cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kljunasti delfin
Ponašanje
Obični delfini su ponajviše poznati po svojoj radoznalosti i druželjubivoj prirodi prema ljudima. Povremeno, delfini su spasavali povređene ronioce podižući ih na površinu. Takvo ponašanje takođe primenjuju prema sopstvenoj vrsti. U novembru 2004. godine, još dramatičniji izveštaj je stigao sa obala Novog Zelanda, kada je grupa običnih delfina spasila tri čuvara plaže, udaljena 100 metara od obale Vangareja, od 3 metara dugačke velike bele ajkule. Čuvari su plivali, naišavši na ajkulu, kada su delfini osetili opasnost okruživši plivače 40 minuta štiteći ih od napada životinje.
Delfini su grabljivice i takođe iskazuju agresivnost. To uključuje borbu mužjaka oko ženke, agresivnost prema ajkulama i drugim manjim vrstama delfina. Praćena je jedna populacija oko Škotske kako napada i ubija sive delfine.
Ženke običnih delfina žive oko 40 godina, dok mužjaci retko dožive više od 30 godina.
Ishrana
Hrane se manjom ribom, ponekad takođe lignjama, krabama, račićima i drugim manjim životinjama. Njihovi zubi služe za kidanje, a ne za žvakanje hrane. Kada naiđu na jato riba, delfini rade timski kako bi uspeli da održe ribe zajedno i povećaju ulov. Takođe love i samostalno. Primenjuju i drugu taktiku pri lovu; udaraju snažno ribu, omamljujući je, a ponekad i bacajući je iznad vode kako bi je lakše pojeli.
Razmnožavanje
Mužjak se udvara na više načina: plivanjem pored ženke, pravljenjem raznih poza, milovanjem, češanjem o ženku, udaranjem vilicama, trljanjem kljunova i cičanjem. Kopulaciji (parenju) prethodi dugačka predigra; tada mužjak i ženka spoje stomak o stomak kada mužjak izduži penis iz svog proreza do vagine. Ovaj čin traje samo 10-30 sekundi, ali se ponavlja nekoliko puta, i traje nekoliko minuta sa prekidima.
Ženka je bremenita otprilike 12 meseci. Mladi se rađaju u plitkoj vodi, dok "babica" (koja može biti i mužjak) pripomaže pri porođaju. Rađa se samo jedno mladunče, dugačko oko 1 metar. Majka hrani mladunče od 12 do 18 meseci mlekom preko mlečnih žlezda smeštenih kod genitalnih proreza.
Mladunče živi blizu majke dok ne napuni šest godina. Mužjaci ne učestvuju u podizanju mladih. Ženke su polno zrele sa 5-10 godina, a mužjaci malo kasnije, sa 10-12 godina.
Prirodni neprijatelji
Velike vrste ajkula poput tigraste ili zambezi ajkule love obične delfine. Međutim, delfini nisu bespomoćni u odnosu na neprijatelja i poznati su po tome da se uspešno mogu odbraniti tokom sukoba. Određene (ali ne sve) orke mogu da se hrane delfinima, ali to retka slučajnost. Druge orke, one koje se ne hrane sisarima, su viđene kako plivaju zajedno sa običnim delfinima.
Plivanje u jatima pomaže delfinima da se lakše odbrane od napada neprijatelja. Koriste se složenim strategijama izbegavanja, a do smrti će se boriti protiv neprijatelja. Takođe pridolaze u pomoć drugim povređenim delfinima, držeći ih iznad vode da bi udahnuli vazduh.
Status
Obični delfini nisu ugrožena vrsta sisara. Njihova budućnost je za sada stabilna, zbog toga što ih ima u izobilju i veoma su prilagodljivi. Međutim, neke podvrste su u opasnosti zbog klimatskih promena. Na primer, procenjeno je da je ostalo samo 150 delfina koji žive na sveru Škotske i da njihov broj opada za oko 6% godišnje, usled njihovog uznemiravanja, zagađenja mora i smanjenja hrane. Lokalna promena klime kao što je povećanje temperature vode takođe igra manju ulogu u ovome.
Mihăileni, Mihăileni, Harghita
Mihăileni je naselje u Rumuniji u okrugu Hargita u opštini Mihăileni.
Buzău
Buzău čita se Buzaj je grad na jugoistoku Rumunjske od 115,494 stanovnika.
Buzău je administrativni centar okruga (judet) Buzău.
Geografske karakteristike
Buzău leži na obroncima Istočnih Karpata, u kotlini rijeke Buzău, udaljen oko 100 km sjeveroistočno od Bukurešta.
Historija
Njegov položaj u blizini Istočnih Karpata i granice dunavske ravnice omogućio mu je da se razvije kao trgovište. Ono je prvi put dokumentirano u evidenciji brašovskih trgovaca koji su sudjelovali na buzajskom sajmu 1431.
Znamenitosti
Od historijskih znamenitosti, najveća je pravoslavna saborna crkva izgrađena oko 1500., i obnovljena 1650.
Privreda
Kraj oko grada poljoprivredni je kraj, u kom se uzgaja voće, grožđe i povrće. Od industrije Buzău ima pogon za proizvodnju metalnih konstrukcija i plastike.
Los Paredones, Jilotlán de los Dolores
Los Paredones je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Jilotlán de los Dolores.
El Cairo, Tecomán
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 15 m.
Los Paredones, Jilotlán de los Dolores
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 7 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 373 m.
Opština Vulcan, Brașov
Vulcan je opština u Rumuniji u okrugu Brašov.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 660 m.
Cyanobacteria
Modrozelene bakterije, cijanobakterije, cijanofite, ili modrozelene alge, predstavljaju grupu fotoautotrofnih bakterija. Zapravo, one su najstarija grupa fotoautotrofnih organizama na Zemlji, postoje već tri milijarde godina. Za sve to vreme zadržale su niz primitivnih karakteristika: prokariotski tip ćelije, vegetativan način razmnožavanja i nepostojanje pokretnih stadijuma.
Tipovi organizacije
Mofološka raznovrsnost modrozelenih bakterija je veoma velika: postoje jednoćelijski, kolonijalni i trihalni organizmi. Končasti talusi ovih bakterija mogu da obrazuju lažnoparenhimske kolonije, gde je svaka ćelija niti samostalna u fiziološkom smislu, kao i hormogonijalnu građu. U tom slučaj ćelije u nizu grade trihom i međusobno komuniciraju preko plazmodezmi. Trihom oko koga se naziva sluzna sara se naziva još i konac, nit ili filament. Ovaj trihom može da se grana (pravo ili prividno), ali je najčešće negranat.
Sveukupna raznovrsnost morfološke organizacije ipak se može svesti na pet osnovnih morfoloških tipova (grupa) :
Građa ćelije
Sa spoljašnje strane protoplasta nalazi se višeslojni ćelijski zid. Svaki sloj se obeležava simbolima: L1, L2, L3 i L4. Prvi od njih je najbliži ćelijskoj membrani, u drugom se nalazi murein, supstanca koja daje čvrstinu ćelijskom zidu prokariotske ćelije. Spoljašnja dva sloja, koji su elastični, sačinjavaju ugljeni-hidrati. Kod trihalnih modrozelenih algi, svi slojevi se nalaze na uzdužnim zidovima, a na poprečnim samo prva (unutrašnja) dva. Kod hormogonijalnih algi na zidovima postoje i pore zbog komunikacije među susednim ćelijama. Mnoge vrste stvaraju i sluzavi omotač koji ih štiti od isušivanja i pomaže u kretanju.
U protoplastu se razlikuje periferni deo sa pigmentima, pa se naziva hromatoplazma i centralni, bezbojni deo koji se naziva nukleoplazma ili centroplazma. Jasna granica između ovih zona ne postoji. Pigmenti u hromatoplazmi su hlorofil a, karoteni, ksantofili koji se nalaze u membranama tilakoida i fikobilini koji se nalaze na površini tilakoida u vidu granula fikobilizoma. Količinski odnosi ovih pigmenata su varijabilni kod različitih vrsta, pa i kod predstavnika iste vrste, jer zavise od razvojnog stadijuma i ekoloških faktora. Imaju sposobnost hromatske adaptacije i mogu biti modrozelene boje, modre, maslinastozelene, svetložute, ružičaste, ljubičaste ili mrke. Boja hlorofila može biti maskirana bojom sluznih omotača koji takođe sadrže pigmente, a zavisi od ekoloških faktora.
U citoplazmi se još nalaze ribozomi, kristali i gasne vakuole. Od rezervnih supstanci prisutni su glikoproteid (sličan glikogenu), lipoproteidi (u vidu cijanoficinskih zrnaca) i polifosfati (u vidu volutinskih zrnaca). Protoplazma je inače nepokretna, jer je znatno gušća od citoplazme biljaka, a vakuole se javljaju tek kod starijih ćelija i ukazuju na njihovo izumiranje. Za razliku od ovih vakuola, gasne vakuole ili pseudovakuole su znatno češće, i uglavnom prisutne kod planktonskih vrsta. Mogu se javljati i povremeno. Ispunjene su azotom. Nukleoplazma se sastoji od hijaloplazme i fibrila DNK.
Heterociste
thumb|levo|200px|Modrozelene alge u bazenu
Heterocitni trihomi, osim ćelija tipične strukture sadrže i heterociste i spore (akinete). Heterociste se od drugih ćelija razlikuju bojom, oblikom, veličinom i sadržajem. Krupnije su, ne sadrže rezervne hranljive supstance, kao ni gasne vakuole i svetložute su boje. Njihov ćelijski zid je mnogo više zadebljao i poseduje još tri sloja u odnosu na vegetativne ćelije, te su heterociste otpornije na mehanička i druga dejstva. Komunikaciju sa drugim ćelijama ostvaruju preko nezadebljalog dela zida koji se naziva kanal pore ili samo pore.
Diferenciranje heterociste je praćeno reorganizacijom membranskog sistema ćelije od koje nastaje, pri čemu se tilakoidi dezorganizuju i stvaraju se nove, čvrsto spojene membranozne strukture. Zbog toga, od pigmenata imaju samo hlorofil a i karotenoidi. U heterocistama fibrile DNK su rasejane po čitavoj citoplazmi.
Ove ćelije se javljaju pojedinačno ili u nizovima od po nekoliko. U zavisnosti od mesta na kome se nalaze u trihomu, mogu biti bazalne, terminalne, interkalarne i lateralne. Nije razjašnjena uloga heterocista. Po nekim autorima one predstavljaju rudimente ćelija za razmnožavanje, ali ima i drugih gledišta. Ono što je sigurno je da sve modrozelene bakterije koje su azotofiksatori sadrže heterociste.
Spore ili akineti
Poput heterocista, nastaju diferenciranjem vegetativnih ćelija-jedne ili spajanjem više njih. Uglavnom su krupnije od drugih ćelija i imaju zadebljaliji zid, ali nemaju pore. Bogate su rezervnim supstancama i sadrže tilakoide i 20-30 puta više DNK od drugih ćelija. S obzirom na svoje karakteristike, sposobne su da podnesu duži vremenski period u nepovoljnim uslovima.
Razmnožavanje
Jednoćelijske modrozelene bakterije se razmnožavaju deobom ćelije. Tako se razmnožavaju i kolonijalne, samo što se novonastale ćelije ne razdvajaju. Končaste bakterije se vrlo često razmnožavaju hormogonijama, odnosno razdeljivanjem talusa na fragmente. Kod nekih algi se to razdeljivanje vrši na mestu gde su heterociste. Uz pomoć sluzi, hormogonija napušta saru, ako je uopšte prisutna i dalje se kreću rotirajućim pokretima. Končaste kolonije se razmnožavaju i hormocistama koje su slične hormogonijama, ali su, za razliku od njih, obavijene zajedničkim debelim zidom. U stanju su da prežive nepovoljne uslove.
Neke vrste trihalnih oblika se razmnožavaju jednoćelijskim gonidijama, kokama i planokokama. Gonidije imaju sluzav ćelijski zid, koke su bez jasno diferenciranog zida, a planokoke su gole. Predstavnici rodova Gloeocapsa i Microcystis mogu da se razmnožavaju i nanocitama, malim ćelijama koje deobom nastaju unutar majke ćelije. Vrste reda Pleurocarpales i Chamaesiphonales razmnožavaju se loptastim endosporama koje nastaju deobom protoplasta ćelije i takođe loptastim egzosporama koje nastaju odvajanjem od vršnog dela bakterije.
Značaj
Mnoge vrste su azotofiksatori. Neke vrste u vodi izazivaju cvetanje vode. Takođe, u slatkim vodama imaju značajnu ulogu u formiranju stena kao što su sedra, tufovi ili travertina, a u morima stromatoliti. Izvesne vrste ulaze u simbiotske odnose sa drugim organizmima. Sa gljivama grade lišajeve. Neke vrste su bioindikatori, jer su veoma osetljive na zagađenje.
Evolucija i filogenija
Veoma su stara grupa i datiraju još od Prekambrije. Najverovatnije je da su su se od jednoćelijskih, tokom evolucije razvili oblici sa pleurokapsalnom i hormogonijalnom strukturom.
Klasifikacija
Tradicionalno, modrozelene bakterije se dele na klase:
Hellenthal
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ojskirhen Helental se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Ojskirhen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 384 – 690 metara. Površina opštine iznosi 137,8 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 8.422 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 61 stanovnika/km².
SimCity
SimCity je kompjuterska igrica kompanije Maxis. Spada u grupu menadžerskih simulacija izgradnje grada.
Igra
Igru SimCity započinjete na prethodno odabranom praznom polju, sa kojom rečicom, jezercom i planinom u blizini. Na vašem računu se nalazi 100.000 dolara (naravno, troškovi i uopšte novac su srazmerno smanjeni). Tada počinjete da gradite puteve, energetske elektrane, pumpe za vodu, kuće, industrije, škole, parkove, policiju, vojsku, aerodrome... bukvalno sve što jedan grad zahteva.
Prikupljanje novca
Glavni način sakupljanja novca je preko poreza, koji se može staviti na visinu koju hoćete. Naravno, ako stavite previsok porez ljudi će se početi iseljavati. Sve vreme na ekranu imate razliku u budžetu, odnosno razliku troškova/prihoda. Nikada ne očekujte preterani suficit, a prihode uvek morate ulagati u nove zgrade.
Ova simulacija po pitanju prihoda ima finacijski bug koji su mnogi igrači iskorištavali. U slučaju ako bi porez bio previsok stanovnici bi se počeli iseljavati iz grada, ali u slučaju ako se porez maksimalno podigne u decembru-prosincu, a onda vrati u normalu na januaru-siječnju igrač bi dobio velike prihode, a stanovnici grada bi odmah na to zaboravili, to jest ne bi ga počeli napuštati.
Fermatov princip
Fermaov princip je princip koji je postavio francuski matematičar Pierre de Fermat radi objašnjenja prelamanja svetlosti. Rešavajući problem prelamanje svetlosti Ferma postulira princip najkraćeg vremena:
Prema ovom objašnjenju, u slučaju prelamanja svetlosti na površini između (recimo) vazduha i vode, tačka prelamanja je ona koja minimizira vreme potrebno svetlu da pređe celu putanju. Naime, ako bi svetlost išla pravolinijskom putanjom između početne i krajnje tačke, ono bi daleko više putovalo kroz vodenu sredinu, koja pruža veći otpor, pa bi celo vreme putovanja bilo sporije. Stoga svetlost "bira" da produži deo puta kroz vazduh, a da dužinu puta kroz vodu minimizuje, kako bi u konačnici ukupno vreme putovanja bilo kraće.
Fermaovo rešenje problema prelamanja svetlosti napravilo potpuni otklon od naučnog principa kauzaliteta, objašnjavajući kretanje svetlosti teleološki.
Buenos Aires, Mulegé
Buenos Aires je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California Sur, u opštini Mulegé.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 142 m.
Rudnik (Srbica)
Rudnik je naselje u opštini Srbica, Kosovo i Metohija, Republika Srbija.
Cerro de la Lluvia, Cochoapa el Grande
Cerro de la Lluvia je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Cochoapa el Grande.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 56 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1942 m.
Godenvillers
Godanviler je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu Oaza koja pripada prefekturi Klermon.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 135 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 26 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 5,18 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 90 metara (maksimalnoj 117 m, a minimalnoj 75 m).
Opština Apaseo el Alto, Guanajuato
Apaseo el Alto je opština u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato.
The Black Cat (film, 1934)
Ne zamijeniti sa istoimenim filmom iz 1941. godine u kome je također nastupio Bela Lugosi.
The Black Cat je američki crno-bijeli horor film snimljen 1934. u režiji Edgara G. Ulmera, poznat kao prvi zajednički nastup popularnih glumaca i horor-ikona Bele Lugosija i Borisa Karloffa.
Atari
Atari je američka tvrtka u većinskom vlasništvu francuske Infogames Entertainment SA, i sinonim je za računalne igre, konzole, arkadne igre i računala.
The Black Cat (film, 1934)
Lugosi u filmu tumači lik dr. Vitusa Werdergasta, psihijatra koji zajedno s bračnim parom američkih turista u Mađarskoj dolazi u kuću svog nekadašnjeg prijatelja, austrijskog arhitekta Hjalmara Poelziga (čiji lik tumači Karloff). Radnja prikazuje kako je Poelzigova kuća, sagrađena na ruševinama nekadašnje tvrđave, poprište jezovitih satanističkih rituala, ali i obračuna Werdergasta sa Poelzigom. Film je snimio studio Universal kako bi maksimalno iskoristio popularnost dvojice svojih velikih zvijezda stečenu odvojenim nastupima u Draculi i Frankensteinu prije tri godine. Kao takav je postigao ogroman uspjeh, postavši najveći Universalov hit godine 1934. godine. Lugosi i Karloff su zajedno nastupili u još sedam filmova.
The Black Cat, usprkos relativno kratkog trajanja, je ušla u antologije horor-žanra, što se obično tumači izuzetno efektnim scenama i "iracionalnim" trpanjem raznoraznih uznemirujućih sadržaja kao što su satanistički rituali, deranje kože i nekrofilija. Njegov zaplet je kasnije poslužio kao jedna od inspiracija za kultni mjuzikl Rocky Horror Picture Show.
Jedlinka
Jedlinka je naseljeno mjesto u okrugu Bardjejov, u Prešovskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 80 stanovnika.
Enriqueta Álvarez, Tamuín
Enriqueta Álvarez je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Tamuín.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 52 m.
Ciuk, Sondrio
Ciuk je naselje u Italiji u provinciji Sondrio, u regiji Lombardija.
Depresant
Depresanti su grupa droga koja izaziva stanje duboke relaksacije, apatije, letargije i depresije inhibirajući odgovore na akcije centralnog nervnog sistema. Najpoznatiji su barbiturati i trankvilajzeri. Češći ulični naziv je „dauneri“.
Ciuk, Sondrio
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1637 m.
Depresant
Dauner je termin u slengu koji se odnosi na legalne i ilegalne droge koje dovode do „spuštanja” ili „dauna”, odnosno izazivaju stanje duboke relaksacije. Uprkos poželjnim efektima većina ovih supstanci dovodi do zavisnosti, a najčešće se zloupotrebljavaju barbiturati, trankvilajzeri i drugi depresori centralnog nervnog sistema. U slengu „dauner” može biti i osoba u stanju „dauna” (neprirodno ili prirodno opuštena) ili osoba koja donosi smirenje.
Čelik
mini|desno|250px|Posuda od [[nehrđajući čelik|nehrđajućeg čelika.]] mini|250px|desno|Glavni materijal za gradnju [[brodova je čelik.]] mini|desno|250px|Čelik-čelo mini|250px|desno|[[Sardinija radio teleskop ima ugrađeno oko 3 000 tona čelika.]]
Redža Čelik(ć)* (nȁdo ili ocal) je slitina željeza s ugljikom (2,06%). Pri većem udjelu dodanih kemijskih elemenata za legiranje može udio ugljika biti i nešto veći od 2,06% ugljika. Gotovo sva količina proizvedenog sirovog željeza iz visoke peći prerađuje se u čelik, jer su njegova mehanička svojstva mnogo bolja od svojstava željeza. Primjena željeza je prvenstveno u obliku čelika, a manje kao sirovog ili lijevanog željeza. Odlikuju se velikom čvrstoćom, tvrdoćom, žilavošću, mogućnošću lijevanja i mehaničke obrade, te velikom elastičnošću. Rabi se za izradu mostova, automobila, brodova, željezničkih vozila i pruga, golemih građevina, ali i za sitnice nužne u svakodnevnom životu poput igle ili spajalice. Čelik proizveden recikliranjem (olupina automobila, starih željezničkih tračnica i neupotrebljivih lokomotiva), čelik je za sutra – za budućnost. U čeličnim spremnicima može se skladištiti koncentrirana sumporna kiselina jer pasivira željezo, što je dokazano pokusom.
Proces prerade željeza u čelik je završen kada je postignut odgovarajući sastav taljevine. Tim postupkom nastaju takozvani ugljični čelici, neotporni na koroziju i visoke temperature. Najmoderniji način dobivanja čelika je u elektropećima (elektrolučna peć i elektroindukcijska peć). U njima se prerađuje i čelični otpad, kao i isluženi (izrabljeni) proizvodi od čelik i željeza. Dok se u posljednjih 30 godina proizvodnja „klasičnog“ čelika stalno smanjivala, rasla je proizvodnja elektročelika. Stručnjaci pretpostavljaju da će udio elektročelika u ukupnoj proizvodnji kroz sljedećih 10 godina biti iznad 50%.
Za razliku od fosilnih izvora energije koji su se prije rabili i zagađivali okoliš, elektropeći imaju ekološki izvor energije (električnu struju), a i manje su i praktičnije od prijašnjih. Ova tehnologija omogućena je uporabom grafitnih elektroda budući da grafit može podnijeti ekstremno visoke temperature u pećima. Kroz elektrode protječe struja jakosti 120 000 A. Pri temperaturi iznad 3 600 °C grafit sublimira, pri čemu ne nastaje ni pepeo, ni troska. Elektroda jednostavno ispari. Vrlo male količine ugljika oksidiraju se zrakom u ugljikov dioksid. Grafitne elektrode se nakon 24 sata istroše. Za jednu tonu čelika potrebno je 2,8 kg grafita.
Na taj se način dobivaju legirani čelici u kojima je maseni udio drugih metala veći od 5%. Visoke temperature u elektropećima omogućavaju legiranje čelika s teško taljivim metalima, poput volframa (za vatrostalnost), molibdena (povećava tvrdoću i otpornost na koroziju), vanadija i kobalta.
Osobine
mini|levo|310px|Most u Ujedinjenom Kraljevstvu ; sagrađen od livenog gvožđa [[1779. godine]]
Neverovatan raspon i fleksibilnost osobina (uz pomoć legiranja, termičke obrade i plastične prerade) kao i relativno niska cena proizvodnje čine ga i dalje najrasprostranjenije korišćenim metalnim materijalom.
Čelik, na primer, može biti vrlo mek i kao takav izuzetno pogodan za duboko izvlačenje (pravljenje limenki, konzervi i sl.). Nasuprot tome čelik može biti vrlo tvrd i krt, kao na primer kod martenzitnih čelika koji se koriste za sečiva. Pred modernu proizvodnju čelika postavljaju se vrlo visoki zahtevi, koji najčešće uključuju optimalnu kombinaciju osobina, kao što su zatezna čvrstoća sa jedne i duktilnost, odnosno deformabilitet sa druge strane. Pored toga mora se stalno voditi računa o isplativosti proizvodnje što je posledica neprestane promene cena legirajućih elemenata (npr. nikl).
mini|desno|290px|Slika 3. [[Ajfelova kula, spoj estetike, elegancije i izdržljivosti; sagrađena od „pudlovanog” čelika 1889. godine]] Najvažniji legirajući element u čeliku je ugljenik. On se u čeliku nalazi u obliku jedinjenja pod imenom cementit, Fe3C. Povišeni maseni udeo ugljenika čini čelik čvršćim, ali u isto vreme krtijim materijaliom. U zavisnosti od udela ugljenika i temperature na kojoj se uzorak čelika nalazi, na faznom dijagramu mogu se uočiti sledeći mikrokonstituenti: austenit, ferit, primarni cementit, sekundarni cementit, kao i mikrostrukture (mešavine faza): perlit i ledeburit. Ako se čelik naglo ohladi tako da se difuzioni procesi (na prvom mestu difuzija ugljenika) ne odviju do kraja, onda se u strukturi čelika pojavljuju nove mikrostrukture koje su većinom presićene ugljenikom. Ako se ubrzano hlađene odvija iz austenitne oblasti mogu se javiti finolamelirane mikrostrukture sorbit ili trosit), kao i igličati/zrnasti beinit ili igličasti martenzit.
Specifična težina čelika je skoro ista kao specifična težina čistog gvožđa i iznosi oko 7.850 kg/m³.
Legirajući elementi i njihov uticaj na osobine čelika (poređani po abecednom redu)
Legirajući elementi u čeliku se dele u principu u dve grupe:
Aluminijum (Al)
Aluminijum je najjače i najčešće primenjivano dozoksidativno sredstvo. Pored toga aluminijum snažno utiče na koncentraciju rastvorenog azota u čeliku i kao takav utiče na osetljivost legure na proces starenja. Već u malim koncetnracijama favorizuje usitnjavanje zrna što kasnije značajno utiče na mehaničke osobine. Kako aluminijum zajedno sa azotom gradi nitride visoke trvdoće, veoma je široko korišćen kao legirajući element u čelicima za nitriranje. Aluminijum povećava vatrostalnost (vatrootpornost) čelika i kao takav je često korišćen kod legiranja feritskih vatrostalnih čelika. Kroz proces „aliranja” (nanošenje aluminijuma u površinskom sloju), može čak i kod visoko ugljeničnih čelika poboljšati vatrostalnost. Zbog vrlo snažnog uticaja na povećanje koercitivne sile aluminijum se koristi u gvožđe-kobalt-aluminijum čeliku od koga se prave permanentni (stalni) magneti.
Arsen (As)
Difuziono žarenje, inače jedini način uklanjanja segregacija u čeliku, još je teže u slučaju arsena nego što je to slučaj kod — primera radi — fosfora. Pored toga povećava krtost materijala posle procesa otpuštanja i drastično snižava zateznu čvrstoću i sposobnost zavarivanja.
Radiševo
Radiševo ( ili Radisheva) je naselje u opštini Srbica, Kosovo i Metohija, Republika Srbija.
Čelik
Bor (B)
Bor ima vrlo izražen uticaj na apsorpciju neutrona što ga čini veoma pogodnim za legiranje čelika koji se koristi pri izgradnji nuklearnih reaktora. Austenitni 18/8 CrNi-čelici legirani borom u procesu taložnog ojačavanja postižu povećanu granicu tečenja i zateznu čvtstoću, s tim što istovremeno slabi njihova koroziona postojanost. Mikrokonstituenti izdvojeni u procesu taložnog ojačavanja povećavaju zateznu čvrstoću visoko vatrostalnih čelika u području izuzetno visokih temperatura. Kod čelika negarantovanog sastava i kod ugljeničnih čelika bor kao legirajući element poboljšava prokaljivost a samim tim i zateznu čvrstoću. Bor kao legirajući element generalno smanjuje sposobnost zavarivanja čelika.
Berilijum (Be)
Bakar-berilijum-legure se koriste za izradu visokokvalitetnih opruga za časovnike, koje ne pokazuju skoro nikakvu sposobnost magnetizacije, kao i veću dinamičku čvrstoću nego odgovarajuće opruge napravljene od čelika. Nikl-berilijum-legure su veoma koroziono postojane i koriste se za izradu hiruških instrumenata. U čeliku, pored toga što snažno širi γ-oblast u faznom dijagramu Fe-Fe3C, berilijum može onemogućiti taložno ojačavanje što u pomenutom slučaju vodi padu zatezne čvrstoće. Pored toga poseduje veliki afinitet prema kiseoniku (dezoksidirajuće svojstvo) i prema sumporu.
Ugljenik (C)
Ugljenik je najvažniji i najuticajniji legirajući element u čeliku. Pored ugljenika svaki nelegirani čelik sadrži silicijum, mangan, fosfor i sumpor, čije je prisustvo posledica samog procesa proizvodnje čelika. Dodavanje drugih legirajućih elemenata u cilju postizanja određenih osobina čelika, kao i dolegiranje silicijuma i mangana vodi ka dobijanju legiranog čelika. Sa povećanjem masenog udela ugljenika raste zatezna čvrstoća i tvrdoća čelika, dok se sposobnost izvlačenja, kovnost, zavarljivost i mašinska obradljivost smanjuju. Koroziona otpornost u odnosu na vodu, kiseline i vrele gasove skoro i da ne zavisi od masenog udela ugljenika.
Kalcijum (Ca)
Zajedno sa silicijumom, u formi siliko-kalcijuma upotrebljava se u procesu proizvodnje pri dezoksidaciji čelika. U principu, kalcijum povećava vatrostalnost.
Cerijum (Ce)
Sam, ali najčešće u kombinaciji sa lantanom, neodijumom, prazeodijumom i ostalim elementima koji pripadaju grupi metala retke zemlje, deluje kao snažan dezoksidans. Zbog svog izuzetno velikog aktiviteta prema kiseoniku i sumporu služi kao sredstvo za postizanje visoke čistoće čelika. Kod visokolegiranih čelika poboljšava sposobnost obrade na povišenim temparaturama dok kod vatrostalnih čelika potpomaže vatrostalnost. Gvožđe-cerijum-legura sa oko 70% cera naziva se pirofor (veštački kremen). Dodaje se i kao legirajući element u nodularnom livu.
Piana della Torre, Cosenza
Piana della Torre je naselje u Italiji u provinciji Cosenza, u regiji Kalabrija.
Čelik
Kobalt (Co)
Otežava rast zrna, poboljšava otpornost u odnosu na krtost pri procesu otpuštanja, kao i zateznu čvrstoću na povišenim temparaturama. Zbog toga se koristi kao legirajući element kod brzoreznih čelika i alatnih čelika za rad u toplom, kao i za proizvodnju drugih vatrostalnih i visoko vatrostalnih legura. Povećava remanenciju, koercitivnu silu i toplotnu provodnost, a zato se često primenjuje kao osnovni legirajući element za visokokvalitetene stalne magnete (čelične ili od drugih legura). Pod uticajem neutronskog zračenja intenzivno se stvara izotop 60Co. zbog čega je kobalt nepoželjan kao legurajući element u matrijalima koji služe za izradu nuklearnih reaktora.
Hrom (Cr)
Hrom kao legirajući element daje čeliku sposobnost kaljenja u ulju, odnosno na vazduhu, preko uticaja na kritičnu brzinu kaljenja, što povećava prokaljivost čelika i sposobnost poboljšanja. Sklonost ka krtom lomu se smanjuje dodatkom hroma, mada je uticaj na sposobnost izvlačenja relativno slab. Sposobnost zavarivanja (zavarljivost) raste sa povećanjem masenog udela hroma u leguri. Zatezna čvrstoća čelika raste od 80 N/mm² do 100 N/mm² po masenom procentu hroma. Hrom ima izuzetnu sklonost ka stvaranju karbida, koji dalje pozitivno utiču na mehaničke karakteristika čelika (npr. otpornost na habanje), ali negativno utiče na korozionu postojanost. Iako snažno sužava γ-oblast, a širi α-oblast u faznom dijagramu Fe-Fe3C, hrom stabilizuje austenit (γ-oblast) u hrom-mangan-, od. hrom-nikl-nerđajućim čelicima. Hrom kao legirajući element snižava toplotnu i električnu provodnost čelika. Ako imamo visok sadržaj ugljenika u čeliku i istovremeno sadržaj hroma do 3% (masena %) povećavaju se istovremeno remanencija i koercitivna sila. Kod nerđajućih čelika sadržaj hroma preko 12% daje materijalu pozitivni elektrohemijski potencijal, materijal postaje „plemenitiji”, što ga čini otpornim na delovanje elektrolita, a istovremeno se stvara površinski sloj Cr-oksida, koji dodatno štiti materijal od korozivne sredine.
Bakar (Cu)
Bakar se vrlo retko ciljno legira (samo kod nekih posebnih vrsta čelika); inače je u principu vrlo nepoželjan u čeliku. Poseban problem predstavlja u čeličanama koje proizvode čelik u elektrolučnim pećima gde se njegov udeo u leguri može vrlo teško kontrolistai, s obzirom na to da metalni otpad ima vrlo širok spektar udela bakra. Kada je u pitanju „staro gvožđe”, što je često sinonim za čelični otpad, u Evropskoj uniji postoji 9 klasa čeličnog otpada podeljenih prema „čistoći” čelika. Zbog visoke cene čelika koji pripadaju višim klasama čistoće, čeličane su primorane da prave tzv. „čelični meni” sastavljen od optimalne kombinacije čeličnog otpada i optimalne cene tone čelika. Štetno dejstvo bakra ispoljava se naročito pri visokim temperaturama. Najštetnije dejstvo bakra ispoljava se tokom plastične prerade čelika na povišenim temparaturama (kovanje, valjanje, izvlačenje i sl.), i posledica je izdvajanja bakra po granicama zrna. Izdvajanje bakra po granicama zrna povećava površinsku osetljivost materijala u toku svih vrsta plastične prerade na povišenim temparaturama. Granica tečenja i odnos granica tečenja / zatezna čvrstoća poboljšavaju se sa porastom masenog udela bakra u čeliku. Maseni udeo preko 0,3% bakra vodi povećanju tvrdoće, odnosno povećane sposobnosti kaljenja. Uticaj na sposobnost zavarivanja nije primećen. Kod nelegiranih i nisko legiranih čelika bakar povećava njihovu otpornost na štetene atmosferke uticaje. Kod visoko legiranih čelika maseni udeo bakra iznad 1% povećava njihovu otpornost na dejstvo kiselina (pogotovo hlorovodonične i sumporne kiseline).
Vodonik (H)
Vodonik izaziva povećanje krtosti i smanjenje sposobnosti izvlačenja čelika, a da pritom ne poboljšava vrednost granice tečenja i zatezne čvrstoće. Kod većine legirajućih elemenata, sposobnost izvlačenja i zatezna čvrstoća su obrnuto korelirani. Vodonik je — pored ostalog — „krivac” za takozvani „plavi lom” čeličnog materijala. Unutar čelika vodonik se okuplja u blizini grešaka u materijalu (dislokacija, nemetalni uključci i sl.). U zavisnosti od količine vodonika u čeliku, te nakupine mogu dostići takve razmere da postanu koncetrator naprezanja dovoljno velik da na njemu krene rast prskotine, koja će kasnije dovesti do loma materijala.
Magnezijum (Mg)
Magnezijum se koristi kao dezoksidans i kao sredstvo za uklanjanje neželjenog sumpora iz čelika. Kao legirajući element u dobijanju legure gvožđa pospešuje stvaranje globularnog (sfernog) grafita.
Betički Kordiljeri
Betički Kordiljeri (španjolski: Sistema Penibético) je planinski masiv u kom se nalaze planine Andaluzije i jugoistočne Španjolske.
Čelik
Molibden (Mo)
Molibden se većinom legira u kombinaciji sa drugim legirajućim elementima. Molibden snažno snižava kritičnu brzinu hlađenja, što povećava sposobnost kaljenja čelika. U kombinaciji sa hromom niklom i manganom, molibden smanjuje sklonost ka krtosti posle otpuštanja, pospešuje stvaranje finijeg (sitnijeg) zrna, pozitivno deluje na sposobnost zavarivanja. Granica tečenja i zatezna čvrstoća se povećavaju sa povišenjem masenog udela molibdena. Pri većim masenim udelima molibdena dolazi do smanjenja sposobnosti mašinske obrade. Zbog izražene težnje ka stvaranju karbida, poboljšava osobine brzoreznih alatnih čelika. Primenjen kod visokolegiranih čelika legiranih hromom ili kod hrom-nikl-austenitnih čelika (molibden pomaže daljem povećanju korozione postojanosti). Dodatak molibdena kao legirajućeg elementa negativno deluje na vatrostalnost čelika.
Betički Kordiljeri
Geografija
Sjeverna grana masiva koju u Andaluziji zovu prebetičke, a u Valenciji podbetičke planine, prostire se u dužinu od 580 kilometara od rta Trafalgar u Andaluziji do rta Nao u Valenciji, a nastavlja se i ispod mora sve do Baleara.
Čelik
Azot (N)
U zavisnosti od vrste i namene čelika azot se može posmatrati i kao štetan i kao koristan legirajući element. Štetne su pojave taloženja koje vode do sniženja sposobnosti izvlačenja, a u procesu starenja izazivaju takozvani „lom u plavom” (pri preradi u oblasti temperatura plavog usijanja — od 300 °C do 350 °C), ako ne i mogućnost pojave interkristalne naponske korozije kod nelegiranih ili niskolegiranih čelika. Kao legirajući element azot proširuje γ-oblast i stabilizuje austenitnu strukturu, povećava granicu tečenja kod austenitnih čelika, a posebno zateznu čvrstoću kao i ostale mehaničke osobine na povišenim temperaturama. U procesu nitriranja azot se može naneti u tankom površinskom sloju, čime se dobija veoma čvrst i tvrd površinski sloj, dok unutrašnjost ostaje originalno meka i žilava, čime se postižu optimalne karakteristike za delove koji su izloženi snažnom dinamičkom opterćenju.
Betički Kordiljeri
Geografija
Južna grana Betičkih Kordiljera, nešto je kraća proteže se od grada Estepona u Andaluziji do rta Gata na jugoistoku Andaluzije.
Čelik
Niobijum (Nb) i tantal (Ta)
Zbog toga što u prirodi obično idu zajedno i uz to se veoma teško razdvajaju, ova dva elementa se primenjuju u legiranju čelika kao legura niobijuma i tantala. Zbog osobine da povećavaju vatrostalnost kao i otpornost na puzanje veoma često se koriste kao legirajući elementi za čelike koji rade u uslovima visokog pritiska i visoke temperature. Tantal ima veoma visok stepen apsorpcije neutrona tako da za čelike koji se primenjuju za izradu nuklearnih reaktora dolazi u obzir samo tantal-niobijum-legura sa veoma niskim masenim udelom tantala.
Nikl (Ni)
Nikl povećava granicu tečenja i smanjuje krtost kod čelika negarantovanog sastava. U cilju povećanja žilavosti, nikl se dodaje kao legirajući element kod čelika za cementaciju i čelika za poboljšanje. Zbog toga što snažno širi γ-oblast u faznom dijagramu Fe-Fe3C, nikl služi kao stabilizator austenitne strukture kod nerđajućih hrom-nikl-čelika. Legura gvožđa i nikla sa 36% masenog udela nikla, pod komercijalnim nazivom Invar, poseduje najmanji koeficijent termičkog širenja i — kao takva — nezamenljiv je matrijal u izradi mnogih mernih instrumentata.
Betički Kordiljeri
Geografija
I masiv Sierra Nevada na kom se nalazi najviši vrh Iberijskog poluotoka Mulhacén visok 3479 metara, samo je dio Betičkih Kordiljera.
Čelik
Kiseonik (O)
Kiseonik pogoršava tehničko-mehaničke osobine čelika, kao što su žilavost i sposobnost starenja. Kao i sumpor, kiseonik dovodi do „loma u crvenom” (lom u oblasti temparatura crvenog usijanja).
Fosfor (P)
Postoji samo jedna sorta čelika kod koje je dozvoljen relativno visok sadržaj fosfora. To su čelici za automate. Fosfor iskazuje jaku tendenciju posebno ka primarnoj segregaciji, čije se štetno prisustvo usled relativno nikog koeficijenta difuzije fosfora — kako u austenitu tako i u feritu — veoma teško uklanja. Segregacije deluju kao slaba mesta u strukturi materijala na kojima po pravilu kreće propagacija prskotine, što za posledicu ima lom materijala. Pošto je skoro nemoguće sprečiti segregaciju fosfora odnosno pospešiti njegovu ravnomernu raspodelu unutar čvrstog rastvora, kao jedino rešenje ostaje maksimalno smanjenje masenog udela (od 0,03% do 0,05%). Fosfor već u malim količinama povećava osetljivost na pojavu krtosti materijala prilikom otpuštanja. Taj uticaj se povećava sa povećanjem masenog udela ugljenika. Takođe raste temperatura kaljenja, veličina zrna, kao i smanjenje sposobnosti plastične deformacije. Posledica svega toga može da bude „lom u hladnom”, kao posledica porasta krtosti materijala. U niskolegiranim čelicima negarantovanog kvaliteta koji imaju maseni udeo ugljenika oko 0,1%, povećan sadržaj fosfora povećava korozionu postojanost u odnosu na atmosferske uticaje. Sličan uticaj ima još jedan tzv. nepoželjni legirajući element — bakar. Dodatak fosfora kod austenitnih čelika (CrNi-čelici) — pored uticaja na procese taložnog ojačavanja — može povećati i granicu tečenja.
Olovo (Pb)
Olovo u principu nije istinski legirajući element u čeliku, jer njegov uticaj na mehaničke osobine skoro i da ne postoji. Dodaje se u količini između 0,2 i 0,5 masenih procenata, u cilju poboljšanja sposobnosti mašinske obrade. Jedna od primena olova je u izradi ležajeva, gde dolazi do izražaja nizak koeficijent trenja (frikcije) olova.
Antimon (Sb)
Slično arsenu povećava krtost odnosno smanjuje žilavost materijala.
Silicijum (Si)
Silicijum je jako i veoma često primenjivano dezoksidativno sredstvo u proizvodnji čelika. Kao legirajući element silicijum povećava čvrstoću, granicu elastičnosti i otpornost na habanje. Sposobnost da poveća granicu elastičnosti dovodi do veoma česte primene silicijuma kao legirajućeg elementa u proizvodnji čelika za opruge. Legiran u većim masenim udelima, silicijum vodi poboljšanju vatrostalnosti i otpornosti na uticaj kiselina. Međutim visok sadržaj silicijuma utiče na smanjenje električne provodnosti i koercitivne sile.
Volfram (W)
Volfram deluje veoma pozitivno na zateznu čvrstoću, granicu tečenja, kao i na žilavost čelika. Zbog toga što utiče na povećanje čvrstoće čelika na povišenim temparaturama — a uz to povećava i otpornost na habanje — volfram se legira kod brzoreznih alatnih čelika, kao i kod alatnih čelika za rad u toplom.
Cirkonijum (Zr)
Cirkonijum se ponaša kao snažno dezoksidativno, denitrifikaciono i desulfuraciono sredstvo. Kod čelika za automate, koji inače imaju poželjno uvećan sadržaj sumpora, cirkonijum deluje pozitivno na profil i sastav istaloženih sulfida, što smanjuje opasnost od pojave „loma u crvenom”.
Podjela čelika prema postupku proizvodnje
Masovna proizvodnja čelika je započela u 19. stoljeću otkrićem Bessemerovog i Thomasovog postupka. Čelik se danas proizvodi postupkom u konverterima s kisikom (LD postupak) ili u električnim pećima (elektrolučna peć, elektroindukcijska peć). U industrijski manje razvijenim državama još se koriste Siemens-Martinove peći. Osnovna sirovina za proizvodnju čelika u konverterima s kisikom je sirovo željezo. U električnim pećima pretaljuje se uglavnom stari otpadni čelik. Konvertor s kisikom i električna peć su uređaji za taljenje, a rafinacija taline (rafinacijski procesi) obavlja se u raznim reaktorima sekundarne metalurgije ili metalurgije u loncima, već prema svojstvu i kakvoći čelika.
Prema kemijskom sastavu
Prema kemijskom sastavu čelici se mogu podijeliti na:
Nehrđajući čelik
Nehrđajući čelik je slitina željeza i najmanje 10,5 % kroma, i ne oksidira na zraku za razliku od običnog čelika (oksid je crvene boje), ako nije na neki zaštićen od korozije.
Prema mikrostrukturi
Prema mikrostrukturi čelici se mogu podijeliti na: Željena se mikrostruktura postiže sadržajem ugljika i procesom direktne ili naknadne toplinske obrade.
Eutektoidni čelik
Eutektoidni čelik je čelik s 0,8% ugljika (masenih udjela), a naziva se i perlit. Perlit se sastoji od 88% ferita i 12% cementita (Fe3C). Eutektoidni čelik ili perlit ima u uvjetima polaganog hlađenja perlitnu mikrostrukturu, koja se sastoji od naizmjenično raspoređenih lamela ferita i cementita. Lamele ferita su oko sedam puta deblje od lamela cementita i mogu se vidjeti samo kod većeg povećanja optičkog mikroskopa.
Podeutektoidni čelik
Polagano hlađenje podeutektoidnog čelika s 0,4% C (masenih udjela) karakterizira slijedeće:
Kada se podeutektoidni čelik hladi polako ispod 911 °C dolazi do precipitacije ferita na granicama austenitnog zrna. Ukoliko je hlađenje brže ili su zrna austenita veoma velika, ferit koji je kristalografski orijentiran kao i austenit, više neće precipitirati na granicama austenitnog zrna kao ekviaksijalna zrnca, već u obliku iglica ili pločica, pa nastaje tzv. Widmanstattenova struktura ili Widmanstättenove figure.
Nadeutektoidni čelik
Polagano hlađenje nadeutektoidnog čelika s 1,2% C (masenih udjela) karakterizira slijedeće:
Prema načinu prerade
Prema načinu prerade čelici se mogu podijeliti na:
Vrste čelika
Po DIN EN 10020 postoje samo dve glavne klase čelika (naš JUS je ustvari srećom samo bio preveden DIN):
Danas je registrovano negde oko 2.500 različitih vrsta čelika.
Dalje deljenje na podgrupe vrši se prema legurajućim elementima, mikrostrukturi i mehaničkim osobinama.
Povijest i današnja proizvodnja čelika u svijetu
Plitko ognjište je bilo vrlo jednostavne konstrukcije. Sastojalo se od gnijezda oslonjenog na jedan zid, kroz koji je prolazila mlaznica mijeha za raspirivanje vatre. Gnijezdo se je ispunilo izmjenično slojevima željezne rude i drvenog ugljena, koji su se zatim zapalili. Puhanjem zraka kroz mijeh povisila bi se temperatura, tako da bi iz drvenog ugljena nastajao ugljikov monoksid, koji je vezao kisik iz željezovih oksida (uglavnom hematit), te se dobivalo spužvasto željezo i ugljikov dioksid. Pri tome je dobar dio željeza i dalje ostao vezan s kisikom (željezovi oksidi), te zajedno s nečistoćama kao tekuća troska otjecao iz ognjišta. Spužvasto željezo se skupljalo na dnu ognjišta sve dok ga ne bi potpuno ispunilo, pa bi se izvadilo i kovanjem bi se istiskivali ostaci troske i nečistoća (kovano željezo). Omjer između težine željezne rude i drvenog ugljena je bio otprilike 1 : 4. Ovim postupkom se dobivalo tek oko 12,5% željeza iz željezne rude, a težina spužvastog željeza je iznosila do 70 kilograma. Ovakva plitka ognjišta su se održala u Štajerskoj i Šleziji sve do 18. stoljeća.
Svjetska proizvodnja čelika iznosila je 2011. oko 1490 milijuna tona. Kina je prema podacima iz 2011. najveći svjetski proizvođač čelika (683,3 milijun tona) s oko 45,9% ukupne svj. proizvodnje.
Trisobbio, Alessandria
Trisobbio je naselje u Italiji u provinciji Alessandria, u regiji Piemonte.
Rakitnica (Srbica)
Rakitnica je naselje u opštini Srbica, Kosovo i Metohija, Republika Srbija.
Trisobbio, Alessandria
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 280 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 322 m.
Whitechapel (sezona 2)
Druga sezona britanske krimi-drame Whitechapel emitirana je od 11. listopada do 25. listopada 2010. godine. Kao i prethodna sezona, sastojala se od 3 četrdesetpetominutne epizode koje su se bavile jednim slučajem, čime je zadržan mini-serijski format serije. Fokus ove sezone bila su zloglasna braća Kray, čiji su navodni nasljednici oživjeli legendu i započelo strahovladu u Londonu.
Coussey (Vosges)
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 752, a gustina naseljenosti je iznosila 47 stanovnika/km².
El Granjeno, Zitácuaro
El Granjeno je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Zitácuaro.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 200 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1871 m.
Rezala (Srbica)
Rezala je naselje u opštini Srbica, Kosovo i Metohija, Republika Srbija.
Косатица
Косатица је насеље у Србији у општини Пријепоље у Златиборском округу. Према попису из 2002. било је 353 становника (према попису из 1991. било је 550 становника).
Демографија
У насељу Косатица живи 320 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 52,1 година (50,9 код мушкараца и 53,3 код жена). У насељу има 149 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 2,37.
Ово насеље је у углавном насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
Jerli Sadovina
Jerli Sadovina je naselje u opštini Vitina, Kosovo i Metohija, Republika Srbija.
Bestagno, Imperia
Bestagno je naselje u Italiji u provinciji Imperia, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 258 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 271 m.
Gallinas, Xicoténcatl
Gallinas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Xicoténcatl.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 66 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 103 m.
San Martín Zoyolapam, Santiago Comaltepec
San Martín Zoyolapam je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santiago Comaltepec.
Plantagenet (dinastija)
Plantagenet ( ili Anjou Plantagenet) je ime engleske kraljevske dinastije, koja je vladala Engleskom od 1154. do 1485. i dala 14 monarha, od kojih su 6 pripadala mlađim granama te kuće; Dinastiji Lancaster i Dinastiji York.
Dinastija potječe od Geoffroya Plantageneta, grofa od Anjoua (umro 1151) i njegovih potomaka, koji je dobio sa ženom Matildom, kćerkom engleskog kralja Henrya I.
Historija
Iako je vrlo slavno, o porijeklu prezimena Plantagenet ima vrlo malo historijskih tragova. Čini se da je nastalo kao nadimak grofa Geoffroya, koji je imao običaj da nosi grančicu brnistre (latinski: genista) zataknutu za šešir. ili što je vjerojatnije iz njegove navike da sadi brnistru kako bi poboljšao svoje lovište. U svakom slučaju to nije bilo nasljedno prezime, pa se Geoffreyevi engleski nasljednici nisu ni služili njime - punih 250 godina, ali su ih svi ostali počeli tako nazivati.
Za neke historičare kralj Henry II (koji je također bio grof od Anjoua) i njegovih 13 nasljednika bili su pripadnici - Anžuvinske dinastije a ne Plantageneti, dok su za druge Anžuvinci bili samo Henry II i njegovi sinovi, Richard I i John, a sve ostale potomke (Edward I, Edward II, Edward III ...) u nedostatku boljeg imena, prozvali su Plantagenetima.
Prva službena upotreba prezimena - Plantagenet, na bilo kojeg Geoffroyeva nasljednika dogodila se 1460, kad je Richard, vojvoda od Yorka, zatražio englesku krunu kao - Richard Plantagenet.
Edward III je sa svojom brojnom djecom i njihovim bračnim drugovima jako utjecao na englesku historiju. Edwardov sin Crni princ, ostavio je iza sebe sina jedinca, koji je naslijedio svoga djeda na engleskom tronu - Richarda II, čijom je smrću 1399. ta grana izumrla.
Četvrti sin Edwarda III - Edmund Langley, postao je 1385. grof od Yorka i osnivač rivalske Dinastije York. On je imao dva sina Edwarda (vojvodu od Yorka), koji je ubijen u Bitci kod Azincourta 1415. i Richarda, grofa od Cambridga, koji se oženio unukom Lionelove kćeri Philippe, pa je na taj način i Dinastija York dobila pravo na sukcesiju.
Zbog tog je između njegovih nasljednika s jedne strane (Dinastija York) i nasljednika Henrya VI (unuka Henrya IV) izbio teški i dugotrajni oružani sukob poznat kao Rat dviju ruža, koji se pokazao kobnim za brojne članove obje dinastije.
Rettagliata, Piacenza
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 581 m.
Holland, Michigan
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 33.051 stanovnika, što je 1.997 (5,7%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Plantagenet (dinastija)
Historija
Taj rat buktio je sve dok posljednji monarh iz Dinastije York - Richard III nije poražen od Henrya Tudora 1485. u Bitci kod Boswortha, nakon tog se Henry Tudor okrunio kao Henry VII i tako postao osnivač nove - Dinastije Tudor.