cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Helenistički judaizam
Helenisti u ranom hrišćanstvu
Stefanova uloga u ranom hrišćanstvu čini se da je bila jedna od bitnijih. U njegovoj besedi koja je sačuvana u Delima i koja rezultira mučeništvom projavljuje se specifična teološka misao čija je suština osuda bogosluženja u jerusalimskom hramu uz argument da „Svevišnji ne živi u rukotvorenim hramovima“. Jovan Zizjulas smatra da Stefan izlaže "revolucionarnu ideju distanciranja hrišćanstva od judejskog hrama" u periodu kada su prvi hrišćani još uvek nastavljali da se mole u jerusalimskom hramu. Zizjulas smatra da Dvanaestorica, koji su upravljali jerusalimskom hrišćanskom zajednicom, verovatno nisu delili ovo mišljenje, čime se može objasniti da su hrišćani helenisti prognani iz Jerusalima, dok ostali jevrejski hrišćani nisu. Drugi značajni helenista iz kruga „sedmorice“, Filip, počinje hrišćansku misiju u Samariji i čini prvi korak u udaljavanju hrišćanstva od uskog judejskog okruženja. Petar i Jovan — iz kruga Dvanaestorice — poslati su u Samariju tek posle tamošnjeg misionarskog rada „helenista“ (Del 8, 14; up. Jn 4, 38: „Drugi su se trudili, a vi ste u trud njihov ušli“).
„Helenisti“ su, posle progona iz Jerusalima, počeli široki misionarski rad koji se proteže na oblasti kao što je sredozemna obala Palestine na kojoj deluje Filip, sa zajednicama u gradovima Lidi, Jopi, Azotu, čak i u Kesariji, sedištu rimskog upravitelja. Prolazeći preko Fenikije (Tir, Sidon, Ptolomeida) hrišćanstvo se širi u Antiohiji sa veoma značajnom tamo nastanjenom hrišćanskom zajednicom helenista, da bi konačno stiglo preko puta na Kipar.
Najvažniji razvoji ranog hrišćanstva koji su uslovljeni prisustvom „helenista“ odvijaju se u Antiohiji, prvom velikom centru u koji se hrišćanstvo preselilo iz Jerusalima a odande prenelo u ostali grčko-rimski svet. Antiohija, prostor susreta semitskog i helenskog duha, mesto je u kome se naseljavaju „helenisti“ posle progona iz Jerusalima. Oni tu prednjače u prihvatanju nejevreja u hrišćansku zajednicu, bez obaveze primanja Mojsijevog Zakona, dakle bez obrezanja itd. Zahvaljujući „helenistima“ se formiraju prve mešovite hrišćanske zajednice sačinjene od Jevreja i Grka. Rezultat ovog razvoja je da hrišćanstvo nije više posmatrano kao judejska jeres i da ono zadobija sopstveni zaseban identitet (naziv „hrišćani“ po prvi put se pojavljuje u Antiohiji).
Србохрвати
Latinična verzija
thumb|250px|Подручја на којима су године 1911. живели Србохрвати, по виђењу Вилијема Х. Шеперда thumb|250px|Подручје на коме се говори српскохрватски језик (2005. година). Србохрвати је назив за јужнословенски народ, односно нацију у чије је постојање крајем 19. и почетком 20. века веровала група хрватских и српских интелектуалаца, окупљена око хрватског књижевника и политичара Милана Марјановића, а које је делимично признавала и Аустро-Угарска као својеврсну алтернативу југословенској идеји.
Марјановићева схватања
По схватању Марјановића и његових истомишљеника, Срби и Хрвати су били одвојена словенска племена пре доласка Турака на Балкан, али је доба отоманске превласти (поготово непрестане народне сеобе) у потпуности разорило стара јужнословенска племена и њихове племенско-државне творевине, и створило једну јужнословенску народну и етничку масу на српскохрватском (односно штокавском) говорном подручју. По Марјановићевом схватању, Србохрвати су као народ састављени од (у данашњим оквирима) Срба, Хрвата штокаваца, Бошњака и Црногораца, а српскохрватски народни простор је (такође у данашњим оквирима) простор бивше Југославије без територије Словеније и Македоније. Постојање заједничког језика који становништву никада није био наметнут је овде узето као доказ биолошког јединства Србохрвата. По Марјановићу, ово народно јединство је почетком 19. века већ било утемељено, иако је Србохрватима фалила свест о јединству као и заједничко народно име (које је Марјановић предложио).
По Марјановићу Србохрвати се могу поделити у седам области на основу менталитета и обичаја:
Марјановићеве идеје нису заговарале шире југословенско уједињење, већ само изградњу српскохрватске националне државе која би објединила све Србохрвате. По Марјановићу, на Балкану су живела само три словенска народа - Словенци, Србохрвати и Бугари - али уједињење ова три народа у заједничку државу није сматрано за основни циљ. У овоме погледу Марјановић и његови истомишљеници су представљали алтернативу разним про-југословенски оријентисаним групама свога времена.
Концепт Србохрвата као јединствене нације није заживео међу тадашњом јавности, али су га службено прихватиле власти у аустријском делу Аустро-Угарске, односно Краљевини Далмацији и Истри, где су Србохрвати у службеним статистикама наведени као јединствен народ. У угарском делу Монархије, укључујући Хрватску и Војводину, су се Срби и Хрвати у статистикама водили одвојено.
Критике
Концепт Србохрвата као јединственог народа је почетком 20. века дошао под удар идеологија које су тада доминирале на југословенском простору. Тако је Марјановић оштро нападан од стране хрватских националиста као национални издајник који жели да претопи Хрвате у двоструко бројније Србе. Српски националисти су Марјановићу јако замерали на ставу да је становништво Македоније (судећи по језику) део бугарске етничке масе, и да као такво треба да буде искључено из будуће српскохрватске државе. Са обзиром да Марјановић није био заинтересован за судбину Словенаца (и Бугара), његови идеaли су дошли под ватру југословенских удружења у којима су Словенци имали утицаја. Марјановићеви ставови су такође дошли под удар католичке и православне цркве на простору бивше Југославије, јер су се обе бојале да би српско-хрватско народно обједињење довело до стварања унијатске (Гркокатоличке) српско-хрватске народне црвке, што није одговарало ниједној црквеној организацији.
После 1918. и стварања прве југословенске државе, концепт Србохрвата је одбачен од стране власти у корист концепта "троименог" народа, а касније и интегралног југословенства. Стварањем друге Југославије концепт је додатно изгубио на важности признањем Црногораца, а касније и Муслимана као посебних народа.
Израз "Србохрвати" после тога углавном користе великосрпски идеолози као Војислав Шешељ, настојећи доказати како су Хрвати који говоре штокавштином у ствари Срби, односно да сва подручја на којима ти "Србохрвати" живе требају припасти будућој српској држави.
Opština Băilești, Dolj
Băilești je opština u Rumuniji u okrugu Dolž.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 55 m.
Case Gramonti, Piacenza
Case Gramonti je naselje u Italiji u provinciji Piacenza, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 404 m.
Hermenegild
Hermenegild (umro 13. aprila 585.) je bio vizigotski princ, sin vizigotskog kralja Leovigilda i Hispanorimljanke Teodosije, i brat drugog vizigotskog kralja, Rekareda. Bio je odgajen u duhu arijanizma, vere Vizigota onog doba, i njegov prelazak na ortodoksno hrišćanstvo ga je doveo u sukob s ocem koji će se na kraju završiti njegovim pogubljenjem.
Život
Još kao dečake, Hermenegilda i Rekareda je njihov otac proglasio savladarima na vizigotskom prstolu koje je u to doba delio sa svojim bratom, Hermenegildovim stricem, Liuvom I. Obrazovao se pod uticajem nadbiskupa Leandra Seviljskog, rođaka svoje majke, i sa 15 godina je sklopio brak sa franačkom princezom, Ingundom, koja je ispovedala ortodoksno hrišćanstvo, i koja je bila kćerka Zigeberta I i Brunhilde, vladara franačke Austrazije.
Otac ga je poslao u Betiku kao guvernera, gde je pod uticajem nadbiskupa Leandra i svoje žene veoma brzo odbacio arijansko i prihvatio ortodoksno hrišćanstvo.
Politički problemi koje je njegovo preobraćenje izazvalo i sumnjivi diplomatski odnosi sa vizantijskim guvernerom susedne Spanije, verovatno su bili uzrok zategnutih odnosa između Hermenegilda i njegovog oca, Leovigilda. Oružani sukob je počeo 581. godine, i trajao je do 584. U početku, Vizantija je pomogla ustanak, ali kasnije su Vizantinci povukli pomoć i sklopili sporazum sa Leovigildom za 30.000 solida u zlatu. Godine 583. Leovigildove snage su opsedale Sevilju. Hermenegild je izdržao tako godinu dana iako je na kraju morao da pobegne u Kordobu. Tamo je uhvaćen i poslat u zatvor u Taragonu. Njegova žena je pobegla u Afriku i tražila azil od Mauricija od Vizantije, ali je umrla na putu. Njihov sin, Atanagild, predat je po naređenju vizantijskog cara svojoj babi s majčine strane, Brunhildi, čemu se usprotivio Leovigild.
Međutim, stručnjaci za istoriju vizigotske Hispanije, kao što su Orlandis i Tomson, ne smatraju da je Hermenegildovo pokrštavanje bilo stvarni razlog sukoba između oca i sina, već samo izgovor. Svoje tvrdnje zasnivaju na činjenici da je u doba Leovigildove vladavine vladala religiozna tolerancija, kao i u raznim diplomatskim naporima pre i tokom konflikta. Takođe, nakon konverzije Vizigota u pravoverno hrišćanstvo u doba Rekareda, hroničari i saborna dokumenta uopšte ne pominju Hermenegilda, njegovu pobunu ili njegov heroizam, što znači da su ga katolički Vizigoti smatrali samo običnim pobunjenikom a ne mučenikom.
Iako se nisu sačuvali nikakva nezavisna svedočanstva o ovom događaju, Dijalozi Grgura Velikog govore da je Hermenegild odbio ponudu oproštaja svog oca pod uslovom da se vrati u arijanizam, i da je nakon toga pogubljen jer je odbio da ga pričesti arijanski sveštenik na dan Uskrsa 585. godine. Manje naklonjen mu je Grgur Turski, veoma dobro obavešten o svetu Vizigota, koji smatra velikim grehom kad se sin digne na oca, pa čak iako je ovaj jeretik.
Ne zahtef Filipa II od Španije, papa Sikst V je kanonizovao Hermenegilda i proglasio ga svecem na 1000-godišnjicu njegove smrti. Zajedno sa sv. Fernandom, sv. Hermenegild je svetac zaštitnik španske monarhije.
Lik sa Eubeje
Lik (Λύκος, Lúkos, "vuk"), sin Lika, brata Nikteja u grčkoj mitologiji, pojavljuje se u Euripidovoj tragediji Herakle. Poreklom s Eubeje, ugrabio je vlast u gradu Tebi tako što je ubio Kreonta, koji je u to vreme držao vlast vladajući u ime Eteoklovog sina Laodamanta. Lik je zlostavljao Kreontovu porodicu, izbacio ih iz kraljevske palate i uskratio im hranu i odeću. Međutim, Kreont je bio tast junaka Herakla, koji se iznenada vratio u Tebu i ubio Lika. Njega je na tebanskom prestolu nasledio Laodamant. U rimskoj književnosti ovaj je mit obradio Seneka Mlađi u svojoj tragediji (fabula crepidata) pod naslovom Bijesni Herkul.
Lido, Venezia
Lido je najsjeverniji i najgušće naseljeni dio venecijanskog kvarta Lido-Malamocco-Alberoni u kojem živi 16.353 stanovnika, od čega najviše upravo u Lidu. Lido je mjesto gdje se svake godine krajem augusta i početkom septembra održava Venecijanski filmski festival.
Geografija
thumb|left|240px| Grand [[hotel Excelsior]] Lido leži na sjeveru otoka Lido di Venezia u Venecijanskoj laguni.
Historija
Lido je izrastao tokom 19. vijeka oko dva centra San Nicolò i Santa Maria Elisabetta, kad je podignuto puno hotela, pansiona i privatnih vila. Danas je poznata destinacija balnearnog turizma.
Zbor narodne garde
thumb|upright|Amblem Zbora narodne garde
Zbor narodne garde bio je naziv za prvu vojnu snagu moderne Republike Hrvatske. Hrvatski predsednik Franjo Tuđman potpisao je Odluku o ustrojstvu Zbora narodne garde 20. aprila 1991. godine, čime je nastala prva vojska u postjugoslovenskoj Hrvatskoj.
Ova jedinica formirana je u okviru Ministarstva unutarnjih poslova Republike Hrvatske, a pod zapovedništvom Ministarstva odbrane Republike Hrvatske, koje je 21. septembra 1991. formiralo Zbor narodne garde (ZNG).
Prva brigada ZNG predstavljena je hrvatskoj javnosti na specijalnoj ceremoniji 28. marta 1991. paradiranjem zastava vojnicima i polaganjem zakletve na stadionu NK Zagreba u Zagrebu. Do 12. avgusta formirane su četiri brigade. Hrvatske odbrambene snage do tog su vremena brojale otprilike 60.000 članova, od kojih je njih 30.000 bilo pod komandom Ministartsva unutarnjih poslova.
Zbor narodne garde bio je oformljen kao odgovor na odbijanje Jugoslovenske narodne armije (JNA) da osigura postojećoj Teritorijalnoj odbrani Hrvatske snage koje bi slomile građansku pobunu koju je u okviru hrvatske policije poveo Milan Martić u Kninu protiv hrvatske vlade u ime Srba u Hrvatskoj.
Dominaciju nad organima jugoslovenske federacije 1990. stekao je Slobodan Milošević i njemu lojalni prosrpski članovi Predsedništva SFRJ, kao što je Borisav Jović, koji je u ime srpskih vlasti odbio plan da se Jugoslavija preuredi kao labava konfederacija slobodno udruženih republika.
Dana 3. novembra 1991. Zbor narodne garde zvanično je preimenovan u Hrvatsku vojsku (HV).
Brigade
Sledeće brigade ZNG oformljene su između 1990. i 1992. Izvorno su delovale kao elitne borbene jedinice Hrvatske vojske tokom Domovinskog rata 1991-1995. Tokom reogranizacije Hrvatske vojske 2000-ih one su ili raspuštene ili su svedene na nivo jedinica veličine bataljona, da bi zatim bile integrisane u sadašnje motorizovane gardijske brigade i armijske gardijske brigade.
Montemagno, Pisa
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 344 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 114 m.
Campo el Callado, Emiliano Zapata
Campo el Callado je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Morelos, u opštini Emiliano Zapata.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 29 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1211 m.
Sublimity, Oregon
Sablimiti je grad u američkoj saveznoj državi Oregon.
Li Baiyao
Li Baiyao (564–647), kurtoazno ime Zhonggui (重規), formalno Vikont Kang od Anpinga (安平康子), bio je kineski historičar i državni službenik u doba dinastija Sui i Tang. Bio je poznat po svojim književnim sposobnoistima, zahvaljujući kojima je dovršio Knjigu Sjevernog Qija, službenu historiju kineske dinastije Sjeverni Qi koju je započeo, ali ne i završio njegov otac Li Delin.
Hümpfershausen
Himpfershauzen je opština u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 65 opštinskih središta okruga Šmalkalden-Majningen. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 432 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16066033.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Šmalkalden-Majningen Himpfershauzen se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Šmalkalden-Majningen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 425 metara. Površina opštine iznosi 13,3 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 432 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 33 stanovnika/km².
Prokurative
Prokurative (službeno Trg Republike) je poznati splitski trg u središtu grada, zapadno od Dioklecijanove palače, građen po uzoru na starije venecijanske Procuratie. Splitske Prokurative su danas poznate kao pozornica svih važnijih javnih i kulturnih događanja u gradu pod Marjanom. Preko pola vijeka na Prokurativama se održava tradicionalni Splitski festival i priredbe Splitskog ljeta.
Izgradnja (1859–1867)
Prva građevina podignuta na tadašnjoj Marmontovoj poljani (parku), oko koje su nikla krila budućih Prokurativa bio je Teatro Bajamonti izgrađen za samo 5 mjeseci i svečano otvoren 27. novembra 1859. godine. Taj veliki teatar od 1300 mjesta izgrađen je po nacrtima venecijanskog arhitekta i konzervatora Gianbattista Meduna (1800–1880), uz suradnju splićanina Mihe Klaića (osmislio unutrašnjost). Inicijator i glavni financijer izgradnje tog teatra, kao i kasnijeg trga bio je Bajamonti, Meduna mu se činio logični izbor jer je on sa bratom u samo 10 mjeseci obnovio 1837. znameniti venecijanski teatar La Fenice. thumb|left|300px|Pogled sa Prokurativa prema moru Meduna je projektirao i dva bočna krila neorenesansnih palača za gradsku administraciju. Prvo zapadno krilo izgrađeno je od 1863. do 1867. godine. Daljnji Bajamontijevi planovi za dogradnju trga su zaustavljeni 1880. jer je Zemaljsko vijeće u Zadru raspustilo splitsku općinu. To je bio rezultat političke borbe između autonomaša i narodnjaka, koje je predvodio Gajo Bulat. On je godinama rogoborio protiv bajamontijevog društva Associazione dalmatica, ukazujući na njegove sumnjive financijske transakcije. Nakon tog su na izborima 1882. pobijedili narodnjaci, pa je daljna gradnja istočnog krila potpuno zaboravljena. Jedino što je u tom periodu napravljeno bilo je postavljanje kamenih stupića 1899. na južnoj strani Marmontove poljane koja je popločena još za vrijeme Bajamontija.
Teatro Bajamonti izgorio je skupa s kavanom i čitaonicom 1881. godine, zgrada je nešto kasnije obnovljena, ali ne u izvornom obliku, i ne sa starom namjenom. Po novom projektu je podijeljena, tako da je u prizemlju smješteno kino, a gornja etaža ostavljena je za manji teatar (u njemu danas djeluje Gradsko kazalište mladih).
Zapadno krilo je 1905. restaurirano, tad su na fasadi dodani cementni maskeroni i frizevi.
Izgradnja (1909–1928)
Izgradnja istočnog krila Prokurativa prema Marmontovoj ulici, kojom je trg dobio današnji oblik započela je tek 1909. godine i odvijala se u dva perioda; od 1909. do 1911. i od 1927. do 1928. Prvi dio istočnog krila gradilo je bečko poduzeće "Unionbaugesellschaft".
Santa Rosalía del Centro, Villa de Guadalupe
Santa Rosalía del Centro je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Villa de Guadalupe.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 60 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1544 m.
Tierra Colorada, Santiago Tlazoyaltepec
Tierra Colorada je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santiago Tlazoyaltepec.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 114 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2589 m.
ITunes Music Store
iTunes Music Store je softverska onlajn radnja za digitalne medije koja je pod vlasništvom Apple kompanije.
Otvorena je 28. aprila, 2003. godine. Najveći je muzički distributer u Sjedinjenim Američkim Državama od aprila 2008, a u svetu od februara 2010. godine. Radnja nudi preko 37 miliona pesama, 700.000 apliakcija, 190.000 TV epizoda i 45.000 filmova. Prihod u prvom kvartalu 2011. je iznosio približno 1,4 milijardi dolara. Do 6. februara 2013. prodano je 25 milijardi pesama širom sveta.
Pedro Moreno, Tlalpan
Pedro Moreno je naselje u Meksiku u saveznoj državi Distrito Federal u opštini Tlalpan.
Prema proceni iz 2014. u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 3047 m.
Nuevo Edén, Manuel Doblado
Nuevo Edén je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Manuel Doblado.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1711 m.
Gornji Stubal
Gornji Stubal je naselje u Republici Makedoniji, u istočnom delu države. Gornji Stubal je u sastavu opštine Probištip.
Prirodni uslovi
Gornji Stubal je smešten u istočnom delu Republike Makedonije. Od najbližeg grada, Probištipa, naselje je udaljeno 10 kilometara zapadno.
Naselje Gornji Stubal se nalazi u istorijskoj oblasti Zletovo, na severozapadnom obodu Zletovske kotline. Zapadno od naselja izdiže se planina Mangovica. Nadmorska visina naselja je približno 670 metara.
Mesna klima je umereno kontinentalna.
Stanovništvo
Gornji Stubal je prema poslednjem popisu iz 2002. godine imao 99 stanovnika.
Pretežno stanovništvo u naselju su etnički Makedonci (100%).
Većinska veroispovest mesnog stanovništva je pravoslavlje.
Opština Juárez, Michoacán
Juárez je opština u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 4288 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1331 m.
Optičko prepoznavanje znakova
desno|bezokvira Optičko prepoznavanje znakova (engleski Optical Character Recognition, OCR) uključuje računalni softver koji je dizajniran tako da prevodi sliku otisnutog teksta s papira (koju obično učitamo sa skenera) u editabilni tekst, ili prevodi sliku sa znakovima u standardnu kodnu shemu predstavljajući ih u ASCII ili Unicode kodu. OCR je započeo kao polje u istraživanju umjetne inteligencije i strojnog gledanja.
Basingwerk Abbey
300px|thumb|Ruševine Basingwerk Abbey
Opatija Basingwerk (Basingwerk Abbey, Abaty Dinas Basing) je naziv za bivši katolički samostan čije se ruševine nalaze kraj Holywella u velškoj grofoviji Flintshire. Osnovan je 1132. godine od earla Ranulpha de Guernona koji je tamo doveo benedktince iz Opatije Savigny u južnoj Normandiji. Godine 1147. su je preuzeli cisterciti. Godine 1536. je raspušten za vrijeme Engleske reformacije te se urušio. Njegovi ostaci danas predstavljaju dio Greenfield Valley Heritage Parka.
El alma del bandoneón
El alma del bandoneón je argentinski crno-bijeli filmski mjuzikl snimljen 1935. u režiji Marija Sofficija. Protagonist, koga tumači Santiago Arrieta je sin bogatog zemljoposjednika koji je došao u grad studirati, ali umjesto toga započinje vezu i zajedničku muzičku karijeru sa lijepom pjevačicom (koju glumi Libertad Lamarque). Film je danas najpoznatiji po tome što se u njemu prvi put čula pjesma Cambalache kompozitora Enriquea Santosa Discépola, jedno od najpopularnijih djela tango muzike.
Laški Rovt
Laški Rovt je naselje u slovenskoj Općini Bohinju. Laški Rovt se nalazi u pokrajini Gorenjskoj i statističkoj regiji Gorenjskoj.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 49 stanovnika.
Belflou
Belflu je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Langdok-Rusijon, u departmanu Od koja pripada prefekturi Karkason.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 80 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 8 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 8,93 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 216 metara (maksimalnoj 300 m, a minimalnoj 203 m).
Gornji Balvan
Gornji Balvan je naselje u Republici Makedoniji, u istočnom delu države. Gornji Balvan je selo u sastavu opštine Karbinci.
Prirodni uslovi
Gornji Balvan je smešten u istočnom delu Republike Makedonije. Od najbližeg grada, Štipa, naselje je udaljeno 15 kilometara severno.
Naselje Gornji Balvan se nalazi u istorijskoj oblasti Ovče polje. Naselje je položeno u dolini reke Bregalnice, na desnoj obali reke. Severno od naselja uzdiže se pobrđe Mangovica. Nadmorska visina naselja je približno 380 metara.
Stanovništvo
Gornji Balvan je prema poslednjem popisu iz 2002. godine imao 57 stanovnika.
Većinsko stanovništvo su etnički Makedonci (100%).
Pretežna veroispovest mesnog stanovništva je pravoslavlje.
Knjiga Sjevernog Qija
Knjiga Sjevernog Qija (kineski: 北齊書, pinyin Běi Qí Shū) je bila službena historija kineske carske dinastije Sjeverni Qi. Tekst je u svom originalnom obliku objavljen 636. te je opisivao vladavinu dinastije Zapadni Wei (535 - 550) i njene nasljednice Sjeverni Qi (550 - 577). Rad na njoj je godine 627. otpočeo historičar Li Baiyao (李百藥) po zahtjevu cara Taizonga iz dinastije Tang. Li Baiyao se pri tome oslanjao na tekst koji je između 560. i 590. napisao njegov otac Li Delin.
Knjiga se sastojala od 50 poglavlja - od toga 8 kronika i 42 biografije. Za vrijeme dinastije Song u 10. vijeku je, pak, postojalo samo 17 poglavlja koja su se očuvala do današnjih dana. Usprkos toga se tekst navodi kao jedna od službene Dvadeset četiri historije Kine.
Fraser, Michigan
Frejzer je grad u američkoj saveznoj državi Mičigen. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 14.480 stanovnika.
Demokratska Republika Gruzija
Demokratska Republika Gruzija (gruzijski: საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა, Sakartvelos Demokratiuli Respublika; poznata i kao Prva gruzijska republika) bila je prva novovjeka gruzijska republika.
Ova država osnovana je na teritoriju bivše Carske Rusije i dijelovima Osmanskog Carstva uz Crno more nakon Oktobarska revolucija - 1917. Lideri ove države bili su menjševički članovi socijal demokratske i drugih gruzijskih partija koje su se udružile u stvaranju nove države.
Geografske karakteristike
U vrijeme kad je osnovana ova država graničila je s Demokratskom Republikom Armenijom na jugu, Osmanskim Carstvom na zapadu, Azerbajdžanskom Demokratskom Republikom na istoku, a sa sjevera sa Kubanskom narodnom republikom i Gorskom republikom sjevernog Kavkaza. Ta država je imala površinu od 107 600 km² (današnja Gruzija ima 69 700) i oko 2 500 000 stanovnika, glavni grad bio je Tbilisi.
Okolnosti nastanka
Lider gruzijskog nacionalnog preporoda bio je knez Ilja Čavčavadze, vođa književnog i društvenog pokreta zvanog Pirveli Dasi, ili prva grupa, druga grupa - Meore Dasi, koju je vodio književnik Georgi Cereteli, bila je puno liberalnija, ali je njen uticaj bio slabašan u usporedbi sa pokretom Mesame Dasi (treća grupa), koja je bila pokriće za ilegalnu Socijaldemokratsku partiju osnovanu 1893. Ona je isočetka bila marksistička partija, tako da je od 1898. njen član bio i Josif Džugašvili, koji je kasnije postao poznatiji kao Staljin. Kad je menjševička frakcija Ruske socijaldemokratske radničke partije preuzela kontrolu nad tim pokretom, Staljin je napustio Gruziju. thumb|200px|left| Prvi predsjednik Noe Ramišvili Odjeci Ruske revolucije 1905. zahvatili su i Gruziju, u kojoj se rasplamsala gerila, koju je krvavo ugušila carska vojska i kozaci. Nakon Februarske revolucije - 1917. Zakavkazjem (Gruzija, Armenija, Azerbejdžan) upravljao je komitet iz Petrograda, poznat kao Ozakom. Kasniji događaji te iste godine, a naročito boljševička Oktobarska revolucija prisilili su tadašnje političke lidere Zakavkazja, koji su manje više bili - menjševici na nevoljko otcjepljenje od Carske Rusije i osnivanje Zakavkaske Demokratske Federativne Republike. Eksplozija lokalnih nacionalizama, u kombinaciji s pritiskom koji je na tu državu vršila osmanska vojska sa zapada posljednjih mjeseci Prvog svjetskog rata, dovela je do sloma Zakavkaske federacije.
Proglašenje nezavisnosti
thumb|right|300px| Svečano proglašenje nezavisnosti u [[parlamentu 26. maj 1918.]] Nakon tog je Gruzija proglasila nezavisnost 26. maja 1918. i odmah zatražila zaštitu lidera Centralnih sila Njemačke, ali joj je pobjeda Antante donijela britansku okupaciju. Gruzijci su u Antonu Ivanoviču Denikinu i njegovim bjelogardejcima kojima su Britanci izdašno pomagali, gledali veću opasnost za svoju slobodu od boljševika. Oni su odbili suradnju u naporima za restauraciju Carske Rusije pa su britanske snage napustile Batumi u julu 1920.
Nezavisnost Gruzije sile Antante priznale su de facto još u [[januaru 1920., a i Sovjetska Rusija potpisiivanjem sovjetsko-gruzijskog sporazuma u maju 1920., pa su oni jedno kratko razdoblje i surađivali.
Slom Demokratske Republike Gruzije
Nakon odbijanja da postanu članica Lige naroda, Gruziju su i de jure priznale članice Antante u januaru 1921. Ali joj to nije puno pomoglo, jer su je već u februaru napale jedinice Crvene armije i to bez Lenjinovog odobrenja, u akciji koju su organizirali dva gruzijska boljševika; Staljin i Grigorij Konstantinovič Ordžonikidze.
Jerome Robbins
Rani život
Robbins je rođen kao Jerome Wilson Rabinowitz 11. listopada 1918., točno mjesec dana prije završetka Prvog svjetskog rata, u židovskoj bolnici na Donjem Manhattanu - u četvrti naseljenoj imigrantima. Poznat kao "Jerry", Robbinsu je dato srednje ime koje je reflektiralo patriotizam i entuzijazam njegovih roditelja za tadašnjeg predsjednika. Rabinowitz, međutim, u prijevodu znači "rabinov sin", ime koje Robbins nikad nije volio, budući da ga je označavalo kao sina imigranta.
Demokratska Republika Gruzija
Slom Demokratske Republike Gruzije
Crvena armija je formalno došla pomoći konkurentskoj sovjetskoj vladi, i ustanicima, koje su sovjeti pomagali iz Azerbajdžana i Armenije, otpor je brzo slomljen pa je Gruzija organizirana kao Gruzijska Sovjetska Socijalistička Republika - 25. februara 1921. Staljin i Grigorij Ordžonikidze su je 12. marta 1922. uklopili u Zakavkasku Sovjetsku Federativnu Socijalističku Republiku.
Još uvijek popularni gruzijski socijaldemokrati organizirali su oružanu pobunu 1924., ali je ona brutalno ugušena po naredbi Staljina.
Jerome Robbins
Rani život
Početkom dvadesetih, obitelj Rabinowitz se preselila u Weehawken, New Jersey. Deset godina prije, Fred i Adele Astaire su ondje kratko živjeli kao djeca, samo ulicu dalje od one u kojoj je djetinjstvo proveo Robbins. Njegov otac i stric otvorili su "Comfort Corset Company", što je bio riskantan potez, ali su imali veze u šou-biznisu, uključujući izvođače u vodviljima i vlasnike kazališta.
Robbins je počeo studirati kemiju na Njujorškom sveučilištu, ali je odustao nakon godinu dana zbog financijskih razloga i počeo plesačku karijeru. Studirao je u New Dance League, učeći balet s Ellom Daganovom, Antonyjem Tudorom i Eugeneom Loringom; moderni ples; španjolski ples s proslavljenom Helen Veola; folk ples s Yeichijem Nimurom; i plesnu kompoziciju s Bessie Schoenberg.
Karijera
Robbins je većinu karijere proveo u baletu i na Brodwayu. Živio je u svijetu suradnika sličnih nazora, većinom iste dobi, Židova, Njujorčana, ljevičara i - među muškarcima - homoseksualaca.
1930-te i 1940-te
1939. je Robbins plesao u zboru u broadwayskim produkcijama kao što su Great Lady, The Straw Hat Revue i Keep off the Grass koje je koreografirao George Balanchine. Plesao je i koreografirao na Camp Tamimentu u Poconosu, Pennsylvania. Ondje je izradio koreografije za mnoge dramske komade s kontroverznim temama o rasama, linču i ratu. 1940. je okrenuo leđa (bar privremeno) kazalištu i pridružio se Baletnom kazalištu (kasnije poznatom kao Američko baletno kazalište). Od 1941. do 1944., Robbins je bio solist u družini, zaradivši pohvale za uloge Hermesa u Heleni Trojanskoj, Moora u Petruški i Benvolija u Romeu i Juliji.
U to se vrijeme brodwayski ples mijenjao. Agnes de Mille ne samo da je unijela balet u Oklahomu!, nego je učinila ples integralnim dijelom drame mjuzikla. Izazvan, Robbins je je koreografirao i nastupio u Fancy Free, baletu o mornarima na slobodi, u operi Metropolitan, kao dio sezone Ballet Theatrea 1944. Inspiracija za Fancy Free došla je od slike Paula Cadmusa iz 1934. nazvane The Fleet's In koja je dio Mornarske trilogije. Robbins je predložen za balet temeljen na umjetnini njegova prijatelja, Mary Hunter Wolf.
Oliver Smith, scenograf i suradnik na Fancy Free, poznavao je Leonarda Bernsteina, pa su se Robbins i Bernstein sastali kako bi radili na glazbi. To će biti prva od nekoliko njihovih suradnji. Fany Free postigao je veliki uspjeh.
Kasnije te godine, Robbins se dosjetio i koreografirao mjuzikl On The Town (1944.), djelomično inspiriran Fancy Free, a koji je uspješno lansirao njegovu karijeru na Broadwayu. Bernstein je ponovno skladao glazbu, a Smith postavio scenografiju. Njegov sljedeći mjuzikl bio je Djevojka od milijardu dolara (1945.).
1950-te
Tijekom ovog perioda, Robbins je nastavio stvarati plesove za Ballet Theatre, izmjenjujući se između mjuzikla i baleta dobar dio sljedeća dva desetljeća. Ne bi ni godina prošla bez Robbinsova novog baleta i mjuzikla. S Georgeom Balanchineom je koreografirao Jones Beach u City Center Theatreu 1950., a režirao je i koreografirao Call Me Madam Irvinga Berlina, s Ethel Merman.
Surađivao je s Georgeom Abbottom na The Pajama Game (1954.), mjuziklu koji je lansirao karijeru Shirley MacLaine, radio na Petru Panu Mary Martin iz 1955., i režirao i surađivao na koreografiji (s Bobom Fosseom) na Zvona zvone (1956.), s Judy Holliday. 1957. je osmislio, koreografirao i režirao mjuzikl koji neki smatraju njegovim najvećim postignućem: Priču sa zapadne strane.
Priča sa zapadne strane je moderna verzija Romea i Julije, smještena u Hell's Kitchen. Mjuzikl je označio prvu Robbinsovu suradnju sa Stephenom Sondheimom, koji je napisao stihove. Dvojica su, zajedno s autorom knjige Arthurom Laurentsom i skladateljem Leonardom Bernsteinom, dobro radili zajedno, ne složivši se na manjim problemima kao što je onaj treba li glavna junakinja Maria umrijeti. Kako bi pomogao mladim glumcima da se užive u uloge, Robbins nije dopuštao onima koji igrali članove suparničke bande da se miješaju tijekom proba. U originalnog broadwayskoj produkciji nastupili su Carol Lawrence kao Maria, Larry Kert kao Tony i Chita Rivera kao Anita. Iako je zaradio dobre kritike, na dodjeli nagrada Tony ga je zasjenio The Music Man Meredith Willson. No, Priča sa zapadne strane je donijela Robbisnu Tonyja za koreografiju, a danas se smatra klasikom.
Odbor za protuameričke aktivnosti
Početkom pedesetih je pozvan da svjedoči pred Odborom za protuameričke aktivnosti, osumnjičen kao simpatizer komunista. Robbins je odao imena zajedno sa Sterlingom Haydenom, Burlom Ivesom, Elijom Kazanom i Lelom Rogers (majka Ginger Rogers). Budući da je surađivao s Odborom, Robbinsova karijera nije patila, a nije završio ni na crnoj listi. Robbins je odao više imena nego ijedan drugi svjedok.
1960-te
Robbins se 1962. okušao u običnoj drami, režiravši nekonvencionalno djelo Arthura Kopita, Oh Dad, Mama's Hung You in the Closet and I'm Feelin' So Sad. Produkcija se postavljala preko godinu dana na off-Broadwayu, a 1963. se kratko prikazivala i na samom Broadwayu.
Robbins je zadržao status "liječnika" problematičnih produkcija. Preuzeo je režiju dvaju produkcija tijekom ovog perioda i pomogao im da postignu veliki uspjeh. 1962. je spasio A Funny Thing Happened on the Way to the Forum (1962.), mjuzikl farsu sa Zero Mostel, Jackom Glifordom, Davidom Burnsom i Johnom Carradineom. Produkcija, s knjigom Burta Shevelovea i Larryja Gelbarta, i pjesma Stephena Sondheima, nije fuknkcionirala. Robbins je postavio sasvim novi uvodni broj koji je objasnio publici što slijedi, a komad je dalje išao sasvim glatko. 1964. je preuzeo posrnulu Funny Girl i promijenio predstavu koja je doživjela 1348 izvedbi. Mjuzikl je Barbru Streisand promovirao u superzvijezdu.
Iste godine, Robbins je osvojio Tony nagrade za režiju i koreografiju za Guslača na krovu (1964.). U mjuziklu je Zero Mostel nastupio kao Tevyve, a postavljan je 3242 puta, postavivši tako rekord kao najdugotrajniji broadwayski mjuzikl. Radnja, koja govori o Židovu koji živi u Rusiji pred početak 20. stoljeća, temeljena je na pričama Sholoma Aleichema. Tematika je dopustila Robbinsu da se vrati svojim religijskim korijenima.
1970-te i 1980-te
Nikad ne napustivši balet, i u sedamdesetima je nastavio raditi na koreografijama i produkcijama za Joffrey Ballet i New York City Ballet.
Robbins je 1972. postao baletni majstor Njujorškog baleta, a u sljedećih deset godina je radio isključivo na klasičnom baletu, pauziravši samo radi ponovnog postavljanja Priče sa zapadne strane (1980.). 1981. je njegova družina Chamber Dance Company održala turneju u Narodnoj Republici Kini.
U osamdesetima se češće pojavljivao na televiziji, a NBC je prikazivao Live From Studio 8H: An Evening of Jerome Robbins' Ballets s članovima Njujorškog baleta, a retrospektiva Robbinsove koreografije prikazana je 1986. na PBS-u, u emisiji Dance in America. Nakon toga je kreirao antologijski mjuzikl Jerome Robbins' Broadway, koji je 1989. oživio njegove najuspješnije produkcijske brojeve iz pedesetogodišnje karijere, za što je dobio petu nagradu Tony.
Smrt
Nakon biciklističke nesreće 1990. i operacije srčanog zaliska 1994., 1996. je počeo pokazivati znakove Parkinsonove bolesti, a sluh mu se rapidno pogoršavao. Međutim, inzistirao je na postavljanju Les Noces za Gradski balet 1998. Bila je to posljednja stvar koju je učinio. Dva mjeseca poslije doživio je veliki srčani udar, a umro je u svom domu u New Yorku 29. srpnja 1998. Na večer njegove smrti, svjetla na Broadwayu su prigušena na trenutak u njegovu čast. U više od šezdeset godina koliko je bio aktivan u kazalištu, transformirao ga je.
Poznatije nagrade
Na filmu je postavio svoje plesačke scene za Kralj i ja (1956.), a 1961. je podijelio Oscar za najboljeg redatelja s Robertom Wiseom za Priču sa zapadne strane. Iste godine, Akademija filmskih umjetnosti i znanosti mu je dodijelila nagradu za njegova koreografska dostignuća na filmu. Krajem života 1998., ukupno je imao 5 nagrada Tony, 2 Oscara, nagradu Kennedyjeva centra, Nacionalni orden za umjetnost, Francuski orden časti, tri počasna doktorata i počasno članstvo u Američkoj akademiji i Institutu umjetnosti i književnosti.
P2RY13
P2Y purinoceptor 13 je protein koji je kod ljudi kodiran genom.
Maretto, Asti
Maretto je naselje u Italiji u provinciji Asti, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 55 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 247 m.
Paroș, Sălașu De Sus
Paroș je naselje u Rumuniji u okrugu Hunedoara u opštini Sălașu De Sus.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 416 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 506 m.
Suvarelli, Palermo
Suvarelli je naselje u Italiji u provinciji Palermo, u regiji Sicilija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 87 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 597 m.
Vladimir Prelog
thumb|220px|thumb|Portret Vladimira Preloga Vladimir Prelog (Sarajevo, 23.7. 1906. - Zürich, 7.1. 1998.) je bio hrvatski i švicarski kemičar koji je postao dobitnik Nobelove nagrade za kemiju.
Životopis
U rodnom Sarajevu je pohađao pučku školu, a nakon razvoda roditelja 1915. s ocem dolazi u Hrvatsku. Pučku školu je završio u Zagrebu, gdje je i počeo pohađati gimnaziju, da bi se u trećem razredu s ocem preselio u Osijek. Tamo nastavlja svoje srednjoškolsko obrazovanje i, zahvaljujući profesoru Ivanu Kuriji, počinje se zanimati za kemiju. Pod njegovim je mentorstvom već u 15-oj godini objavio svoj prvi znanstveni rad iz kemije, koji je objavljen u "Chemicer Zeitungu". Nakon što je 1924. maturirao u Zagrebu, odlazi na studij kemije u Prag. Tamo diplomira 1928., a doktorira 1929. pod vodstvom Emila Votočeka. Istovremeno surađuje s kemičarem Rudolfom Lukešom. Nakon doktorata je neko vrijeme radio u laboratoriju kemijske veletrgovine G. J. Dřize, da bi se 1934. vratio u Zagreb. Tu predaje organsku kemiju na Tehničkom fakultetu. 1941. odlazi u Švicarsku zbog tadašnje političke situacije.
Tehničkoj visokoj školi u Zürichu. Područje njegovih istraživanja su uglavnom heterociklički spojevi, alkaloidi, antibiotici. Središno zanimanje bila mu je stereokemija molekula, zaokuplja ga problem prostorne građe molekula. Uvodi naziv kemijska topologija za područje stereokemije koja se bavi geometrijskim svojstvima molekula. Pridonio je objašnjenju strukture stereoida, kinina, strihnina i drugih alkaloida, a sintetizirao je mnoge organske spojeve. Njegovi radovi su pridonijeli razumijevanju naravi enzimatskih reakcija.
Dobitnik je Nobelove nagrade za kemiju 1975. za radove na području organskih prirodnih spojeva i stereokemije.
Bio je počasni član Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti
El Porvenir, Técpan de Galeana
El Porvenir je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Técpan de Galeana.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 450 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 748 m.
Lik (mitologija)
Lik (Λύκος, Lúkos, "vuk)" ime je više ličnosti u grčkoj mitologiji:
Pianostano, Pavia
Pianostano je naselje u Italiji u provinciji Pavia, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 793 m.
Ekspertni sistemi
desno|bezokvira Ekspertski sistemi (takođe, ekspertni sistemi) su inteligentni računarski programi kojima se emulira rešavanje problema na način na koji to čine eksperti i predstavljaju jednu od najznačajnijih oblasti istraživanja veštačke inteligencije. Ekspertski sistemi rešavaju realne probleme iz različitih oblasti, koji bi inače zahtevali ljudsku ekspertizu. Cilj je da uvek računarski program daje korektne odgovore, u datoj oblasti, ne lošije od eksperta, ali je to teško dostižno. Zato se postavlja manje ambiciozan cilj, traži se da sistem pruži pomoć u odlučivanju.
Ekspert i ekspertni sistemi
Ekspert je stručnjak u nekoj oblasti koji poseduje i efikasno koristi određeno znanje, razumevanje problema i zadataka, veštine i iskustva.
Eksperstki sistemi iz pojedinih oblasti se povezuju čineći na taj način bazu znanja šire namene, koja je veliki potencijal za pomoć u odlučivanju.
Pomoć u odlučivanju je neophodna zbog:
Primena
Razlog za primenu ekspertskih sistema je težnja da znanje, iz raznih specifičnih oblasti ljudske delatnosti, postane dostupnije kroz primenu računarskih programa. Omogućeno je da u svakom trenutku zaključivanja bude na raspolaganju celokupno znanje iz određene oblasti. Zahvaljujući velikoj brzini računara iz tog znanja za kratko vreme je moguće izvući zaključke.
Lepence
Lepence je naselje u slovenskoj Općini Bohinju. Lepence se nalazi u pokrajini Gorenjskoj i statističkoj regiji Gorenjskoj.
Ekspertni sistemi
Primena
Razlike između konvencionalnog programa i ekspertnog sistema se sastoje u tome što, ekspertski sistem ima sposobnost zaključivanja i objašnjavanja, može da objasni svoje akcije, opravda svoje zaključke i obezbedi korisniku informacije o znanju koje poseduje.
Čovek ne može potpuno biti zamenjen, naročito u pogledu kreativnosti i korišćenja opšteg znanja. Prednost ekspertskih sistema nad ljudima je što se ljudsko znanje vremenom gubi naročito ako se često ne koristi.
Lepence
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 36 stanovnika.
Ekspertni sistemi
Primena
Ekspertski sistemi omogućavaju korisnicima da odgovore na specifična ili hipotetička pitanja koja eventualno rezultiraju dobijanjem specifičnih, relevantnih informacija. Na višem nivou mogu planirati budžete nacija, simulirati ratne situacije, anticipirati promene u prirodnom okruženju i slično, kao "asistenti" ljudskim ekspertima.
Komponente ekspertskog sistema
Ekspertski sistemi imaju tri komponente: Postupak prikupljanja znanje počinje tako što inženjer znanja nastoji da od experta dobije heurističko znanje, da ga kodira i unese u eksperski sistem. Korisnik sa ekspertskim sistemom komunicira preko terminala.
Osnovni elementi eskpertskog sistema pored baze znanja, mehanizam zaključivanja, su i radna memorija i interfejs prema korisniku, kao i pomoćni moduli: podsistemi za prikupljanje znanja, posebni interfejsi, sistem za objašnjenja.
Baza znanja je specijalizovana i jedinstvena za konkretni sistem koji sadrži znanje eksperata iz određene ooblasti a koje je uneto putem sistema za prikupljanje znanja i ne menja se tokom vremena. Radna memorija sadrži trenutne podatke o problemu koji se rešava. Oni su prmenljivi i odražavaju trenutno stanje u procesu rešavanja. Mehanizam zaključivanja na osnovu tih promenljivh podataka i fiksnog znanja iz baze znanja rešava problem. Preko interfejsa prema korisniku odvija se komunikacija.
Učesnici u razvoju ekspertnih sistema
Učesnici u razvoju ES su:
Ekspertni sistemi i konvencionalni programi
Ekspertski sistemi manipulišu simboličkim podacima i ne rade po unapred zadatim algoritmima. Problemi koje rešavaju su slabo strukturirani i ne podležu matematičkom modeliranju i formalizmu.
Razlike između konvencionalnih programa i eksperskih sistema su u tome što
Istorijat razvoja ekspertnih sistema
Tumulus
Tumulus (množina tumuli, od latinskog glagola tumēre – "naduti, nabreknuti, oteći" ), zvani i gromile i mogile (engleski: barrow; njemački: hügelgrab; ruski: kurgan; irski: cairn; velški: carnedd; škotski: càrn; portugalski: mamoas) je veći ili manji zemljani ili kameni humak pod kojim se nalazi jedan ili više grobova.
Tumuli se mogu pronaći širom svijeta, a može se sastojati od dolmena, kosturnice (cista), grobne kuće, i dvoranske grobnice.
Tumulus je također i naziv za formaciju glatke, nepuknute ohlađene lave koja nastaje kada lava u svom kretanju naiđe na čvrstu površinu i natekne u obliku tumula.
Znameniti tumuli
mini| Etruščanski tumul u Populoniji, [[Italija ]] mini| Kraljevski tumul u Daeneungwonu, [[Gyeongju, Južna Koreja ]]
[[undefined|Hrvatska]]
U Hrvatskoj za tumule postoji više narodnih imena, humcima se u pravilu nazivaju u sjevernoj Hrvatskoj, dok u krškim krajevima, te u primorju i na otocima najčešće imaju ime gomile ili gromile. Ponegdje su sačuvani i toponimi, kao što su primjerice "Knežev grob" ili "Kneževo brdo", koji upućuju na mjesto gdje je uistinu i nalazi (ili se nalazio, do uništenja) tumul (poput tumula u Budinjačkom polju u Žumberačkom gorju). Glavni nositelji "kulture tumula" na području današnje Hrvatske i BiH, te Crne Gore i jugozapadne Srbije bili su Iliri, te je na osnovi ostataka materijalne kulture koji se u njima pronalaze moguće utvrditi približno vrijeme njihova nastanka. Oni se podižu otprilike kada i ilirske gradine (utvrde), od srednjeg ili kasnog bakrenog doba (od oko 1600. pr. Kr.) do kraja željeznog doba, odnosno do rimske prevlasti na tlu današnje Hrvatske.
U Hrvatskoj pretežu tumuli kružne ili izdužene (često eliptični) osnove. Neki su bili okruženi vijencem od pločastoga kamena ili suhozidom. Neki veći su visoki i do oko 7 metara, poput malih brežuljaka visine jednokatnice, od kojih dvije s karlovačkog područja imaju i velik promjer osnove, i do 60 metara.
U Istri jedan tumul je pronađen u blizini Vodnjana, kraj sela Škicini. Možda su u njega pokapani stanovnici Lakoršaga, prapovijesne gradine u blizini. Vrlo blizu su ostaci Vrčina, također prapovijesne gradine, a postoje zapisi koji spominju velik broj tumula oko same gradine (Schiavuzzi). Tumuli su otkriveni pokraj sela Čabrunići, na niz lokacija u blizini Limskog kanala, Rovinjskog sela, Rovinja (jedan od njih je i Maklavun), u Balama i u okolici Bala, pokraj sela Krmed, kod Premanture gdje se tumul nalazio u središtu pretpovijesne gradine (ostaci ovog tumula danas više ne postoje), u Banjolama, u Puli i okolici, na Brijunima, u okolici Fažane, Peroja i Barbarige, kraj Krničkog Porta, u blizini Nezakcija, itd. Na brdu Monkodonja sjeverno od Rovinja istraživanja su počela 1997. godine na poticaj i uz potporu Slobodnog instituta iz Berlina, Arheološkog muzeja Istre iz Pule i Zavičajnog muzeja Rovinj. Tamo se, uz gradinu iz brončanog doba, od oko 1.800. do 1.200. godine pr. Kr., na susjednom brdu Musego nalazi skupina tumula - grobnica (do sada ih je otkriveno 11)
Poveća kamena gomila u Zanogi kraj Borovaca (povrh Neretve, u Dalmaciji) na kojoj se vide tri otvorena groba djelomično zasuta kamenjem, Ilirskog je podrijetla, a možda su je koristili i Hrvati.
U Budinjaku, u Žumberačkom gorju (gdje je pronađano čak preko 140 grobnih humaka) su pronađene gotovo 3000 godina stari tumuli iz starijeg željeznog doba, a na brijegu povrh polja, znanom kao Gradina, nalazilo se naselje stanovnika iz istog razdoblja.