cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nuevo Jerusalén, Ocozocoautla de Espinosa
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 116 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 888 m.
VVER reaktor
mini|desno|300px|Presjek kroz VVER reaktor (VVER-1000). mini|desno|300px|Prikaz primarnog kruga hlađenja reaktora VVER-1000. mini|desno|300px|Nuklearna elektrana Balakovo ([[Rusija).]] mini|desno|300px|Nuklearna elektrana Kozloduj ([[Bugarska).]] mini|desno|300px|[[Nuklearna elektrana Paks (Mađarska).]] mini|desno|300px|Nuklearna elektrana Temelin ([[Češka).]] mini|desno|300px|Nuklearna elektrana Zaporiška ([[Ukrajina), najveća nuklearna elektrana u Europi.]]
VVER reaktor ili tlačni reaktor PWR sovjetske tehnologije (rus.: Водо-водяной энергетический реактор ili vodo-vodnoj energetičeskij reaktor) je serija tlačnih reaktora PWR, koja se započela graditi u bivšem Sovjetskom Savezu, sa snagama do 1000 MW. Kao nuklearno gorivo se koristio malo obogaćeni uranijev dioksid (UO2). Danas je u pogonu oko 50 reaktora ovakvog ruskog tipa (Armenija, Bugarska, Kina, Češka, Finska, Mađarska – Nuklearna elektrana Paks, Indija, Iran, Slovačka, Ukrajina i Rusija).
Povijest
Prvi VVER reaktor je sagrađen prije 1970. Najčešći model ovih reaktora je VVER-440 Model V230, instalirane snage 440 MW. Glavna razlika ovih nuklearnih reaktora s obzirom na zapadne reaktore je da on ima 6 petlji rashladnog sustava, dok tlačni reaktori PWR imaju obično 2 do 4 petlje rashladnog sustava. Poboljšana varijanta VVER-440, Model V213 ima dodatne ugrađene djelove nuklearne sigurnosti koje su usvojili sovjetski konstruktori, a obuhvaća dodatno hlađenje jezgre nuklearnog reaktora i pomoćni sustav napojne vode, te poboljšane sustave otkrivanja kvarova i povećanog ionizirajućeg zračenja.
Najveći model VVER-1000 je razvijen nakon 1975., a ima 4 petlje rashladnog sustava, smještenog unutar zaštitne betonske strukture, koji rasprskava rashladno sredstvo pod tlakom. Ovaj model ima ugrađenu automatsku kontrolu sigurnosti, koji odgovara zapadnim standardima nuklearnih reaktora III. generacije. Na tržištu se nudi i model VVER-1200, instalirane snage 1200 MW, koji ima još naprednije kontrole sigurnosti.
Način rada
VVER reaktor je nuklearni reaktor hlađen i moderiran (usporivač neutrona) običnom demineraliziranom vodom. Nuklearni gorivni štapovi su uronjeni u vodu pod tlakom od 15 MPa, tako da voda vrije tek iznad 300 °C. Nuklearno gorivo je malo obogaćeni uranijev dioksid UO2 (od 2,4 do 4,4% uranij-235). Jakost nuklearne reakcije (snaga) se kontrolira kontrolnim štapovima, koji se nalaze s gornje strane nuklearnog reaktora. U slučaju da dođe do problema s kontrolom lančane nuklearne reakcije, kontrolni štapovi se potpuno uranjaju do dna nuklearnog reaktora, čime se on gasi.
La Loma, Batopilas
La Loma je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Batopilas.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2100 m.
Vicovaro, Roma
Vicovaro je naselje u Italiji u provinciji Roma, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 3617 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 318 m.
Cleveland Browns
Cleveland Browns je profesionalni klub američkog nogometa koji se trenutno natječe u sjevernoj diviziji AFC konferencije NFL lige. Smješteni su u Clevelandu u Ohiu, a članovi NFL lige su od 1950. godine. Dosad su osvojili četiri naslova prvaka lige, sva četiri tijekom pedesetih i šezdesetih godina prošlog stoljeća, prije ere Super Bowla. Domaće utakmice igraju na FirstEnergy Stadiumu. Brownsi su jedina momčad NFL lige koja nema zaseban logo na kacigama, a kao logo momčadi koriste samo narančastu kacigu bez ikakvih oznaka.
Дреновац (Станово)
Дреновац је насеље у Србији у општини Станово у Шумадијском округу. Према попису из 2011. било је 333 становника. Насеље је основано 1820. године. Под њивама се налази 306,38 ha, воћњацима 47,77 ha, виноградима 5,53 ha, ливадама 50,48 ha, пашњацима 61,55 ha док остало земљиште заузима 0,82 ha.
Cleveland Browns
AAFC
Cleveland Brownsi su osnovani 1945. godine te su bili jedni od osnivača AAFC lige koja se pojavila krajem 1940-ih. U klubu su tada igrale legende Brownsa, quarterback Otto Graham, offensive tackle Lou Groza, defensive linemean Bill Willis te linebacker i fullback Marion Motley. Brownsi su lakoćom osvojili sva 4 AAFC prvenstva od 1946. do 1949. Te zadnje 1949. godine, AAFC liga prestaje s radom, a Brownsi se zajedno s još dva člana lige, San Francisco 49ersima i Baltimore Coltsima, pridružuju NFL ligi.
Spiški Štvrtok
Spiški Štvrtok je naseljeno mjesto u okrugu Ljevoča, u Prešovskom kraju, Republika Slovačka.
Cleveland Browns
Dominacija u 1950-ima
Mnogi su sumnjali u uspjeh Brownsa u novoj, puno jačoj NFL ligi. Brownsi su ih razuvjerili već u prvoj utakmici koju su igrali protiv aktualnih prvaka lige Philadelphia Eaglesa, pobijedili su 35:10. Sezonu su završili sa omjerom 10-2, a u finalnoj utakmici su pobijedili Los Angeles Ramse predvođene quarterbackom Normom van Brocklinom 30:28 i osvojili peto prvenstvo zaredom, od toga prvo kao član NFL-a. Brownsi odličnim igrama nastavljaju i iduće tri sezone i tri puta dolaze do finalne utakmice, gdje gube od Los Angeles Ramsa i dvaput od Detroit Lionsa. Brownsi već u iduće dvije sezone naplaćuju te poraze, te osvajaju prvenstva 1954. pobjedom nad Lionsima od čak 56:10 i 1955. pobjedom nad Ramsima 38:14. U svojih prvih deset sezona postojanja, momčad Clevelanda je sedam puta osvajala naslov.
Spiški Štvrtok
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 2.441 stanovnika.
Cleveland Browns
Era Jima Browna
150px|minijatura|lijevo|Jim Brown Momčad na draftu 1957. bira fullbacka Jima Browna. Brown je nakon 9 sezona igranja za Brownse u NFL-u (1957.-1965.) općenito smatran najboljim running backom i jednim od najboljih igrača footballa u povijesti. U osam od tih devet sezona je predvodio ligu po broju jarda probijanja, a 1963. je i postavio rekord od 1863 jarda probijanja u jednoj sezoni. Za vrijeme koje je on proveo u klubu, Brownsi osvajaju jedan naslov prvaka (1964. protiv Baltimore Coltsa predvođenih quarterbackom Johnnyem Unitasom) i dvaput se pojavljuju u finalnoj utakmici (1957. i 1965.). Do kraja šezdesetih, Brownsi dolaze još dvaput do finala (1968. i 1969.)
Počeci u AFC konferenciji
NFL liga se 1970. spaja s AFL ligom i Brownsi zajedno sa Pittsburgh Steelersima i Baltimore Coltsima prelaze u AFC konferenciju. Tamo u prve tri sezone dvaput ulaze u doigravanje, ali slijedi niz osrednjih sezona te ostaju bez doigravanja do kraja sedamdesetih.
Bărcănești, Neamț
Bărcănești je naselje u Rumuniji u okrugu Njamc.
Cleveland Browns
1980-e i rivalstvo s Denver Broncosima
U osamdesetima slijedi novi uspon momčadi iz Clevelanda. Momčad u kojoj su igrali quarterback Bernie Kosar, tight end Ozzie Newsome i linebacker Clay Matthews ulazi pet puta zaredom u doigravanje od 1985. do 1989.. U tih pet sezona rađa se rivalstvo s Denver Broncosima quarterbacka Johna Elwaya, koji tri puta izbacuju Brownse iz doigravanja, svaki put u konferencijskom finalu. Do privremenog gašenja momčadi 1996., Brownsi ulaze u doigravanje još samo 1994, gdje ih u divizijskoj rundi pobjeđuju Pittsburgh Steelersi.
Bărcănești, Neamț
Prema proceni iz 2014. u naselju je živelo 4105 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 259 m.
Cleveland Browns
Od gašenja momčadi i ponovnog pokretanja do danas
425px|minijatura|desno|Stadion Brownsa Do preseljenja momčadi Brownsa u Baltimore dolazi 1996. Nova momčad, Baltimore Ravensi, dobiva igrače i stručni stožer, a u Clevelandu ostaje ime i pravo na povijest kluba. Brownsi su se ponovno vratili u ligu 1999. sa novom momčadi. Međutim, do 2013. se pojavljuju u doigravanju samo jednom (2002.) i imaju samo dvije pobjedničke sezone (2002. i 2007.).
Trenutna igračka postava
''Popis je ažuriran 18. veljače 2014.''
Hospers, Iowa
Hospers je grad u američkoj saveznoj državi Ajova. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 698 stanovnika.
Bodeguillas, Tlacotalpan
Bodeguillas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tlacotalpan.
Hospers, Iowa
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 698 stanovnika, što je 26 (3,9%) stanovnika više nego 2000. godine.
Walamito, Culiacán
Walamito je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Culiacán.
Boschi di Bardone, Parma
Boschi di Bardone je naselje u Italiji u provinciji Parma, u regiji Emilia-Romagna.
Walamito, Culiacán
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 218 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 130 m.
Boschi di Bardone, Parma
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 62 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 592 m.
Karavan — Oko Ključa
Karavan — Oko Ključa je jugoslovenski crno-beli televizijski dokumentarni film snimljen 1968. godine i režiji Zvonka Simonovića i po scenariju Milana Kovačevića. Posvećen je okolini grada Ključa u BiH. Predstavlja deo ciklusa, odnosno epizodu putopisno-obrazovne TV-serije Karavan.
Bodeguillas, Tlacotalpan
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 28 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 5 m.
San Giovannello, Reggio Calabria
San Giovannello je naselje u Italiji u provinciji Reggio Calabria, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 129 m.
Acatzingo, Atlixco
Acatzingo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Atlixco.
Akira Amano
Akira Amano (japanski: 天野 明; Aichi, 1973.) je japanska mangaka najpoznatija po shōnen manga serijalu Reborn!. Karijeru je započela 1998. godine u časopisu Weekly Young Magazine, a prvi uspjeh ostvarila je 2004. godine, kada je započela serijalizacija njezina projekta Reborn!. Manga je ostvarila enormni uspjeh tokom godina i doživjela je nekoliko adaptacija u različitim medijima, a Akira Amano je postala jedan od najcjenjenijih manga umjetnika (na popisu najuspješnijih mangaka, kojeg vodi Nikkei Entertainment, nalazi se na dvanaestom mjestu). Godine 2012. započela je rad na serijalu Psycho-Pass i to kao dizajner likova, što je nastavila i tokom druge sezone te anime filma.
Spiški Hrhov
Spiški Hrhov je naseljeno mjesto u okrugu Ljevoča, u Prešovskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 1.355 stanovnika.
Tlanchinol, Hidalgo
Tlanchinol je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4180 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1568 m.
Malta Story
Malta Story je britanski crno-bijeli ratni film u režiji Briana Desmonda Hursta iz 1953. godine. Fokusira se na prikaz obrane Malte za vrijeme Drugog svjetskog rata. U glavnim ulogama su: Alec Guinness, Jack Hawkins i Anthony Steel.
Sadržaj
Godine 1942. za vrijeme Drugog svjetskog rata traju borbe njemačkih i britanskih jedinica za strateški važan otok Maltu. Britanci brane otok, koji im služi kao važna baza. Član britanskih Kraljevskih zračnih snaga Peter Ross, nalazi se na dijelu otoka pod neprijateljskim nadzorom i zaljubljuje se u lokalnu djevojku Mariju, čiji je brat na strani fašista.
Peter i Maria provode romantične trenutke na mjestu arheoloških znamenitosti Mnajdra i Ħaġar Qim i razmišljaju o zajedničkom životu. Peter je arheolog po struci. Nakon žestokih borbi, Britanci pobjeđuju Nijemce, ali Peter pogiba, dok Maria sjedi na plaži i razmišlja o njemu.
Cervara di Roma, Roma
Cervara di Roma je naselje u Italiji u provinciji Roma, u regiji Lazio.
Rancho Gustavo Orozco, Guerrero
Rancho Gustavo Orozco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guerrero.
Cervara di Roma, Roma
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 202 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1038 m.
Rancho Gustavo Orozco, Guerrero
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2021 m.
Opština Chapultepec, México
Chapultepec je opština u Meksiku, u saveznoj državi México.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 3447 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 2590 m.
San Juan del Río, Pénjamo
San Juan del Río je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Pénjamo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 38 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1736 m.
Woodburn, Oregon
Vudbern je grad u američkoj saveznoj državi Oregon.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 24.080, što je 3.98 (19,8 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Chilapa, Rosamorada
Chilapa je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nayarit, u opštini Rosamorada.
Commentry
Komantri je naselje i opština u centralnoj Francuskoj u regionu Overnja, u departmanu Alije koja pripada prefekturi Monlison.
Ninguno, Guerrero
Ninguno je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guerrero.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1878 m.
Boschi, Parma
Boschi je naselje u Italiji u provinciji Parma, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 84 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 829 m.
1930-e na televiziji
1930-e su bile izuzetno važan period u historiji televiziji, s obzirom da je ona prvi put počela iz eksperimentalne sfere ulaziti u javnost, a što se odrazilo kroz pojavu prvih televizijskih stanica sa javno dostupnim programom. Na njen razvoj su, sa druge strane, uticale ekonomske okolnosti Velike ekonomske krize, a zbog čega je tržište za nove televizijske aparate bilo ograničeno na izuzetno maleni dio najbolje stojećeg stanovništva, odnosno ograničenost tehnologije zbog koje je televizijski program moglo pratiti isključivo stanovništvo velikih gradova. Usprkos toga, televizija, koja je od elektromehaničkog prešla na "čisti" elektronski format, se kao medij pojavila u nizu zemalja - u SAD, Ujedinjenom Kraljevstvu, Francuskoj, Njemačkoj i SSSR-u - gdje će njen razvoj od ljeta 1939. prekinuti izbijanje Drugog svjetskog rata.
Simba (film)
Simba je britanski igrani film snimljen 1955. godine u režiji Briana Desmonda Hursta. Po žanru je drama, a radnja se odvija u Keniji koja je tada bila pod britanskom kolonijalnom vlašću protiv koje su lokalni crni domoroci tada vodili Mau Mau ustanak. Protagonist, čiji lik tumači Dirk Bogarde, je mladi Britanac koji dolazi posjetiti brata, ali otkrije da su ga ubili Mau Mau ustanici; nakon toga preuzima njegovu farmu te upoznaje svoju bijelu susjedu (čiji lik tumači Virginia McKenna) koja nastoji zatomiti njegovu osvetničku mržnju prema Afrikancima. Simba je dijelom sniman u samoj Keniji (pri čemu nisu sudjelovali glavni glumci), a najvećim dijelom u londonskim studijima.
Liberty, Mississippi
Liberti je grad u američkoj saveznoj državi Misisipi.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 728, što je 95 (15,0 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Località Ss 11 Ca' Sordis, Vicenza
Località Ss 11 Ca' Sordis je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 55 m.
Gonzoni, Verona
Gonzoni je naselje u Italiji u provinciji Verona, u regiji Veneto.
Opština Băcani, Vaslui
Băcani je opština u Rumuniji u okrugu Vasluj.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 96 m.
Loma Linda de Álvarez, Pénjamo
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 38 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1716 m.
Stare Hori
Stare Hori je naseljeno mjesto u okrugu Banska Bistrica, u Banskobistričkom kraju, Republika Slovačka.
Guadalupe San José, Atlixco
Guadalupe San José je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Atlixco.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 26 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1886 m.
Los Martínez, Valle de Santiago
Los Martínez je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Valle de Santiago.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 771 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1819 m.
Прекопеча
Прекопеча је насеље у Србији у општини Станово у Шумадијском округу. Према попису из 2011. било је 89 становника. Насеље је основано 1785. године. Под њивама се налази 108,74 ha, воћњацима 10,55 ha, виноградима 1,36 ha, ливадама 12,2 ha, пашњацима 17,43 ha.
Демографија
У насељу Прекопеча живи 106 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 44,7 година (41,6 код мушкараца и 47,2 код жена). У насељу има 32 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 3,78.
Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године).
Television (bend)
Television je američki rock bend iz New Yorka, poznat kao jedan od predstavnika njujorške underground scene ranih 1970-ih, kojoj su također pripadali Patti Smith Group, The Ramones, Blondie, Richard Hell, The Voidoids i Talking Heads. Njihov muzički stil, iako ga je karakterizirala kompleksnija i tehnički savršenija izvedba od strane gitarista Toma Verlainea i Richarda Lloyda, se često smatra jednim od prvih primjera punk rocka. Bend je osnovan krajem 1973. a poznat je postao nakon nastupa u znamenitom njujorškom klubu CBGB. Njegov najpoznatiji album je bio Marquee Moon iz 1977. poslije koga se bend raspao. Od 2001. povremeno nastupa u novom sastavu.
La Esperanza, Ocozocoautla de Espinosa
La Esperanza je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocozocoautla de Espinosa.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 127 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 868 m.
Atetecochco, Atlahuilco
Atetecochco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Atlahuilco.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 337 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1990 m.
Poienari, Neamț
Poienari je naselje u Rumuniji u okrugu Njamc.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 3273 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 235 m.
Vanjske veze
Poienari, Neamț
Boreachi, Batopilas
Boreachi je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Batopilas.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2091 m.
Gai dei Monti, Cuneo
Gai dei Monti je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 38 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 446 m.
La Higuera, Culiacán
La Higuera je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Culiacán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 217 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 7 m.
CBGB
CBGB (skraćenica za Country, BlueGrass Blues) je bio noćni klub, smješten u južnom dijelu njujorške općine Manhattan. Osnovao ga je u decembru 1973. Hilly Cristal s namjerom da pruži pozornicu izvođačima countryja, bluegrassa i bluesa. Umjesto toga je, međutim, postao omiljeno mjesto punk i New Wave bendova kao što su Ramones, Misfits, Television, Patti Smith Group, Mink DeVille, The Dead Boys, The Dictators, The Fleshtones, The Voidoids, The Cramps, The B-52's, Blondie, Joan Jett & The Blackhearts, The Shirts i Talking Heads. Od ranih 1980-ih je postao poznat po hardcore punk bendovima kao Agnostic Front, Murphy's Law, U.S. Chaos, Cro-Mags, Warzone, Gorilla Biscuits, Sick of It All i Youth of Today. Godine 2006. je zatvoren zbog spora oko plaćanja najamnine.
Alfa-čestica
thumb|desno|250px|Alfa raspad thumb|desno|250px|Znak za opasnost od radioaktivnosti 250px|thumb|desno|Alfa-zračenje može zaustaviti papir; beta-zračenje može zaustaviti aluminijski lim debeo nekoliko milimetara; a većinu gama-zračenja može zaustaviti desetak centimetara debela olovna ploča. thumb|desno|250px|Izvor alfa-čestica ispod detektora zračenja thumb|desno|250px|Braggova krivulja prikazuje broj ionizacijskih parova koje stvaraju alfa-čestice na raznim udaljenostima od izvora. thumb|desno|250px|Budući da polumjer atomske jezgre iznosi oko 10-15 [[metar|m, a brzina alfa-čestice koja se u njemu kreće iznosi oko 106 m/s, izlazi da alfa-čestica dolazi do vanjske površine približno 106/10-15 = 1021 puta u sekundi, odnosno da ona pobjegne iz jezgre nakon 1021 pokušaja. To je u stvari bit tunel efekta.]] thumb|desno|250px|Prikaz građe Sunca:: 1. Jezgra 2. Zona zračenja 3. Zona konvekcije 4. [[Fotosfera 5. Kromosfera 6. Korona 7. Sunčeve pjege 8. Granule 9. Prominencije ]] Alfa cestica je čestica koja se sastoji od dva protona i dva neutrona. Od jezgre helija se razlikuje samo svojom velikom brzinom gibanja. Najčešća kinetička energija alfa-čestice je 5 MeV, odnosno brzina 15 000 km/s. Označava se He2+ ili 24He2+. Ukupan spin alfa-čestice je nula, pa je ona bozon.
Prirodno nastaje alfa raspadom radioaktivnih atomskih jezgri. Kinetička energija (brzina gibanja) alfa-čestice ovisi o atomskoj jezgri iz koje je emitirana pa je, na primjer, doseg alfa-čestice emitirane iz bizmuta-283, u zraku pri normalnom tlaku i sobnoj temperaturi, 4,7 cm, a iz polonija-218 je 8,5 cm. Struja alfa-čestica (alfa-zračenje) vrlo brzo gubi kinetičku energiju zbog jakog ionizirajućeg djelovanja i ne prodire duboko u tvar (zaustavlja ju običan list papira).
Alfa raspad
Alfa raspad je pretvaranje jedne atomske jezgre u drugu uz zračenje alfa-čestica. Jezgra se transformira (ili "raspada") na manju jezgru masenog broja manjeg za 4 i atomskog broja manjeg za 2 i na alfa-česticu. Prema zakonu pomicanja atomi radioaktivnih elemenata koji emitiraju alfa-čestice prelaze u atome, čija je atomska masa manja za 4 atomske jedinice, a atomski broj manji za 2, tj. prelaze u atome elemenata, koji u periodnom sustavu elemenata zauzimaju položaj pomjeren za dva mjesta ulijevo. Na primjer:
Većina helija na Zemlji (oko 99%) je produkt alfa raspada uranija i torija. Do raspada dolazi zbog nestabilnosti atomske jezgre, odnosno neuravnoteženoga broja protona i neutrona u njoj. Neke su atomske jezgre prirodno nestabilne i raspadaju se u dužem ili kraćem vremenskom intervalu (vrijeme poluraspada), a neke stabilne atomske jezgre mogu postati nestabilne nakon što na njih djeluju čestice velike energije.
Alfa raspad se događa najčešće kod masivnih jezgri koje imaju prevelik omjer protona u odnosu na neutrone. Alfa čestica s dva protona i dva neutrona je vrlo stabilna konfiguracija nukleona. Mnoge se jezgre masivnije od olova (> 106 u ili više od 106 atomskih jedinica mase) raspadaju ovim raspadom. Najmanja atomska jezgra koja može zračiti alfa-čestice je telurij (Z = 52), koji ima atomsku masu od 106 do 110. Kod alfa raspada atomska masa i redni brojevi jezgre se mijenjaju, što znači da atomska jezgra koja se raspada i jezgra nastala tim raspadom pripadaju različitim kemijskim elementima, te stoga, imaju različita kemijska svojstva.
Kad je omjer neutrona i protona u atomskoj jezgri određenih atoma prenizak, oni emitiraju alfa-česticu kako bi uspostavili ravnotežu. Na primjer: polonij-210 ima 126 neutrona i 84 protona što je omjer od 1,50 naprema 1. Nakon radioaktivnog raspada emitiranjem alfa-čestice, omjer postaje 124 neutrona naprema 82 protona ili 1,51 naprema 1. Budući da broj protona u jezgri određuje element, polonij-210 nakon emisije alfa čestice postaje olovo-206 koji je stabilan element.
Atomi koji emitiraju alfa-čestice uglavnom su vrlo veliki atomi, tj. imaju visoke atomske brojeve. Mnogo je prirodnih i umjetnih radioaktivnih elemenata koji emitiraju alfa-čestice. Prirodni izvori alfa-čestica imaju atomski broj najmanje 82, uz neke iznimke. Najvažniji alfa emiteri su: americij-241 (Z = 95), plutonij-236 (Z = 94), uranij-238 (Z = 92), torij-232 (Z = 90), radij-226 (Z = 88), radon-222 (Z = 86).Alfa emiteri su prisutni u različitim količinama u gotovo svim stijenama, tlu i vodi. Nakon emisije, alfa čestice se zbog velike mase i električnog naboja gibaju relativno sporo (otprilike 1/20 brzine svjetlosti) i u zraku potroše svu energiju nakon nekoliko centimetara i tada vežu slobodne elektrone i postaju helij.
Brzina i energija alfa-čestica
U pogledu početne brzine alfa-čestica, energije, dometa, apsorpcije i prodornosti kroz razne tvari, kao i sposobnost za ionizaciju plinova, utvrđeno je da one imaju svoje posebne osobine, koje zavise od prirode radioaktivnog elementa iz kojeg potiču. Početna brzina alfa-čestica je različita za različite radioaktivne elemente i iznosi od 14 000 do 22 000 km/s, što je oko 5 do 7,5% brzine svjetlosti.
Energija alfa-čestica zavisi od prirode radioaktivnog elementa iz kojeg potiče i kreće se od 4 do 10 MeV. Ispočetka se smatralo da sve alfa-čestice, koje emitiraju radioaktivni elementi, imaju istu brzinu, ali su onda pokusi pokazali da jedan radioaktivni izotop može zračiti alfa-čestice različitih brzina ili različitih kinetičkih energija. Tako je poznato da radij-226 zrači alfa-čestice s 4 energetske grupe: 7,68 MeV, 8,277 MeV, 9,066 MeV i 10,505 MeV.
Domet i apsorpcija alfa-čestica
Hans Geiger je emprijskim putem utvrdio ovisnost dometa alfa-čestica, pod standardnim tlakom i temperaturom, o njihovoj početnoj brzini. Također je Geiger, zajedno s Johnom Nuttallom, pronašao vezu između vremena poluraspada, odnosno konstante raspadanja λ, nekog radioaktivnog elementa koji zrači alfa-čestice i njihovog dometa u zraku, što se naziva Geiger-Nuttalov zakon:
gdje je: λ - konstanta raspadanja (λ = ln 2/vrijeme poluraspada), Z – atomski broj, E – ukupna kinetička energija (alfa-čestice i atomske jezgre iz koje je nastala), te a1 i a2 - konstante.
S obzirom na vrijeme poluraspada radioaktivnih elemenata, utvrđeno je da nestabilni atomi s kratkim životom zrače alfa-čestice velike energije, velike brzine i velikog dometa. Domet alfa-čestice se kreće od 28 mm (torij-232, vrijeme poluraspada 1,39 x 1010 godina) do 86 mm (polonij-212, vrijeme poluraspada 3 x 10-7 sekundi).
Ni sve alfa-čestice jednog istog radioaktivnog elementa nemaju isti domet. Općenito, od ukupnog broja alfa-čestica, najveći njihov dio ima isti domet, a manji dio ima više snopova različitog dometa. To znači, da se alfa-čestice, koje emitira jedan isti izvor, mogu sastojati iz više grupa različitih brzina, odnosno energija. Uglavnom se pojavljuje spektar alfa-čestica, sastavljen od dvije ili više odvojenih energetskih grupa.
Playa de las Águilas, Tlacotalpan
Playa de las Águilas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tlacotalpan.
Alfa-čestica
Domet i apsorpcija alfa-čestica
Iako alfa-čestice imaju veliku masu i energiju, ipak su njihovi dometi kratki, jer ih kemijske tvari kroz koje prolaze zaustavljaju. Ovo zaustavljanje nastaje zbog medudjelovanja pozitivno nabijenih alfa-čestice i negativnih elektrona iz tvari kroz koje prolaze. Pri tome, elektroni mogu biti izbačeni iz atoma te tvari, a potrebnu energiju daje alfa-čestica. Smanjenjem energije alfa-čestice smanjuje se i njena brzina, a to omogućava da se elektroni s njima sastavljaju, pa se tako dobijaju atomi helija, koji su električki neutralni. Ipak, pri tome kretanju nastaje vrlo jaka ionizacija.
Ionizacijsko zračenje
Utvrdeno je da alfa-čestice koje zrače iz raznih radioaktivnih elemenata proizvode od 50 000 do 100 000 ionskih parova, na jedan centimetar zraka, čime nastaje ionizirajuće zračenje. Ako se napravi dijagram koji će na apcisi imati udaljenost alfa-čestica od izvora zračenja, a na ordinati broj ionizacijskih parova koje stvaraju alfa-čestice na raznim udaljenostima od izvora, dobiva se Braggova krivulja. Na njenom završnom dijelu, vidi se znatan uspon, a zatim nagli pad.
Tunel efekt
Velika je poteškoća nastala da se objasni kako je moguće da alfa-čestice, čija kinetička energija iznosi pri izbacivanju iz radioaktivnih atomskih jezgri od 4 do 10 MeV, da prođu kroz potencijalnu energetsku barijeru, čije najveće vrijednosti kod elemenata s velikim atomskim brojem iznose oko 25 MeV. Prema klasičnoj teoriji, izlazi da alfa-čestice, koje se nalaze u unutrašnjosti atomske jezgre, ne mogu prodrijeti kroz barijeru i iz njega se osloboditi s energijom, koja je manja od energije potencijalne barijere.
Taj problem su teoretski riješili 1928. George Gamow, a neovisno o njemu Ronald Gurney i Edward Condon, razvivši teoriju tunel efekta. Prema kvantnoj fizici postoji vjerovatnost da se alfa-čestica s određenom energijom, koja je manja od energije potencijalne barijere, oslobodi atomskog jezgra, kad dođe do njegove površine. Ova vjerovatnost je veća ako je veća energija alfa-čestice i ako je širina barijere manja od vrijednosti njene energije. Alfa-čestica će na neki način dobiti dovoljnu količinu energije od drugih nuklearnih čestica, za svladavanje potencijalne barijere.
Sunčeva jezgra
Sunčeva jezgra se smatra unutrašnji dio Sunca od centra do 20 – 25 % Sunčevog polumjera. To je najtopliji dio Sunčevog sustava. Njegova gustoća se kreće do 150 000 kg/m3 (150 puta više od gustoće vode) i temperatura je oko 15 000 000 K (za razliku od površine gdje je oko 6 000 K). Sunčeva jezgra se sastoji od toplog i vrućeg plina, koji je u stanju plazme. Unutar Sunčeve jezgre se stvara 99 % energije nuklearne fuzije Sunca. U Sunčevoj jezgri mogu nastati i alfa-čestice
Kozmičke zrake
Oko 89 % dolazećih kozmičkih zraka su jednostavni protoni (jezgre vodika), 10 % su jezgre helija (alfa-čestice) i 1 % su teži elementi. Te jezgre vodika i helija čine 99 % kozmičkih zraka. Pojedinačni elektroni (poput beta-čestica) čine ostalih 1 % galaktičkih kozmičkih zraka – to su kozmičke zrake koje dolaze izvan Sunčevog sustava. Zasad je nepoznato odakle ti elektroni dolaze i zašto imaju ubrzanje manje od atomskih jezgri.
Povijest
thumb|desno|250px|Alfa- čestice skreću u magnetskom polju, koje je okomito na smjer njihovog kretanja. [[Datoteka:Rutherford gold foil experiment results.svg|thumb|desno|250px|Gornja slika: Očekivani rezultati: alfa-čestice prolaze kroz Thompsonovog modela atoma.
Tlačni teškovodni reaktor
mini|350px|desno|Presjek kroz tlačni teškovodni reaktor: primarni krug s teškom vodom je žuto i narančasto obojen, a sekundarni krug s običnom (lakom) vodom je plavo i crveno obojen. Hladna teška voda koja služi kao usporivač neutrona (moderator) u kalandriji je ljubičaste boje, zajedno s uronjenim vodoravnim nuklearnim gorivnim štapovima s prirodnim uranijem. Dijelovi reaktora su: 1. [[nuklearno gorivo|nuklearni gorivni štapovi, 2. kalandrija (jezgra reaktora), 3. kontrolni štapovi, 4. spremnik teške vode (tlačnik), 5. parogenerator, 6. pumpa napojne (obične) vode, 7. glavna cirkulacijska pumpa teške vode, 8. stroj za izmjenu nuklearnog goriva, 9. teška voda kao usporivač neutrona (moderator), 10. tlačne cijevi, 11. pregrijana para ide prema parnoj turbini, 12. povrat kondenzirane vode iz turbine, 13. zaštitna zgrada od armiranog betona.]]
Alfa-čestica
Povijest
Donja slika: Dobiveni rezultati: samo mali dio alfa-čestice skreće, pokazujući da postoji pozitivan naboj u atomskoj jezgri (treba napomenuti da mjere nisu stvarne, atomska jezgra je još puno manja). To je Rutherfordov model atoma.]] 250 px|thumb|desno|250px|Nuklearna reakcija u kojoj [[deuterij bombardira litij-6, a nastaju dvije alfa-čestice (protoni su prestavljeni crvenim kuglicama, a neutroni plavim kuglicama)]] Početkom 20. stoljeća bilo je poznato 5 radioaktivnih elemenata: uranij, torij, polonij, aktinij i radij. Među njima najviše se upotrebljavao radij i to za liječenje raka. Iz radija i njegovih kemijskih spojeva stalno se razvijao jedan plin, koji je isto bio radioaktivan, a nazvan je radijeva emanacija ili radon. Osim radona nastajao je i helij. Iz toga se zaključilo da se radij, ali i svi ostali radioaktivni elementi, pretvaraju u druge elemente s manjom težinom i pri tom postupku zrače. Uočeno je također da je ta prirodna radioaktivnost svojstvena atomima s najvećim atomskim masama i da je to proces koji se dešava u unutrašnjosti atoma, znači ne ovisi o vanjskim utjecajima, kao što su tlak, temperatura ili neka kemijska reakcija.
Tlačni teškovodni reaktor
Tlačni teškovodni reaktor PHWMR (eng. Pressurized Heavy Water Moderated Reactor) ili CANDU reaktor (eng. CANadian Deuterium Uranium) je vrsta nuklearnog reaktora koji se moderira (usporavanje neutrona) se i hladi teškom vodom. Teška voda je bolji moderator od lake, ali je taj način hlađenja skuplji. Osim što se teška voda odvojeno koristi za moderaciju i rashladno sredstvo, a prirodni uranij (ili malo obogaćeni uranij) kao nuklearno gorivo, osobenost teškovodnog reaktora (HWR) kanadske proizvodnje je i upotreba vodoravno postavljene reaktorske posude – kalandrije. 12 nuklearnih gorivnih elemenata, svaki duljine 0,5 metara, položeni su u unutrašnjost tlačne cijevi u kojoj se nalazi rashladno sredstvo pod tlakom 11 bar. Svaka tlačna cijev koaksijalno je postavljena unutar jedne od ukupno 380 cijevi kalandrije nešto većeg polumjera. Moderator (teška voda), temperature oko 603 °C, nalazi se oko cijevi kalandrije na tlaku malo većem od atmosferskog. Zamjena goriva obavlja se tokom rada reaktora posebnim strojevima. Rashladni krug izvan kolektora kalandrije isti je kao u tlačnih reaktora PWR. Teška voda temperature oko 853 °C prolazi kroz U-cijevi parogeneratora i nakon što preda toplinu običnoj vodi sekundarne strane parogeneratora vraća se natrag u reaktor. Osobenost kanadskog teškovodnog reaktora CANDU je kontinuirana izmjena nuklearnog goriva, što znači da se izmjena goriva obavlja tokom normalnog rada reaktora. Danas je u pogonu 37 tlačnih teškovodnih reaktora, uglavnom u Kanadi (17) i Indiji (15), dok ih ima i u Rumunjskoj (2), Južnoj Koreji (4), Kini (2), Argentini (1) i Pakistanu (1).
Alfa-čestica
Povijest
Već 1900. bilo je poznato da jedan dio radioaktivnog zračenja može da skreće u magnetskom polju. Ernest Rutherford je na osnovu ispitivanja prolaza radioaktivnih zraka kroz tanke listiće aluminija utvrdio da kod zračenja uranijevih spojeva postoje dvije vrste zraka. Onu vrstu zraka koje ne mogu da prođu kroz aluminijsku pločicu debljine 0,02 mm nazvao je alfa-česticama, a onu vrstu koja je prolazila i kroz deblje slojeve nazvao je beta-česticama. Iste godine francuski znanstvenik Paul Villard je otkrio i treću vrstu radioaktivnog zračenja, za koju se utvrdilo da ima veliku prodornu moć i da ne skreće u magnetskom polju, a nazvane su gama-česticama. Na osnovu skretanja u magnetskom polju, utvrdeno je da alfa-čestice imaju pozitivni električni naboj, a beta-čestice negativan električni naboj.
1908. su Rutherford i Hans Geiger mjerenjem utvrdili da alfa-čestice imaju dvostruki električni naboj, a da im je masa jednaka četverostrukoj masi atoma vodika. Kada alfa-čestica privuče dva elektrona, ona prelazi u atom helija. Iz toga je Rutherford zaključio da su alfa-čestice ustvari ioni helija ili samo atomska jezgra helija. Za beta-čestice se utvrdilo da se u magnetnom i električnom polju ponašaju isto kao i katodne zrake ili elektroni. To znači da su beta-čestice ustvari elektroni velikih brzina, ali za razliku od elektrona u elektronskom omotaču atoma, nastaju iz atomske jezgre.
Pokus s alfa-česticama i zlatnim listićem
Pokus s alfa-česticama i zlatnim listićem je bio jedan od najznačajnih pokusa u nuklearnoj fizici, jer je to bio prvi dokaz da u atomu postoji atomska jezgra. Rutherford okuplja plodan tim istraživača, među kojima su Hans Geiger, Ernest Marsden, George Hevesy, Henry Moseley, a nekoliko je godina dio tima bio i Niels Bohr.
Ključni se pokus za to otkriće dogodio 1909. kada su znanstvenici vrlo tanku zlatnu foliju izložili djelovanju alfa-čestica. Thompsonov model atoma je predviđao će alfa-čestice proći kroz tanki metalni film i raspršiti se pod određenim malim kutovima. No, na veliko je iznenađenje istraživačkoga tima ustanovljeno raspršenje i pod velikim kutovima, a neke su se helijeve jezgre od metalne folije odbile potpuno unatrag. Rutherford je to usporedio s vjerojatnošću da list papira odbije topovsku kuglu. Rezultat je pokusa vodio prema novom modelu atoma, koji je Rutherford predložio 1911.: atom se sastoji od središnjega naboja okruženoga sferičnom raspodjelom naboja suprotnoga predznaka. U početku se pretpostavljalo da su i elektroni građevne čestice atomske jezgre, pa je u modelu za atom dušika rednoga broja 7 bilo pretpostavljeno da u jezgri ima 21 česticu, i to 14 protona i 7 elektrona, a u elektronskom omotaču još 7 elektrona.
Nuklearna reakcija
Otkriće je spina i spektroskopija dušikovih jezgri, do čega je 1930. došao talijanski fizičar Franco Rasetti, pokazalo da se dušikove jezgre vladaju kao čestice cjelobrojnoga spina, tj. kao bozoni. To je bilo u potpunom neskladu s predloženim modelom dušikove jezgre s 21 nukleonom, pa je to neslaganje nazvano „dušikovom katastrofom“. No, „katastrofa“ je razriješena otkrićem neutrona, koje je 1932. objavio James Chadwick i njegova spina 1/2. Ruski je fizičar Dmitri Ivanenko predložio tada današnji model atoma prema kojem su atomski nukleoni protoni i neutroni, a ne elektroni. Naziv proton za pozitivno nabijeni nukleon prvi je upotrijebio Rutherford, a on je 1919. godine izveo i prvu pretvorbu (transmutaciju) jednoga elementa u drugi; toj je prvoj nuklearnoj reakciji u povijesti bombardirao dušik alfa-česticama i tako dobio kisik.
Rutherfordovo raspršenje
Rutherfordovo raspršenje je pojava iz nuklearne fizike, kojom se objašnjava skretanja alfa-čestica koje udaraju u tanke listiće metala, a s njim se dokazuje postojanje pozitivno nabijene atomske jezgre, koja ima gotovo svu masu atoma. Rutherfordovo raspršenje je objašnjenje strukture atomske jezgre, koje je nastalo nakon pokusa s alfa-česticama i zlatnim listićem. Rezultati tog pokusa su pokazali da su skretanja alfa-čestica pod velikim kutevima bila jako rijetka, na primjer pri prolazu kroz listić platine na svakih 8000 jedna alfa-čestica bi skrenula pod kutem većim od 90º.
Prva nuklearna pretvorba
Godine 1919. Ernest Rutherford je, bombardirajući dušik alfa-česticama izveo prvu nuklearnu pretvorbu (transmutaciju) jednog elementa u drugi. Rutherford je prilikom istraživanja raspršenja alfa-čestica kroz zrak, otkrio da prilikom bombardiranja atoma dušika s alfa-česticama nastaju nove jezgre atoma kisika i vodika.
Antialfa-čestica
Antialfa-čestica je dosad najteža otkrivena stabilna antijezgra, a izgleda da još desetljećima nećemo moći otkriti nešto slično. Članovi međunarodne istraživačke skupine STAR su na Relativističkom sudaraču teških iona (eng. Relativistic Heavy Ion Collider - RHIC) otkrili antimaterijsku kopiju alfa-čestice 2011. Ova nova čestica je najteža antijezgra ikad otkrivena. Relativistički sudarač teških iona je zapravo akcelerator čestica namijenjen proučavanju uvjeta u najranijem dobu Svemira, a smješten je u Nacionalnom laboratoriju Brookhaven. Jezgra antialfa-čestice se sastoji od dva antiprotona i dva antineutrona, stabilna je i ne ulazi u radioaktivni raspad, nabijena je nabojem dva elektrona dok joj je masa gotovo četiri puta veća od mase protona. Rezultati istraživanja pokazuju kako se novootkrivene antialfa-čestice mogu lijepo razlučiti od lakših izotopa, ali i da imaju očekivanu masu.
Stvaranje uvjeta potrebnih za proučavanje prirode antimaterije nije nimalo lak zadatak. Jedna od najvećih tajni fizike jest pitanje zašto se čini da je naš Svemir gotovo u potpunosti izgrađen od obične materije kada je znanstveno prihvaćena pretpostavka da su u vrijeme Velikog praska materija i antimaterija stvorene u isto vrijeme i u istim količinama.
Za stvaranje uvjeta sličnih uvjetima neposredno posije Velikog praska, u RHIC-u se sudaraju ioni zlata pri brzinama bliskim brzini svjetlosti, pri čemu se oslobađaju gotovo jednake količine kvarkova i antikvarkova. Velik dio stabilne materije nastale tijekom takvih sudara ostavlja jasan signal na STAR detektoru prije nego li, zajedno s običnom materijom, bude uništena u vanjskom dijelu uređaja.
Primjena
thumb|desno|250px|Spremnik americija u detektoru dima. thumb|desno|250px|Nuklearna baterija sa svemirske letjelice [[Cassini-Huygens.]]
Detektor dima
Najčešći detektori dima sadrže male količine radioaktivnog izotopa americija-241, koji se proizvede nuklearnim reakcijama. Alfa-čestica, koja se emitira u raspadu americija-241, ionizira zrak i stvori malu struju naboja koja se mjeri osjetljivim uređajem. Kada dim uđe u detektor, ioni se uhvate česticama dima što umanji struju naboja u detektoru. Ako se to dogodi, alarm se uključi. Kako je prevaljena udaljenost alfa-čestica izuzetno mala u zraku, ne postoji rizik zračenja od ovakvih detektora. Nakon svoje uporabe, ovi se detektori moraju prikladno odlagati, kao radioaktivni otpad.
Nuklearne baterije
Nuklearne baterije su baterije u kojim se zbiva cijepanje jezgre elementa uranija-235 ili plutonija-239. U nuklearnoj je bateriji nuklearna lančana reakcija cijepanja kontrolirana, tj. može se usporiti ili ubrzati. Uređaji za pretvorbu prirodnog radioaktivnog raspadanja direktno u električnu energiju nisu ništa novo. Tehnologija stvaranja nuklearne baterije započela je još 1913., kada je Henry Moseley prvi puta demonstrirao tzv. Beta ćeliju. Bilo je to u vrijeme kada je sve više rasla potražnja za dugoročnim spremištima energije, posebice u svrhe svemirskih istraživanja 1950-tih i 1960-tih godina. Tijekom godina, razvili su se brojni tipovi i različiti principi rada nuklearnih baterija. Iako su većinom ti principi već odavno poznati, tek u novije vrijeme su se razvile tehnološke mogućnosti za izradu same baterije. Nuklearne baterije koje stvaraju alfa-čestice je puno lakše zaštititi; dovoljno je samo 2,5 mm olovnog lima.
Eliminatori statičkog elektriciteta
Neki eliminatori statičkog elektriciteta koriste polonij-210, koji zrači alfa-čestice i ionizira zrak, a time i poništava statički elektricitet.
Utjecaj alfa zračenja na žive organizme
U prvoj su skupini radioaktivni elementi poput uranija-235, uranija-238, torija-232, radija-226, radona-222 ili kalija-40. Oni potječu još iz vremena stvaranja Zemlje, a karakterizira ih vrlo dugo vrijeme poluraspada, čak i do milijardu godina (iznimka je plin radon, čiji je poluživot 3,8 dana). Kozmičko zračenje nas neprestano pogađa. Izvor mu je uglavnom izvan našeg Sunčevog sustava, a sastoji se od raznih oblika zračenja: od vrlo brzih teških čestica, pa do visokoenergijskih fotona i miona. Ono međudjeluje s atomima u gornjim slojevima atmosfere i tako proizvodi radionuklide, koji su najčešće kraćih vremena poluživota. To su, na primjer, ugljik-14, tricij, berilij-7 i drugi.
Ljudi su svojim djelovanjem, poglavito razvojem nuklearnih reaktora i testiranjem nuklearnog oružja, stvorili još neke radioaktivne elemente, poput stroncija-90, joda-129, joda-131, cezija-137, plutonija-239 itd.
Mjerne jedinice ionizirajućeg zračenja
Aktivnost radioaktivnog uzorka mjeri se u bekerelima (Bq). Aktivnost od 1 Bq znači jedan raspad atomske jezgre u sekundi. Kako su aktivnosti uzoraka često vrlo velike u upotrebi je i veća jedinica, kiri (Ci). 1 Ci iznosi 3,7 • 1010 Bq.
Da bi se mjerila energija, koju putem zračenja apsorbira određena tvar, koristi se jedinica grej (Gy). Omjer te energije i mase tijela koje ju apsorbira zove se apsorbirana doza. Ako se energija od 1 J apsorbira u 1 kg tvari govorimo o apsorbiranoj dozi od 1 Gy. Ovako definirana doza ne govori ništa o biološkim učincima apsorbiranog zračenja. Svaka vrsta zračenja (α, β, γ) ima drugačiji utjecaj na žive stanice, koji se opisuje faktorom Q. Zato se definira ekvivalentna doza, koju dobijemo tako da apsorbiranu dozu pomnožimo faktorom Q. Jedinica za ekvivalentnu dozu je sievert (Sv).
Gori li Pariz?
Gori li Pariz? je francusko-američki ratni film snimljen 1966. godine u režiji Renéa Clémenta.
Predstavlja adaptaciju istoimene knjige Dominiquea Lapierrea i Larryja Collinsa koja se bavila dramatičnim događajima u Parizu neposredno pred i za vrijeme oslobođenja od njemačke okupacije u Drugom svjetskom ratu. Radnja započinje kada general Dietrich von Choltitz, zapovjednik njemačkih snaga u Parizu (čiji lik tumači Gert Fröbe), suočen sa napredovanjem savezničkih snaga iz normandijskog mostobrana, dobija naređenje od Adolfa Hitlera (čiji lik tumači Billy Frick) da pripremi uništenje grada; ne znajući za to, gradski pokret otpora se razilazi oko toga da li da čeka savezničke snage, na čemu inzistiraju golisti ili pokuša sam osloboditi grad, na čemu inzistiraju komunisti, koji na kraju samoinicijativno dižu ustanak.
Poticaj snimanju filma je dao pokušaj američkog producenta Darryla F. Zanucka i njegovog studija 20th Century Fox da napravi svojevrsni nastavak svog velikog hita Najduži dan, a koji se trebao temeljiti na von Choltitzovim memoarima. Tome su se, međutim, suprotstavile francuske vlasti na čelu sa predsjednikom De Gaulleom, držeći da prikaz jednog "najsvjetlijih trenutaka" novije francuske historije u "američkom film po memoarima okupatorskog generala" nije primjereno, te su stavile do znanja da mu neće dati dozvole za snimanje po pariškim lokacijama. Zbog toga je Zanuck morao odustati, ali je umjesto toga uskočio konkurentski studio Paramount Pictures ušavši u koprodukciju sa francuskim studijima i koristivši manje kontroverznu Lapierreovu i Collinsovu knjigu.
Gori li Pariz? je nakon toga postao jedan od najprestižnijih i najambicioznijih projekata francuske kinematografije, sa velikim brojem tada najvećih zvijezda koji su pristali tumačiti minijaturne uloge. Scenario, koji su napisali Gore Vidal i Francis Ford Coppola se, pak, isticao korištenjem elemenata dokudrame te je uložen veliki trud da bi se događaji pokazali sa što više autentičnosti. Film se snimao u crno-bijeloj tehnici iz dva glavna razloga - prvo je bilo nastojanje da se u njega što "bezbolnije" umetnu dokumentarne snimke samih događaja, ali i odbijanje vlasti da, čak, i za potrebe filma, istaknu nacističke zastave na javne zgrade; kao kompromis su autori filma koristili zastave sa kukastim križem koje su umjesto crvenog imale zeleno polje. Gori li Pariz? je nakon premijere postigao veliki komercijalni uspjeh u Francuskoj, i često se navodi kao jedno od najuspješnijih ratnih ostvarenja u evropskoj kinematografiji tog vremena.
Godine 2014. je iste događaje, iako na manje spektakularan način, prikazao francusko-njemački film Diplomacija u režiji Volkera Schlöndorffa.
Uloge
• 3
Nobody Knows Your Face
"Nobody Knows Your Face" (japanski: 誰も知らないあなたの顔 Dare mo Shiranai Anata no Kao) je peta epizoda prve sezone animea Psycho-Pass. Epizoda je premijerno emitirana 9. studenog 2012. godine u 24:00 i to u sklopu Fujijevog bloka noitaminA. Scenarij su zajednički napisali Makoto Fukami i Gen Urobuchi, dok je režiju potpisao Naoyoshi Shiotani. Direktor animacije ove epizode bio je Kaoru Suzuki.
Peta epizoda čini jednu tematsku cjelinu zajedno s četvrtom, koja nosi sličan naziv - "Nobody Knows Your Mask". Radnja prati nastavak slučaja ubojice avatara te donosi njegovu konkluziju, nudeći novi uvid u kriminalno djelovanje Shōgoa Makishime i njegovog suradnika Choe Gu-sunga. Uz to, otkrivena je i psihička rastrojenost koja je Masatakea Midoa natjerala na zločinačko djelovanje. U proširenom izdanju epizode, na samom početku je dodana scena u kojoj se Choe Gu-sung i Makishima voze automobilom i raspravljaju o filozofskom aspektu njihova plana.