cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edmontosaurus
Kanadska otkrića
thumb|Formacija Horseshoe Canyon
Lawrence Lambe je 1917. godine dao naziv rodu Edmontosaurus na osnovu dva nepotpuna skeleta u formaciji Edmonton na jugu Alberte, Kanada. Rod je dobio naziv po navedenoj formaciji. Ovi primjerci su došli iz donje formacije Edmonton, sada poznate kao formacija Horseshoe Canyon, koja je neznatno starija od stijena u kojima je pronađen Claosaurus annectens. Tipična vrsta, E. regalis ("kraljevske veličine"), bazira se na NMC 2288, koji se sastoji od lubanje, kralježaka do šestog repnog kralješka, rebra, dio kukovlja i kost nadlaktice i veći dio jednog zadnjeg uda. Levi Sternberg ga je otkrio 1912. godine. Drugi primjerak, paratip NMC 2289, se sastoji od lubanje i skeleta kojem nedostaje kljun, većina repa i dio stopala. George F. Sternberg ga je otkrio 1916. godine. Lambe je otkrio da je njegov novopronađeni dinosaur bio najsličniji vrsti Diclonius mirabilis (čiji su primjerci sada priključeni vrsti Anatotitan copei) i privukao je pažnju na veličinu i robusnost Edmontosaurusa. U početku je Lambe opisao samo lubanje dva skeleta, ali se vratio na taj rod 1920. godine kako bi opisao primjerak NMC 2289. Postkranijalni skelet tipičnog primjerka je i dalje neopisan, zamotan u zavoje.
Još su dvije vrste, koje će se uključiti u Edmontosaurus, pronađene u Kanad 1920-ih, ali su oba u početku priključena rodu Thespesius. Gilmore je nazvao prvu, Thespesius edmontoni, 1924. godine. T. edmontoni je također došla iz formacije Edmonton. Bazirala se na NMC 8399, još jednom gotovo potpunom skeletu kojem je nedostajala većina repa. NMC 8399 je otkrila Sternbergova grupa 1912. godine kod rijeke Red Deer. Njegovi prednji udovi, okoštale tetive i otisci kože su kratko opisani 1913. i 1914. godine od strane Lambea, koji je u početku mislio da je to bio primjerak vrste koju je nazvao Trachodon marginatus, ali je poslije promijenio mišljenje. Taj primjerak postao je prvi skelet dinosaura koji je postavljen u nekom kanadskom muzeju. Gilmore je otkrio da je njegova nova vrsta bila vrlo slična vrsti Thespesius annectens, ali ih je ostavio razdvojene zbog detalja ruku i šaka. Također je naglasio da je njegova nova vrsta imala više kralježaka u vratu i leđima nego Marshova, ali je pretpostavio da je Marsh pogriješio u svojoj pretpostavci da su primjerci annectens bili potpuni u tim regijama.
Charles Mortram Sternberg je 1926. godine nazvao vrstu Thespesius saskatchewanensis za NMC 8509, lubanju i nepotpun skelet iz platoa Wood Mountain na jugu Saskatchewana. On je skupio taj primjerak 1921. godine, iz stijena koje su pripadale formaciji Lance, sada formaciji Frenchman. NMC 8509 se sastojao od gotovo potpune lubanje, brojnih kraljećaka, nepotpunog ramenog pojasa i pojasa kukovlja, i nepotpunih zadnjih udova; bio je prvi značajni primjerak dinosaura iz Saskatchewan. Sternberg je odlučio da ga priključi rodu Thespesius zato što je bio jedini rod hadrosaurida poznat iz formacije Lance u to vrijeme. Tada je T. saskatchewanensis bio neobičam zbog svoje malene veličine, 7 do 7,3 m dužine.
Anatosaurus do danas
Lull i Wright su 1942. godine pokušali riješiti kompliciranu taksonomiju hadrosaurida bez krijeste stvaranjem novog roda, Anatosaurus, za nekoliko vrsta koje se nisu dobro uklapale u prijašnje rodove. Anatosaurus, što znači "patka-gušter", zbog širokog kljuna kao kod patke (lat anas = patka + grč. sauros = gušter), imao je kao tipičnu vrstu Marshovu staru vrstu Claosaurus annectens. Ovom rodu su također bile priključene vrste Thespesius edmontoni, T. saskatchewanensis, velika donja čeljust koju je Marsh 1890. godine priključio vrsti Trachodon longiceps; i nova vrsta, Anatosaurus copei, za dva skeleta na izlaganju u Američkom prirodoslovnom muzeju koje su dugo nazivali Diclonius mirabilis. Tako su navedene vrste postale Anatosaurus annectens, A. copei, A. edmontoni, A. longiceps i A. saskatchewanensis. Anatosaurus će se poslije nazivati "klasičnim dinosaurom sa pačjim kljunom".
thumb|left|Otisak kože primjerka nazvanog "Dakota", koji je pronađen 1999. godine
Takvo stanje stvari ostalo je nepromijenjeno nekoliko desetljeća, dok Michael K. Brett-Surman nije pregledao pertinentni materijal za svoje studentske radove 1970-ih i 1980-ih. Zaključio je da je tipična vrsta Anatosaurusa, A. annectens, zapravo vrsta roda Edmontosaurus, a da je A. copei dovoljno različit da dobije vlastiti rod. Iako ICZN, koji regulira davanje naziva vrstama, ne smatra teze i disertacije službenim objavama, njegovi zaključci su bili poznati ostalim paleontolozima i prisvojeni su u nekoliko popularnih radova tog vremena. Brett-Surman i Ralph Chapman su imenovali novi rod za A. copei (Anatotitan) 1990. godine. Od preostalih vrsta, A. saskatchewanensis i A. edmontoni su također priključene rodu Edmontosaurus, a A. longiceps je priključen rodu Anatotitan, ili kao druga vrsta ili kao sinonim za A. copei. Budući da je tipična vrsta roda Anatosaurus (A. annectens) premještena u Edmontosaurus, naziv Anatosaurus je odbačen kao sinonim za Edmontosaurus.
Koncepcija Edmontosaurusa koja se pojavila uključivala je tri validne vrste: tipična E. regalis, E. annectens (uključujući Anatosaurus edmontoni, izmijenjeno u edmontonensis), i E. saskatchewanensis. Debata o točnoj taksonomiji primjeraka A. copei nastavlja se do danas: vrativši se na Hatcherocv argumente iz 1902. godine, Jack Horner, David B. Weishampel i Catherine Forster smatraju Anatotitan copei kao primjerke Edmontosaurus annectens sa slomljenim lubanjama. Godine 2007. objavljena je još jedna "mumija"; dat joj je nadimak "Dakota". Tyler Lyson ju je pronašao 1999. godine u formaciji Hell Creek, Sjeverna Dakota.
Vrste i rasprostranjenost
thumb|Primjerak vrste Edmontosaurus annectens iz rijeke Red Deer, Alberta, Kanada, [[1917|1917.]]
Za rod Edmontosaurus se trenutno smatra da sadrži tri validne vrste: tipičnu vrstu E. regalis, E. annectens i E. saskatchewanensis. E. regalis je pronađen u formacijama Horseshoe Canyon, St. Mary River, i Scollard u Alberti, u formaciji Hell Creek u Montani, Sjevernoj Dakoti i Južnoj Dakoti, u formaciji Lance u Južnoj Dakoti i Wyomingu i u formaciji Laramie u Coloradu; potiču iz vremena kasne krede. Poznato je barem dvanaest primjeraka, uključujući sedam lubanja sa postkranijalnim skeletom i pet do sedam drugih lubanja. Trachodon atavus i Agathaumas milo su potencijalnii sinonimi.
E. annectens je u najnovijem pregledu zapisan kao prisutan u formacijama Scollard, Hell Creek, Lance i Laramie. Ograničen je na kamenje kasnog Maastrichtija i poznat je od barem 5 lubanja sa postkranijalnim skeletom. Jedan autor, Kraig Derstler, je opisao E. annectens kao "dinosaura o kojem do danas možda najviše znamo [1994.]." Thespesius edmontoni ili edmontonensis, Anatosaurus copei i Trachodon longiceps su smatrani sinonimima E. annectens u jednom pregledu iz 2004. godine. T. edmontoni je zapravo priključen vrsti E. annectens već od 1990, iako sinonimizaciju A. copei i T. longiceps još uvijek nisu testirali drugi autori. Ako dokažu da pripada vrsti E. annectens, njegov ukupni broj primjeraka povećat će se za 5 primjeraka koji se priključuju A. copei i za donju čeljust koja je holotipni primjerak T. longiceps (broj dat za E. annectens u Horner et al. [2004.] je netočan, budući da nije drugačiji od ranije objave u kojoj se A. copei i T. longiceps nisu smatrali sinonimima E. annectens). Popis formacija možda je netočan, ovisno o formaciji iz koje dolazi T. edmontoni (nije navedeno iz kojeg dijela stare formacije Edmonton je primjerak došao). T. edmontoni je možda bio priključen krivoj vrsti; James Hopson je 1975. godine predložio da je to mladi primjerak vrste E. regalis, a Nicolas Campione je također zaključio da se njegova lubanja nije razlikovala od E. regalis u istraživanju iz 2009. godine. E. annectens se razlikovao od E. regalis dužom, nižom i sitnijom lubanjom. Iako je Brett-Surman smatrao E. regalis i E. annectens kao potencijalne mužjake i ženke iste vrste, ali primjerci E. regalis su pronađeni u starijim formacijama od primjeraka E. annectens.
E. saskatchewanensis je poznat od pet jedinki, većinom lubanja. Nađen je samo u formaciji Frenchman u Saskatchewanu. Razlikuje se od druge dvije vrste po manjoj veličini. Malo se pisalo o ovoj vrsti otkada je opisana, u odnosu na druge dvije. Radovi Nicolasa Campionea su pokazali da je vjerojatno sinonim E. annectens, ali potrebno je više istraživanja.
Uz to, postoje mnogi fosili Edmontosaurusa koji još uvijek nisu identificirani da pripadaju bilo kojoj vrsti. Ostaci koji nisu priključeni nekoj posebnoj vrsti (E. sp.) mogli bi proširiti rasprostranjenost roda do formacija Prince Creek, Aljaska i Javelina, Texas.
Paleoekologija
Raspon Edmontosaurusa, i u smislu vremena i rasprostranjenosti, bio je velik. Po starosti, mogu se odrediti dvije grupe stijena u kojem se ova vrsta može naći: starije formacije Horseshoe Canyon i St. Mary River, i mlađe formacije Frenchman, Hell Creek, Lance, Laramie i Scollard. Raspon vremena koji pokrivaju formacije Horseshoe Canyon i njoj ekvivalentne se naziva Edmontonijski, a raspon vremena koje pokrivaju mlađe formacije naziva se Lancijski. Ta dva perioda imala su različitu faunu.
Edmontonijska paleoekologija
Edmontonijski period definira se prvom pojavom fosilnih ostataka vrste Edmontosaurus regalis. Iako se ponekada označava isključivo kao iz perioda ranog maastrihija, formacija Horseshoe Canyon je imala duže trajanje. Taloženje je počelo prije oko 73 milijuna godina, u kasnom kampaniju i završilo je između 68,0 i 67,6 milijuna godina. Edmontosaurus regalis je poznat iz najdonjeg od pet nivoa u stijenama formacije Horseshoe Canyon, ali ne pronalazi se od barem druge do vrha. Čak tri četvrtine primjeraka dinosaura iz badlandsa u Drumhelleru, Alberta možda pripadaju rodu Edmontosaurus. Formacija Horseshoe Canyon Formation je imala važan utjecaj sa mora, zato što je plitko more pokrivalo srednji dio Sjeverne Amerike većinu krede. E. regalis je dijelio stanište sa hadrosauridima Hypacrosaurusom i Saurolophusom, hipsilofodontom Parksosaurusom, rogatim dinosaurima Montanoceratopsom, Anchiceratopsom, Arrhinoceratopsom i Pachyrhinosaurusom, sa pahicefalosauridom Stegocerasom, ankilosauridom Euoplocephalusom, nodosauridom Edmontonia, ornitomimosaurima Ornithomimusom i Struthiomimusom, raznim malenim teropodima uključujući i trudontide i dromeosauride, i sa tiranosauridima Albertosaurusom i Daspletosaurusom. Edmontosaurus je nastanjivao obalne prostore, dok su Hypacrosaurus i Saurolophus živjeli u kontinentalnim nizinama. Edmontosaurus and Saurolophus are not usually found together. Tipična staništa edmontosaura ove formacije opisana su kao pozadinski regioni močvara drveća vrste Taxodium distichum i tresetišta na obalama delti rijeka. Pachyrhinosaurus je više volio ovo stanište nego naplavne ravnice kojima su dominirali Hypacrosaurus, Saurolophus, Anchiceratops i Arrhinoceratops. Obalna asocijacija Pachyrhinosaurus-Edmontosaurus protezala se do Aljaske.
Lancijska paleoekologija
Lancijski vremenski interval bio je posljednji interval prije izumiranja prije 65 mil. god. u kojem su nestali svi dinosauri. Edmontosaurus je bio jedan od češćih dinosaura u tom intervalu. Robert Bakker izvješava da je činio jednu sedminu velikih dinosaura, a preostalu većinu (pet šestina) činio je rogati dinosaur Triceratops. Asocijacija Triceratops–Edmontosaurus (kojom je dominirao Triceratops) u obalnim ravnicama protezala se od Colorada do Saskatchewana. Tipične faune dinosaura u lancijskim formacijama u kojima je pronađen Edmontosaurus sastojale su se i od Thescelosaurusa, rijetkog hadrosaurida Anatotitana, rijetkih ceratopsida Nedoceratopsa (="Diceratops") i Torosaurusa, pahicefalosaurida Pachycephalosaurusa i Stygimolocha, ankilosaurida Ankylosaurusa, i teropoda Ornithomimusa, Troodona i Tyrannosaurusa.
thumb|Formacija Hell Creek je veoma izložena u badlandsu u blizini brane Fort Peck.
Formacija Hell Creek je prije bila ravna šumska naplavna ravnica sa relativno suhom suptropskom klimom koja je omogućavala postojanje raznih biljaka, od cvjetnica do zimzelenog drveća, paprati i ginkoa. Obala je bila stotine kilometara istočno. Česte su bile slatkovodne kornjače i maleni sisavci koji su živjeli na drveću, a varani veličine komodskog varana lovili su na tlu. Triceratops je bio najčešći veliki dinosaur, a Thescelosaurus najčešći maleni dinosaur biljožder. Ostaci edmontosaura ovdje su skupljani pijesku potoka i uključuju i fosile vrlo mladih primjeraka. Fosili edmontosaura vjerojatno predstavljaju akumulacije grupa koje su se kretale zajedno.
Formacija Lance bila je močvarno područje slično kao i obalne ravnice u Louisiani. Bila je bliža velikoj delti nego formacija Hell Creek i primala je mnogo više sedimenta. U listopadnim šumama pojavljivale su se i tropske četinjače i palme; ta flora mnogo se razlikovala od one u formaciji Hell Creek. Klima je bila vlažna i suptropska, sa četinjačama, malenim palmama i papratima u močvarama, i četinjačama, jasenjem, zimzelenim hrastovima i grmljem u šumama. Uz dinosaure su živjele slatkovodne ribe, vodozemci, kornjače, gušteri, zmije, obalne ptice i maleni sisavci. Maleni dinosauri nisu bili tako česti kao u Hell Creeku, ali je Thescelosaurus opet bio vrlo čest. Pronađene su mnoge lubanje Triceratopsa, koje su manje nego kod jedinki sa sjevera. Formacija Lance je mjesto pronalaska dvije mumije edmontosaura.
Mozak i nervni sustav
thumb|Crtež iz [[1905. godine pokazuje relativno malene mozgove Triceratopsa (vrh) i Edmontosaurusa]]
Mozak Edmontosaurusa je u nekoliko istraživanja opisan uz pomoć odljevka praznine u kojoj se nalazio mozak. E. annectens i E. regalis, kao i primjerci koji nisu identificirani za neku specifičnu vrstu,   su istraženi na ovaj način. Mozak nije bio osobito velik za životinju veličine Edmontosaurusa. Prostor u kojem se mozak nalazio bio je dug samo četvrtinu dužine lubanje, a izmjerena je zapremina raznih odljevaka; rezultati su dali zapreminu između 374ml i 450ml, u što nije uključeno to da je mozak zauzimao samo 50% prostora odljevka, a da je ostatak zauzimao omotač mozga. Na primjer, mozak primjerka sa odljevkom od 374 ml imao je zapreminu od 268ml. Mozak je bio izdužen, i kao što je slučaj sa svim životinjama osim sisavaca, nije postojao neokorteks. Kao i kod Stegosaurusa, nervni kanal se širio kod kukovlja, ali ne do istog stupnja: endosakralni prostor Stegosaurusa je imao 20 puta veću zapreminu endokranijalnog odljevka, dok je endosakralni prostor Edmontosaurusa bio samo 2,59 puta veći u zapremini.
Prilagodbe ishrani
Kao hadrosaurid, Edmontosaurusje bio veliki biljožder. Njegovi zubi su se svo vrijeme zamjenjivali i zbijali se u skupine koje su sadržavale stotine zuba, od kojih je samo nekolicina korištena. Koristio je široki kljun za rezanje mekane hrane, možda otkidajući vrhove ili zatvarajući usta slično kao školjka preko grančica i tako otkidajući hranjivije lišće i pupove. Budući da su redovi zuba bili toliko izbačeni prema van i zbog ostalih anatomskih osobina, smatra se da su Edmontosaurus i većina drugih pripadnika Ornithischia imali strukture nalik obrazima, mišićave ili nemišićave. Funkcija obraza bila je zadržavanje hrane u ustima. Hranio bi se od nivoa tla do 4 metra uvis.
Prije 1960-ih i 70-ih, većinom se smatralo da su hadrosauridi poput Edmontosaurusa bili vodene životinje i da su se hranili vodenim biljkama. Jedan primjer ovoga je William Morrisova interpretacija lubanje edmontosaura sa nekoštanim ostacima kljuna iz 1970. godine. On je smatrao da se ova životinja hranila slično kao današnje patke, filtriranjem biljaka i vodenih beskralježnjaka iz vode, izbacujući vodu kroz brazde oblika slova V u unutrašnjem dijelu gornjeg kljuna. Ta interpretacija kljuna je bila odbijena, budući da su brazde i grebeni bili sličniji onima kod kljunova kornjača biljoždera nego fleksibilnim strukturama kao kod ptica koje se hrane filtriranjem vode.
thumb|Lubanja Edmontosaurusa, pokazuje pačji kljun i zube
Preovladavajući model hranjenja hadrosaurida predstavio je David B. Weishampel 1984. godine. On je pretpostavio da je struktura lubanje omogućavala pokretanje između kostiju koje je dovodilo do toga da se donja čeljust pokretala naprijed-nazad, a da su se kosti gornje čeljusti koje su nosile zube savijale prema naprijed kada su zatvarali usta. Zubi gornje čeljusti bi se trali o zube donje čeljusti kao turpije, obrađujući biljni materijal između njih. Takvi pokreti bili bi paralelni efektu žvakanja kod sisavaca, iako su to činili na potpuno drugačiji način. Važni dokazi za Weishampelov model su smjerovi ogrebotina na zubima, koji pokazuju smjer pokretanja čeljusti. Međutim, i drugi pokreti bi mogli izazvati takve ogrebotine, npr. pokretanje kostiju dvije polovine donje čeljusti. Modernim tehnikama nisu pomno istraženi svi modeli.
Weishampel je razvio svoj model uz pomoć kompjuterske simulacije. Natalia Rybczynski i kolege su nadopunili njegov rad mnogo sofisticiranijim 3D animacijskim modelom, laserskim skeniranjem lubanje vrste E. regalis. Uspjeli su svojim modelom replicirati pretpostavljene pokrete, iako su otkrili da su bili potrebni dodatni sekundarni pokreti između drugih kostiju, sa maksimalnim rastojanjem od 1,3 do 1,4 cm između nekih kostiju tijekom procesa žvakanja. Rybczynski i kolege nisu bili ubijeđeni da je Weishampelov model bio točan, ali su naglasili da imaju neka poboljšanja koja će implementirati u svoju animaciju. Planirana poboljšanja uključuju inkorporiranje mekog tkiva i tragova trošenja zuba, koji bi trebali više ograničiti pokrete. Naglasili su da postoji još nekoliko hipoteza koje također treba testirati. Daljnji rad koji su proveli Casey Holliday i Lawrence Witmer pokazao je da ornitopodi poput Edmontosaurusa nisu imali tipove zglobova koji postoje kod današnjih životinja i da su imali kinetičke lubanje (lubanje koje omogućavaju pokrete između kostiju od kojih se sastoje), kao kod ljuskaša i ptica. Predložili su da su kosti koje su navodno omogućavale pokretanje kod lubanja dinosaura zapravo bile zone rasta hrskavice.
Model nepokretne lubanje su 2009. godine izazvali Vincent Williams i kolege. Vrativši se na mikroskopske ogrebotine na zubima, pronašli su četiri tipa ogrebotina kod roda Edmontosaurus. Najčešći tip je bio rezultat ukošenih pokreta, a ne samo pokreta gore-dolje i naprijed-nazad, koji su konsistentniji sa Weishampelovim modelom. Smatra se da su ovakvi pokreti bili glavni pri mljevenju hrane. Dva tipa ogrebotina su bila rezultat pokreta prema naprijed ili nazad. Zadnji tip je bio varijabilan i vjerojatno je bio rezultat otvaranja čeljusti. Kombinacija pokreta je bila kompleksnija nego što se prije smatralo. Budući da ogrebotine dominiraju mikroskopskom teksturom ogrebotina, Williams et al. su pretpostavili da je Edmontosaurus pasao, a ne brstio, zato što bi bršćenje izazvalo manje ogrebotina zbog konzumiranja manje abrazivnih materijala. U biljke koje su možda jeli spadaju one bogate silicijevim dioksidom kao što su preslice, ali i zemlja koja je slučajno konzumirana tijekom hranjenja na nivou tla.
Navodi o gastrolitima (kamenju u želucu) kod hadrosaurida Claosaurusa se vjerojatno baziraju na dvostrukoj netočnoj identifikaciji. Taj primjerak je zapravo pripadao vrsti Edmontosaurus annectens. Barnum Brown, koji je otkrio taj primjerak 1900. godine, nazvao ga je Claosaurus zato što se tada E. annectens smatrao vrstom Claosaurusa. Uz to, mnogo je vjerojatnije da su navodni gastroliti bili kamenje koje se slučajno našlo tu u procesu zakopavanja.
Sadržine iznutrica
thumb|Moguće sadržine iznutrica zabilježene su kod "mumije Trachodona", ali nikada nisu bile opisane.
I mumificirani primjerci koje su skupili Sternbergovi navodno su imali fosilizirane sadržine iznutrica. Charles H. Sternberg je naveo postojanje karboniziranih sadržina kod primjerka Američkog prirodoslovnog muzeja, ali taj materijal još nije opisan. Ostaci biljaka kod primjerka iz muzeja Senckenberg su opisani, ali ih je bilo teško protumačiti. Biljke u tom primjerku bile su iglice četinjače Cunninghamites elegans, grančice od četinjača i širokolisnog drveća i brojno sitno sjemenje ili voće. Po svom opisivanju 1922. godine, taj primjerak bio je predmet debate u njemačkom časopisu Paläontologische Zeitschrift. Kräusel, koji je opisao primjerak, protumačio je sadržine iznutrica kao takve, dok Abel nije bio siguran da se biljke nisu našle unutar strvine nakon smrti.
thumb|left|Primjerak iz muzeja Senckenberg
Izotopska istraživanja
Ishrana i fiziologija Edmontosaurusa ispitane su uz pomoć stabilnih izotopa ugljika i kisika u zubnoj gleđi. Kada se hrane, piju i dišu, životinje unose ugljik i kisik, koji se inkorporiraju u kost. Izotope ova dva elementa određuju razni unutrašnji i vanjski faktori, kao što su tip biljaka koje je životinja jela, fiziologija životinje, salinitet i klima. Ako se stope izotopa u fosilima ne promijene fosilizacijom i drugim promjenama, mogu se istraživati radi informacija o originalnim faktorima; toplokrvne životinje će imati određene izotopske sastave u odnosu na okolinu, životinje koje jedu određeni tip biljaka ili koriste određene probavne procese imat će različite također različite izotopske sastave itd.. Obično se koristi gleđ zato što ju struktura minerala koja ju formira čini najotpornijim materijalom na kemijske promjene u cijelom skeletu.
U istraživanju koje su 2004. godine provele Kathryn Thomas i Sandra Carlson koristili su se zubi iz gornje čeljusti tri primjerka; jednog mladunca, jednog neodraslog i jednog odraslog primjerka iz formacije Hell Creek. U ovom istraživanju prikupljeni su podaci iz raznih dijelova skupina zuba korištenjem sistema mikrobušenja. Ova metoda skupljanja podataka koristila je raspored skupina zuba kod hadrosaurida kako bi se pronašle varijacije u izotopima zuba u nekom vremenskom periodu. Njihov rad je pokazao da je zubima trebalo manje od 0,65 godina da se formiraju, neznatno brže kod mlađih edmontosaura. Zubi su kod sve tri jedinke pokazivale varijacije u stopama izotopa kisika koje su mogle odgovarati tolim/suhim i hladnim/vlažnim periodima; Thomas i Carlson su razmotrile mogućnost da su životinje zapravo migrirale, ali su radije prihvatale lokalne sezonske varijacije zato što bi migracija najvjerojatnije dovela do homogenizacije stope izotopa, zato što kada se mnoge životinje sele, one ostaju u specifičnim temperaturnim granicama ili blizu nekih određenih izvora hrane.
Patologije i zdravlje
Kod kostiju Edmontosaurusa su 2003. pronađeni dokazi tumora, uključujući i hemangiome, dezmoplastične fibrome, metastaze i osteoblastome. Rothschild et al. je testirao kralješke dinosaura tražeći tumore korištenjem računalne tomografije (CT) i fluoroskopskog probiranja. Još neki hadrosauridi, uključujući i rodove Brachylophosaurus, Gilmoreosaurus i Bactrosaurus, također su bili pozitivni. Iako je na ovaj način pregledano više od 10 000 fosila, tumori su bili ograničeni na rod Edmontosaurus i bliske srodnike. Tumore su možda izazivali okolišni faktori ili genetska sklonost.
Osteokondroza je također pronađena kod Edmontosaurusa. Ovo stanje, rezultat nemogućnosti hrskavice da se zamijeni sa kosti tijekom odrastanja, bila je prisutna kod 2,2% od 224 prsta zadnjih udova edmontosaura. Razlog ovog stanja je nepoznat. Predložene su genetske predispozicije, traume, intenzitet hranjenja, promjene u opskrbi krvlju, višak hormona koje luči štitna žlijezda i deficiti u raznim faktorima rasta. Osteokondroza se kod dinosaura najčešće pronalazi kod hadrosaurida.
Kretanje
Kao i kod ostalih hadrosaurida, smatra se da se Edmontosaurus većinu vremena kretao na četiri noge, ali da se mogao uspraviti na zadnje dvije kada je to bilo potrebno. Vjerojatno je bio na sve četiri noge dok je stajao ili sporo hodao, a da bi pri brzom kretanju koristio zadnje dvije noge. Istraživanje računarskim modeliranjem iz 2007. godine pokazuje da je Edmontosaurus mogao trčati vrlo brzo, možda i do 45km/h. Daljnje simulacije korištenjem neodraslog primjerka, koji je težio oko 715 kg u životu, dale su model koji je mogao trčati i skakati na dvije noge, kasati, trčati kao deva ili galopirati. Znanstvenici su na svoje iznenađenje otkrili da se najbrže kretao pri skakanju kao klokan (maksimalna brzina 17,3 m u sekundi (ili 62 km/h)), što su odbacili kao nevjerojatno za životinju te veličine i zbog nedostatka fosilnih otisaka stopala koji pokazuju takvo kretanje; umjesto toga su protumačili rezultat kao pokazatelj netočnosti simulacije. Drugi najbrži način kretanja bio je galopiranje (maksimalna brzina 15,7 m/s (ili 75 km/h)) i dvonožno trčanje (14,0 m/s ili 50 km/h). Našli su slabe dokaze za trčanje na dvije noge kao najvjerojatniju opciju brzog kretanja, ali nisu izbacili brzo kretanje na četiri noge.
Iako se dugo smatralo da su bili vodene ili vodozemne životinje, hadrosauridi nisu bili tako dobro prilagođeni pilvanju kao drugi dinosauri (posebno teropodi, za koje se nekada smatralo da nisu mogli slijediti hadrosauride u vodu). Hadrosauridi su imali mršave prednje udove sa kratkim prstima, pa su oni bili neefikasni za pokretanje naprijed, a ni rep nije bio koristan zato što ga nisu mogli mnogo pokretati lijevo i desno.
Interakcije s teropodima
thumb|Šteta na repnim kralješcima ovog skeleta Edmontosaurusa pokazuje da ga je možda ugrizao [[Tiranosaur|Tyrannosaurus.]]
Vremenski raspon i geografska rasprostranjenost Edmontosaurusa preklapao se sa Tyrannosaurusovim. Odrasli primjerak E. annectens u Denverskom muzeju prirode i znanosti pokazuje dokaze ujeda nekog teropoda na repu. Brojeći od križnice, od kralješci od trinaestog do sedamnaestog imaju oštećene šiljaste nastavke u skladu sa napadom sa donje desne strane životinje. Jedan šiljasti nastavak ima jedan otkinut dio, a ostali su izvijeni; tri imaju jasne tragove oštećenja od zuba. Vrh repa je bio visok barem 2,9 m, a jedini teropod poznat iz iste formacije koji je bio dovoljno visok da nanese takvu ozljedu bio je T. rex. Kosi su djelomično zarasle, ali je edmontosaur uginuo prije nego što su znaci štete potpuno nestali. Također postoje znakovi infekcije. Kenneth Carpenter, koji je istraživao ovaj primjerak, naglasio je da izgleda kao da ima zarasla fraktura na lijevoj strani kukovlja, ali koja je morala biti starija od navedenih ozljeda jer je više zacijelila. On je pretpostavio da je taj edmontosaur bio meta zato što je možda još uvijek šepao od prijašnje ozljede. Budući da je preživio napad, Carpenter je pretpostavio da je bio brži ili okretniji od napadača, ili da je ozljeda na repu nastala zbog toga što ga je koristio u obrani protiv grabežljivca.
Još jedan primjerak vrste E. annectens, jedinka duga 7,6 m iz Južne Dakote, ima tragove zuba malenih teropoda u donjoj čeljusti. Neke od tih ozljeda bile su jednim dijelom zacijelile. Michael Triebold, koji je neformalno pričao o tom primjerku, pretpostavio je scenario u kojem su maleni teropodi napadali vrat edmontosaura; životinja je preživjela napad, ali je nedugo zatim podlegla ozljedama. Neka nalazišta kostiju edmontosaura bila su mjesta na kojima su se okupljali strvinari. Tragovi zuba Albertosaurusa i Saurornitholestesa su česti u jednom nalazištu u Alberti, a Daspletosaurus se hranio strvinama Edmontosaurusa i Saurolophusa na drugom nalazištu u Alberti.
Društveno ponašanje
Ekstenzivna nalazišta kostiju Edmontosaurusa i slične velike grupe fosila drugih hadrosaurida koriste se kao dokaz da su bili društveni i živjeli u grupama. Četiri kamenoloma sa ostacima edmontosaura identificirana u bazi podataka o fosilnim nalazištima iz 2007. godine su: Aljaska (formacija Prince Creek), Alberta (formacija Horseshoe Canyon), Južna Dakota (formacija Hell Creek) i Wyoming (formacija Lance). Jedno nalazište u formaciji Lance pokriva više od jednog kvadratnog kilometra, ali kosti Edmontosaurusa su najčešće u jednom dijelu nalazišta površine 40 ha. Procjenjuje se da se tu nalazi 10 000 do 25 000 raštrkanih ostataka edmontosaura.
Za razliku od mnogih hadrosaurida, Edmontosaurus nije imao koštanu krijestu. S druge strane, možda je imao strukture od mekog tkiva na lubanji: kosti oko nosnih otvora imale su duboke udubine i za te udubine se smatra da su omogućavale zračne vreće koje su se mogle napuhati, možda omogućavajući i vizualnu i komunikaciju zvukom. Edmontosaurus je možda bio dimorfičan, sa robusnijim i lakše građenim formama, ali još uvijek se ne zna je li u pitanju spolni dimorfizam.
Zbog svoje ogromne rasprostranjenosti, koja je pokrivala razdaljinu od Aljaske do Colorada i koja je uključivala i neka polarna područja koja bi dobar dio godine bila bez sunčeve svjetlosti, smatra se da je Edmontosaurus migrirao. U pregledu migracija kod dinosaura kojeg su 2008. godine proveli Phil R. Bell i Eric Snively, došli su do zaključka da je E. regalis bio sposoban za godišnje putovanje dužine 2600 km, ako je imao predispozicije prema skupljanju sala i odgovarajući metabolizam. Takvo putovanje bi zahtijevalo brzinu od 2 do 10 km/h i išlo bi od Aljaske do Alberte. Moguća migratorna priroda Edmontosaurusa je u kontrastu sa mnogim drugim dinosaurima, poput teropoda, sauropoda i ankilosaura, za koje Bell i Snively smatraju da su prezimljavali.
Huazarache, Uruachi
Huazarache je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Uruachi.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1714 m.
4-Aminofenol
4-Aminofenol je organsko jedinjenje, koje sadrži 6 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 109,126 Da.
Wolfeboro, New Hampshire
Vulfboro je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Nju Hempšir.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 2.838, što je 141 (-4,7 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Porcili, Cosenza
Porcili je naselje u Italiji u provinciji Cosenza, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 34 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 212 m.
Opština Itești, Bacău
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 262 m.
Elsnig
Elsnig je opština u njemačkoj saveznoj državi Saksonija. Jedno je od 36 opštinskih središta okruga Sjeverna Saksonija. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.633 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 14730120.
Fourques (Gar)
Furk je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Langdok-Rusijon, u departmanu Gar koja pripada prefekturi Nim.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 2544 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 66 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 38,24 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 3 metara (maksimalnoj 15 m, a minimalnoj 1 m).
Entronque Ocotlán, Ocotlán
Entronque Ocotlán je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Ocotlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1671 m.
1556
1556. bila je prijestupna godina koja počinje u srijedu po Julijanskom kalendaru.
Događaji
Nadbislup Canterburyja Thomas Cranmer je proglašen heretikom. Mjesec dana kasnije je pogubljen.
Santa María, Soto la Marina
Santa María je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Soto la Marina.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 1 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 117 m.
Fărcășești, Fărcășești
Fărcășești je naselje u Rumuniji u okrugu Gorž u opštini Fărcășești.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 3857 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 182 m.
Plana
Plana može biti:
Santa Clara, Balleza
Santa Clara je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Balleza.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 7 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2290 m.
Villanova d'Ardenghi, Pavia
Villanova d'Ardenghi je naselje u Italiji u provinciji Pavia, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 716 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 85 m.
Contrada Piscicolo, Salerno
Contrada Piscicolo je naselje u Italiji u provinciji Salerno, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 44 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 79 m.
Località Cascine di Sotto, Genoa
Località Cascine di Sotto je naselje u Italiji u provinciji Genoa, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 285 m.
Seven Mile Ford, Virginia
Seven Majl Ford je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Virdžinija.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 783.
North San Ysidro, New Mexico
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 159.
Paraíso de Jesús, Tijuana
Paraíso de Jesús je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California, u opštini Tijuana.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 16 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 218 m.
Nacionalni park San Rafael
Nacionalni park San Rafael (španjolski: Parque nacional Laguna San Rafael) je nacionalni park na jugozapadu Čilea u Regiji Aysén.
Colonia Ampliación Cuauhtémoc, Uruapan
Colonia Ampliación Cuauhtémoc je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Uruapan.
Nacionalni park San Rafael
Park je osnovan 17. juna 1995. na površini od 17.420 km², najveće atrakcije parka su glečer San Rafael i Laguna San Rafael.
Colonia Ampliación Cuauhtémoc, Uruapan
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1739 m.
Valgiano, Lucca
Valgiano je naselje u Italiji u provinciji Lucca, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 107 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 327 m.
Nebbioli, Alessandria
Nebbioli je naselje u Italiji u provinciji Alessandria, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 54 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 339 m.
La Rivera, Tlalixtaquilla de Maldonado
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 281 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1104 m.
Camellones, Balleza
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2739 m.
Río Tejón, Santa María Tepantlali
Río Tejón je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santa María Tepantlali.
Challuy
Šalij je naselje i opština u istočnom delu centralne Francuske u regionu Burgonja, u departmanu Nijevr koja pripada prefekturi Never.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 1347 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 71 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 18,89 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 202 metara (maksimalnoj 277 m, a minimalnoj 169 m).
Friks
thumb|Friks i Hela Friks (Φρίξος) bio je, u grčkoj mitologiji, sin beotskog kralja Atamanta i Nefele, boginje oblaka, te rođeni brat Hele.
Mitologija
Atamantova supruga, smrtnica Inona, mrzela je svoje pastorke, Friksa i Helu, pa su ovi morali bežati iz Koroneje, kako ne bi bili prineseni na žrtvu. Naime, kad je jednom u Atamantovom kraljevstvu zavladala suša, kralj je poslao glasnika u Delfe da pita proročište za savet kako da se otkloni ta nevolja. Pošto ga je Inona podmitila, glasnik je slagao Atamanta da je proročište zapovedilo da se Friks i Hela prinesu na žrtvu. Kad su već bili spremni za žrtvu, dvoje dece spasao je jedan zlatoruni oran, koga je poslala Nefela i koji ih je preneo u Kolhidu. Neki čak kažu da je Friks dobrovoljno krenuo prema žrtveniku, ali da je glasnik onda priznao da je slagao na Inonin nagovor, pa je Atamant i nju i njenu decu predao Friksu da ih prinese na žrtvu. Ali, uto je intervenisao Dionis, koji je Inonu spasao, a Friksu i Heli pomračio um, pa su oni mahnito lutali po šumom sve dok ih nije pokupio Nefelin zlatoruni ovan, koga je Teofano rodila Posejdonu. Prema drugom predanju, Atamant je odlučio da žrtvuje Friksa na nagovor svoga brata Kreteja. Naime, Demodika, Kretejeva supruga, strasno se zaljubila u Friksa, a kad je ovaj odbio njenu ljubav, lažno ga je optužila kod Kreteja za silovanje. Tad je Kretej zatražio od Atamanta da žrtvuje Friksa, ali se u poslednjem trenutku umešala Nefela.
Kad je zlatoruni ovan s dvoje dece na leđima preletao Propontidu, Hela je pala u more, koje se od tada po njoj naziva Helespontom. U Kolhidi je kralj Ejet ljubazno primio Friksa i dao mu za ženu svoju kćer Halkiopu. Odmah po dolasku Friks je ovna prineo na žrtvu bogovima, a njegovo zlatno runo darovao je Ejetu, koji ga je okačio o jedan hrast u Aresovom gaju. Neki pripovedaju da je ovan sam sa sebe zbacio svoje runo i dao ga Friksu, a potom je uzleteo u nebo, u sazvežđe Ovna. Prema jednoj verziji, Friks je na Ejetovom dvoru doživeo duboku starost, a prema drugoj, vratio se Atamantu i uverio oca u svoju nevinost. Postoji i predanje koje kaže da je Ejet ubio Friksa u Kolhidi, jer mu je jedno proročanstvo predskazalo da će stradati od ruke Eolovog potomka. Pausanija kaže da se Friks vratio u Orhomen, postojbinu Minijaca.
Halkiopa je Friksu rodila pet sinova ― Arga, Melanta, Frontisa, Kitisora i Presbona.
Mit o Friksu obradio je Euripid u tragediji Friks, od koje su sačuvani samo fragmenti.
La Loma, Yahualica de González Gallo
La Loma je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Yahualica de González Gallo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1919 m.
Elsterheide/Halštrowska Hola
Elsterhajde ili Halštroska Hola je opština u njemačkoj saveznoj državi Saksonija. Jedno je od 63 opštinska središta okruga Baucen. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 3.822 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 14625120.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Baucen Elsterhajde se nalazi u saveznoj državi Saksonija u okrugu Baucen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 128 metara. Površina opštine iznosi 126,8 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.822 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 30 stanovnika/km².
Silk Stockings
Silk Stockings je mjuzikl za koji je muziku i stihove napisao američki kompozitor Cole Porter, a dijaloge George S. Kaufman, Laeuneen MacGrath i Abe Burrows, te koji je premijerno prikazan na Broadwayu 1955. godine, poznat, između ostalog kao posljednje Porterovo djelo napisano za teatar.
Predstavlja adaptaciju klasične hollywoodske komedije Ninotchka iz 1939. godine. Protagonistica je Nina Jaščenko, sovjetska službenica poslana u Pariz kako bi "dovela u red" trojicu izaslanika koji su zapostavili svoje dužnosti opijeni čarima kapitalizma; radnja prikazuje kako i sama podliježe čarima Zapada, pogotovo kada se zaljubi u teatarskog agenta Stevena Canfielda. Silk Stockings je predstavljao jednu od dotada najskupljih brodvejskih produkcija, a za glavnu ulogu je angažirana njemačka glumica i pjevačica Hildegard Knef. Usprkos svega, producentima je donio profit, ali manje zbog ulaznica, a više zbog niza dopadljivih muzičkih brojeva koji su postali veliki hitovi.
Opština Oradea, Bihor
Oradea je opština u Rumuniji u okrugu Bihor.
Izmjenična struja
Izmjenična struja (ili naizmjenična) je električna struja čija se jačina i smer periodično menjaju sa vremenom.
Generalno
Električna struja je usmjereno protjecanje nosioca naboja, pri čemu najčešće mislimo na protjecanje elektrona kroz metalne vodiče, ali to također može biti i protjecanje iona u disociranim otopinama, prelet nabijenih čestica (npr. α i β) kroz vakuum, pomicanje šupljina u poluvodičima i drugo. Ako to protjecanje vremenom mijenja smjer, tada je to izmjenična električna struja. Nije potrebno da iznos ili smjer te struje bude u vremenu pravilan niti simetričan u oba smjera.
Najčešće se pod izmjeničnom strujom ipak podrazumjeva simetričan oblik, kod kojega su oblici struje dok teče u svakom od smjerova jednaki po svemu osim po smjeru. Kako su i trajanja toka struje u svakom od smjerova jednake, onda se ta trajanja zovu poluperiode koje zajedno čine cjelinu koja se ponavlja - periodu. Takav oblik struje se može matematički prikazati i kao zbroj niza struja (zvanih „harmonici”) sinusnog oblika. Ta se činjenica koristi za olakšavanje izračuna, jer se gotovi izračuni za sinusni oblik odgvarajuće primjenjuju i na druge oblike struje.
Gospodarski značaj
Značaj i prednosti izmjenične struje je isticao Nikola Tesla, iako se pri tome morao oduprijeti velikom pritisku američkog izumitelja Thomasa Alva Edisona. Članak War of Currents opisuje na engleskom tijek Tesline borbe da uvede u primjenu izmjeničnu struju i njene prednosti.
Prijenos energije
Jedna gospodarska prednost izmjeničnih struja je ta da se izmjenične struje mogu učinkovito, uz vrlo male gubitke, prenositi na velike udaljenosti. Naime za prijenos snage nije važan ni samo iznos napona, ni samo iznos struje, već njihov umnožak. Gubitci prijenosnom vodiču ovise o neizbježnom otporu vodiča i kvadratu struje koja kroz njega protiče. Dakle, uz povećanje napona i odgovarajuće smanjenje struje moguće je prenositi istu snagu uz manje gubitke. Povećanje napona se za izmjenične struje može vrlo jednostavno može provesti u transformatorima.
U Republici Hrvatskoj je odlukom Ministra gospodarstva od 2. 3. 2000. g. objavljenoj u Narodnim novinama propisano da se električna energija koja se isporučuje kućanstvima spojenima na niskonaponsku električnu mrežu isporučuje pri frekvenciji 50 Hz i naponu između faznih vodiča i zemlje od 230 V ±10%.
Višefazni sustav izmjeničnih struja
Istovremenom proizvodnjom nekoliko struja koje su međusobno fazno pomaknute postiže se veća učinkovitost električnih generatora i motora, tj. uz istu veličinu i masu stroja moguće je postići veću snagu.
Ova činjenica se koristi recimo u automobilima koji iako imaju instalaciju za istosmjernu struju koriste mali trofazni sinkroni generator (tzv. alternator) za proizvodnju električne energije koja se potom ispravlja ispravljačem u istosmjernu struju.
Indukcijski motori s okretnim magnetskim poljem
Puno bitnija prednost višefaznog sustava izmjeničnih struja je da se tim sustavom jednostavno porizvodi okretno magnetsko polje koje omogućuje izgradnju električnih strojeva (generatora i motora) bez kolektora i četkica. Takvi strojevi odlikuju se velikom pouzdanošću, trajnošću i višom učinkovitošću od kolektorskih strojeva.
Bežični prijenos energije i informacija
Posljedica protjecanja izmjenične struje je i odašiljanje elektromagnetskih valova, što je Nikola Tesla uočio i primijenio za prijenos energije bez žica. Ako se iznos tako prenesene energije mijenja, moguće je na bežični način prijemnoj strani slati dogovorene signale. Tako se može prenositi telegrafske kodove, glas, upravnjati udanjenim strojevima i automatima, prenositi sliku i druge oblike informacija. I to je Tesla uočio i uspješno pokazao izgradivši radioupravnjani model broda. O tome kome pripada zasluga za izum radia (tj. kome pripadaju odgovarajući patenti) također se vodila bitka. Guglielmo Marconi je tvrdio da zasluga pripada njemu, no nakon duge pravne borbe Vrhovni sud Sjedinjenih američkih država je ipak presudio u korist Nikole Tesle. Raspravu o tome možete naći u članku na engleskom Invention of Radio.
Glorija (optika atmosfere)
mini|desno|300px|Glorija na sjeni [[zrakoplova.]]
Texopis, Tamazunchale
Texopis je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Tamazunchale.
Glorija (optika atmosfere)
Glorija (lat. gloria: slava) je optička pojava koja se vidi kao jedan ili više obojenih prstena na gornjoj površini oblaka. Nastaje na dijelu neba suprotno od dijela na kojem se nalaze Sunce ili Mjesec. Posljedica je ogiba svjetlosti na kapljicama vode. Može se opaziti na rosi i na magli, ali vrlo rijetko.
Texopis, Tamazunchale
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 234 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 399 m.
Glorija (optika atmosfere)
Optika atmosfere
Optika atmosfere je grana meteorologije koja proučava pojave nastale lomom svjetlosti, odbijanjem (refleksijom), raspršivanjem i ogibom (difrakcija) svjetlosti u Zemljinoj atmosferi (boja neba, duga, vijenac ili korona oko Sunca i Mjeseca, halo, pasunce ili lažno Sunce, Sunčev stup, irizacija oblaka, glorija, zračno zrcaljenje, fatamorgana, miraž, pojava sumraka, alpskoga žara, treperenja zvijezda, zelenoga bljeska, astronomska i terestrička refrakcija, depresija obzora i dr.). Optika atmosfere proučava i pojave koje su posljedica perspektive: prividni oblik nebeskoga svoda, površine diska Sunca i Mjeseca pri njihovu izlaženju i zalaženju i dr.
Boreachi, Uruachi
Boreachi je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Uruachi.
Wuyue
Kraljevina Wuyue je bila kineska država koja je postojala na obali današnje provincije Zheijang u 10. vijeku, odnosno bilo jedno od Deset kraljevstava nastalih nakon pada dinastije Tang. Njen osnivač je bio Qian Liu, vojni guverner koji je 902. godine od dinastije Tang ishodio status princa od Yuea na području pod svojom vlašću. Kada je godine 907. svrgnut Ai, posljednji car dinastije Tang, Qian Liu je iskoristio priliku da sebe proglasi kraljem nezavisne države. Ime joj dao prema drevnim državama Wu i Yue.
Wuyue se graničila sa državom Min na jugu i državom Južni Tang na sjeveru i zapadu. Iako nije imala prostranu teritoriju niti posebno veliki broj stanovnika, pokazala se najdugovječnijom, a prema mišljenju nekih suvremenih historičara i najuspješnijom od svih Deset kraljevstava. To se tradicionalno tumači povoljnim geografskim položajem kao i orijentacijom lokalnog stanovništva na pomorstvo i trgovinu, što su Qian Liua i njegove nasljednici nastojali iskoristiti da akumuliraju materijalno bogatstvo; također je bila razvijena i intenzivna diplomatska aktivnost, kako prema nominalnim vladarima Pet dinastija na sjeveru Kine, tako i prema Japanu i Koreji. Ponekad se spominje kako se upravo pod vlašću Wuwuyea na području današnjeg Šangaja stvorila kultura koja se smatra zasebnom u odnosu na ostatak Kine.
Vladari
Qian Chu kao priznao careve dinastije Song kao svoje sizerene 978. te nastavio vladati kao kralj Wuyuea do svoje smrti 988.
Mexquititlán, Tlalixtaquilla de Maldonado
Mexquititlán je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Tlalixtaquilla de Maldonado.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 322 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1049 m.
Villanova de' Beretti, Pavia
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 222 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 89 m.
Vascon, Treviso
Vascon je naselje u Italiji u provinciji Тревизо, u regiji Венето.
Električni generator
Električni generator (u starijoj terminologiji tvorilo ) je obrtni stroj koji kinetičku energiju pretvara u električnu. Postoje generatori jednosmerne i naizmenične struje (alternatori). Značaj izmjeničnih je neuporedivo veći.
Vascon, Treviso
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 854 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 28 m.