama hrama Lata pronašao iznimno detaljnu kamenu skulpturu krilate božice pobjede - Nike. Isti tim je, u suradnji sa sirijskim arheolozima, u studenom 2008. god. otkopao 1200 staru crkvu za koju se vjeruje da je najveća ikad otkrivena u Siriji. Walid al-Assaad, voditelj Odjela za starine i muzeje u Palmiri, je rekao da je ova crkva iz 8. st. do sada najveća nađena te vrste, dimenzija 47 s 27 metara. Procjenjuje se da su stupovi crkve bili 6 metar visoki i da je visina drvenog stropa veća od 15 metara. U crkvenom dvorištu nađen je mali amfiteatar gdje su, kako vjeruju stručnjaci, obavljani kršćanski rituali.
Okolica
thumb|lijevo|200px| Kule-grobnice u Dolini grobnica u Palmiri. Izvan zidina drevnog grada, stanovnici Palmire su izgradili nizove grobnih spomenika velikih dimenzija koje danas nazivamo Dolinom grobnica. Dolina grobnica je oko 1 km² velika nekropola koja se sastoji od redova velikih grobnica s bogatim ukrasima. Ove grobnice, od kojih su neke ukopane ispod tla, su imale isklesane unutarnje zidove u kvadratne niše u kojima se polagalo tijelo pokojnika u ležećem položaju. One su zatvarane mramornim pločama na kojima su u visokom reljefu bili isklesane portretna poprsja pokojnika u rimskoj ili partskoj nošnji. Ovi reljefi su ujedno predstavljali "osobnost" ili "dušu" pokojnika ali i zidnu dekoraciju unutarnje prostorije. Prikazi gozbe su obično ukrašavali obiteljske grobnice.
Skupina talijanskih i sirijskih arheologa početkom jeseni izvijestila je o otkriću, usred sirijske pustinje, oko 100 km zapadno od Palmire, nekropole koju čini 30 netaknutih i izvrsno očuvanih grobnica koje datiraju iz III. tisućljeća prije Krista, a pripadaju jednoj od najstarijih civilizacija starog vijeka.
Hurijski jezik
Hurijski (het. hurlili) jezik je uobičajeni naziv za jezik Hurijaca, naroda koji je živio u sjevernoj Mezopotamiji između 2300. pne. do oko 1000. pne..
Hurijski je bio jezik kraljevstva Mitanni u sjevernoj Mezopotamiji. Bio je pisan varijantom klinastog pisma. Broj nađenih tekstova je još uvijek relativno mali.
Jezik je srodan s urartskim.
Vidi također
Hourrites
Trajanov most
thumb|Reljefni prikaz mosta na [[Trajanov stup|Trajanovom stubu]] Trajanov most je bio monumentalna građevina na reci Dunav u delu gde protiče kroz Đerdapsku klisuru i spajao je Gornju Meziju i Dakiju (današnju Srbiju i Rumuniju) za vreme Rimskog carstva. Most je izgrađen po naredbi rimskog cara Marka Ulpije Nerva Trajana. Most je svečano otvoren 105. godine na Dunavu, tokom Drugog pohoda rimskog cara Trajana na Dačane. Dužina mosta je bila 1.097,5 metara i oko 1.000 godina je važio za najduži most ikada sagrađen u svetu, nalazio se u blizini današnjeg sela Kostol kod Kladova sa srpske strane i Turn Severina sa rumunske strane. Most je projektovao najveći arhitekta toga doba Apolodor iz Damaska. Arheološki ostaci Trajanovog mosta i rimskog naselja Pontes se nalaze nekih pet kilometara od Kladova, istočno od sela Kostol. Most spada u red najznačajnih dela rimskog građevinarstva.
Pozadina izgradnje mosta
Marko Ulpije Nerva Trajan je rođen 53. godine, umro 117, a na presto stupio 98. godine kao rimski car, naslednik Nervin i pripadnik Antoniske dinastije. Prilikom preuzimanja vlasti Trajan je rekao:
Trajan je bio prvi car koga je usvojio prethodni car, a da sa njim nije bio ni u kakvom srodstvu. Takođe je bio drugi u nizu petorice dobrih careva (Nerva, Trajan, Hadrijan, Antonin Pije i Marko Aurelije) koji su nasleđivali jedan drugoga putem usvajanja i tokom većeg dela drugog veka obezbedili carstvu dugu harmoniju i dobru vladu. Trajan je bio prvi car rođen u nekoj provinciji. Rimski car Trajan početkom drugog veka naredio je da se izgradi put kroz Đerdapsku klisuru i most do tada neviđenih razmera. Glavni Trajanov cilj bio je da premosti Dunav i svoje trupe prebaci na levu obalu reke, koju su kontrolisali Dačani. Most je najverovatnije zamislio sam Trajan, ali je projektovanje i gradnju poverio Apolodoru iz Damaska, najvećem arhitekti toga doba.
Izgradnja mosta i Apolodorov rukavac
mini|Ostaci utrđenja Drobeta, na levoj obali (Rumunija), koje je bilo namenjeno za odbranu Trajanovog mosta. Na desnoj obali Dunava (Srbija) nalaze se ostaci utvrđenja Pontes, koje je imalo istu namenu. Izbor mesta za izgradnju mosta je bio uslovljen prirodnim karakteristikama Dunava na ovim prostorima. Korito reke je dosta peskovito. Dunav je na tom delu bio vrlo miran i malih dubina. Neposredna blizina ostrva Šimijan pružala je mogućnost graditeljima da se pregrađivanjem Dunava tok reke usmeri najpre u jedan rukavac i na isušenom dnu izgrade stubovi, a zatim to isto učine sa drugim rukavcem. Analizom Prokopijeveog teksta, a potom i topografskim zapažanjem na terenu pokazuju da je Apolodor za vreme gradnje skrenuo tok reke u rukavac koji počinje kod današnjeg Fetislama - turske tvrđave zapadno od Kladova i opet se spaja sa Dunavom ispred Male Vrbice, nizvodno od mosta. Tako je većina stubova građena na suvom. Arhitekta iz Damaska, Apolodor, je o gradnji mosta izveštavao redovno u svom spisu koji je kasnije izgubljen, a podatke o mostu, njegovom izgledu i gradnji zapisali su istoričari Dion Kasije i Polibije, kao i pesnik iz Vizantije Ceces. Most je bio izgrađen od kamena, dugačak 1.097,5 metara, sa lukovima visoko iznad vode imao je 20 stubova i portale na pristupu i na jednoj i na drugoj dunavskoj obali. Dimenzije stubova su oko 18-19 puta 33-34 metara, a bili su orijentisani dužinom upravno na tok reke s kljunastim dodacima na prednjoj i zadnjoj strani kojima je umanjivao pritisak. Temelji stubova i portali bili su veoma tvrdog cementa napravljenog od šljunka utisnutog u malter, iznad toga su postavljeni redovi opeke, a stubovi su imali jezgro od maltera, oplaćenog tesanicama i opekama. Primenom "roštilja" - poprečno i uzdužno postavljenim drvenim gredama koje su prolazile kroz jezgro postignuta je veća čvrstina Apolodorove građevine. Trajanov most je podignut za neverovatno kratko vreme, od 103. do 105. godine. To je prvi most ikada podignut na donjem Dunavu koji je na tom mestu širok oko 800 metara i oko 1000 godina je važio za najduži most ikada sagrađen i to u rekordnom roku s obzirom na tadašnju tehnologiju gradnje. Izgled mu je uklesan mnogo godina kasnije na Trajanovom stubu u Rimu. Nakon izgradnje Trajan je naredio da se u stenu iznad puta ukleše natpis:
Rušenje mosta
Most je porušen po naređenju cara Aurelijana (270-275) kad su Rimljani pod navalom varvarskih plemena morali da napuste tadašnju provinciju Dakiju. Drugi izvori govore da je porušen 20 godina nakon izgrdanje po naređenju cara Hadrijana (117-138) što je manje verovatno jer su Rimljani još vladali Dakijom, a neki, opet, veruju da se raspao mnogo kasnije, pod uticajem vode.
Arheološka istraživanja
Dvadeset stubova se još moglo videti 1856. godine, kada je vodostaj Dunava bio rekordno nizak. Godine 1906. Međunarodna komisija za Dunav je odlučila da uništi dva stuba koji su ometali navigaciju. Ostaci 16 stubova Trajanovog mosta su locirani 1932. godine. Pola veka kasnije arheolozi su uspeli da lociraju njih 12, a četiri je verovatno u međuvremenu odnela voda. Ostaci prvih stubova na obe strane i danas se mogu videti na obalama Dunava.
Tokom svoje istorije most je nekoliko puta istraživan, ali arheološki radovi nisu nikada do kraja sprovedeni. Poslednje istarživanje, započela je arheolog Gordana Karović, koja je sredstvima Ministrastva kulture Republike Srbije i srpskih preduzeća registrovanih za podvodna istraživanja, u septembru 2003. godine obavila pripremna snimanja korita Dunava u zoni Trajanovog mosta. Ta istraživanja su donela veliki broj dokumenata dobijenih savremenim metodama i upotrebom sonara, elektronskim uređajima, kao i ronjenjem i snimanjem podvodnim kamerama. Video-snimanja su dala odlične kadrove podvodnih ostataka Trajanovog mosta na kojima se, pored klesanih kamenih blokova, uočavaju dobro očuvane drvene talpe i šipovi. Na ovim drvenim ostacima i nakon 1900 godina provedenih pod vodom, jasno uočavaju godovi. Merenjima je utvrđeno da je ukupna dužina mosta 1.097,5 metara, međuosovinski razmak 18 rečnih stubova približno 55 metara, a širina mosta 14,5 metara.
Hologram Trajanovog mosta
Projektom ministarstva kulture Srbije, predviđeno je da se na mestu nekadašnjeg monumentalnog zdanja naprave laseri koji će svojim snopovima iscrtavati nekadašnji izgled mosta. Laser bi svetleo noću, a kada bi ga dotakao neki brod, iluzija bi nestala.
Ghelmegioaia, Prunișor
Ghelmegioaia je naselje u Rumuniji u okrugu Mehedinci u opštini Prunișor.