Belava
Geološki sastav
Zbog toga je položaj naselja, a naročito sela Staničenja vrlo nepovoljan. Ta nepogodnost je uvećana bujicama koje snose drobinski materijal, jer njime zasipaju kuće i dvorišta pričinjavajući velike štete i pustošenja. Dok je na stranama ove planine izražen pretežno fluviodenudacioni i mehanički proces, dotle je na njenom temenu razvijena intenzivna hemijska erozija. Ona je uslovljena i obešumljavanjem terena koji je skoro do kraja 19. veka bio pod gustim i bujnim šumskim pokrivačem. Ovakve šume u 16. veku spominje Gerlah, a početkom 18. veka i putopisac nemačkog poslanika grofa Virmonta. Kakve su po uzrastu one bile govori saznanje da jednu bukvu nije moglo ni tri čoveka da obuhvate. Pored bukve, na severnim stranama planine bilo je i hrastove šume. U vremenu naseljavanja, a naročito od kraja XVIII veka, počelo je njihovo krčenje te je Belava prema Nišavi brzo i gotovo sasvim obešumljena. Pored potreba naselja za drvetom, naglo obešumljavanje je bilo uzrokovano i radi prodaje šumske građe. Na tako potpuno potpuno obešumljenom terenu ističu se površinski kraški oblici slični škrapama, zatim vrtače i pseudovrtače, poslednji oblici su postali stropoštavanjem podzemnih šupljina. Pored ovih, u belavskom krasu znatno su zastupeljni i podzemni kraški oblici: pećine, jame i druge podzemne šupljine. Iznad Staničenja najpoznatije su pećina Peć i jama Ljiljića duvka. Jame ovdašnje stanovništvo naziva još i „odijala", jer iz njih tokom zime izbija vodena para. Među specijalnim podzemnim kraškim oblicima ističe se Staničenjska ledenica preko koje je izgrađen magazin u kome se čuva kačkavalj i sir. Kao Suva planina i Belava je bezvodna. Bezvodnost je posledica pomenute jake ispucanosti krečnjačke mase kroz koju se proceđuju atmosferski talozi. Tu cirkulaciju omogu ćuju brojni sistemi pukotina (dijaklaze, brahiklaze i druge). U njima se padavinska voda brzo rasturi ili podzemno drenirana izbija u hladnim izvorima planinske supodine. Izuzetno hladnom vodom, temperature 6°S, ističe se jedan kaptiran izvor u selu Staničenju. Od njega je još hladniji izvor Sv. Bogorodice koji je u Staničenjskim ledenicama. Njegova temperatura iznosi 4°S. Zbog ovako ekstremno niske temperature on je najverovatnije najhladniji izvor u jugoistočnoj Srbiji. Međutim, na samoj planini površinska voda se nalazi jedino u neogenim i paleozojskim oazama pomenutih dolina. Tako se npr. u dolini Ugljarnice, s obzirom na zastupljenost neogenih sedimenata, peskoviti slojevi ponašaju kao mali i slabi kolektori atmosferskih padavina. Iz njih izbija voda u obliku slabih curaca što je uslovljeno još i njihovom malom površinom sabirne oblasti. Jedini izdaš niji izvor na temenu Belave je Vinski kladenac koji je na visini oko 600 m. Sem njega, na Belavi voda se može naći još i na dnu aluvijalnih vrtača koje su rezidijumom začepljene. Otuda i naziv Vodni vrtop. Bezvodnost se ogleda i u odsustvu stalne naseljenosti viših planinskih delova, kao i u imenima naselja Malog i Velikog Suvodola. Stoga srednja gornja granica stalne nastanjenosit na Belavi je još niža nego na Suvoj planini, poznatoj po upadljivo niskoj granici naseljenosti. Dok ona na Suvoj planini iznosi 608 m, na Belavi je samo 520 metara. Slično Svrljiškim planinama Belava je, kao što je istaknuto, ogolela na velikom prostranstvu. Naime, na njoj danas ima vrlo malo šume i travnih površina. Šumske oaze su jedino na Vinskom kladencu i Debelom dolu, dok je prema Kardašici i Vodnom vrtopu planina pod šikarom i izdaničkim šibljem. U poslednje vreme pristupilo se pošumljavanju goleti, što je slučaj na sektoru Gradišta. Travne površine su toliko oskudne da ih nema dopoljno ni za ispašu stoke. Zbog toga, „jednu travku čupka po nekoliko buljuka" Upravo, podbelavska sela u doba paše puštaju ovce na tzv' "sadine" i pašu oko naselja. Otuda se u njima danas čuva malo stoke. obično po nekoliko brava po jednom domaćinstvu. Preko zime stoka se prehranjuje raznim lišćem. Stoga s jeseni muški i ženski živalj sela Staničelja ide u skupljanje opalog lišća. A kad ono ponestane, stoci se daje šaša i seno. Na Belavi, kao retko kojoj planini jugoistočne, pa i čitave Srbije, prostorne prirodne osobenosti su umnogom specifično izražene. Sve te bitne osobine i faktori pro uzrokovali su odgovarajuće predeone privredne i naseobin ske prilike. One, s obzirom na još nedovoljnu intervenciju društvenih faktora, pokazuju tesnu međuuslovljenost sa prirodnim pojavama. Intenzivno mehaničko raspadanje i razaranje stena jedan je od najvažnijih faktora što se na severnoj strani planine nalazi samo jedno veće naselje. Međutim, i ono je, zbog nestabilnog terena, na nepogodnom, u stvari privreme nom položaju. Ovo naselje će se nesumnjivo u budućnosti iz mestiti na pogodniji teren i imaće povoljniji položaj. To što se Staničenje i danas nalazi na nepogodnom položaju posledica je događaja i zbivanja za vreme turske vladavine. Doline, kao drugi vid morfoloških faktora, čine jedine oaze kulturne vegetacije. Osim toga, uslovljenost prirode ogleda se i u tome što se preko grebena Belave saobraćaj od vija jedino suhodolinama. Tim belavskim putevima i danas se svlače drva i goni stoka.