cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crkva brvnara u Darosavi
Karakteristična obrada konstruktivnih elemenata i crkvenog mobilijara
Sama vrata u sebi sadrže dve vrste motiva. Polukružna površina na vrhu vrata koja prati krivinu nadvratnog luka, išarana je cvetnim motivima u plitkom duborezu i to u kombinaciji sa velikim brojem zakovanih, neravnomerno raspoređenih i ručno rađenih klinova (eksera sa širokom glavom). Donji deo vrata, koji čini velika pravougaona površina, dekorisana je letvicama sa udubljenim prugama koje su za površinu vrata prikovane kovanim klincima. Ove letvice su raspoređene tako da međusobno obrazuju kvadrate. U ove kvadrate se ubacuju pločice u obliku rozeta koje na sebi imaju duboko profilisane ornamente. Unutrašnja površina vrata nije ukrašena.
Što se dekoracije severnih vrata tiče, ona je znatno više izražena na spoljnjem okviru nego na samim vratima. Sami dovratnici nisu ukrašeni, ali su zato na polukružnom nadvratniku u plitkom duborezu urezana tri velika grčka krsta i veliki broj cvetnih motiva između njih. Veliki broj isprepletanih polukrugova u vidu pletenice se obmotava po obodu nadvratnika prateći (i naglašavajući na taj način) luk nad vratima. Sa unutrašnje strane luka, drvena ploča kojom se nadvratnik spaja sa dovratnikom je bogato ornamentisana kako biljnim (cvet upisan u krug) tako i geometrijskim ornamentima (veliki broj rombova u koje je upisan stilizovani krst). Na unutrašnjoj strani vrata nema dekorativnih elemenata.
Stubovi koji se javljaju u tremu verovatno su kasnije zamenjeni, tako da je i njihova obrada veoma skromna. U pitanju je jednostavno zaobljenje ivica u središnjem delu stuba, dok je dužina stuba od stope do visine ograde kao i deo ispod kapitela ostao neobrađen. Venac koji obuhvata crkvu sa unutrašnje strane po celom njenom obimu je zupčasto obrađen sa svoje donje strane. Osmougaona rozeta u tavanici crkve spada u vrhunska ostvarenja ornamentisanja u drvetu. Zahvaljujući dobroj očuvanosti rozete, jasno je uočljivo da su ornamenti koji se na njoj javljaju dodatno pojačavani bojama crvenom i zelenom.
Dva kamena, skoro identična svećnjaka - čiraka, simetrično su postavljena ispred ikonostasa i pričvršćena su cementnim malterom za pod. Reč je o monolitnim kamenim stupcima četvrtastog preseka i sasvim solidne dekoracije. Na ovim stupcima je jasno uočljiva stopa kao i znatno izražajniji kapitel. Kapitel, u stvari, i ima oblik obrnute stope, tako da se na vrhu stupca javlja ravna platforma za paljenje sveća. Na samim svećnjacima nalazi se ispisan autentičan tekst iz vremena nastanka crkve, na kome su ispisani imena darodavaca i godina „1837“. Danas su ovi čiraci prilično nagoreli zbog plamena i dima koji se dobija sagorevanjem sveća, tako da su tekst i ornamenti na njima dovedeni do stanja neprepoznavanja.
U crkvi je sačuvana i manja zbirka metalnih predmeta iz 19. veka. Tu su pre svega sedam livenih kandila sa motivom drveta života. Zatim dva kandila sa drškama u obliku zmajeva i pet drugih, jednostavnijih. Zatim ima sedam svećnjaka od kojih je jedan sa izrazitim motivima neoklasicizma. U ovu zbirku pokretnih predmeta može se ubrojati i stakleni svećnjak sa kraja 19. veka, kao i dva islikana duborezna krsta iz 1833. godine.
Ikonografija
U crkvi se nalazi ikonostas koji je kompletan i autentičan – jedan veliki deo ikona pripada prvobitnom ikonostasu iz tridesetih godina 19. veka. Ove ikone su rad jednog istog slikara koji pripada valjevskoj slikarskoj školi. On je još uvek anoniman, ali se po njegovim osobinama može zaključiti da je bio učenik molera Jeremije Mihajlovića iz Bajevca. Ikone su rađene masnom bojom na drvetu (tehnika tempere, tj. gvaš boje mešane sa jajima na dasci koja ima pripremljenu podlogu) čije su ivice reljefno uokvirene i obojene zlatnim i drugim tonovima i tako, jedne veličine, ugrađene su i čine sastavni deo ikonostasa. Sv. Nikola na severnim dverima primitivnije je i docnije rađen (1841. ili 1871. godine), najverovatnije od strane drugog autora. Ostale ikone na ikonostasu su bez ikikve umetničke vrednosti.
Od starih ikona tu je pre svega prestona ikona Bogorodice sa tekstom: „Siu ikonu otkupi Pavle Radoičić sela Orašca, spomen sebi i suprugi Stani, unuku Milovanu i Milovu (?) 1833.“ Zatim prestona ikona Hrista sa tekstom: „Siu ikonu otkupi Jerenija Arsenijević sela Progoreoca za spomen sebi i rodu svojem i u sobsih bratu Petru 1833. marta 9.“ Kod carskih dveri, na ikoni Arhanđela je tekst: „Sei dveri otkupi blagosloven rab Marko i Dmitar sin njegov iz Darosave, Savić, sebi za spomen vječni sinu svojemu Milošu, Đorđu i Nikoli i sinovcu Petroniju, suprugi Saji, kći Nedi i Todi i sestri Jelici meseca februara 7. i u sopšik materi Stani braći Dimitriju i Savi, ćeri Perunici 1833.“ Na severnim dverima ispod predstave Sv. Nikole nalazi se tekst: „Siu ikonu otkupi blagosloven ktitor ... sela ... sebi i rodu svojem za večni spomen 1841. ljeta.“ Pored njih, u hramu se još nalaze i ikona Sv. Petra i Pavla, ikona Arhanđela Mihaila, krst sa Bogorodicom i Jovanom, ikona troice apostola, ikona Blagovesti, ikona Petra i Pavla, ikona Sv. Trojice, ikona Sv. Đorđa i Raspeća.
Prvu grupu slikao je takozvani brusnički majstor po imenu Dimitrije, cincarskog porekla, koji je slikao po crkvama severne i zapadne Srbije u prvim decenijama 19. veka. On ima karakterističan crtež sa lepim, nešto rasplinutim likovima, intenzivni kolorit, sa jasno plavom ili žutompozadinom, a njegove ikone ukrašene su veoma rustičnim cvetnim šarama koje služe i kao dekoracija poleđine krilaca na triptihonu. U signaturama pravi karakteristične greške koje otkrivaju njegovo cincarsko poreklo. Od njega je u crkvi sačuvano 34 ikone.
Drugu grupu čine ikone tzv. brzanskog majstora čije ime nije identifikovano. On je takođe bio cincarskog porekla što se da uočiti iz srpskih natpisa na ikona sa karakterističnim greškama. Njegove ikone odlikuju se karakterističnim crtežom, određenim tipom fizionomije i mekim oblikovanim inkarnatama Crtež je naglašen crnim konturama a kolorit se zasniva uglavnom na odnosu crvene, zelene i žute boje. Na poleđini krilaca je uvek naslikan krst sa kriptogramima. Od njega je sačuvano 25 ikona.
Treću grupu triptihona slikao je majstor grk ili cincarin čije su i signature grčke. On je slikao najstilizovanije likove sa neobičnim izrazom, čudne Bogorodice, katolički koncipirane sa Hristom koji stoji odeven u odeću sa istaknutim belim ukrasima. Boje su crvena, narandžasta, žuta, trula višnja i zelena. Ovaj majstor je najprimitivniji od svih ali i veoma zanimljiv baš zbog te svoje rustičnosti. Na poleđini krilaca i on je slikao krst sa kriptogramima. Od njega je sačuvano 9 ikona.
Kada se pogleda crkvena ikonografija u celini, može se reći da je reč o radovima koji se odlikuju preciznim crtežom, dobrim proporcijama i skraćenjima, sa razvijenim osećanjem boje. S obzirom da je u potpunosti sačuvana celokupna i neokrnjena umetnička zamisao, kao uostalom i ornamentika slikana na drvenom kosturu oko ikona, ove slike ostavljaju veoma prijatan utisak.
Trenutno stanje crkve
Posle dužeg vremena – još od vremena pre restauracije crkve iz 1972. godine, ovaj hram se danas ponovo nalazi u lošem stanju, iako to stanje nije ni približno onom od pre restauracije. Najveća oštećenja na crkvi javljaju se na krovnom pokrivaču. Šindra je u dosta lošem stanju, naročito na delovima iznad ulaznog trema i oltara. Na tim mestima pojedini delovi su potpuno satruleli, neki nedostaju (te zbog toga objekat prokišnjava, naročito na južnoj strani i delu iznad oltara), a sa severne strane je obrasla mahovinom. Ceo krovni pokrivač je nezaštićen i sklon daljem propadanju. Završna greda poklapača je napukla i zatrulela.
Ograda ulaznog trema je u jednom delu oštećena, tj. šašovci su se izvukli iz ležišta, pa su neki krivi a neki nedostaju. Na plafonu trema, u jednom manjem delu, nedostaje nekoliko šašovaca. Severna vrata su, usled provale, oštećena tako što je izrezan središnji deo. Na tom mestu je privremeno postavljena neadekvatna crno obojena daska. Tom prilikom je oštećena i reza koja je zatvarala vrata sa unutrašnje strane, tako da se vrata sada zatvaraju pomoću, takođe neadekvatnog, kanapa, koji je sa jedne strane vezan za alku na vratima a sa druke se kači o ekser poboden o dovratnik. U unutrašnjosti crkve bačvasti svod je, sa južne strane, veoma oštećen usled pojave vlage su otpali šašovci (oko 4 m²).
I sama crkvena porta je takođe zapuštena. Ograda je na više mesta propala, a na nekim delovima je i nema. To se pre svega odnosi na severnu stranu ograde gde je korišćena bodljikava žica. U porti je naslagano nekoliko gomila granja i šuta koji nepotrebno zauzimaju dvorišni prostor. Zgrada konaka se tokom prošle godine obrušila sa svoje severne strane, a s obzirom da ništa nije urađeno na rasklanjanju ruševina, ovakva slika dodatno kvari generalno dobar utisak koji ostavlja objekat hrama. Ionako zapušteni izgled zvonika koji je izašao iz vertikale i krenuo polako da se naginje ka severu, dodatno naružuju naslagani šeperi u njegovom podnožju. Takođe u podnožju zvonika nalazi se i jedan od dva ukrašena kamena amvona, koji je iz nepoznatog razloga izbačen iz crkve.
Otežavajuću okolnost po sam hram predstavlja i činjenica da se od 2002. godine služba obavlja u novoizgrađenoj crkvi Sv. Simeona u centru Darosave. Kako se posete crkvi brvnari od strane vernika obavljaju samo za vreme pojedinih praznika, ne stiče se utisak važnosti i neophodnosti hitne intervencije na sprečavanju daljeg propadanja hrama. To naročito čudi jer je reč o objektu od izuzetne važnosti zbog neverovatne očuvanosti autentičnih karakterističnih elemenata. A ne treba ni govoriti da hram sam po sebi predstavlja pravu retkost u ovom delu Šumadije, te bi se ta činjenica mogla iskoristiti (a naročito zbog povoljnog položaja i atraktivnosti lokacije) u turističkoj popularizaciji Darosave, Bukovičke banje, pa i samog Aranđelovca.
Stavča vas
Stavča vas je naselje u slovenskoj Općini Žužemberku. Stavča vas se nalazi u pokrajini Dolenjskoj i statističkoj regiji Jugoistočnoj Sloveniji.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 106 stanovnika.
Podu Pitarului, Plătărești
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 501 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 41 m.
Ninguno, Gasolinera (razvrstavanje)
Ninguno, Gasolinera ima više značenja:
Šmihel pri Žužemberku
Šmihel pri Žužemberku je naselje u slovenskoj Općini Žužemberku. Šmihel pri Žužemberku se nalazi u pokrajini Dolenjskoj i statističkoj regiji Jugoistočnoj Sloveniji.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 110 stanovnika.
Ach'Lum Maya (razvrstavanje)
Ach'Lum Maya ima više značenja:
Ardinghelli, Brescia
Ardinghelli je naselje u Italiji u provinciji Brescia, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1251 m.
Al Jizah, Taiz
Al Jizah je naselje u Jemenu u pokrajini Taiz.
Prema proceni iz 2014. u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1337 m.
Cattolica Eraclea, Agrigento
Cattolica Eraclea je naselje u Italiji u provinciji Agrigento, u regiji Sicilija.
Santa Rita Segunda, Tacámbaro
Santa Rita Segunda je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Tacámbaro.
Cattolica Eraclea, Agrigento
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 3909 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 168 m.
Ninguno, Granja (razvrstavanje)
Ninguno, Granja ima više značenja:
Achichipico (razvrstavanje)
Achichipico ima više značenja:
Santa Rita Segunda, Tacámbaro
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 442 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1772 m.
Radio Sto Plus
Radio Sto plus je radio-stanica u Novom Pazaru u Srbiji (Sandžak) koja emitira program na frekvencijama 105,3 MHz i 97,2 MHz. Sto plus ima regionalnu koncesiju te signalom pokriva područja Novog Pazara, Raške, Tutina, Sjenice, Nove Varoši, Priboja, Prijepolja, Rožaja, Bijelog Polja, Berana, Zubinog Potoka, Leška i Leposavića.
Nezavisni radio Sto plus, osnovan 7. jula 2003. sa ciljem da objektivno izveštava o događajima u regionu, Srbiji i Crnoj Gori i republikama bivše Jugoslavije. Sto plus je deo novinske agencije BETA ,bavi se promocijom ljudskih i manjinskih prava, tolerancijom i boljim razumevanjem zajednica.
Sto plus emituje regionalne, nacionalne i vesti iz sveta, kao i tonske izveštaje i posebne programe Betinog Audio servisa, koristeći dopisnike iz Srbije i Crne Gore, susednih zemalja, evropskih centara i drugih gradova u celom svetu.
Del (razvrstavanje)
DEL ima više značenja.
Ninguno, Unidad Habitacional (razvrstavanje)
Ninguno, Unidad Habitacional ima više značenja:
Walker, Minnesota
Voker je grad u američkoj saveznoj državi Minesota.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 941, što je 128 (-12,0 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
San Giuseppe Vesuviano, Napoli
San Giuseppe Vesuviano je naselje u Italiji u provinciji Napoli, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 26888 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 106 m.
Crkva brvnara u Takovu
Crkva Svetog Đorđa je jedna od najstarijih crkvi brvnara u Srbiji, a ujedno i jedna od najpoznatijih. Nalazi se u selu Takovu kod Gornjeg Milanovca. Istorija ove crkve vezana je za podizanje Drugog srpskog ustanka. U ovoj crkvi su se, na Cveti 1815. godine, nakon što je Miloš Obrenović podigao ustanak, pričestili okupljeni ustanici i zakleli na vernost Milošu Obrenoviću. Spomenik je kulture. Pripada Eparhiji žičkoj Srpske pravoslavne crkve.
Građenje crkve
Podignuta je 1795. godine, na mestu starije građevine iz 1724. godine. Ima pravogougaonu osnovu sa polukružnom apsidom. U osnovi je jednobrodna građevina. Temelji na koje je postavljena su od tesanog kamena. Na njih su postavljena, takođe tesana, brvna od hrastovine. Krov je strm, dvovodan, pokriven hrastovim daščicama - sitnim klisom (hrastovom šindrom). Sa ulazne strane i iznad apsidalnog dela je zaobljen. Na rogljevima krova su dva velika drvena krsta.
Unutrašnjost crkve je podeljena na oltarski i glavni prostor, glavni brod. Izrada crkve je jednostavna ali veoma precizna. Dvoja crkvena vrata su bogato obrađena i ukrašena duborezom.
Crkvu su sagradili majstori iz Osata, iz Istočne Bosne (Osaćani). Oni su izradili i bogatu dekoraciju crkve koja je posebno upečatljiva na vratima, na dovratnim i na nadvratnim gredama, gde se u ornamentici vide islamski uticaji. Prilikom obnove crkve 1935, prekrivena je novim klisom i tada joj je zemljani pod izbetoniran.
Istorija
Crkva je u istoriji Srbije ostala najbolje zapamćena po dizanju Drugog srpskog ustanka od strane Miloša Obrenovića. 11/23. aprila 1815. godine, na Cveti, nakon što je Miloš Obrenović na Sastanku u Takovu podigao ustanak i pozvao ustanike na pobunu, Miloš i ustanici su došli u crkvu u Takovu da se pričeste i tom prilikom se zakleli na vernost Milošu Obrenoviću i Srbiji, „na krst časni i slobodu zlatnu“.
Sveta Nedjelja (Hvar)
mini|260px|[[Klif nedaleko Svete Nedjelje.]] Sveta Nedjelja (po mjesnom čakavskom narječju: Svijeta Nedija) je naselje na otoku Hvaru. Nalazi se na južnoj strani otoka Hvara, a administrativno pripada gradu Hvaru.
Crkva brvnara u Takovu
Predanje
mini|200p|desno|Zvonik crkve u Takovu Milenko S. Filipović piše, po kazivanju meštana, kako je u selu bio jedan čobanin zvani Porča. Stalno je čuvao ovce na mestu gde se nalazila crkva koja je kasnije spaljena. Naišli su Turci sa Rudnika terajući stoku, pa ugledavši Porču povedu i njega da im pomogne stoku goniti. S njima Porča stigne do Bosne i tamo ostane u službi kod nekog Turčina. Pokaže se dobar te ga ovaj posini, a kad Turčin umre, Porči ostane veliko imanje i bogatstvo u nasleđe. Živeo je u Sarajevu. Tamo se i poturčio. Kao bogat čovek seti se sela u kome je odrastao i ovce čuvao. Dođe u njega i podigne crkvu na mestu gde je ona ranije bila i kod koje je nekad davno ovce čuvao. Zatim tu naseli svoju familiju Vasilijeviće, koje su po njemu zvali Porčići, a koji su kasnije izumrli.
Sveta Nedjelja (Hvar)
Oko 3 km ispred obale mjesta su hridi Lukavci (2 niska otočića), sa svjetionikom.
Smješteno je pod najvišim otočnim vrhom - Sv. Nikolom, ispod špilje naseljene već u neolitiku, unutar koje se u renesansno doba smjestio mali augustinski samostan (ugašen 1787.), od kojega je ostala samo crkvica. Zahvaljujući upravo savršenom geografskom položaju i klimatskim uvjetima, na kosim i osunčanim obroncima otoka Hvara na kojima izvrsno uspijeva vinova loza. U Svetoj Nedjelji se prave najbolje vrste hvarskih crnih vina, kao što se u Zavali proizvode najbolja bijela.
Crkva brvnara u Takovu
Predanje
Porčića je bilo u selu Klatičevu. Kad je kralj Aleksandar Obrenović dolazio u Takovo 1891. godine, jedan Porčić iz Klatičeva „predao mu je takovsku crkvu kao svoju“.
Sveta Nedjelja (Hvar)
Zaštitnica Svete Nedjelje je Gospa od Centure (Gospa od presvetog pasca) koju mještani štuju i koja čuva selo sveg zla, spomendan Gospi je uvijek Nedjelja iza svetog Augustina (28. Kolovoz) čiji se kip također nalazi u mjesnoj crkvi. Na svetog Augustina se održava procesija oko sela i na sv. misu dođu svi svećenici sa otoka Hvara. Na Gospu od centure se također odvija procesiaj oko sele te uvečer bude fešta na mjesnom trgu.Župna crkva posvećena je Svetom Spiridiunu čiji se spomendan slavi (14. studenog).
Pod selom je dojmljiva plaža, a u okolici se nalaze brojne šljunčane plaže i skrovite uvale. U neposrednoj blizini Svete Nedjelje postoje brojni uređeni smjerovi za slobodno penjanje koje pohode brojni zaljubljenici ovog športa iz cijelog svijeta.
U mjesto postoji nekoliko restorana i trgovina.
Povijest
Sveta Nedjelja je bila metom napada u velikosrpskoj agresiji. Gađala ju je JRM, nakon izgubljene bitke u Splitskom kanalu.
Stanovništvo
Mjesto je imalo svoje uspone i padove te je najviše stanovnika bilo na početku 20. stoljeća. Broj stanovnika se za vrijeme ljeta poveća za 200% zbog vikendaša i turista.
Prema popisu stanovnika iz 2011., Sveta Nedjelja ima 136 stanovnika.
Od najčešćih prezimena (Plenković, Milatić...), neka su podrijetlom iz Svirča na sjevernoj strani otoka Hvara.
Prometna povezanost
U davna vremena, u Svetoj Nedjelji se sa sjeverne strane otoka moglo doći samo poljskim putem, preko Sv. Nikole. Naknadno je napravljen tunel Zavala-Pitve, koji je do nedavno bio jedina veza sa ostatkom Hvara. No, nedavno je probijena i makadamska (za sada) cesta koja spaja Svetu Nedjelju i uvalu Dubovicu, tj. južni ulaz u tunel koji spaja gradove Hvar i Stari Grad, zbog čega Sveta Nedjelja polako izlazi iz prometne izolacije.
Gospodarstvo
Mještani Svete Nedjelje se bave vinogradarstvom, maslinarstvom, ribarstvom, žanju lavandu i ruzmarin te u lambiku proizvode eterična ulja, mještani se također mnogo bave turizmom od čega dobiju najveće prihode. Turizma čak ima i tjekom zimskog vremena jer se Sveta Nedjelja nalazi podno najvećeg vrha Sv. Nikole pa turisti dolaze planinariti te se također u Svetoj Nedjelji nalazi i slobodno penjanje "šuplja stina". Jedan od najpoznatijih hrvatskih ali i svjetskih vinara, Zlatan Plenković napravio je lućicu za brodove do 30 metara u kojoj se nalazi kafić, restaurant, dječje igralište, bazen za djecu te plaža i prostor za kupanje.
Achiotillo (razvrstavanje)
Achiotillo ima više značenja:
Adam Darius
thumb|desno|160px|Adam Darius, Helsinki 2007. (foto: Marc Veda) Adam Darius (New York, 10. svibnja 1930. – Espoo, 3. prosinca 2017.) je bio američki plesač, pantomimičar, pisac i koreograf. Kao izvođač, nastupao je u 85 zemalja na šest kontinenata. Objavio je 13 knjiga i napisao 21 dramski komad.
Shizofrenija
Šizofrenija ili shizofrenija (nem. Schizophrenie < grč. σχίζω: cepam + φρήν: svest, duša, um), mentalni poremećaj koji se karakteriše naglim prekidom misaonog procesa i veoma emotivnom reakcijom. Najčešće se manifestuje slušnim halucinacijama, paranoidnim ili čudnim obmanama, ili neorganizovanim govorom i razmišljanjem, a sve to je praćeno značajnom socijalnom i poslovnom disfunkcijom. Početni simptomi se najčešće javljaju u ranoj mladosti sa globalnom rasprostranjenošću tokom života od oko 0,3–0,7%. Dijagnoza se zasniva na posmatranom ponašanja i na podacima iz pacijentovog života.
Adam Darius
Radio je, medju ostalim, sa Jean-Louis Barrault, Ingmar Bergman, Plácido Domingo i Kate Bush, koju je podučio u oblasti pokreta.
Kao solo umjetnik, u duetu s Kazimir Kolesnikom ili sa Adam Darius Company, često posjećuje Balkan, nastupajući u više navrata na Ljubljana Festivalu, kao i u Novom Sadu, Dubrovniku, Splitu, Skopju, Sofiji, Plovdivu, Burgasu, Staroj Zagori i Varni u Bugarskoj. Dobitnik je srebrne medalje na Beogradskom festivalu monodrame i pantomime, 1976.
Shizofrenija
Smatra se da su doprinoseći faktori: genetika, okruženje u detinjstvu, neurobiologija i psihološki i socijalni procesi. Pojedini lekovi koji se samostalno uzimaju ili koje lekar propisuje isto tako mogu da doveju do pojave simptoma, kao i njihovog pogoršanja. Trenutno istraživanje je usmereno na ulogu neurobiologije, mada nije pronađen nijedan izolovani organski uzročnik. Mnoge moguće kombinacije simptoma nametnule su raspravu o tome da li dijagnoza predstavlja samo jedan poremećaj ili veliki broj diskretnih sindroma. Uprkos etimologiji termina iz grčkog korena skhizein (σχίζειν, "podeliti") iphrēn, phren- (φρήν, φρεν-; "um"), šizofrenija ne podrazumeva „podeljeni um“ i ona nije isto što i disocijativni poremećaj identiteta — koji je takođe poznat pod nazivom "višestruki poremećaj ličnosti" ili "podeljena ličnost"—stanje sa kojim se u javnosti često meša.
Glavni oblik lečenja su antipsihotički lekovi, koji prvenstveno suzbijaju aktivnost dopaminskog (a ponekad serotoninskog) receptora. Psihoterapija i profesionalna i socijalna rehabilitacija su takođe važne u lečenju. U ozbiljnijim slučajevima—gde postoji rizik po sebe i druge — može biti neophodna i prinudna hospitalizacija, mada je danas boravak u bolnici kraći i ređi nego nekad.
Smatra se da ovaj poremećaj najviše pogađa spoznaju, ali takođe obično doprinosi hroničnim problemima sa ponašanjem i emocijama. Ljudi sa šizofrenijom su skloniji dodatnim (komorbidnim) stanjima, uključujući jaku depresiju i anksiozni poremećaju; pojava tokom života zloupotrebe lekova je zastupljena u skoro 50% slučajeva. Socijalni problemi, kao što su dugotrajna nezaposlenost, siromaštvo i beskućništvo su uobičajeni. Prosečni životni vek ljudi sa ovim poremećajem je 12 do 15 godina kraći nego kod onih bez poremećaja, što je posledica povećanja fizičkih zdravstvenih problema i veće stope samoubistva (oko 5%).
Adam Darius
Preminuo je 2017. godine u Espoou, u Finskoj.
Shizofrenija
Simptomi
Osoba kod koje je dijagnostifikovana šizofrenija može da ima halucinacije (a najčešće do sada zabeležene su slušne halucinacije), deluzije (često čudne ili u suštini gonjenje), i dezorganizovano mišljenje i govor. Kod poslednjeg, može da se kreće od gubitka toka misli, do rečenica koje jedva da imaju smisla, do najtežih slučajeva kada su te rečenice nepovezane što je poznato pod nazivom salata od reči kod teških slučajeva. Socijalna izolovanost, aljkavost u oblačenjeu i održavanju higijene, gubitak motivacije i rasuđivanja su česti kod šizofrenije.
Dos Amigos, Hidalgo
Dos Amigos je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Hidalgo.
Shizofrenija
Simptomi
Često postoji i jedan primetan obrazac emocionalne poteškoće, na primer nedostatak reagovanja. Pogoršanje socijalnog saznavanja je povezan sa šizofrenijom, kao čto su simptomi paranoje; često nastaje i socijalna izolovanost. Teškoće u radu i dugotrajnoj memoriji, pažnji, izvršno funkcionisanje, i brzini procesiranja takođe se često javljaju. Kod jednog neuobičajenog podtipa ove bolesti, osoba može biti potpuno nema, nepokretna u čudnim pozama ili da obavlja nesvrsishodne pokrete, što su sve znaci katatonije.
Kasna adolescencija i rana mladost predstavljaju vrhunac života kada počinje šizofrenija, kritične godine za socijalni i profesionalni razvoj mladih ljudi. U 40% slučajeva kod muškaraca i 23% kod žena kod kojih je dijagnozirana šizofrenija, stanje se manifestovalo pre 19. godine. U cilju minimalizovnja razvojnog prekida koji je udružen sa šizofrenijom, u poslednje vreme je urađeno mnogo na identifikaciji i lečenju prodromalne (pre nastanka) faze bolesti, koja se otkriva do 30 meseci pre nastanka simptoma. Kod onih kod kojih se razvija šizofrenija može doći do prolaznih ili ograničavajućih psihotičkih simptoma i nespecifičnih simptoma socijalne izolovanosti, razdražljivosti, utučenosti, i nespretnosti u toku prodromalne faze.
Pozitivni i negativni simptomi
Negativni simptomi predstavljaju deficit normalnih emocionalnih reakcija ili drugih misaonih procesa i slabije reaguju na medikamente. Oni uglavnom obuhvataju ujednačen ili otupeo afekat i emociju, oskudan govor (alogija), nesposobnost doživljaja zadovoljstva (anhedonija), nedostatak želje za stvaranje prijateljstava (asocijalnost), i nedostatak motivacije (avolicija). Istraživači ovog problema sugerišu da negativni simptomi više doprinose lošem kvalitetu života, lošoj funkcionalnosti i opterećivanju drugih nego što to čine pozitivni simptomi. Ljudi koji imaju izražene negativne simptome često su, pre početka bolesti, imali problema sa prilagođavanjem, a njihovo reagovanje na medikamente je često ograničeno.
Uzroci
Kombinacija genetike i faktora okruženja utiče na razvoj šizofrenije. Ljudi koji su u porodici imali šizofreniju, a koji pate od prolazne ili ograničavajuće psihoze, imaju 20–40% izgleda da im se posle godinu dana dijagnostikuje šizofrenija.
Bay Hill, Florida
Bej Hil je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Florida.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 4.884, što je 293 (-5,7 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Shizofrenija
Genetsko nasleđe
Procene nasleđa variraju zbog teškoće u razdvajanju genetskih faktora od faktora okruženja. Najveći rizik od razvoja šizofrenije je kod osoba čiji je najbliži krvni srodnik oboleo od te bolesti (rizik je 6,5%); više od 40% jednojajačnih blizanaca sa šizofrenijom je takođe pogođeno. Verovatno je da su mnogi geni uključeni, svaki sa malim uticajem i sa nepoznatim prenosom i ispoljavanjem. Predlagani su mnogi mogući kandidati, uključujući specifične varijacije broja kopiranja, NOTCH4, i lokusi histonskog proteina. Brojne associjacije kompletnog genoma, kao što je protein cinkovog prsta 804A, su takođe dovodene u vezu. Izgleda da postoji značajno preklapanje genetike šizofrenije i bipolarnog poremećaja.
Okruženje
Faktori okruženja vezani za razvoj šizofrenije obuhvataju životnu sredinu, korišćenje droge i prenatalne stresore. Ponašanje roditelja izgleda nema veliki uticaj, mada ljudi, koji imaju podršku roditelja, bolje prolaze od onih koji imaju roditelje koji su prema njima kritički ili neprijateljski nastrojeni. Utvrđeno je sa doslednošću da život u urbanoj sredini tokom detinjstva ili u zrelom dobu, povećava rizik od šizofrenije za faktor dva, čak i ako se uzmu u obzir korišćenje lekova/droge, etnička grupa, i veličina etničke grupe. Drugi faktori koji igraju važnu ulogu su socijalna izolacija i imigracija vezana za socijalne nedaće, rasnu diskriminaciju, nefunkcionalnost porodice, nezaposlenost i loše uslove stanovanja.
Niquidámbar (razvrstavanje)
Niquidámbar ima više značenja:
Shizofrenija
Zloupotreba supstanci
Brojni narkotici se povezuje sa razvojem šizofrenije, uključujući kanabis, kokain, iamfetamine. Oko 50% onih koji imaju šizofreniju u velikoj meri koristi droge i/ili alkohol. Uloga kanabisa bi mogla da bude uzrok, ali druge droge se koriste samo kao mehanizam za borbu protiv depresije, anksioznosti, dosade i usamljenosti.
Kanabis je povezan sa povećanjem rizika od razvoja psihotičnog poremećaja u zavisnosti od doze pri čemu je učestala upotreba u korelaciji sa dvostruko većim rizikom za razvoj psihoze i šizofrenije. Mada je po mnogima upotreba kanabisa prihvaćena kao uzročnik koji doprinosi razvoju šizofrenije, ovo i dalje ostaje sporno pitanje. Amfetamin, kokain i u manjoj meri alkohol, mogu da dovedu do psihoze koja se ispoljava veoma slično šizofreniji. Mada se generalno ne smatra uzročnikom bolesti, ljudi sa šizofrenijom koriste nikotin u mnogo većoj meri od ostatka stanovništva.
Dos Amigos, Hidalgo
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 7 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 218 m.
Masakr u bolnici u Novijem Atagiju
Masakr u bolnici u Novijem Atagiju se zbio 17. decembra 1996. u selu Novije Atagi u Šalinskom rajonu Čečenije, oko 20 km južno od glavnog grada Grozni, a prilikom koga je stradalo 6 zaposlenika Međunarodnog odbora Crvenog križa (MOCK).
Do maskra je došlo nekoliko mjeseci nakon završetka Prvog čečenskog rata u kome je samoproglašena Čečenska Republika Ičkerija izvojevala de facto nezavisnost od Ruske Federacije. Dok je sukob trajao, Međunarodni odbor Crvenog križa je odlučio podignuti bolnicu u kojom bi se pod njegovom diplomatskom zaštitom mogli liječiti kako čečenski separatisti, tako i civili; Novije Atagi je izabrana kao lokacija kao mjesto koje uživalo "neutralnu" reputaciju, te u kojoj su se tradicionalno održavali pregovori između ruske i čečenske strane. Bolnica je sa radom otpočela 2. septembra, nekoliko tjedana nakon Hasavjurtskog sporazuma kojim je okončan rat; usprkos toga što je sukob završio, bolnica je nakon otvaranja primila veliki broj ranjenika i bolesnika. Njihov se broj, međutim, sa vremenom počeo smanjivati, a čemu je pridonijelo ponovno otvaranje bolnice u Groznom. Usprkos toga, tokom nekoliko mjeseci su se počele osjećati tenzije između osoblja MOCK i dijela lokalnog stanovništva, dijelom motivirana nesklonošću za njihovo dalje zapošljavanje. U septembru je u bolnicu došao Ibn al-Hatab, jordanski vođa islamističkih dobrovoljaca, te tražio da se u bolnici prestanu isticati crveni križevi, jer se time "vrijeđa islam".
Dângău Mic, Căpușu Mare
Dângău Mic je naselje u Rumuniji u okrugu Kluž u opštini Căpușu Mare.
Masakr u bolnici u Novijem Atagiju
Masakr se zbio u tri sata ujutro, kada je grupa naoružanih napadača provalila u prostor bolnice i ušla u zgradu koju je osoblje MOCK koristilo za smještaj. Tada su hicima iz vatrenog oružja ubili sve koje su mogli pronaći, sa izuzetkom šefa ureda koji je bio ranjen, ali za koga su držali da je ubijen. Stradali su:
Preživjeli su isti dan evakuirani u Naljčik u Kabardino-Balkariji. Čečenske vlasti su pokrenule formalnu istragu, ali ona nije dovela do nikakvih rezultata. Dio čečenskih političara je kasnije kao počinitelje optužio pripadnike ruske FSB, odnosno masakr protumačio kao operaciju pod lažnom zastavom. Kao jedan od mogućih počinitelja se kasnije spominjao i čečenski vođa Arbi Barajev, koji će se dvije godine kasnije spominjati kao mogući počinitelj otmice inženjera Granger Telecoma.
Dângău Mic, Căpușu Mare
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 327 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 950 m.
Wiendorf
Vindorf je opština u njemačkoj saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija. Jedno je od 59 opštinskih središta okruga Bad Doberan. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 799 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 13051082.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Bad Doberan Vindorf se nalazi u saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija u okrugu Bad Doberan. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 30 metara. Površina opštine iznosi 17,7 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 799 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 45 stanovnika/km².
Le Murate, Firenze
Le Murate je naselje u Italiji u provinciji Firenze, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 32 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 98 m.
Shizofrenija
Razvojni faktori
Faktori kao što su hipoksija i infekcija, ili stres i pothranjenost kod majke tokom fetalnog razvoja, mogu da dovedu do neznatnog povećanja rizika od šizofrenije tokom kasnijeg života. Postoji veća verovatnoća da su ljudi sa dijagnozom šizofrenije rođeni u zimu ili proleće (barem u oblasti severne hemisfere), što može biti posledica povećanog stepena izloženosti virusima in utero (lat. in utero= u materici). Ova razlika iznosi oko 5 do 8%.
Mehanizmi
Načinjen je niz pokušaja da se da objašnjenje veze između izmenjene moždane funkcije i šizofrenije. Jedno od najzastupljenijih objašnjenja je dopaminska hipoteza, koja psihozu pripisuje pogrešnoj interpretaciji uma zatajivanja dopaminergičkih neurona.
Psihološki
Mnogi psihološki mehanizmi su umešani u razvoj i održavanje šizofrenije. Kognitivne pristrasnosti su prepoznate kod osoba sa ovom dijagnozom ili kod kojih postoji rizik, posebno kada su pod stresom ili u zbunjujućoj situaciji. Neke kognitivne karakteristike mogu odražavati opšti neurokognitivni deficit kao što je gubitak memorije, dok druge mogu biti u vezi sa specifičnim problemima i iskustvima.
Neurološki
thumb|[[Funkcionalna magnetna rezonanca (fMR) i druge tehnike snimanja mozga omogućavaju proučavanje razlika u moždanoj aktivnosti kod osoba sa dijagnozom šizofrenijom. Slika prikazuje dva nivoa mozga, pri čemu su oblasti koje su bile aktivnije kod zdrave kontrolne grupe nego kod pacijenata sa šizofrenijom prikazane crvenom bojom, tokom jednog ispitivanja radne memorije primenom fMR.]]
Šizofrenija je povezana sa jedva suptilnim razlikama u strukturama mozga, što je pronađeno u 40 do 50% slučajeva, kao i u hemijskim supstancama mozga tokom akutnih psihotičnih stanja. Studije koje su koristile neuropsihološke testove i tehnike snimanja mozga, kao što su fMRI i PET za ispitivanje funcionalnih razlika u moždanoj aktivnosti, pokazale su da se razlike najčešće javljaju u čeonom režnju, hipokampusu i slepoočnom režnju. Smanjenje zapremine mozga, manje od onog koje je pronađeno kod Alchajmerove bolesti, primećeno je u oblastima čeonog korteksa i u slepoočnom režnju. Nije baš najjasnije da li su ove zapreminske promene progresivne ili su već postojale pre početka ove bolesti. Ove razlike se povezuju sa neurokognitivnim deficitima koji su često u vezi sa šizofrenijom. Zbog promena u nervnim impulsima, predloženo je da o šizofreniji treba razmišljati kao o skupu neurorazvojnih poremećaja.
Posebna pažnja se posvećuje dejstvu dopamina u oblasti mezolimbičkog puta mozga. Najvećim delom ovo je postalo središte pažnje kao rezultat slučajnog otkrića da fenotiazinski lekovi, koji blokiraju dejstvo dopamina, mogu da smanje psihotične simptome. Ovo takođe podržava i činjenica da amfetamini, koji izazivaju otpuštanje dopamina, mogu egzacerbirati psihotične simptome kod šizofrenije. Uticajna dopaminska hipoteza o šizofreniji predložila je da je prekomerno aktiviranje D2 receptora uzrok (pozitivnih simptoma) šizofrenije. Iako je ova postavka smatrana istinitom oko 20 godina, zasnovano na efektu blokade D2 receptora zajedničkom za sve antipsihotike, tek sredinom 1990-tih su istraživanja na bazi PET i SPET snimanja pružila dokaze koji su to podržali. Danas se dopaminska hipoteza smatra pojednostavljenom, delimično zbog toga što noviji antipsihotični lekovi (lek atipični antipsihotik) mogu biti podjednako efikasni kao i stariji lekovi (lek tipičan antipsihotik ), ali takođe utiču i na funkciju serotonina, pa mogu imati nešto slabije dejstvo na blokadu dopamina.
Interesovanje je takođe usmereno i na neurotransmiter glutamat i smanjenu funkciju NMDA glutamatskih receptora kod šizofrenije, najvećim delom zbog abnormalno niskih nivoa glutamatnih receptora pronađenih post mortem u mozgovima osoba sa dijagnozom šizofrenije, kao i zbog otkrića da lekovi koji blokiraju glutamat, kao što su fenciklidin i ketamin, mogu da oponašaju simptome i kognitivne probleme povezane sa ovim stanjem. Smanjena funcija glutamata se povezuje sa slabijim rezultatom na testovima koji zahtevaju funkciju frontalnog dela mozga i hipokampusa, a glutamat može da utiče na dopaminsku funkciju, pri čemu su oba povezana sa šizofrenijom, što ukazuje na značajnu posredničku (a verovatno i uzročnu) ulogu glutamatskih puteva kod ovog stanja. Međutim, kod pozitivnih simptoma nije došlo do odgovora pri primeni glutamatergičnih lekova.
Dijagnoza
thumb|upright|[[John Forbes Nash, Jr.|Džon Neš, američki matematičar i dobitnik zajedničke Nobelove nagrade za ekonomiju 1994. godine, bolovao je od šizofrenije. Na njegovom životu je zasnovana radnja filma ,,Blistavi um'', koji je 2001. godine bio dobitnik Oskara .]]
Dijagnoza šizofrenije se postavlja na osnovu kriterijuma ili iz „Dijagnostičkog i statističkog priručnika za mentalne poremećaje“, verzija DSM-IV-TR, Američkog psihijatrijskog udruženja ili iz Međunarodne statističke klasifikacije bolesti i srodnih zdravstvenih problema, MKB-10, Svetske zdravstvene organizacije. Ovi kriterijumi koriste lična svedočanstva pacijenata i prijavljene abnormalnosti u ponašanju, koje prati klinička procena koju daje stručnjak iz oblasti mentalnog zdravlja. Simptomi koji su povezani sa šizofrenijom se javljaju kod populacije u kontinuitetu i moraju da dostignu određenu ozbiljnost pre nego što se postavi dijagnoza. Zaključno sa 2009. godinom nije postojao objektivni test.
Kriterijumi
Primena kriterijuma MKB-10 je uobičajena u evropskim zemljama, dok se kriterijumi DSM-IV-TR primenjuju u Sjedinjenim Državama i u ostatku sveta i preovlađujući su u okviru istraživačkih studija. Kriterijumi MKB-10 veći akcenat stavljaju na Šnajderove simptome prvog reda. U praksi, velika je podudarnost između ova dva sistema.
Na osnovu četvrtog revidiranog izdanja ,,Dijagnostičkog i statističkog priručnika za mentalne poremećaje'' (DSM-IV-TR), da bi se postavila dijagnoza šizofrenije, moraju biti zadovoljena tri dijagnostička kriterijuma:
Ako su znaci poremećaja prisutni više od mesec dana, ali manje od šest meseci, koristi se dijagnoza šizofreniformni poremećaj. Psihotični simptomi koji traju manje od mesec dana mogu se dijagnostifikovati kao kratki psihotični poremećaj, a različita stanja se mogu klasifikovati kao psihotični poremećaj koji nije drugačije određen. Dijagnoza šizofrenije se ne može postaviti u slučaju kada su u znatnoj meri prisutni simptomi poremećaja raspoloženja (mada se može dijagnostifikovati šizoafektivni poremećaj), ili u slučaju da su prisutni simptomi pervazivnog razvojnog poremećaja, osim ako su takođe prisutne i primetne sumanute ideje ili halucinacije, ili su simptomi direktan fiziološki rezultat nekog opšteg zdravstvenog poremećaja (bolesti) ili supstance, kao što je zloupotreba droge ili medikamenatata.
Prevencija
Trenutno, dokazi za efikasnost ranih intervencija u sprečavanju šizofrenije su neubedljivi. Iako postoje neki dokazi da rane intervencije kod onih sa psihotičnim epizodama mogu poboljšati kratkoročne rezultate, malo je koristi od tih mera nakon pet godina. Pokušaj da se spreči šizofrenija u prodromalnoj fazi je od neizvesne koristi i zbog toga se ne preporučuje od 2009. godine. Pošto ne postoje pouzdani markeri za kasniji razvoj bolesti, prevencija je teška. Međutim, neki slučajevi pojave šizofrenije se može odložiti ili možda sprečiti tako što će se oshrabrivati korišćenje kanabisa, posebno među mladima.. Pojedinci sa porodičnom istorijom šizofrenije mogu biti više podložni psihozama uzrokovanim kanabisom. Takođe, u jednoj studiji je otkriveno da su psihotični poremećaji ,uzokovani upotrebom kanabisa, praćeni razvojem stalnih psihotičnih stanja u otprilike polovini slučajeva. Teoretska istraživanja nastavljuju se u pravcu strategija koje bi mogle da smanje incidencu šizofrenije. Jedan pristup pokušava da shavati šta se događa na genetskom i neurološkom nivou, tako da se mogu razviti biomedicinske intervencije. Međutim, višestruki i raznovrsni genetski efekti svaki pomalo, u kontaktu sa okruženjem, čine to teškim. Alternativno, strategije javnog zdravlja bi se mogle selektivno usmeriti ka socialno-ekonomskim faktorima koji se povezuju sa većim procentima pojave šizofrenije među određenim grupama, na primer u odnosu na imigraciju, etničku pripadnost ili siromaštvo. Strategije koje su usmerene na celu populaciju bi mogle promovisati usluge kako bi osigurale bezbednu trudnoću i zdrav razvoj, uključujući oblsati psihološkog razvoja kao što je socijalna kognicija. Međutim, ne postoji dovoljno dokaza da se trenutno primenjuju takve ideje, a mnoga širih pitanja nisu specifična za šizofreniju.
Menadžment
Primarno lečenje šizofrenije uključuje antipsihotike, često u kombinaciji sa psihološkom i socijalnom podrškom. Hospitalizacija se može primeniti kod teških epizoda ili dobrovoljno ili (ako mentalno zdravstveno zakonodavstvo to dozvoljava) prisilno. Dugotrajna hospitalizacija je neuobičajena, od deinsitucializacije s početka 1950-ih, iako se još uvek javlja. Podrška zajednice, uključujući centre za svraćanje, posete članova tima za mentalno zdravlje zajednice, tima za zapošljavanje i grupa za podršku, je česta. Neki dokazi upućuju u na to da redovno vežbanje ima pozitivan efekat kako na fozičko, tako i na psihičko zdravlje onih sa šizofrenijom.
Lečenje
thumb|left|upright|[[Risperidon (ime u prodaji Risperdal) je čest atipični antipsihotični lek.]]
Prva linija psihijatrijskog lečenja kod šizofrenije je antipsihotični lek, koji može da smanji pozitivne simptome psihoze za oko 7-14 dana. Antipsihotici, međutim, ne uspevaju da bitno smanje negativne simptome i kognitivnu disfunkciju. Dugotrajna upotreba smanjuje rizik od recidiva.
Izbor koji antipsihotik da se upotrebi se zasniva na prednostima, rizicima i troškovima. Diskutabilno je da li su, kao klasa, tipični ili atipični antipsihotici bolji. Oba imaju jednak nivo osipanja i recidiv simpoma kada se koriste tipično u niskim do umerenim dozama. Postoji dobar odgovor kod 40-50%, parcijalni odgovor kod 30-40%, i otpornost na lečenje (neuspeh simptoma da odgovore na zadovoljavajući način posle šest nedelja kod dva ili tri različita antipsihotika) kod 20% ljudi. Klozapin je efikasan lek za one koji slabo reaguju na druge lekove, ali ima potencijalne ozbiljne nuspojave agranulocitoze (smanjen broj belih krvnih zrnaca) kod 1–4%.
U pogledu neželjenih efekata, tipični antipsihotici su povezani sa većom stopom ekstrapiramidalnih neželjenih efekata, dok su atipični povezani sa značajnim dobijanjem telesne težine, dijabetesom i rizikom od metaboličkog sindroma. Dok atipični imaju manje ekstrapiramidnih neželjenih efekata, ove razlike su skromne. Neki atipični antipsihotici, kao što su kvetijapin i risperidon se dovode u vezu sa većim rizikom od smrti u poređenju sa tipičnim antipsihoticima perfenazin, dok je klozapin povezan sa manjim rizikom od smrti. Ostaje nejasno da li noviji antipsihotici smanjuju šanse za razvoj neuroleptičog malignog sindroma, retkog ali ozbiljnog neurološkog poremećaja.
Za ljude koji ne žele, ili ne mogu, da uzimaju lekove redovno, depot antipsihotični preparati se mogu koristi za postizanje kontrole. Oni smanjuju rizik od zavisnosti u većoj meri nego oralni lekovi. Kada se koriste u kombinaciji sa psihosocijalnim intervencijama, mogu poboljšati dugoročno pridržavanje lečenju.
Psihosocijalni
Veliki broj psihosocijalnih intervencija može biti korisni u lečenju šizofrenije, uključujući: porodičnu terapiju, pouzdano lečenje u okviru zajednice, podršku u zapošljavanju, kognitivnu remedijaciju, obučavanje novim veštinama, kognitivno-bihevioralnu terapiju (KBT), opipljive ekonomske intervencije, kao i psihosocijalne intervencije kod korišćenje supstanci i kontrolu telesne težine.. Porodična terapija ili edukacija, koja se odnosi na ceo porodični sistem pojedinca, može da smanji recidive i hospitalizacije. Dokaz efikasnosti KBT bilo u smanjenju simptoma ili sprečavanju recidiva je minimalan. Lečenje putem umetnosti ili drame nisu dovoljno dobro istražene.
Prognoza
Šizofrenija predstavlja veliki ekonomski i ljudski utrošak. To rezultira smanjenim životnim vekom od 12–15 godina, prvenstveno zbog njene povezanosti sa gojaznošću, smanjenom fizičkom aktivnošću, i pušenjem, sa povećanom stopom samoubistva, što ima manju ulogu. Ove razlike u trajanju životnog veka su porasle između 1970-ih i 1990-ih godina, i period između 1990-ih i prve decenije 21-vog veka nije ništa značajno promenio u zdravstvenom sistemu sa otvorenim pristupom za negu (Finska).
Šizofrenija je glavni uzrok invaliditeta, i sa aktivnom psihozom je rangirana kao treće najteže invalidno stanje posle kvadriplegije i demencije, a ispred paraplegije i slepila. Oko tri četvrtine ljudi sa šizofrenijom imaju stalni invaliditet sa recidivima. Neki ljudi se potpuno oporave, a drugi dobro funkcionišu u društvu. Većina ljudi sa šizofrenijom živi samostalno uz podršku zajednice. Kod ljudi sa prvom epizodom psihoze se javlja dobar dugoročni ishod u 42%, srednji ishod u 35% i loš ishoda u 27%. Ishodi šizofrenije su bolji u zemljama u razvoju nego u razvijenim zemljama. Međutim, ovi zaključci su diskutabilni. Natprosečna stopa samoubistva se povezuje sa šizofrenijom. Navodi se kao 10%, ali novije studije i statistika revidiraju procenu na 4,9%, a najčešće se javlja u periodu nakon početka ili prvog prijema u bolnicu. Stopa je nekoliko puta viša (20 do 40%),za one ko pokuša samoubistvo barem jednom. Postoji raznovrsnost faktora rizika, uključujući muški pol, depresije i visoki kvocijent inteligencije.
Epidemiologija
thumb|[[Godina života korigovana u odnosu na invaliditet za šizofreniju na 100.000 stanovnika u 2004. {{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|≤ 185}} {{legend|#fff200|185–197}} {{legend|#ffdc00|197–207}} {{legend|#ffc600|207–218}} {{legend|#ffb000|218–229}} {{legend|#ff9a00|229–240}} {{legend|#ff8400|240–251}} {{legend|#ff6e00|251–262}} {{legend|#ff5800|262–273}} {{legend|#ff4200|273–284}} {{legend|#ff2c00|284–295}} {{legend|#cb0000|≥ 295}} ]]
Šizofrenija utiče na 0,3–0,7% ljudi u nekom trenutku njihovog života, ili 24 miliona ljudi širom sveta po podacima do 2011. Javlja se 1,4 puta češće kod muškaraca nego žena i tipično se pojavljuje ranije kod muškaraca — udarni uzrast za početak je 20–28 godina za muškarce i 26–32 godina za žene. Početak u detinjstvu je mnogo ređi, kao i u srednjem ili starijem uzrastu. Uprkos poslovici da se šizofrenija javlja po istoj stopi širom sveta, njena učestalost varira u svetu, within countries, kako na lokalnom tako na nivou susedstva. Prouzrokuje u proseku 1% svetskih godina života korigovanih u odnosu na invaliditet. Stopa šizofrenije varira i do trostruke vrednosti u zavisnosti od toga kako se definiše.