cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Havelberg
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Štendal Havelberg se nalazi u saveznoj državi Saksonija-Anhalt u okrugu Štendal. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 26 metara. Površina opštine iznosi 149,1 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 7.220 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 48 stanovnika/km².
Manastir Žiča
Manastir Žiča je manastir Srpske pravoslavne crkve koji se nalazi u blizini grada Kraljeva. Manastir, zajedno sa Crkvom svetog uspenja je sagradio prvi kralj Srbije, Stefan Prvovenčani. Manastir je uništen u 13. veku, ali je ponovo sagradio kralj Stefan Milutin početkom 14. veka.
Istorija
Istorija manastira Žiče počela je onog trenutka kada je sedamanestogodišnji Rastko Nemanjić odlučio da napusti dvor svog oca Stefana Nemanje i posveti se monaškom životu na Svetoj gori Atoskoj. Kada se početkom XIII veka vratio sa Svete gore u Srbiju sa moštima svetog mu roditelja Simeona Mirotočivog, srpska država je bila potrešena sukobom između Stefana i Vukana. Pomirivši zavađenu braću Sveti Sava je zajedno sa Stefanom odlučio da sagradi manastir Žiču kao srpsku carsku lavru. Mesto na kom se gradio manastir bilo je podjednako udaljeno i od Carigrada i od Rima, što je tumačeno tako da je Srbija na raskršću između pravoslavnog Istoka i rimokatoličkog Zapada. Crkva u manastiru Žiči koja je posvećena Hristovom Vaznesenju (Sveti Spas) građena je oko dvadeset godina. Crkva je kao celina predstavljala ne samo manastirski hram već i katedralu prvog srpskog arhiepiskopa. U građenju crkve uočavaju se novine u odnosu na hramove iz vremena Stefana Nemanje.
Uz priprat su bile dodate kapele sa kupolicama i malim tremovima dok je zapadna fasada oblikovana kao pročelje trobrodne bazilike. Kao arhimandrit manastira Studenice Sveti Sava je krenuo 1219. godine u Nikeju, tadašnju prestonicu vaseljenskog patrijarha i vizantijskog cara. Patrijarh Manojlo Saranten Haritopul i car Teodor I Laskaris dodeljuju arhimandritu Savi "Akt o autokefalnosti srpske crkve", hirotoničući ga na Cveti 1219. godine za prvog srpskog arhiepiskopa. Manastir Žiča postaje sedište srpske arhiepiskopije.
U manastiru Žiči je već 1220. godine arhiepiskop Sava hirotonisao osmoricu episkopa, da bi 1221. godine na Saboru duhovne i svetovne vlastele krunisao svog brata Stefana za prvog srpskog kralja. "Kralj se toga dana neiskazanom radošću radovaše, ne radi venca kraljevskog, već radi toga što se sa svih strana skupilo mnoštvo naroda koji su došli da vide kako je njegova crkva krasna. Crkva je bila veličanstvena tako da je svaki koji ju je video, mislio da je to zemljsko nebo."
Kada se arhiepiskop Sava 1220. godine vratio iz Nikeje u Srbiju došlo je i do izvesnih promena u arhitektonskom izgledu crkve u Žiči. Sa zapadne strane je dozidana spoljašnja priprata sa četiri stuba i devet traveja, nad njom ima katihumena, a ispred nje visoko zvonik.
Po svemu sudeći tada je porušen zid između zapadnog traveja crkve i stare priprate, a uz oltar crkve su izgrađeni proskomidija i đakonikon. U trećoj deceniji XIII veka crkva je premalterisana i obojena u crveno. Verujući da crkva počiva na krvi mučenika, što je na Svetoj gori bilo oživotvoreno u crveno obojenom licu hramova kao što su Lavra i Vatoped, Sveti Sava je zahtevao od majstora da Crkvu Svetog Spasa oboje na isti način.
Poveljama blagočestivih i hristoljubivih srpskih kraljeva manastiru Žiči je darovano preko 57 sela, 8 planina i 217 porodica. Blagodareći kralju Stefanu Prvovenčanom Žiča je imala jednu od najbogatijih riznica u kojoj su se nalazili riza i pojas Presvete Bogorodice, deo Časnog Krsta, desna ruka i deo glave Svetog Jovana Preteče, mošti svetih apostola i mučenika, ikone, zlatne sasude i odežde.
U poslednjim decenijama XIII veka Žiča je oskrnavljena i razrušena posle pustošenja Tatara i njihovih vazala Drmana, Kudelina i kneza Šišmana. Sedište arhiepiskopije je bilo preneto u Peć ali je srpski kralj Stefan Uroš II Milutin (1282.-1321.) preduzeo radove na obnovi razrušenog manastira.
Za vreme otomanske vlasti manastir je često bio na meti napada. Preko 150 godina crkva manastira Žiče je bila bez krovnog pokrivača.
U jednom zapisu iz 1829. godine govori se da je Žiča samo jedna velika ruševina. Obnova zapuštenog manastira započinje od 1855. godine zahvaljujući trudoljubivom episkopu Joanikiju Neškoviću. Već 1882. godine u Žiči je krunisan kralj Milan Obrenović. Najveće stradanje Žiča je doživela za vreme Drugog svetskog rata kada su Nemci bombardovali manastir.
1270 Datura
1270 Datura je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,234 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 12,5 a geometrijski albedo 0,047.
1267 Geertruida
1267 Geertruida je asteroid glavnog asteroidnog pojasa. Približan prečnik asteroida je 23,41 km, a srednja udaljenost asteroida od Sunca iznosi 2,467 astronomskih jedinica (AJ).
Inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike je 4,785 stepeni, a orbitalni period iznosi 1416,127 dana (3,877 godine). Ekscentricitet orbite asteroida iznosi 0,179. Apsolutna magnituda asteroida iznosi 12,10 a geometrijski albedo 0,046.
Girizopam
Girizopam je organsko jedinjenje, koje sadrži 18 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 328,793 Da.
Buchanan Dam, Texas
Buchanan Dam je naseljeno mesto za statističke potrebe u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.519 stanovnika.
Oricola, L'Aquila
Oricola je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 417 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 801 m.
Tetrahidroksipteridinska cikloizomeraza
Tetrahidroksipteridinska cikloizomeraza je enzim sa sistematskim imenom tetrahidroksipteridin lijaza (izomerizacija). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Goliki
Goliki je naselje u Hrvatskoj, nalazi se u općini Brod Moravice u Primorsko-goranskoj županiji. Prema popisu stanovništva iz 2011. naselje nije imalo stanovnika.
Stanovništvo
Naselje je 1890. godine imalo 15 stanovnika. Najviše stanovnika je imalo prema popisu iz 1900. godine. Prema popisu iz 2011. godine naselje nije imalo stanovnika. Naselje prema popisu stanovništva iz 2011. godine nije imalo domaćinstava.
Hermafrodit
Hermafrodit je jedinka koja stvara i muške i ženske polne ćelije. Među vrstama sa hermafroditnim jedinkama prisutni su mnogobrojni mehanizmi razdvajanja ovih polnih funkcija, da bi se izbegla samooplodnja/samooplođenje (koja može dovesti do pojave inbriding depresije). Najpoznatiji mehanizmi razdvajanja polnih funkcija su dihogamija i herkogamija. Spermatozoidi jedne jedinke tako najčešće oplode jajne ćelije druge jedinke. Među beskičmenjacima, parazitske životinje su često hermafroditi pošto se time olakšava razmnožavanje.
Dvospolnost kod biljaka
thumb|Prašnici i tučak cvijeta tulipana
U biljnom carstvu je dvospolnost široko rasprostranjena. Kod semenjača su prisutna dva vida dvospolnosti: biljke koje imaju na jednoj stabljici kako muške tako i ženske cvetove, i biljke koje u istom cvijetu imaju i muške i ženske spolne organe. No, većina vrsta je razvila niz strategija pomoću kojih se izbjegava samooplodnja.
Dvospolnost kod životinja
U kralježnjaka je hermafroditizam kao normalna pojava sasvim rijedak. Susreće se samo kod nekih rodova riba (klanjac, komarča), gdje mogu imati istovremeno i muške i ženske spolne organe, ili tijekom života mijenjaju spol, pa su prvomužjaci a zatim ženke (protandrija), ili obrnuto, prvo ženke, a zatim mijenjaju spol u muški (protoginija). Svi su ostali kralježnjaci razlučenih spolova.
Dvospolnost kao abnormalna pojava može se pojaviti u životinja razlučenih spolova, i to u raznim oblicima. Lateralni hermafroditizam pojava je kad jedna polovina tijela ima muške, a druga ženske spolne organe, pa u skladu s time i odgovarajući razvitak sekundarnih spolnih oznaka. To se događa u nekih leptira, dok je u ptica i sisavaca to sasvim rijetka pojava i nije u vezi s promjenama sekundarnih spolnih oznaka. Pseudohermafroditizam pojava je u kojoj su spolni organi mužjaka nepotpuno razvijeni i slični ženskim spolnim organima (androginija), ili su pak ženski spolni organi nepotpuno razvijeni slični muškima (ginandrija). Takvi se slučajevi mogu desiti kod blizanaca, kad muški embrij svojim hormonima zakoči normalni spolni razvoj svoga ženskog partnera i obratno.
Dvospolnost kod ljudi
Dvospolnost u čoveka stanje je nepotpune diferencijacije spola tako da osoba ima primarne i sekundarne osobine i muškarca i žene. Točniji je naziv interseksualnost, dok je osoba interseks. Pravi hermafroditizam, sa punovrijednim žlijezdama oba spola, nije zabilježen. Većina opisanih hermafrodita imali su morfološki i psihološki više ženski karakter. Kod pseudohermafroditizma postoje spolne žlijezde samo jednog spola, a drugi spolni organi suprotna spola razvijeni su u većoj ili manjoj mjeri. Pseudohermafroditizam dijeli se na muški i ženski; u prvom slučaju postoji samo testis, a u drugom samo ovarij. Ako se pojava na vrijeme ustanovi, stanje se može u znatnoj mjeri normalizirati hormonskim liječenjem i kirurškim zahvatima, pa se takva osoba može prevesti u spol prema njenim spolnim žlijezdama (ginandromorfizam).
Berwick, Maine
Vervik je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Mejn.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 2.187, što je 194 (9,7 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Borrego Springs, California
Borrego Springs je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 3,429 stanovnika.
Saltillo, Pennsylvania
Saltijo je grad u američkoj saveznoj državi Pensilvanija.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 346, što je 3 (0,9 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Henry Koster
Henry Koster (pravim imenom Henry Kosterlitz; 1. maj 1905 - 21. septembar 1988) bio je njemačko-američki filmski režiser. Rodio se u Berlinu u porodici jevrejskog porijekla, a ljubav prema filmu je stekao još kao dijete, kada je njegova majka s klavirom davala muzičku pratnju nijemim filmovima u kino-dvorani čiji je vlasnik bio njegov ujak. Kao mladić se bavio novinarstvom prije nego što je postao scenarist i radio za UFA-u. Karijeru mu je prekinuo dolazak nacista na vlast, zbog kojih je 1933. emigrirao u Mađarsku. Tamo ga je pronašao Joe Pasternak i pozvao u Hollywood da radi za Universal Pictures; njegov prvi hollywoodski film Three Smart Girls iz 1936. je postao veliki hit, spasivši Universal od bankrota i učinivši veliku zvijezdu od Deanne Durbin. Kasnije je prešao raditi za MGM i početkom 1940-ih otkrio komičarski dvojac Abbott i Costello. Svojoj drugoj supruzi Peggy Morgan je pred brak 1942. obećao da će je angažirati u svakom svom budućem filmu; to je obećanje ispunio, iako je umjesto nje koristio statuuu s njenim likom. Koster se isticao žanrovski izuzetno raznovrsnim opusom; iako sam nikada nije dobio Oscara za režiju, čak šest glumaca je dobilo Oscare zahvaljujući nastupima u njegovim filmovima.
Vrapčarke
Vrapčarke (lat. Passeriformes) su s oko 5.300 vrsta najveći red u razredu ptica.
Osobine
Vrapčarke su u prosjeku u odnosu na druge redove ptica srazmjerno malene. Dužina tijela im se kreće od 8 cm ( neke vrste iz porodice grmuša) pa do 120 cm (iz porodice rajskih ptica ili, poznate još i pod imenom rajčice). Mnoge vrapčarke su selice, samo neke iznimke ostaju cijelu godinu na istom području. Svi mladi su čučavci.
Ishrana
Vrapčarke se hrane beskralješnjacima ili sjemenjem, ili i jednim i drugim. Od tog pravila su jedine iznimke vrapčarke koje žive u tropskim kišnim šumama. Te se ptice hrane gotovo isključivo voćem. Suprotno njima, svračci su mesožderi. Njihova lovina su veliki kukci i mali kralježnjaci kao, primjerice, gušteri i miševi, koju prije jela pričvrste na trnje. S druge strane, rod krstokljuna iz porodice zeba živi isključivo od sjemenki crnogoričnih biljki. Taj rod je potpuno prilagođen toj vrsti hrane, tako da imaju prekrižen gornji i donji dio kljuna kojim, kao pincetom, vade sjemenke iz šišarki. Brljci ili nazivani još i vodeni kosovi rone u plitkim i brzim potocima i love kukce, i time spadaju u rijetke vrapčarke koje zalaze u vodu.
Za manji broj vrsta je poznato, da se u pribavljanju hrane služe alatkama. Tu spada i jedna vrsta poznatih Darwinovih zeba s otočja Galapagos. Te se ptice koriste štapićem ili trnom kaktusa da bi došli do kukaca koji žive u pukotinama kore stabala.
Sistematika
thumb|200px|[[Crveni kardinal (Cardinalis cardinalis) iz porodice kardinala (Cardinalidae) ]] Podjela vrapčarki nije konačna, i za laika je prilično nerazumljiva. U stručnim krugovima se vrlo kontroverzno raspravlja i prepire oko njihove podjele. Tako razni zoolozi navode različiti broj porodica u ovom redu. Male različitosti među velikim brojem porodica često ne omogućuju izričito razlikovanje.
Suvremena podjela
Podredi i porodice
Kavrani
Kavrani je naselje u Hrvatskoj, nalazi se u općini Brod Moravice u Primorsko-goranskoj županiji. Prema popisu stanovništva iz 2011. naselje nije imalo stanovnika.
Stanovništvo
Najviše stanovnika naselje je imalo prema popisu iz 1857. godine. Prema popisu iz 2011. godine naselje nije imalo stanovnika.
Saudin
Saudin je organsko jedinjenje, koje sadrži 20 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 374,384 Da.
Zagolik
Zagolik je naselje u Hrvatskoj, nalazi se u općini Brod Moravice u Primorsko-goranskoj županiji. Prema popisu stanovništva iz 2011. naselje je nenastanjeno.
Hecklingen
Heklingen je grad u njemačkoj saveznoj državi Saksonija-Anhalt. Jedno je od 21 opštinskog središta okruga Salcland. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 7.685 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 15089175.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Salcland Heklingen se nalazi u saveznoj državi Saksonija-Anhalt u okrugu Salcland. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 75 metara. Površina opštine iznosi 95,3 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 7.685 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 81 stanovnika/km².
Gitoformat
Gitoformat je organsko jedinjenje, koje sadrži 46 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 920,989 Da.
1272 Gefion
1272 Gefion je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,783 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 12,8 a geometrijski albedo 0,051.
Bostonia, California
Bostonia je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 15,379 stanovnika.
Citramalat KoA-transferaza
Citramalat KoA-transferaza je enzim sa sistematskim imenom acetil-KoA:citramalat KoA-transferaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim je komponenta enzima EC 4.1.3.22, citramalatne lijaze.
Progesteron 5a-reduktaza
Progesteron 5a-reduktaza (, steroidna 5-alfa-reduktaza, Delta4-steroidna 5alfa-reduktaza (progesteron)) je enzim sa sistematskim imenom 5alfa-pregnan-3,20-dion:NADP+ 5-oksidoreduktaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Testosteron i 20 alfa-hidroksi-4-pregn-3-on mogu da deluju umesto progesterona.
Masena spektrometrija
thumb|250px|Maseni spektrometar Masena spektrometrija je tehnika kojom se analiziraju molekuli na temelju njihove mase (i naboja). Prvi korak pri analizi molekula je njihova jonizacija u jonizatoru. Nastali joni se provode kroz analizator, koji razdvaja jone u prostoru i/ili vremenu. Iz analizatora, joni idu na detektor gde proizvode električni signal koji se može registrovati na osciloskopu, printeru, računaru ili na nekom drugom uređaju.
Jonizator
Jonizator je uređaj koji prevodi molekule u jone. Proces jonizacije obično uključuje dovođenje energije molekulu, pri čemu se izbacuje jedan ili više elektrona. Pri tom procesu može doći i do fragmentacije molekule u dva ili više fragmenata. Fragmentacija je često poželjna jer pojava fragmenata u spektru ukazuje na to od kakvih je delova sastavljen ispitivani molekul. Spajanjem pojedinih fragmenata može se dobiti struktura molekula. Najčešće se molekul fragmentira na različite načine, dok jedan deo ostane cio i u spektru daje signal s najvećom vrednosti mase. Taj jon se naziva molekulski jon i on pokazuje masu (molarnu masu) molekule.
Postoji više načina jonizacije, koji se razlikuju po količini energije koja se predaje molekulu. Metode koje predaju više energije, jače fragmentiraju molekul, pa se takve metode neće koristiti kod molekula koji se vrlo lako raspadaju ili u slučajevima kada je potreban signal molekulskog jona.
Elektronska jonizacija
Elektronska jonizacija (EI) koristi snop brzih elektrona, kojima se bombarduju molekuli u gasnoj fazi. Elektronski snop se proizvodi pomoću filamenta (katode) zagrejanog na visoku temperaturu provođenjem struje kroz njega. Elektroni koji izađu iz filamenta, ubrzavaju se prema pozitivno nabijenoj anodi. Variranjem potencijala između katode i anode, možemo varirati i energiju elektrona, a time i efikasnost fragmentacije. Obično se koriste energije od oko 70 eV. Elektronska jonizacija obično jako fragmentira molekule analita.
Jonizacija brzim atomima i jonima
Jonizacija brzim atomima (FAB - ), i jonizacija brzim jonima (FIB - ) koristi brze atome ili jone (4 KeV -10 KeV) kojima se bombarduju molekule analita u datom mediju (tzv. matrici). Obično se koriste atomi/joni inertnih gasova (argon, ksenon). Kao matrica, koriste se: glicerol, tioglicerol, 3-nitrobenzilni alkohol, 18-kruna-6, nitrofenil-oktilni etar, sulfolan, dietilanolamin, trietanolamin. Ova jonizacija je blaža od elektronske jonizacije, pa je u spektru često vidljiv signal molekulskog jona.
Hemijska jonizacija
Hemijska jonizacija (CI - ) jonizuje molekulu posredno, pomoću neke druge materije. Uzorak (u gasovitom stanju) se pomeša sa nekim drugim gasom u velikom suvišku. Na dobijenu smešu se deluje brzim elektronima, slično kao kod elektronske jonizacije. Elektroni jonizuju gas u suvišku, dok dobijeni joni reagiraju sa molekulima analita pri čemu ih jonizuju. U ovoj metodi, kao medijum se koriste gasovi kao što su: metan, amonijak, i izobutan. Ova metoda proizvodi relativno malo fragmentacije i jasno vidljivi molekulski jon.
Buchanan Lake Village, Texas
Buchanan Lake Village je naseljeno mesto za statističke potrebe u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 692 stanovnika.
Masena spektrometrija
Elektrosprej
thumb|250px||Elektrosprej Elektrosprej (ESI - ) jonizacija jonizuje analit u obliku rastvora. Ova tehnika je posebno korisna u stvaranju jona iz makromolekula, jer prevladava sklonost tih molekula na fragmentiraju kada su jonizovani. Razvoj elektrosprej jonizacije za analizu bioloških makromolekula je bilo nagrađeno Nobelovom nagradom za hemiju, Džon Benet Fen 2002.
MALDI
MALDI ( – matricom potpomognuta laserska desorpcija/jonizacija) je slabo invanzivna metoda za jonizaciju molekula. Kao matrica se koriste rastvor određenih materija u smeši vode i organskog rastvarača. Analit je rastvoren u matrici. Na matricu se deluje laserom, najčešće azotnim laserom. Matrica štiti analit od lasera, a njezinim isparavanjem i jonizacijom, ona prenosi deo naboja na analit, jonizujući ga. MALDI tehnika je pogodna za jonizaciju biomolekula i velikih organskih molekula.
Analizator
Analizator je uređaj koji razdvaja jone, nastale u jonizatoru po njihovoj masi i/ili naboju.
Magnetski sektorski analizator
Magnetski sektorski analizator se sastoji od magneta, između čijih polova prolaze joni. Na ulasku i izlasku iz magnetskog sektora nalaze se dve pukotine koje ograničavaju snop jona koji ulaze, odnosno onih koji izlaze iz sektora kako ne bi smetali na detektoru.
Magnetsko polje deluje na naboj u kretanju Lorencovom silom:
Zbog te sile, putanje jna u magnetskom polju su zakrivljene, i samo određeni joni mogu proći kroz izlaznu pukotinu i biti detektirani na detektoru. Pretraživanje po masama se provodi menjanjem jačine magnetskog polja (utiče se na radijuse zakrivljenosti putanje jona u magnetskom polju). Zbog toga je ova metoda spora, ali odlikuje se vrlo dobrim razlučivanjem.
thumb|250px|left|Elektrostatički sektorski analizator; Na uređaju je uklonjen poklopac vakuumske komore i vidljive su dve zakrivljene elektrode.
Električni sektor
Električni sektor je sličan magnetskom sektoru, samo što umjesto magnetskog polja upotrebljava električno polje, a pretraživanje se obavlja promenom napona na elektrodama. Ova metoda ima vrlo dobro razlučivanje, ali je spora, kao i kod magnetskog sektora.
Kvadrupolni analizator
thumb|200px|kvadrupolni analizator
Kvadrupolni analizator se sastoji od četiri valjkaste paralelne elektrode. Joni se propuštaju između četiri elektrode. Na elektrode je priključen izvor naizmenične struje. Kroz analizator mogu proći samo određeni joni, a pretraživanje se provodi menjanjem frekvencije napona.
Jon ciklotronska rezonancija
Jon ciklotronska rezonancija ili FTMS predstavlja tehniku analize jona po masama.
Uređaj se sastoji od velikog magneta koji proizvodi homogeno magnetsko polje. Unutar magnetskog polja se nalazi niz elektroda. Joni koji uđu u komoru spektrometra, kreću se u kružnim putanjama unutar komore zbog magnetskog polja. Pomoću dve elekrode, koje su postavljene okomito na smer magnetskog polja, moguće je kontrolisati položaj jona unutar komore. Na druge dve elektrode, smještene paralelno magnetskom polju primeni se naizmenična struja određene frekvencije. To naizmenično električno polje deluje na sve jone u komori, uređujući njihove putanje. Nakon završetka delovanja naizmeničnim električnim poljem, posmatra se prolazak jona pored detektorskih elektroda, koje su takođe smeštene paralelno smjeru magnetskog polja.
Signal koji se dobija sa detektorskih elektroda, sadrži informaciju o svim jonima, bez obzira na njihovu masu. Na taj signal, potrebno je primeniti matematičku operaciju - furierovu transformaciju. Tom operacijom se dobiva se maseni spektar. Ova metoda je brza i ima veliko razlučivanje, ali je i jako skupa. S obzirom da je u ovakvom instrumentu moguće manipulirati jonima, moguće je sprovoditi različita istraživanja na njima.
TOF analizator
TOF analizator ubrzava jone iz jonizatora pomoću homogenog električnog polja. Lakši joni se jače ubrzavaju i prvi dolaze do detektora. Pretraživanje je ostvareno kašnjenjem težih jona iz analizatora. Zbog toga je ova metoda brza, ali ima manje razlučivanje od električnog ili magnetskog sektora.
Jonska zamka
Jonska zamka je mala kutija s nekoliko elektroda na koje je doveden naizmenični napon i istosmerni napon. Jon, koji uđe u zamku oscilira u zamci kompleksnim putanjama, koje se kontrolišu elektrodama s istosmernim naponom. Ova metoda je brza i ima nisko razlučivanje.
La Bataille du rail
La Bataille du rail je francuski crno-bijeli ratni film snimljen 1946. u režiji Renéa Clémenta. Radnja se događa u Francuskoj za vrijeme njemačke okupacije u Drugom svjetskom ratu i prikazuje aktivnosti Résistance-Fer, organizacije pokreta otpora među željezničkim radnicima, koja je nastojala na sve moguće načine sabotirati njemački ratni napor. Za film je karakteristično nastojanje na što većoj autentičnosti i "poludokumentaristički" stil. Clement je umjesto profesionalnih glumaca koristio naturščike i veterane stvarnih događaja, odnosno bojevu municiju umjesto ćoraka. Iako su se zbog toga često događale opasne nezgode, Clement je uspio napraviti izuzetno hvaljeno ostvarenje koje se često uspoređuje s tadašnjim neorealističkim ostvarenjima u Italiji. Najpoznatija je spektakularna scena uništenja njemačkog oklopnog vlaka, pri čijem snimanju je uništen stvarni vlak, a koja se poslije često koristila u dokumentarnim filmovima o Drugom svjetskom ratu.
La Bataille du rail je kasnije prikazan na Kanskom filmskom festivalu. Međutim, relativno brzo je povučen iz kino-dvorana, nakon što se ispostavilo da Viet Minh, organizacija koja se tada počela boriti protiv francuske kolonijalne vlasti u Prvom indokineskom ratu, potiče svoje članove i simpatizere da ga gledaju kako bi naučili različite tehnike sabotaža i diverzija.
Vecciano, Rimini
Vecciano je naselje u Italiji u provinciji Rimini, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 45 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 74 m.
Chataignier, Louisiana
je grad u američkoj saveznoj državi Luizijana.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 364, što je 19 (-5,0 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Cros-de-Ronesque
Kro de Ronek je naselje i opština u centralnoj Francuskoj u regionu Overnja, u departmanu Kantal koja pripada prefekturi Orijak.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 137 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 8 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 16,23 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 650 metara (maksimalnoj 871 m, a minimalnoj 440 m).
Devdas (film, 2002)
Devdas (Hindi: देवदास, Urdu: دیوداس) je bolivudski film snimljen 2002. godine u režiji Sanjay Leela Bhansalija i temeljen na istoimenoj pripovjetci bengalskog književnika Sarat Chandra Chattopadhyaya. Ovaj je filma treća bolivudska ekranizacija iste pripovjetke na hindiju i prva ekranizacija u boji. Glavne uloge u njemu tumače Shahrukh Khan, Aishwarya Rai i Madhuri Dixit.
U vrijeme snimanja je sa budžetom 500 mil. rupija predstavljao najskuplji film u historiji bolivudske kinematografije. To je bio najskuplji Bolivud film, ikada proizveden.
Uloga Devdasa u filmu je Sharukhu Khanu donijela brojne uloge, i smatra se jednom od najboljih u njegovoj karijeri. Pjesma Dola Re Dola koju u duetu izmode Aishwarya Rai i Madhuri Dixit je također postala jednim od najvećih hitova svog doba.
Sadržaj
Gospodin Narayan Mukherjee (Vijay Crishna), i njegova žena Kaushalya (Smita Jaykar) su dobili pismo, u kome Devdas njihov najmlađi sin im piše kako dolazi kući, posle školovanja u Engleskoj. Na dan njegovog povratka njegova majka, insistira da svi zatvore oči kako bi ona prva viđela svoga sina posle toliko godina. Svi su uzbuđeni zbog njegovog dolaska i Sumitra priča sa Kaushalyom o Devdasu još dok je bio dijete, kako je bio nerazdvojan sa njenom kćerkom Parom. Ipak, kada je Devdas došao, prvo nije otišao u svoju kuću, već je otišao da vidi Paro. Zbog toga je njegova majka ljuta i već počinje da mrzi Paro. Međutim, Paro nije dozvolila da je vidi, tek kada mjesec bude pun, dopustiće mu da vidi njeno lice. Sumitra joj govori da je smiješna, jer od kada je Devdas otišao iz Bengala, ona samo mašta o njemu, a čak je upalila i lampu, kojoj niko ne smije prići osim ona. Za nju, ona znači njenu vječitu ljubav prema Devi.
Svima izgleda očigledno da će Dev oženiti Paro, ali žena Devdasovog brata Kumud, podsjeća Kaushalya na Parin materijalni status, a to je da je ona iz srednje klase, i da je njena majka bila igračica. Ona mrzi Paro, a još više je kivna, kada Devdasova baba nije htjela njoj da da narukvicu, koju je ona željela iako je trudna, već je dava Devdasu, da narukvicu da ženi koju voli. Naravno, ta narukvica biva u ruke Paro. Sumitra ubjeđena da će udati Paro za Devdasa, odlazi u kuću njenih komšija, koji su je zvali, rekavši joj da su našli pravu priliku za Paro. Prvo je ćeraju da igra za njih, što ona isprva odbija, ali shvatajući da se radi o sreći njene kćerke ona na to pristaje. Međutim, ona biva ponižena, i shvata da oni ni pod razno ne žele da ožene Deva sa Paro. Čak joj Kaushalya govori, kako je njena kćerka ukrala voće iz njenog voćnjaka kada je bila mala, Sumitra se razbješnjuje i pita je kako je nije sramota to da kaže, kada je Devdas stotinu puta bio kod njih kući na ručak i večeru, a ona našla da prigovara zbog toga. Kada Kumud pokuša da se umiješa u razgovor, Sumitra joj pali šamar i odlazi, govoreći da će njenu kćer udati za najbogatijeg čovjeka u Bengalu, a da će Devdas biti taj, zbog koga će oni na kraju suze liti i ispaštati kao što ona sada to radi. Uskoro Sumitra, nalazi 44 godišnjeg Thakura udovca aristokratu sa troje đece i planira da uda svoju Paro za njega, na šta on pristaje.
Međutim Paro ne želi da čuje za to, već samo mašta o Devdasu, iako je njena majka bila ponižena u njihovoj kući. Paro odlazi jedno veče kod Devdasa i tu je zatiče njegov otac u sobi. On za Paro govori da je kurva i da ide sa svojom majkom u bordel jer joj je tamo mjesto. Dev je uvijek osjećao strahopoštovanje prema ocu, ali tu mu se suprotstavio, i svađao se sa njim. Poslije toga, on odlazi u bordel sa njegovim prijateljem Chunibabu, i pošto je dosta popio, on ostavlja pismo Paro, u kojem joj piše da ljubav nikada nije postojala između njih. U bordelu on upoznaje Chandramukhi, koja se zaljubljuje u njega. Pošto ostaje jedno vrijeme u bordelu, on shvata da je pogriješio.
Devdas se vraća kod Paro, na dan njenog vjenčanja sa Bhuvanom, i traži od nje da pobjegne sa njim. Međutim, ona je jako povrijeđena njegovim pismom i ona ga odbija. Devdas je skroz razočaran gubeći nju i ljubav svojih roditelja i on odlazi u bordel da živi, i tamo postaje alkoholičar. On odlazi kući, i zapaljuje sobu, i tada Sumitra izlazi na balkon i govori kako su se njene prijetnje ostvarile. Paro saznaje da je Dev stalno pijan, odlazi kod njega i moli ga da prestane da pije zbog nje. On joj to ne obećava, ali joj obećava da kada bude umirao da će doći na njen kućni prag, da je vidi poslednji put.
Paro se upoznaje sa Chandramukhi i shvata da je ona u stvari jako dobrog srca i da iskreno voli Deva i njih dvije se sprijateljuju. Paro je poziva da dođe na proslavu u kući njenog muža, što Chandramukhi odbija, ali Paro je nagovara da to uradi zbog Deva, jer ako vidi njih dvije srećne, možda će promijeniti svoj način života. Na proslavi se našao i Kalibabu, rođak Bhuvanov, koji je posjećivao bordel, i tamo otkriva istinu o Chandramukhi, a takođe i o vezi Parinoj sa Devom. Paro to ne poriče, govoreći svom mužu, kako on nije zaboravio svoju prvu ljubav, njegovu bivšu ženu, koja je umrla, i kako ne dijeli krevet sa Paro, tako ni ona ne može i neće da zaboravi Deva. Čuvši to on joj zabranjuje da izlazi iz vile.
Devdasu umire otac i on odlazi mrtav pijan na sahranu. Kući zatiče Kumdu, kako sa svojim mužem, njegovim bratom želi da ukrade novac, koji je zaključan, a čiji je ključ ona uzela, ali vidjeći to, Devdas traži ključ, koji ona odbija da da. On joj prijeti da će zapaliti i kovčeg i sobu, ali mu ona ne vjeruje. On to i uradi, a na vratima se pojavljuje njegova majka. Kumdu govori kako je on ukrao ključ i kako želi da se dočepa bogatstva. Tu ga njegova majka išćeruje iz kuće, govoreći mu da su mu oni upropastili život, ali da više ne želi da ga vidi i da odlazi. On joj govori, kako su svi tražili da napušti Paro, sada mu traže da napušti kuću, a ubrzo će tražiti i da napušti ovaj život.
Jedno vrijeme je živio dobro u bordelu, ali mu nisu davali ni kapi da pije, jer bi za njega to bilo fatalno. Jednoga dana, on govori Chandramukhi kako želi da ide da obiđe Indiju, i da je voli. Ona želi da ide sa njim, ali on ne pristaje, već vodi slugu sa sobom. U vozu on sreće svog školskog prijatelja, koji mu nudi bocu vina. On prihvata piće i tu se ozbiljno razbolio.
On je znao da mu je došao kraj i tu se sjeća svojih riječi koje je rekao Paro. On silazi sa voza i plaća kočijaša da ga što prije vozi na mjesto đe živi Paro. Bilo je veče kada je stigao pred vilu, i on leži ispružen na travi pored kapije dozivajući njeno ime. Njoj se učinilo da je neko zove, ali njen muž ide za njom i govori joj da vjerovatno umišlja. Ujutru, njoj počne da teče rana iz glave, koju joj je zadao Devdas kao ožiljak, koji će je uvijek podsjećati na njega. Ona je jako uznemirena, i vidi da se ispred kapije skupilo dosta ljudi. Ona saznaje od radnika u kući da je čovjek koji umire ispred kapije iz obližnjeg sela i da je njegovo ime Devdas. Čuvši to, Paro počinje da vrišti i trči put kapije. Vidjeći to Bhuvan govori svima da je zaustave, međutim ona se otima i uspijeva da izađe iz kuće, ali oni su uspjeli da zatvore kapiju baš u času kada je trebalo da izađe iz dvorišta. Dev je vidio kako ona ide put kapije, i tu on umire. Istog časa se gasi lampa koju je Paro upalila za njega.
Nagrade
Dobio je deset nagrada za Filmfare nagrade:
IIFA Awards
! colspan="3" style="background: #DAA520;" | Filmfare Award {{s-bef|before=Lagaan लगान لگان}}}
1271 Isergina
1271 Isergina je asteroid glavnog asteroidnog pojasa. Približan prečnik asteroida je 44,33 km, a srednja udaljenost asteroida od Sunca iznosi 3,138 astronomskih jedinica (AJ).
Inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike je 6,680 stepeni, a orbitalni period iznosi 2030,822 dana (5,560 godina). Ekscentricitet orbite asteroida iznosi 0,121. Apsolutna magnituda asteroida iznosi 10,60 a geometrijski albedo 0,051.
Asteroid je otkriven 10. oktobra 1931. godine.
Mikio Naruse
Mikio Naruse (成瀬 巳喜男) bio je japanski fimski režiser, scenarist i producent, poznat kao jedna od najznačajnijih ličnosti u doba tranzicije japanske kinematografije sa nijemog na zvučni film.
Gornji Šehovac
Gornji Šehovac je naselje u Hrvatskoj, nalazi se u općini Brod Moravice u Primorsko-goranskoj županiji. Prema popisu stanovništva iz 2011. naselje nije imalo stanovnika.
Mikio Naruse
Karakteristika Naruseovih filmova su mračni i pesimistični ton, a najomiljeniji žanr mu je bio shomin-geki (drama radničke klase) gdje su protagonisti bili žene, koje su tumačili Hideko Takamine, Kinuyo Tanaka i Setsuko Hara. Zbog srodnosti tema, prvenstveno porodice i odnosa tradicije i modernosti u janapskom društvu, često se uspoređivao sa Ozuom.
Akira Kurosawa je Naruseov stil melodrame nazvao "velikom rijekom ispod čije se mirne površine u dubini nalazi bijesna bujica".
Gornji Šehovac
Stanovništvo
Najviše stanovnika naselje je imalo prema popisu iz 1910. godine. Prema popisu iz 2011. godine naselje nije imalo stanovnika.
Boulder Creek, California
Boulder Creek je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 4,923 stanovnika.
Inozitol-3-fosfatna sintaza
Inozitol-3-fosfatna sintaza (, mio-inozitol-1-fosfat sintaza, D-glukoza 6-fosfat cikloaldolaza, inozitol 1-fosfatna sintataza, glukoza 6-fosfat ciklaza, inozitol 1-fosfatna sintetaza, glukoza-6-fosfat inozitol monofosfatna cikloaldolaza, glukocikloaldolaza, 1L-mio-inozitol-1-fosfat lijaza (izomerizacija)) je enzim sa sistematskim imenom 1D-mio-inozitol-3-fosfat lijaza (izomerizacija). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Za dejstvo ovog enzima je neophodan NAD+.
Kameni cvijet
desno|mini|290px|Kameni cvijet Kameni cvijet je monumentalni spomenik posvećen svim žrtvama koje su stradale od strane ustaša u koncentracijskom logoru Jasenovac tijekom Drugog svjetskog rata. Autor spomenika je arhitekt Bogdan Bogdanović. Spomenik je završen i svečano otvoren 1966. godine.
Ostvarenje spomenika
Mjesto jasenovačkog logora, s obzirom na veličinu zločina koji se tamo dogodio, relativno dugo vremena bilo je vjerojatno jedino mjesto nekog masovnog zločina u Europi koje još nije bilo obilježeno. Inicijativa za obilježavanjem je bila pokrenuta i tako je početkom 1960-ih arhitekt Bogdan Bogdanović pobijedio na natječaju za dizajn spomenika, koji je konačno bio ostvaren 1964. godine.
Weir, Kansas
Vir je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 686, što je 94 (-12,1 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Kameni cvijet
Ostvarenje spomenika
Bogdanović je u skladu s tada popularnom primjenom geometrizma u kiparstvu ostvario cvijet koji je apstraktan, ali i geometrijski pravilne konstrukcije.
Opis
Bogdanović je na mjestu logora koji je bio poprište ubijanja i mučenja, dizajnirao betonski cvijet, simbol nježnosti i ljepote. I sama činjenica da je cvijet sagrađen od betona ima svoju simboliku. Kada se posjetitelj za vrijeme toplog, sunčanog dana nađe unutar spomenika, temperatura postaje iznimno visoka, što posjetitelju stvara dojam da se nalazi usred pakla, što slikovito opisuje i jasenovački logor.
The Wallflowers
The Wallflowers je američka Grammyjem nagrađena rock grupa iz Los Angelesa, čiji je vođa Jakob Dylan, sin Boba Dylana. Osnovana je 1989. pod nazivom The Apples, a kroz nju je u protekle dvije decenije prošao veliki broj raznih muzičara.
Soundtrackovi
The Wallflowers su poznati po nizu originalnih pjesama i covera koji su predstavljaju dio televizijskiuh i filmskih soundtracka:
1273 Helma
1273 Helma je asteroid glavnog asteroidnog pojasa čija srednja udaljenost od Sunca iznosi 2,393 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 12,8 a geometrijski albedo 0,051.
Kris (film)
Kris je švedski crno-bijeli film snimljen 1946. u režiji Ingmara Bergmana, poznat kao njegov režijski debi. Temelji se na kazališnom komadu Moderhjertet danskog pisca Lecka Fischera. Protagonistica, koju tumači Inga Landgré, je Nelly, 18-godišnja djevojka koja je odrasla u provincijskom gradiću pod požrtvovnom skrbi nastavnice klavira Ingeborg (čiji lik tumači Dagny Lind). Radnja prikazuje komplikacije koje nastanu kada se iznenada pojavi Jenny (čiji lik tumači Marianne Löfgren), njena biološka majka koja sada vodi uspješan kozmetički salon u Stockholmu i želi je odvesti kod sebe i tako izlaže brojnim iskušenjima vezanim uz muškarce. Bergman, koji je također napisao scenarij, je u njemu prvi put bavio nekim temama koje će postati glavni motiv njegove filmografije. Prilikom svog debija se, međutim, iskazalo njegovo neiskustvo, te mu je pri dovršetku u režiji pojedini scena pomogao njegov mentor Victor Sjöström.
SB 203580
SB 203580 je organsko jedinjenje, koje sadrži 21 atom ugljenika i ima molekulsku masu od 377,435 Da.
La Symphonie pastorale (roman)
La Symphonie Pastorale je roman francuskog književnika Andréa Gidea objavljen 1919. godine. Protagonist je švicarski protestantski pastor koji u svoju porodicu slijepu djevojčicu Gertrude koja je ostala siroče. Radnja prikazuje kako se pastor, kada Gertude odraste, zaljubljuje u nju, ali to sebi ni drugima ne želi priznati, a što će dovesti do tragičnih posljedica.
La Symphonie Pastorale je poznat kao predložak za istoimeni igrani film snimljen 1946. u režiji Jeana Delannoya.
Bourdon
Burdon je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Pikardija, u departmanu Soma koja pripada prefekturi Amjen.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 373 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 53 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 6,97 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 24 metara (maksimalnoj 78 m, a minimalnoj 8 m).
1274 Delportia
1274 Delportia je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,229 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 11,82 a geometrijski albedo 0,051.
Hiroshi Inagaki
Hiroshi Inagaki (稲垣 浩) bio je japanski filmski režiser, najpoznatiji po izuzetno uspješnim "samurajskim" (jidai geki) filmovima 1950-ih, od kojih je Miyamoto Musashi osvojio Oscar za najbolji strani film.
Montetto, Foggia
Montetto je naselje u Italiji u provinciji Foggia, u regiji Apulija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 7 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 375 m.
Anafilaktički šok
Anafilaktični šok (AŠ),, generalizovana reakcija preosetljivosti, sistemska anafilaksija, hipersenzitivna alergija, je nagla i često smrtonosna generalizovana reakcija preosetljivosti koja nastaje u toku jednog do pet minuta, najčešće posle primene parenteralnih lekova, kontrastnih sredstva (u radiologiji) ili nehumanih belančevina. Mehanizam sistemske anafilaksije može biti alergijski i nealergijski.
Istorijat
mini|Šarl Riše francuski fiziolog ([[1850—1935) prvi je osmislio termin anafilaksa]] Anafilatična reakcija bila je poznata drevnim Grcima i Kinezima još iz ranih perioda medicine. Tako i sam termin anafilaksa potiče iz grčkog jezika, od grčkih reči „ἀνά” - ana, što znači „protiv” i „φύλαξις” - filaksis, što znači „zaštita”.
Nešto kasnije, u spisima iz Vavilona, otkrivena su dva različita izvora o smrtnim ishodima nastalim nakod uboda ose.
Termin „afilaksa” prvi je osmislio francuski fiziolog Šarl Riše 1902. godine, koji je prvo na brodu princa Alberta od Monaka, a potom i u laboratoriji u Parizu izučavao dejstvo otrov koji izlučuju meduze. On je otrov ubrizgavao u telo pasa, u pokušaju da aktivnom imunizacijom dobije vakcinu protiv otrova meduza. Užasnut otkrićem da naknadno unete vrlo male doze otrova izazivaju neočekivanu i dramatičnu alergijsku bolest, koja se manifestuje bržim i izraženijim poteškoćama u disanju i ubrzo smrtnim ishodom u roku 30 minuta, on je tu reakciju okarakterisao kao anafilaktični šok, menjajući nešto kasnije i naziv afilaksa u „anafilaksa” jer mu je ta reč navodno lepše zvučala. Riše je sa pravom zaključili da imunski sistem postaje nakon prvog kontakta sa alergenom senzibilisan tokom prvih nekoliko nedelja, i da zato nakon ponovnog izlaganja organizma alergenu, reaguje teškom anafilaktičnom reakcijom (šokom).
Zahvaljujući ovim i drugim radovima na izučavanju anafilakse, Šarl Riše je dodeljena Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu 1913. godine.
U prvoj polovini 20. veka, anafilaktična reakcije najčešće je bila uzrokovane vakcinom protiv difterije i tetanusa koja je u tom periodu pravljena iz konjskog seruma. Danas, proimena konjske vakcine ukinuta i umesto nje za prevenciju tetanusa, koristi se humani ili ljudski serum, pa su anafilatičke reakcije na ovaj serum znatno ređe. Tih decenija istraživači su shvatili da se slični simptomi (kao i nakon unosa hrane, uboda insekata ili kontakta sa meduzama) mogu izazvati intravenskom injekcijom histamina, kod kod ljudi ili životinja ako prethodno nisu senzibilisani (anafilaktoidna reakcija).
U 1956. godine, Meri Hjuit Lovele dokazala je da se intravenskim ubrizgavanje otrova osa može izazvati anafilaksa u osoba alergičnih na ujed ose. Ona je kasnije koristila osa od koga je pravila ekstrakat za uspešnu imunizaciju takvi pojedinca.
Najčešći uzroci anafilakse u 20. veku i kasnije, postali su penicilin i druge antibiotici, ubodi insekata, unos određenih namirnica, hemijskih materija i sve veće zagađenje životne sredine brojnim novim poznatim i nepoznatim alergenima.
Epidemiologija
Prema globalnim podacima incidencija anafilaktičnog šoka je 30 na 100.000 stanovnika godišnje, i sve češća je pojava širom sveta.
Nekada je AŠ uglavnom bio posledica primene raznih seruma (ova terapija je skoro potpuno izbačena iz upotrebe pa čak i kod lečenja tetanusa gde su korišćeni homologi serumi). Međutim sa sve većom primenom antibiotika (posebno penicilina), naglo raste i broj slučajeva sa anafilaktičnim šokom.
Prema nekim statistikama na 5.000 slučajeva javlja se jedan slučaj anafilaktičnog šoka, nakon primene penicilina u obliku injekcija. Kod primene drugih antibiotika ove reakcije su nešto ređe, a kod nekih i izuzetak.
Kontrastna jodna sredstva koja se sve masovnije primenjuju u rendgen dijagnostici najčešći su uzročnici AŠ posle njihove primene. Na 30.000 bolesnika kod kojih je primenjen jodni kontrast umire jedan bolesnik u anafilaktičnom šoku.
Smrt može nastupiti iznenada zbog srčanog zastoja ili akutne asfiksije (ugušenja) za nekoliko minuta, u oko 45% bolesnika.
Teška anafilaksa kod dece praćena šokom ima smrtni ishod u 0,65-2% slučajeva. Smrtni ishod kod dece u dobi 2-33 godine gotovo je uvek praćen teškim bronhospazmom (96%).
Etiologija
Neposredni uzrok anafilaktičnog šoka, kao i svih alergijskih reakcija, su alergeni koji dospevaju u organizam i reaguju sa već postojećim antitelima u njemu. Alergeni koji mogu da izazovu anafilaktični šok dele se u dve grupe; haptene, (koji su mali hemijski molekuli, poput dinitrofenola ili penicilina, koji mogu da se vežu za antitela, ali ne mogu i da aktiviraju B-ćelije, što je preduslov za njihovu proliferaciju i lučenje odgovarajućih citokina i kompletne alergene.
Predispozicija
Kao faktori predispozicije i favorizirajući činioci za pojavu anafilaktičnog šoka navode se u kliničkoj praksi:
Način unošenja alergena u organizam
Anafilaktični šok najčešće nastaje pri intravenskom unosu a zatim preko kože i digestivnog trakta. Preosetljivost (hipersenzibilitet)
Preosetljivost organizma na alergene i medikamente, je individualna za svaki organizam.
Ostali faktori
Količina unetog alergena, starosna dob i pol najverovatnije nemaju značaj za pojavu anafilaktičnog šoka.
Patofiziologija
thumb|350px|Znaci i simptomi anafilakse. Naziv anafilaksa (u prevodu - „protiv zaštite“) prvi su u svojim delima primenili francuski fiziolozi Partiera i Richetla 1901. godine, koji su anafilaksu opisali kao sistemski oblik rane preosetljivosti koja simultano i naglo zahvata više organskih sistema i može da uzrokuje smrt zbog opstrukcije disanja ili ireverzibilnog vaskularnog kolapsa.
Benvenist je 1978. definisao anafilaktični šok kao naglo oslobađanje hemijskih medijatora sa bazofilnih krvnih ćelija i tkivnih mastocita. Degradacija nastaje zbog interreakcije antigena i molekula antitela IGE, koga izlučuju B-limfociti za vreme faze imunizacije. Na prirodu hemijskih medijatora i na njihove anafilaktogene osobine utiču histamin, serotonin, a verovatno i bradikinin.
Anafilaksa je najčešće praćena mnogobrojnim simptoma koji se dramatično menjaju iz minuta u minut, u nekoliko narednih časova.
Prvi simptomi anafilakse javljaju se najčešće od 5 do 30 minuta, nakon kontakta sa alergenom, ako je anafilaksa uzrokovan supstancom koja je ušla direktno u krvotok (intravenski unos), a dva časa nakon unosa alergena hranom.
Kao posledica anafilaktične reakcije nastaje u organizmu naglo smanjenje cirkulišuće krvne mase, pad sistolnog krvnog pritiska i smanjenje minutnog volumena srca. Ovim promenama prethodi generalizovana, vazodilatacija, povećana propustljivost kapilara sa smanjenjem krvne plazme i hipovolemija. ''„Sve se događa, kao da je bolesnik iskrvario u sopstvene krvne sudove. “''
U anafilaktičkom šoku indukovana hipotenzija definiše se kao; „sistolni krvni pritisak (SBP) < 90 mmHg ili srednji arterijski pritisak (MAP) < 70 mmHg, ili smanjenje SBP >40 mmHg ili manje od dve standardne devijacije ispod normalnog za starosnu dob, u odsustvu drugih uzroka hipotenzije“.
Klinička slika
U kliničkoj slici anafilaktičnog šoka dominiraju tri osnovne komponente;