cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crkve brvnare u Bosni i Hercegovini
Opšte
Prema popisu, koji je za potrebe Banjalučke eparhije rađen 1911. godine, na prostoru Bosanske krajine su bila ukupno 83 sakralna objekta izrađena od drveta. Njih 7 je nastalo u XVIII. stoljeću, 16 u XIX. stoljeću (do 1878. godine), a do 1911. godine ukupno 60. Do 1952. godine ih je bilo približno 30. Veliki broj drvenih crkava nestao je u toku II. svjetskog rata i u godinama poslije njegovog završetka, (loše ili nedovoljno održavanje).
Podjela
Od pada Bosne i Hercegovine pod Osmanlije u XV stoljeću pa sve do kraja XIX stoljeća podignut je veliki broj crkava od drveta. Spomenute konstrukcije variraju u oblicima, kvalitetima i dekoracijama, ali ih je moguće podijeliti u četiri tipa:
Crkva u Javoranima
Crkva brvnara Svetog Nikole u Javoranima u opštini Kneževo, Republika Srpska, je hram Srpske pravoslavne crkve, Eparhija banjalučka. Kulturno je dobro Republike Srpske. Sagrađena je 1757. godine, a posljednji put je obnovljena 2005. godine. U crkvi se nalazio veći broj ikona iz 1757 i 1758. godine, sa natpisima da su te ikone namjenjene javoranskoj crkvi. Na ikoni Svetog Nikole stoji natpis da ju je donio jeromonah Nikodim Gomioničanin iz Kostajnice 1787. godine.
Crkva u Romanovcima
Crkva brvnara svetog Nikole u Romanovcima, opština Bosanska Gradiška je objekat pravougaonik dimenzija 7,42 m dužine i 4,16 m širine. Visina zidova iznosi 1,95 m, dok ukupna visina crkve, mjerena od nivoa terena do sljemena, iznosi 5,75 m. Crkva nema oltarsku apsidu. Crkava je nacionalni spomenik BiH kojeg čine:
Crkva u Kolima
Crkva brvnara Vaznesenja Hristovog u Kolima kod Banja Luke, na lokalitetu Branilovice. Posvećena je Vaznesenju - Spasovdanu. Selo Kola nalaze se u banjalučkim Vrhovinama, na nadmorskoj visini od oko 420 m.n.v., desetak kilometara jugozapadno od Banje Luke, a u neposrednoj blizini puta Banja Luka - Ključ. Ne postoje precizni dokazi o vremenu kada je nastala, ni kada je preseljena na novi lokalitet. Kako navodi Momirović Petar iz posrednih podataka može se zaključiti da je sadašnji objekat najranije datira iz polovine XVIII stoljeća. Važan zapis koji je pomogao u datiranju ove crkve nalazi se u psaltiru manastira Gomionice, štampanom u Moskvi 1759 g.
Zapis se na daskama ikonostasa govori o mijenjanju pokrova ove crkve. Iako godina pokrivanja nije navedena, na osnovu sličnosti sa zapisom koji su ostavili obnovitelji crkve u Javoranima, a koji je datiran u 1824. godinu, pretpostavlja se da je i popravka krova u crkvi u Kolima izvršena negdje u trećoj deceniji XIX stoljeća.
Crkva je pravougaonog oblika oko 7,18 x 4,21 m. Na udaljenosti od 7-8 m zapadno od crkve, podignut je, iza 2000. godine, poluotvoreni zvonik na stupovima. Crkva je nacionalni spomenik BiH
Ova crkva ima veliku vrijednost, jer su rijetki primjeri da se do danas očuvaju originalni detalji, kao što su kovani ekseri i klanfe, brava i ključevi. U unutrašnjosti crkve se čuvaju carske dveri i ikone Svetog Petra i Pavla koje potiču iz prve polovine XIX stoljeća.
Crkva u Malom Blašku
Crkva brvnara u selu Malom Blašku, opština Laktaši, potiče iz perioda oko 1750. godine. Postavljena je na kamene temelje i cjelokupno izvedena od hrastovog drveta. Vanjske dimenzije osnove crkve su 7,19 x 4,02m. Ukupna visina objekta iznosi 5,11m. Pokrivena je strmim četverovodnim krovom od hrastove šindre, izvedenim nizom rogova, bez grebenjača, čije odsustvo omogućuje suptilnije spajanje krovnih ploha. Crkava je nacionalni spomenik BiH.
El Manzano, Ensenada
El Manzano je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California, u opštini Ensenada.
Crkve brvnare u Bosni i Hercegovini
Crkva u Jelićki
Crkva brvnara prenosa moštiju svetog Nikole u Jelićki, Eparhija banjalučka, nalazi se na teritoriji opštine Prijedor. Osnovu crkve predstavlja pravougaonik čije dimenzije su: dužina 9,00 m (mjereno bez apside) i širina 5,40 m. Crkva sa istočne strane ima petostranu oltarsku apsidu dužine 1,35 m. Cijela crkva je građena od glatko otesanih hrastovih brvana. Temeljna brvna – podložnice ili podvale – nekada su ležale na zemlji sve do rekonstrukcije od 1890. do 1895. godine, kada je crkvi dozidan i kameni sokl. Visina temeljnog brvna iznosi 0,37 cm. Ostala brvna su horizontalno poredana jedno na drugo, sve do vjenčanice.
El Manzano, Ensenada
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 3 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 358 m.
Crkve brvnare u Bosni i Hercegovini
Crkva u Jelićki
Konstrukciju krova sačinjava kostur sa rogovima koji su međusobno povezani pajantama bez sljemenjače. Zaobljeni dio krova ima oblik kupe i iskonstruiran je pomoću velikog broja prirožaka, bez podvostručavanja kutnih rogova.
Crkva ima dvoja vrata – glavna, koja se nalaze sa zapadne strane objekta, i sporedna, smještena na sjevernoj strani. Ispred crkve je, pred zapadnim ulazom, u periodu austrougarske uprave, podignut zvonik. Osnova zvonika je približno kvadratična, dimenzija 3,10 x 3,10 m. Konstrukciju zvonika sačinjavaju četiri drvena stupa dimenzija 30x30 cm čiji razmak se postepeno sužava prema vrhu. Stupovi su oslonjeni na kamene baze. Sa vanjske strane su u deset horizontalnih redova pokovane drvene daske sa polukružnim završetkom. Zvonik je završen četverostrešnim krovićem pokrivenim klisom. Na zvonik je sa zapadne strane pričvršćeno drveno klepetalo.
Oltarni prostor crkve je od naosa odijeljen ikonostasnom pregradom, sa ikonama slikanim tehnikom tempera na platnu. Slike su rad domaćeg majstora i oštećene su. Crkava je nacionalni spomenik BiH koji se sastoji od:
Crkva u Štrpcima
Crkva brvnara u Štrpcima Srpskoj pravoslavnoj crkvi, Dabrobosanska mitropolija. Nalazi se u naselju Štrpciu, opština Rudo. Sagrađena je nakon podizanja hercegovačkog ustanka 1875. godine. Podignuta je na terenu sa blagim nagibom po principu starovlaške kuće. Crkva pripada jednobrodnom tipu hrama. Sagrađena je od tvrde lučevine. Temelj crkve zidan je od lomnjenog kamena sa krečnim malterom, preko koga su postavljene masivne grede. Zidovi čine borova brvna, slagana na krajevima u ćert, dok su u središnjim dijelovima crkve, kao i otvorima brvna slagana u nutovane stubove. Crkva ima dva ulaza s vratima bez dekoracije.
Ulaz sa zapadne strane ima trijem koji je postavljen na četiri drvena stuba. Stubovi trijema pridržavaju krovnu konstrukciju, gdje natkrov štiti i trijem od kiše. Ispred ulaza postavljene su u novije doba betonske stepenice, koje su vjerovatno u prvobitnom stanju crkve bile od drveta ili kamena. Unutrašnjost crkve ojačana je s četiri masivne grede, a oltarski prostor ojačan je s deset greda koje su spojene na gredi koja pravi pregradu oltara i unutrašnjeg prostora gdje je i ikonostas postavljen. Pod crkve je od dasaka, a crkva je zasvedena koritastim svodom. Crkva ima tri prozora. Krov crkve je u prvobitnom stanju bio od šindre, a sada je zamijenjen pokrovom od crijepa i u jednom djelu na apsidalnoj strani postavljen je pokrov od pocinčanog lima. Crkva posjeduje veliki broj ikona, ali većina ih je u jako lošem stanju. Vlaga je saprala boju s ikona, samo se još malo naziru likovi koji su predstavljeni.
Crkva u Vaganu
Crkva brvnara u Vaganu pripada manastiru Blagovijesti, Srpska pravoslavna crkva, Mitropolija dabrobosanska. Nalazi se u naselju Vaganu, opština Rudo. Manastir je podignut 1870. god, mada se ovo mjesto, kao bogoslužbeno mjestom u raznim putopisima i ljetopisima pominje mnogo ranije.
Crkva pripada redu manjih građevina. Sagrađena je od drveta smrče koje ima tonove boje od žućkasto-bijele do smeđe-sive. Brvna su vezana na ćert. Vjenčanice su spuštene sa zapadne strane i na njima su postavljena po dva para rogova, čime je nastala nadstrešnica koja pored estetskog značaja ima i ulogu zaštite od spoljašnjih faktora. Postoje dva ulaza u crkvu, jedna vrata sa zapadne strane koja su jednostavna i lučno zasvedena i druga sporedna vrata sa sjeverne strane. Na njoj su i četiri prozora, tri u oltarskom prostoru različitih dimenzija i jedan na južnoj strani naosa.
Uzdužno je ojačana dvjema gredama koje vezuju zidna platna, dok greda koja dijeli oltarski prostor od naosa ima dodatnu funkciju – da se na nju pričvrsti jednostavan ikonostas od dasaka. Oltarsku apsidu ojačavaju dvije uzdužne kratke grede, koje su s jedne strane učvršćene na jednu poprečnu gredu do oltara, a s druge povezuju polukružna brvna na apsidi. Zasvedena je koritastim svodom, a umjesto šašovaca kojima su najčešće zasvođene osaćanske bogomolje, u ckvi brvnari u Vaganu postavljene su na tavanici široke smrčeve daske.
Crkva u Marićki
Crkva brvnara svetog Ilije u Marićki, Eparhija banjalučka, nalazi se na teritoriji opštine Prijedor. Selo Marićka je smješteno na jugozapadnom dijelu prijedorskog potkozarja, sa lijeve strane rijeke Gomionice, oko 20 km jugozapadno od Prijedora, Podignuta je 1670. godine. Ukupni vanjski gabariti crkve iznose 9,50 x 19,77 metara.
Arhitektonski izgled crkve, a naročito konstruktivno i arhitektonsko rješenje krova crkve sa prepuštenim širokim strehama, niskim drvenim zidovima, dekorativno-arhitektonskim elementima trijema i zvonika, domišljatim i konstruktivno uspjelim tesarskim vezama drvenih konstruktivnih elemenata, vještina savladavanja relativno velikih konstruktivnih raspona, ali i vanredan osjećaj za proporcionalnost objekta, svjedoče o izuzetnom zanatskom umijeću lokalnih drvodjelja-neimara. Dostignuće graditelja je tim vrednije, imajući u vidu kompleksnost društveno-političkih i ekonomskih prilika kraja 19. vijeka, u vrijeme kada je crkva bila obnavljana.
Crkva je sa pokretnom imovinom nacionalni spomenik BiH. Pokretnu imovinu sačinjavaju:
Crkva u Lukama (Trebević)
mini|desno|160px|Drvena katolička crkva na Palama
Crkva svetog Josipa na Palama
Vanjske dimenzije objekta iznose 17 x 8 m, sa apsidom. Visina zidova crkve, mjereno od poda do početka svoda, iznosi oko 4 m, a visina do tjemena svoda oko 7 m. Zidovi crkve su rađeni od masivnih brvana (balvana) sa tankim drvenim gredicama između njih. Brvna su postavljena na kameni postament visine 40 cm, izrađen od nepravilno tesanih kamenih blokova, postavljenih u dva horizontalna reda. Dvovodni krov crkve je pokriven crijepom, a viševodni krovovi apside i zvonika limom.
Via d'Annunzio, Varese
Via d'Annunzio je naselje u Italiji u provinciji Varese, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 283 m.
Ornitopodi
Ornitopodi (lat. Ornithopoda) su grupa dinosaura sa ptičjim kukovljem koji su u početku bili maleni, dvonožni biljožderi koji su se brzo kretali, a onda su postajali veći i brojniji dok se nisu razvili u jednu od najuspješnijih grupa biljoždera u periodu krede, tijekom kojeg su dominirali sjevernoameričkim krajolikom. Njihova glavna evolutivna prednost bio je progresivni razvoj aparata za žvakanje koji je postao najsloženiji ikada razvijen kod gmazova; mogao se porediti sa onim kod današnjih sisavaca, kao što je krava. Dostigli su vrhunac pojavom vrsta sa pačjim kljunom, a izumrli su tijekom K-T izumiranja, kao i svi ostali dinosauri. Pripadnici ove grupe poznati su sa svih 7 kontinenata, mada je jedna sa Antarktika neimenovana, a na južnoj hemisferi su obično bili rijetki.
Opis
thumb|left|upright|Stopala [[Iguanodona]] thumb|left|Veličine najvećih ornitopoda
Ornithopoda znači "ptičja stopala", od grčkog ornithos ("ptica") i pous ("stopala"); to se odnosi na njihova karakteristična stopala sa tri prsta, mada su mnogi rani oblici imali četiri. Također ih je karakterizirao nedostatak oklopa, razvoj "kljuna", izduženi pubis koji je bio duži od iliuma i rupa koja nedostaje u donjoj čeljusti. Razni ornitopodi i srodni cerapodi imali su tanke ploče od hrskavice na vanjskoj strani rebara; u nekim slučajevima te su se ploče mineralizirale i fosilizirale. Funkcija tih ploča je nepoznata. Do danas su pronađene kod rodova Hypsilophodon, Othnielosaurus, Parksosaurus, Talenkauen, Thescelosaurus i Macrogryphosaurus.
Rani ornitopodi su bili dugi samo oko 1 metar, ali vjerojatno vrlo brzi. Imali su krut rep, kao i teropodi, koji im je pomagao da drže ravnotežu dok su trčali. Poslije su se više prilagodili hranjenju na sve četiri noge; njihova kralješnica se zakrivila, slično kao kod bizona. Kako su se sve više prilagođavali takvom hranjenju, postali su polu-četveronožni; još uvijek su mogli trčati na dvije noge i uspraviti se na njih; ali provodili su većinu vremena hodajući ili pasući na sve četiri. Taksonomija dinosaura prije svrstavanih među hipsilofodonte je problematična. Ta grupa se prije sastojala od svih dvonožnih dinosaura sa ptičjim kukovljem koji nisu bili iguanodontidi, ali ponovna filogenetska procjena pokazala je da su takve vrste parafiletične. Kao takvu, porodicu hipsilofodonta predstavlja samo rod Hypsilophodon.
Poslije su ornitopodi postali veći, ali nikada nisu dostigli nevjerojatnu veličinu dugovratih i dugorepih sauropoda koje su djelomično istisnuli. Najveći, kao što je Shantungosaurus, bili su teški kao sauropod srednje veličine (do 23 metričke tone), ali nisu bili duži od 15 metara.
Klasifikacija
thumb|Umjetnički prikaz profila nekoliko vrsta
Historijski se većina osrednjih dinosaura sa ptičjim kukovljem nabacivalo u ornitopode. Od tada je većina ponovo svrstana kao bazalni pripadnici tipično četveronožnih grupa kao što je Marginocephalia; a neki, poput pahicefalosaurida, dobili su vlastite grupe.
Taksonomija
Ornitopodi se većinom svrstavaju kao podred unutar reda Ornithischia. Dok se rangirana taksonomija većinom ne koristi kod paleontologa, neki istraživači su nastavili koristiti takvu klasifikaciju, mada različiti izvori navode različite rangove za ornitopode. Benton (2004.) ga je svrstao kao infrared unutar podreda Cerapoda, dok su ga drugi, kao što su Ibiricu et al. (2010.), ostavili kao podred.
Podred Ornithopoda
Filogenija
Kladogram ispod je napravljen prema analizi Zhenga i kolega iz 2009. godine.
Thor: Ragnarok
Thor: Ragnarok je američki science fiction akcijski film snimljen 2017. godine u režiji Taike Waititija. Predstavlja nastavak filma Thor: The Dark World, odnosno sedamnaesti po redu film iz ciklusa Marvelovog filmskog univerzuma. U njemu ulogu naslovnog protagonista, superheroja Thora, ponavlja Chris Hemsworth. Radnja prikazuje kako se Thor ostaje bez svog čekića i zarobljen na drugom kraju svemira, te je prisiljen utrkivati se sa vremenom kako bi rodni Asgard spasio od zle Hele (koju tumači Cate Blanchett), i pri čemu se sukobi sa svojim nekadašnjim suborcem Hulkom (koga glumi Mark Ruffalo). Thor: Ragnarok je imao vrlo dobre komercijalne rezultate, ali i pohvale od strane kritike, koja je posebno cijenila korištenje humora u filmu.
Jacales, Lagos de Moreno
Jacales je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Lagos de Moreno.
Levi P. Morton
Livi Parsons Morton (Šorem, 16. maj 1824 — Rajnbek, 16. maj 1920) je bio američki političar, koji je služio kao 22. potpredsednik Sjedinjenih Država u periodu od 1889. do 1893. godine, za vreme mandata predsednika Bendžamina Harisona. Osim toga je bio i predstavnik Njujorka u Predstavničkom domu i 31. guverner Njujorka.
Mortona je za potpredsednika Sjedinjenih Država kandidovala Republikanska stranka. Predsednički kandidat Bendžamin Harison i on su pobedili na izborima, i Morton je bio na dužnosti potpredsednika od 4. marta 1889. do 4. marta 1893. Za vreme svog mandata, predsednik Harison je pokušao da donese izborni zakon koji bi nametnuo glasačka prava crncima na Jugu, ali Morton nije učinio puno kako bi podržao ovaj zakon tokom blokade Demokratske stranke u Senatu. Harison je okrivio Mortona za neuspeh donošenja zakona, i na republikanskoj konvenciji pred izbore 1892, Mortona je zamenio Vajtlou Rid kao potpredsednički kandidat. Haridon i Rid su izgubili na izborima od kandidata demokrata, Grovera Klivlenda i Adleja J. Stivensona.
Livi Morton je bio Guverner Njujorka između 1895. i 1896. Bio je razmatran za republikanskog kandidata za predsednika na izborima 1896, ali je za kandidata izabran Vilijam Makinli.
El Agostadero, San Marcos
El Agostadero je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini San Marcos.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 50 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 14 m.
San José Villarreal, Terrenate
San José Villarreal je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tlaxcala, u opštini Terrenate.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 1444 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 3077 m.
Finej (Belov sin)
Finej (Φινεύς) bio je, u grčkoj mitologiji, sin Belov i Anhinojin, brat Egiptov, Danajev i Kefejev.
Mitologija
thumb|250px|Persej pretvara u kamen Fineja i njegove pristalice ([[Luca Giordano, 17. vek)]] Finej je bio zaručen s Kefejevom kćerkom Andromedom pre no što se ona udala za Perseja; kako je Finej kovao zaveru protiv Perseja, ovaj je njega i ostale zaverenike okamenio tako što im je pokazao Meduzinu glavu. Čini se da je ova priča bila obrađena u Euripidovoj izgubljenoj tragediji Andromedi, no danas se prikaz ovog mita može naći jedino u Ovidijevim Metamorfozama. Prema tom prikazu, Persej je zatražio od Andromede da se uda za njega i obećao da će je za uzvrat osloboditi Keta, morske nemani kojoj je devojka trebalo da bude žrtvovana po nalogu proročišta kao kazna zbog toga što se njena majka Kasiopeja hvalisala da je lepša od Nereida. Persej je uspeo da savlada neman, no dok je na Kefejevom dvoru, na dan svoje svadbe s Andromedom, prepričavao svoj poduhvat, Finej ga je napao ovim rečima:
Sailor Jupiter
Makoto Kino ili Jupiterova ratnica (en. Sailor Jupiter or Lita Kino, ja. セーラージュピター, Sērā Jupitā), je lik u anime seriji Sailor Moon, Jupiterova ratnica zbog čega je planet Jupiter njen planet zaštitnik. Glas joj je posudila Emi Shinohara (ja. 篠原恵美, Shinohara Emi).
Finej (Belov sin)
Mitologija
Finej se verovatno hteo oženiti Andromedom kako bi ojačao svoje šanse za preuzimanje prestola, a ne zato što je voleo devojku. Kefej je prekorio svog brata zbog ovog ispada istaknuvši da Finej nije učinio ništa da pomogne svojoj zaručnici, no Finej je ipak bacio koplje na Perseja. Promašio ga je, ali je tad došlo do žestokog okršaja, u kome su mnogi izgubili život, sve dok Persej, okružen neprijateljima, nije iz torbe izvukao Meduzinu glavu i njome okamenio Fineja i njegove pristalice.
Sailor Jupiter
Opis Jupiterove ratnice
Ona je četvrta ratnica, njen je planet zaštitnik Jupiter pa ju zato i zovu Sailor Jupiter. Fizički je snažna, ali emotivno osjetljiva i zaljubljiva. Odlično kuha, a Usagi je upoznala nakon što ju je spasila od školskih nasilnika. Jednom prilikom su obje bile zaljubljene u istog mladića, Motokija. Posjeduje i moć oluje, a osim što je draga i romantična, najstarija je od ratnica. Voli sve vrste hrane, ali najdraža hrana joj je pita s trešnjama. Omiljene Makotine boje su zelena i ružičasta, a od životinja, najdraži su joj konji. Kao i većina ratnica (osim Chibiuse i njoj nalik, Mjesečevih ratnica) ima oko 16 godina (najmanje 14 godina), a rođendan joj je 5. prosinca, a u zodijaku je Strijelac. Visoka je 175 centimetara, a krvna grupa joj je 0. Njezin hobi joj je kuhanje. Njezine transformacije su:
Njezini napadi su:
Grupe Makotinih moći i napada su:
Predmeti koje posjeduje su:
Dupjačani
Prirodni uslovi
Naselje Dupjačani je smešteno u središnjem delu Republike Makedonije. Od najbližeg većeg grada, Prilepa, naselje je udaljeno 16 km severno.
Dupjačani se nalaze u severnom delu Pelagonije, najveće visoravni Republike Makedonije. Naseljski atar je u severnom delu ravničarski, bez većih vodotoka, dok se dalje ka jugu izdiže planina Treskavac. Nadmorska visina naselja je približno 660 metara.
Klima u naselju je kontinentalna.
Stanovništvo
Po popisu stanovništva iz 2002. godine, Dupjačani su imali 155 stanovnika.
Pretežno stanovništvo u etnički Makedonci (99%).
Većinska veroispovest u naselju je pravoslavlje.
Oluca Dos Parajes, Xochimilco
Oluca Dos Parajes je naselje u Meksiku u saveznoj državi Distrito Federal u opštini Xochimilco.
Prema proceni iz 2014. u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2765 m.
Barbara Rosenkranz
thumb|200px|Barbara Rozenkranc Ћирилична верзија
Barbara Rozenkranc (nem.: Barbara Rosenkranz; 20.6. 1958, Zalcburg) je bila kandidat Slobodarske partije Austrije na predsedničkim izborima u Austriji u aprilu 2010. godine.
Biografija
Barbara Rozenkranc se upisala na Univerzitet u Beču 1976. godine, gde je studirala istoriju i filozofiju, ali nije završila studiranje.
Izbori
Na izborima za predsednika Austrije, koji su si održali 25. aprila 2010. godine, je dobila 15,6% glasova. Najjači rezultat dobila je u Koruški - 20,8% glasova, a najslabiji - u Forarlbergu.
Korejska mitologija
Korejska mitologija se sastoji od narodnih legendi i priča na Korejskom poluotoku. One su se na početku bazirale na istočnoazijskom šamanizmu i totemizmu, da bi kasnije potpale pod utjecaj budizma.
Copuzu, Balaciu
Copuzu je naselje u Rumuniji u okrugu Jalomica u opštini Balaciu.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 445 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 40 m.
Inspicijent
Inspicijent (latinski inspicere = nadgledati) je stručno lice u pozorištu koje vodi proces prikazivanja predstave na sceni, stara se da svi učesnici i elementi predstave budu spremni za početak, a tokom izvođenja koordinira rad svih učesnika (izvođači, scenska tehnika, rasvetljivači, ton majstori...) i vodi računa da tehnički kvalitet predstave bude onakav kakav je na premijeri ustanovljen.
U filmskim studijima, televizijskim i radio-staničnim režijama, je lice koje na glavnom pultu, prema knjizi snimanja, odn. prema programskoj šemi, kontroliše tačnost izvođenja u sadržajnom i tehničkom pogledu.
Santa Rita Uno, Villaflores
Santa Rita Uno je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Villaflores.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 693 m.
Močvirje
Močvirje je naselje u slovenskoj Općini Škocjanu. Močvirje se nalazi u pokrajini Dolenjskoj i statističkoj regiji Jugoistočnoj Sloveniji.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 56 stanovnika.
Otis Blackwell
Otis Blackwell (16. februar 1931 – 6. maj 2002) bio je američki kantautor, pjevač i pijanist, poznat po opusu koji je značajno uticao na razvoj rock and rolla. Među kompozicijama mu se ističu Little Willie Johnjev hit "Fever", Jerry Lee Lewisjeve "Great Balls of Fire" i "Breathless", Elvis Presleyeve "Don't Be Cruel", "All Shook Up" i "Return to Sender" (sa Winfieldom Scottom) i Jimmy Jonesov "Handy Man". Ne treba ga miješati sa kantautorom i producentom po imenu Robert "Bumps" Blackwell.
Brugneto, Piacenza
Brugneto je naselje u Italiji u provinciji Piacenza, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 51 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 907 m.
Kosta Nađ
Konstantin - Kosta Nađ (1911 — 1986), učesnik Španskog građanskog rata i NOR-a, general armije JNA i narodni heroj Jugoslavije.
Biografija
Rođen je 13.5. 1911. godine u Petrovaradinu. Osnovnu školu i nižu gimnaziju završio je u Petrovaradinu. A 1926. godine počeo je da uči zanat u avio-industriji „Ikarus“. Ali zbog očevog lošeg materijalnog stanja, porodica se morala preseliti iz Petrovaradina u Zagreb, gde ubrzo umiru Kostini roditelji Stjepan i Ana.
Konstantin je kasnije upisao Vojnu podoficirsku školu u Bileći. Kada je završio, zadržan je u Bileći, da obučava nove pitomce. Tu se počeo zanimati za marksističku literaturu i radnički pokret. Kada je vojna policija otkrila da podoficir Kosta Nađ, poseduje marksističke knjige, 1932. godine, uhapšen je i odveden najpre u Nikšić, a potom u Sarajevo, gde je 1933. godine osuđen na dve godine robije. Pošto je uspeo da pobegne iz Sarajeva, odlazi u Zagreb, gde živi ilegalno.
Pošto su Kostina braća već bili članovi KPJ, i on se priključio partijskom radu, najpre u ilegalnoj štampariji Pokrajinskog komiteta KPJ za Hrvatsku, koja se nalazila u podrumu kuće u kojoj je stanovao, a potom je sarađivao i u organizaciji „Prijatelji slobode“. Odmah po izbijanju Španskog građanskog rata, u proleće 1936. Kosta se prijavio dr. Pavlu Gregoriću, koji je organizovao slanje jugoslovenskih dobrovoljaca u Španiju.
Španski građanski rat
Posle nekoliko neuspelih pokušaja, uspeo je tek januara 1937. godine da ilegalno pređe granicu. Na putu do Španije, bio je zatvaran u Austriji i Švajcarskoj, ali je uspeo da pređe Pirineje i 8. marta 1937. godine se prijavio u prihvatni logor dobrovoljaca u Fignerasu.
U internacionalnim brigadama Kosta Nađ bio je vodnik, komandir čete i komandant Balkanskog bataljona. Krajem januara 1939. godine, štiteći odstupnicu hiljadama španskih izbeglica, primio je komandu jedne od dve poslednje brigade, koje su se povlačile preko Pirineja na sever. U borbama kod Bruneta i na Ebru bio je četiri puta ranjen. Dobio je čin kapetana i odlikovan španskim republikanskim ordenom Oslobođenja, a 1937. godine primljen je u KPJ.
Pošto je Kraljevina Jugoslavija zabranila povratak jugoslovenskim dobrovoljcima u zemlju. Kosta je, s nekoliko stotina Jugoslovena, od februara 1939. do maja 1941. godine bio u francuskim logorima: Sen Siprien, Girs i Verne. U maju 1941. godine, s ostalim drugovima, odlazi iz logora u Nemačku u radni logor Desau. To je učinjeno po preporuci rukovodstva KPJ, kako bi lakše uspeli da se prebace u okupiranu Jugoslaviju.
Narodnooslobodilačka borba
Od 9.9. do kraja oktobra, Kosta je po nalogu Glavnog štaba NOPO Jugoslavije, delovao u Bosanskoj krajini. Na savetovanju u Stolicama, imenovan je za člana Glavnog štaba NOPO Bosne i Hercegovine. Od 6.11. 1941. do 9. februara 1942. godine komandovao je romanijskim, jahorinskim i drugim jedinicama u istočnoj Bosni.
Kada je Vrhovni komandant NOPO Jugoslavije Josip Broz Tito reorganizovao rukovodstvo partizanskih jedinica BiH-a, početkom februara 1942. godine, Kosti Nađu je poverena komanda nad svim jedinicama zapadne Bosne (od reke Bosne do Une). Od 23.2. do kraja jula, kada je u zapadnu Bosnu prodrla grupa proleterskih brigada s Vrhovnim štabom, jedinice pod Kostinom komandom (oko 14.000 boraca) stvorile su ogromnu slobodnu teritoriju, povezanu sa Dalmacijom, Likom, Banijom i Slavonijom.
Tokom 1942. godine partizanske jedinice, pod komandom Koste Nađa, oslobodile su: Prijedor, Krupu, Dobrljin, Ključ, Drvar, Bosanski Petrovac, Mrkonjić Grad, Jajce... Od 2. do 4.11. Kosta je rukovodio, dotad najvećom operacijom NOR-a, bitkom za Bihać. Njegova taktika osvajanja utvrđenih gradova, po sistemu klinova, iznenađivala je i zbunjivala neprijatelja. Vrhovni komandant Tito je, 6.11., Kostinim jedinicama uputio priznanji i pohvalu za „junačko držanje i pri oslobođenju Bihaća“.
U novembru 1942. godine, kada je osnovana NOV i PO Jugoslavije i obrazovan Prvi bosanski korpus, Kosta je postavljen za njegovog komandanta. Vrhovni komandat Tito je, 10.8. 1943. godine, svojim najvišim komandantima dodelio oficirske činove. Kosta Nađ, Peko Dapčević i Koča Popović su tada postali pukovnici, a desetak dana kasnije generali. Depeša o unapređenju je zatekla Kostu na putu za istočnu Bosnu.
Osnovni zadatak divizija, kojima je od jeseni 1943. godine, komandovao Kosta Nađ, bio je osiguranje planiranog prodora NOVJ na istok, u Srbiju. To je bilo moguće ostvariti tek 1944. godine, kada počinje prva faza završnih operacija za oslobođenje Jugoslavije. Početkom 1944. godine postavljen je za komndanta Glavnog štaba NOV i PO Vojvodine.
U jesen 1944. godine, i tokom zime 1944/45. godine, Kostine jedinice (1.1. prerasle u Treću armiju JA) forsirale su Dunav i Dravu, tzv. Sremski front, potpuno oslobodile Vojvodinu, Baranju i deo Slavonije. U završnim operacijama, Treća armija je tri puta pohvaljena, za borbe kod Batine, za brzi prodor uz Dravu, preko Slavonije i Podravine u Štajersku i 15. maja za slamanje neprijateljski jedinica između Celovca, Celja i Maribora.
Posleratna karijera i odlikovanja
thumb|desno|Grob Koste Nađa u [[Aleja zaslužnih građana|Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu]] Posle oslobođenja Jugoslavije obavljao je niz odgovornih dužnosti u JNA. U više saziva je bio poslanik Savezne skupštine, a od Sedmog kongresa SKJ, četiri puta je biran u CK SKJ. Od 1974. do 1981. godine bio je predsednik Saveznog odbora SUBNOR-a Jugoslavije.
Umro je 19.11. 1986. godine. Sahranjen je, zajedno sa suprugom Dušankom, u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.
Odlikovan je ordenima:
Nosilac je Partizanske spomenice 1941. godine. Ordenom narodnog heroja odlikovan je 20.12. 1951. godine.
Njegov sin Branko Nađ je bio višestruki prvak Jugoslavije u automobilizmu.
Srećko Goranin
Srećko Goranin (rođen: Feliks Steiner) (Sarajevo, 1916 - Turovi, 1942), jugoslavenski student, član Komunističke partije Jugoslavije, učesnik Narodnooslobodilačke borbe i mlađi brat narodnog heroja Jugoslavije Pavla Goranina Ilije.
Biografija
Srećko Goranin je rođen 1916 u židovskoj porodici Mavre Steinera. Otac mu je bio profesor u mostarskoj i sarajevskoj realnoj gimnaziji. Odrastao je u Sarajevu uz starijeg brata Pavla. Naprednom omladinskom pokretu pristupio je u gimnaziji, a za člana Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) je primljen 1934 godine. U Sarajevu je studirao agronomiju. Do početka Drugog svjetskog rata vrlo aktivno je delovao u sindikalnom pokretu i u sindikalnom Savezu bankovnih i trgovačkih činovnika (SBOTIČ). Narodnooslobodilačkoj borbi (NOB) je pristupio u julu 1941. Po direktivi Pokrajinskog komiteta (PK) KPJ za Bosnu i Hercegovinu (BiH), Srećko je otišao u trebevićki kraj radi organizovanja odreda. Po formiranju partizanskog Trebevićkog odreda postavljen je za komandira tog odreda. Krajem augusta 1941 postavljen je za člana Štaba grupe partizanskih odreda. Srećko Goranin je poginuo u borbi u februaru 1942 godine u selu Turovi pokraj Trnove.
Messaoud Berkous
Messaoud Berkous (arapski: مسعود بركوس; Bethioua, 20. srpnja 1989.) je alžirski rukometaš i reprezentativac koji igra kao vanjski igrač, bilo na poziciji srednjeg, bilo na poziciji lijevog vanjskog. Unatoč činjenici da je jedan od ponajboljih alžirskih rukometaša, Berkous je cijelu igračku karijeru proveo u Africi i Aziji, a trenutno je član kluba MC Alger. Za reprezentaciju igra od 2007. godine te je njezin aktualni kapetan. Sudjelova je na nizu međunarodnih natjecanja, a 2014. godine je postao i prvak Afrike.
Camille Saint-Saëns
Camille Saint-Saëns (Pariz, 9. 10. 1835. - Alžir, 16. 12. 1921.), francuski kompozitor.
Rođen je u Parizu, a nakon tri mjeseci umire mu otac. Majka i njezina sestra brinule su se za njega i po njihovoj volji mali je Camille naučio svirati klavir. Bio je "enfant prodige". Prva mu je kompozicija za klavir objavljena 22. ožujka 1839. Godine 1842. počeo je polaziti kod svog novog učitelja, Camille-Maria Stematya, koji je zahtjevao da drže ruke na ploči postavljenoj ispred tipkovnice, tako da sva energija dolazi iz ruku i prstiju, a ne iz ruke.
S 10 godina, mali je Camille održao svoj prvi koncert: "Koncert za klavir br. 15" od Mozarta, neki djelovi od Händela, Bacha, te je rekao da želi jednu od Beethovenovih sonata odsvirati napamet.
Sa 16 godina objavljuje svoju prvu simfoniju. Njegova druga simfonija (objavljena 1853.) bila je pravi uspjeh. I kritičari i drugi skladatelji bili su začuđeni njezinom ljepotom. Slavni skladatelj Hector Berlioz komentirao je to ovako : Il sait tout, mais il manque d'inexpérience (Zna sve, ali fali mu neiskustvo).
Radio je u razno raznim crkvama kao orguljaš. Od 1861. do 1865. podučavao je djecu. Godine 1875. ženi se s Marie-Laure Truffot, koju napušta nakon 3 godine
Godine 1886. objavljuje 3. simfoniju i Karneval životinja (Le carneval des Animaux).
Godine 1908. je ušao u povijest i kao autor prve filmske glazbe, nakon što su ga angažirali tvorci filma Ubojstvo vojvode od Guisea. Iako je film bio nijem, Saint-Saënsova glazba - izvođena bilo od orkestra ili gramofona - je bila sinkronizirana s radnjom.
Knüllwald
Knilvald je opština u njemačkoj saveznoj državi Hesen. Jedno je od 27 opštinskih središta okruga Švalm-Eder. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 4.727 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 6634011.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Švalm-Eder Knilvald se nalazi u saveznoj državi Hesen u okrugu Švalm-Eder. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 253 – 553 metra. Površina opštine iznosi 100,7 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 4.727 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 47 stanovnika/km².
Buddy Holly (album)
Buddy Holly je drugi album američko rock and roll muzičara Budyja Hollyja, izdan u febrtuaru 1958. godine, godinu dana prije njegove smrti. Sadrži jednu od Hollyjevih najboljih pjesama "Peggy Sue".
Pljuvačne žlezde
Žlezde usne duplje su ektodermalnog porekla, a nastaju invaginacijom pupoljaka epitela primitivne usne duplje (stomodeum) u mezenhim. Male pljuvačne žlezde izvan usne duplje su endodermalnog porekla.
Male pljuvačne žlezde
Male pljuvačne žlezde luče pljuvačku kontinuirano i imaju kratke i jednostavne izvodne kanale. Ima ih oko 700-1000 i njihova uloga se sastoji uglavnom u vlaženju sluznice.
Velike pljuvačne žlezde
Velike žlezde su izdvojene kao posebni organi i smeštene su izvan usne duplje u posebnim vezivno-tkivnim ložama. Ovde se ubrajaju tri parne žlezde:
Velike pljuvačne žlezde su se tokom embrionalnog razvoja smestile izvan zidova digestivnog trakta, ali su sa njim ostale povezane preko svojih izvodnih kanala. Za razliku od malih žlezda, one luče pljuvačku samo pod dejstvom vegetativnog nervnog sistema koji se može nadražiti fizičkim, hemijskim i raznim drugim stimulusima. Pri tome, parotidne žlezde luče serozan, podvilične mešovit (sero-mukozan) i podjezične mukozan digestivni sok. Zahvaljujući svom hemijskom sastavu (prisustvu enzima i drugih aktivnih supstanci) ovaj sekret učestvuje u hemijskoj obradi hrane.
Građa žlezda
U svakoj pljuvačnoj žlezdi se razlikuju parenhim i vezivno-vaskularna stroma. Žlezdani parenhim čine tubulusi, acinusi i sistem odvodnih kanala.
Acinusi
Acinusi su loptaste formacije (prečnika 20-30 μm) izgrađene od sekretnih i mioepitelnih ćelija koje leže na bazalnoj površini (bazalnoj lamini). Oni se dele na serozne, mukozne i mešovite.
Serozni acinusi se sastoje od visokocilindričnih ili piramidalnih ćelija (serocita) sa veoma uskim lumenom (5 μm). Citoplazma ovih ćelija je acidofilna, imaju okruglo jedro koje se nalazi u bazalnom ili srednjem delu ćelije, a od ostalih organela se uočavaju granulirani endoplazmatski retikulum, mitohondrije, ribozomi, Goldžijev aparat i brojne sekretne granule. One stvaraju vodnjikav sekret bogat enzimima (amilaza, ptijalin i peroksidaza). Između ćelija nalaze se intercelularni kanalići, koji ih povezuju.
Mukozni acinusi imaju širi lumen i izgrađeni su od mukocita. To su nešto niže ćelije cilindričnog ili kockastog oblika, koje su raspoređene u obliku tubula. Kod njih je jedro elipsasto i potisnuto je ka bazalnom polu ćelije, gde se nalazi i veći deo ostalih organela. Veći deo citoplazme (a posebno njen apikalni deo) je ispunjen mukoznim sekretnim granulama. One produkuju sekret (mucin), koji se procesom egzocitoze izlučuje u citoplazmu. Tu se mucin vezuje sa vodom i pretvara u gust viskozan gel (mukus). Pomenuti sekret se deponuje u ćeliji i pod dejstvom nervnog ili hormonalog nadražaja se izlučuje.
Sero-mukozni acinusi su izgrađeni od mukocita, oko kojih se nalaze serociti u vidu tzv. Đanucijevog ili Ebnerovog polumeseca.
Bazalna lamina žlezdanih ćelija obuhvata diskontinuirani sloj mioepitelnih ćelija, koje svojom kontrakcijom pospešuju oticanje sekreta.
Moniego, Venezia
Moniego je naselje u Italiji u provinciji Venecija, u regiji Veneto.
Pljuvačne žlezde
Acinusi
Kod velikih pljuvačnih žlezda, pojedinačni žlezdani delovi se udružuju i grade režnjeve (lobuse), između kojih se nalazi interlobularno vezivno tkivo koje sadrži krvne i limfne sudove, živce i odvodne kanale.
Moniego, Venezia
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1931 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 13 m.
Pljuvačne žlezde
Odvodni kanali
Na sekretne delove pljuvačnih žlezda se nastavljaju prelazne cevi. NJihov zid je veoma tanak i izgrađen je od jednoslojnog kockastog ili pločastog epitela koji naleže na bazalnu laminu. Ispod nje se nalazi mala količina vezivnog tkiva. Inače ove cevi su više karakteristične za serozne žlezde, dok su kod mukoznih one svedene na minimum.
Nekoliko prelaznih cevi se spaja i obrazuje sekretne ili prugaste cevi. One su dvostruko šire od prethodnih i njihov zid je izgrađen od kockastog ili cilindričnog epitela i bazalne membrane. Ispruganost ovih cevi potiče od uvrata bazalnog dela ćelijske membrane (plazmaleme) koja se uvlači između palisadno raspoređenih mitohondrija. Prugasti kanali vrše apsorpciju natrijuma i sekreciju kalijuma, odnosno učestvuju u promeni jonskog sastava primarnog sekreta.
U interlobularnom vezivu nastaju pravi odvodni kanali koji sprovode pljuvačku u usnu duplju. NJihov epitel je u početku jednoslojan visokocilindričan, zatim prelazi u dvoredan i na kraju postaje pločasto slojevit epitel bez orožavanja. Ispod epitela se nalazi bazalna lamina, na koju nalaže vezivno tkivo.
Kod malih žlezda parenhim i izvodni kanali se nalaze u sluznici ili nešto ispod nje, a stroma je sačinjena od rastresitog vezivnog tkiva. Velike pljuvačne žlezde predstavljaju samostalne organe obavijene kapsulom od gustog veziva. Od nje se odvajaju pregrade, koje dele žlezdu na režnjiće. U okviru svakog režnja razlikuju se parenhim (koga grade sekretni tubulusi i acinusi) i vezivno-vaskularna stroma (izgrađena od rastresitog veziva). U stromi i pregradama se nalaze izvodni kanali, krvni sudovi i živci.
Inervacija
mini|desno|200p|Veza između otičkog i gornjeg vratnog gangliona Nakon razdraženja receptora u usnoj duplji (uključujući i gustativne receptore na jeziku), informacije se prenose preko senzitivnih vlakana u sklopu V, VII, IX i X kranijalnog živca u centar za lučenje pljuvačke. On je smešten u produženoj moždini i odatle, nakon prijema i obrade informacija, polaze povratni signali prema pljuvačnim žlezdama u sklopu eferentnih vlakana. U inervaciji žlezda učestvuju simpatikus i parasimpatikus, koji formiraju brojne nervne spletove.
Simpatikusna vlakna polaze iz grudnog simpatikusa, prekidaju se u gornjem vratnom ganglionu, i odatle se nastavljaju postganglijska vlakna koja prate krvne sudove i završavaju se u žlezdi i okolnim tkivima.
Oba ova dela vegetativnog nervnog sistema učestvuju u lučenju pljuvačke, ali je presudan uticaj parasimpatikusa. Razdraženjem simpatikusa nastaje prolazno lučenje pljuvačke bogate proteinima, koje ubrzo prestaje. Draženjem parasimpatikusa nastaje konstantno lučenje pljuvačke (posebno iz podvilične žlezde), koja je razređena i sadrži malo organskog sadržaja. U kontroli lučenja učestvuje kora velikog mozga, pa su tako poznati brojni uslovni refleksi za lučenje pljuvačke.
Vaskularizacija
Pljuvačne žlezde su dobro prokrvljene. Veliki krvni sudovi prate odvodne kanale i granaju se u interlobularnom tkivu. Manje grane zatim ulaze u režnjeve i formiraju gustu kapilarnu mrežu. U periodu mirovanja kroz žlezdu svakog minuta protekne 20-40 ml krvi na 100 g žlezdanog tkiva. U vreme aktivnosti prokrvljenost raste i do pet puta.
Podjezična žlezda
Podjezična žlezda je najmanja od tri velike pljuvačne žlezde i spada u kategoriju mešovitih (pretežno mukoznih) salivatornih žlezda. Ona ima oblik spljoštene masline i smeštena je ispod sluzokože podjezičnog predela. Sekretne cevi su joj izrazito kratke, a prelaznih gotovo i da nema. Izvodni kanali su predstavljeni sa jednim glavnim i 12-15 malih podjezičnih kanala. Stoga je podjezična žlezda tipičan predstavnik složene žlezde.
Podvilična žlezda
Podvilična žlezda je takođe parna mešovita pljuvačna žlezda (pretežno serozna). Ima nepravilan oblik, koji se može uporediti sa trostranom prizmom, i ona skoro u celosti ispunjava koštano-mišićno-opnastu ložu ispod donje vilice. Sistem odvodnih kanala podvilične žlezde je dobro razvijen, a prelazne cevi su joj neznatno kraće u poređenju sa parotidnom žlezdom. Glavni izvodni kanal se naziva podvilični ili Vartonov kanal i on polazi iz sredine unutrašnje strane žlezde. Dug je 4-5 cm i završava se na podu usne duplje, u koju se otvara zajedno sa kanalom prethodne žlezde.
Doušna žlezda
mini|desno|200p|Doušna žlezda
Doušna ili parotidna žlezda je serozna i najveća pljuvačna žlezda. Ona gotovo da ispunjava parotidnu ložu, koja se nalazi ispod spoljašnjeg ušnog kanala, iza mandibule a ispred mastoidnog nastavka slepoočne kosti. Stoga ona ima oblik kao i sama loža, koji podseća na uspravnu trostranu prizmu.
Parotidna žlezda se sastoji iz dva dela (režnja): površinskog i dubokog. Oni su spojeni tankom trakom žlezdanog tkiva, koje se naziva suženje. Žlezdani delovi u režnjevima su gusto zbijeni, pa je interlobularno tkivo slabo razvijeno. Između dva dela žlezde nalazi se sloj masnog tkiva, kroz koji prolazi facijalni živac na svom putu iz gornjih partija nervnog sistema.
Svi elementi odvodnog sistema žlezde su dobro razvijeni. Glavni izvodni kanal se zove parotidni ili Stenonov kanal i dug je 4,5-5 cm, a nastaje u unutrašnjosti tkiva spajanjem dva manja kanala. On se otvara u usnu duplju u visini drugog gornjeg kutnjaka.
Pljuvačka
Pljuvačka predstavlja proizvod sekrecije svih nabrojanih žlezda. Ona ima brojne značajne uloge, a predstavlja složenu mešavinu vode, jona, enzima, glikoproteina, proteoglikana, imunoglobulina, baktericidnih i drugih supstanci.
Sastav
Utvrđeno je da sastav pljuvačke varira u odnosu na doba dana, vrstu hrane (odnosno nadražaja) i količinu izlučenog soka. U njen sastav ulaze:
Uloge
Osim enzimske aktivnosti pljuvačka ima i druge značajne fiziološke uloge:
Pljuvačka igra značajnu ulogu u održavanju fiziološkog stanja usne šupljine - početnog dela digestivnog trakta. Zaštitni efekat na sluznicu se ostvaruje zahvaljujući prisustvu glikoproteina i mukoidnih produkata koje luče velike i male pljuvačne žlezde. Oni štite sluznicu od potencijalno kancerogenih činilaca kao što su pušenje i razna hemijska sredstva, a sprečavaju i sušenje usne duplje tokom disanja na usta. Osim toga, pljuvačka sadrži brojne komponente koje posebno ili u kombinaciji igraju ulogu barijere protiv invazije bakterija, virusa i drugih patogenih mikroorganizama. Promenom količine i sastava pljuvačke stvaraju se uslovi za razvoj različitih oblika infekcije usne šupljine, žlezda, ždrela i celokupnog organizma.
Lučenje
U normalnim uslovima se u svakom trenutku (osim tokom spavanja) luči oko 0,5 ml/min pljuvačke. Ovo daje dnevnu količinu od 800-1500 ml izlučenog soka. Na lučenje pre svega deluju parasimpatička nervna vlakna koja polaze iz salivatornog jedra. Osim toga, razne čulne senzacije (pogotovo kisela hrana) mogu da izazovu obilno lučenje pljuvačke. Na ove centre mogu uticati impulsi iz viših hijerarhijskih struktura nervnog sistema. Još jedan bitan faktor koji utiče na lučenje je protok krvi u žlezdama potreban za adekvatnu nutriciju i sekreciju.
Tokom osam sati sna izluči se svega oko 10 ml pljuvačke. Od dnevno izlučene količine oko 23 % potiče od parotidnih, 65% od podviličnih, 4% od podjezičnih i oko 8% od svih malih pljuvačnih žlezda.
Pojačano lučenje sreće se kod Parkinsonove bolesti, u trudnoći i kod trovanja živom.
Anomalije pljuvačnih žlezda
Urođene i razvojne anomalije pljuvačnih žlezda ili njihovih delova su veoma retke. Mogu se naći kod pojedinačnih ili kod više žlezda, i mogu biti jednostrane ili obostrane. Najčešće su kombinovane sa drugim anomalijama lica i vilica.
Odsustvo (ageneza) i hipoplazija žlezda se sreće kod hemiatrofija lica i drugih kongenitalnih malformacija. Za doušnu žlezdu je karakteristična pojava akcesornih (dopunskih) žlezda, koje se označavaju kao glandula parotis accessoria. Hiperplazija se sreće kod bočnih jezičnih žlezda, a može se videti i na podjezičnim.
Atrezije izvodnih kanala se mogu naći kod podviličnih i podjezičnih žlezda, a kao posledica ove anomalije nastaju prepreke u oticanju pljuvačke i može da se javi cista.
Distopija predstavlja nenormalan položaj žlezde, koja ima uobičajenu morfologiju. Najčešće se ova pojava sreće kod parotidne žlezde koja je lokalizovana na prednjoj ivici maseteričnog mišića.
Aberantne (heterotopne) žlezde ne poseduju izvodne kanale i mogu se naći na vratu, u ždrelu, srednjem uvetu, hipofizi itd. U njima mogu nastati fistule, zapaljenja i ponekad tumori.
Bolesti pljuvačnih žlezda
Promene u količini i sastavu pljuvačke godinama se proučavaju u cilju postavljanja dijagnoze kod sistematskih oboljenja i oboljenja pljuvačnih žlezda. Izolovano proučavanje pljuvačke pojedinih žlezda, a naročito parotidne, može ukazati na patologiju, ne samo žlezde, već i oralne šupljine ili na sistematsko oboljenje čitavog organizma.