cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mira (Likija)
U historijskim izvorima se prvi put pojavljuje kao član Likijskog saveza (168. pne. - 43), a prema Strabonu je bio najbogatiji grad. U antičko vrijeme su kraj grada u stijeni uklesani živopisni grobovi. Poznat je i kao rano kršćansko središte, a početkom 4. vijeku je tamo kao biskup stolovao Sveti Nikola. Grad su 809. zauzeli Abasidi, a potom ga preoteli Bizantinci, prije nego što je pao pod vlast Turaka Seldžuka krajem 11. vijeka, otkada je postepeno napušten.
Šid
Kultura
thumb|right|250px|Položaj Šida u [[Sremski okrug|Sremskom okrugu]]
South Bound Brook, New Jersey
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 4.563, što je 71 (1,6 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Mira (Likija)
Fotografije i video-snimci
=
Šid
Privreda
Šid je nekada bio poznat i imao fabriku Mesne Industrije "Srem Šid".
Od 2018 godine IM"Srem Šid" je privatizovana. Novi kupci su konzorcijum Agropapuk i Đurđević.
Demografija
U naselju Šid živi 12.825 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,1 godina (36,5 kod muškaraca i 39,6 kod žena). U naselju ima 5.510 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,96.
Ovo naselje je uglavnom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.
{| width="50%" style="background:transparent; "
Blankenbach
Blankenbah je opština u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 32 opštinska središta okruga Ašafenburg. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.602 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9671113.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ašafenburg Blankenbah se nalazi u saveznoj državi Bavarska u okrugu Ašafenburg. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 190 metara. Površina opštine iznosi 4,0 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.602 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 406 stanovnika/km².
Poggio Santa Maria, L'Aquila
Poggio Santa Maria je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Golinja
Golinja je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Gvozd, Sisačko-moslavačka županija.
Poggio Santa Maria, L'Aquila
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 281 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 852 m.
Golinja
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 65 stanovnika te 36 obiteljskih kućanstava.
Indol-3-glicerol-fosfatna sintaza
Indol-3-glicerol-fosfatna sintaza (, indolglicerol fosfatna sintetaza, indolglicerol fosfatna sintaza, indol-3-glicerofosfatna sintaza, 1-(2-karboksifenilamino)-1-dezoksi-D-ribuloza-5-fosfat karboksi-lijaza (ciklizacija)) je enzim sa sistematskim imenom 1-(2-karboksifenilamino)-1-dezoksi-D-ribuloza-5-fosfat karboksilijaza (ciklizacija; formira 1-C-(indol-3-il)glicerol-3-fosfat). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
U pojedinim organizmima ovaj enzim je deo multifunkcionalnog proteina.
Car Fei od Jina
Car Fei od Jina (晋废帝/晉廢帝, pinyin Jìn Fèidì, Wade-Giles Chin Fei-ti) (342 – 23. novembar 386), osobno imeSima Yi (司馬奕), kurtoazno ime Yanling (延齡) bio je kineski car iz Istočne dinastije Jin. Bio je sin cara Chenga i mlađi brat cara Aija koga je naslijedio 365. nakon što je Ai umro bez djece. Na prijestolju nije imao nikakvu stvarnu vlast, koju je držao vojskovođa Huan Wen. Nakon što je Huanu godine 371. propao pokušaj da osvoji državu Raniji Yan, svoj uzdrmani autoritet je odlučio potvrditi svrgavanjem cara, te je proširio lažne glasine o carevoj impotenciji i homoseksualnosti kako bi stekao izgovor za puč. Carica majka Chu je pod Huanovim pritiskom pristala izdati ukaz o svrgavanju, ali je uspjela spriječiti Huana da sada bivšeg cara reducira na status pučanina. Umjesto toga je dobio titulu Vojvoda od Haixija (海西公) te je prognan sa dvora. Ostatak života je proveo u strahu od pogubljenja, odnosno nastojeći hedonističkim načinom života uvjeriti Hana da nema nikakve namjere vratiti se na vlast; kineski izvori da je u tu svrhu dao zadaviti vlastitu djecu. "Car Fei", ime pod kojim je poznat u historijskim izvorima, nije posthumno ime nego potiče od kineske riječi "Fei" (廢) za "svrgnuti".
Goas (Tarn i Garona)
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 33 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 12 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 2,69 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 190 metara (maksimalnoj 220 m, a minimalnoj 118 m).
Leon Valley, Texas
Leon Valley je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 10.151 stanovnika.
Garden, Michigan
Gardn je grad u američkoj saveznoj državi Mičigen.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 221, što je 19 (-7,9 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Timidin fosforilaza
Timidin fosforilaza (, pirimidinska fosforilaza, timidin-ortofosfatna dezoksiriboziltransferaza, regulatori životinjskog rasta, endotelni faktori ćelijskog rasta izvedeni iz krvnih trombocita, endotelni faktori ćelijskog rasta izvedeni iz krvnih trombocita, dezoksitimidinska fosforilaza, gliostatini, pirimidin dezoksinukleozidna fosforilaza, timidin:fosfat dezoksi-D-riboziltransferaza) je enzim sa sistematskim imenom timidin:fosfat dezoksi-alfa-D-riboziltransferaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Enzim u pojedinim tkivima takođe katalizuje reakcije dezoksiriboziltransferaze.
Čalukja
'Dinastija Chalukya (Chalukya dynasty; ಚಾಲುಕ್ಯರು; fonetski:tʃaːɭukjə) je bila indijska vladarska dinastija koja je vladala velikim dijelom južne i centralne Indije od 6. do 12. vijeka. U tom periodu su Čalukje vladali kao tri srodne, ali zasebne dinastije. Nastarija dinastija, poznata kao "Badami Čalukje", vladala je iz Vatapija (današnji Badami) od sredine 6. vijeka. Badami Čalukje su se nametnuli kao nezavisni vladari nakon propasti kraljevstva Kadamba kraljevstva iz Banavasija te brzo postali velika sila pod vladavinom Pulakesija II. Nakon njegove smrti Istočne Čalukje su postale nezavisno kraljevstvo u istočnom Dekanu. Oni su vladali iz Vengija do oko 11. vijeka. U zapadnom Dekanu je uspon Raštrakuta sredinom 8. vijeka je označio opadanje Čalukja iz Badamija prije nego što su njihovu moć u 10. vijeku obnovili potomci - Zapadne Čalukje. Oni su vladali iz Kalyanija (moderni Basavakalyan) do kraja 12. vijeka.
Tetraetilmetan
Tetraetilmetan je organsko jedinjenje koje sadrži 9 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 128,255 Da.
Čalukja
Vladavina Čalukja predstavlja važan period historije Južne Indije, te se smatra zlatnim dobom u historiji Karnatake. Tada se politička atmosfera Južne Indije zahvaljujući Čalukjama promijenila od manjih kraljevstava prema velikim carstvima. Prvi put je južnoindijska država preuzela vlast i konsolidirala cijelu oblast između rijeka Kaveri i Narmada. Uspon ovog carstva je označio nastanak efikasne uprave, prekomorske trgovine i razvoj novog stila arhitekture koji je po njemu dobio ima "Čalukjanska arhitektura". Kannada književnost, koja je u 9. vijeku uživala kraljevsku podršku na dvoru Raštrakuta je kasnije pronašla pokrovitelje i u Zapadnim Čalukjama i to u džainskoj i and Veerashaiva tradicijia. U 11. vijeku je, pak, nastala telugu književnost pod pokroviteljstvom Istočnih Čalukja.
Izvori
Knjige
Web
Carica majka Xiao Wenshou
Carica majka Xiao Wenshou (蕭文壽) (343–423), formalno Carica Xiaoyi (孝懿皇后, doslovno "kćerinska i dobroćudna carica") bila je kineska carica majka, odnosno pomajka cara Wu (Liu Yu), osnivača dinastije Liu Song. Za Liu Yuovog oca Liu Qiao se udala nakon Liu Yuovog rođenja 363. godine, prilikom koga je umrla njegova biološka majka Zhao Anzong (趙安宗). Prema svom posinku je pokazala veliku ljubav te joj je sin nakon stupanja na prijestolje 420. iskazao poštovanje ne samo titulom carice majke, nego i tako što ju je, bez obzira na državne poslove, posjećivao svaki dan.
Gorići
Gorići je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Otočca, Ličko-senjska županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 25 stanovnika te 11 obiteljskih kućanstava.
Clauzetto, Pordenone
Clauzetto je naselje u Italiji u provinciji Pordenone, u regiji Furlanija-Julijska krajina.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 189 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 554 m.
Charmes-Saint-Valbert
Šarm Sen Valber je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Franš-Konte, u departmanu Gornja Saona koja pripada prefekturi Vezul.
Nostalgija (film)
Nostalgija (Ностальгия) je sovjetsko-italijanski igrani film koga je 1983. režirao Andrej Tarkovski. Protagonist je suvremeni sovjetski historičar koji u Italiji istražuje život ruskog kompozitora koji je tamo živio u 18. vijeku. Tarkovski je tokom snimanja došao u otvoreni sukob sa sovjetskim vlastima, zbog čega je odlučio da ostatak života provede na Zapadu.
Radnja
Tema filma su lutanja i maštarije jednog Rusa koji u Italiji traga za svojim zemljakom - za kompozitorom iz 18. veka Zasnovskim, u čijem se jednom pismu može pročitati „ideja o tome da se ne vraćam u otadžbinu koja me ubija“. Iskustvo tog muzičara se paralelno proteže sa iskustvom intelektualca iz filma ali i sa iskustvom samog režisera.
Junak filma, Gorčakov, prepun je oduševljenja za lepotu italijanskog kulturnog predanja i za lepotu pejzaža ali sve to na kraju i dovodi u sumnju i negira - ne odlazi u muzej da vidi Frančeskovu sliku „Madona“. Odbija takođe i da na bilo koji način opšti sa devojkom prevodiocem, bilo da je to reč, poezija ili seks. Suprotstavlja joj nemogućnost opštenja, nepredvidivost poezije i sveobraznost ruske duše nedostupne jednom evropejcu.
Soli (Kipar)
mini|desno|250px|Karta koja pokazuje 10 drevnih gradova-kraljevstava Cipra mini|desno|250px|Labudši mozaik u Soliju Soli ili Soloi (Σόλοι) je drevni grčki grad na otoku Cipru, smješten jugozapadno od Morphoua i na obali Morfujskog zaliva. Od godine 1974. nalazi se na teritoriji de facto republike Sjeverni Cipar.
Grad potiče iz 6. vijeka pne. Prvotno je bio na mnogo ograničenoj lokaciji. Današnju lokaciju je odabrao i grad isplanirao Solon. Soloi je bio jedan od 10 gradova-kraljevstava na koje je bio podijeljen tadašnji Cipar.
Horoskop
mini|400px|Primer jedne natalne karte
Soli (Kipar)
Danas vidljive ruševine uglavnom potiču iz rimskog perioda, uglavnom mozaički pod baziklike na kome se ističu prizori ptica i životinja, uključujući labuda. Također postoji i teatar koji je restauriran u modernom periodu.
Horoskop
Horoskop ili astrološka karta je vrsta dijagrama koji se koristi u astrologiji, a na njemu su prikazani položaji planeta u trenutku nekog događaja ili rođenja neke osobe u odnosu na neki od sistema korišćenih u astrološkim kartama.
Soli (Kipar)
Znamenite ličnosti iz Solija:
2332 Kalm
2332 Kalm je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 29,58 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,256 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,891 AJ.
Blindheim
Blindhajm je opština u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 27 opštinskih središta okruga Dilingen an der Donau. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.684 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9773119.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Dilingen an der Donau Blindhajm se nalazi u saveznoj državi Bavarska u okrugu Dilingen an der Donau. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 415 metara. Površina opštine iznosi 26,4 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.684 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 64 stanovnika/km².
Makedonije I od Konstantinopola
Makedonije I od Konstantinopola (? - iza 360) bio je kršćanski vođa, odnosno arhiepiskop Konstantinopola, poznat kao začetnik arijanske doktrine koja je kasnije po njemu dobila ime makedonijanstvo. 330-ih je bio vođa arijanaca u Konstantinopolu a nakon izgona pravovjernog (nicejanskog) arhiepiskopa Pavla I je 338. novim arhiepiskopom, na Makedonijevo razočaranje, postao Euzebije Nikomedijski. Makedonije je na mjesto arhiepiskopa došao tek poslije Euzebijeve smrti 341. ali su njegovo stolovanje obilježili sukobi sa Pavlovim pristašama, u koje se umiješao i arijancima skloni car Konstancije II. Makedonije se na mjestu arhiepiskopa održao do 346. kada je Konstancije, nakon što mu je nicejancima skloniji brat i suvladar Konstans I zaprijetio ratom, pristao da na mjesto arhiepiskopa vrati Pavla. Konstansovo ubistvo je, pak, omogućilo Makedoniju da se vrati na mjesto arhiepiskopa. Njegovo stolovanje je i dalje bilo zabilježeno sukobima između kršćanskih vjernika, koji su često eskalirali do krvoprolića. Makedonije je, pak, stekao neprijatelje i među dijelom umjerenih arijanaca na čelu sa Akacijem, koji su 360. organizirali Sinod u Seleukiji nakon koga je Makedonije konačno svrgnut, nakon čega se povukao u privatni život.
2333 Porthan
2333 Porthan je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 21,59 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,007 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,288 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,135, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 11,925 stepeni, a orbitalni period iznosi 1574,238 dana (4,310 godine). Apsolutna magnituda asteroida je 11,50 a geometrijski albedo 0,095.
Asteroid je otkriven 3. marta 1943. godine.
Leroy, Texas
Leroy je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 337 stanovnika.
Greenup, Kentucky
Grinup je grad u američkoj saveznoj državi Kentaki.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.188, što je 10 (-0,8 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Kinička škola
right|thumb|Ploča 13 (stranica 30), Achillis Bocchii Bonon, Symbolicarum quaestionum de Universo genere quas serio ludebat, koja ilustrira satiričnu opasku [[Krates iz Tebe|Krateta iz Tebe, koju citira Diogen Laertije, Životi i mišljenja znamenitih filozofa, VI, 86: "Glad zaustavlja ljubav, a ako ne glad, onda vrijeme; a, ako nijedno od ta dva, ljubav onda visi". Erosu u sredini prilaze glad (Limos, ΛΙΜΟΣ) i vrijeme (Chronos, ΧΡΟΝΟΣ). Kratet (ΚΡΑΤΗΣ) s lijeve strane pokazuje na "SPES ULTIMA" ili "Posljednju nadu".]]
Airmont, New York
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 8.628, što je 829 (10,6 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Kinička škola
Kinička škola bila je jedna od sokratskih škola u okviru antičke filozofije. Kiničari (grč. κυνικοί, lat. cynici) – kako se pripadnici te škole nazivaju – odbacivali su njima savremene društvene vrednosti i konvencije, često i na načine koji su za njihove savremenike bili prilično šokantni. Iz ovog filozofskog pravca razvilo se i značenje koje reč "cinizam" ima danas, a koja označava određeno podrugljivoju školavo neverovanje u dobrotu ljudskih motiva te pomalo prezrivo osećanje vlastite superiornosti. Međutim, strogo uzevši, moguće je biti (filozofski) kinik i ne gajiti istovremeno bilo kakvo osećanje vlastite nadmoći.
Kiničku školu osnovao je Antisten (oko 445–oko 360. god. st. e.), jedan od Sokratovih učenika, za koga Platon u Fedonu kaže da je bio prisutan i u trenutku Sokratove smrti. Antisten nije sledio primer drugih Sokratovih učenika, među njima i Platona, koji su nakon Sokratove smrti pobegli iz Atine, nego je ostao u njoj i u vežbalištu Kinosargu otvorio svoju školu, koja je po tom vežbalištu dobila ime "kinička", a možda i po načinu života njenih pripadnika – prevenstveno Antistenovog učenika Diogena iz Sinope – koji su zbog svoga načina života upoređivani sa psima (κυνικός od κύων = pas).
U oblasti teorije saznanja Antisten je potpuni senzualist i nominalist, odnosno smatrao je da čulna (sensus) percepcija predstavlja osnovu istinske spoznaje te da postoje samo pojedinačne stvari a opšti pojmovi i opšte ideje su samo tvorevine misli i imena (nomina) za pojedinačne stvari. Stoga je bio protivnik Platonove teorije ideja, koju je ismevao i jednom je primetio: "O Platone, ja vidim konja, ali ne vidim konjstvo" (Simplikije, In Arist. Categ. 208, 29 i d.). Međutim, glavno polje zanimanja kiničara bila je etika, kojoj je Diogen dodao sociologiju i politiku.
Kiničari se mogu smatrati sokratovcima po tome što polaze od Sokratovog stava da je razum podloga vrline, s tom razlikom što oni vrlini daju praktični karakter: vrlini treba manje znanja i reči, a više sokratovske snage karaktera, dakle volje. Oni su sokratovci i po tome što smatraju da se treba osloboditi telesnih strasti i nagona i, najzad, što uče da je vrlina uslov sreće i dovoljna za sreću. Oni ne odbacuju zadovoljstvo koje samo dolazi, nego samo ono koje se posebno traži. Onaj ko je pošao putem vrline, taj je mudar, uzvišen na bogatstvom, čašću, zadovoljstvu i životom, a ostali su budale, i zato kiničari sve ljude dele na mudrace i budale. Mudrac ne zna ni za radost ni za žalost, njega ne muče ni brige ni bolovi ni strasti ni ljubav ni mržnja ni bilo kakva čežnja ili potreba. Njega, dakle, krasi ravnodušnost (ἀπάθεια = apatija).
U negativnom delu svog sociološko-političkog učenja kiničari donekle podsećaju na sofiste, jer odbacuju društvene običaje i konvencije, ali i predrasude. Radikalniji od njih negiraju kako ropstvo i patriotizam tako i porodicu i državu, premda ne uvek državu po sebi, nego uglavnom njima savremenu konkretnu državu u kojoj su živeli. Njihov ideal je kosmopolitizam (Diogen iz Sinope bio je, koliko se zna, prvi u istoriji koji je rekao za sebe da je "građanin sveta" = κοσμοπολίτης, Diog. Laert. VI, 72). Neki ispitivači pretpostavljaju da su se kiničari zalagali za zajedničku imovinu građana, ali to se ne može pouzdano utvrditi. Međutim, zna se da su zagovarali zajednicu žena i dece, da su bili veoma slobodni u pogledu na religiju: naročitih bogova nema, postoji samo jedan bog.
Glavni kiničari u ranom razdoblju bili su, pored Antistena i Diogena iz Sinope, još i Monim, Onesikrit, Krates iz Tebe i njegova žena Hiparhija, zatim Metrokle, Menip iz Gadare, Bion iz Boristena i Kerkid, dok su u rimskom periodu najznačajniji bili Demetrije (prijatelj Seneke Mlađeg), Enomaj i Demonaks. Svi su se oni u većoj ili manjoj meri pridržavali kiničkog učenja kakvo je ustanovio Antisten.
Tako je kinizam pripremio tle za shvatanje života koje će imati širu osnovu no ono koje se razvilo u malom grčkom polisu. Kinička etika se modifikovala i popela do opšteg shvatanja života i tako modifikovana prerasla u stoicizam, koji je začeo Zenon iz Kitija, učenik Kratesa iz Tebe, a koji će postati naročito raširen filozofski pravac u Rimskom carstvu.
Epicentar Slavonije
Epicentar Slavonije je besplatni dvotjednik koji u Osijeku izdaje tvrtka Media centar plus d.o.o. (do 10. broja Media centar d.o.o.)
Izdani brojevi
Prvi broj izišao je 26. I. 2011. godine u tiražu od 20.000 primjeraka (od 10. broja tiraž je 27.000 primjeraka). Do 3. VII. 2014. godine objavljeno je 45 brojeva, s tim da su neki bili dvobroji: 11-12, 13-14, 20-21, 21-22 (zapravo 22-23), 24-25, 31-32, 33-34, 39-40. Od tada list privremeno ne izlazi.
Sadržaj
"Epicentar Slavonije" objavljuje zanimljive članke s temama koje bi mogle zanimati stanovnike Osijeka i okoline. Iako se dijeli besplatno po Osijeku i okolini, broj stranica posvećenih klasičnim reklamama nije velik, a sponzorirani članci se tematski uklapaju u koncepciju lista. U svakom broju redakcija osigurava više nagrada čitaocima.
List objavljuje i članke tematski vezane za Baranju (Beli Manastir, Dardu…).
Enigmatika
Uz viceve i horoskop, od drugog broja list na pola stranice objavljuje i križaljku - skandinavku, koju sastavlja i priprema Jovan Nedić. Do 45. broja objavljeno je ukupno 36 križaljki dimenzija 16 x 11 ili 17 x 11 polja sa slikom (od kojih su neke i tematske). U 45. broju ponovljena je križaljka iz 21. broja.
left|thumb|500px|Križaljka objavljena u 11-12. broju (27. VII. 2011)
2334 Cuffey
2334 Cuffey je asteroid glavnog asteroidnog pojasa čija srednja udaljenost od Sunca iznosi 2,268 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 13,5.
Xie Xuan
Xie Xuan (謝玄) (343–388), kurtoazno ime Youdu (幼度), formalno Vojvoda Xianwu od Kanglea (康樂獻武公), bio je kineski vojskovođa u službi dinastije Jin najpoznatiji po velikoj pobjedi u na rijeci Fei kojom su sjeverna država Raniji Qin i njen car Fu Jiān zaustavljeni u pokušaju da unište dinastiju Jin i ponovno ujedine Kinu pod svojom vlašću.
Manija
Manija je mentalni poremećaj koji se sastoji u nekontrolisanim i neodoljivim impulsima ka izvesnoj vrsti društveno zabranjenog ponašanja, kao npr. kleptomanija, piromanija, erotomanija, dipsomanija i sl. Psihičko stanje u kojem je upadljiva motorička i mentalna hiperaktivnost, a u emotivnoj sferi izvršenja radnje dominira doživljaj pune radosti, snažne ali neosnovane euforije i samozadovoljstva.
Radioaktivni otpad
mini|desno|300px|Oznaka za radioaktivnu opasnost prema [[ISO 2007.]] mini|desno|300px|Bazen za privremeno odlaganje istrošenog [[nuklearno gorivo|nuklearnog goriva u nuklearnoj elektrani.]] mini|desno|300px|Uklanjanje niskoradioaktivnog otpada. mini|desno|300px|Spremnici istrošenog [[nuklearno gorivo|nuklearnog goriva se prevoze željeznicom u Ujedinjenom Kraljevstvu. Svaki spremnik ima 360 mm debelu čeličnu oplatu i prelazi težinu od 50 tona.]] mini|desno|300px|Poplava u blizini [[Nuklearna elektrana Krško|NE Krško 2010.]] mini|desno|300px|Moderni spremnici za prijevoz istrošenog nuklearnog goriva željeznicom. mini|desno|300px|[[Uranijeva ruda – osnovna sirovina za nuklearno gorivo.]] mini|desno|300px|[[Žuti kolač – oblik u kojem se uranij prevozi od rudnika do postrojenja za pretvorbu u uranijev heksafluorid.]] mini|desno|300px|UF6 - [[uranijev heksafluorid se može koristiti za obogaćivanje uranija.]] mini|desno|300px|Kaskade plinskih centrifuga u postrojenju za [[Obogaćeni uranij|obogaćivanje uranija (SAD)]] mini|desno|300px|[[Nuklearno gorivo u obliku uranijevog oksida.]] mini|desno|300px|Primjer suhih bačvi za spremanje istrošenog nuklearnog goriva. mini|desno|300px|Švedski KBS-3 spremnici za radioaktivni otpad. mini|desno|300px|Odlagalište radioaktivnog otpada u Carlsbadu ([[Novi Meksiko)]] mini|desno|300px|Izgled [[Nuklearna elektrana Olkiluoto|odlagališta radioaktivnog otpada Onkalo (Finska).]] mini|desno|300px|Odlagalište radioaktivnog otpada Schacht Konrad I ([[Njemačka) u starom napuštenom rudniku.]] mini|desno|300px|Planirano odlagalište radioaktivnog otpada u planinama Yucca (Nevada), od kojeg se trenutno odustalo zbog nedostatka kapitala..
Radioaktivni otpad (kratica: RAO) je otpad koji nije predviđen za daljnje korištenje, a sadrži radioaktivne izotope takvih aktivnosti koje premašuju granične vrijednosti propisane pripadajućom zakonskom regulativom. Zajednička osobina radioaktivnim izotopima je ionizirajuće zračenje. Radioaktivni izotopi su određeni regulativom kojom se uzimaju u obzir sljedeći parametri: specifična aktivnost beta i gama emitera (Asp, s/γ), specifična aktivnost alfa emitera (Asp, α), površinska aktivnost beta i gama emitera (Asp, s/γ) i površinska aktivnost alfa emitera (Asp, α). Prema našoj regulativi, radioaktivnim se otpadom smatraju oni materijali, onečišćeni radioaktivnim izotopima, kod kojih je premašena jedna od sljedećih vrijednosti: Radioaktivni materijali koji se koriste u različitim primjenama postaju, nakon nekog vremena, djelomično ili potpuno neupotrebljivi, ali često i dalje zadrže veliki dio radioaktivnosti koju su imali (ili stekli) za vrijeme uporabe (npr. istrošeni izvori zračenja ili iskorišteno nuklearno gorivo). Ako ih se ne može (ili ne isplati) preraditi za ponovnu ili daljnju uporabu, odnosno ako nakon prerade preostanu neupotrebljive radioaktivne tvari, dobiva se radioaktivni otpad. Njegova će se radioaktivnost s vremenom smanjivati, te može postati neznatnom već za nekoliko dana ili mjeseci, ali (ovisno o vrsti aktivnih atoma koje sadrži) otpad može ostati opasno radioaktivan još mnogo godina (pa i mnogo tisuća godina). Osim toga, u procesu korištenja radioaktivnih materijala (uključujući i njihovo dobivanje, obradu, čuvanje, prijevoz i eventualnu preradu) mogu postati radioaktivnima i mnogi obični materijali (npr. ambalaža ili procesne tekućine) i predmeti (posude, oprema ili odjeća) koji s njima dolaze u dodir ili su u njihovoj blizini. Uzrok tomu najčešće je fizički prijenos radioaktivnih atoma (radionuklida) na okolne tvari, koji se uvijek ne može spriječiti ili barem dovoljno ograničiti, a u nekim procesima (npr. u nuklearnom reaktoru) može radioaktivnost u okolnim materijalima biti i inducirana zračenjem (poglavito neutronima). Takvi "obični" predmeti i tvari, koji su postal onečišćeni, odnosno radioaktivni u procesu korištenja izvorno radioaktivnih materijala, čine danas u svijetu po obujmu najveći dio radioaktivnog otpada.
No, to nije najvažniji i najopasniji dio radioaktivnog otpada. Ono što je zapravo privuklo pozornost najšire javnosti jest relativno mala količina vrlo opasnog i visokoaktivnog otpada koji nastaje u reaktorima nuklearnih elektrana. To je ponajprije iskorišteno nuklearno gorivo, odnosno visokoaktivni otpad koji preostaje nakon njegove eventualne prerade. Iako čini tek nekoliko postotaka volumena ukupnog radioaktivnog otpada u svijetu, visokoaktivni otpad sadrži više od 90% njegove radioaktivnosti.
Tetraetilkalaj
Tetraetilkalaj je organsko jedinjenje, koje sadrži 8 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 234,954 Da.
Koncepcija
Koncepcija (iz latinskoga concipere: opaziti, dokučiti, shvatiti, primiti, zamisliti) označava opsežnu kompilaciju ciljeva, strategija i mjera za provođenje većega i stoga strateški planiranoga projekta. Sadrži potrebne informacije i opravdanja, te često i analizu omjera rizika i prilike, te vremenski i akcijski plan te planiranje resursa (vrijeme, novac, materijal, osoblje).
Radioaktivni otpad
Podjela radioaktivnog otpada
Radioaktivni otpad se dijeli na: Nisko i srednje radioaktivni otpad su zaštitna odjeća, kontaminirani metalni otpad, zapakirani pepeo od spaljivanja otpada u inozemstvu, otpad od procesa čišćenja radioaktivne vode (talog nakon isparavanja, ionski izmjenjivači, filtri). Taj otpad je većinom nisko radioaktivan, samo manja količina je srednje radioaktivna. U Nuklearnoj elektrani Krško je radioaktivni otpad pohranjen u standardnim bačvama i cjevastim spremnicima, koji imaju volumen triju bačvi. Skladište se u privremenom skladištu za nisko i srednje radioaktivni otpad. Potkraj 2010. ukupni volumen uskladištenog radioaktivnog otpada bio je 2210,6 m3, a ukupna radioaktivnost 19,8 TBq. Nisko i srednjeradioaktivni otpad može se podijeliti i prema tehničkoj klasifikaciji: ionski izmjenjivači, ukrućena gusta masa iz parogeneratora, filtarski ulošci, otpaci koji se mogu sabiti. U bazenu za istrošeno gorivo bila su pohranjena 984 istrošena gorivna elementa iz prethodnih 24 nuklearnih gorivnih ciklusa. Ukupna masa istrošenog goriva dosad je 402 tone. To su visokoradioaktivne tvari.
Koncepcija
Koncept i koncepcija se u općoj uporabi često koriste kao sinonimi iako je pojam koncepcije prilično sveobuhvatniji i detaljniji od koncepta.
Radioaktivni otpad
Podjela radioaktivnog otpada
Radioaktivni otpad se dijeli i s obzirom na agregatno stanje: plinoviti radioaktivni otpad, tekući radioaktivni otpad i čvrsti radioaktivni otpad.
Plinoviti radioaktivni otpad
U radu Nuklearne elektrane Krško nastaju radioaktivni plinovi koji se do raspadanja čuvaju u spremnicima.
Tekući radioaktivni otpad
Riječ je o tekućinama koje su kontaminirane radionuklidima. Taj otpad znači važan udio s obzirom na ukupnu količinu nisko i srednjeradioaktivnog otpada koji nastane u nuklearnoj elektrani. Zato je njegova obrada važna, da bi se smanjio njegov volumen, te da bi se pretvorio u oblik prikladan za skladištenje. Za smanjenje volumena tekućega radioaktivnoga otpada koriste se filtriranje, isparavanje i sušenje u bačvi. Isparjela se neradioaktivna voda vraća u proces, a preostala se radioaktivna masa suši u bačvi. Zagrijavanjem bačve izvlači se vodena para i tako nastaje čvrst i suh talog.
Čvrsti radioaktivni otpad
U čvrsti radioaktivni otpad ubrajaju se kontaminirane otpadne tvari, kao što su plastika, papir, krpe, osobna zaštitna oprema, alati i filtarski ulošci. Čvrsti radioaktivni otpad ima veliki volumen koji je za skladištenje potrebno smanjiti, jer bi inače brzo ispunio skladišne prostore. Dekontaminacija je jedan od postupaka za smanjenje njegove zapremnine. U mnogim slučajevima površinski se kontaminirani predmeti mogu uporabom mehaničkih, elektrokemijskih i kombiniranih metoda dekontaminirati do te mjere da više nisu radioaktivni materijal i nisu predmet upravnoga nadzora. Mogu se ponovno koristiti i time se može smanjiti količina radioaktivnog otpada.
Superkompaktiranje bačvi
Za smanjenje volumena čvrstoga radioaktivnoga otpada ovom metodom koriste se visokotlačni kompresori koji bačve i njihov sadržaj komprimiraju silom od 10 do 15 MN. Komprimirani otpad pohranjuje se u posebne, za to namijenjene bačve i spremnike. Zbog smanjenja volumena u Nuklearnoj elektrani Krško su izvedene dvije akcije superkompaktiranja bačvi visokotlačnom prešom. Tu će tehniku koristiti i ubuduće.
Spaljivanje otpada
Potkraj devedesetih godina 20. vijeka, Nuklearna elektrana Krško se zbog rasterećenja skladišnih kapaciteta prvi put odlučio spaliti zapaljivi nisko i srednje radioaktivni otpad, što je jedna od metoda za smanjenje volumena radioaktivnoga otpada koje se koriste u svijetu. Suhi čvrsti radioaktivni otpad spaljen je u poduzeću Studsvik Radwaste AB iz Nyköpinga u Švedskoj. Bačve s pepelom sad su uskladištene u privremenom skladištu. I ubuduće spaljivanje ostaje jedna od mogućnosti smanjenja volumena nastalog otpada.
Skladištenje suhoga čvrstog nisko i srednjeradioaktivnog otpada
Čvrsti nisko i srednje radioaktivni otpad koji je nastao u Nuklearnoj elektrani Krško čuva se u privremenom skladištu za nisko i srednjeradioaktivni otpad. Privremeno je skladište armiranobetonska zgrada otporna na potrese. Konstruirana je tako da omogućuje odvojeno slaganje posuda s čvrstim radioaktivnim otpadom s obzirom na njihove karakteristike i sigurno postupanje s njima. Postojeći skladišni kapaciteti su ograničeni. Za izbor lokacije za trajno odlagalište nisko i srednjeradioaktivnoga otpada, izgradnju i upravljanje njime u Sloveniji je nadležna Agencija za radioaktivne odpadke, a u Hrvatskoj Agencija za posebni otpad APO.
Istrošeno nuklearno gorivo
U bazenu za istrošeno nuklearno gorivo u Nuklearnoj elektrani Krško potkraj 2010. bila su pohranjena 984 istrošena gorivna elementa iz prethodnih 24 nuklearnih gorivnih ciklusa. Ukupna masa istrošenoga goriva iznosila je 402 tone. Gorivni elementi koji su dosegnuli tehničku i ekonomsku granicu iskoristivosti nazivaju se istrošenim nuklearnim gorivom. Prema podjeli radioaktivnoga otpada s obzirom na specifičnu aktivnost, spadali bi u visokoradioaktivni otpad, a budući da je prihvaćena samo odluka o njihovu skladištenju do kraja rada Nuklearne elektrane Krško, nazvani su istrošenim gorivnim elementima.
U skladu s prihvaćenom strategijom, u Nuklearnoj elektrani Krško se skladište u posebnoj zgradi, u bazenu za istrošeno gorivo. Nakon modernizacije bazena, kad su postojeće rešetke zamijenjene novima, gušćima, za istrošeno nuklearno gorivo dobiveno je dovoljno prostora do kraja predviđenoga vijeka trajanja Nuklearne elektrane Krško. U bazenu ima prostora za 1694 istrošena gorivna elementa. Istrošeni gorivni elementi jako su radioaktivni i oslobađaju znatnu količinu topline, pa su pohranjeni u rešetkama uronjenima u vodu kojoj je dodana borna kiselina. Debeli sloj vode istodobno je štit od ionizirajućeg zračenja i sredstvo za odvođenje topline. Nakon prestanka rada nuklearne elektrane treba se pobrinuti za njezinu razgradnju. Pod time se podrazumijevaju postupci i radovi potrebni da se nuklearna elektrana dovede do stanja kad prestaje biti nuklearni objekt.
Radioaktivnost radioaktivnog otpada
Veća nuklearna elektrana (od 1 000 MW) obično troši oko 100 tona nuklearnog goriva (obogaćenog uranija) svake 3 godine. To se gorivo dobiva različitim fizikalnim i kemijskim postupcima pročišćavanja i obrade uranijevih izotopa iz uranijeve rudače, te prije uporabe još uvijek predstavlja prirodni materijal u pogledu radioaktivnosti, mada nekoliko desetaka tisuća puta aktivniji (oko 1012 Bq) od npr. jednake mase običnog kamena. U radioaktivni otpad, zapravo, treba ubrojiti i jalovinu iskorištene uranijeve rudače, koja svojom količinom znatno nadmašuje sve ostale radioaktivne materijale koji se koriste u nuklearnoj industriji. No, ona je vrlo male aktivnosti i može se odlagati na mjestu nastanka, odnosno u rudnike, bez prethodne obrade.
Međutim, u nuklearnom gorivnom ciklusu stvara se u gorivu velika količina umjetnih radionuklida (od kojih je većina mnogo aktivnija od uranija), tako da mu je radioaktivnost u normalnom pogonu reaktora (odnosno u trenutku vađenja iz nuklearnog reaktora) oko milijardu puta veća nego prije ulaska u reaktor (oko 1021 Bq za promatranih 100 tona). Upravo ti umjetno proizvedeni radionuklidi u iskorištenom nuklearnom gorivu najveći su dio radioaktivnog otpada koji nastaje u svim civilnim djelatnostima u svijetu. Njihova radioaktivnost mnogostruko je veća nego svih ostalih prirodnih i umjetnih radioaktivnih materijala koji se u tim djelatnostima uopće koriste. Ukupna umjetna radioaktivnost, sadržana u reaktorima svih nuklearnih elektrana na Zemlji potkraj 20. vijeka, iznosi oko 1023 Bq. To je oko 10 puta više od prirodne radioaktivnosti svih oceana, odnosno oko 100 puta manje od procijenjene radioaktivnosti cijele Zemljine kore. No, radi usporedbe, u više od 1500 pokusnih eksplozija nuklearnog oružja između 1945. i 1985., umjetni radionuklidi ispušteni u okoliš imali su sveukupnu radioaktivnost oko 20 puta veću od navedenog iznosa sadržanog u nuklearnim elektranama.
Na sreću, od trenutka vađenja nuklearnog goriva iz reaktora (ili prestanka rada reaktora), radioaktivnost mu se umanji nekoliko puta već prvoga dana, te više od 100 puta u prvoj godini, i još oko 20 puta u sljedećih sto godina. Zato s globalnog ekološkog stajališta ukupna radioaktivnost svih današnjih nuklearnih elektrana ipak nije znatna: samo nekoliko godina nakon njihova zatvaranja bila bi ona tek mali postotak prirodne radioaktivnosti oceana, a u odnosu na radioaktivnost kontinentalnih ploča bila bi posve zanemariva. I nakon eksplozije nuklearne bombe aktivnost radionuklida izbačenih u okoliš naglo se smanjuje, čak i brže nego iskorištenog reaktorskog goriva, tako da nuklearni pokusi nisu uzrokovali zamjetnu globalnu akumulaciju radioaktivnosti, iako je spomenuti nominalni zbroj svih početnih aktivnosti iznosio oko 20% ukupne radioaktivnosti Zemljine kore.
Problemi s radioaktivnim otpadom
Upravo su vojni nuklearni pokusi (i neki postupci odlaganja otpada) pokazali da se radionuklide općenito ne može tako raspršiti u okoliš, a da se posve isključi vjerojatnost njihova kasnijeg koncentriranja na nekim mjestima, napose u nekim živim organizmima. To je jedan od odlučujućih razloga za odbacivanje naizgled najprivlačnijeg rješenja, da se iskorišteno nuklearno gorivo jednostavno potopi u oceane gdje bi se, kada degradiraju posude u kojima je dovezeno, jednostavno razrijedilo u golemoj vodenoj masi. Iako je ukupna masa do sada korištenog nuklearnog goriva posve zanemariva u usporedbi s količinom morske vode, a ni prosječnu radioaktivnost ne bi joj uvećalo više od nekoliko postotaka (ako najprije odleži u skladištima 50-tak godina nakon vađenja iz reaktora, odnosno ako barem tako dugo ne procuri iz posuda u koje je pakirano), postignuta je široka međunarodna suglasnost da otpad ne valja odlagati na taj način.
Nije problem samo u tome što bi se radionuklidi raspršeni u vodi mogli akumulirati na pojedinim mjestima, odnosno u nekim organizmima. Čak i bez toga odlaganje radioaktivnog otpada u more nije dugoročno rješenje koje bi omogućilo nastavak i razvoj korištenja nuklearne energije i drugih primjena radioaktivnih materijala. Početno se brzo smanjivanje radioaktivnosti istrošenog nuklearnog goriva kasnije sve više usporava, te bi se takvim odlaganjem nakon nekog vremena čak i prosječna radioaktivnost oceana počela zamjetno povećavati. Ne bi to povećanje bilo tako veliko da bi ljudi postali neposredno ugroženi radioaktivnim zračenjem vodene mase, ali je posve nepredvidivo kakve bi posljedice moglo imati u moru kao životnoj zajednici. A u posljednjim smo desetljećima naučili da i relativno male globalne promjene, koje čovjek svojom djelatnošću unosi u ekosustav, mogu izazvati znatne nepoželjne učinke na različita živa bića, pa i na ljudsko zdravlje. Stoga je prevladalo mišljenje da radioaktivni otpad treba što bolje izolirati od okoliša, tako dugo dok ne prestane biti opasan. More je za tu svrhu posve nepodesna sredina, ne samo stoga što pogoduje raznošenju materijala, nego i zbog kemijske agresivnosti prema posudama u kojima se otpad nalazi. U međuvremenu je, ipak, u more bilo potopljeno barem 1017 Bq radioaktivnog otpada.
Rješenje je odlagalište u čvrstom tlu
Budući da nije moguće, a ne bi bilo ni etički prihvatljivo, planirati nadzor nad današnjim otpadom i u dalekoj budućnosti (za reaktorsko gorivo trebao bi potrajati tisućama godina), a tehnički još nije ostvarivo njegovo sigurno odvoženje sa Zemlje, preostaje jedino rješenje da se stabilni geološki slojevi u čvrstom tlu, na građevinski lako dostupnim dubinama, udaljeni od podzemnih vodotokova. Za sada se iskorišteno nuklearno gorivo (ili visoradiokoaktivni otpad koji je preostao nakon njegove prerade) privremeno čuva u posebnim skladištima kako bi se iskoristilo početno razdoblje brzog opadanja njegove radioaktivnosti i tako pojednostavilo daljnje rukovanje s njim. Nakon toga, njegov dugoročni smještaj (odlaganje) planira se stotinama metara duboko pod zemljom, u granitnim stijenama, naslagama soli ili drugim stabilnim slojevima, gdje će bez nadzora ostati trajno izoliran od okoliša mnogo tisuća godina, zahvaljujući prethodnoj obradi, pakiranju i različitim preprekama izgrađenima da spriječe njegovo prodiranje u okoliš, a ponajviše zahvaljujući prirodnim svojstvima nepropusnosti odabrane lokacije odlagališta.
Priprema otpada za odlaganje
Desetljeća istraživanja i razvoja urodila su nizom provjerenih tehnoloških postupaka kojima se radioaktivni otpad priređuje za odlaganje, a uvriježili su se i standardni nazivi za pojedine procese.
Predobrada radioaktivnog otpada
Predobrada radioaktivnog otpada početni je korak koji se sastoji od sakupljanja i razvrstavanja otpada, te dekontaminacije i manjeg kemijskog prilagođavanja, a može uključivati i vrijeme privremenog skladištenja. Osobito je važna jer je u pravilu upravo tada najbolja prilika za moguće izdvajanje materijala za recikliranje, kao i otpada koji nije potrebno smatrati radioaktivnim. Osim toga, poželjno je i razvrstati radioaktivni otpad primjereno kasnijim mogućnostima odlaganja (npr. za površinsko ili za duboko odlagalište).
Obrada radioaktivnog otpada
Obrada radioaktivnog otpada sastoji se od operacija kojima je svrha povećati sigurnost ili ekonomičnost pohranjivanja otpada promjenom njegovih svojstava. Temeljni koncepti obrade su smanjivanje obujma otpada, uklanjanje radionuklida i promjena sastava otpada. Tipične operacije kojima se to postiže uključuju: spaljivanje gorivog otpada ili prešanje suhog otpada (smanjivanje zapremine); isparavanje ili propuštanje tekućeg otpada kroz filtere i ionske izmjenjivače (uklanjanje radionuklida); te izdvajanje kemijskih sastojaka npr. precipitacijom ili flokulacijom (promjena sastava). Za dekontaminaciju tekućeg otpada često treba kombinirati nekoliko spomenutih postupaka, a u procesu može nastati sekundarni otpad (filteri, mulj itd).
Kondicioniranje radioaktivnog otpada
Kondicioniranje radioaktivnog otpada čine operacije kojima se otpad prevodi u oblik prikladniji za rukovanje, prijevoz, skladištenje i odlaganje. To su operacije imobiliziranja i pakiranja. Uobičajeni postupci imobilizacije tekućeg otpada su zalijevanje u bitumensku ili betonsku matricu (solidifikacija) za otpad manje radioaktivnosti, odnosno u staklenu matricu (vitrifikacija ili ostakljivanje) za visokoaktivni otpad. Imobilizirani i drugi kruti otpad obično se pakira u posude različitih vrsta, od standardnih dvjestolitarskih čeličnih bačvi, do posebno konstruiranih posuda s debelim stjenkama, ovisno o vrstama i koncentraciji radionuklida, uz eventualno zapunjavanje materijalima odgovarajućih svojstava.
Odlaganje radioaktivnog otpada
Odlaganje je konačno smještanje otpada u odlagalište, bez namjere da se iz njega ikada vadi i bez nužnog oslanjanja na dugoročno nadgledanje i održavanje odlagališta. Uz prethodnu obradu i kondicioniranje, sustav prirodnih i izgrađenih višestrukih barijera oko otpada u odlagalištu pruža jamstvo da će se bilo kakvo ispuštanje radionuklida u okoliš odvijati prihvatljivom sporošću. Ima barijera koje osiguravaju potpunu izolaciju otpada u nekom vremenskom razdoblju, poput metalnih posuda, kao i takvih koje usporavaju prodor radionuklida u okoliš, poput materijala kojim se zapunjava odlagalište ili stijene u kojoj je izgrađeno. Odlagališta se mogu nalaziti na površini ili na različitim dubinama ispod zemlje, a posebnu skupinu čine duboka odlagališta u geološki stabilnim i nepropusnim slojevima, namijenjena visokoaktivnom otpadu (kakvih za sada još nema u redovitom pogonu).
Za neka odlagališta može se planirati ograničeno vrijeme institucionalne kontrole, čime se povećava sigurnost odlaganja kratkovječnog otpada. Bitno se, međutim, razlikuje pojam skladištenja, koji označava privremeno čuvanje radioaktivnog otpada (pri čemu je osigurana zaštita okoliša), kako bi se npr. olakšala obrada, kondicioniranje i odlaganje otpada kada mu se umanji aktivnost. Specijalno, kratkovječni otpad može se skladištiti dok mu aktivnost ne opadne toliko da se smije kontrolirano ispuštati u okoliš ili odlagati kao običan otpad. Iako se za najveći dio radioaktivnog otpada planira izoliranje u odlagalištu ili barem odležavanje u skladištu, neki otpadni radioaktivni plinovi i tekućine mogu se i odmah kontrolirano ispuštati u okoliš (unutar dopuštenih granica radioaktivnosti), što se također smatra postupkom odlaganja.
Odlaganje radioaktivnog otpada u tlu
U razvoju strategija odlaganja u tlu, poluživot radionuklida glavna je odrednica u odlučivanju o načinu odlaganja. Otpad koji sadrži pretežito kratkoživuće radionuklide ugrožava ljude, ali to je opasnost koja se zbog raspada umanjuje; poslije dovoljno dugog vremena, koje može biti i nekoliko stotina godina, opasnost pada na razinu kod koje više nema rizika za ljudsko zdravlje ili okoliš. Stoga se svi načini odlaganja za kratkoživući otpad oslanjaju na institucionalni nadzor odlagališta i/ili na izgrađene sustave prepreka koji ograničeno traju, dakle nekoliko stotina godina, i za to vrijeme zadržavaju i izoliraju otpad. Tijekom tog vremena većina se radionuklida u otpadu raspada. Time se umanjuje ili uklanja rizik zbog degradacije sustava (kvarovi na posudama ili preprekama) koji treba zadržati radionuklide.
No, neke vrste radioaktivnog otpada, a osobito iskorišteno nuklearno gorivo i ustakljeni otpad, koji nastaje recikliranjem iskorištenog goriva, sadrže niz radionuklida s vrlo dugim vremenima poluraspada, pa su stoga opasni mnogo tisuća godina. Iz današnje se perspektive ne može očekivati ni od institucionalne kontrole odlagališta, niti od izgrađenog sustava prepreka da mogu beskonačno zadržavati i izolirati takav dugoživući otpad.
Plitko odlaganje
Pri plitkom odlaganju otpad se smješta na površinu ili vrlo blizu površine. Plitka se odlagališta koriste u mnogim zemljama više od 30 godina, najčešće za niskoaktivni otpad. Kako je najednostavnije bilo koristiti obične zemljane rovove, na tom su pristupu djelovala mnoga prva odlagališta. Očigledno je zašto su najveći uspjesi s tim pristupom postignuti na lokacijama koje su bile na suhim područjima. U suhim uvjetima malo je ili zanemarivo protjecanje podzemnih voda kroz ukopani otpad, pa ne postoji prijenos radionuklida vodom u okoliš. Uspješan je primjer plitkog odlaganja odlagalište Beatty u Nevadi, koje je sada zatvoreno. Sličan se način odlaganja planira izgradnjom postrojenja u Ward Vallyu, u pustinji Mojave, gdje je razina podzemnih voda čak 200 metara ispod razine tla. U vlažnijoj klimi takav je pristup manje uspješan. Štoviše, u nekim osobitim okolnostima (plavljenje rovova zbog neodgovarajućeg izbora lokacije, ili neodgovarajuća drenaža) radionuklidi se mogu širiti prema dolje, a ovisno o vrsti stijena i bočno izvan rovova. Tako radionuklidi iz otpada mogu dospjeti u vodotokove i u podzemnu vodu.
Pripovršinska odlagališta
Pripovršinska odlagališta ispod su razine tla, ali ne na velikoj dubini. Njihova izvedba uključuje zonu nedirnute stijene ili sedimenta iznad postrojenja koji fizički dijele odloženi otpad od površine. Osim što se time koriste prednosti pogodnih hidrogeoloških i geokemijskih svojstava prirodnih prepreka, takav pristup znatno smanjuje rizik od nenamjernog upada ljudi. Sve izgrađene prepreke u pripovršinskim odlagalištima na mnogo su načina slične onima koje se grade oko spremnika za plitka odlaganja.
Pripovršinska odlagališta, na dubinama većim od 50 metara, već su prihvaćena i rade u nekoliko zemalja. U Švedskoj, pokraj Forsmarka, izgrađeno je 1989. jedno takvo odlagalište (SFR) u gnajsu na dubini od 60 metara ispod Baltičkog mora. Ono je predviđeno za odlaganje nisko i srednjeaktivnog otpada. U Finskoj, na otočiću Olkiluoto, izgrađene su dvije nuklearke poduzeća TVO koje upravlja i tamo izgrađenim odlagalištem za nisko i srednjeaktivni otpad koje je pušteno u rad 1992. Otpad je razvrstan prema aktivnosti i smješten u betonom obložene silose izdubljene u granitu, na dubini od 70 do 100 metara ispod površine.
Duboka odlagališta ili odlagališta u dubokim geološkim formacijama
Otpad se odlaže u postrojenje izgrađeno duboko u podobnim geološkim formacijama, bez nakane da se otamo ikada vadi, te bez oslanjanja na dugoročni nadzor ili održavanje. Dugoročna sigurnost geološkog odlaganja temelji se na sustavu višestrukih prepreka koje čine: stabilan oblik otpada, dugovječna ambalaža u kojoj je otpad pohranjen, te trajnost ostalih izgrađenih struktura ili prirodnih prepreka karakterističnih za izabranu lokaciju odlagališta. Sve prepreke zajedno, shvaćene kao sustav, dostatne su za zadržavanje i izolaciju otpada tijekom više tisuća godina.
Čak i ako se učinkovitost sustava niza postojećih ili izgrađenih prepreka, da zadrži prostiranje radioaktivnosti od paketa s otpadom prema okolišu, s vremenom počne smanjivati, gubitak sposobnosti je postupan. Usporeno širenje dijelom je rezultat raspada radionuklida, a dijelom dolazi do razrjeđivanja i disperzije na dubini. Sva tri čimbenika umanjuju konačni utjecaj otpada na biosferu. Sustav s više prepreka, isto tako, jamči, barem do neke mjere, kompenzaciju nedostataka na bilo kojoj od prepreka u nizu.
Dubina na kojoj će se graditi odlagališta za duboko geološko odlaganje ovisi o specifičnim značajkama lokacije, značajkama projektiranog sustava za odlaganje, prirodi otpada i regulatornim zahtjevima za dugoročnu sigurnost. Općenito se smatra da će buduća geološka odlagališta biti građena na dubinama od 250 do 1 500 metara.