cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bjelovarsko-križevačka županija
Popis velikih župana
Djelokrug županije bio je veoma ograničen iz razloga što je sve važnije odluke morala odobriti Zemaljska vlada u Zagrebu. Na čelu županije bio je župan kojeg bira ban, a njemu su podređeni podžupan, tajnik, perovođa i županijski dužnosnici nadležni za određene vrste poslova i to županijski inženjer sa pristavama, županijski školski nadzornici, županijski šumski nadzornik, županijski liječnik, županijski veterinar i županijski pisar. Po djelu Željka Karaule "Veliki župani bjelovarski 1872./1924. - 1941./1945.":
Stanovništvo
Prema popisu iz 1910. županija je imala 332.592 stanovnika, a po jeziku kojim je govorilo podijeljeno je ovako:
Upravna podjela
Početkom 20. stoljeća županija je bila podijeljena na sljedeće kotareve:
Bjelovarsko-križevačka biskupija
Bjelovarsko-križevačka biskupija je hrvatska biskupija sa sjedištem u gradu Bjelovaru koju je utemeljio papa Benedikt XVI., 5. prosinca 2009. Prvim biskupom Bjelovarsko-križevačke biskupije imenovan je mons. dr. Vjekoslav Huzjak, dotadašnji generalni tajnik HBK. Biskupija je zaživjela 20. ožujka 2010. izvršenjem bule o osnivanju te ređenjem i preuzimanjem službe prvog biskupa. Katedrala je dosadašnja župna crkva sv. Terezije Avilske u Bjelovaru, a konkatedrala je dosadašnja crkva sv. Križa u Križevcima. Zaštitnik biskupije je sv. Marko Križevčanin. Biskupijsko svetište Majke Božje nalazi se u Novoj Rači.
Hidroelektrana Trebinje I
Vidi još
Gornji horizonti
Castle Point
Geografske karakteristike
Borough svoje ime duguje srednjovjekovnom zamku (castle) Hadleigh, koji je bio čest motiv slikaru Johnu Constablu i Otoku Canvey.
Historija
Distikt Castle Point je formiran nakon administrativne reforme zemlje 1. aprila 1974. ujedinjenjem dotadašnih urbanih distrikta; Benfleet i Canvey Island.
Status borougha dobio je 1992.
Privreda
Štamparstvo, izrada namještaja, graviranje uz povrtlarstvo na [Canvey Island]]u, na kom se nalazi i veliko skladište za ukapljeni plin, su osnove privrede distikta.
Azuga, Azuga
Azuga je naselje u Rumuniji u okrugu Prahova u opštini Azuga.
Bald Knob, Arkansas
Bold Nob je grad u američkoj saveznoj državi Arkanzas.
Azuga, Azuga
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 4961 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1058 m.
Nikolaj Pirogov
Nikolaj Ivanovič Pirogov (25. 11. 1810. – 5. 12. 1881), je bio veliki ruski hirurg, anatom, pedagog i jedan je od najvećih ratnih hirurga uopšte, a po nekima (N.N. Burdenko) i osnivač vojne hirurgije.
Životni put
Nikolaj Ivanovič Pirogov je rođen 25. novembra 1810. u imućnoj porodici intendantskog majora Ivana Ivanoviča Pirogova (1772–1825), kao trinaesto i jedno od šestoro preživele dece u porodici. Kao dečak Pirogov je odrastao u Moskvi u religioznoj porodici, u kući koja se nalazila u blizini crkve Svete Trojice u Siromijatnikovu. Vrlo rano je naučio da čita, govori i piše više svetskih jezika. Nakon iznenadne smrti oca 1824. porodica Pirogov je ostala bez sredstava za život, pa porodicu materijalno pomaže i brine o njoj (Efrem Muhin (1766–1850), porodični lekar i profesor anatomije i fiziologije na Univerzitetu u Moskvi. Muhin je svesrdno pomogao Pirogovu, kome je prvobitno određeno da postane državni službenik, da promeni školu i upiše se na Medicinski fakultet u Moskvi 1825. koji je on u rekordnom roku završio tokom 1828.
Pirogov je nakon studija medicine bio odlično potkovan teoretskim znanjem, ali ujedno i razočaran svojim znanjem iz hirurgije, jer iako se opredelio za ovu oblast medicine, u toku studija nije izveo ni jednu operaciju, a prisustvovao je samo na dve. Kako nije mogao da nastavi hirurško obrazovanje i praksu u Moskvi, ambiciozni Pirogov odlazi u nemački grad Dorpat (danas Tartu) kod Johana Kristijana Morena (Johanna F. (Christian) Moiera 1786−1858), gde je diplomirao 1832, iz oblasti ligature aneurizme trbušne aorte.
Pirogov 1842. stupa u brak sa svojom velikom ljubavi Katarinom Dimitrijevnom Berozinovom. Godinu dana kasnij Katarina mu je rodila sina Nikolu a nakon tri godine i sina Vladimira. Nažalost nije im bilo suđeno da njihova ljubav traje dugo. U zimu 1846. Katarina je umrla na rođenju svog drugogog deteta (sina Vladimira). Posle njene smrti Pirogov je pao u depresiju u kojoj je bio oko pola godine, a zatim je ponovo počeo da aktivno radi. U 1850. Pirogov se oženi po drugi put sa 25 godina starom Aleksandrom Bistorm, bivšom suprugom Aleksandra Bistroma.
Pirogov se posebno istakao prilikom opsade Sevastopolja (1854), a učestvovao je u Francusko-pruskom ratu (1870) i u Rusko-turskom ratu (1877–1878). Septembra 1854, posle ruske sanitetske katastrofe u Sevastopolju, Pirogov je dobio poziv i molbu da se priključi ruskoj vojsci.
Ejido la Lima, Vega de Alatorre
Ejido la Lima je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Vega de Alatorre.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 100 m.
Palo Verde, El Fuerte
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 586 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 50 m.
Nikolaj Pirogov
Životni put
U Rusiju se vratio tokom 1866. i živeo povučeno na svom imanju retko ga napuštajući; jednom kao predstavnik ruskog Crvenog krsta kada je posetio poljske bolnice u Francusko-pruskom ratu 1870, i jednom kao hirurg u Rusko-turskom ratu kada se 1877. priključio vojsci za oslobođenje Bugarske. Poslednji put se Pirogov pojavio u javnosti 24. maja 1881. u Moskvi, povodom njemu u čast organizovane svečane proslava obeležavanja 50. godišnjice početka njegovog naučnog rada.
Pirogov je umro 5. decembra 1881. u Vinici (Pokrajina Podoliji u Ruskom carstvu, danas Ukrajina ). Njegovo telo je sačuvano i izloženo u mesnoj crkvi u Vinici, tahnikom balsamovanja koju je on osmislio i usavršio za života. Za razliku od Lenjinovih posmrtnih ostataka u Moskvi, koji prolaze kroz redovno održavanje (dva puta nedeljno) u posebno za to napravljenoj podzemnoj klinici, telo pokojnog Pirogova je više od jednog veka, bez ikakvog održavanja (samo brisanjem prašine sa tela), na sobnoj temperaturi u kovčegu sa staklenim poklopcem ostalo potpuno nepromenjeno (dok se Lenjinovo telo stalno čuva na niskoj temperaturi).
Delo
Nikolaj Pirogov je sa 15 godina započeo studije na Medicinskom fakultetu u Moskvi i iste završio u 18 godini. Od 1833. do 1835. radio je i stručno se usavršavao kod isatknutih hirurga i patologa u Berlinu, Lajpcigu, Cirihu, Beču Getingenu. i 1937. nasledio svog učitelja Mojera na katedri hirurgije u Dorpatu. i u 26 godini postao je šef katedre za hirurgiju i profesor na nemačkom Fakultetu u Dorpatu (sada Tartu University, Estonija) gde je radio od 1836. do 1840. Prelaskom u St. Petersburg, 1840, kao čelni čovek Odeljenja za hirurgiju na Medicinsko-hirurškoj Akademije on je osnovao i vodio veoma složene operativne zahvate na kliničko bolničkom operacionom odeljenju.
Pirogov je predano radio u obučavanju vojnih hirurga, unapređenju metoda zbrinjavanja povređenih i obolelih na terenu, i na osnovu bogatog iskustva sačinio skup pravila koja lekar mora primenjivati u radu u poljskim (terenskim) uslovima. Pirogov je razvio niz novih tehnika, tako da je mogao češće od ostalih hirurga izbegavao primenu amputacija. Jedna od tih hirurških tehnika i sada nosi naziv "amputacija po Pirogovu". Pirogov je takođe među prvima primenio eter kao anestetik u inhalacionoj, a nešto kasnije i rektalnoj anesteziji 1847, sproveo istraživanje kolere 1848. i uveo trijažu bolesnika i ranjenika u pet kategorija. Kao pedagog i nastavnik Pirogov je u svojim radovima ukazao na brojne probleme u pedagogiji, zalagao se za obrazovanje u Rusiji; siromašnih, nacionalih manjina i žena i za razvoj srednjih škola, i permanentnu edukaciju lekara. mini|desno|300p|Doček Pirogova u Moskvi [[1881. povodom proslave 50-godišnjice njegovog rada]] Tokom 1847. Pirogov je otišao na Kavkaz kako bi testirao svoje tehnike u ratu. Na Kavkazu je prvi put primenio obradu povreda zavojima natopljenim u skrob. Godine 1855, za vreme Krimskog rata, Pirogov je glavni hirurg u Sevastopolju, gradu koji su opsedale anglo-francuske trupe. Ovde je on prvi put u svetu primenio gipsani zavoj. Tokom opsade Sevastopolja, Pirogov organizovao korpus medicinskih sestara, da se brinule za ranjene i bolesne, od kojih su neke sa njima došle do samog Sankt Peterburga. i organizovao njihovu obuku. To je takođe bila inovacija u jednom ratu, (jer pre toga žene nisu organizovano učestvovale u ratovima) koju je on sproveo zajedno sa Velikom kneginjom Jelenom Pavlovnom („ruskom Florens Najtingejl“).
Capilla Blanca, Romita
Capilla Blanca je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Romita.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1743 m.
Nikolaj Pirogov
Delo
Nikolaj Ivanovič Pirogov je izuzetno uvažavao anatomiju, shvatajući njenu važnost u medicinskoj edukaciji lekara. Tako je i postao osnivač topografske anatomije - koja mu je zauzvrat, omogućila razvoj novih operativnih tehnika. U svojim proučavanjima anatomije, on koristi zamrznute leševe. Nakon nekoliko godina neprekidnog rada Pirogov je stvorio „Atlas topografske anatomija“ -, bogato ilustrovan obdukcionim nalazima u smrznutom ljudskom telu u tri dimenzije. Na osnovu ovog rada, Pirogova smatraju osnivačem topografske, hirurške anatomije.
Klanje (sekotina vrata)
Klanje, sekotina vrata, je samoubilačka, ubilačka ili zadesna sekotina vrata (vrsta rane) nastala dejstvom oštrice (sečiva) mehaničkog oruđa-oružja (nož, žilet, polomljeno staklo, itd), koja dovodi do rastavljanja tkiva vrata, i najčešće završava smrtnim ishodom.
Etiologija
Klanja (sekotine vrata), po poreklu su najčešće;
Epidemiologija
Na osnovu brojnih istraživanja, svake godine u svetu između deset i dvadeset miliona ljudi pokuša samoubistvo, a milion osoba uspe u toj nameri.
U Srbiji se svake godine ubije 1.500 osoba, i po broju samoubistava nalazi se na 13. mestu na svetu. Proleće je, u psihijatrijskom kalendaru, označeno kao godišnje doba sa povećanim brojem samoubistava, a ponedeljak kao najkritičniji dan u nedelji.
Klinička slika
Samoubilačke sekotine vrata, su najčešće lokalizovane u gornjoj trećini vrata između tireoidne hrskavice i jezične kosti, ređe su na grkljanu i dušniku. Dubina sekotine može biti različita, tako da je početak sekotine je dublji, a završetak plići. Klanje prati obilno krvarenje, a krv se sliva uglavnom odozgo nadole i preko prednje strane vrata i grudnog koša. Paralelne sekotine ili zaseci duž ivica glavne sekotine su „probni rezovi“. Oni se uglavnom nalaze uz glavnu sekotinu, ili su u njenoj neposrednoj blizni, ali mogu biti i udaljeni od glavne sekotine.
Samoubilačko klanje
Samoubilačko klanje ima sledeće karakteristike;
El Platanito, Carácuaro
El Platanito je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Carácuaro.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 42 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 544 m.
La Magdalena, Chignahuapan
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 17 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2729 m.
Regantes Número Catorce, Anáhuac
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 231 m.
Tiles, Bolzano
Tiles je naselje u Italiji u provinciji Bolzano, u regiji Trentino-Alto Adige.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 160 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 888 m.
Hidrazin
Hidrazin (diazan) neorgansko jedinjenje je sa formulom N2H4. On je bezbojna zapaljiva tečnost sa mirisom sličnom amonijaku. Hidrazin je veoma toksičan i veoma je nestabilan, osim ako se njime rukuje u rastvoru. Godine 2002. je proizvedeno oko 260.000 tona. Hidrazin se uglavnom koristi kao agens za formiranje pene u pripremi polimernih pena, a nalazi i znatnu primenu kao prekurzor za polimerizacione katalizatore i lekove. Osim toga, hidrazin se koristi u raznim raketnim gorivima i za pripremu gasnih prekurzora koji se koriste u vazdušnim jastucima. Hidrazin se koristi u nuklearnim i konvencionalnim elkctričnim centralama u sistemima vodene pare kao sakupljač kiseonika, kojim se kontrolišu koncentracije rastvorenog kiseonika radi redukovanja korozije.
Molekulska struktura i osobine
Hidrazin formira monohidrat koji ima veću gustinu (1,032 g/cm3) od anhidratnog materijala.
Hidrazin se može formirati iz dva molekula amonijaka uklanjanjem jednog vodonika po molekulu. Svaka H2N-N podjedinica je piramidalnog oblika. N-N rastojanje je 1,45 Å (145 pm), i molekul poprima gauche konformaciju. Rotaciona barijera dva puta veća od etana. Ova strukturna svojstva su slična gasovitom vodonik peroksidu, koji poprima zakrivljenu antiklinalnu konformaciju, i takođe ima jaku rotacionu barijeru.
Hidrazin ima bazna (alkalna) hemijska svojstva, slična amonijaku: sa vrednostima: (za amonijak Kb = 1,78 x 10−5)
Hidrazin se teško deprotonuje:
Toplota sagorevanja hidrazina u kiseoniku (vazduhu) je 194,1 x 105 J/kg (9345 BTU/lb).
Scaffardi, Parma
Scaffardi je naselje u Italiji u provinciji Parma, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 589 m.
El Balcón, Tlanchinol
El Balcón je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini Tlanchinol.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 820 m.
Gruppenführer
mini|Kolarna oznaka čina SS-Gruppenführera Gruppenführer (prijevod: “Vođa skupine/grupe”) naziv je za čin Sturmabteilunga i Schutzstaffela, stvoren 1925. godine kao čin SA-a.
Uporaba u SS-u
Godine 1930. čin Gruppenführera postao je činom SS-a. Nositelji ovoga čina bili su časnici koji su zapovijedali jedinicama zvanim SS-Gruppen, te visoki časnici koji su bili pripadnici osoblja Zapovjedništva SS-a. 1932. dogodila se reorganizacija u SS-u, pa su SS-Gruppen preimenovane u SS-Abschnitte. Gruppenführer zapovijedao je SS-Abschnittom, a Obergruppenführer je zapovijedao jedinicama zvanim SS-Oberabschnitte, koje su ujedno bile i najveće SS jedinice.
Kao i u SA-u, SS-Gruppenführer je bio izjednačen s Generalom, no poslije 1934. izjednačen je s činom Generalleutnanta (general-pukovnik). Tijekom Drugog svjetskog rata i Waffen SS počinje rabiti čin SS-Gruppenführera, gdje je također ovaj čin smatran jednakim s Wehrmachtovim Generalleutnantom, a nositelj ovoga čina u Waffen SS-u oslovljavan je kao SS-Gruppenführer und Generalleutnant der Waffen-SS.
Obilježje za SS-Gruppenführera bila su tri srebrna hrastova lista centrirana na obje strane kolarne oznake čina. Od 1930. do 1942. SA i SS su imali isto obilježje za ovaj čin; međutim, SS je malo izmijenio obilježje za Gruppenführera, dodana je uz tri hrastova lista i srebrna točka zbog stvaranja novoga čina - Oberstgruppenführera.
Waffen SS Gruppenführer je također imao oznaku čina na ramenima kao i Wehrmachtov Generalleutnant.
Uporaba u SA-u
SA-Gruppenführer zapovijedao je velikim dijelom Sturmabteilunga - jedinicom zvanom Standarten, koje su bile dijelom SA-Gruppen. Čin Gruppenführera smatran je jednakim kao čin Generala u Wehrmachtu.
Ostala uporaba
Ovaj naziv rijetko je rabljen kao izraz za zapovjednika jedinice od 9-10 ljudi u pješaštvu. Takve jedinice su se također zvale Gruppe, a bile su dijelom Heera, Waffen SS-a i Luftwaffeovih kopnenih trupa.
U njemačkim puškostreljačkim korpusima, Gruppenführer je bio zapovjednik osmorice vojnika, Gruppe je bila najmanja jedinica u njemačkim puškostreljačkim trupama. U današnjim vojskama, ovaj naziv se više ne rabi kao čin već kao funkcija.
Contrada Mannarella, Reggio Calabria
Contrada Mannarella je naselje u Italiji u provinciji Reggio Calabria, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 54 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 876 m.
Hrvoje Horvat
Hrvoje Horvat (Bjelovar, 22. svibnja 1946.) - hrvatski rukometaš, rukometni trener i pravnik
Životopis
Rođen je u Bjelovaru. Prve dvije godine živio je u Ivanskoj, gdje mu je radio otac. Rukometom se počeo baviti vrlo rano. Već s 15 godina, postao je igrač prve momčadi RK "Partizan" Bjelovar. U proljeće 1962. godine, dobio je rukometni dres s brojem 7, koji je nosio do kraja karijere u bjelovarskom klubu. Poznat je bio pod nadimkom "Cveba", koji je dobio po psu iz romana "Državni neprijatelj broj 1" književnika Mate Lovraka. U jesen 1962. godine, postao je standardni igrač prve momčadi i sve do posljednje utakmice za RK "Partizan", punih 16 godina, do 1979. godine, bio je igrač prve sedmorke i bio je na početku svake utakmice. Od 1962. do 1964. igrao je u juniorskoj reprezentaciji SR Hrvatske. Trenirao je više od drugih. Surađivao je s Zvonkom Ivekovićem, tadašnjim atletskim reprezentativcem u trčanju preko prepona. Prvi put je pozvan u jugoslavensku reprezentaciju 28. kolovoza 1964. Prvu utakmicu igrao je na «Kohasz kupu» protiv tadašnjih svjetskih prvaka Rumunja. Postigao je tri gola i bio među najboljim igračima. Uskoro je postao standardni reprezentativac. S klubom je osvojio 8 naslova prvaka jugoslavenske rukometne lige. Bio je redovito ponajbolji igrač. U sezoni 1966./'67. u kupu europskih prvaka, RK "Partizan" Bjelovar, došao je od polufinala izgubivši od praške Dukle. S klubom je 19. veljače 1972. postao klupski prvak Europe, pobijedivši u finalu Gummersbach rezultatom 19:14 u dvorani Westfallenhalle u Dortmundu pred 13 000 gledatelja. Nastupio je za reprezentaciju na Olimpijskim igrama u Münchenu 1972. i Montrealu 1976. U Münchenu je osvojio zlato s reprezentacijom Jugoslavije. Igrao je svih 6 utakmica i postigao 15 golova. U Montrealu je reprezentacija bila 5. Ponovno je igrao sve utakmice i postigao 15 golova. Osvojio je dvije brončane medalje s reprezentacijom na svjetskim prvenstvima u Francuskoj 1970. i u Njemačkoj DR 1974. Diplomirao je na Pravnom fakultetu u Zagrebu. Ima suprugu Dunju, dvije kćeri (Jasenka i Vanja) i sina Hrvoja. Trenutno živi i radi kao trener u Coburgu (Njemačka).
Hesperetin
Hesperetin je organsko jedinjenje, koje sadrži 16 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 302,279 Da.
Poiana Ampoiului, Meteș
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 337 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 309 m.
Soldo
Soldo je bio srednjovjekovna evropska kovanica, koja svoje porijeklo vodi od kasnorimskog Solidusa.
Soldo se kroz brojne transformacije, zadržao u Sjevernoj Italiji sve do početka Drugoga svjetskog rata, kad je bio bakreni novčić, dvadeseti dio lire u vrijednosti od 5 centezima.
Taniperla, Ocosingo
Taniperla je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocosingo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 2106 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 636 m.
Soldo
Historija
Sòldo se počeo kovati krajem 12. vijeka, kao zlatnik bio u upotrebi među Gotima, Francima i Langobardima.
Njegova vrijednost bila je u sredini između tadašnje lire i denara (1 lira = 20 soldi = 240 denari).
Od karolinškog doba smanjivala mu se težina, kako se povećavala vrijednost srebra.
U Mletačkoj Republici se nije kovao više od srebra već od bakra i njegovih legura.
San Agustín, Tapalapa
San Agustín je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Tapalapa.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 53 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1445 m.
Olegario González, Coahuitlán
Olegario González je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Coahuitlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 256 m.
Immaginetta, Rieti
Immaginetta je naselje u Italiji u provinciji Rieti, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 67 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 452 m.
Rodello, Cuneo
Rodello je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 593 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 528 m.
Lázaro Cárdenas, El Fuerte
Lázaro Cárdenas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini El Fuerte.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 568 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 51 m.
Ferdo Gassmann
Ferdo Gassmann (Prigrevica Sveti Ivan kod Sombora, 1914. - Bjelovar 28. studenog 1946.) - njemački svećenik, franjevac
Rođen je u mjestu Prigrevica Sveti Ivan kraj Sombora u Vojvodini 1914. godine. Bio je Nijemac po nacionalnosti. Pristupio je franjevcima 1932. godine. Zaređen je za svećenika 1938. godine na Trsatu u Rijeci. Isticao se matematičkim sposobnostima tijekom obrazovanja. Preveo je knjigu "Rasvijetli se" zajedno sa svećenikom Anđelkom Gregićem. Službovao je u Zagrebu i Bjelovaru. Brinuo se za siromašne i potrebite. Vodio je franjevački svjetovni red. Službovao je i u Budrovcu kraj Đurđevca za vrijeme gradnje crkve. U bjelovarskoj gimnaziji predavao je matematiku i fiziku. Nakon dolaska komunista u Bjelovar, uhićen je 4. srpnja 1945. godine. Uspio je pobjeći i doći do mađarske granice. Tamo je uhićen i vraćen u Bjelovar. Još je nekoliko puta bježao i bio uhvaćen. Protiv njega vodio se sudski postupak. Osuđen je na smrt strijeljanjem. Ubijen je 28. studenog 1946. godine. Prije smrti dopušteno mu je da se ispovijedi i pričesti. Pokopan je na bjelovarskom groblju sv. Andrije. Po njemu je nazvana jedna ulica u Bjelovaru.
Băicoi, Băicoi
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 19869 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 312 m.
Baheachi, Guachochi
Baheachi je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guachochi.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 16 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2504 m.
Nicola Pisano
Njegov rad na području skulpture odigrao je sličnu ulogu, kao i kasniji Giottov u slikarstvu. Obrat je bio u prikazivanju čovjeka i realnosti njegova zemaljskog okruženja, kao tema dostojnih za umjetnost. Stav koji je za tadašnju srednjovjekovnu religioznost bila gotovo bogohulna ideja. Nicola je zajedno sa sinom Giovannijem i drugim umjetnicima zaposlenim u njegovoj bottegi stvorio novi skulptorski stil kraja 13 i početka 14. vijeka u Italiji.
Biografija
thumb|left|240px| [[Propovjedaonica Sienske katedrale]] thumb|left|240px| [[Kupola Krstionice u Pisi]] Pisanovo porijeklo je nejasno, u dva dokumenta iz maja 1266. navodi se kao Nicola de Apulia (ali je nejasno jel mu je to prezime ili kraj iz kog potiče), dok se u druga dva iz 1258. i 1273. navodi kao Pisis ili Pisanus.
Danas se smatra da je bio iz Apulije i da se preselio u Pisu zbog veće mogućnosti za rad. Blisko savezništvo Pise sa Fridrikom II i Svetim Rimskim Carstvom, čak i nakon Fridrikove smrti 1250., dalo bi dobre razloge za Nicolino preseljenje u taj grad i za iznenadnu pojavu antičkog stila propovjedaonice koju je isklesao.
Za skulptora se vjerovatno školovao, kakva je bila srednjovjekovna praksa, u nekoj od tadašnjih bottega u Pisi, ili u Apuliji kod nekog od zanatlija koje je hoenštaufovovski Svetorimski car Fridrik II angažirao da mu ukrase njegove goleme građevine. Nicola Pisano je očigledno bio upoznat i inspiriran rimskom skulpturom, naročito reljefima sa sarkofaga, kao i sa bizantskom ikonografijom, na čijim tragovima izgradio svoj stil.
I o njegovim počecima se ništa nezna, ali se zna da je izradio propovjedaonice za Krstionicu u Pisi (dovršena 1259.-60.) i Siensku katedralu (1265.-69.). U izradi te posljednje pomagali su članovi njegove bottege sin Giovanni Pisano, Arnolfo di Cambio i braća Lapo i Donato. Za nju mu je u aprilu 1259. isplaćeno šest srebrnih solda.
U to vrijeme je izradio nacrt za sarkofag sv.Domenica za dominikansku crkvu u Bologni (izveden 1261.-1267.) i za fontanu na trgu u Perugi (dovršena 1278.), koju je zajedno sa sinom Giovannijem ukrasio skulpturama i reljefima.
Šesterokutnu propovjedaonicu u Pisi, nose stupovi sa gotičkim trolisnim lukovima, podijeljeni skulpturama postavljenim na kapitelima i likovima proroka u okvirima lukova. Pet reljefa na parapetu, razdojeni snopovima stupova, prikazuju Rođenje, Poklonstvo mudraca, Prikazanje u Hramu, Raspeće i Posljednji sud. Propovjedaonica u Pisi označava jedan od izvanrednih trenutaka u historiji zapadne umjetnosti kad se rodio novi stil.
Gotički elementi su još naglašeniji u [konstrukcija|konstrukciji]] osmerokutne propovjedaonice u Sieni, u kojoj ima i više reljefa. Neugodni odnos između antike i gotike najizraženiji je na 25 kutnoj fontani iz Peruge, na čijim su reljefima izmešane priče o Romulu i Remu, Ezopove basne sa likovima njegovih suvremenika kao starozavjetnih ličnosti..
Nicola je 1273. dobio narudžbu da izradi oltar za Katedralu San Zeno u Pistoji, od kojeg danas nema traga.
Giorgio Vasari navodi da se Nicola okušao i kao arhitekt firentinske bazilike Santa Trinita, ali je ona vjerojatno sagrađena nakon njegove smrti.
Apapasco, Chignahuapan
Apapasco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Chignahuapan.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 17 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2279 m.
Scarampi, Parma
Scarampi je naselje u Italiji u provinciji Parma, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 22 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 412 m.
Paso de Nogales, San Luis de la Paz
Paso de Nogales je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini San Luis de la Paz.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1618 m.
Capilla San Isidro, Anáhuac
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 180 m.
Rafajovce
Rafajovce je naseljeno mjesto u okrugu Vranov na Toploj, u Prešovskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 165 stanovnika.
Plan Libertador, Romita
Plan Libertador je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Romita.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1761 m.
Premagri, Verona
Premagri je naselje u Italiji u provinciji Verona, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 23 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 557 m.
El Crucero, Vega de Alatorre
El Crucero je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Vega de Alatorre.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 16 m.
1011
Godina 1011. (MXI) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru.
Denton, North Carolina
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.636, što je 186 (12,8 %) stanovnika više nego 2000. godine.
La Quebradora, Tlanchinol
La Quebradora je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini Tlanchinol.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1109 m.
Văleni, Meteș
Văleni je naselje u Rumuniji u okrugu Alba u opštini Meteș.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 287 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 366 m.
Roè, Cuneo
Roè je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 632 m.
El Puerto del Limón, Carácuaro
El Puerto del Limón je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Carácuaro.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 42 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1007 m.
Murirachi, Guachochi
Murirachi je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guachochi.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 16 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2160 m.
Marcelino Gregorio, Coahuitlán
Marcelino Gregorio je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Coahuitlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 306 m.
Slavko Cuvaj
Slavko Cuvaj od Ivanjske (Bjelovar, 26. veljače 1851. – Beč, 31. siječnja 1931.), hrvatski političar. Hrvatski ban te kraljevski komesar (povjerenik) u Hrvatskoj od 1912. do 1913. godine.
Po imenovanju Cuvaja komesarom i ukidanju hrvatskog sabora, na njega su izvršena dva neuspjela atentata, nakon čega je povučen sa funkcije.
Rani život i karijera
Otac Juraj bio je gradonačelnik Bjelovara (1871.-1881.), a brat Antun bio je školski pisac i pedagog. Diplomirao je pravo u Beču. Počeo je službu kao pristav (činovnik) kod kraljevske oblasti u Vinkovcima, a kasnije služi kao računarski savjetnik u Rakovcu i Petrinji, u Vojnoj krajini. 1878. godine prilikom zaposjedanja BiH imenovan je vladinim povjerenikom za grad Brod. 1881. godine promaknut je, za nagradu, u razred vladinog perovođe. Od 1885. godine je podžupan u Đakovu, a od 1892. godine u Požegi. Od 1905. do 1906. godine bio je ličko-krbavski veliki župan. Nakon toga je umirovljen na vlastiti zahtjev. Već od 1908. do 1909. godine služi kao vrhovni načelnik u Zagrebu. U razdoblju od 23. srpnja 1909. do 1910. godine predstojnik je Odjela za unutrašnje poslove u Zagrebu te podban za banovanja Pavla Raucha (imenovan 5. srpnja 1909. godine).
Komesarijat i atentati
Banom Hrvatske je imenovan 20. siječnja 1912. godine. Imenovanje mađarskog eksponenta Slavka Cuvaja za hrvatskog bana, odnosno komesara za Hrvatsku, 1912. godine, bio je pravi izazov za naprednu, buntovnu omladinu. Organizirane su antirežimske demonstracije, prave ulične borbe s policijom.
Cuvaj nije mogao slomiti Hrvatsko-srpsku koaliciju. Sabor koji je već bio sazvan za 7. veljače na njegov je prijedlog 27. siječnja 1912. godine raspušten. 4. travnja suspendiran je Ustav, dok je on 5. travnja postavljen za kraljevskog povjerenika.
U to vrijeme jugoslavenska nacionalna revolucionarna omladina bila je u svom punom poletu. Grupa omladinaca, šesnaestogodišnjaka, odlučila je da atentatom izrazi svoje ogorčenje. Omladinac Luka Jukić pokušao je na njega 8. lipnja 1912. u Zagrebu atentat. Atentat nije uspio, a mladi su revolucionari pohapšeni, a kasnije i osuđeni.
Za njegova režima vodio se Balkanski rat. Veliki i nenadani uspjesi Srbije u tom ratu primorali su bečke i peštanske vladajuće krugove da popuste Hrvatskoj. Nakon što je 31. listopada atentat ponovljen, Cuvaj je 22. prosinca "poslan na dopust" i više se nije vraćao na položaj povjerenika. Uprava je bila povjerena dr. Unkelhäuseru, a kad je Cuvaj razriješen službe, imenovan je novim povjerenikom barun Ivan Skerlecz.
Kritike
Miroslav Krleža o njemu je napisao: "krvolok i tiranin svog vlastitog naroda, koji je za odlikovanje dosljednog provođenja antislavenske politike i za promicanje tuđinske vlasti dobio barunsku titulu."
Oksidativna fosforilacija
Prvi dio oksidativne fosforilacije čini niz povezanih enzima koji nose naziv "lanac prijenosa elektrona". U eukariota taj je lanac sastavljen od pet proteinskih sustava, dok se kod prokariota može naći mnoštvo različitih enzima u raznim kombinacijama.
Energijom oslobođenom od elektrona koji prolaze kroz navedeni enzimski sklop dolazi do prijenosa protona kroz unutarnju mitohondrijsku membranu u procesu poznatom kao "kemiosmoza". Stvoreni gradijent protona (pH gradijent) daje potencijalnu energiju cijelom procesu, koji će je postupno oslobađati protokom kroz enzim ATP sintetazu. ATP sintetaza koristi energiju stvorenu protokom protona niz međumembranski gradijent kako bi stvorila ATP reakcijom fosforilacije adenozin difosfata (ADP). To je drugi dio metaboličkog puta. Dio ATP sintetaze funkcionira kao rotacijski mehanički motor gonjen protonskim gradijentom.
Oksidativna je fosforilacija jedan od najbitnijih dijelova metabolizma, ali ona nužno oslobađa reaktivne metabolite kisika kao superoksid (O2−) ili vodikov peroksid (H2O2), koji s lakoćom generiraju slobodne radikale. Slobodni radikali mogu teško oštetiti stanične strukture, izazvati bolesti i tijesno su povezani s procesom starenja.
Prijenos energije kod oksidativne fosforilacije
Kod oksidativne fosforilacije postoji sprega između dva sustava kemijskih reakcija. Reakcija koja oslobađa energiju koristi se za napajanje kemijske reakcije koje zahtijeva energiju. Jedna reakcija ne može postojati bez druge. Protok elektrona iz elektron donora kao NADH na elektron akceptore kao kisik koji se zbiva u lancu prijenosa elektrona je egzoergonska reakcija (oslobađa energiju). Sinteza ATP koja je endoergonska reakcija (zahtjeva energiju) dobiva je od prvog niza reakcija. Oba su sustava umetnuta u strukturu unutarnje mitohondrijske membrane. Energija oslobođena kroz lanac prijenosa elektrona koristi se za stvaranje protonskog (H+) gradijenta između dviju strana membrane u sklopu procesa kemiosmoze. Povratni protok protona niz membranski gradijent daje energiju ATP sintetazi za proizvodnju ATP.
Količina oslobođene energije za oksidativne fosforilacije je vrlo velik u odnosu na druge metaboličke putove koji stvaraju energiju. Degradacijom jedne molekule glukoze kod glikolize proizvedu se samo 2 molekule ATP. Ista molekula glukoze daje 10 molekula NADH i 2 molekule sukcinata tokom Krebsovog ciklusa, koje za vrijeme oksidativne fosforilacije daju 30 do 36 molekula ATP. Svaki ciklus beta oksidacije masnih kiselina daje oko 14 molekula ATP. U stvarnosti, proizvodnja ATP je uvijek nešto niža od teoretskih maksimalnih vrijednosti, pošto se manja količina protona gubi spontanim prolazom kroz mitohondrijsku membranu niz gradijent.
Molekule prijenosnici protona i elektrona
mini|250px|lijevo|Redukcija [[koenzima Q iz ubikinona (Q) u reducirani oblik ubikinol (QH2).]] Lanac prijenosa elektrona prenosi elektrone prebacujući ih od elektron donora na elektron akceptore, dok se protoni prebacuju kroz mitohondrijsku membranu. U oba slučaja prijenos vrše molekule koje mogu biti slobodne u otopini ili vezane za enzime. U međumembranskom prostoru mitohondrija, elektrone prenosi bjelančevina citokrom c koja je hidrofilna (topiva u vodi). Citokrom c prenosi samo elektrone prenesenih putem redukcija i oksidacija atoma željeza unutar hem grupe, koja se nalazi u kontekstu same bjelančevine. Kod bakterija se citokrom c nalazi u periplazmatskom prostoru.
U kontekstu unutarnje mitohondrijske membrane nalazi se koenzim Q10 (Q) ili ubikinon. Ova je molekula iz skupine benzokinona vrlo lipofilna (topiva u mastima) i može prenositi protone i elektrone putem redoks reakcija. Njena joj lipofilna priroda omogućuje da se slobodno kreće unutar same membrane. Prihvaćenjem dva elektrona i dva protona za vrijeme Krebsovog ciklusa ubikinon (Q) prelazi u reducirani oblik ubikinol (QH2), dok se oksidacijom za vrijeme oksidativne fosforilacije vraća u prvobitno stanje (Q). Pošto se enzimi koji reduciraju ubikinon nalaze na jednoj strani membrane, a enzimi koji oksidiraju ubikinol na drugoj, ova molekula ima u biti ulogu povezivanja dviju reakcija i transporta protona kroz samu membranu. Kod bakterija prijenos se vrsi putem metakinona i ubikinona.
U sklopu samih enzima nalazimo različite molekule koje prenose elektrone: flavini, molekularni sustavi željezo-sumpor i citokromi. Sustavi željezo-sumpor su najčešći i ima ih više vrsta. Najjednostavnija vrsta u lancu prijenosa elektrona je sklop dva atoma željeza s dva atoma sumpora koji nosi naziv [2Fe–2S] sklop (cluster). Slični sklop naziva [4Fe–4S] prostorno je složen u obliku kocke i sadrži četiri atoma željeza u paru s četiri atoma sumpora, koji su dio molekule cisteina. Navedeni kofaktori koji sadrže ione metala ulaze i izlaze iz redoks reakcija bez vezanja i oslobađanja protona, oni jednostavno generiraju stalni protok elektrona iz jednog enzimskog sustava na drugi. Elektroni se tako kreću putem kvantnog fenomena "a" koji je vrlo brz na udaljenostima manjim od 1.4×10−9 m.
Lanac prijenosa elektrona kod eukariota
Nekoliko bitnih metaboličkih putova, kao glikoliza, Krebsov ciklus i beta oksidacija proizvode reducirani kofaktor NADH, koji sadrži elektrone visokog potencijala oslobađanja. NADH je stoga u stanju osloboditi veliku količinu energije za vrijeme oksidacije. Stanica ne oslobađa odjednom svu energiju prisutnu u NADH, već se elektroni postupno oslobađaju iz reduciranog kofaktora i polako prelaze na kisik kao oksidativno sredstvo putem enizma koji čine lanac prijenosa elektrona. Enzimi prenositelji elektrona tako oslobađaju energiju vrlo postupno, povećavajući učinkovitost cijelog procesa. Taj sustav enzima nosi naziv "lanac prijenosa elektrona" i nalazi se u sklopu unutarnje mitohondrijske membrane. Pojedini enzimi navedenoga enzimskog lanca numerirani su rimskim brojevima od kompleksa I do kompleksa IV.
Kod eukariota, enzimi koriste energiju oslobođenu kod oksidacije NADH kroz sustav prijenosa elektrona za prijenos protona (H+) kroz unutarnju mitohondrijsku membranu. Nakupljanje veće količine protona u međumembranskom prostoru stvara elektrokemijski gradijent kroz samu membranu. Energiju pohranjenu u gradijentu protona koristi enzim ATP sintetaza kako bi kontinuirano proizvodila ATP.
NADH-koenzim Q oksidoreduktaza (kompleks I)
350px|mini|desno|Kompleks I ili NADH dehidrogenaza ili NADH-Q oksidoreduktaza. Kratice su objašnjene u tekstu. Na ovoj i svim skicama niže, matriks mitohondrija je dolje, a međumembranski prostor je gore.
NADH-koenzim Q oksidoreduktaza ili NADH dehidrogenaza (kompleks I) je prvi enzim lanca prijenosa elektrona. Radi se o vrlo velikom enzimu, molekularne mase od 1000 kilodaltona (KDa) koji se sastoji od 46 podjedinica. Detaljna struktura je prvenstveno poznata iz kristalografskih studija bakterijske NADH dehidrogenaze ; oblikom podsjeća na obrnuto slovo "L", gdje se jedan od krakova nalazi u kontekstu unutarnje mitohondrijske membrane, dok drugi krak strši prema matriksu mitohondrija. Geni koji dekodiraju pojedine podjedinice kompleksa I nalaze se i u staničnoj jezgri i u mitohondrijskom genomu, što je prilično uobičajeno za mitohondrijske enzime.
Reakcija koju katalizira kompleks I sastoji se od redukcije koenzima Q10 (ubikinona) od strane NADH, prijenosom dva elektrona. Koenzim Q10 ili ubikinon je označen u jednadžbi niže kao Q:
Početak kemijske reakcije i cijelog lanca prijenosa elektrona je vezanje jedne molekule NADH za kompleks I i donacija dva elektrona i jednog protona kofaktoru flavin mononukleotidu (FMN), koji predstavlja prvu prostetičku grupu samog enzimskog kompleksa. FMN prelazi u reducirani oblik FMNH2 primanjem dva elektrona i jednog protona od NADH, dok drugi proton prima direktno iz matriksa. Elektroni su potom prebačeni nizom Fe-S sklopova (clusters), koji predstavljaju drugu prostetičku grupu enzimskog kompleksa. Kompleks I sadrži obje vrste sklopova željezo-sumpor: [2Fe–2S] i [4Fe–4S].
Proces prijenosa elektrona je nepovratan, pošto elektroni postupno gube potencijal za 360 mV što je ekvivalentno ΔG=-16.6 Kcal/mol. Oslobođena energija omogućava prebacivanje četiri protona (H+) iz matriksa u međumembranski prostor, promjenom konformacije samog kompleksa I. Elektroni se na kraju reakcije prebacuju iz Fe-S sklopova na molekulu ubikinona koja se nalazi unutar mitohondrijske membrane. Osim primanja elektrona, redukcija ubikinona (Q) predviđa prijenos dva protona iz matriksa na molekulu generirajući ubikinol (QH2), povećavajući tako gradijent protona između matriksa i međumembranskog prostora.
Sukcinat-Koenzim Q oksidoreduktaza (kompleks II)
250px|mini|desno|Kompleks II: Sukcinat - koenzim Q oksidoreduktaza.
Sukcinat-Koenzim Q oksidoreduktaza (Kompleks II) ili sukcinat dehidrogenaza predstavlja drugi ulaz u lanac prijenosa elektrona. Ovo je jedini enzim koji ulazi u sastav i Krebsovog ciklusa i oksidativne fosforilacije. Struktura kompleksa II predviđa četiri proteinske podjedinice na koje su vezane različite prostetičke grupe: flavin adenin dinukleotid (FAD), Fe-S sklopovi i molekula hema koja nema ulogu prijenosa elektrona na koenzim Q, već se pretpostavlja da smanjuje koncentraciju potencijalno štetnih reaktivnih vrsta kisika.
Enzim katalizira oksidaciju sukcinata u fumarat i redukciju ubikinona u ubikinol. Ova reakcija oslobađa manje energije od oksidacije NADH, tako da kompleks II ne prebacuje direktno protone u međumembranski prostor.
Flavoprotein-Koenzim Q oksidoreduktaza
Ovaj je enzim kod sisavaca važan u metaboličkom putu beta oksidacije masnih kiselina, katabolizmu nekih amino kiselina i degradaciji kolina, pošto ima ulogu primanja elektrona od više acetil CoA dehidrogenaza. Njegova je funkcija važna i kod biljaka, jer ulazi u metaboličke procese koje omogućavaju biljkama preživljavanje kod produženih perioda manjka svjetla.
Koenzim Q-Citokrom c oksidoreduktaza (kompleks III)
420px|mini|desno|Prijenos elektrona u dva koraka kod kompleksa III (Koenzima Q - citokrom c oksidoreduktaze). Nakon svakog koraka koenzim Q (u gornjem dijelu slike) napušta enzim.
Enzimski kompleks koenzim Q-citokrom c oksidoreduktaza (citokrom c reduktaza ili citokrom bc1 kompleks ili kompleks III) se kod sisavaca pojavljuje kao dimer. Svaka je polovica sastavljena od 11 proteinskih podjedinica, jednog [2Fe-2S] željezo-sumpor sklopa i tri citokroma od kojih jedan citokrom c1 i dva citokroma b. Citokrom je vrsta bjelančevine labavo pridružena mitohondriju unutar međumembranskog prostora, koja sadrži hem kao prostetičku grupu i ima ulogu prijenosa elektrona iz stanja visoke energije, postupno u stanje niže energije. Atomi željeza unutar hema sposobni su prelaziti iz reduciranog stanja (Fe+2) u oksidirano stanje (Fe+3) u tijeku prolaza elektrona kroz bjelančevinu.
Reakcija koju katalizira kompleks III je oksidacija jedne molekule ubikinola i redukcija dviju molekula citokroma c. Za razliku od koenzima Q, koji prenosi dva elektrona, citokrom c prenosi samo jedan elektron.
Pošto je u jednom trenutku moguć prijenos samo jednog od elektrona s QH2 donora na citokrom akceptor, mehanizam prijenosa elektrona kod kompleksa III je nešto složeniji nego kod ostalih kompleksa lanca prijenosa elektrona. Proces se zbiva u dva koraka i nosi naziv ciklus Q. U prvom koraku enzim veže na sebe tri supstrata. Prvi je reducirani kofaktor QH2 koji oksidacijom prebacuje jedan elektron na drugi supstrat citokrom c i oslobađa dva protona (H+) u međumembranski prostor. Treći supstrat je oksidirani koenzim Q, koji prihvaća drugi elektron iz QH2 i prelazi u reducirani oblik Q-, koji nosi naziv slobodni radikal ubisemikinon. Prva se dva supstrata oslobađaju, dok međuspoj ubisemikinon ostaje vezan za kompleks III. U drugom koraku ciklusa Q, druga molekula QH2 veže se na kompleks III i ponovo prebacuje prvi elektron na citokrom c. Drugi se elektron sada prebacuje na vezani ubisemikinon (Q-), koji se reducira u QH2 primanjem dva protona iz mitohondrijskog matriksa. Reducirani QH2 se tada oslobađa od veze s kompleksom III.
Za napomenuti je da se koenzim Q reducira u ubikinol na unutarnjoj strani mitohondrijske membrane (strana matriksa), a oksidira na vanjskoj strani (strana međumembranskog prostora), tako da dolazi do prijenosa protona kroz membranu pojačavajući tako protonski gradijent. Ciklus Q je vrlo važan proces, jer povećava učinkovitost prijenosa protona kroz membranu. Kad bi proces koristio jednu molekulu QH2 da izravno reducira dva citokroma c, učinkovitost bi se prepolovila sa samo jednim prenesenim protonom za svaki reducirani citokrom c.
Citokrom c oksidaza (kompleks IV)
mini|desno|Kompleks IV (citokrom c oksidaza).
Citokrom c oksidaza ili kompleks IV je posljednji multienzimski kompleks u u nizu koji čini lanac prijenosa elektrona. Ovaj enzim ima, kod sisavaca, izuzetno složenu građu od 13 podjednica, dva hema kao prostetičku grupu, i više kofaktora koji sadrže ione metala; tri atoma bakra, jedan atom magnezija i jedan cinka.
Ova oksidaza katalizira posljednju reakciju u lancu prijenosa elektrona prenoseći elektrone na kisik, dok istovremeno pumpa protone kroz membranu. Kisik ima ulogu krajnjeg primatelja elektrona i biva reduciran u vodu, koja je jedan od terminalnih produkata oksidativne fosforilacije. Vodik potreban za redukciju kisika u vodu dolazi iz matriksa mitohondrija smanjujući tako njegovu koncentraciju u samom matriksu, što povećava protonski gradijent potreban za dalju sintezu ATP. Jednadžba reakcije oksidacije citokroma c:
Ostale reduktaze i oksidaze
U mnogih se eukariota lanac prijenosa elektona bitno razlikuje od onog gore opisanog karakterističnog za sisavce i ostale složenije organizme. Biljke npr. imaju NADH oksidaze, koje vrše oksidaciju NADH u citosolu umjesto u mitohondrijskom matriksu i prenose elektrone izravno na ubikinon. Ovi enzimi ne prenose protone, stoga reduciraju ubikinon bez promjene u elektrokemijskom gradijentu između dvije strane membrane.
Drugi primjer različitog lanca prijenosa elektrona su alternativne oksidaze prisutne kod biljaka, gljiva, protista i vjerojatno nekih životinja. . Ovi enzimi izravno prenose elektrone iz ubikinola na kisik.
Opisani alternativni metabolički putovi daju manji prinos pri proizvodnji ATP u odnosu na puni put oksidativne fosforilacije. Korist skraćenih metaboličkih putova nije u potpunosti jasna. Alternativne se oksidaze proizvode kao odgovor na biološki stres kao hladnoću, reaktivne vrste kisika, zaraze i ostale čimbenike koji inhibiraju lanac prijenosa elektrona. Ovi alternativni metabolički putovi vjerojatno predstavljaju prilagodbu, koja povećava otpornost organizma na neke vanjske štetne faktore.