cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stefan Lazarević
Pad Vlaške, Bugarske i Kosova
minijatura|175px|Vlaški vojvoda [[Mirče Stariji, kojeg su na Rovinama napali Turci i Stefan Lazarević.]]
Krajem iste godine i početkom naredne, Bajazit je počeo da okuplja svoje hrišćanske vazale u Seru. Svakom od njih je uputio odvojeni zahtev da dođe, tako da niko od njih nije znao da će se svi zajedno pojaviti. Nije poznato ko je sve došao u Ser, ali se u izvorima pored kneza Stefana, pominju Vizantinci, car Manojlo II (1391—1425), njegov bratanac Jovan VII (1390) i brat, morejski despot, Teodor I (1383—1407), kao i gospodar kneževine Velbužd Konstantin Dragaš. Sultan Bajazit je deo njih otpustio kućama, dok je sa preostalima dovršio osvajanje Tesalije i zauzeo Solun (12. aprila).
Tokom jeseni 1394. godine, Bajazit je počeo da okuplja svoje vazale, za pohod protiv vlaškog vojvode Mirče Starijeg. Kao punoletan, Stefan je po prvi put lično predvodio srpske vazalne odrede, a pored njega, otomanskoj vojsci su se, od srpskih velikaša, priključili Marko Mrnjavčević, Konstantin Dragaš i Konstantin Balšić, sa svojim snagama. Bajazitove snage su prešle Dunav i do bitke je došlo 17. maja 1395. godine na Rovinama, nedaleko od današnjeg Arada. Ona se najverovatnije okončala otomanskim porazom, ali Bajazitove snage nisu pretrpele značajne gubitke. Vlaški vojvoda je posle bitke priznao sultanovu vrhovnu vlast i obavezao se da mu plaća danak. U samoj bici su poginuli kralj Marko i Konstantin Dejanović, a Bajazit je Otomanskoj imperiji pripojio njihove države. Osmanlije su nakon bitke zauzele i Vidin.
Sultanove trupe, ojačane srpskim pomoćnim odredima, su početkom 1396. godine, upale u zemlje Brankovića i tom prilikom zauzele njihov veći deo, sa prestonicom Prištinom. Leta iste godine su upale u Banat.
Pobeda na Rovinama pokrenula je veliki krstaški pohod, u kome su učestvovale snage iz Engleske, Francuske, Nemačke i drugih evropskih zemalja. Njima su se priključila trupe hrvatsko-ugarskog kralja i vlaškog vojvode, kao i mletačka flota, koja je, preko Crnog mora trebala da uplovi u Dunav i pruži podršku vojsci na kopnu. Krstaške snage su se okupile Ugarskoj, posle čega su prešle Dunav i zauzele Vidin. Nakon toga, pohod je nastavljen niz Dunav i opsednut je Nikopolj, u kome se nalazio otomanski garnizom. Bajazit je zbog dolaska krstaša prekinuo blokadu Carigrada i uputio se ka Dunavu. Njegovim snagama su se kod Plovdiva, priključili i srpski vazalni odredi sa Stefanom Lazarevićem na čelu.
Do velike bitke došlo je 25. septembra i u njoj su krstaške snage potpuno razbijene. Iako brojčano veoma velika, krstaška vojska je bila raznolika, što se odrazilo na odsustvo zajedničke komande i slabu koordinaciju na bojnom polju. Prema predanju, u prelomnom trenutku bitke kada je Žigmund pokušavao organizirati i spasiti ugarske i nemačke vojnike iznenadili su ga sultanovi vazalni srpski oklopnici, predvođeni Stefanom, nakon čega se Žigmund daje u panični bijeg s čime završava bitka i počinje pokolj krstaša. Prema nekim mišljenjima, Lazarevićeve snage su bile sakrivene u jednom šumarku, na levom krilu Bajazitovih snaga, zbog čega je njihov udar na Mađare usledio iznenada, najverovatnije sa boka ili čak, sa leđa.
Posledice poraza kod Nikopolja za hrišćanske države na Balkanu su bile katastrofalne. Uništena je tzv. Vidinska Bugarska, zauzeta je Atina (1397), Morejska despotovina je ponovo opustošena, oblast Vuka Brankovića su zauzele Osmanlije, a pad Carigrada je postao praktično neizbežan.
Poslednji nezavisni srpski gospodar Vuk Branković je zarobljen i nakon godinu dana (6. oktobra 1397) umro u turskom zarobljeništvu. Veći deo oblasti Brankovića je predat na upravu vazalnom knezu Stefanu, mali deo (sa središtem u Vučitrnu) je ostavljen Vukovoj udovici Mari i sinovima (Grguru, Đurđu i Lazaru), dok su Osmanlije pod svojom direktnom vlašću zadržale strateški bitna mesta. Pored toga, otomanske snage su upale u Mađarsku i opljačkale njene južne delove, a naročito su stradali Zemun (koji je opustošen) i Sremska Mitrovica (koja je spaljena, a njeno stanovništvo je raseljeno).
Pohod sa Turcima na Bosnu i pobuna vlastele
Svoju ofanzivu na Balkanu, Osmanlije su nastavile u januaru 1398. godine, napadom na Bosnu. Na njihovom čelu nalazio se jedan od Bajazitovih sinova, a priključio im se i knez Stefan, sa srpskim pomoćnim odredima. Ovaj pohod, osim pljačkanja Bosne, pretvorio se u potpuni kolaps, a najveći krivac, prema navodima Stefanovog biografa, bila je izuzetno jaka zima. Konstantin Filozof priča, da je vojska bila mnogobrojna, ali da je nastradala u Bosni od preoštre zime i neobično velikog snega. "Malo od vojnika i zarobljenika, vratiše se svojim krajevima".
thumb|desno|thumb|Ostaci [[Ostrvica (tvrđava)|tvrđave Ostrvice, u kojoj su se pobunjenici protiv Stefana sklonili.]]
Istovremeno godine dolazi do pobune vlastele u Srbiji, čije vođe su bili vojvoda Nikola Zojić, koji je imao posede u Toplici i Hvosnu i vojvoda Novak Belocrkvić, koji je imao posede oko Rudnika. Oni optužiše Stefana kao glavnog krivca za pogibiju vojske u Bosni. Poznato je da su vojvode Nikola i Novak pokušali su da zavrbuju vlastelina Mihajla. Tok daljih dešavanja nije tačno utvrđen, ali je Stefan saznao za zaveru, pošto ga je o njoj izvestio upravo Mihajlo. On je prvo pozvao na svoj dvor vojvodu Novaka, koji je imao posede u Toplici (verovatno oko Bele Crkve tj. Kuršumlije) i u Hvosnu (selo Crkolez kod Peći) i pogubio ga. Nikola Zojić se nakon toga sa porodicom (suprugom i četiri ćerke) zatvorio u utvrđenu Ostrvicu, čime je izgubio svoje posede, ali je i spasao život.
U drugoj polovini marta 1398. otomanske snage su stigle u Srbiju, moguće ugroženom Stefanu u pomoć. Nije poznato šta su one radile u Srbiji, ali se zna da nisu krenule u pohod na neku od susednih država, jer o takvom napadu nema podataka. Tokom proleća, Stefanova majka Milica je sa monahinjom Jefimijom otišla na dvor kod Bajazita. One su se vratile u Srbiju pre 23. maja. One su iz Burse donele i mošti svete Petke, koje su, najverovatnije, smeštene u kruševačku dvorsku crkvu, Lazaricu. Posle njih, kod sultana Bajzita je otišao i sam Stefan, koji se oko 30. novembra vratio u Srbiju.
Prema služenoj biografiji, Stefan je u to vreme bio u nemilosti sultana, jer su ga zaverenici tužili da tajno sarađuje sa Žigmundom. Navodno, on je kod sultana priznao svoju krivicu, nakon čega mu je Bajazit sve oprostio.
Bitka kod Ankare i smrt Bajazita
minijatura|Stefanov gospodar, sultan [[Bajazit, nakon poraza kod Ankare je zarobljen Tatara i ubijen.]] Na Kosovu i Raškoj, Brankovići su uspeli da povrate deo svojih zemalja. Početkom 1402. godine njihova oblast je obuhvatala delove Kosova, Polimlja, okolinu Sjenice i utvrđeno Brskovo. Od proleća iste godine se javljaju kao Bajazitovi vazali, sa istim obavezama koje je imao i knez Stefan. Van njihove kontrole ostali su Zvečan, Jeleč i Gluhavica, koje su držale Osmanlije, odnosno Priština, za koju se zna da je u martu iste godine, bila u sastavu države Stefana Lazarevića.
Veliku promenu prilika u Maloj Aziji i jugoistočnoj Evropi, izazvao je prodor Tatara pod vođstvom Timur-Lenka, jednog od najvećih vojskovođa u svetskoj istoriji. Njegov prodor u Malu Aziju na tursku diplomatsku provokaciju, primorao je Bajazita da okupi svoje snage i pokuša da mu se suprotstavi u velikoj bici, do koje je došlo 28. jula 1402. godine, nedaleko od Angore (današnje Ankare).
U njoj su otomanske snage doživele težak poraz, a sam Bajazit je sa jednim od sinova (Musom) zarobljen i već iduće godine je umro u zarobljeništvu. Prema savremenim izvorima knez Stefan je sa svojim ljudima, kojih je po savremenom hroničaru Duki bilo 5.000 oklopnika naoružanih kopljima, uspeo da se probije kroz obruč Timurovih vojnika do Bajazita koji je odbio napustiti bitku, pa je Stefan uzeo njegovog najstarijeg sina Sulejmana, ponovno probio obruč i pobegao s njim u Evropu izvan dometa neprijatelja. Vizantijski hroničar Laonik Halkokondil navodi da su se „Srbi borili, kao vazdašnji junaci, svake pohvale dostojno“ i dodaje „da su sa velikom žestinom napadali Džagatajce (Tatare), zanesavši se u borbi“.
Beg u Carigrad i titula Vizantije
desno|thumb|thumb|[[Vuk Lazarević|Vuk i Stefan Lazarević (freska iz manastira Ljubostinja, 1402—1405)]] Posle Bajazitovog poraza svi srpski vazali pobegoše u Carigrad, koji se nakon nekoliko godina oslobodio otomanske blokade. Tokom avgusta, regent Jovan VII, koji je vladao u ime odsutnog strica, dodelio je Stefanu visoku titulu despota, koja se u vizantijskoj hijerarhiji nalazila odmah ispod carske. Vizantija je u to vreme bila na izdisaju i pokušavali su pošto-poto da steknu saveznike. Tek kasnije će uvideti da mu ta titula, izuzev nekog prestiža, u suštini ništa opipljivije ne donosi. Pored toga, ugovoren je i brak između Stefana i Jelene Gatiluzio, ćerke firentinskog gospodara Lezbosa, Frančeska II i rođene sestre Jovanove supruge Irine.
Nakon Stefana, u Carigrad je stigao i Đurađ Branković, a moguće da je sa njime bio i brat Grgur, koji je jedno vreme bio u tatarskom zarobljeništvu. Đurađ se silno iznenadio kada je video šta je Stefan Lazarević za tako kratko vreme uspeo da uradi. Od nekada najagilnijeg turskog vazala postao je odjednom njihov protivnik, a osim toga dobio je titulu despota i vizantijsku princezu za ženu.
Između Lazarevića i Brankovića je došlo do trke ko će prvi stići u Srbiju i preuzeti vlast. Želeći da Đurađa spreči da se vrati u Srbiju prije njega, despot Stefan je uspeo da nagovori Vizantince da Đurađa bace u tamnicu. Ostavljajući Đurađa u tamnici, Stefan Lazarević je otišao na ostrvo Lezbos da upozna svoju buduću suprugu. U međuvremenu, Đurađ je tokom septembra uspeo da pobegne iz zatvora, uz pomoć svog vlastelina Rodopa iz Drenice. Nakon toga se uputio Bajazitovom sinu Sulejmanu, koji je uspostavio vlast u evropskom delu Otomanske imperije, i od njega zatražio vojnu pomoć protiv Lazarevića. Pretendent Sulejman ga je veoma lepo dočekao i Đurđevim odredima pridružio svoje.
Tako je Đurađ Branković sa znatnim snagama stigao na Kosovo pre Lazarevića.
Napad na Brankoviće i bitka kod Gračanice
Despot Stefan je požurio sa Lezbosa kod svoga zeta Đurđa II Balšića, gospodara Zete. Od njega je dobio nešto vojske, a uspeo je da dojavi i majci, kneginji Milici, da i ona sakuplja vojsku. Istovremeno je i Mara Branković sakupljala vojsku kako bi pomogla svoje sinove. Krajem oktobra 1402. godine, Stefanova vojska je krenula u napad na ostatke zemlje Brankovića. On se iz Bara, Skadra i mletačkih poseda, uputio preko ka Kosovu. Izbegavajući glavne putne pravce koje su kontrolisali njegovi protivnici, Stefanove snage su stigle do Gračanice i 21. novembra je kod obližnjeg Tripolja, došlo do bitke sa snagama Brankovića, ojačanim otomanskim odredima.
minijatura|Nepokorni gospodar Kosova [[Vuk Branković, kojeg su ubili Turci, dodelivši Lazareviću njegove zemlje.]]
thumb|Polje kod Gračanice, poprište bitke Lazarevića i Brankovića. Stefan je svoju vojsku, kojoj su se priključili i odredi koje je poslala njegova majka kneginja Milica, pred početak bitke podelio na dva dela, kao što su uradili i njegovi protivnici. Veći deo trupa, stavio je pod komandu svog brata Vuka i usmerio ih protiv snaga kojima je komandovao Đurađ Branković, dok je on, sa manjim delom vojske, napao otomanske odrede. Deo snaga pod njegovom komandom je odneo pobedu, a otomanski vazal cezar Uglješa Vlatković je tokom bitke prešao na njegovu stranu. Kao nagradu, Stefan mu je ostavio vlast nad njegovim posedima Vranjem, Inogoštem (Surdulica) i Preševom.
Glavnina severnih snaga, kojom je komandovao Vuk Lazarević, poražena u borbi sa vojskom koju je predvodio Đurađ Branković. "A mlađi brat njegov pođe da udari na svoga nećaka (Đurđa Brankovića), koga (Vuka) hrišćanska vojska razbivši gonjaše" (Konstantin Filozof) U ovoj bici Đurađ Branković se iskazao kao sposoban vojskovođa. Despot Stefan je nakon bitke sa bratom pobegao pred Đurđem u utvrđeno Novo Brdo. "Stefan se zbog toga veoma prestrašio i smesta skrenuo prema Novom Brdu, a odatle produžio u svoju zemlju..." (Mavro Orbin). Nakon bitke je došlo do svađe između Stefana i Vuka. Despot je mlađem bratu prebacio nepoznavanje ratne veštine i gubitke u ljudstvu. Nakon toga je i uvređeni mlađi brat Vuk Lazarević prišao Brankovićima.
Nakon bitke kod Gračanice Stefan je izgubio veliki deo zemlje, "čiji mu je veliki deo Đurađ zauzeo posle kratkog vremena", ali je brzo uspeo da je uz pomoć ugarskih odreda povrati. "Ušavši, naime, s Ugrima u Đurđevu zemlju, teško je opustoši. I tako je Raška za neko vreme bila izložena mnogim razaranjima" (Mavro Orbin).
Situacija u Srbiji se dodatno zakomplikovala sukobom između Stefana i Vuka. Mlađi brat Vuk je u leto 1403. godine napustio Srbiju i uputio se kod Sulejmana, da od zatraži vojsku protiv starijeg brata. Iste godine, i Stefan Lazarević je postao Sulejmanov vazal, što je automatski značilo prekid otvorenog sukoba sa Brankovićima.
Tokom 1403. godine, Sulejman je u Galipolju zaključio sporazum sa nizom hrišćanskih država na Balkanu, kojim je nastojao da obezbedi svoje posede u Evropi i započne ofanzivu protiv braće u Maloj Aziji. Vizantija je ovim sporazumom prestala da bude otomanski vazal, oslobodila se obaveze da sultanu plaća harač, i povratila neke teritorije. Stefan je zadržao sadašnje posede, uz obavezu da i dalje plaća harač i šalje vazalne odrede, iako više nije bio u obavezi da ih sam predvodi. Izgleda da je Stefan bio u nešto povlašćenijem položaju nego Brankovići, koji su imali obavezu odlaženja na dvor sultanu, što je bilo ne samo poniženje već i skopčano sa mnogim opasnostima. Otvorenih sukoba među njima nije bilo sve do 1408. godine.
Vazalstvo mađarskom kralju Žigmundu
thumb|175px|Stefanov novi gospodar, [[Žigmund Luksemburški.]] Krajem 1403. ili početkom 1404. godine Stefan je ušao u vazalne odnose i sa ugarskim kraljem Žigmundom, dobivši na upravu Mačvu, Beograd, Golubac (koji je već držao ) i neka imanja po Ugarskoj. Pregovore je verovatno pokrenuo kralj Žigmund, koji je Stefanu uputio poslanstvo u kome se nalazio njegov bliski saradnik Filip de Skolaris.
Stefanu je bio potreban zaštitnik pomoću koga bi mogao da se održi na vlasti u Srbiji, usled sukoba sa Brankovićima. S druge strane, Ugarska se nalazila u unutrašnjem sukobu, a sam Žigmund je tek tokom 1403. godine uspeo da se vrati u zemlju i delimično povrati kontrolu. Njemu je bio potreban mir na južnoj granici, koja je u proteklom periodu bila izložena stalnim srpsko-otomanskim napadima. Dobijanjem gradova koji su tokom gotovo celog XIV veka bili povod srpsko-mađarskih sukoba, Stefan je pomerio svoju severnu granicu na reke Savu i Dunav.
1404. godine kneginja Milica odlazi na Sulejmanov dvor gde je, pre oktobra iste godine, uspela da izgladi sukob između Stefana i mlađeg vrata Vuka, i takođe poboljša odnose između Stefana i Sulejmana.
Novi napad na Brankoviće, povelja Dubrovčanima i skadarski rat
U isto vreme (krajem 1403. ili početkom 1404. godine) Stefan je napao Brankoviće i njihove posede oko reke Sitnice, u čemu je možda imao i vojnu podršku mađarskih trupa. Ne zna se tačno koje oblasti je uspeo da zauzme, ali se smatra da je njegova ofanziva bile uperena ka istočnoj Srbiji i Kosovu. Posle ovih uspeha, on je uspeo da sklopi mir sa Brankovićima, a u to doba se preko svoje majke izmirio i sa samim Sulejmanom.
thumb|desno|thumb|[[Beogradska tvrđava, koju je Stefan Lazarević dobio na korišćenje od ugarskog kralja Žigmunda.]]
Odmah po preuzimanju Beograda, Stefan je započeo obnovu tvrđave, koju su Osmanlije i on razrušili par godina ranije. Pored toga, započeo je i radove na razvoju grada, koji su izvođeni do kraja njegove vladavine, a već 1405. godine, Stefan je u Beograd preneo svoju prestonicu, koja se do tada nalazila u Kruševcu. U septembru iste godine, on se oženio Jelenom Gatiluzijo. Dva meseca kasnije, smrću njegove majke (11. novembra), Stefanova vlast je ostala bez jakog oslonca.
2. decembra iste godine, u Borču je izdao povelju Dubrovčanima, nakon pregovora oko njihovih trgovačkih povlastica su vođeni tokom te godine. Ugovor je sadržavao ponižavajuće zakonske odredbe za srspko stanovništvo. U sporu između Srbina i Dubrovčanina pred sudom u Srbiji dovoljna je bila zakletva Dubrovčanina i nakon toga Srbinova riječ nije vredela ništa. U članu 5 je stajalo:
Početkom 1405. godine izbila je velika pobuna lokalnog stanovništva u Skadarskom kraju protiv mletačke vlasti. Razlog za nju ležao je u bahatom i osionom ponašanju mletačke vlasti, koje se manifestovalo konfiskovanjem imanja koja su potom deljena mletačkim pristalicama, uskraćivanjem prava pravoslavnim crkvama i nizom drugih zloupotreba vlasti. U ovaj sukob se uključio Stefanov sestrić Balša III (1403—1421) koji je nastojao da povrati oblast oko Skadra koju je njegov otac, Đurađ II Stracimirović, svojevremeno ustupio Mlečanima (1396), da bi ga zaštitili od otomanske najezde.
On je pomoć u borbama zatražio od Sulejmana, pomagao mu je i knez Vuk Lazarević , ali je i pored toga rat vođen bez velikih bitaka i jasnog pobednika. U pregovore oko sklapanja mira umešao se kao posrednik i sam despot Stefan, ali oni nisu urodili plodom, iako su vođeni u više navrata. Stefan je u maju 1406. godine posredovao kod Mlečana, zatim u junu 1407. godine, kada su posredovali i Mara Branković i Nikita Topija. Sporazum o miru je napokon sklopljen u junu 1408. godine, ali ni on nije stupio na snagu i konflikt je nastavljen.
Pobuna Stefanovog brata Vuka Lazarevića
desno|thumb|Stefanov mlađi brat [[Vuk Lazarević, koji se pobunio protiv njegove vladavine (detalj freske iz manastira Rudenica)]]
Mađarski kralj Žigmund, osnovao je, u decembru 1408. godine, viteški red Zmaja, kojime je nastojao da okupi svoje pristalice. Simbol reda bio zmaj, a prvi među vitezovima, prema osnivačkoj povelji od 13. decembra 1408. godine, bio je Stefan Lazarević. Bio je prisutan na svečanosti u čast osnivanja reda koja je održana u Budimu, a simbol zmaja bio je prisutan na njegovom dvoru u Beogradu.
Krajem iste 1408. godine, protiv Stefanove vladavine se pobunio njegov mlađi brat Vuk, jer Stefan nije hteo da podeli vlast i preda mu deo države na upravu. Vuk je zbog toga otišao kod Sulejmana i zatražio pomoć za borbu protiv Stefana. Kada je dobio vojsku, priključili su mu se i Brankovići.
Već početkom 1409. godine, njihove snage su napale Lazarevića. Stefanu je u borbama pomoć pružio Žigmund, čije su snage, pod komandom Filipa de Skolarisa, krajem januara, preko Kovina, ušle u Srbiju. Poprište sukoba bilo je Kosovo, a naročito je stradala Priština, o čemu svedoče pisma koja su u februaru iz grada slali dubrovački trgovci. Dubrovčani u Srbiji su dobili instrukcije da se pozovu na neutralnost Republike tokom sukoba, ali im je isto tako rečeno da se ne okreću protiv Stefana, kao i da u slučaju napada na gradove u kojima se nalaze, uzmu aktivnog učešća u njihovoj odbrani. Početkom maja, ka Srbiji je krenuo i sam Žigmund, kome se priključio i mačvanski ban Jovan Morović, a u junu je započela nova otomanska ofanziva. Koliko je ovo ratovanje na otomanskoj strani bilo volja Brankovića, a koliko samo vršenje vazalnih obaveza, ostaje pitanje.
Posle žestokih borbi koje su vođene tokom leta, snage despota i Ugara su potisnute, a sam Stefan se povukao i zatvorio u utvrđeni Beograd. On je bio primoran pristane na one uslove koje je Vuk postavio. Srbija je podeljena tako da je južni deo (južno od Zapadne Morave ) držao Vuk, dok je severni deo sa Beogradom ostao despotu. Vuk je vladao priznajući Sulejmanovu vlast, kao i Brankovići.
No, njihovi posedi su se pokazali veoma nesigurni jer je već 1410. godine Sulejmanov brat i jedan od suparnika u borbi oko vlasti, Musa Čelebija, prešao u Evropu i počeo da okuplja saveznike za borbu protiv Sulejmana.
Otomanski dinastički sukob i smrt Stefanovih protivnika
Stefan je sa Musom odmah započeo pregovore koji su doveli do sklapanja savezništva. Dok se Sulejman nalazio u Maloj Aziji, Musine snage su otpočele ofanzivu. Početkom 1410. godine su zauzele Galipolj, a 13. februara su kod Jambola potukle Sulejmanovog beglerbega Sinana. Musa je veoma brzo uspeo da na svoju stranu privuče mnoštvo Sulejmanovih vazala, uključujući despota Stefana Lazarevića, Vuka Lazarevića i Brankoviće.
Ovo je Sulejmana primoralo da se vrati u Evropu. U tome mu je pomogao vizantijski car Manojlo II, koji mu je dao brodove za prelazak Bosfora. Manojlovo držanje je značajno uticalo na raspored snaga na terenu. Ubrzo, knez Vuk je otpočeo kontakte sa Sulejmanom želeći da se vrati u njegov tabor. On je preko poslanika u Veneciji početkom juna nastojao da izdejstvuje da se mletačka flota uključi u prevoz Sulejmanovih trupa. Vuk se potom pridružio Sulejmanu, što su učinili i Brankovići. Sada se borba za mesto sultana, koja se do toga momenta vodila uglavnom u Maloj Aziji, naglo prenela i u Evropu.
thumb|175px|thumb|left|Bajazitov sin [[Musa Čelebija, novi Stefanov saveznik.]]
Stefan i Musa su pokušali da spreče prelazak Sulejmanovih snaga u Evropu, napadom na flotu koja ih je prevozila. Oni su kod Galate uspeli da unište deo brodova, ali su Sulejmanove snage ipak uspele da pređu Bosforski moreuz.
Do velike bitke između dva Bajazitova sina došlo je 15. juna kod Kosmidiona, tvrđave na obali Zlatnog roga, ispred kopnenih bedema Carigrada, a Musine i Stefanove snage su potučene. Vizantijski car Manojlo je poslao brodove po Stefana i evakuisao ga u Carigrad, iako se on sam nalazio na Sulejmanovoj strani u sukobu. Stefanu je u Carigradu priređen svečan doček, a car Manojlo mu je iznova dodelio venac despotskoga dostojanstva.
Za to vreme, pobednik pod Carigradom, sultan Sulejman je u Srbiju poslao Vuka Lazarevića i Lazara Brankovića, da preduhitre despota i preuzmu vlast. Međutim, obojica, Vuk Lazarević i Lazar Branković imali su nesreću da na svom putu nalete na ostatke Musinih jedinica i budu zarobljeni. Srpske prinčeve je 4. jula uhvatila Musina vojska u Filipolju. Vuk je zbog izdaje odmah pogubljen, dok je Lazar ostavljen u životu još nekoliko dana. Musa je životom brata pokušao da uceni Đurđa Brankovića da pređe na njegovu stranu, ali bez uspeha. Uskoro je došlo do nove bitke između Musinih i Sulejmanovih snaga 11. jula kod Hadrijanopolja, u kojoj je Musa opet poražen. Još u toku bitke, Musa naredi da se poseče i Lazar Branković. Nakon bitke, dok su Sulejmanovi i Đurđevi vojnici bazali po razbojištu pljačkajući mrtve, naiđu i na Lazarev leš. "Kada je bilo posle bitke, nađoše oni, koji su mrtve pljačkali, mladića, i po svemu poznaše najblagočastivijega Lazara; i javiše ljubljenom bratu njegovu" (Konstantin Filozof).
Istovremeno, Stefan je sa svojom vojskom brodovima žurio ka Srbiji. Oni su preko Crnog mora i Dunava, kroz državu vojvode Mirče, stigli u Golubac krajem jula ili početkom avgusta iste godine. Po dolasku u zemlju Stefan je preuzeo kontrolu i nad oblastima kojima je prethodno vladao njegov brat, pokojni knez Vuk. Musin položaj je posle dva poraza bio ozbiljno ugrožen i on se povukao kod Stefana, u Srbiju. Odatle je uspeo da zadobije podršku Osmanlija u Evropi, a prilazile su mu i druge Sulejmanove pristalice, neki zbog njegovih obećanja, a neki i zbog Sulejmanovog neuravnoteženog držanja. Musine snage su početkom 1411. godine potukle Sulejmanove trupe kod Serdike, dok je Sulejman pobegao iz Hadrijanopolja i pokušao da stigne do Carigrada. Na tom putu, njega su uhvatile i ubile (17. februara) Musine pristalice, koji je nakon toga postao jedini vladar evropskog dela Otomanske imperije.
Musi su kao pobedniku pripadoše vazalne vojske, sa kojima je nastavio osvajanje. Tako i Đurađ postade njegov vazal. Njihovi odnosi su bili zategnuti i puni nepoverenja, zbog smaknuća Đurđevog brata Lazara. Umoran od ratovanja za račun Turaka i stalnih poniženje, Đurađ potajno posla glasnika u Srbiju svojoj majci Mari, da stupi u kontakt sa Stefanom da se pomire. Istovremeno, dolazi do sukoba Stefana i Muse zbog proterivanja poslanika koji je imao da posmrtne ostatke Stefanovog brata Vuka prenese u Srbiju. Stefan je zbog toga počeo sa napadima na Osmanlije, koji su prestali kada mu je Musa uputio poslanstvo i ponudio pregovore.
Dobijanje Srebrenice od Žigmunda i izmirenje sa Đurđem Brankovićem
thumb|Ostaci utvrđenja u Srebrenici. Srebrenicu je ugarski kralj oteo od Bosne i poklonio svom vazalu Stefanu.
Stefanova služba kod Žigmunda je nastavljena i tokom 1411. godine, kada je srpski despot tokom jula boravio u Budimu, u pratnji svoje vlastele. Službeni biograf navodi da je tom prilikom Stefan "učinio istinitu ljubav sa zapadnima". Prema mađarskim izvorima iz tog doba srpski despot se sa svojom zemljom potčinio vrhovnoj vlasti ugarskog kralja. Otada je često odlazio u Budim i otuda se vraćao sa novim posedima koje mu je ugarski vladar darivao. Stefan je od Žigmunda dobio posede širom tadašnje Mađarske koji su obuhvatali sela, gradove i rudnike, a nalazili su se u satmarskoj, biharskoj, saboločkoj i torontalskoj županiji.
Do kraja leta, Žigmund je sklopio primirje sa kraljem Bosne Ostojom, čime su okončani višegodišnji sukobi. Ugarski kralj Žigmund Luksemburški je nakon rata protiv Bosne, iz njenog sastava izdvojio Srebrenicu, poznatu po rudnicima srebra, i poklonio je srpskom despotu Stefanu 1411. godine.
Krajem godine, Stefanova sestra i udovica Đurđa II Balšića Jelena se preudala za vojvodu Sandalja Hranića Kosaču, koji se približio Žigmundu.
U istom periodu, Stefana je sestra Mara Branković kontaktirala u ime njenog sina Đurđa, nudeći pomirenje porodica. Despot Stefan pristade, obzirom da nije imao dece, da Đurađ Branković bude njegov naslednik i oni dogovoriše pomirenje. Ali sam Đurađ je bio daleko, kao vazal na pohodu sa Musom.
Musine snage su u jesen 1411. godine, opsele gradić Selimvriju na Mramornom moru, nedaleko od Carigrada, u kome se nalazio Sulejmanov sin Orhan, koga je vizantijski car Manojlo II podržao kao kandidata za otomanski presto. Iz opsade koju je zajedno sa Musom držao, Đurađ je uspeo da se izvuče lukavstvom. On je uspostavio kontakt sa opsađenima i dogovorio se da mu otvore kapije i omoguće da se skloni u grad. Posle toga je organizovao svoje snage u borbeni poredak, a Musu obavestio da kreće u napad na grad. Zahvaljujući tom izgovoru, sa vojskom je izašao iz Musinog logora i uputio se ka Selimvriji, ali umesto juriša na gradske bedeme, ušli su u grad kroz kapije koje su im otvorili:
Đurađ Branković je ostao u opsađenom gradu da bi se kasnije, brodom preko Soluna, izbegavajući mnoge opasnosti, vratio u Srbiju u jesen 1412. godine i pomirio sa svojim ujakom Stefanom Lazarevićem, čime je okončan dvodecenijski sukob između dve porodice.
U međuvremeu, u maju 1412. godine, Stefan je sa velikom pratnjom ponovo bio u Budimu. On je prisustvovao saboru evropske vlastele na kome je došlo do mira između Žigmunda i poljskog kralja Vladislava II, a pored njega na saboru su bili vlastela i kralj Bosne, kao i niz drugih balkanskih velmoža.
Borbe protiv Muse i priznavanje vlasti Mehmeda
Protiv Muse je stvorena široka koalicija, u kojoj su se nalazili i otomanski zapovednici nekih delova Balkana, a pridružio joj se i njegov jedini preostali brat Mehmed, koji je vladao azijskim delom nekadašnje Bajazitove države. Njegov prvi pokušaj da pređe u Evropu 1411. godine završio se porazom, ali su borbe vođene i na drugim frontovima, tako da je krajem iste godine Stefan sa sandžakbegovima Skoplja i Ćustendila upao u Musine zemlje. Zimsko vreme i nabujala Marica su sprečili povezivanje njihovih i Mehmedovih snaga preko Serske oblasti. Odgovor na ovaj napad usledio je početkom 1412. godine, kada je Musa iz okoline Serdike preko Čemernika upao u Vranjsku oblast i opljačkao je, dok se sam Uglješa Vlatković, koji je upravljao tim delom Srpske despotovine, jedva spasao. Njegove snage su zatim nastavile prodor ka Novom Brdu, ali su na vesti o dolasku snaga predvođenih despotom Stefanom, napustili Srbiju i uputile se ka Solunu i Tesaliji.
thumb|left|Ostaci tvrđave [[Markovo Kale kod Vranja, koju je opustišio Musa.]] minijatura|175px|Sultan [[Mehmed I, novi Stefanov gospodar.]]
Novi Musin pohod započeo je početkom 1413. godine, napadom na bega Hamzu koji je držao Soko Grad i Svrljig. On je zarobljen i pogubljen, a Musine snage su posle toga zauzele Bovan i Lipovac, kao i čitav niz drugih gradova u Moravskoj dolini (Koprijan, Kruševac, Markovo Kale, Petrus ), kao i Stalać, čiji je zapovednik poginuo pružajući junački otpor Musinim snagama. Pored toga, Musine snage su, prema izveštajima koje su u martu poslali Dubrovčani iz Novog Brda, pustošile Toplicu i Braničevo.
Tokom ovog perioda, despot Stefan je prikupljao svoje snage, a vojnu podršku je dobio i od kralja Žigmunda, ali i od svog zeta, Sandalja Hranića. Njegove snage su se kod Kruševca sastale sa Mehmedovim zapovednicima i posle postignutog dogovora je došlo do spajanja njihovih vojski, koje su se uputile ka jugu. Na Dobriču kod ušća Toplice, nedaleko od Koprijana, njima su se pridružile još neke Musine pristalice, uključujući i vojskovođu Evrenosa , nakon čega je nastavljen put ka Ovčem Polju. Sam Stefan, Sandalj Hranić i Jovan Morović su na Skopskoj Crnoj Gori napustili trupe i vratili se, a komandu nad njima je preuzeo Đurađ Branković.
Do bitke je došlo 5. jula kod sela Čamorlu, ispod planine Vitoše, u današnjoj Bugarskoj. Musine snage su uspele da u prvoj fazi borbe potisnu srpsku vojsku, ali je Đurađ napadom sa boka, u kome se naročito istakao veliki čelnik Radič Postupović , uspeo da razbije protivničke redove i donese pobedu savezničkoj vojsci. Tokom povlačenja iz bitke, Musa je na reci Iskru zarobljen i ubijen, čime je posle više od jedne decenije okončan građanski rat u Otomanskoj imperiji. Stefan i Đurađ su posle bitke priznali vrhovnu vlast Mehmeda I, koji je Stefanu pored bogatih poklona dao i neke oblasti, uključujući tvrđavu Koprijan i oblast Znepolja.
Period mira u Srbiji i borbe u Bosni
minijatura|Podeljenost Bosne oko 1412. godine.
Kraj rata među Bajazitovim sinovima, predstavlja početak višegodišnjeg mira za Srbiju, što je omogućilo privredni i kulturni razvoj. Stefan se vojno nije umešao u sukobe u Primorju, koje je njegov sestrić Balša III vodio protiv Mlečana, kao ni u borbe koje su zahvatile Bosnu 1413. godine i trajno dovele Osmanlije u nju.
Žigmund je 1415. godine pokrenuo dve ofanzive u Bosni i dok prva, početkom godine, nije uspela da istisne Osmanlije, druga, sredinom godine, se okončala rasulom. Mađarske snage su u julu na Lašvi razbijene, a veliki deo plemstva je zarobljen i sproveden u Zvečan. Oni su kasnije uspeli da se oslobode putem pregovora i otkupa, u čemu je učestvovao i sam Stefan, koji je posredovao u oslobađanju Jovana Morovića.
U ovo doba došlo je i do velikog crkvenog sabora u Konstanci na Bodenskom jezeru, koji je trajao od 1414. do 1418. godine i okupio je veliki broj crkvene i svetovne vlastele iz katoličkih zemalja. Sabor se bavio rešenjem tzv. Zapadne šizme, ali i sudbinom Jana Husa koji je na kraju pogubljen (6. jula 1415), što je dovelo do Husitskih ratova. Pored toga, na njemu je ukazivano i na opasnost od Osmanlija, a među učesnicima sabora, našlo se i jedno poslanstvo srpskog despota, a nije isključeno da se i on sam tamo uputio.
thumb|left|[[Manastir Manasija, Stefanova zadužbina]] Sam Stefan u tom periodu, iako vazal sultana, potajno je nameravao pređe na stranu krstaša, o čemu svedoče navodi vizantijskih poslanika u Veneciji, da bi se u slučaju stvaranja šire anti-otomanske koalicije njoj pridružila i Srbija.
Period mira, Stefan je iskoristio i da završi svoju monumentalnu zadužbinu, manastir Resavu (Manasiju), kod današnjeg Despotovca. Njena gradnja je započeta 1407. godine, ali je u nekoliko navrata prekidana zbog naleta Osmanlija (1409, 1411—1413), da bi konačno bila završena 1418. godine.
Rat sa Mlečanima za zetsko primorje
Stefanov sestrić, Balša III je 1419. godine obnovio neprijateljstva prema Mlečanima, čime je otpočeo tzv. Drugi skadarski rat. Iako je postigao određene uspehe (zauzeo je Drivast), nije uspeo da pobedi Veneciju i istisne je iz Zetskog primorja. Pošto je bio teško bolestan i bez muškog potomstva, Balša je početkom 1421. godine otišao u Srbiju kod Stefana. Njemu je predao svoje posede i prava u Zeti i vrlo brzo preminuo na Stefanovom dvoru, 28. aprila 1421. godine.
Balšinu smrt iskoristili su Mlečani da ponovo ovladaju Drivastom, a potom i Ulcinjem i Barom, čime su pod svoju kontrolu celokupno Zetsko primorje, jer su u borbama sa Balšom zauzeli Budvu, a Kotor se sam stavio pod njihovu vlast (1420). Protiv njih, svoje pravo na Balšine posede je istakao i vojvoda Sandalj Hranić, a svoju oblast su počeli da šire i Đuraševići iz Zetskog zaleđa. Međutim, Stefanovim uključivanjem u sukob u Zeti, Đuraševići su ga priznali za vrhovnog gospodara i postali njegove vojvode (Đurađ i Lješ), dok mu je Sandalj prepustio borbu sa Mlečanima.
Iduće godine (1422), dok je primirje još bilo na snazi, Stefan je u Veneciju uputio vojvodu Vitka da obnovi pregovore. On je zahtevao da mu se daju svi posedi Balšića u Zeti, počevši od Skadra, dok su Mlečani tražili da im Stefan vrati gradove i oblasti koje je zauzeo prethodne godine. Tokom pregovora, zahtevi obe strane su se smanjili i postignut je delimičan dogovor, ali mir ipak nije zaključen. Istovremeno, Mlečani u Skadru su vršili pripreme i snabdevali grad za eventualnu opsadu, dok je vojvoda Mazarek podigao niz utvrđenja duž Bojane, da bi kontrolisao brodove koji njom plove. U drugoj polovini godine despotove trupe su opsele Skadar koji se našao u teškoj situaciji, ali se opsada raspala u decembru iste godine. Povlačenje srpske opsade, Mlečani su iskoristili da prošire svoju vlast na neke predele oko Bojane, a u proleće 1423. godine na njihovu stranu su prešli Paštrovići, koji su za to nagrađeni novcem i tkaninama.
Borbe u primorju je Stefan prepustio svom sestriću Đurđu, koji je na čelu vojske, u kojoj je bilo i 8.000 konjanika, početkom leta 1423. godine ponovo opseo Skadar. On je obnovio utvrde duž Bojane, a na njenom ušću je razvukao lanac kojim Skadar i fizički odsečen od mora. Nova srpska opsada je primorala Mlečane da obnove mirovne pregovore koji su doveli 12. avgusta do sklapanja tzv. Skadarskog mira, prema kome su Stefanu priznati Bar i Drivast, 1.000 dukata godišnje kao i Balšićima, Mlečani su se obavezali da mu daju Budvu i solane na Grblju i Stefanovim trupama će biti omogućen nesmetan prelazak preko njihove teritorije. Sa druge strane, Mlečanima su potvrđeni Kotor, Ulcinj i Skadar.
Iako je sporazum potpisan, do njegove realizacije nije došlo, ali ni do novih borbi. Pregovori su nastavljeni narednih godina, prvo u avgustu 1424. godine u Plani, potom tokom leta 1425. godine u Veneciji, da bi konačan mir bio potpisan 22. aprila 1426. godine u Vučitrnu, između Đurđa Brankovića sa jedne i skadarskog kapetana Frančeska Kvirina, sa druge strane. Vučitrnski mir je bio baziran na prethodno potpisanom Skadarskom miru i kasnije su ga ratifikovali despot Stefan (22. jula 1426) i Mletački senat (3. februara 1427).
Potvrda vazalstva Muratu II i pomoć Žigmundu protiv husita
Posle smrti Mehmeda I, vlast je preuzeo njegov sin Murat II, ali mu je pravo na presto osporio izvesni Mustafa, koji je za sebe tvrdio da je Bajazitov sin i koga je podržavala Vizantija. On je oslonac za svoju borbu pokušao da pronađe i u despotu Stefanu, kome je uputio poslanike, ali Stefan ih je uhapsio i poslao Muratu. Posle gušenja ove pobune (1422), protiv Murata se podigao i njegov brat Mustafa, koga je opet podržala Vizantija. U borbama koje su vođene tokom 1422. i 1423. godine, pobedio je Murat, a Mustafa je ubijen. Novi sultan Murat II je uputio svoje poslanike u Beograd, što je do leta 1423. godine dovelo do obnavljanja Stefanovih vazalnih obaveza prema sultanu.
minijatura|Napad krstaških konjanika na [[husite u Češkoj. Stefan je poslao konjanike mađarskom kralju Žigmundu radi gušenja husitskog ustanka.]]
Uporedo, Stefan je nastavio da izvršava obaveze prema kralju Mađarske Žigmundu. Krajem jesen 1421. godine, kralj je zatražio da mu pošalje konjanike za borbu protiv hrišćanskih reformatora husita, tokom tzv. Husitskih ratova u Češkoj. Srpski konjanici, u sklopu snaga pod komandom tamiškog župana Filipa de Skolarisa, učestvovali su gušenju pobune husita, u decembru i januaru. Početkom 1423. godine, Stefan je bio deo Žigmundove delegacije na skupu u Kežmarku, na kome je mađarski kralj nastojao da odvrati poljskog kralja Vladislava II i litvanskog kneza Vitolda od mešanja u borbe koje su zahvatile Češku, posle pobune Husita.
Stefan je prisustvovao i poseti vizantijskog cara Jovana VIII Budimu (leto 1424. godine), koji je tražio saveznike za borbu protiv Osmanlija. U slično vreme, na mađarskom dvoru se pojavio i poslanik sultana Murata II sa bogatim darovima i predlogom o sklapanju mira. Ne zna se pouzdano da li je sa Jovanom sklopljen neki sporazum, ali sa druge strane, Žigmund je dogovorio sklapanje mira sa Otomanima, koji trajao vrlo kratko, zbog sukoba oko Vlaške.
Odnosi Stefana i Murata su pogoršani tokom leta 1425. godine. Muratov poslanik koji je došao kod despota nije ga zatekao u Srbiji, pošto se on tada nalazio u Mađarskoj, a vesti iz Srbije su govorile o velikim pripremama za rat.. Utvrđenja su dodatno naoružavana, a po Stefanovoj naredbi morali su da se naoružaju i Dubrovčani u Novom Brdu. Otomanski poslanik se vratio kod Murata i, prema navodima Stefanovog biografa, svoje utiske je sažeo u rečenicu:„Ako ne pođeš na ove, oni će već doći na tebe“. Stefan je verovatno računao na stvaranje neke veće koalicije u borbi protiv Osmanlija.
Tokom jeseni, otomanske snage su se uputile ka Srbiji. Stefan je pokušao da izbegne rat preko svojih poslanika koje je uputio sultanu u Serdiku, ali njegovi predlozi nisu prihvaćeni i Muratove snage su upale u Srbiju. Nakon zauzeća Niša, Osmanlije su upale u Pomoravlje i prodrle do Kruševca, a njihov pohod pratile su pljačke i razaranja. Stefan je dobio vojnu pomoć od Žigmunda, nakon čega je Murat prihvatio pregovore, a Osmanlije se povukle iz Srbije.
Borbe oko Srebrenice, proglašenje naslednika i vraćanje gradova
desno|thumb|200|thumb|Stefanov naslednik [[Đurađ Branković, sin Vuka Brankovića i Stefanove sestre Mare.]]
Stefan je u borbama bio ranjen, zbog čega je rešio da odmah proglasi naslednika. Sazvao je sabor u Srebrenici na kojem je pred patrijarhom Nikonom i vlastelom proglasio Đurđa Brankovića za naslednika. Ne zna se sa sigurnošću kada je sabor održan, ali se smatra da je do njega došlo tokom 1426. godine.
Odluku o svom nasledniku, Stefan je morao da reguliše i sa kraljem Žigmundom, sa kojim se sastao u maju 1426. godine u banji Tati. Ovim razgovorima su prisustvovali i predstavnici vlastele, a najverovatnije i Filip de Skolaris. Njihov tok nije poznat, a postignuti dogovor je sačuvan samo u poznijim prepisima, koji navodno "nose vidljive tragove prerade". Prema sporazumu, Žigmund je pristao da prizna Đurđa kao naslednika, ali da vrati Žigmundu tvrđave Beograd i Golubac, Mačvu i neke posede zapadno od Drine (ali ne i Srebrenicu). No, Mačva je ostala u Đurđevom posedu, Beograd je predat Žigmundu, a Golubac je njegov odmetnuti zapovednik, vojvoda Jeremija, predao Osmanlijama umesto Mađarima.
Stefan je tokom proleća 1426. godine prisustvovao pregovorima koje je Žigmund vodio sa Mlečanima o sklapanju saveza protiv Osmanlija.
Početkom 1427. godine Otomanske snage su upale u Srbiju, zauzele Niš, u februaru otpočele opsadu Novog Brda i okolnih utvrđenja (Prizrenca i verovatno Prilepca), a potom prodrli u centralno Pomoravlje, zauzeli Kruševac i još neke gradove južno od nastanka Velike Morave.
Pobuna rudara u Srebrenici i smrt
Pored otomanskog napada, Stefan se krajem marta ili početkom aprila suočio sa pobunom rudara u Srebrenici. Oni su Stefanovog nadzornika Vladislava, nezadovoljni njegovim ponašanjem i merama koje sprovodio, bacili kroz prozor tzv. palate u Srebrenici, od čega je umro, posle čega se pobuna proširila i na lokalno stanovništvo. Usledila je brza i oštra reakcija despota Stefana, koji je sa vojskom ušao u Srebrenicu i u krvi ugušio pobunu. Dobar deo stanovništva je pobegao, a oni koji su ostali su surovo kažnjeni. Zabeleženo je da su pojedincima odsecane noge i ruke. Tokom ovih zbivanja su zlostavljani i neki dubrovački trgovci u gradu.
U isto vreme, došlo je i do sukoba sa Kojom Zakarijom, gospodarom Danja kod Skadra, čiji se posed nalazio na saobraćajnici od Jadranskog mora ka Srbiji, zbog čega je ostvarivao značajne prihode od carine. Razlozi sukoba nisu poznati, a Stefan je pokušao da carinskim ratom izvrši pritisak na njega. On je Dubrovčanima zabranio da robu za Srbiju voze preko njegovih poseda, zbog čega su se njihovi predstavnici žalili Stefanu da trpe značajne gubitke zbog toga. Dalji tok, kao i krajnji ishod ovog sukoba, nisu poznati.
thumb|desno|250|thumb|Mermerni stub na mestu smrti despota Stefana Lazarevića u dvorištu crkve u Markovcu
Despot Stefan Lazarević je iznenada preminuo u subotu, 19. jula 1427. godine, od posledica srčanog udara. On je na povratku iz Šumadije ka Beogradu, zastao nedaleko od današnjeg Kragujevca kod mesta Glavica gde se nalazila jedna njegova zadužbina, da bi se odmorio i ručao, posle čega je otišao u lov. Tokom lova, dok je bio na konju, Stefana je udarila srčana kap. On je posle toga prenet u svoj šator u kome je i preminuo, a, prema navodima njegovog biografa, poslednje reči su mu bile:„Po Đurđa, po Đurđa“. Na mestu njegove smrti, njegov pratilac Đurađ Zubrović je podigao mermerni stub sa natpisom, koji se danas nalazi u porti seoske crkve u Markovačkim Crkvinama kod Mladenovca. Sahranjen je u svojoj zadužbini, manastiru Resavi. U trenutku njegove smrti, otomanski odredi su opsedali Novo Brdo i pljačkali po Srbiji, a neki su se nalazili u blizini Ravanice.
Danas postoji sporenje naučnika oko toga gde se nalaze posmrtni ostaci Stefana Lazarevića, u manastiru Koporinu ili u Manasiji. Antropolog i paleopatolog Srboljub Živanović smatra da su kosti otkrivene početkom 80-ih godina XX veka u Koporinu Stefanove, na osnovu njihovih oštećenja, koja po njemu, odgovaraju povredama za koje se zna da ih je imao Stefan Lazarević. Sa druge strane, tokom radova na rekonstrukciji manastirske crkve u Manasiji početkom XXI veka, otkriveni su zemni ostaci, za koje rukovodilac tih radova, arheolog Marin Brambolić, smatra da pripadaju despotu Stefanu. On svoju tvrdnju temelji na počasnom mestu samog groba u crkvi. Kasnije je urađena DNK analiza tih ostataka i njom je utvrđeno, sa 99,9378% tačnosti, da se radi o sinu kneza Lazara. Živanović smatra da se radi o njegovom mlađem sinu Vuku, dok Brambolić taj nalaz smatra potvrdom svoje pretpostavke da ti ostaci pripadaju Stefanu. DNK analiza kostiju pronađenih u Koporinu, nije obavljena, pošto vladika braničevski nije dao saglasnost za njeno obavljanje.
Zadužbine Stefana Lazarevića
Stefan Lazarević je, poput svog oca i svojih predaka po majci Nemanjića, bio veoma darežljiv prema monasima i manastirima, a smatra se da je nekolicini bio i ktitor. O ovome govore i zapisi monaha, koji ga i tokom života, ali i nakon smrti hvale bez ustezanja. Bez obzira na to, njegovo doba donosi i jednu značajnu promenu u odnosu na njegove prethodnike, jer je on ukinuo dotadašnju praksu da se sela koja se prilažu manastirskim vlastelinstvima oslobađaju bilo kakvih obaveza, počevši od one vojne. thumb|desno|275|thumb|Manastirska crkva u Manasiji Njegova glavna zadužbina bio je manastir Resava, poznatiji kao Manasija. Njena manastirska crkva posvećena svetoj Trojici, trikonhonalne osnove, ali bez uobičajene ukrašene fasade karakteristične za Moravski stil, spada među najviše crkve srpskog srednjeg veka i od nje je viša samo dečanska crkva Hrista Pantokratora. Njena spoljašnjost od belog mermera podseća na romansku obradu kod spomenika Raškog stila, a njen pod od crvenog i belog mermera, koji je očuvan samo u narteksu, predstavlja remek-delo i od njega je lepši samo tzv. Prizrenski patos Dušanove zadužbine Svetih Arhangela, koja, u arhitektonskom smislu, poslužila kao uzor crkvama Moravskog stila.