cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vizantijsko-persijski rat (602–628)
Ustanak dvojice Iraklija
U nastojanju da poveća prihode i smanji troškove, Iraklije je ograničio broj onih crkvenih lica koja su bila pod pokroviteljstvom države jednostavno tako što nove kadrove nije isplaćivao iz državne blagajne. Koristio se ceremonijama da legitimiše svoju dinastiju, a da bi ojačao svoju poziciju osigurao je reputaciju pokrovitelja pravde.
Polet Persije
Iskoristivši trenutno stanje u Vizantiji, Persijanci su pokorili gradove duž granice u Jermeniji i Gornjoj Mesopotamiji. Duž Eufrata su zauzeli Mardin i Amidu (609); Edesa, za koju je većina Vizantinaca bila ubeđena da će odoleti svim neprijateljima zbog toga što je bila sedište Avgara V, jednog od prvih hrišćanskih vladara, pala je već iduće 610. U Jermeniji se strateški važan grad Teodosiopolj predao 609. ili 610. i to zahvaljujući čoveku koji je tvrdio da je Teodosije, najstariji sin i savladar cara Mavrikija, koji je navodno izbegao Hozroju.
Iraklijevo uzdizanje do carskog zvanja nije ništa pomoglo očajnoj situaciji u kojoj se našlo carstvo. Naprotiv, novi car je otpočeo vladavinu tako što je pokušao da izdejstvuje mir s Persijancima, budući da je zbačen Foka, zbog koga je inače izbio rat. Međutim, Persijanci su odbili ove ponude zaneseni time koliko su daleko odmakli. Prema istoričaru Volteru Kegiju, moguće je da je Persijancima bio cilj da obnove, ili čak da nadmaše staro Ahemenidsko carstvo uništavanjem Vizantijskog, ali zbog nedostatka pisanih svedočanstava s te strane nema potvrde za tako nešto. Međutim, najbolje objašnjenje, kako se čini, bilo bi to da su tadašnje prilike u Vizantiji, kao i početni uspesi, podstakle Persijancima želju za plenom, moći i teritorijom.
Prema ustaljenom običaju, vizantijski carevi nisu uzimali učešća na bojnom polju u ulozi glavokomandujućeg. Iraklije je upravo to uradio i pridružio se svom vojskovođi ispod zidina Cezareje. Međutim, Prisk se pravio da je bolestan i nije se pojavio pred njim. Za cara je to je bila prikrivena uvreda; krijući svoj prezir prema potčinjenom, vratio se u Konstantinopolj 612. U međuvremenu, na carevo nezadovoljstvo, Šahinove trupe su nekako uspele da se izvuku iz obruča, ostavivši grad da gori u plamenu. Prisk je ubrzo smenjen sa položaja zajedno sa ostalih dužnosnicima koji su delovali pod Fokom. Stari Mavrikijev vojskovođa, Filipik, imenovan je za glavokomandujućeg, ali se on pokazao da nije dorastao situaciji, jer je izbegavao bitke. Naposletku, da bi učrvstio komandu nad vojskom, Irakije je imenovao sebe i svog brata Teodora za glavokomandujuće.
Hozroje je iskoristio nepripravnost Iraklijevih vojskovođa i izveo napad na vizantijsku Siriju, kojim je rukovodio persijski vojskovođa Šahrbaraz. Iraklije je pokušao da zaustavi ovaj prodor u Antiohiji, ali i pored blagoslova Teodora iz Sikeona, Vizantinci su pod Iraklijem i Nikitom pretrpeli ozbiljan poraz od Šahina. Pojedinosti ove bitke nisu poznate. Posle ove pobede, Persijanci su opljačkali grad, ubili tamošnjeg patrijarha i odveli za sobom veći broj građana. Uprkos kakvom-takvom početnom uspehu, Vizantinci su naposletku izgubili tu bitku iz tog razloga što su se ograničili na područje tek nešto severno od Antiohije, kod Kilikijske kapije. Ovaj poraz utoliko je bio ozbiljan što je prepolovio carstvo na pola, prekinuvši vezu između Carigrada i anadolijskim oblastima sa Sirijom, Palestinom, Egiptom i kartaginskim egzarhatom.
Pad Jerusalima
Otpor u Siriji i Palestini nije bio dovoljno jak da odbije navalu Persijanaca. Iako su meštani podigli utvrđenja, uglavnom su nastojali da se nagode sa zavojevačima. Damask, Apameja i Emesa brzo su pali tokom 613, čime je Persijancima bio otvoren put ka jugu. Nikita je nastavio s otporom, ali je poražen kod Dare. Istina, izvojevao je sitnu pobedu blizu Emese, gde su obe strane zadobile teške gubitke: ukupan broj poginulih iznosio je 20.000. Situacija je postala utoliko kritičnija kada su Persijanci posle dvadesetodnevne opsade zauzeli sveti grad Jerusalim. Negde između 57.000 i 66.500 ljudi je pobijeno na stravičan način, a među 35.000 porobljenih našao se i tamošnji patrijarh Zaharije. Više crkava je spaljeno (između ostalog i crkva Svetog Groba), a brojne relikvije, od kojih su najvažnije Časni krst, Sveto koplje i Sveti sunđer, odnete su u Ktesifon, persijsku prestonicu. Gubitak ovih relikvija objašnjavan je tada kao jasan znak Božje nemilosti. Većina je za sve te nedaće optuživala Jevreje. Bilo je izveštaja da su Jevreji izašli Persijancima u susret prilikom zauzimanja izvesnih gradova, kao i to da su pokušavali da ubiju hrišćane u onim mestima koje su zavojevači već zauzeli, u čemu su bili sprečavani. Međutim, pre će biti da su ovakve glasine u velikoj meri preterane i da su nastale kao rezultat opšte histerije.
Egipat
Godine 616. Šahrbarazove snage napale su Egipat, provinciju koja je tri veka uglavnom bila pošteđena ratnih razaranja. Koptsko stanovništvo koje je nastanjivalo Egipat i ispovedalo monofizitstvo, bilo je ušutkano halkedonskom dogmom, pa ih kao takve nije nešto naročito privlačilo da izađu carskoj vojsci u susret. I pored toga što su kod persijskog cara naišli na podršku, mnogima je persijska okupacija ostala u lošem sećanju. Otpor sa vizantijske strane u Aleksandriji pružao je Nikita. Međutim, posle godinu dana opsade otpor je skršen, i to zahvaljujući izdajniku, koji je Persijancima otkrio kako da preko isušenog korita uđu u grad. Nikita je izbegao na Kipar zajedno sa patrijarhom Jovanom, koji ga je podržavao u Egiptu. Nikitina sudbina ostaje nerazjašnjena, pošto nema nikakvih izveštaja o njemu posle ovog događaja, ali zasigurno je da je Iraklije ostao bez pouzdanog vojskovođe. Gubitak Egipta predstavljao je težak udarac po ionako uzdrmano carstvo, jer se Konstantinopolj oslanjao na isporuku žita iz te provincije; to je imalo za posledicu ukidanje njegove besplatne podele.
thumb|right|Sasanidsko carstvo na vrhuncu svoje moći pod Hozrojem, oko 620.
Anadolija
Stvari su počele da izgledaju utoliko strašnije po Vizantince kada je pao Halkedon (617), koji se nalazio odmah preko puta Konstantinopolja. Persijski vojskovođa Šahin primio je ljubazno mirovnu delegaciju, ali joj je dao do znanja da on nema ovlašćenja da se upliće u te stvari; uputio ih je Hozroju, koji je međutim odbio Iraklijevu mirovnu ponudu sledećim rečima:
Reorganizacija vojnog i upravnog sistema
mini|200p|Srebrni novac (heksagram) [[Konstans II|Konstansa II i Konstantina IV sa legendom Deus adiuta Romanis.]]
Hozrojevo pismo, međutim, nije obeshrabrilo Iraklija; naprotiv, ono ga je podstaklo da preduzme očajnički potez protiv Persijanaca. Da bi pripremio carstvo za predstojeću borbu, pristupio je reorganizaciji istog.
Upravo za vreme Iraklija uvodi se novi apoen za srebrni novac — heksagram. Heksagram je prvi put pušten u opticaj 615. Ono što ga je činilo posebnim jeste natpis koji je nosio, Deus adiuta Romanis. Kako navodi Kegi, iako se izdavanje ovog novca ne može pripisivati određenom događaju, ovaj poziv za božanskom pomoći dirljivo odražava i izražava tadašnje napete i očajne prilike kao i teskobe. Bakarni novac (folis) takođe je izgubio na svojoj težini (sa 11 grama spao je na nekih 8-9).
Iraklije se suočio s ozbiljnim smanjenjem prihoda usled gubitka ekonomsko važnih provincija; da nevolja bude još veća, kuga koja je izbila 619. dodatno je oštetila poresku osnovicu i povećala strah od Božje odmazde. Vlada je morala da smanji troškove s obzirom na gubitak teritorija od kojih je ostvarivala prihode.
Iraklije je prepolovio plate državnim službenicima, sproveo povećanje poreza, podigao zajmove i uveo krajnje mere protiv korumpiranih zvaničnika, sve u cilju da isfinansira svoju vojnu. Uprkos neslaganju sveštenstva po pitanju braka sa Martinom, ono je odlučno stalo iza Iraklijevih mera na taj način što je širilo među narodom to da je dužnost svakog pravovernog hrišćanina da se bori protiv nevernika; takođe, ono je caru izašlo u susret i materijalno, ponudivši mu ratni zajam, koji se sastojao od svog zlatnog i srebrnog posuđa. Plemeniti metali skidani su sa spomenika, čak i sa zidova Svete Sofije. U ovom vojnom poduhvatu mnogi istoričari počev od Viljema Tirskog videli su prvi „krstaški“ rat, ili bar preteču docnijih vojni protiv nevernika; međutim, neki istoričari poput Kegija se ne slažu s ovim. Kegi pak navodi da se u ovom slučaju ne radi o jednostavnoj krstaškoj vojnoj, nego o višedimenzionalnom konfliktu u kom je verska revnost bila samo jedan od elemenata.
Vizantijska vojska je popunjena prilivom svežih snaga: skupljeno je na hiljade dobrovoljaca koji su se opremili na račun crkvenog novca; na njenom čelu se našao vojskovođa dorastao nastaloj situaciji.
U starijoj literaturi, a naročito kod Ostrogorskog, naće se da je u ovo vreme u preostalim maloazijskim pokrajinama otpočelo izgrađivanje tematskog uređenja. Tu je tema (θέμα) shvaćena kao vojno-upravna jedinica nastanjena vojnim odredima pod komandom stratega (στρατηγός), u čijim rukama se nalazila i civilna i vojna vlast. Savremeni naučnici generalno osporavaju ovako nešto pod obrazloženjem da se radi o anahronizmu u Teofanovoj hronici. Po njima, nastanak temâ pada nešto docnije, za vreme vladavine Iraklijevog naslednika Konstansa II.
Pohod u Kapadokiju i Pont (622–623)
Pošto je svečano proslavio Uskrs u nedelju 4. aprila 622, Iraklije je već drugoga dana ovog velikog hrišćanskog praznika napustio prestonicu. Njegov odlazak u pohod protiv hulitelja Hristove zaostavštine protekao je u verskom uzbuđenju. Georgije Pisida je tom prilikom održao govor u kom je predvideo da će se Iraklijeve crne cipele (μελεμβαφὲς πέδιλον) zarumeneti od persijske krvi (βάψαις ἐρυθρόν περσικῶν ἐξ αἱμάτων). Svog desetogodišnjeg sina Konstantina Iraklije je imenovao za svog namesnika u odsustvu. Stvarna uprava bila je međutim u rukama patrijarha Sergija i patricija Bona, koji su delovali u saglasnosti sa Senatom.
Iz Konstantinopolja Iraklije se zaputio morskim putem duž jonske obale na Rodos, a potom na istok u Kilikiju gde se iskrcao na mestu znamenite pobede Aleksandra Velikog nad Darijem III. Tamo je proveo čitavo leto u intenzivnom programu taktičkih vežbi i manevara.
Odmah s jeseni je preduzeo jedan smeli poduhvat: upao je neprijatelju iza leđa, u Kapadokiju, i time ga primorao da se povuče iz Bitinije i Galatije. Ono što se dogodilo potom nije u potpunosti jasno, ali sa sigurnošću se zna da je Iraklije izvojevao odlučujuću pobedu nad Šahrbarazom kod Isa.
Ključni činilac koji je doprineo ovome jeste taj što je Iraklije na vreme prozreo klopku koja mu je priređena. Imavši je u vidu, izigrao je povlačenje svoje vojske i tako izmamio neprijatelja iz zasede. Zatim su na scenu stupili optimati koji su među neprijatelje uneli pometnju i nagnali ih na beg. Na taj način spašena je Anadolija.
Po ovoj pobedi, koja mu je donela reputaciju vojskovođe doraslog situaciji a njegovoj vojsci povratila ugled, Iraklije je ostavio svoju vojsku da prezimi na Pontu, dok se on, zajedno sa svojim „pesnikom laureatom“ Georgijem Pisidom, vratio u prestonicu da sredi u međuvremenu zategnute odnose sa kaganom.
Avarsko-slovenska najezda
Krajem 6. veka samo pojedina slovenska plemena su se naselila na Balkanu. Međutim, po propasti Mavrikijeve dunavske ekspedicije otpočelo je masovno naseljavanje ovih prostora slovenskim plemenima. Zabeleženi su padovi Singidunuma (Beograd), Viminacijuma (Kostolac), Naisusa (Niš) i Serdike (Sofija), Skardone (Skradin), Solone (Solin), Delminijuma (Tomislavgrad), Narone (Vid) i Epidaura (Cavtat). Pad rimsko-vizantijske vlasti i kulture u severozapadnom delu Balkana povezan je naročito sa propašću Salone. Tek mali deo stanovništva je umakao na lađe i utočište našao na obližnjim ostrvima Bratiji, Solenciji, Fariji, Liziji i Korkiri. Tih godina i Solun se našao na udaru Droguvitâ, Sagudatâ, Velegizitâ, Vajunitâ, Verzitâ i dr. slovenskih plemena iz zaleđa pod vođstvom izvesnog Hacona. Od upada ovih plemena opustošena je čitava Tesalija sa ostrvima, Helada, Kikladski arhipelag, Ahaja, Epir i priobalni pojas Male Azije.
Štaviše, u Pseudo-Isidorovoj hronici stoji (Patrologiae cur. compl., t. 83, c. 1056) da su na početku Iraklijeve vladavine Sloveni (Sclavi) otuđili Grčku od Rimljana (Graeciam Romanis tulerunt).
Vizantinci po tom pitanju nisu mogli konkretno ništa da preduzmu, jer su im ruke bile vezane u ratu sa Persijancima. Istina, Iraklije je pokušao da se nagodi s avarskim kaganom i poslao mu je svog izaslanika, preko kog ga je obavestio da će Vizantinci platiti tribut ukoliko se on i njegova vojska povuku iznad Dunava. Na to je kagan odgovorio da bi hteo da se sastane sa carem lično 5. juna (623) u Herakleji gde mu je bila smeštena vojska; Iraklije je pristao na ovo i zajedno sa svojom dvorskom svitom zaputio se kaganu. Međutim, ovaj nije održao svoju reč, nego je na putu za Herakleju postavio zamku, ali je Iraklije, obavešten na vreme o tome, uspeo da izbegne od avarskih konjanika koji su ga gonili sve do Konstantinopolja. Više njih iz Iraklijeve pratnje dopalo je ili neprijateljskog mača ili zarobljeništva. Ista sudbina zadesila je i 70.000 tračkih seljaka koji su se navodno našli tu da vide svog cara. I pored toga što su ga nasamarili, Iraklije je bio prinuđen da da Avarima subvenciju u iznosu od 200.000 solida i da preda kao taoce svog vanbračnog sina Jovana Atalariha, nećaka Stefana i vanbračnog sina patricija Bona, sve to zauzvrat za mir. Ovo mu je dalo više mogućnosti da se posveti sređivanju prilika na Istoku.
Vizantinci napadaju Persiju
Krajem marta 624. Iraklije se vratio svojoj vojsci povevši tom prilikom i Martinu. Pošto je osigurao Malu Aziju, očigledno se nosio mišlju da prenese rat u Persiju. Po svoj prilici iste te 624. ponudio je mir Hozroju, zapretivši mu da će u suprotnom napasti Persiju; no, veliki kralj je prezrivo odbio tu ponudu.
Nije sasvim sigurno kako je Iraklije osmislio svoju dugoročnu stretegiju i isplanirao operacije za pohod na Persiju. Dugogodišnje rimsko iskustvo nalagalo je da je munjevit i dubok udar najdelotvornije rešenje u ratu protiv Persije. Poprište borbi vođenih od 624. do 628. bila je široka pozornica Anadolije, Kavkaza, zapadnog Irana i Mesopotamije. To nipošto nije bilo poziciono ratovanje, već, naprotiv, ekspediciono i iziskivalo je manevrisanje nad tim ogromnom prostorom. Fronta u pravom smislu te reči nije bilo.
Radeći na pohodu, Iraklije je svojevoljno napustio svaki pokušaj da osigura sebi zaleđinu i vezu sa morem i zaputio se preko današnje Jermenije i Azerbejdžana, odakle je smerao da direktno upadne u jezgro persijskih zemalja. Njegove snage su, tobože, po Sebeosu, iznosile 120.000 ljudi; no, kako ocenjuje Kegi, ta cifra je previsoka. Verovatno se radilo tek o petini ili šestini toga; u svakom slučaju ne više od trećine. Pre nego što se zaputio do Kavkaza, Iraklije je povratio Cezareju, u prkos pismu koje mu je prethodno poslao Hozroje. Zatim se zaputio duž reke Araks, uništivši pri tom persijski Dvin, sedište Jermenije, i Nahičevan. Kod Ganzaka se susreo sa Hozrojevom vojskom, koja je brojala oko 40.000 ljudi. Uz pomoć lojalnih Arapa, uspeo je da zarobi i pogubi neke od pripadnika Hozrojeve garde, što je dovelo do rasula persijske vojske. U znak odmazde zbog uništenih pravoslavnih svetinja, Iraklije je zapalio čuveni Zoroasterov hram u Tahti Sulejmanu.
Iraklije je prezimeo u kavkaskoj Albaniji, gde je prikupljao snage za iduću godinu. Hozroje mu nije dao mira. Poslao je na njega tri vojske pod Šahrbarazom, Šahinom i Šahraplakanom. Šahraplakan je povratio zemlje do Sivnika, nameravajući da zatvori planinske klance. Šahrbaraz je imao da se ispreči Irakliju na putu ukoliko se ovaj krene povlačiti prema kavkaskoj Iberiji, a Šahin da onemogući istom prolaz kroz Bitliški klanac. Iraklije je gledao da se suoči s tim vojskama ponaosob, a zabrinutim Lazičanima, Abazgima i ostalim iberskim saveznicima obratio se sledećim rečima:
Iraklije je proveo ostatak zime severno od jezera Van. S proleća je preduzeo proboj u pravcu Eufrata. Za samo sedam dana obišao je planinu Ararat i više od 300 kilometara duž reke Arzanije da bi osvojio Amidu i Martiropolj, važne tvrđave na gornjem Tigru. Potom je, gonjen od Šahrbaraza, nastavio s probojem prema Eufratu. Prema arapskim izvorima, zaustavljen je kod Satidame ili na reci Batman Su i poražen; vizantijski izvori, međutim, ne spominju ovaj događaj. Zabeležen još jedan manji okršaj između Iraklija i Šahrbaraza na reci Sarus, blizu današnje Adane. Vizantinci su ni manje ni više pohitali preko mosta koji se nalazio na ovoj reci. Šahrbaraz je izigrao povlačenje namavišvi tako Vizantince u klopku, što je rezultiralo uništenjem Iraklijeve prethodnice u roku od samo nekoliko minuta. Persijanci, međutim, nisu pribegli zauzimanju mosta, i Iraklije ga je prešao sa zaštitnicom, ne prezajući od kiše strela, zadenuvši boj s Persijancima. Svoje divljenje prema Irakliju Šahrbaraz je izrazio jednom grčkom renegatu:
Montezuma, Kansas
Montezuma je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Vizantijsko-persijski rat (602–628)
Opsada Konstantinopolja iz 626.
Videvši da je odlučan udarac nužan da bi se Vizantinci ućutkali, Hozroje je pribegao stvaranju dve nove vojske, u čije redove su ulazili svi sposobni muškarci, među kojima je bilo i stranaca. Šahinu je povereno 50.000 sa kojima je imao da ostane u Mesopotamiji i Jermeniji i sprečava Iraklija od upadanja u Persiju; manja vojska pod Šahrbarazom izmakla je bokove Iraklijeve vojske i najkraćim putem doprla do Halkedona, persijskog uporišta s druge strane Bosfora. Hozroje je takođe pregovarao sa avarskim kaganom u vezi sa koordiniranim napadom iz dva pravca. Persijska vojska se stacionirala u Halkedonu, dok su se Avari našli pred samim zidinama Konstantinopolja s evropske strane. Međutim, sve dok su Vizantinci držali pod kontrolom moreuz, Persijanci nisu mogli da se odbace na drugu stranu i izađu u susret saveznicima. Štaviše, Persijanci i Avari su imali poteškoća s komunikacijom, koju su ometali gospodari Bosfora, premda je, bez sumnje, nje bilo.
Montezuma, Kansas
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 966, što je 0 (0,0 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Vizantijsko-persijski rat (602–628)
Opsada Konstantinopolja iz 626.
Odbrana Konstantinopolja nalazila se u rukama patrijarha Sergija i particija Bona. Iako je bio ubeđen da je prestonica relativno na sigurnom, Iraklije je za njenu odbranu ipak izdvojio nešto svojih snaga, čisto da podigne moral braniocima (drugi deo pod komandom njegovog brata Teodora imao je da se suoči sa Šahinom, dok je s trećim i najmanjim, koji je ostao pod njegovom komandom, nameravao da upadne u srce Persije). Pismenim putem sa persijskog bojišta naložio je da se osiguraju prilazi na bedeme, spreme pokretne kule, podignu barikade i pobije kolje, izgrade bacači strela i kamenja, kao i slične sprave, i da se spreme razne lađe koje je on, Iraklije, već odavno bio izgradio. U odbrani su sem vojske učestvovali i naoružani građani, mornari, zatečeni stranci i vlahernski Jermeni.
Sveopšti napad na gradske zidine usledio je 29. juna 626. I pored konstantnog mesečnog bombardovanja, moral branitelja bio je na nezavidnom nivou: patrijarh Sergije održavao je verski entuzijazam povorkama koje su išle duž zidina sa ikonom Bogorodice.
Vizantijska flota je 7. avgusta opkolila i uništila flotu persijskih splavova na kojima su se prevozile trupe preko Bosfora. Sloveni pod Avarima su preko Zlatnog roga preduzeli juriš na zidine sa morske strane, dok je glavnina avarske vojske napale one sa kopnene strane. Patricije Bon je na slovenske monoksile (odnoderovke) poslao galije koje su ih uništile; Avarski napad s kopna od 6. do 7. avgusta takođe je prošao bezuspešno. Na vest da je Teodor, Iraklijev brat, izvojevao odlučnu pobedu nad Šahinom, zbog čega je ovaj pao u depresiju od koje je i umro, Avari su se u roku od dva dana pokupili i povukli u zaleđe Balkana: više nikada nisu predstavljali ozbiljnu pretnju po Konstantinopolj i Vizantiju uopšte. Iako je Šahrbarazova vojska i dalje prebivala utaborena kod Halkedona, Konstantinopolj više nije bio u opasnosti. U zahvalnost za razbijanje neprijateljske opsade i navodnu pomoć same Bogorodice, napisan je Akatist, verovatno trudom patrijarha Sergija ili Georgije Piside.
Vizantijsko-hazarsko savezništvo
U međuvremenu dok se odvijala opsada Konstantinopolja, Iraklije je sklopio savezništvo sa, kako vizantijski izvori navode, „Hazarima“ pod Zibelom, koga je darovao skupocenim poklonima i obećao ruku u purpuru rođene Eudoksije Epifanije. Odnosi između Vizantije i raznih zapadnih turskih plemena sežu daleko u 568, kada su se ovi poslednji pod svojim poglavarom Ištemijem, pošto su im se odnosi sa Persijom pogoršali zbog trgovine, okrenuli pravoslavnom carstvu. I ovom prilikom su Turci izašli u susret vizantijskom caru: odgovorili su mu slanjem 40.000 svojih ljudi u pustošenje persijske države Sasanida, što je ujedno označilo početak trećeg po redu rata sa ovom zemljom. Zajedničke operacije između Vizantinaca i Zapadnih Turaka usredsredile su se na opsadu opsedanje Tiflisa, gde su Vizantinci koristili helepole da bi razbili zidine, prve za koje se zna da su ih koristili. Hozroje je poslao 1.000 konjanika pod Šahraplakanom u pomoć opsednutom gradu, ali je pri svemu tom on pao, po svoj prilici pozne 628. Zibel je umro krajem iste godine, što je Epifaniju izbavilo od braka sa varvarinom. Dok se opsada odvijala, Iraklije je radio na tome da osigura svoje uporište na gornjem Tigru.
Bitka kod Ninive
Pošto je ostavio Zibela da nastavi s opsedanjem Tiflisa, Iraklije je sredinom septembra 627. preduzeo neočekivani zimski pohod na Persiju. Smelih i dubokih upada na Persiju sa vizantijske strane bilo je i ranije, kao što se da videti iz prethodnih poglavlja, ali su oni trajali svega par meseci do zime i nakon njih situacija na frontu ostajala bi nepromenjena. Istina, u izvesnim slučajevima šteta je bila teška, kao npr. prilikom razaranja Zoroasterovog hrama u Tahti Sulejmanu: pravi udarac po prestiž vladajuće dinastije, koja je, inače, vodila poreklo odande. Međutim, Hozroje je očigledo procenio da, i pored svega toga, ovi sezonski upadi nisu toliko vredni intervencije da zarad njih mora povući snage iz donedavno osvojene Sirije i Egipta. Na kraju krajeva, nosio se mišlju da će Iraklije i ovaj put odustati naposletku od daljnjeg riskantnog operisanja po prostoru širokih srazmera, što će se ubrzo pokazati pogrešnim.
U Iraklijevoj vojsci nalazilo se između 25-50.000 Vizantinaca i 40.000 „Hazara“ koji su ga ubrzo napustili, nenaviknuti na zimske uslove. Prodirao je brzo u dubinu neprijateljske teritorije. Za leđima mu se nalazio Jermenin Razat, koji je imao poteškoća u pribavljanju zaliha za svoju vojsku: Vizantinci su plenili većinu kako su se kretali na jug ka Asiriji. Krajem godine, nadomak ruševina drevne Ninive, Iraklije je napao Razata pre nego što je pojačanje moglo da dopre do ovog. Bitka se zadenula po magli, što je smanjilo preciznost persijskih strelaca. Iraklije je inscenirao povlačenje odvukavši Persijance u dolinu, a onda se iznenada obrušio na njih. Posle osmočasovnog okršaja, Persijanci su se najednom povukli na obližnje obronke: tokom bitke izginulo ih je otprilike 6.000. Patrijarh Nićifor navodi da je Razat izazvao Iraklija na megdan, na šta je ovaj pristao: u dvoboju koji je usledio pravoslavni car savladao je protivnika jednim ubodom.
Kako navodi Teofan, Vizantincima je dopalo dvadeset i osam persijskih zastava, ne uključujući one koje su bile slomljene. Sa mrtvih Persijanaca odneto je što oklopa, što šlemova, što oružja. Zaplenjeno je mnoštvo mačeva od čistog zlata, zlatom ukrašenih pojaseva, perli, Razatov štit od čistog zlatom (ukrašen sa sto dvadeset zlatnih listića) i njegov oklop takođe od čistog zlata. Živ je uhvaćen Varzamuz (Βαρσαμούσης), arhont Iberaca pod Persijancima (ὁ ἅρχων τῶν Ίβήρων τῶν ὑπὸ Πέρσαις).
Svršetak rata
Nemajući više pred sobom bilo kakvu vojsku koja bi im se suprotstavila, pobedonosni Vizantinci doprli su do Hozrojeve rezidencije Dastagerde. Tamo su pored tri stotine zarobljenih rimsko-vizantijskih zastava iz različitih perioda, naišli i na dragocenosti i neobične začine što ih je Hozroje ostavio za sobom, i to, kako Teofan prenosi, brdo aloje (ἀλόην πολλήν) i alojevine (ξύλα μεγἁλα ἀλόης), obilje svile (μέταξαν πολλήν) i platnenih košulja (καμίσια καρβάσια πολλά), šećera (ζάχαρ), đumbira (πίπερ) i još dosta toga izvanrednog. Neki su našli i nekovanog srebra (ἄσημον), haljina od čiste svile (ὁλοσήρικα ἱμάτια), mnoštvo vunenih tepiha (νακοτάπητά) i vezenih sagova (ταπήτια ἀπό βελόνης): sve to je spaljeno zbog svoje težine.
Hozroje je pak već bio izbegao u planine oko Suzijane s namerom da okupi sve raspoložive snage za odbranu Ktesifona. Iraklije mu je izdao sledeći ultimatum:
Međutim, Iraklije nije bio u prilici da napadne sam Ktesifon, budući da je kanal Naravan bio zatrpan delovima obrušenog mosta i što car sa svoje strane nije ništa preduzeo da ga zaobiđe.
Nezavisno od toga, persijska vojska se pobunila protiv Hozroja kog je svrgla i na njegovo mesto dovela sina mu Kavada II, takođe poznatog i kao Široje. Hozroje je bačen u tamnicu u kojoj je pet dana držan na ivici egzistencije. Ubijen je mučki petoga dana tako što su mu zarivene strelice u telo. Našavši se na prestolu Kavad je smesta pribegao pregovorima. Iraklije nije nametnuo oštre uslove, imajući u vidu da je i njegovo carstvo nadomak iscrpljenosti. Vizantinci su ovim mirom izdejstvovali povratak svih izgubljenih teritorija, predaju svojih zarobljenika, ratnu odštetu i, što je najvažnije od svega toga, vraćen im je Časni krst.
Kratkoročne posledice
Posle nekoliko meseci putovanja, Iraklije se najzad vratio u prestonicu gde je naišao na trijumfalan doček tamošnjeg življa. Ugovorom s Persijancima vraćen je Sveti Sunđer koji je pridodat Časnom Krstu prilikom raskošne ceremonije koja se održala 14. septembra 629. Svečana svita zaputila se ka Svetoj Sofiji; pred oduševljenom svetinom, Časni krst je pažljivo uzdignut nad crvenim oltarom. Za mnoge onovremenike taj čin je označio početak zlatnog doba u Vizantiji.
Zahvaljujući pozitivnom ishodu ovog rata, vizantijski car Iraklije je ostao zapamćen u istoriji kao jedan od najuspešnijih vojskovođa. Slavljen je kao novi Scipion zbog toga što je šest godina vodio rimsku vojsku iz pobede u pobedu, tamo gde ona pre nogom nije kročila. Trijumfalno uzdignuće Svetoga Krsta u Svetoj Sofiji predstavlja vrhunac njegovog dostugnuća. Da je tada kojim slučajem umro, prema rečima Normana Dejvisa, ostao bi zapamćen kao najveći rimski vojskovođa posle Julija Cezara. Umesto toga, proživeo je i za vremena najezde Arabljana, gubeći pred njihovim pomahnitalim naletom bitku za bitkom, što je umrljalo njegovu reputaciju pobednika. Džon Norič je ukratko obrazložio da je Iraklije živeo predugo.
Sa svoje strane, Sasanidi su se borili da stabilišu upravu. Hozrojev naslednik Kavad II umro je nedugo po dolasku na presto, što je Persiju gurnulo u višegodišnje dinastičko previranje i građanski rat. Jedan za drugim, na prestolu su se smenjivali Ardašir III, Šahrbaraz i Hozrojeve ćerke Purandohta i Azarmidohta. Tek sa dolaskom Hozrojevog unuka Izdigerda III na persijski presto, došlo je do uspostavljanja kakve-takve stabilnosti, premda je bilo isuviše kasno učiniti išta što bi moglo da spase poljuljanu persijsku državu Sasanida kojoj se neminovno bližio kraj.
Dugoročne posledice
Pogubni učinak rata 602-628, zajedno sa kumulativnim posledicama gotovo vekovnog vizantijsko-persijskog antagonizma, u potpunosti je iscrpio oba državna aparata. Persija je dodatno pogođena ekonomskom krizom, prekomernim oporezivanjem koje je poprimilo maha za vreme ratnog perioda, verskim nemirima i jačanjem oblasnih zemljoposednika na račun centralne vlasti oličene u ličnosti šaha. Prema Hauard-Džonstonu, Iraklijevi uspesi na bojnom polju tokom tekućih godina i političke posledice koje su imale za sobom, spasile su glavni bastion hrišćanstva na Bliskom Istoku i ozbiljno oslabili njegovog starog zoroastrijskog (zoratustranskog) takmaca; oni možda blede pred izvanrednim postignućima koje su izvojevali Arabljani tokom naredne dve decenije, ali i pored toga ne bi ih trebalo tek tako zanemariti.
Međutim, ni Vizantija nije prošla ništa bolje od Persije. Veći deo Balkana nalazio se u rukama Slovena. Pored toga, Anadolija je u nekoliko navrata pretrpela razaranje, a veza sa nedavno povraćenim teritorijama na Kavkazu, Siriji, Mesopotamiji, Palestini i Egiptu je oslabila u godinama provedenim pod persijskom okupacijom. S iscrpljenim finansijskim sredstvima, Vizantija je naišla na poteškoće u isplati ratnih dnevnica veteranima i vrbovanju nove momčadi. Klajv Fos nazvao je ovo prvom fazom u procesu koji je obeležio kraj Antike u Maloj Aziji.
Takođe, carstvu nije preostalo mnogo vremena da se oporavi do sledeće navale koja je usledila svega par godina pošto su najzad savladani Persijanci; doskora ujedinjeni Muhamedovom ispravnom vjerom, Arabljani su se kao „ljudski cunami“ sručili na paralisana carstva i zadali njihovim vojskama odlučujući poraz. Carstvo Sasanida, slomljeno prošlim ratom, podleglo je ovoj navali, dok je Vizantija još za života Iraklija izgubila tek povraćene istočne provincije. U idućim decenijama Vizantija će biti zauzeta ogorčenim borbama sa Arabljanima što će je za duže vreme onemogućiti da preduzme ma kakve ozbiljnije akcije na Zapadu.
Pajk
Pajk se može odnositi na
Pirs
Pirs se može odnositi na
Levego, Belluno
Levego je naselje u Italiji u provinciji Belluno, u regiji Veneto.
Pravoslavna ohridska arhiepiskopija
Zabrana registracije
Pravoslavnoj ohridskoj arhiepiskopiji je zabranjeno da se registruje od strane Makedonske državne komisije za religiju pod osnovom da je moguće registrovati samo jednu za svaku konfesiju, a i ime se ne razlikuje od Makedonske pravoslavne crkve — Ohridske arhiepiskopije. Makedonska pravoslavna crkva, nastala unilateralnom deklaracijom o autokefalnosti 1967. godine, priznata je samo od strane Državne religijske komisije Republike Makedonije, ali ni od jedne kanonske pravoslavne crkve.
Osnivanje
U pokušaju da se obnovi kanonski status i priznanje ostalih pravoslavnih crkava, Makedonska pravoslavna crkva pregovarala je sa Srpskom pravoslavnom crkvom, i pregovori su doveli do eventualnog dogovora potpisanog u Nišu u junu 2002. godine, poznatog kao Niški sporazum. Sporazum je potpisan od episkopa dve delegacije. Međutim, episkopi Makedonske pravoslavne crkve su bili žestoko kritikovani za potpisivanje, i pored toga što su na početku probali da brane sporazum, Sinod MPC je odbio sporazum.
Nakon toga je Pećka patrijaršija pozvala sve episkope, monahe i vernike da uđu u duhovno jedinstvo sa Srpskom pravoslavnom crkvom. Jovan Vraniškovski, mitropolit Velesa i Povardarja i svi sveštenici Velesa prihvatili su poziv, i svi su potpisali sporazum.
Dana 24. maja 2005, Pećka patrijaršija je potvrdila, da je on arhiepiskop ohridski i mitropolit skopski prema Niškom sporazumu. Istoga dana, pojavilo se saopštenje patrijarha i skupštine sa arhiepiskopom Jovanom kao predsednikom Svetog sinoda episkopata.
Struktura
Godine 2009, Pravoslavna ohridska arhiepiskopija se sastojala od jednog mitropolita, dva episkopa i jednog vikarnog episkopa.
Episkopije na teritoriji Repubike Makedonije:
Sveti sinod je konstituisan 23. decembra 2003. godine u manastiru Sv. Jovana Hrizostoma. Trenutni članovi Sinoda su:
Arhiepiskopija koristi crkveni staroslovenski jezik.
Ana Savojska
Ana Savojska (1306–1359), rođena kao Đovana (Jovana), bila je savojska grofica i vizantijska carica. Bila je druga supruga cara Andronika III Paleologa i majka Jovana V Paleologa u čije ime je bila regentkinja tokom građanskog rata u Vizantiji između 1341. i 1347. godine.
Život
Rođena je 1306. kao Đovana, ćerka savojskog grofa Amedea V i njegove druge supruge Marije, vojvotkinje od Brabanta. Docnije je isprošena za vizantijskog cara Andronika III, koji je od 1321. bio savladar svog dede Andronika II. Venčanje je obavljeno 1326. kada je Đovana stigla u Carigrad gde je prešla u pravoslavlje i dobila novo ime - Ana.
Androniku III, koji iz prethodnog braka nije imao dece, rodila je dve ćerke i dva sina:
Kada je 15. juna 1341. Andronik III preminuo, presto je nasledio Jovan V, koji je tek trebalo da napuni devet godina. Očekivalo se da položaj regenta preuzme Andronikov najbolji prijatelj i bliski saradnik Jovan Kantakuzin. Ipak, kada je Kantakuzin napustio prestonicu prilikom jednog ratnog pohoda, u Konstantinopolju je došlo do preokreta. Carica-majka Ana Savojska je sklopila savez protiv Kantakuzina sa carigradskim patrijarhom Jovanom XIV Kalekasom i ambicioznim dvoraninom Aleksijem Apokavkom. Tročlano namesništvo je Kantakuzina proglasilo za javnog neprijatelja, ali se vojskovođa proglasio za cara u tračkoj tvrđavi Didimotika. Na kraju, sukob između Jovana Kantakuzina i carigradskog regentstva se pretvorio u dug i razoran građanski rat (1341—1347). Kantakuzin je u početku imao podršku srpskog kralja Stefana Dušana, dok je bugarski car Ivan Aleksandar pomagao regente. U stvari, i srpski i bugarski vladar su osvajali i pustošili vizantijske teritorije za svoj račun, a prilike su se pogoršale kada se Kantakuzin okrenuo saradnji sa Orhanom I, vladarom iz osmanske dinastije.
S druge strane, Ana Savojska je tražila saveznike i u Zapadnoj Evropi. Pisala je papi Klementu VI u Avinjon u leto 1343. izjavljujući mu svoju lojalnost. Ta inicijativa prošla je bez rezultata, ali je u avgustu iste godine u Veneciji uspela da dobije zajam od 30.000 dukata pri čemu je morala da založi carski nakit. Ipak, 1347. Kantakuzin je trijumfovao u građanskom ratu i postao je, kao Jovan VI, savladar mladom Jovanu V koji je zatim oženio Kantakuzinovu ćerku Jelenu.
Ana Savojska je 1351. zauvek napustila Carigrad i otišla je u Solun. Tu je imala svoj dvor, izdavala je zakonske akte i kovala sopstveni novac. Njen poslednji državnički potez bio je dar koji je uputila solunskom manastiru Svetih besrebnika Kozme i Damjana što nagoveštava da je, možda, bila lošeg zdravlja. Preminula je u Solunu 1359. kao monahinja Anastasija.
Kvitman
Kvitman se može odnositi na
Tomah, Wisconsin
je grad u američkoj saveznoj državi Viskonsin.
Arhidam IV
Arhidam IV je bio spartanski kralj, 23. po redu iz loze Euripontida. Bio je sin kralja Eudamide I i vladao u periodu od oko 305. pne. do oko 275. pne. Godine 296. pne. ga je u bitci porazio Demetrije Poliorket.
Dubravica (razvrstavanje)
Izraz Dubravica može označavati nekoliko lokaliteta:
Hrvatska:
BiH:
Srbija:
Vidi i:
Čarlton
Čarlton se može odnositi na
Flandreau, South Dakota
Flandru je grad u američkoj saveznoj državi Južna Dakota.
294. pne.
Godina '''294. pne.''' bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao Godina konzulstva Megela i Regula (ili, rjeđe, godina 460. Ab urbe condita). Oznaka 294. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.
Flandreau, South Dakota
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 2.341, što je 35 (-1,5 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
294. pne.
mini|Antioh i Stratonika, prikaz na slici Jacques-Louis Davida
Cramchaban
Kranšaban je naselje i opština u zapadnoj Francuskoj u regionu Poatu-Šarant, u departmanu Primorski Šarant koja pripada prefekturi Rochelle.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 515 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 32 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 16,06 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 10 metara (maksimalnoj 33 m, a minimalnoj 1 m).
293. pne.
Godina '''293. pne.''' bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao Godina konzulstva Kurzora i Maksima (ili, rjeđe, godina 461. Ab urbe condita). Oznaka 293. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.
mini|Statua boga Eskulapa
Čatam
Čatam se može odnositi na
The Twilight Zone
Zona sumraka je američka televizijska serija koju je 1957. godine kreirao Rod Serling. Ovo je vrhunski spoj fantastike, naučne fantastike i horora. Svaka epizoda (njih 156. u orginalnoj seriji) sačinjena je od više različitih priča, a svaka od tih priča može dovesti gledaoca u situaciju da oseti strah ili da bude isprovociran samom tematikom priče.
Epizode počinju najavom:
Likovi iz serije su obični ljudi koji iz nekog razloga upadnu u zonu sumraka što često dovodi do neočekivanih zapleta na početku i raspleta na kraju epizode. Većina priča u serijalu Zona sumraka nam donose neočekivan kraj, ali i ostavlja epizodu nezavršenu u mašti gledalaca. Zona sumraka nas uvodi u jedan skriveni, tajni svet, u kome neprikosnoveno mesto zauzima mašta...
Prva je serija išla od 1959. do 1964, prvo obnavljanje dogodilo se od 1985. do 1989, da bi 1994. uslijedio serijal 'Rod Serlingovi izgubljeni klasici'. Drugi talas obnove serijala, dogodio se od 2002. do 2003. godine.
1980-ih godina ovaj serijal je Radiotelevizija Beograd emitovala na programu JRT-a, deo prve, crno-bele sezone, da bi se kasnijih godina tu i tamo pojavila koja epizoda iz serijala prve obnove.
No, s obzirom na kvalitetu serije, slavne filmske reditelje koji su pokazali svoja umeća u kratkoj igranoj formi, uticaj te dugovečnost, 'Zona sumraka' je postala antologijska serija.
Rod Serling, tvorac i narator za sledeću epizodu, u ovoj seriji je dobio dvije Emmy nagrade za scenario 1960. i 1961. godine, te Zlatni globus 1962. za najbolju režiju.
Fanin
Fanin se može odnositi na
Sasvim lično
Sasvim lično je bosanskohercegovački dokumentarni film autora Nedžada Begovića. Film je bio kandidat BiH za nominaciju za Oscara 2006. u kategoriji za najbolji strani film.
Autor, njegova porodica i prijatelji glavni su likovi autobiografske priče koja obuhvata vrijeme od gotovo pedeset godina.
Eudamida I
Eudamida I (grčki:, 330. pne. – cca. 300. pne,) bio je spartanski kralj iz Eurupontidske loze. Na prijestolje je došao nakon pogibije brata Agisa III 331. pne.. Oženio se za bogatu Arhidamiju - s kojom je imao dvojke djece - Arhidama IV i Agesistratu. Tokom vladavine Eudamida I je preko supruge postao vlasnikom polovice sve zemlje u kraljevstvu. Za vrijeme vladavine Sparta je vodila miroljubivu politiku. .
Hol
Hol se može odnositi na
Fejet
Fejet se može odnositi na
GPR45
__NOTC__
Dodatna literatura
<!-- The PBB_Controls template provides controls for Protein Box Bot, please see Template:PBB_Controls for details. {{PBB_Controls }->
Forsajt
Forsajt se može odnositi na
Krotonil-KoA
Krotonil-KoA je organsko jedinjenje, koje sadrži 36 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 710,903 Da.
Celles (Primorski Šarant)
Sel je naselje i opština u zapadnoj Francuskoj u regionu Poatu-Šarant, u departmanu Primorski Šarant koja pripada prefekturi Žonzak.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 251 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 41 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 6 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 30 metara (maksimalnoj 44 m, a minimalnoj 8 m).
Brdovec
Brdovec je naselje i sjedište istoimene općine u Hrvatskoj, u Zagrebačkoj županiji.
Zemljopis
Općina Brdovec zaprema 36 km² i je smještena na zapadnom dijelu Zagrebačke županije, u pograničnom području prema Republici Sloveniji. U sjevernom dijelu su blagi brežuljci prekriveni šumom, vinogradima i uređenim terenima s velikim brojem vikendica. U središnjem dijelu, uz glavni prometni koridor Zagreb-Ljubljana (cestovni i željeznički) smještena je većina naselja i većina gospodarskih subjekata.
Naselja općine Brdovec od istoka prema zapadu: Brdovec (općinsko središte), Javorje, Prigorje, Zdenci, Prudnice, Laduč, Drenje, Ključ, Šenkovec, Harmica i Vukovo selo.
Najveći gospodarski subjekti s najviše zaposlenih su "Pliva" i "Kvasac" Savski Marof, drvoprerađivačka industrija "Bukovinski" (Ključ Brdovečki) i tekstilna industrija "Lateks" (Laduč). Južni dio je plodna nizina, koja se blago spušta do rijeke Save. Područje Brdovca je prigradskom željeznicom Harmica-Savski Marof-Zagreb na samo 30 minuta od središta Grada Zagreba.
Stanovništvo
Po posljednjem popisu stanovništva iz 2001. godine, općina Brdovec imala je 10.287 stanovnika, raspoređenih u 13 naselja:
Obrazovanje
Na području Općine Brdovec djeluju dvije osnovne škole i tri područna odjeljenja do 4. razreda. To su OŠ "I.B.Mažuranić" - Prigorje Brdovečko s područnim odjeljenjem u Laduču, OŠ "I.Perkovac" - Šenkovec s područnim odjeljenjem u Drenju Brdovečkom i područno odjeljenje OŠ "Antun Augustinčić" u Brdovcu. U pripremi je dogradnja osmogodišnje škole u Brdovcu i izgradnja školskih-športskih dvorana u Brdovcu i Šenkovcu. U naselju Brdovec se nalazi dječji vrtić "Maslačak".
Sport
Na području općine djeluju nogometni klubovi: Auto-Moto Sport: Lov i ribolov:
Informatika
Na području opčine Brdovec su se u protekle 3 godine razvile dvije Udruge orijentirane na rad računala i mrežnih sustava a to su Udruga korisnika bežićnih sustava BR-Net i Udruga Feniks SD. Udruge su međusobno povezane i svojim signalom pokrivaju sljedeća mjesta. BR-Net: Zdenci, Brdovec, Javorje a Feniks SD: Prudnice, Drenje, Prigorje, Laduč
Henkok
Henkok se može odnositi na
Fox Chase, Pennsylvania
Foks Čejs je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Pensilvanija.
Aglioni, L'Aquila
Aglioni je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Fox Chase, Pennsylvania
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.622.
Aglioni, L'Aquila
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 20 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 878 m.
Springfield, Ohio
Springfild je grad u američkoj saveznoj državi Ohajo.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 60.608, što je 4.75 (-7,3 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Franjo Tomašić
Franjo Tomašić (Rijeka, 2. X. 1761. - Zadar, 12. VIII. 1831.) hrvatski barun, prvi guverner Dalmacije, Feldmarschalleutnant (podmaršal) u vojsci Habsburške Monarhije i kasnije Austrijskog Carstva.
Životopis
Barun Franjo Tomašić, porijeklom iz slovenske plemenite obitelji, je rođen 2. listopada 1761. u Rijeci-Fiume. U dobi od 15 godina stupio je u Inženjerijsku vojnu akademiju u Beču, odakle je izišao kao jedan od najsposobnijih kadeta. Uskoro je postao oficir i iskazao se marljivošću pri izgradnji utvrde Josefsstadta.
Prvi put je svoju hrabrost pokazao u obrani tvrđave La Quesnaua 1793., u kojoj je sudjelovao kao satnik Inženjerijskog korpusa. Francuzi su ga zarobili i osudili na smrt giljotinom, i samo je pad francuske strahovlade spriječio tu drastičnu kaznu. Zalaganjem zapovjednika utvrde pukovnika Becka, barun Tomašić je oslobođen, te je pred samim carem Franjom II. pohvaljen za hrabrost i zasluge u obrani utvrde. Barun Tomašić je 1797. promaknut u čin bojnika inženjerijskog korpusa, a kao znak osobitoga carskog povjerenja dodijeljen je austrijskom ambasadoru na dvoru ruskog cara Pavla u Petrogradu. No, ondje nije dugo ostao jer je dobio zapovijed da se pridruži jedinicama što ih je Rusija, pod zapovjedništvom generala Aleksandra Vasiljeviča Suvorova, poslala u Italiju kao pomoć protiv Francuske tokom Francuskih revolucionarnih ratova. Tomašić je dodijeljen korpusu generala Franza Serapha von Orsini-Rosenberga. U ratu 1800. dokazao je svoju hrabrost na brijegu Fayle. Toga 11. IV, u jurišu na talijansku tvrđavu Bochettu, da bi osokolio čete, sam je stupio na njihovo čelo. Vješto ih je i hrabro vodio u napad. No, zadobio je gotovo smrtnu ranu kroz prsa, od koje je teško ozdravio i imao posljedice do kraja života. Za to djelo odlikovan je Viteškim križem Reda Marije Terezije i bio promaknut u čin potpukovnika, a potom i pukovnika. Dodijeljen mu je bio i barunat, koji je prenesen i na njegova mlađeg brata Nikolu, tada majora. Brat baruna Tomašića je još 1801. promaknut u čin potpukovnika, a 1805. čin pukovnika.
U vrijeme Napoleonskih ratova, 1809., pri opsadi Palmanuove, Franjo Tomašić je dodijeljen glavnom štabu i 22. VIII. promaknut u čin general majora. Kraj rata dočekao je u Ugarskoj kao zapovjednik Leopoldstadta, te je postavljen u komisiju koja je određivala nove granice između Francuske i Austrije u Hrvatskoj. Nakon toga postao je zapovjednik u Zagrebu, koji je tada bio važna pogranična točka. U ratu 1813. dobio je tešku zadaću da ponovno osvoji Dalmaciju. Na raspolaganju je imao malo ljudi i slaba sredstva. Na jesen 1813. krenuo je s 2.900 vojnika u Dalmaciju. U noći 29. X. zauzeo je s jednom jedinicom Ličana pod pukovnikom Popovićem donji grad Knin, te pozvao kninsku tvrđavu na predaju. Tvrđava se predala već sljedeći dan. U Kninu je bilo mnogo krajišnika u francuskoj službi. Posada je dobila slobodan odlazak. Odatle je krenuoTomašić i već 3. studenog osvanuo pred Zadrom, koji je branio francuski general César Antoine Roize. Opsada je bila uspješna.
Čim je Zadar pao, barun Tomašić je poduzeo sve mjere da osvoji Kotor i Dubrovnik. Poslao je 15.XII. svog pobočnika generala Bogdana Milutinovića, s dvije bojne krajišnika i jednim eskadronom banderijalnih husara, da zauzme Kotor, Dubrovnik i tvrđavu Norin.