cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katastrofa
Katastrofizam
D'Orbignv bijaše zadnji izdisaj katastrofizma u glavnoj struji znanosti. Sto se, zapravo, otkrivalo više i više fosila i što se povijest prošlog života uobličavala sa sve više pojedinosti, postalo je jasno da nije bilo katastrofa Bonnet-Cuvierova tipa. U povijesti Zemlje bilo je velikih nedaća i njihov je utjecaj na život bio dramatičan, kao što ćemo vidjeti, ali nije se zbila nijedna katastrofa takve vrste koja bi okončala život i nagnala ga da započne snova. Ma gdje povukli crtu i rekli, "Tu je katastrofa", uvijek se može naći velik broj vrsta koje su živjele kroz cijelo to razdoblje ne mijenjajući se i ne pretrpjevši nikakva štetnoga djelovanja.
Život je nedvojbeno stalan i ni u jednom vremenu otkako je nastao, prije više od tri milijarde godina, ne postoji jasan znak potpunoga njegova prekida. Svakog trenutka u cijelom tom razdoblju čini se da su Zemlju nastavala živa bića u bogatu obilju. Godine 1859, samo deset godina nakon d'Orbignvjeve natuknice engleski prirodoslovac Charles Robert Darwin (1809—82) objavio je knjigu On the Origin of Species by Means of Natural Selection (O porijeklu vrsta pomoću prirodne selekcije). To je prethodilo onome što obično nazivamo "teorijom evolucije", a pretpostavilo je polagano mijenjanje vrsta u toku eona, bez katastrofe i obnavljanja. U početku se javio snažan otpor onih koje je skandalizirao način na koji je to bilo u kontradikciji s postavkama Geneze, ali novo je shvaćanje pobijedilo.
Čak i danas, ogroman broj ljudi vezanih za doslovno tumačenje Biblije i potpuno nesvjesnih znanstvenih dokaza, ostaje, zbog neznanja, protivnikom pojma evolucije. Ipak, nema znanstvene dvojbe da je evolucija činjenica, iako ostaje dovoljno prostora za raspre o točnim mehanizmima koji su je proveli. I uz to, priča o Potopu i glad mnogih ljudi za dramatičnim kazivanjima održavaju živim pojam katastrofizma ove ili one vrste, izvan granica znanosti.
Zablude
Postoje i drugi primjeri katastrofizma koji privlače neuke. Na primjer, svaka tvrdnja da se Zemlja povremeno iznenada obrće tako da polarni predjeli postaju umjerenima ili tropskim, nalazi na povodljive uši. Na taj se način može objasniti zašto su se, kako se čini, neki sibirski mamuti tako nenadano zamrzli. Nije dovoljno pretpostaviti da su mamuti učinili nešto vrlo jednostavno — da su upali u pukotinu ledenjaka ili močvaru koja se počela smrzavati. Štoviše, čak i da se Zemlja obrnula, tropsko područje ne bi se smjesta zamrzio. Za gubitak topline hoće se vremena. Ako se kućna peć odjednom ugasi hladnog zimskog dana, prije no što se temperatura u kući spusti do smrzavanja proći će zamjetan vremenski interval.
Osim toga, posve je nevjerojatno da bi se Zemlja preokrenula. Postoji ekvatorijalna izbočina kao posljedica Zemljine rotacije, i zbog nje se Zemlja ponaša poput divovskoga žiroskopa. Mehanički zakoni koji upravljaju kretanjem žiroskopa savršeno su dobro poznati, a količina energije potrebna da bi prouzročila preokretanje Zemlje je ogromna. Za tu energiju ne postoji nikakav izvor, osim upadanja nekog planetarnog objekta izvana, a o njemu, nije bilo nikakva znaka u posljednje četiri milijarde godina, niti ima neke vjerojatne mogućnosti u predvidivoj budućnosti.
Hirrlingen
Hirlingen je opština u njemačkoj saveznoj državi Baden-Virtemberg. Jedno je od 15 opštinskih središta okruga Tibingen. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.965 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 8416018.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Tibingen Hirlingen se nalazi u saveznoj državi Baden-Virtemberg u okrugu Tibingen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 423 metra. Površina opštine iznosi 12,8 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.965 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 231 stanovnika/km².
Kosmos-151
Kosmos-151 je jedan od preko 2400 sovjetskih vještačkih satelita lansiranih u okviru programa Kosmos.
Kosmos-151 je lansiran sa kosmodroma Tjuratam, Bajkonur, SSSR, 24. marta 1967. Raketa-nosač R-14 Čusovaja (8K65, NATO oznaka SS-5 Skean) sa dodatim stepenom je postavila satelit u orbitu oko planete Zemlje. Masa satelita pri lansiranju je iznosila 875 kilograma. Kosmos-151 je bio vojni komunikacioni satelit.
Antigona (razvrstavanje)
Antigona je ličnost iz grčke mitologije. Također može označavati:
Teodorik Veliki
thumb|right|Teodorik Veliki Teodorih Veliki (rođen 454. godine, umro 30. avgusta 526. godine) je bio kralj Ostrogota (488-526), regent Vizigota (511-526) i vladar Italije. Rođen je godinu dana nakon što su se Ostrogoti oslobodili hunske vlasti. Bio je sin kralja Teodemira.
U Konstantinopolju uči tehnike vladanja i ratovanja
U skladu sa običajima tog doba nakon sklapanja mira između vizantijskog cara Lava I i njegovog oca Teodemira, još kao mladi dečak otišao je u Konstantinopolj kao talac, tj. garant mira između Ostrogota i Vizantije. Život na dvoru u Konstantinopolju omogućio mu je da mnogo nauči o vojnoj taktici i načinu vladanja velikim carstvom. To mu je kasnije odlično poslužilo kad je postao vladar jednog dela Rimskog carstva sa romanizovanom mešavinom naroda. Vizantijski carevi Lav I i Zenon su ga cenili. Vratio se među Ostrogote kad je imao 20 godina.
Teodorih ruši Odoakara
U to vreme Ostrogoti su se naselili na vizantijskim delovima Rimskog carstva i bili su teško kontrolisani saveznici Vizantije. On pokorava i ujedinjuje gotska plemena na evropskom delu Istočnog rimskog carstva. Car Zenon ga imenuje konzulom 484. godine bojeći se da će se od saveznika pretvoriti u neprijatelja. Kralj je postao 488. godine. Car Zenon ga je poslao kao svog mandatara u Italiju da preuzme vlast od Odoakra, koji je 476. godine srušio Zapadno rimsko carstvo. Godine 488. Teodorih je sa svojom armijom stigao u Italiju, čime su panonsko područje i Dunav ostali bez gospodara. Pobeđuje u bikama kod Soče (489), Milana (489) i Ade (490). Godine 493. zauzima Ravenu i lično ubija Odoakra.
Prosvećeni varvarin
Slično kao i Odoakar, Teodorih je bio vicekralj, ali za razliku od Odoakra on je poštovao dogovore, a i rimskim građanima je dopuštao da se drže rimskih zakona, dok su se Goti držali svojih običaja. Teodorih je bio prvi uspešno istrenirani vođa jednog od varvarskih naroda, koji je asimiliran i civiliziran, do te mere da je postao koristan.
Kralj Vizigota i Ostrogota
Teodorih Veliki je bio i saveznik Franaka ženidbom sa Hlodovekovom sestrom. Međutim, zbog Hlodovehove želje da vlada Gotima dovele su do brojnih čarki i bitki između 506. i 523.
Pošto je bio regent maloletnog vizigotskog kralja, njegovog unuka Amalariha, Teodorih Veliki je bio u stvari i kralj Vizigota. Teodorih će da stvori ostrogotsku državu u Italiji koju će proširiti po celoj Dalmaciji u rimskim granicama, sve do Kolubare i čitav Srem sa Singidunumom (Beogradom).
Teodorih je takođe zaustavljao Vandale.
Machine-Gun Kelly (film)
Machine-Gun Kelly je američki crno-bijeli kriminalistički film snimljen 1958. u režiji Rogera Cormana. Radnja je inspirirana životom znamenitog gangstera Georgea "Machine Gun" Kellyja čiji lik tumači Charles Bronson, kome je to bila prva glavna uloga u karijeri. Film je snimljen s niskim budžetom, a scenario, iako je gotovo u potpunosti odstupao od historijskih činjenica, se odlikovao nastojanjem da zloglasnog gangstera opiše kao svojevrsnog "papučara" koji je iza maske "tvrdog momka" bio u strahu od djevojke (čiji lik tumači Susan Cabot). Uloga Kellyja je originalno bila namijenjena Dicku Milleru koji će kasnije postati česti Cormanov suradnik.
Teodorik Veliki
Propast Ostrogotskog kraljevstva
Posle smrti u Raveni 526. godine, nasledio ga je unuk Atalarik, koji je bio maloletan, pa mu je majka Amalasvinta bila regentkinja do 534. Međutim, nakon Atalarikove smrti počele su borbe oko vlasti koje su privukle pažnju ambicioznog istočnorimskog (vizantijskog) cara Justinijan I. Ipak, Ostrogoti su pružili žilav otpor od 535. do 553. godine tako da je Gotski rat okončan pobedom Vizantinaca pod komandom vojskovođe i evnuha Narzesa.
Junak germanskog epa o Nibelunzima
Nibelunzi su rad anonimnog pesnika nastao oko 1200. godine. Po ovom spevu Rihard Vagner je komponovao čuveni Prsten Nibelunga od 4 opere. Nazivan je "Germanska Ilijada". Smatra se da je jedan od glavnih junaka Prstena Nibelunga Ditrih iz Berna (Dietrich von Bern) zasnovan na Teodorihovoj ličnosti. U epu Ditrih je prikazan kao arhetip pravednog vladara. Sa istorijskim Teodorihom povezuje ga Bern tj. Verona (na srednjenemačkom Bern je naziv za Veronu), jedna od rezidencija slavnog ostrogotskog vladara.
El Cocono, Tepatitlán de Morelos
El Cocono je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Tepatitlán de Morelos.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1936 m.
Palazzetto, Rovigo
Palazzetto je naselje u Italiji u provinciji Rovigo, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2 m.
Žena na dinama
Žena na dinama (砂の女) je japanski crno-bijeli igrani film snimljen 1964. godine u režiji Hiroshija Teshigahare. Po žanru je drama, a temelji se na istoimenom romanu Kobo Abea. Protagonist, koga tumači Eiji Okada, je učitelj i entomolog-amater koji na jednoj ekspediciji završi u primorskom naselju a koga, nakon što je propustio autobus za povratak kući, žitelji na prevaru odvedu improvizirani rudnik gdje živi neimenovana udovica (čiji lik tumači Hiroko Ito) i kao robinja za njih kopa pijesak. Radnja prikazuje protagonistove stalne i uzaludne napore da pobjegne, ali i kako prema udovici sa kojom dijeli sudbinu osjeća sve veću privlačnost. Žena na dinama je prikazana na Kanskom festivalu gdje je osvojila specijalnu nagradu žirija. Kritičari su izuzetno hvalili izuzetno moderni stil, srodan eksperimentalnim i avangardnim filmovima, kao i korištenje elemenata mita o Sizifu i erotskih elemenata. Film je pohvale dobio i od japanskih kritičara, te je nominiran za Oscar za najbolji strani film, a što je, inače, bila rijetkost za ostvarenja koja se smatraju "avangardnim".
Rupeni
Rupeni (talijanski Rupena [ruˈpeːna]), naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Poreča, Istarska županija.
Pietà (razvrstavanje)
Pietà označava motiv ikonografije Isusa i Marije u likovnoj umjetnosti. Također može označavati:
San Rafael Carretera, Ciudad del Maíz
San Rafael Carretera je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Ciudad del Maíz.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 346 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1026 m.
Dixon County, Nebraska
je okrug u američkoj saveznoj državi Nebraska.
Pax Nicephori
Pax Nicephori (na latinskom: Nikiforov mir) je naziv za sporazum koji je 803. trebao biti sklopljen između bizantskog cara Nikifora I Logoteta na jednoj, te franačkiog kralja i cara Karla Velikog na drugoj strani, odnosno formalne i neformalne bizantsko-franačke sporazume koji su sklopljeni tokom sljedećih nekoliko godina.
Razlog za sklapanje sporazuma je bila krunidba Karla za rimskog cara na Božić 800. što Bizant, koji je sebe smatrao jedinim legitimnim nasljednikom rimske države, nikada nije htio priznati. Bizantska carica Irena je taj problem nastojala riješiti dinastijskim brakom sa franačkim Karolinzima, ali je u međuvremenu svrgnuta. Karlo je, pak, godine 803. u Carigrad poslao misiju sa tekstom dokumenta koji je trebao riješiti spor između dva carstva; Nikifor ga je odbio ratificirati, ali su sklopljeni sporazumi o razgraničenju. Prema njima je priznata nezavisnost Venecije pod bizantskom zaštitom.
Godine 814. je sklopljen još jedan sporazum pod nazivom Pax Nicephori.
S obzirom da originalni tekst sporazuma nije očuvan, te da je poznat iz kasnijih citata, dio historičara sumnja u njegovu vjerodostojnost.
Donicilio, Forlì-Cesena
Donicilio je naselje u Italiji u provinciji Forlì-Cesena, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 580 m.
Pieve Vecchia
Pieve Vecchia ima više značenja:
Ospedaletto Lodigiano, Lodi
Ospedaletto Lodigiano je naselje u Italiji u provinciji Lodi, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1808 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 63 m.
Cestovni tunel Sozina
Tunel Sozina, cestovni tunel u Crnoj Gori na trasi E65. Nalazi se sjeverno od Sutomora, a projektovan je da zaobiđe Paštrovsku goru, koja razdvaja Crnogorsko primorje od Zetske ravnice i Skadarskog jezera.
Tunela Sozina je dugačak 4.189 metara, a najduži i najmoderniji automobilski tunel u Crnoj Gori. Međutim, to nije najduži tunel u Crnoj Gori pošto je željeznički tunel Sozina dug oko 6.200m a željeznički tunel Trebješica (Podgorica-Kolašin) 5.170m. Tunel je je otvoren 13. jula 2005, na nacionalni praznik Crne Gore. Cijena izgradnje je iznosila 70 miliona evra. Od 15. jula 2005, putarina se naplaćuje na ulazu u tunel. Ovaj tunel je jedan od dva djela crnogorske putne mreže gdje se prikuplja putarina.
Tunel Sozina skraćuje putovanje od Podgorice do Bara, glavne crnogorske luke za nekih 25 -{km}-. Putovanje između dva grada sada traje oko pola sata.
Golgotha (film, 1935)
Golgotha je francuski crno-bijeli historijski film snimljen 1935. u režiji Juliena Duviviera, poznat kao prvi zvučni film u kome se kao lik pojavljuje Isus Krist (a koga glumi Robert Le Vigan). Radnja se događa u Palestini u 1. vijeku, odnosno neposredno pred Isusovu smrt i razapinjanje. Nekoliko godina nakon francuske premijere je prikazan u nekoliko evropskih zemalja, ali ne i u Britaniji gdje je Britanska uprava filmskih cenzora zaključila da vrijeđa vjerske osjećaje.
Rovaško pismo
thumb|right|350px|Sekeljsko rovaško pismo Rovaško pismo (mađ: Rovásirás) je originalno pismo mađarskog jezika, koje se koristilo pre uvođenja latinice. Najduže je ostalo u upotrebi u Erdelju među Sekeljima. I danas se može naći na Kopjama i Sekelj kapijama u mestima gde žive Sekelji. Tako da je danas ovo pismo poznato pod nazivom Sekeljsko Rovaško pismo (mađ:Székely rovásirás). Rovaš − Rovati, urezati, ugravirati
Pismo
thumb|right|250px|Sekeljsko rovaško pismo − Slova thumb|right|250px|Sekeljsko rovaško pismo − Brojevi
Ropstvo u staroj Grčkoj
thumb|right|Nadgrobna [[stela Mnesarete; mlada robinja (levo) i njena pokojna gospodarica; iz Atike, oko 380. pne., (Glyptothek, Minhen, Nemačka)]] Ropstvo u staroj Grčkoj bilo je uobičajena institucija, kao i u drugim antičkim društvima. Procenjuje se da je većina atinskih građana posedovala bar po jednog roba, a grčki pisci uglavnom su ropstvo smatrali i prirodnim i nužnim. Na određeno preispitivanje tog stanovišta nailazi se u sokratovskim dijalozima, a kod stoičkih filozofa nalazi se najstarija zabeležena osuda ropstva.
Rovaško pismo
Pravila
Rovaško pismo se piše sa desna na levo, i za svaki glas postoji slovo (znak). Postoje 34 osnovna znaka (slova) i 17 pomoćnih znakova. Naravno postoje varijacije pisma u zavisnosti od mesta nalaženja i vremena upotrebe.
Ropstvo u staroj Grčkoj
Danas historiografija razlikuje robove koji su predstavljali ličnu pokretnu imovinu vlasnika i robove koji su bili vezani za zemlju, kakvi su, na primer, bili penesti u Tesaliji ili heloti u Sparti, koji su više nalikovali srednjovekovnim kmetovima i na neki način bili smatrani delom nekretnine na kojoj su se nalazili. Lični rob je osoba lišena slobode i prisiljena da se potčini vlasniku, koji ga može kupiti, prodati ili ga posuditi drugoj osobi, kao i bilo koju drugu ličnu stvar.
Rovaško pismo
Pravila
Rovaško pismo se pisalo na kamenu, drvetu, drvenim tablicama (za poruke). Postoje i naznake da su korišteni i mekaniji materijali kao podloga, ali tada već ne možemo govoriti o originalnom Rovaškom pismu već o nekom prelazu na moderni, današnji način pisanja sa korištenjem znakova iz Rovaškog pisma.
Ropstvo u staroj Grčkoj
Proučavanje ropstva u staroj Grčkoj susreće se sa značajnim metodološkim problemima. Dokumentarni izvori su raštrkani i sačuvani u vrlo fragmentarnom stanju, i pri tom se uglavnom odnose na Atinu. Nijedan antički spis ne bavi se u celini ovom temom, a i grčki zakoni zanimali su se za ropstvo samo kao za izvor prihoda. U grčkim komedijama i tragedijama robovi su prikazani na stereotipan način, dok se u ikonografiji ne uočava razlika u prikazivanju robova i zanatlija.
Rovaško pismo
Prvi deo
Postoje razne teorije odakle Sekeljima ovo pismo.
Ropstvo u staroj Grčkoj
Terminologija
thumb|Gospodar (desno) i njegov rob (levo), scena iz [[Flijačka farsa|flijačke farse, detalj sa kratera crvenofiguralnog stila, Sicilija (oko 350. pne.–340. pne. (Louvre Museum, Pariz).]] Stari su Grci imali nekoliko reči kojima su označavali roba, što može dovesti do dvosmislenosti kad se upotreba tih reči u određenom tekstu posmatra van njihovog ispravnog konteksta. Kod Homera, Hesioda i Teognida rob se zove / dmōs. Ta reč ima opšte značenje, ali se posebno odnosi na ratne zarobljenike koji su činili deo ratnog plena, odnosno predstavljali deo osvojene imovine. U klasično doba Grci su za roba često koristili reč  / andrapodon, (doslovno: "onaj s ljudskim nogama"), koja stoji nasuprot reči  / tetrapodon = "četvroronožac", tj. stoka. Najfrekventnija reč je  / doulos, koja stoji nasuprot reči za "slobodnog čoveka" ( / eleútheros); stariji oblik ove reči nalazi se na mikenskim natpisima kao do-e-ro (= "rob" ili "sluga", "kmet") i kao do-e-ra (= "robinja" ili "sluškinja", "kmetkinja"). Glagol, koji postoji i u novogrčkom i znači "raditi", može se metaforički koristiti i za druge oblike vlasti, kao što je prevlast jednog polisa nad drugim ili moć roditelja nad decom. Napokon, koristio se i termin / oiketēs, koji znači "ukućanin" i odnosi se na kućnu poslugu.
Rovaško pismo
Prvi deo
Rovaško pismo u ovom današnjem obliku koje poznajemo, na slici, ima pet slova koja verovatno potiču iz staroturske azbuke, tri iz Grčkog alfabeta, dva iz glagoljice a ostala slova imaju svoju autohtnost i verovatno su donesena iz srednje Azije sa dolaskom Huna.
Pozajmljena slova su ušla u upotrebu iz razloga razvitka jezika u novom okruženju nove domovine i komunikacije sa narodima koji su već bili u Panonskoj niziji, ili kasnije došli, pa su izvršili određeni kulturni uticaj na Sekelje i kasnije na Mađare.
Al Ḩārah ash Shamālīyah, Hajjah
Al Ḩārah ash Shamālīyah je naselje u Jemenu u pokrajini Hadžah.
Rovaško pismo
Prvi deo
Prvi put vezu između Huna i Rovaškog pisma uspostavlja rimski govornik Priskus koji spominje Atilina pisma i spisak Huna koji su prebegli kod rimljana.
Ropstvo u staroj Grčkoj
Terminologija
Drugi termini nisu precizni i mogu se razumeti samo u odgovarajućem kontekstu. Reč / therapōn kod Homera znači "pomoćnik", npr. za Patrokla se kaže da je Ahilejev therapōn, a za Meriona da je Idomenejev therapōn; u klasično je doba ta reč označavala "slugu". Ponekad se upotrebljava i reč / akolouthos (doslovno: "pratilac"), odnosno njen deminutiv, kojom se posebno označavao paž. Reč / pais (doslovno: "dete") upotrebljava se u značenju "dečko", "potrčko", a ima i pejorativno značenje kad se koristi za dozivanje odraslog roba. Naposletku, reč / sōma (= "telo") upotrebljavala se u kontekstu oslobađanja robova.
Rovaško pismo
Drugi deo
thumb|right|150px|Rovaško pismo u kamenu Od samog početka, do kojeg je istraživanje stiglo, Sekelji su rovaško pismo koristili na mađarskom jeziku i još nigde nije pronađeno da ga je neka etnička Mađarska grupa, osim Sekelja, koristila.
Još u 13. veku hroničar Šimon Kezai (mađ:Kézai Simon) je zabeležio da Sekelji imaju drugačije pismo nego ostali Mađari, koji su koristili latinično pismo. Po srednjovekovnim zabeleškama Rovaško pismo je nazivano Hunsko ili Skitsko pismo sve do 19. veka i da su ga kao takvog koristili Sekelji.
Kratak opis rovaškog pisma (Rudimenta priscae Hunnorum linguae) je dao Janoš Telegdi (mađ:Telegdi János) 1598. godine, kada je pismo već počelo da gubi od svoje originalnosti i latinica je sve više ulazila u svakodnevni život Sekelja.
Ropstvo u staroj Grčkoj
Počeci ropstva
thumb|left|Žene kao ratne zarobljenice: as plunder of war: [[Mali Ajant odvodi Kasandru, tondo s crvenofiguralnog kilika, oko 440‒430. pne., Louvre]] Robovi su postojali već u mikenskom razdoblju, kako se vidi iz brojnih glinenih pločica otkopanih u Pilu. Razabiru se dve pravne kategorije robova: "robovi " i "robovi boga ", pri čemu se u tom slučaju verovatno radilo o Posejdonu. Robovi u službi boga uvek se spominju po imenu i poseduju vlastitu zemlju; njihov je pravni položaj blizak položaju slobodnih ljudi. Priroda i poreklo njihove vezanosti za božanstvo ostaju nejasni. Po imenima običnih robova zaključuje se da su neki od njih poticali sa Kitere, Hiosa, Lemna i iz Halikarnasa i verovatno su ih oteli i porobili pirati. Pločice ukazuju na to da je bračna zajednica robova i slobodnih ljudi bila uobičajena pojava i da su robovi mogli posedovati i obrađivati vlastitu zemlju. Čini se da glavnu podelu u mikenskom svetu nije predstvljala podela na slobone ljude i robove, već na ljude koji su sde nalazili u palati i one koji su bili izvan nje.
Ne postoji kontinuitet između mikenskog razdoblja i Homerovog doba, u kojem su društvene strukture odražavale hijejarhiju koja je ustanovljena tokom mračnog doba Grčke. Menja se i terminologija: rob više nije do-e-ro (doulos), nego dmōs. Robovi koji se spominju u Ilijadi uglavnom su žene, ratne zarobljenice, dok se za zarobljene muškarce plaćao otkup ili su, pak, ubijanu u boju. I u Odiseji većinu robova čine žene. Te su robinje radile kao sluškinje, a ponekad i kao konkubine. Pojavljuju se i neki robovi muškarci, naročito u Odiseji, od kojih je najpoznatiji svinjar Eumej. Rob čini deo uže "porodice" ili "domaćinstva" (oikos): Laert obeduje sa svojom poslugom, a zimi i spava u njihovom društvu. Reč dmōs nije smatrana pogrdnom, i Eumej, "božanski" svinjar, nosi isti epitet kao i homerski heroji. No, ropstvo je ipak bilo sramotno, i sam Eumej kaže da "Zevs, čiji glas nadaleko se čuje, oduzima pola čovekove vrline kad mu dođe dan ropstva".
Rovaško pismo
Drugi deo
Rovaško pismo, njegov razvoj i prestanak korišćenja, srećom, se može pratiti preko sačuvanih dokumenata i arheoloških nalaza kao što su Sekeljderži rovaška cigla (mađ:székelyderzsi rovásírásos tégla), crkveni zapis iz Begze (mađ:bögözi templom felirata), rovaška abeceda iz Nikolsburga (dokument) iz 15. veka, kalendar iz Maršigle (mađ:Marsigli), Zapis iz 1501. godine pronađen u Čiksentmihalju (mađ:A csíkszentmihályi rovásírásos felirat), dokument iz Konstantinopolja i tako dalje. Svi ovi nalazi i dokumenta se danas čuvaju u muzeju Sekelja u Udvarhelju (mađ:Udvarhely).
Takođe veliki doprinos razjašnjenju i približavanju rovaškog pisma današnjem obliku razumevanja je veoma lepo obuhvaćeno u dve knjige koje je izdao Đula Šebeščan (mađ:Sebestyén Gyula), prvo je iz 1909. godine (mađ:Rovás és rovásírás), a drugo iz 1915. godine (mađ:A magyar rovásírás hiteles emlékei), što nisu jedina izdanja ali se javljaju kao najznačajnija i sa najviše verodostojnih podataka.
Ropstvo u staroj Grčkoj
Robovi i privreda
thumb|right|250px|[[Poljoprivreda u staroj Grčkoj|Poljoprivreda, u kojoj je radilo mnogo robova; crnofiguralna amfora slikara Antimena, oko 520. pne., Britanski muzej.]] Robovima su se mogli poveriti sve dužnosti osim onih političkih. Za sve Grke jedino je politika bila dostojna građanina, dok su ostale dužnosti, kad god je to bilo moguće, poveravane onima koji nisu bili građani određenog polisa. Tu se važnost pridavala statusu, a ne samoj delatnosti.
Robovi su najviše radili u poljoprivredi, koja je predstavljala osnovu grčke ekonomije. Neki sitni zemljiposednici mogli su posedovati jednog ili čak dva roba. Opsežan korpus literature za zemljoposednike (kao što je Ksenofontov spis O ekonomiji) potvrđuje prisustvo desetina robova na većim imanjima, pri čemu se radilo kako o običnim radnicima tako i o nadzornicima. Opseg u kojem se u zemljoradnji koristila robovska radna snaga još uvek je predmet rasprave. Sigurno je to da je u Atini upotreba robovske radne snage na selu bila vrlo česta, ali i to da Grčka nije poznavala one ogromne populacije robova koje su radila na rimskim latifundijama.
Rovaško pismo
Treći deo
Tragovi rovaškog pisma u njegovim razvojnim oblicima se mogu naći od pustinje Gobi (2000. godina pre nove ere, pokrajina Hsinčiang, za vreme vladavine Hsia dinastije, u prošlom veku pronađena je grobnica sa posmrtnim ostacima plavokosih ljudi, sa šivenim pantalonama, kožnim ogrtačima i kapama, pored kojih su bile tablice ispisane rovaškim pismom koje po kineskim arheolozima nose zapise o Hunima) i Mongolije (Ulan Batorski dokument) do Panonske nizije i današnjih Sekelja.
Ropstvo u staroj Grčkoj
Robovi i privreda
Robovska radna snaga upotrebljavala se u rudnicima i kamenolomima, u kojima su radili veliki brojevi robova, koje su često državi iznajmljivali bogati pojedinci. Prema Ksenofontu, strateg Nikija izmajmio je državi hiljadu robova za rad u rudnicima srebra u Lauriju u Atici, Hiponik ih je dao šest stotina, a Filomid njih tri stotine, pri čemu su dobijali jedan obol dnevno po robu, što je ukupno iznosilo 60 drahmi godišnje. To je za bogate Atinjane bila jedna od najisplativijih investicija. Procenjuje se da je oko 30.000 robova radilo u laurijskim rudnicima i na preradi rude. Ksenofont predlaže da polis treba da kupi veliki broj robova, do tri državna roba po jednom građaninu, tako da se od njihovog iznajmljivanja mogu izdržavati svi građani.
Rovaško pismo
Vidi još − Spoljašnje veze
thumb|left|250px|Rovaško pismo, nastalo oko [[900. godine]]
Ropstvo u staroj Grčkoj
Robovi i privreda
Robovi su radili i u zanatstvu i trgovini. Kao i u poljoprivredi, i ovde su korišteni za poslove koje slobodni članovi porodice nisu mogli obavljati. Najviše su radili u radionicama: u Lisijinoj fabrici štitova radilo je 120 robova, dok je Demostenov otac posedovao 32 nožara i 20 izrađivača kreveta.
I u samom domaćinstvu korištena je robovska radna snaga. Tu je glavna uloga roba bila da pomaže gospodaru u njegovim poslovima i prati ga na putu. U vreme rata služio je kao ordinans građaninu-hoplitu. Robinje su se bavile kućnim poslovima, kao što je pečenje hleba i izrada tekstila. Kućnog roba nisu posedovali samo najsiromašniji građani.
Brojnost
thumb|left|Rob iz [[Etiopija (antika)|Etiopija pokušava ukrotiti konja; nadgrobna stela iz Atike nepoznatog datuma (možda između 4. i 1. veka pne.), Nacionalni arheološki muzej Atine.]] Teško je proceniti broj robova u antičkoj Grčkoj, budući da se takvi popisi nisu vršili i da su se u različitim oblastima primenjivale različite definicije ropstva. Sigurno je to da je robovsko stanovništvo bilo najbrojnije u Atini, gde je u 6. u 5. veku pne. bilo i do 80.000 robova, odnosno, u proseku je na jedno domaćinstvo dolazilo tri do četiri roba. Tukidid u 5. veku pne. piše o tome kako je tokom dekelejskog rata, 20.890 robova, većinom zanatlija, prebeglo Lakedemonjanima. Najniža procena, od oko 20.000 robova u Demostenovo vreme, značila bi da je na jedno domaćinstvo dolazio jedan rob. Između 317. i 307. pne. atinski tiranin Demetrije Faleronski naredio je sprovođenje popisa stanovništva u Atici, koji je rezultirao ovim brojkama: 21.000 građana, 10.000 meteka i 40.000 robova. Govornik Hiperid u svojoj besedi Protiv Aristogitona priseća se da je pokušaj da se 15.000 vojno sposobnih robova regrutuje za rat dovelo do poraza u bici kod Heroneje 338. pne., što se slaže s Ktesiklovim brojkama koje navodi Atenej.
Iz pisanih izvora može se zaključiti da je većina slobodnih atinskih građana posedovala barem jednog roba. Komediograf Aristofan u svom Plutu prikazuje siromašne seljake koji poseduju po nekoliko robova, a Aristotel navodi da se tipično domaćinstvo sastoji i od oslobođenika i robova. Prema tome, ako neko nije posedovao roba, bilo je jasno da se radi o siromahu. Lisija, u svom govoru Za nemoćnika, gde zatsupa bogalja koji moli za penziju, objašnjava da je "moj prihod vrlo mali i sad već moram sve te stvari raditi sam i čak ne mogu sebi priuštiti ni roba koji će to raditi za mene". S druge strane, u Grčkoj nije bilo onakve ogromne populacije robova karakteristične za stari Rim. Kad Atenej navodi primer Mnasona, Aristotelovog prijatelja i vlasnika hiljadu robova, izgleda da se radi o jednom od izuzetnih slučajeva. Platon, koji je pred kraj života imao pet robova, kaže da vrlo bogati građani imaju pedeset robova. Tukidid, pak, procenjuje da je ostrvo Hios imalo proporcionalno najveći broj robova, s izuzetkom Lakonije.
Izvori robova
U robove su ponajviše pretvarani ratni zarobljenici, zatim ljudi koje su na moru oteli pirati i koje su na kopnu kidnapovali zarobljenici te, naposletku, oni koji su kupljeni u tuđini.
Rat
Prema pravilima ratovanja koja su važila u antici, pobednik je nad poraženom stranom sticao apsolutna prava, bilo da se radilo o vojnicima ili ne. Porobljavanje, ako i nije bilo sistematsko, predstavljalo je uobičajenu praksu. Tukidid beleži da je Nikija zarobio 7.000 stanovnika Hikare na Siciliji i prodao ih za 120 talenata u obližnju Katanu. Slično tome, stanovništvo Olinta bilo je porobljeno 348. pne., kao što je i Aleksandar Veliki 335. pne. pretvorio u roblje stanovništvo Tebe, a Ahajski savez porobio stanovnike Mantineje.
Činjenica da su u Grčkoj postojali robovi grčkoga roda stalno je kod slobodnih Grka izazivala osećaj nelagode. I porobljavanje gradova uvek se smatralo kontroverznim postupkom. Neki su zapovednici odbijali to učiniti, kao, na primer, Spartanci Agesilaj II i Kalikratid. Neki su gradovi donosili zakone koji su zabranjivali pretvaranje neprijatelja u roblje: polovinom 3. veka pne. Milet se obavezao na to da nijednog slobodnog građanina Knososa neće pretvoriti u roba, a recipročnu je obavezu na sebe preuzeo i Knosos. S druge strane, veliki je prestiž donosilo ako bi neko otkupio slobodu za stanovništvo grada koje je u celosti bilo pretvoreno u roblje: Kasandar je tako 316. pne. ottkupio slobodu za Tebance. Pre njega Filip II Makedonski prvo je porobio i onda oslobodio stanovništvo Stagire.
Pirati i razbojnici
Značajan i stalan priliv robova obezbeđivali su i pirati i razbojnici, premda je značaj tog izvora varirala od jedne oblasti do druge i od jednog razdiblja do drugog. Pirati i razbojnici zahtevali bi otkup kad god bi im status njihove žrtve to omogućavao. Ako otkup ne bi bio plaćen ili ne bi bio ni isplativ, zarobljenici su prodavani nekom trgovcu robljem. Stanovništvo nekih oblasti praktično se specijalizovalo za bavljenje piratstvom, što Tukidid opisuje kao "stari način života" te navodi primere Ozolskih Lokriđana, Etolaca i Akarnanaca. Van Grčke takvim su se poslovima bavili neki Iliri, Feničani i Etrurci. Njima se u helenističko doba mogu pridružiti Kilikijci i stanovnici planinskih područja na maloazijskoj obali. Strabon objašnjava da je bavljenje piratstvom bilo popularno među Kilikijcima jer je donosilo velike prihode; Delos, koji nije bio daleko, omogućavao je "promet deset hiljada robova dnevno". Uspon Rimske republike, velikog konzumenta robovske radne snage, doprineo je dodatnom razvoju tržišta robova i zamahu piratstva. Međutim, u 1. veku pne. Pompej Veliki i potom Oktavijan Avgust uglavnom su iskorenili gusare iz Sredozemnog mora i time osigurali pomorske trgovačke puteve na Mediteranu.
Odgajanje robova
thumb|right|290px|Nadgrobna srela za dvoje male dece i njihovog pedagoga, koji su poginuli u zemljotresu; [[Nikomedija, 1. veka pne., Louvre.]] Izgleda da Grci nisu "uzgajali" robove, tj. nisu se planski brinuli o njihovom "razmnožvanju", barem ne u klasično doba, premda je proporcija robova rođenih u domaćinstvima, kako se čini, bila dosta visoka u ptolemejskom Egiptu i na delfijskim natpisima o oslobađanju robova. Razlozi su ponekad bili prirodni; na primer, u rudnicima su radili isključivo muškarci. S druge strane, po kućama su radile mnogobrojne robinje. Međutim, primer afričkih robova na američkom jugu pokazuje da se robovska populacija može umnožiti. Ova nepodudarnost još nije sasvim objašnjena.
Ksenofont je savetovao da među robovima muškarci i žene treba da žive odvojeno, "da sluge ne bi rađali decu bez bašeg pristanja; jer pošteni se sluge, ako imaju porodicu, pokažu još odanijim, ali oni iskvareni, ako žive u zajednici, još više se okrenu nestašlucima". To je objašnjenje možda ekonomske prirode; čak i kvalifikovan rob bio je jeftin, što znači da je bilo isplativije kupiti roba nego ga odgajati. Osim toga, porođaj je životno ugrožavao majku-robinju, a bebine šanse da preživi detinjstvo nisu bile naročito visoke.
Robovi rođeni u kući (oikogeneis) često su predstavljali neku vrstu privilegovanog sloja među robovima. Na primer, njima su se poveravala deca vlasnika da ih vode do škole, tj. bili su "pedagozi" u prvobitnom značenju te reči. Neki od njih bili su vlasnikova deca, ali u većini gradova, ukljućujući Atinu, dete je svoj građanski status nasleđivalo po majci, a ne po ocu.
Status robova
U Grčkoj je postojalo više stupnjeva robovskog položaja. Bilo je mnogobrojnih katerogija, počev od slobodnog građanina do roba kao pokretne imovine, preko penesta ili helota, građana kojima su oduzeta građanska prava (atimija), oslobođenika, vanbračne dece i meteka. Svima je zajedničko bilo to što su bili lišeni građanskih prava.
Moses Finley utvrđuje ove kriterije za određivanje stupnja ropstva: pravo da se poseduje imovina, upravljanje radom druge osobe, mogućnost kažnjavanja druge osobe, zakonska prava i dužnosti (mogućnost hapšenja i vansudskog kažnjavanja ili pravo na podnođenje tužbi sudu), porodična prava i privilegije (brak, nasledđivanje i sl.), mogućnost društvene pokretljivosti (manumisija ili emancipacija, pristup pravima građana), religijska prava i obaveze, vojna prava i dužnosti (vojna služba u ulozi pomoćnika, teško ili lako naoružanog vojnika ili mornara).
Atina
thumb|left|Pogrebni [[lutrofor; na desnoj strani bradati rob nosi štit i kacigu svog gospodara, 380–370. pne., Nacionalni arheološki muzej Atine.]] Atinski su robovi bili imovina svog gospodara (ili države), koji je njima mogao raspolagati kako je želeo. Mogao ih je dati, kupiti, iznajmiti ili zaveštati. Rob je mogao imati supružnika i decu, ali takav robovski brak nije bio priznat u očima države i gospodar je članove porodice mogao u svakom trenutku rastaviti i poslati ih na rad u različite oblasti. Robovi nisu imali puni pristup sudu, kakav su imali građani, i u sudskim postupcima zastupao ih je njihov vlasnik. Za isti prekršaj slobodni građani kažnjavani su novčanom kaznom, a robovi šibanjem, pri čemu se čini da je jedan udarac vredeo jednu drahmu. Uz nekoliko manje važnih izuzetaka, iskaz koji je rob davao na sudu bio je pravno valjan jedino ako je dat pod mukama. Robovi su prilikom svedočenja podvrgavani mučenju jer se smatralo da inače, zbog odanosti prema gospodaru, ne bi odali ništa što bi mu škodilo. Jedan slavni primer odanog rob bio je Temistoklov rob Persijanac Sikin, koji je, uprkos svom persijskom poreklu, izdao Kserksa I i pomogao Atinjanima u bici kod Salamine. I pored mučenja na sudu, atinski je robna posredan način bio zaštićen: ukoliko je rob trpeo zlostavljanje, njegov je gospodar mogo podneti tužbu za nadoknadu štete i pripadajuće kamate ( / dikē blabēs). Slično tome, ako je gospodar previše zlostaljao svog roba, svaki ga je građanin mogao tužiti ( / graphē hybreōs), pri čemu se tužba nije podnosila zarad roba, nego da bi se sprečila preterana "oholost" ( / hybris). Isokrat je tvrdio da "čak ni najodvratniji rob ne može biti ubijen bez suđenja"; moć gospodara nad njegovim robom nije bila apsolutna. Drakontov je zakon, izgleda, predviđao smrtnu kaznu za ubistvo roba; u osnovi se nalazio ovaj princip: "je li zločin bio takav da bi, ako dobije na zamahu, naneo ozbiljnu štetu društvu"? užba koja se mogla podići protiv ubice roba nije bila tužba za nakdnadu štete, kao u slučaju umora nečije stoke, nego (dikē phonikē), gde se zahtevala kazna za religijsko oskvrnuće koje donosi prolivanje krvi. U 4. veku pne. optuženom je sudio sud kod Paladija, koji je bio nadležan za ubistvo iz nehata; izgleda da je kazna uglavnom bila teža od novčane kazne, ali manja od smrtne ― možda izgnanstvo, kao što je bio slučaj kod ubistva meteka. thumb|right|Robovi na radu u rudnicima srebra u [[Laurion|Lauriju, korintska terakota, 5. vek pne.]]
Međutim, robovi su pripadali gospodarevom domaćinstvu. Tek kupljenog roba dočekivali su s orašastim i drugim voćem, upravo kao i nevestu. Robovi su učestvovali u većini porodičnih i građanskih kultova, izričito su se pozivali na gozbu za Hoje, drugi dan svetkovine Antesterija, a bila im je dopuštena i inicijacila u Eleusinske misterije. Rob je mogao tražiti azil u nekom hramu ili kod žrtvenika, isto kao i slobodan čovek. Robovi su poštovali ista božanstva kao i njegovi gospodari, a mogli su praktikovati i vlastite verske obrede, ako su ih imali.
Robovi nisu mogli posedovati imovinu, ali su im njihovi gospodari često dopuštali da uštede dovoljno novca za otkup svoje slobode, a postoje i svedočanstva o robovima koji sami vode poslove i gospodarima kao naknadu plaćaju samo utvrđeni iznos novca. U Atini je postojao i zakon koji je zabranjivao udaranje robova: ako bi neko u Atini udario nekoga za koga je mislio da je rob, mogao je naposletku otkriti da je zapravio udario slobodnog građanina, budući da mnogi građani nisu nosili ništa bolju odeću nego robovi. Drugi Grci čudili su se tome što su Atinjani tolerisali ogovaranje među robovima. Atinski robovi borili su se zajedno sa slobodnim ljudima u bici na Maratonu i bili su ovekovečeni na spomeniku. Pre bitke kod Salamine bilo je zvanično objavljeno da građani treba da spasavaju sebe, svoje supruge, decu i robove.
El Tercer Mundo, Altamira
El Tercer Mundo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Altamira.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 37 m.
Ropstvo u staroj Grčkoj
Atina
Određena su ograničenja i posebna zaduženja postojala u pogledu seksualnog ponašanja robova. Na primer, rob nije mogao sa slobodnim dečacima stupiti u pederastični odnos ("Rob ne sme biti ljubavnik slobodnog dečaka niti ići za njim, inače će u javnosti dobiti pedeset udaraca šibom"), a bio im je zabranjen i pristup u palestre ("Rob ne sme vežbati niti se mazati uljem u vežbalištima"). Oba zakona pripisuju se Solonu. Očevi koji su želeli zaštititi svoje sinove od neželjenog udvaranja dodeljivali su im roba-čuvara, koji se zvao "pedagog" i koji je pratio dečaka svuda kamo je ovaj išao.
Sinovi poraženih neprijatelja pretvarani su u robove i često bili prirmoravani na rad u muškim bordelima, kao, na primer, u slučaju Fedona iz Elide, koga su bogati Sokratovi prijatelji na molbu tog filozofa otkupili i oslobodili takvog posla. S druge strane, izvori svedoče i o tome da se silovanje robova kažnjavalo, barem povremeno.
Pieve
Pieve ima više značenja:
Ropstvo u staroj Grčkoj
Robovi u Gortinu
thumb|right|Fragment [[Gortinski zakon|Gortinskog zakona iz grada Gortina na Kritu.]] U gradu Gortinu na Kritu, prema jednom zakonu iz 6. veka pne. urezanom na kamenu, robovi (doulos ili oikeus) bili su u potpunoj vlasti svojih gospodara. Deca robova pripadala su njihomim gospodarima. Gospodar je bio odgovoran za prekršaje koje bi njegovi robovi počinili i dobijao je odštetu za zločine koje su drugi počinili prema njegovim robovima. U zakonu iz Gortina, gde se predviđaju samo novčane kazne, one su udvostručene za robove koji su počinili prekršaj. Obratno, za prekršaj učinjen protiv nekog roba plaćala se manja kazna nego za prekršaj protiv slobodne osobe. Na primer, silovanje slobodne žene kažnjavalo se s 300 statera (400 drahmi), dok se u slučaju da rob siluje robinju koja nije devica kazna stajala samo jedan obol (šestina drahme).
Robovi su mogli posedovati kuću ili stoku, koju su mogli preneti svojim potomcima, a isto je slučaj bio i s odećom i nameštahem. Njihova je porodica bila priznata zakonom: robovi su mogli stupiti u brak, razvesti se, napisati opruku i naslediti imovinu isto kao i slobodni ljudi.
Dužničko ropstvo
U Atini je postojalo dužničko ropstvo sve dok ga Solon nije ukinuo. To je značilo da bi građanin koji nije mogao otplatiti svoje dugove, postajao rob svog poverioca. Tačna priroda ovog odnosa nije poznata i predmet je žive rasprave među modernim historičarima: da li se zaista radilo o ropstvu ili o nekoj drugoj vrsti zavisnosti? U svakom slučaju, to je pitanje pre svega doticalo seljake poznate kao "hektēmoroi" koji su obrađivali unajmljenu zemlju koja je pripadala bogatim zemljoposednicima, a nisu bili u mogućnosti da plaćaju zakupninu. U teoriji, oni koji su tako dopali ropstva bili bi oslobođeni nakon otplate duga. Taj je sistem, uz neke varijante, postojao na Bliskom istoku, a spominje se i u Bibliji.
Solon je ovu vrstu ropstva ukinuo sisahtejom ( / seisachtheia), tj. ukidanjem dugova, koja je sprečila poverioce da polažu pravo na neku osobu i zabranila prodaju slobodnih Atinjana u ropstvo, uključujući i mogućnost da neko sam sebe proda. Aristotel u Ustavu atinskom citira jednu Solonovu pesmu:
Potvrdiće mi to pred sudom vremena najveća mati besmrtnika olimpskih, najbolja, Zemlja crna, s koje nekad ja na mnogi način makoh kamen i s njim dug. A pre je robovala, sad je slobodna. U božji grad, Atinu, vratih građane što behu rasprodani: jedni s nepravdom, a drugi po zakonu; jedne teška nevolja u bekstvo natera, te jezik atički zaboraviše, jer su svakud lutali. A onima što ovde behu robovi (douleia) i drhtahu pred svojim gospodarima (despōtes) slobodu dadoh. Tako vlašću zakona dovedoh u sklad nasilje i pravičnost, i što obećah, sve to lepo ispunih.
Premda reči koje Solon koristi ukazuju na tradicionalnu vrstu ropstva, dužničko se ropstvo ipak razlikovalo makar po tome što je porobljeni Atinjanin ostajao Atinjanin, zavisio je od drugog Atinjanina, u rodnom mestu. Upravo ovaj aspekt objašnjava veliki talas nezadovoljstva ropstvom u 6. veku pne., čiji cilj nije bio oslobađanje svih robova, nego samo onih koji su zbog dugova pretvoreni u robove. U Solonovim su reformama ipak bila predviđena dva izuzetka: staratelj nevenčane žene koja je izgubila devičanstvo imao ju je pravo prodati kao robinju, i građanin je mogao "izložiti" (napustiti) neželjeno dete, koje je onda neko drugi mogao uzeti i odgojiti ga kao roba.
Oslobađanje robova
thumb|right|[[Pozorišna maska roba u grčkoj komediji, 2. vek pne., Nacionalni arheološki muzej Atine.]] Oslobađanje robova praktikovalo se na Hiosu barem od 6. veka pne. Ta je praksa verovatno postojala i ranije, budući da se radilo o postupku koji se u celini odvijao usmenim putem. Neformalni postupci emancipacije potvrđeni su i u klasičnom periodu. Bilo je dovoljno imati svedoke, koji bi s građaninom pošli na javnu ceremoniju emancipacije njegovog roba, koja se odvijala ili u pozorištu ili pred nekim javnim skupom. Ta je praksa u Atini zabranjena polovinom 6. veka pne., kako bi se izbegli neredi.
Oslobađanje robova postalo je češće u 4. veku pne. i zabeleženo je na kamenim natpisima koji su pronađeni u svetilištima kao što su delfijsko i dodonsko. Ti natpisi većinom potiču iz 2. i 1. veka pne. i 1. veka nove ere. Bilo je moguće i kolektivno oslobađanje robova; poznat je jedan primer s ostrva Tasosa iz 2. veka pne. To se verovatno događalo u doba rata i kao nagrada za odanost koju su robovi iskazali, no raspoloživi se dokazi u većini slučajeva bave dobrovoljnim činom koji vrši gospodar, koji je uglavnom muškarac, ali u helenističkom razdoblju pojavljuju se i žene koje oslobađaju svoje robove.
Često se od roba tražilo da za sebe plati makar onoliko kolika je bila njegova tržišna vrednost. U tu su svrhu mogli koristiti svoju ušteđevinu ili uzeti tzv. "pijateljski" zajam ( / eranos) od svog gospodara, prijatelja ili klijenta, kako je, na primer, postupila hetera Neera.
Emancipacija je često imala religijski karakter, gde se smatralo da je rob "prodan" nekom božanstvu, često delfijskom Apolonu, ili je nakon emancipacije bio posvećen. Hram bi dobio deo novca i pojavio bi se kao garant ugovora. Oslobađanje roba moglo je biti i potpuno građanski postupak i u tom slučaju umesto božanstva nastupao je službenik polisa.
Sloboda koju je rob dobijao bila je ili potpuna ili delimična, što je zavisilo od gospodareve odluke. U slučaju potpune slobode, emancipovani rob bio je zakonski zaštićen od svih pokušaja da ga se ponovo pretvori od roba, što bi, na primer, možda mogli pokušati naslednici njegovog bivšeg gospodara. U slučaju delimične slobode, oslobođeni rob imao je neke obaveze prema bivšem gospodaru. Najrestriktivnija vrsta ugovora bila je paramone, vrsta porobljavanja ograničenog trajanja tokom kojega je gospodar zadržavao praktično apsolutna prava.
U odnosu prema polisu oslobođeni je rob bio daleko od statusa čoveka koji je rođen kao slobodni građanin. Imao je čitav niz obaveza, kako se može videti i iz Platonovih predloga u Zakonima: tri puta mesečno mora se pojaviti u kući bivšeg gospodara, zabranjeno mu je da stekne više imetka od njega itd. U stvari, status emancipovanih robova bio je sličan položaju meteka, stalno nastanjenih stranaca, koji su bili slobodni, ali nisu uživali građanska prava.
Spartanski robovi
Spartanski građani (Spartijati) imali su helote, zavisne ljude koje je kao kolektiv posedovala država. Nije poznato jesu li imali i lične robove. Spominju se neki ljudi koje su Spartanci oslobodili, što se s helotima navodno nije smelo činiti, ili koji su bili prodati van Lakonije: pesnik Alkman; zatim neki Filoksen s Kitere, koji je navodno sa svim svojim sugrađanima porobljen kad je njegov grad bio zauzet, a kasnije je prodat nekom Atinjaninu; neki kuvar iz Sparte koga je kupio Dionisije Stariji ili neki kralj Ponta ― obe verzije spominje Plutarh; te, naposletku, čuvene spartanske dojilje, koje su atinski roditelji visoko cenili.
U nekim antičkim izvorima spominju se i robovi i heloti, što možda ukazuje na to da se nije radilo o istoj stvari. Platon u dijalogu Alkibijad I, opisujući spartansko bogatstvo, navodi i "vlasništvo nad robovima, naročito helotima", a Plutarh piše o "robovima i helotima". Napokon, Tukidid izveštava da je sporazum kojim se 464. pne. okončala pobuna helota predviđao da će svaki mesenski pobunjenik koji se nakon toga nađe na Peloponezu "biti rob onoga koji ga zarobi", što znači da u to doba posedovanje ličnih robova nije bilo zabranjeno.
Historičari se stoga uglavnom slažu da su i u spartanskom polisu postojali lični robovi, barem počev od lakedemonske pobede nad Atinom 404. pne., ali da ih nije bilo u velikom broju i da su ih imali samo pripadnici viših slojeva. Kao i u drugim grčkim polisima, lični robovi mogli su se kupiti ili zarobiti u ratu.
Život robova
thumb|right|Crni zarobljenik s vezanim rukama, [[ptolemejski Egipat, 2–1. vek pne., Louvre.]] Teško je proceniti uslove života grčkih robova. Prema Aristotelu, dnevna rutina robova može se sažeti u tri reči: "rad, disciplina i prehrana". Ksenofont savetuje da s robovima treba postupati kao s domaćim životinjama, odnosno kazniti neposlušnost i nagraditi dobro ponašanje. S druge strane, Aristotel kaže da robove pre treba tretirati kao decu i da s njima ne treba koristiti samo naredbe, nego i preporuke, budući da je rob sposoban razumeti razloge kad mu se objasne.