Franja_Ofner
U predvečerje i tijekom Drugog svjetskog rata
Jugoslovenska jevrejska zajednica (JOZ), dotada periferna u evropskim okvirima, tridesetih godina je postala veoma važna veza u pokušajima pomoći nemačkim, pa posle austrijskim, poljskim, češkim i drugim Jevrejima koji su morali da beže iz svojih domova. Nakon doktorata 1937, Franja je otišao na odsluženje vojnog roka u Vojsci Kraljevine Jugoslavije. Prvo je bio u visokoj jedinici vojnog sudstva u Beogradu, na Kalemegdanu zajedno sa Duškom Popovim. No nakon što je vlada Cvetković-Maček počela da donosi svoje antisemitske administrativne uredbe, po kojima Franji kao Jevrejinu u toj jedinici više nije bilo mesta, Franja je bio premješten u intendanturu u Sarajevo. 1938 vratio se u u Novi Sad kao advokatski pripravnik, oženio se i čekao "certifikat" britanskih vlasti za useljenje u Palestinu. U to vrijeme je pomagao jevrejskim izbeglicama i radio u cionističkoj organizaciji. Do početka Drugog svjetskog rata u Kraljevini Jugoslaviji Franja je radio na organizaciji bojkota nemačkih proizvoda i vodio je omladinsko udruženje "Betara". Franja je bio učesnik puča kojim je 27. 3. 1941 u Beogradu srušena pro-osovinska vlada Cvetković-Maček i zamijenjena vladom pro-britanskih oficira na čelu s generalom Dušanom Simovićem. U tom uskom zavereničkom krugu Franja je bio "jevrejska ćelija za pripremu puča". Nakon što je Nacistička Njemačka napala Kraljevinu Jugoslaviju i Wehrmacht u blitzkriegu pobjedio jugoslavensku vojsku, glavni nosioci puča su izbegli iz zemlje, a nemački gnev se obrušio na one koji su bili iz "drugih redova". Franjina sreća je bila što mađarske okupacione vlasti u Novom Sadu nisu bile tako pedantne kao nemačke. Umesto Franje, greškom su uhapsili rođaka njegove supruge, Đorđa Ofnera. Nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije uvedeni su antisemitski zakoni i svi Jevreji su bili izbrisani iz Advokatske komore. Uskoro, u julu 1941, došao je red i na Franju. Bio je pozvan na prisilan rad, no to nije bio nikakav koristan rad. Pod tim nazivom skrivalo se najgore mučenje i ponižavanje. Franju i ostale Jevreje su terali su da polugoli i bez oruđa ulaze u kanalizacijski odvod, bosonogi tucaju kamen i grade put, a onda su po tom oštrom kamenju terani da prevrću kamenje. Franje je nakon toga bio sav krvav. Franji su vezivali ruke iza leđa, pa su ga tako pod užasnim mukama vešali. Jednoga dana, dok je bio na prinudnom radu, Gestapo je upao u stan u kojem se nalazila Franjina supruga Ilka. Tražili su Franju i pretresali njegove stvari. Ilika je uspela da mu dojavi da se nikako ne vraća kući. Franja se nakon suprugine dojave skrivao kod rođaka. Srećom, isti onaj Đorđe Ofner, rođak Franjine supruge koji je umesto njega bio uhapšen, je bio najbolji novosadski dečji lekar. I kad su se deca glavno komandujućeg mađarskog okupatora razbolela, on ih je lečio i izlečio. Za nagradu, izdejstvovao je za Franju i Iliku dozvolu za put u Budimpeštu. Franja i Ilka su tako uspjeli izbjeći zloglasnu Novosadsku raciju koja se dogodila sam par dana prije njihovog bijega iz Novog Sada. U toj raciji su poginuli mnogi članovi njihove porodice. U Pešti su se deset meseci krili pod falsifikovanim dokumentima, a onda su uspeli, preko Rumunije i Bugarske, da stignu do Istanbula.