cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kržava (Pljevlja)
Demografija
Stanovništvo u ovom naselju veoma je heterogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.
Chilluckittequaw
Pleme 1. puta dolazi u kontakt s bijelcima 1792., posjećuju ih Robert Gray i John Boit, i kasnije George Vancouver. Lewis i Clark dolaze među njih tek 1805. dok su zimovali kod Astorije, grada kojeg je 1811. utemeljio David Thompson, istraživač rijeke Columbia.
Premda u prijateljskim trgovačkim odnosima s ranim bijelim posjetiocima, ovi susreti za njih ipak znače propast, prvo su ih pogodile epidemije boginja 1824. i 1829. a zatim 1830. i epidemija malarije. 1841. počinju sukobi s naseljenicima koji su došli rutom 'Oregon Trail'-a (vidi rutu. ). Nesreće za njih ne prestaju i 1847. opet ih pogađa epidemija ospica.
Pleme izgleda 1859. ulazi u konfederaciju sa Yakima Indijancima. Prema Mooneyu ostaci se nastanjuju na ušću rijeke White Salmon do 1880. kada su prebačeni na gorje Cascade gdje ih je još nešto preostalo 1895. Ove se grupa kasnije pomiješala s Waiam Indijancima (iz grupe Tenino) u Celilo Fallsu i Warm Springsu. Chilluckittequaw bi mogli imati potomaka na današnjem rezervatu Yakima u Washingtonu.
Kultura
Chilluckittequawi su bili sjedilačko pleme, ribari i trgovci, uključujući i trgovinu robljem, inače tipičnu za kulturu Indijanaca Sjeverozapadnog obalnog područja. Osim ribolovom, bavili su se i sakupljanjem divljih plodova, i kopanjem jestivog korijenja od kojega su proizvodili neke pogačice koje članovi Lewis-Clarkove ekspedicije krste ih imenom 'cakes'.
Prema Lewisu i Clarku, kuće ovih Indijanaca tipične su za one kod njihovih susjeda. Pleme je ovisilo o svojim kanuima, izrađivali su ih od bijelog cedra ('white cedar' Thuja occidentalis, .  ) ili bora, i bili su sposobni podnositi velike valove.
Jezik
Pleme je govorilo jezikom upper chinook ili gornjo-činučki.
Sanico, Brescia
Sanico je naselje u Italiji u provinciji Brescia, u regiji Lombardija.
Nemalquinner
Nemalquinner, neveliko pleme porodice Chinookan iz grupe Clowwewalla, to čnije njihovoj skupini Cushook, nastanjeno u ranom 19. stoljeću (1806.) na slapovima Willamette u Oregonu, te na sjevernom kraju otoka Sauvies, na ušću Willamette u Columbiju, gdje su odlazili kopati wappatoo korijenje i imali privremene kuće.
Sanico, Brescia
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 48 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 341 m.
Nemalquinner
Prve vijesti o njima donosi ekspedicija Lewisa & Clarka koji kažu da ih (1806) ima oko 200 u četiri kuće.
Multnomah
mini|arheološko nalazište, selo [[Sunken, Sauvie Island, okrug Multnomah, Oregon. Ovaj otok dom je plemenima Multnomah na kojem su živjeli tisućama godina prije Europljana, sve do 1830.-tih kada su ih decimirale bolesti. Multnomahi su izrađivali kamene skulpture duhova zaštitnika (pronađena glava sove), noževe od kamena i velike drvene kuće.]]
Multnomah (Wappato; vidi tekst) /Nē'malnōmax, 'down river'/ je pleme Chinookan Indijanaca sa i naokolo otoka Sauvies sa ušća Willamette u Columbiji. Oregon. Poznati su i pod imenom Wappato, koji označava gomoljasti korijen biljke Sagittaria variabilis. Mooney (1928.) procjenjuje da ih je 1780. bilo 3,600.
Multnomahi kao i druga susjedna plemena žive od ribarenja i kopanja wappato korijenja na otoku Sauvie. Godine 1805. bilo ih je oko 800 a imali su 5 sela. Dolazak bijelaca za njih ne predstavlja ništa dobro. Godine 1834. Multnomahe su decimirale boginje i malarija, i prema Parkeru, oni 1835. više ne postoje kao pleme. Godine 1910. tek nekoliko članova plemena Multnomah koji su preživjeli, prebačeni su na rezervat Grand Ronde u Oregonu.
Multnomahi su nazivani pod još nekoliko sličnih imena; Maltnabah, Mathlanobes, Mathlanobs, Moltnomas, Mulknomans, Multinoma, Mult-no-mah, Multnomia.
Kottweiler-Schwanden
Kotvajler-Švanden je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 50 opštinskih središta okruga Kajzerslautern. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.328 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7335020.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Kajzerslautern Kotvajler-Švanden se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Kajzerslautern. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 262 metra. Površina opštine iznosi 7,6 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.328 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 175 stanovnika/km².
Mariuzzi, Treviso
Mariuzzi je naselje u Italiji u provinciji Тревизо, u regiji Венето.
Candelario Reyes, Reynosa
Candelario Reyes je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Reynosa.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 29 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 100 m.
Perrenatna kiselina
Perrenatna kiselina je neorganska kiselina opšte formule H4O9Re2 pri čemu je oksidacioni broj renijuma +7.
Dobijanje
Dobija se u reakciji renijum(VII) oksida sa vodom :
Svojstva
To je čvrsta kristalna supstanca, tamnocrvene boje. Rastvor kiseline u vodi je bezbojan. U tom rastvoru kiselina je veoma disosovana. Ukoliko se rastvor isparava, na kraju će zaostati odgovarajući renijumov oksid, bez da se u međuvremenu nagradi bezvodna kiselina.
El Viborero (razvrstavanje)
El Viborero ima više značenja:
Casa Blanca, Tumbiscatío
Casa Blanca je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Tumbiscatío.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 7 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1098 m.
Gibelin od Sabrana
Gibelin od Sabrana (Gibelin de Sabran; o. 1045 - 1112), također poznat i kao Gibelin (Ghibbelin) od Arlesa bio je katolički velikodostojnik koji je služio kao nadbiskup Arlesa od 1080. do 1107. te latinski patrijarh Jeruzalema od 1107. do smrti.
Nadbiskupom Arlesa je postao nakon koncila u Avignonu 1080. tokom koga je svrgnut njegov prethodnik Aicard. Posvetio ga je papa Grgur VII. Međutim, građani Arlesa su više voljeli Aicarda, koji je također uživao podršku marsejskih vikonata koji su u borbi za investituru stali na stranu Heinricha IV protiv pape. Zbog prijetnji Gibelin godinama nije mogao doći u Arles i preuzeti mjesto nadbiskupa. Mjesto nadbiskupa je uspio preuzeti tek 1098. iskoristivši Aicardov odlazak u Prvi križarski rat. Godine 1105. je oporukom Raymonda Tuluškog proširio dio teritorije nadbiskupije.
Krajem 1107. ga je papa Paskal II kao svog legata poslao u Palestinu kako bi riješio spor između Ehremara, latinskog partrijarha Jeruzalema i kralja Balduina I. Gibelin ga riješio tako što je smijenio Ehremara, a potom prihvatio Balduinovu ponudu da sam postane patrijarh. Umro je pet godina kasnije, te ga je naslijedio Arnulf od Chocquesa.
Gaussov zakon magnetskoga polja
mini|250px|desno|[[Magnetsko polje je prostor oko prirodnih i umjetnih magneta i unutar njih u kojem djeluju magnetske sile.]]
Gaussov zakon magnetskoga polja ili Gausov zakon magnetizma (po Carlu Friedrichu Gaussu) je fizički zakon po kojemu su silnice magnetskoga polja zatvorene linije, odnosno magnetski tok kroz zamišljenu zatvorenu plohu jednak je nuli (broj silnica koje ulaze u zatvorenu plohu jednak je broju silnica koje iz te plohe izlaze). Tim je zakonom potvrđeno da u prirodi ne postoje magnetski monopoli.
Gausov zakon magnetizma je uvršten među Maksvelove jednačine koje čine osnovu klasične elektrodinamike. Može biti izražen u dva oblika, u diferencijalnom obliku i integralnom obliku. Ove forme su prema teoremi divergencije jednake.
Zakon se takođe naziva i „Odsustvo slobodnih magnetskih polova“.
Diferencijalni oblik
Diferencijalni oblik Gausovog zakona magnetizama je:
Gde ∇• označava divergenciju, a B je magnetsko polje.
Integralni oblik
desno|mini|200px| Definicija zatvorene površine. Levo: neki primeri zatvorenih površina uključuju površinu sfere, površinu torusa i površinu kocke. Magnetni fluks za sve ove površine je nula. Desno: neki primeri ne-zatvorenih površina uključuju površinu diska, površinu kvadrata ili površinu hemisfere. Svi oni imaju granice (crvene linije) i nisu u potpunosti okruženi 3D zapreminom . Magnetni fluks za sve ove površine nije obavezno nula.
Integralni oblik Gausovog zakona magnetizma iskazuje:
Gde je S bilo koja zatvorena površina (pogledati sliku desno), a dA je vektor, čija je veličina površina infitezimalnog dela površine S, i čiji je pravac okrenut ka spolja u smeru normale na površinu (videti površinski integral za više detalja). Leva strana ove jednačine se zove fluks magnetskog polja izvan površine, i Gausov zakon magnetizma navodi da je uvek nula. Integralni i difernecijalni oblici Gausovog zakona magnetizma su matematički ekvivalenti usled teoreme divergencije. Zato jedan ili drugi oblik mogu biti više pogodni za korišćenje u određenom proračunu.
Zakon u ovom obliku navodi da za svaki element zapremine u prostoru, postoji isti broj „linija magnetskih polja“ koje ulaze i izlaze iz zapremine. Nema ukupnog „magnetskog naelektrisanja“ koje se može nagomilati u nekoj tački u prostoru. Na primer, južni pol magneta je iste jačine kao i severni pol i slobodno plutajući južni polovi bez pratećih severnih polova (magnetski monopoli) nisu dozvoljeni. Kao suprotno, ovo nije tačno za druga polja kao što su električna ili gravitaciona polja gde ukupno električno naelektrisanje ili masa mogu da povećaju zapreminu prostora.
Prema vektorskom potencijalu
Prema Helmholcovoj teoremi dekompozicije, Gausov zakon magnetizma je ekvivalentan sledećoj izjavi:
Vektor polja A se zove magnetski vektor potencijala.
Primetno je da postoji više od jednog mogućeg A koje zadovoljava ovu jednačinu za dato B polje. U stvari, ima ih beskonačno mnogo: svako polje oblika ∇φ može biti dodato na A da bi se dobio alternativni izbor za A po identičnosti (pogledati vektorski račun identičnosti):
Casavatore, Napoli
Casavatore je naselje u Italiji u provinciji Napoli, u regiji Campania.
Baulne
Buln je naselje i opština u Francuskoj u regionu Pariski region, u departmanu Eson koja pripada prefekturi Etan.
Casavatore, Napoli
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 18663 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 85 m.
Gaussov zakon magnetskoga polja
Prema vektorskom potencijalu
Kako je iskrivljenje gradijenta nulto vektorsko polje:
Ova proizvoljnost u A se zove sloboda merila.
Baulne
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 1380 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 168 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 8,17 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 70 metara (maksimalnoj 144 m, a minimalnoj 49 m).
Gaussov zakon magnetskoga polja
Prema linijama polja
Magnetno polje B, kao bilo koje vektorsko polje, može biti prikazano putem linija polja (takođe zvanim fluks linijama)- to je, grupa krivih čiji pravci odgovaraju pravcu B i čija površinska gustina je proporcionalna intenzitetu B. Gausov zakon magnetizma je ekvivalentan izjavi da linije polja nemaju ni početak ni kraj: svaka, ili obrazuje zatvoreno kolo, uvija se zauvek bez vraćanja u pređašnje stanje ili se produžuje do beskonačnosti.
Modifikacije u slučaju da magnetski monopol postoji
Ako bi magnetski monopol bio otkriven, onda bi Gausov zakon magnetizma navodio da bi divergencija B bila proporcionalna magnetskom naelektrisanju gustine ρm analogno Gausovom zakonu o električnom polju. Za nula gustinu magnetskog naelektrisanja mreže (ρm = 0), originalan oblik Gausovog zakona magnetizma je rezultat. Modifikovana formula u SI jedinicama nije standardna; u jednoj varijaciji, magnetsko naelektrisanje koristi jedinice vebera, a u drugoj koristi jedinice amper-metrima.
! Jedinica ! Jednačina
Istorija
Jednačina je bila jedna od Maksvelovih osam originalnih jednačina. Međutim, tumačenja su nešto drugačija: Maksvelovo A polje direktno odgovara važnom fizičkom kvantitetu koji je, kako je on verovao odgovarao Faradejevom elektrotoničnom stanju dok moderno tumačenje naglašava slobodu merila, što je ideja da postoji mnogo mogućih A polja koja su sva jednako važna.
Vârfuri, Vârfuri
Vârfuri je naselje u Rumuniji u okrugu D'mbovica u opštini Vârfuri.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 2086 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 512 m.
Los Conejos, Mezquitic
Los Conejos je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Mezquitic.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1375 m.
Semerenjijev zakon
Semerenjijev zakon (ili Semerenjijevo duljenje) je glasovna promjena i sinkronijsko fonološko pravilo u praindoeuropskom (pie.) jeziku. Iako se njegov učinak manifestira površinskim (fonetskim) oblicima brojnih rekonstrukcija i posvjedočenih jezika, zakon nije više funkcionirao u kasnom pie., kad je pravilo postalo morfologizirano uz iznimke koje se mogu rekonstruirati poredbenom metodom. Zakon je dobio ime po mađarskom lingvistu Oswaldu Szemerényiju.
Zakon
Zakon je brisao frikativ *s ili neki laringal *h₁, *h₂ or *h₃ (grupni simbol *H) koji su se pojavoljivali u kodi (završetku) sloga, uz kompenzatorno duljenje u slučaju brisanja na kraju riječi. Drugim riječima:
Ecija Ojdanić
Ecija Ojdanić (Drniš, 26. lipnja 1974.), hrvatska je kazališna, televizijska i filmska glumica.
Golden State Warriors
Golden State Warriors je košarkaški klub, sjevernoameričke NBA lige, iz Oaklanda, California. California je poznata pod nadimkom Golden State ili u prevodu, zlatna država, od čega je i nastao naziv kluba, tako da je ovo jedina NBA ekipa koja ne koristi zvanični naziv grada ili regije iz koje potiče.
Il ritorno di don Camillo
Il ritorno di Don Camillo je italijansko-francuska crno-bijela filmska komedija snimljena 1953. godine u režiji Juliena Duviviera. Predstavlja nastavak filma Don Camillu, odnosno drugi nastavak u seriji filmova o katoličkom svećeniku Don Camillu. U njemu Fernandel ponavlja naslovnu ulogu, a radnja prikazuje kako je njegov lik protjeran u planinski gradić, dok se u međuvremenu njegov suparnik, komunistički gradonačelnik Peppone (čiji lik tumači Gino Cervi) umiješa u posao sa nekretninama.
Giorgi II od Gruzije
Giorgi II (გიორგი II, Giorgi II) (o. 1054–1112), bio je kralj Gruzije iz dinastije Bagrationi, koji je vladao od 1072. do 1089. Bio je sin i nasljednik kralja Bagrata IV i njegove supruge Borene od Alanije. Za vrijeme vladavine se pokazao nesposobnim efikasno odgovoriti na stalne napade Turaka Seldžuka kao i unutrašnje probeme kraljevstva. Zbog toga je bio prisiljen abdicirati u korist svog mnogo energičnijeg sina Davida IV, kome je bio nominalni suvladar sve do smrti 1112. Također je nosio i bizantske titule curopalates (o. 1060) i caesar (o. 1081).
Finca el Recuerdo, San Juan Evangelista
Finca el Recuerdo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini San Juan Evangelista.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 59 m.
Meteor
mini|thumb|250px|Meteor Meteor ( — atmosferski fenomen) je svetlosna pojava nastala jonizacijom atmosfere kroz koju prolazi meteoroid. Sjajni meteori se nazivaju bolidi. Meteoroidi koji potiču od istog objekta (komete ili asteroida) imaju paralelne putanje pa meteori koji od njih nastaju izgledaju kao da potiču iz istog dela neba (radijant). U ovom slučaju govori se o meteorskom roju. Tokom godine postoji više od 50 meteorskih rojeva. Meteoridi koji ne pripadaju nijednom roju su sporadici.
Ako meteoroid preživi prolazak kroz atmosferu i padne na površinu nebeskog tela, naziva se meteorit. Meteor koji padne na Zemlju ili drugo nebesko telo može napraviti udarni krater. Istopljeni materijal izbačen iz udarnog kratera može da se ohladi i očvrsne i tako formira telo koje se naziva tektit.
Usled trenja meteoroida u atmosferi dolazi do ekcitacije kako atoma u meteoroidu tako i atoma i molekula atmosfere. Pri njihovoj deekscitaciji javlja se svetlost koju vidimo kao meteor. Temperatura u udarnom talasu koji prethodi većoj meteoroidskoj čestici iznosi više od 10.000 °C.
Meteori se u narodu nazivaju i „zvezde padalice“.
Opis pojave
Tipičan meteor vidljiv golim okom ili teleskopom je proizvod meteoroida većeg od 0,01 mm. Sjajnost nastalog meteora zavisi od veličine i brzine meteoroida — meteor 0. magnitude može nastati od meteoroida veličine 2 cm koji uđe u atmosferu brzinom od 15 km/s kao i od čestice veličine 0,5 cm i brzine 60 km/s (sjajnost meteora zavisi i od visine meteora nad horizontom, odnosno od udaljenosti od posmatrača, v. niže). Ulaskom u gušće slojeve atmosfere, meteoroid se brzo zagreva. Čestice manje od 0,5 mm se zagrevaju celom zapreminom, dok se kod većih čestica zagreva samo površinski sloj do nekoliko desetih delova milimetra u dubinu. Kada se materijal zagreje na približno 2200 K, materijal počinje da sublimira, i nastali vreli gasovi okružuju česticu. Pojava gubljenja mase usled trenja u atmosferi se naziva ablacija. Elektroni u atomima ovih gasova su u pobuđenom stanju, njihovom deekscitacijom oslobađa se elektromagnetno zračenje (uključujući vidljivu svetlost). Oko 90% svetlosti meteora potiče od deekscitacije atoma meteoroida, temperature 3000 do 5000 K. Ostatak potiče od ekscitacije/deekscitacije i jonizacije/rekombinacije atoma i molekula u atmosferi. Tokom ablacije meteor gubi kinetičku energiju, usporavajući pritom. Male čestice potroše svu masu pre nego što značajno uspore. Međutim, veće čestice (oko 20 cm i veće, za brzinu od 15 km/s) uspore do brzine od 3 km/s pre nego što izgube svu masu. Pri ovoj brzini prestaje ablacija, a površina meteoroida se postepeno hladi, formirajući pokoricu. S obzirom da tokom ovog dela leta nema ablacije, nema ni svetlosne pojave (odnosno meteora), a ovaj deo leta meteoroida se naziva tamni let. Za razliku od meteora koji traje nekoliko sekundi, tamni let može da traje nekoliko minuta. Meteoroid pada na zemlju, i takvo telo se naziva meteorit, a prepoznatljivo je po pokorici (koja može da nestane usled dejstva vremenskih prilika).
Meteorski tragovi
Razlikuje se nekoliko tipova tragova meteora. Formiranje tragova zavisi od meteoroida (sastava, brzine, mase), atmosfere (dnevne varijacije, uticaj aktivnosti Sunca) i visine na kojoj se trag javlja. Jedan meteoroid može proizvesti više različitih tragova.
Zvukovi meteora
Sjajni meteori (bolidi sjajniji od -8. magnitude) mogu biti praćeni zvukom. „Normalan“ zvuk se pojavljuje par minuta nakon meteora, što je posledica sporijeg prostiranja zvuka kroz atmosferu od brzine svetlosti. Ovi zvukovi se mogu javiti kada je meteor na manje od 60 km od površine i čuju se kao praskovi ili huk, a mogu biti prisutni i drugi šumovi. Ovi zvukovi se javljaju jer se meteoroid kreće hipersoničnom brzinom (brže od zvuka pri istoj gustini atmosfere).
Međutim, decenijama su posmatrači prijavljivali da čuju zvukove simultano sa pojavom meteora, što je odbacivano kao fizički nemoguće sve do osamdesetih godina 20. veka. Tada je pojava ovih „abnormalnih“ zvukova bolje proučena i ponuđeno je objašnjenje njihovog nastanka i propagacije. Pri ulasku sjajnih bolida u dublje slojeve atmosfere, nastala jonizacija interaguje sa linijama geomagnetnog polja koje, vraćajući se u osnovno stanje emituju elektromagnetne talase vrlo niske frekvencije koji se kreću brzinom svetlost, a u blizini posmatrača u prisustvu dielektrika bivaju konvertovani u zvučne talase. Zbog toga se ovakav zvuk zove „elektrofonički zvuk“.
Meteoroidi
Meteoroidi su nebeska tela veličine između 100 μm i 100 m. Veća tela su asteroidi, a manja međuplanetarna prašina. Granica između meteoroida i asteroida nije oštra — da li će telo prečnika deset metara biti smatrano za meteoroid ili za asteroid je više stvar autora. Kao opšte pravilo kod ovih prelaznih veličina se može uzeti da su asteroidi objekti koji su dovoljno posmatrani da su poznati njihovi orbitalni elementi.
Meteoroidi su najčešće kometnog ili asteroidnog porekla. Komete u blizini perihela oslobađaju i po nekoliko tona materijala u sekundi. Meteoroidi koji su asteroidnog porekla nastaju prilikom povremenih sudara asteroida. Osim toga, s obzirom na to da su pronađeni meteoriti poreklom sa Marsa i Meseca, jasno je da neki meteoroidi nastaju pri udaru nebeskih tela (meteoroida, asteroida, kometa) u planete i satelite Sunčevog sistema. Meteoroidi kometskog porekla imaju gustinu oko 0,2 g cm-3 tako da uglavnom potpuno sagore u atmosferi. Meteoroidi asteroidnog porekla imaju gustinu od oko 2 g cm-3, što je dovoljno čvrsta konzistencija da mogu da dospeju do površine Zemlje, pod uslovom da su dovoljno velike mase da prežive ablaciju. Oko 1% meteoroida nisu poreklom iz Sunčevog sistema.
Za tela u Sunčevom sistemu, najveća heliocentrična brzina na udaljenosti od Sunca na kojoj se nalazi i Zemlja (1 astronomska jedinica) iznosi 42 km/s, a brzina Zemlje iznosi 30 km/s. Meteoroid koji se kreće direktno Zemlji u susret, ima brzinu od 72 km/s, odnosno 72,9 km/s, kada se doda i gravitacija Zemlje. Ovo je najveća moguća geocentrična brzina meteoroida. Najmanju moguću geocentričnu brzinu bi imao meteoroid koji se kreće paralelno sa Zemljom i ulazi u atmosferu jedino pod dejstvom Zemljine gravitacije, i ta brzina iznosi 11,2 km/s.
Sa smanjenjem mase, broj čestica raste eksponencijalno. Tako svakog dana na Zemlju padne preko 100 tona meteoritskog materijala, ali najveći deo čine upravo mikrometeoriti.
Meteorski rojevi
mini|thumb|250px|Meteori koji pripadaju jednom meteorskom roju prividno dolaze iz iste tačke koja se naziva [[radijant, što je posledica perspektive.]] mini|thumb|250px|Meteoroidi se zapravo kreću paralelno, što se vidi na ovom snimku [[Delta aurigidi|Delta aurigida iz svemira.]] Kada se kometa nađe u blizini Sunca, led koji čini najveći deo njene mase počinje da sublimira, oslobađajući pritom čvrste čestice koje su dotle bile zarobljene u jezgru komete — meteoroide. Ove čestice po pravilu imaju male radijalne brzine u odnosu na brzinu kretanja oko Sunca (koja je približno jednaka brzini same komete), tako da ostaju na orbitama bliskim orbitama komete. Kada Zemlja naiđe na ove čestice, one se kreću gotovo paralelnim putanjama, a posmatraču sa Zemlje izgleda kao da izviru iz iste tačke. Ova tačka se naziva radijant, a za meteore koji iz nje dolaze kaže se da pripadaju odgovarajućem meteorskom roju. Meteorski rojevi po pravilu dobijaju ime po latinskom nazivu sazvežđa u kome se radijant nalazi. Tako postoje Perseidi (po Perseju), Leonidi (po Lavu) ili Drakonidi (po Zmaju). Neki rojevi nose tradicionalna imena, koja ne odgovaraju sazvežđu u kome se danas nalazi njihov radijant — Kvadrantidi se zovu po sazvežđu Quadrans Muralis koje je ukinuto (radijant ovog roja se nalazi u Volaru), dok je radijant Lirida zapravo u Herkulu, ali su precizne granice među sazvežđima definisane tek početkom dvadesetog veka, kada su Liridi već bili poznati pod svojim (danas nepravilnim) imenom, koje je zadržano. Ako se u nekom sazvežđu nalazi više radijanata, rojevi dobijaju ime po Bajerovoj oznaci zvezde koja je radijantu najbliža — π-Pupidi, γ-Normidi, η-Akvaridi.
U retkim situacijama, meteorski rojevi mogu nastati i od asteroida — takav je slučaj sa Geminidima čije je roditeljsko telo asteroid (3200) Fajeton (mada postoje indikacije da je Fajeton zapravo degasifikovano/ugašeno jezgro komete, ili da su i Fajeton i Geminidi, kao i još nekoliko asteroidnih tela, nastali raspadom neke komete).
Evolucija meteorskog roja
Tipičan meteorski roj nastaje oslobađanjem čestica pri prolasku matične komete kroz perihel. Mada je poznat slučaj da su Andromedidi nastali prilikom dezintegracije komete 3D/Bjela, ovakvi događaji su retki, već kometa pri svakom svom prolasku kroz perihel oslobodi određeni broj čestica (meteoroida). Jezgro komete se sastoji od leda u kome su zarobljene čestice prašine. Kada se kometa probliži Suncu, odnosno kada je u blizini svog perihela, led počinje da sublimira, oslobađajući čestice koje postaju meteoroidi. Ovo oslobađanje se ne dešava na celoj površini komete, već postoje izolovane aktivne oblasti. Sublimacija i oslobađanje čestica su intenzivniji posle prolaska kroz perihel, zbog kombinovanog efekta zagrevanja od strane Sunca i toga što jezgro zadržava već primljenu tolplotu. Povremeno dolazi do izbacivanja materijala i kada je kometa daleko od Sunca, pretpostavlja se da je uzrok oslobađanje energije pri prelasku amorfne smese led/voda u kristalni led.
Pri oslobađanju čestica, jedan deo pada nazad na kometu, ali je drugi trajno napušta. Brzina koja je potrebna za napuštanje jezgra komete („brzina bega“, ) veličine 10 km je oko 3 m/s, a brzina kojom se čestica udaljava od jezgra („brzina izbacivanja“, ) približno 500 - 1000 m/s. Brzina izbacivanja je veća za manje i rastresitije čestice, kod manjih jezgara kometa i u blizini Sunca. Kako je brzina izbacivanja značjno manja od brzine kojom se kometa i izbačeni meteoroidi kreću oko Sunca, to sve čestice ostaju na približno paralelnim orbitama i sličnim brzinama. Razlika u brzinama čestica kako i činjenica da mogu da budu izbačene u svim pravcima, povlači dva efekta. Prvo — neki meteoroidi se kreću ispred a neki iza komete, a drugo — kako meteoroidi imaju različitu brzinu, to je različit i period kojim obilaze oko Sunca, tako da se vremenom neki meteoroidi udaljavaju od komete i raspoređuju po celoj orbiti. Vreme potrebno da meteoroidi popune celu orbitu se razlikuje od roja do roja, a zavisi i od veličine čestice. Tako ovo vreme za čestice mase ~ 2 grama kod Geminida iznosi oko 16-18 godina (11 revolucija), a kod Perseida oko 4400 godina (35 revolucija). Česticama mase 0,5 g (koje daju meteore vidljive golim okom) potrebno je približno 2,5 puta više vremena da se rasporede po celoj orbiti.
Na meteoroide deluju dve klase efekata koji utiču na evoluciju potoka meteoroida — gravitacija i negravitacioni efekti. Negravitacioni efekti uključuju pritisak zračenja, Pojnting-Roberstsonov efekat i efekat Jarkovskog.
Pritisak zračenja je posledica toga što svaki foton koji padne na neko telo predaje tom telu svoj impuls. Kako je pritisak zračenja relativno mali (za zračenje apsolutno crnog tela iznosi ), on najviše utiče na čestice male mase. Tako čestice čija je masa reda veličine 0,1 μm bivaju potpuno izbačene iz Sunčevog sistema.
mini|thumb|250px|[[Pojnting-Robertsonov efekat — posmatran iz perspektive čestice (slika a) i iz perspektive Sunca (slika b)]] Na čestice prečnika većeg od 1 μm značajniji uticaj od pritiska Sunčevog zračenja ima Pojnting-Robertsonov efekat, koji dovodi do približavanja čestica Suncu. Kada Sunčevi zraci (odnosno fotoni) zagreju česticu, ako je ona dovoljno mala da bude uniformno zagrejana, emitovaće zračenje uniformno u svim pravcima (posmatrano iz koordinatnog sistema vezanog za česticu). Međutim, Sunčeva svetlost ne obasjava česticu direktno bočno, već malo iskosa iz smera ka kome se čestica kreće (ovaj ugao zavisi od brzine čestice i veći je za brze čestice), usporavajući je pri tome. Obrnuto, iz referentnog sistema koji miruje u odnosu na Sunce, čestica dobija energiju direktno bočno, ali sama ne zrači energiju uniformno, već više u smeru ka kome se kreće, usporavajući sama pri tome.
mini|thumb|250px|[[Efekat Jarkovskog 1. zračenje sa površine objekta 2. objekt koji se kreće 2.1 „popodnevna“ strana objekta 3. orbita objekta 4. Sunčevo zračenje]] Ako je objekat dovoljno veliki da njegova površina nije uniformno zagrejana (meteoroidi prečnika 10 cm i veći, asteroidi) javlja se efekat Jarkovskog. Strana objekta na kojoj Sunce tek izlazi (iz perspektive samog objekta) je hladnija od strane objekta na kojoj Sunce upravo zalazi. Najtoplija i najhladnija tačka nisu one koje su okrenute direktno ka i od Sunca, već su to tačke posle lokalnog podneva / ponoći (v. sliku). Rezultanta zračenja toplote sa objekta je usmerena od najtoplije ka najhladnijoj tački, tako da je posledica ovog efekta da se objekti koji se kreću progradno udaljavaju od Sunca, a objekti koji se kreću retrogradno približavaju Suncu.
S obzirom na to da svi ovi efekti zavise od mase i brzine meteoroida, njihova ukupna posledica je separacija meteoroida istog roja po masi.
Svi navedeni efekti dovode do postepene disperzije roja, do trenutka kada se roj utapa u fon sporadika. Zbog toga su svi posmatrani rojevi starosti do nekoliko desetina hiljada godina, što je izuzetno kratko u poređenju sa 4,6 milijardi godina koliko, iznosi procenjena starost Sunčevog sistema.
Populacioni indeks
Populacioni indeks (r) je odnos između stvarnog broja meteora (N) neke magnitude i stvarnog broja meteora prve sjajnije magnitude. Ako se smatra da je ovaj odnos isti kroz sve opsege magnituda, onda relacija važi i za stvarni kumulativni broj meteora Φ. Φm je stvarni broj meteora magnitude m ili svetlijih. Dakle, važi: S obzirom na to da sjajnost meteora istog roja zavisi od mase čestica (jer se meteori jednog roja kreću približno jednakim brzinama, tako da brzina nema uticaja na sjajnost u okviru istog roja) to populacioni indeks pokazuje odnos između broja težih i lakših čestica — što ima više čestica male mase, to je populacioni indeks veći. Kako svi efekti koje trpi neki meteorski roj snažnije deluju na čestice male mase, to stariji roj ili filament roja (grupa meteoroida oslobođenih pri jednom prolasku komete kroz perihel) ima manji populacioni indeks. Mada se tabelarno daju podaci za populacioni indeks svakog pojedinačnog roja, trebalo bi izračunati populacioni indeks za svako pojavljivanje roja, jer je moguće da Zemlja jedne godine prođe kroz stariji filament koji ima manji populacioni indeks, a onda sledeće godine prođe kroz relativno mlad filament koji obiluje lakšim česticama i ima veći populacioni indeks.
Rojevi koji imaju populacioni indeks 2,0 - 2,5 imaju natprosečan broj sjajnih meteora, dok oni sa populacionim indeksom većim od 3,0 imaju natprosečan broj slabih meteora.
ZHR
ZHR (, „zenitna časovna frekvenca“) je mera aktivnosti meteorskog roja. Da bi aktivnost bila uporediva za različite godine, mesta na Zemlji, posmatračke uslove i sl., ZHR uključuje faktore korekcije za oblačnost, visinu radijanta nad horizontom i kvalitet neba (i posmatrača), i skaliran je na 1 sat. U najjednostavnijem slučaju, ZHR se može izračunati kao: gde su:
Standardna greška se računa kao, i zato što je veći broj meteora preciznije je moguće izračunati ZHR.
Za detaljnije i preciznije analize treba uzeti u obzir i druge faktore:
Neki značajni meteorski rojevi
mini|thumb|250px|Dva [[Perseidi|Perseida.]] „Veliki“ rojevi su meteorski rojevi koji se pojavljuju svake godine bez izuzetka i čiji je ZHR u maksimumu veći od 10. Trenutno ima devet velikih rojeva, i ova lista je stabilna bar od 1950. Osim η-Akvarida i Južnih δ-Akvarida, radijanti ovih rojeva se nalaze na severnoj nebeskoj hemisferi, zbog čega ih se njihova aktivnost bolje vidi sa severne hemisfere.
Sporadici
mini|thumb|250px|Strana Zemlje na kojoj Sunce upravo izlazi se nalazi na onoj strani kojom Zemlja ide napred (apeks), i tada Zemlja „sustiže“ meteore koji se kreću u istom smeru, a ide čeono u susret svim meteorima koji se kreću u suprotnom smeru. Strana na kojoj pada veče je suprotno od smera kretanja Zemlje i „beži“ od svih meteora koji se kreću u istom smeru. Sporadici su meteori koji nemaju jasnu pripadnost nekom poznatom meteorskom roju. To mogu biti meteori koji su pripadali nekom roju ali su tokom evolucije promenili orbitalne elemente toliko da ne mogu biti pridruženi svome roju, mogu nastati kao posledica sudara manjih tela unutar Sunčevog sistema ili na neki drugi, slučajan način.
Populacioni indeks sporadika je 2,95±0,05 (za većinu izračunavanja može se zaokružiti na 3,0). Broj sporadika se kreće između 5 i 15 u satu pri odličnim posmatračkim uslovima. Mada se sporadici pojavljuju na slučajan način, njihov broj i smer kretanja pokazuju određenu pravilnost.
Većina bolida i svi poznati meteori koji su doveli do pada meteorita su poreklom sporadici.
Periodičnost
Broj sporadika varira na dnevnoj i godišnjoj osnovi. Dnevno, broj sporadika je najniži oko 18 časova uveče a najviši oko 6 časova ujutru, i ovaj ciklus je isti na obe Zemljine hemisfere. Tokom godine, na severnoj hemisferi sporadici imaju minimum tokom juna, a zatim od jula se njihov broj skoro ravnomerno povećava do maksimuma između oktobra i decembra. Na južnoj hemisferi je broj sporadika veći u prvoj polovini godine, sa maksimumom u julu nakon čega sledi oštar pad i minimum u septembru i oktobru.
Pseudoradijanti
mini|thumb|250px|Izvori sporadičkih meteora u [[ekliptički koordinatni sistem|ekliptičnom koordinatnom sistemu u odnosu na poziciju Sunca: A - apeks, H - helion, AH - antihelion, T - severna grana toroidalnog izvora; S - položaj Sunca]] Budući da ne pripadaju nijednom roju, sporadici nemaju radijant u pravom smislu. Međutim, posmatrano u odnosu Zemlja — Sunce, kao posledica geometrije kretanja Zemlje i meteoroida na orbitama oko Sunca, dolazi do određenog grupisanja. Tako se može uočiti šest izvora — severni i južni apeks (meteori dolaze čeono ka Zemlji u odnosu na njeno kretanje oko Sunca), helion (meteori dolaze od Sunca ka Zemlji), antihelion (meteori dolaze iz tačke suprotno od Sunca) i severni i južni toroidalni izvor. Ipak, sporadici ne dolaze samo iz ovih izvora. Za razliku od pravih meteorskih rojeva čiji radijanti retko imaju prečnik veći od 5°, izvori sporadičnih meteora mogu imati i 20° u prečniku.
Postoji očigledna razlika u sjajnosti sporadičnih meteora poreklom iz različitih izvora. Toroidalni izvori imaju veći populacioni indeks (bogatiji su slabijim meteorima), dok apeks ima najniži populacioni indeks (veći udeo sjajnijih meteora). Populacioni indeks (sjajnost meteora) i vreme izlaska odnosno zalaska izvora određuju i dominantnu tehniku posmatranja: fotograski (i donekle vizuelno) za apeks, vizuelno za antihelion, teleskopski za toroidalni izvor a radio za helion (jer je aktivan danju).
Materijal koji dolazi iz heliona i antiheliona je povezan — u pitanju su čestice čije orbite imaju malu inklinaciju, veliki ekscentricitet i perihel na manje od 0,6 AJ. Ako Zemlja preseče njihovu orbitu pre prolaska kroz perihel — vide se kao antihelionidi, a ako do kolizije dođe nakon prolaska kroz perihel — kao helionidi. Helionidi su najaktivniji od maja do juna (u vreme dnevnih rojeva ζ-Perseidi i β-Tauridi), a antihelionidi u oktobru i novembru — što odgovara Tauridima. Navedeni rojevi su povezani sa objektima koji imaju orbitalne elemente slične kometi 2P/Enke (Jupiterova familija kometa).
Toroidalni izvori su postavljeni simetrično u odnosu na apeks, nalaze se na oko 50° severno i južno i predstavljaju izvor iz koga dolaze meteoroidi sa visokom inklinacijom orbite. Roditeljska tela meteoroida koji pripadaju toroidalnim izvorima nisu poznata, a od „velikih“ rojeva se samo radijant Kvadrantida nalazi u ovom regionu, i to u severnom kraku.
Apeks
Apeks je smer tangente na Zemljinu orbitu u smeru njenog kretanja (čeono), odnosno 90° zapadno od Sunca, zbog čega izlazi tek u satima nakon ponoći. Materijala u samoj ravni ekliptike nema, tako da postoje dva odvojena izvora u apeksu, na 15° severno i južno od ekliptike. Materijal koji dolazi iz ovog izvora nastaje od Halejeve familije kometa i kreće se retrogradno, tako da na Zemlju nailazi nakon što prođe perihel. S obzirom na to da se kreću suprotno od kretanja Zemlje, tj. direktno ka njoj, ovi meteori su izuzetno brzi (50 — 70 km/s) zbog čega su i relativno sjajni i ostavljaju trajne tragove za sobom.
Antihelion
Antihelionidi su meteori koji nastaju od meteoroida male inklinacije koji se oko Sunca kreću u direktnom smeru, a čija je orbita gotovo normalna na orbitu Zemlje (u tački preseka). Rezultujući pseudoradijant je nasuprot Suncu (tačnije 195° istočno odnosno 165° zapadno od Sunca, jer je malo pomeren ka apeksu). Ovaj deo neba izlazi ubrzo nakon zalaska sunca a kulminira oko 1 čas po ponoći po lokalnom vremenu (ne kulminira u ponoć upravo zbog otklona ka apeksu).
Zbog ortogonalnog odnosa putanja Zemlje i meteoroida, antihelionidi su među sporijim meteorima, sa brzinama u rasponu 20 — 35 km/s. Roditeljska tela od kojih potiču antihelionidi nisu poznata, ali se pretpostavlja da su asteroidnog, a ne kometskog porekla zbog veće gustine materijala. Do kolizije sa Zemljom dolazi pre nego što čestice prođu svoj perihel. .
Bolidi
mini|thumb|250px|[[Bolid (meteori)|Bolid]] Bolid ( — džilit, projektil, ) je izuzetno sjajan meteor. Bolide izazivaju meteoroidi veći od prosečnih, i to češće meteoroidi asteroidnog porekla, koji imaju veću gustinu od kometnih. Međunarodna astronomska unija pod bolidom podrazumeva meteor sjajniji od bilo koje planete (odnosno sjajniji od -5. magnitude, imajući u vidu da je najsjajnija planeta na noćnom nebu Venera magnitude -4,7). Međunarodna meteorska organizacija bolidom smatra meteor koji bi u zenitu imao magnitudu ne manju od -3. Ova definicija je preciznija, jer što je meteor dalje od zenita to je prividno manje sjajan. Meteor koji na visini h nad horizontom ima magnitudu mh bi u zenitu imao magnitudu mz: Razlog leži u udaljenosti od posmatrača. Bolid magnitude -6 koji se u zenitu završava na 50 kilometara iznad posmatrača, ako je na 5° iznad horizonta biće udaljen 600 kilometara od posmatrača i imaće magnitudu od svega -1.
Međunarodna meteorska organizacija definiše i „video-bolide“, kao meteore koji imaju „video-magnitudu“ -3 ili sjajniju, ali s obzirom na to da video-kamere snimaju i u infracrvenom delu spektra, nije lako napraviti vezu između vizuelne i video magnitude. Različiti su pokušaju načinjeni da se definiše „radio-bolid“, ali za sada nije moguće dati preciznu definiciju radio-signala koji bi odgovarao bolidima.
Mada su neki bolidi poreklom iz meteorskih rojeva (Perseidi su npr. posebno bogati bolidima), većinom su sporadici. Kao i broj sporadika u jedinici vremena, tako i broj bolida u jedinici vremena nije konstantan već varira. Međutim, učestanost pojave bolida ne prati učestanost pojave sporadika. Na godišnjem planu, maksimum aktivnosti bolida je u vreme oko prolećne ravnodnevice, iako je tada minimum aktivnosti sporadika (za posmatrače na severnoj hemisferi). Učestanost bolida je gotovo tri puta manja od ove maksimalne vrednosti u vreme jesenje ravnodnevice. Dnevne oscilacije su takođe suprotne oscilaciji broja sporadika — najviše bolida se može videti u 18.00 časova po lokalnom vremenu, a najmanje u 6.00 (odnos je 4:1). Razlog ovih varijacija je dvojak. Varijacije na godišnjem nivou su posledica nehomogenog (neizotropnog) rasporeda meteoroida na Zemljinoj orbiti. Dnevne razlike su posledica različite brzine u odnosu na Zemlju (geocentrična brzina) kojom meteori ulaze u atmosferu u različito doba dana. Naime (v. ) u vreme lokalne zore se posmatrač nalazi na strani Zemlje u smeru kojim Zemlja revoluira oko Sunca, tako da je brzina meteoroida zbir njihove heliocentrične brzine i brzine revolucije Zemlje. U vreme lokalnog zalaska Sunca, posmatrač je na suprotnoj strani, tako da je geocentrična brzina meteoroida razlika heliocentrične brzine meteoroida i brzine revolucije Zemlje. Brži meteoroidi uzrokuju sjajnije meteore, ali je to tačno samo do jedne granične mase meteoroida. Kod čestica veće mase, veća brzina znači da ablacija počinje u višim i ređim slojevima atmosfere. Čestice male brzine počinju sa ablacijom u nižim, gušćim slojevima atmosfere, gde je (zbog veće gustine) transformacija kinetičke energije meteoroida u jonizaciju atmosfere efikasniji proces koji se pritom još i odvija bliže posmatraču, zbog čega se javljaju sjajniji meteori. Očekuje se da dnevni efekat ima dominantnu ulogu u blizini ekvatora, a da ne igra gotovo nikakvu ulogu na polovima Zemlje, gde bi dominirao efekat neizotropnog rasporeda meteoroida na Zemljinoj orbiti. Međutim, za sada nedostaju posmatrački podaci kako iz tropskih tako i iz polarnih oblasti.
Meteoriti
mini|thumb|180px|[[Baringer krater (poznat i kao Arizona krater), prvi krater na Zemlji za koji je ustanovljeno meteoritsko poreklo]] mini|thumb|180px|[[Tektiti]] mini|thumb|180px|Nediferencirani meteorit — [[kondriti|hondrit (uočljive su hondrule koje meteoritu daju zrnastu strukturu) ]] mini|thumb|180px|Diferencirani stenoviti meteorit — [[ahondrit]] mini|thumb|180px|[[Gvozdeni meteorit]] mini|thumb|180px|[[Stenovito-gvozdeni meteorit]] Meteoroid koji dospe na površinu Zemlje ili nekog drugog nebeskog tela se naziva meteorit. Meteoriti su najčešće asteroidnog porekla, ali je nađeno i identifikovano više od sto meteorita koji potiču sa Marsa i dvadesetak onih koji potiču od Meseca. Meteoroidi kometskog porekla su po pravilu suviše slabe konzistencije da bi preživeli prolazak kroz atmosferu Zemlje. Osim meteoroida dovoljno krupnih i čvrstih da bi preživeli ablaciju u atmosferi, na površinu Zemlje dospevaju i sitne čestice — mikrometeoriti — koji pri ulasku u atmosferu vrlo brzo uspore, tako da ne dolazi do ablacije i pojave meteora, a zatim se polako spuštaju na površinu Zemlje. Godišnje na Zemlju padne oko 10.000 tona mikrometeorita.
Kada meteoroid uđe u Zemljinu atmosferu, njegova površina se zagreva i topi usled trenja, pri čemu nastaje karakteristično glatka površina. Kapljice otopljene na čeonom delu meteoroida mogu da se sakupljaju i ohlade na repnom delu meteoroida, usled čega nastaje „orijentisani meteorit“. Meteoroid od koga nastaje meteor ulazi u atmosferu najčešće brzinom od 15 do 20 km/s javljajući se kao meteor na visini od oko 100 kilometara. Usled trenja, meteoroid usporava, i na visini od približno 20 kilometara ima brzinu 3 km/s, dovoljno malu da proces ablacije stane, a samim tim nestaje i svetlost koju vidimo kao meteor. Ovaj deo leta meteoroida se naziva „tamni let“. Otopljeni materijal na površini se hladi, dajući karakterističnu tamnu pokoricu, koja je kod gvozdenih meteora tanja nego kod stenovitih
Pri udaru o tlo, meteorit pravi udarni krater, a izbačeni i otopljeni materijal zemaljskog porekla se hladi i formira tektite. Kod većine tela u Sunčevom sistemu, ne postoji vulkanska niti tektonska aktivnost, tako da su udarni krateri meteorita jedini odgovorni za izgled reljefa.
Do sada je pronađeno oko 30.000 meteorita, od toga oko 24.000 na Antarktiku, 4.000 u Sahari i 2.000 na drugim mestima. Verovatnoća pada nekog meteorita na Antarktik nije ništa veća nego na nekom drugom mestu na Zemlji, ali su meteoriti na Antarktiku bolje očuvani zahvaljujući niskim i stabilnim temperaturama kao i zbog slabe erozije usled nedostatka površinske vode i vegetacije. Meteorite je na večitom snegu i ledu lakše uočiti i prepoznati jer nisu pomešani sa sličnim stenama koje potiču sa Zemlje. Osim toga, u materijalu koji su Apolo misije vratile na Zemlju sa Meseca identifikovana su dva meteorita (hondriti, v. niže u tekstu), a pomoću Oportjuniti rovera je identifikovan jedan gvozdeni meteorit na Marsu.
Podela
Po sastavu, meteoriti se mogu podeliti na stenovite (aeroliti), gvozdene (sideriti) i stenovito-gvozdene meteorite (sideroliti). Stenoviti meteoriti su najčešći među meteoritima koji su nađeni neposredno nakon pada, tako da se može pretpostaviti da oni čine i najveći deo meteorita koji dospeju na površinu zemlje. Međutim, kako su gvozdeni meteoriti mnogo robusniji, a većinom i namagnetisani, to oni čine većinu meteorita čiji pad nije imao svedoke i nađeni su naknadno.
Stenoviti meteoriti čine više od 90% svih meteorita. Od toga, najveći deo čine hondriti, meteoriti u čijoj se strukturi jasno zapažaju zrnca — hondrule (na grčkom hondrula znači zrno). Među hondritima su od posebnog interesa ugljenični (karbonatni) hondriti, čiji sastav odgovara sastavu Sunčevog sistema i samog Sunca (ako se izuzmu gasovite i pojedine isparljive komponente). Spadaju u najstarije meteorite, starost im je bliska starosti Sunčevog sistema (4,6 milijardi godina) tako da predstavljaju nezamenljiv izvor informacija o formiranju Sistema.
Sa nebeskih tela koja su bila dovoljno topla (bilo usled sudara sa drugim telima ili radioaktivnog raspada) da bi se otopila potiču ostale klase meteorita. Prilikom otapanja tela, lakše komponente (jedinjenja silicijuma, aluminijuma, kalcijuma, kiseonika) su isplivale na površinu formirajući koru, dok su teži materijali (gvožđe i nikl) formirali jezgro tela. Nakon sudara je došlo do fragmentacije ovih diferenciranih tela, i od njih potiču diferencirani meteoriti — ahondriti, gvozdeni i stenovito-gvozdeni meteoriti.
Ahondriti u stenoviti meteoriti koji predstavljaju delove kore diferenciranih nebeskih tela, najčešće asteroida. Po sastavu su identični sa zemaljskim stenama. Nazvani su po tome što nemaju hondrule. U ahondrite spadaju i meteori poreklom sa Marsa i Meseca. Meteoriti sa Marsa i Meseca su mlađi od ostalih ahondrita.
Gvozdeni meteoriti čine oko 6% svih meteorita, i najveći poznati meteoriti su upravo gvozdeni meteoriti. Poreklom su iz jezgara asteroida, a oslobođeni su u sudarima dovoljno snažnim da bude oslobođen materijal iz jezgra.
Stenovito-gvozdeni meteoriti su mogli nastati na dva načina. Prvi je odlamanje od asteroida na granici kore i jezgra, a drugi sudar stenovitog i gvozdenog asteroida, pri čemu nastaje meteoroid koji se sastoji od delova oba tela. Stenovito-gvozdeni asteroidi su najređi.
Vizuelna posmatranja
Vizuelna posmatranja meteora su najstariji metod proučavanja meteora (postoje podaci iz drugog milenijuma p. n. e. iz Mesopotamije i drevne Kine). Mada danas postoje znatno naprednije tehnike, vizuelna posmatranja su najbolji način da se uporede istorijski sa aktuelnim podacima. Osim toga, zahvaljujući relativnoj jednostavnosti, vizuelna posmatranja su najmasovonija tehnika među amaterima.
Da bi vizuelno posmatranje imalo smisla, potrebno je da bude zadovoljeno nekoliko uslova. Radijant mora da bude dovoljno visoko nad horizontom — posmatranja nemaju smisla ako je horizontska visina radijanta manja od 20° osim u slučaju pljuskova. Drugi zahtev se odnosi na kvalitet neba — granična magnituda (magnituda najslabijeg vidljivog meteora odnosno zvezde) ne sme da bude manja od 5, Sunce mora da bude bar 12° ispod horizonta, a treba da bude vidljivo najmanje 80% neba (u smislu da nije zaklonjeno oblacima ili nekim predmetom, npr. drvetom ili građevinom). Mesec treba da je ili između poslednje i prve četvrti (kada je vidljivo manje od 50% njegove površine) ili nisko nad horizontom. Mesec koji je između prve i poslednje četvrti (vidljivo više od 50% površine) a visoko nad horizontom može da dovede dotle da posmatrač vidi svega 10% meteora koje bi video pri potpuno tamnom nebu.
U toku posmatranja se beleži:
Ova tehnika se može primeniti i pri maksimumu roja, pa čak i pri pljusku kakav su imali Leonidi 1998. godine sa 60 meteora u minuti, uz nekoliko korekcija — ne treba beležiti podatke o boji, tragu, a pri pljusku čak ni o pripadnosti roju osim za očigledne sporadike, jer se može smatrati da svi viđeni meteori pripadaju roju koji ima maksimum. Takođe, treba češće beležiti vreme i određivati graničnu magnitudu.