cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spisak epizoda serije Lud, zbunjen, normalan
Sezona 6 (2014–2015)
Ljubomir Bandović, Zlatan Zuhrić, Ksenija Marinković i Admir Glamočak su se prdružili glavnoj postavi na početku sezone. Emir Hadžihafizbegović, Mirvad Kurić i Snežana Marković su se vratili u glavnu postavu. Džana Pinjo je zamenila Mariju Omaljev.
Sezona 7 (2015)
Od ove sezone su u glavnoj postavi samo Mustafa Nadarević, Senad Bašić, Moamer Kasumović i Tatjana Šojić, a špica je smanjena sa 68 na 16 sekundi.
Sezona 10 (2016)
Senad Bašić je napustio glavnu postavu na kraju sezone.
Sezona 11 (2020-2021)
Tarik Džiinić se pridružio glavnoj postavi na početku sezone. Jasna Žalica i Emir Hadžihafizbegović su se vratili u glavnu postavu na početku sezone.
290 26 U tvojim godinama kosti teško zarastaju Feđa Isović Elmir Jukić 10 April 2021
291 27 Nikada nije luđa vojksa zemljom marširala Feđa Isovič Elmir Jukić 11 April 2021
292 28 Mene sve zaobiđe izuzev budala Feđa Isović Elmir Jukić 17 April 2021
293 29 Točno ima da poludim normalno Feđa Isović Elmir Jukić 18 April 2021
294 30 Trava počela po glavi da mi raste Feđa Isović Elmir Jukić 24 April 2021
295 31 Pare su ti jedno obično bogatstvo Feđa Isović Elmir Jukić 1 Maj 2021
296 32 Trebaju mi subjektove usrane gaće i smrdljive čarape Feđa Isović Elmir Jukić 8 Maj 2021
297 33 Ja sam potpuno izgubila konce Feđa Isović Elmir Jukić 15 Maj 2021
299 35 Dobro je biti trijezan, ali dosadno Feđa Isović Elmir Jukić 20 Jul 2021
300 36 Tata ti je nekakav nikakav i kaharli Feđa Isović Elmir Jukić 21 Jul 2021
Sezona 12 (2021)
301 1 Ljuta hrana dva puta peče Feđa Isović Elmir Jukić 10 Septembar 2021
302 2 Kakva divna demostracija sile Feđa Isović Elmir Jukić 13 Septembar 2021
303 3 Moj rektalni integritet bi u zatvoru bio ugrožen Feđa Isović Elmir Jukić 14 Septembar 2021
304 4 Nema zakona da leš čovjeka ne smije biti u kuhinji Feđa Isović Elmir Jukić 15 Septembar 2021
305 5 Sve se pravnim putem može riješiti Feđa Isović Elmir Jukić 16 Septembar 2021
306 6 Meho da ga zašarafa na zid Feđa Isović Elmir Jukić 17 Septembar 2021
307 7 Halo, Džordan, haj molim te malo tamo na pomoćni teren Feđa Isović Elmir Jukić 8 Novembar 2021
308 8 Jedva sam ga zamijetio u šumici Feđa Isović Elmir Jukić 9 Novembar 2021
309 9 Obećavam da ću od Miljacke napraviti Neretvu Feđa Isović Elmir Jukić 10 Novembar 2021
Wewoka, Oklahoma
je grad u američkoj saveznoj državi Oklahoma.
Jedini izlaz
Jedini izlaz je jugoslovenski ratni film iz 1958. godine. Režirali su ga Aleksandar Petrović i Vicko Raspor, a scenario su pisali Antonije Isaković i Stjepan Zaninović.
Radnja
Grupa partizana kreće da uništi nemačko skladište benzina u Postojnskoj jami. Jednog borca obuzima strah i nepoverenje prema novom komandiru ali kada se komandir vrati i spasi ga od eksploziva, poverenje se uspostavlja.
Bistrețu Nou, Bistreț
Bistrețu Nou je naselje u Rumuniji u okrugu Dolž u opštini Bistreț.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 948 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 36 m.
Indigo
Indigo (port. ili španj. Indigo, od lat. indicum, od grč.:indijski), modro bojilo poznato od davnine, derivat indola. Nekoć najznačajnije bojilo, dobivalo se iz tzv. indigonosnih biljaka (Indigofera tinctoria). Lišće se ekstrahiralo vrelom vodom i izdvajao se bezbojni indoksil kao jedan od raspadnih proizvoda glikozida indikana. Indoksil se zatim oksidacijom sa zrakom prevodio u indigo.
Pošto je krajem XIX. St. određena struktura prirodnog indiga, razvijena je njegova kemijska sinteza. Otada se proizvodi samo sintetski i to iz anilina i etilen-oksida ili iz naftalena. Njegova je glavna prednost pred prirodnim indigom veća jakost boje. U čistom stanju indigo je prah, koji otapanjem u alkalnome mediju uz reducens daje intenzivno modru obojenost, pa se u tekstilnoj industriji upotrebljava za bojenje i tisak. Danas je sintetski indigo donekle potisnut novim vrstama sintetskih bojila i popularnosti fotokopirnih strojeva.
Banca, Pyrénées-Atlantiques
Banka je naselje i opština u jugozapadnoj Francuskoj u regionu Akvitanija, u departmanu Atlantski Pirineji koja pripada prefekturi Bajon.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 373 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 8 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 50 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 522 metara (maksimalnoj 1.275 m, a minimalnoj 231 m).
Santa Rosa de Amapan, Sayula de Alemán
Santa Rosa de Amapan je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Sayula de Alemán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 146 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 70 m.
Vigne Giunche, Livorno
Vigne Giunche je naselje u Italiji u provinciji Livorno, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 41 m.
Sieti, Salerno
Sieti je naselje u Italiji u provinciji Salerno, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 652 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 396 m.
Lucije Cezar
Lucije Julije Cezar (Lucius Julius Caesar, 17. pne. - 2. n.e.), poznatiji kao Lucije Cezar (Lucius Caesar), bio je rimski aristokrat iz Julijevsko-Klaudijevske dinastije.
Rodio se pod imenom Lucije Vipsanije Agripa (Lucius Vipsanius Agrippa) kao sin Marka Vipsanija Agripe i Julije Starije, kćeri cara Augusta. August ga je kasnije posvojio te je promijenio ime.
On i njegov brat Gaj su kao direktni biološki potomci Augusta figurirali kao njegovi najizgledniji nasljednici. Lucije se, međutim, razbolio i umro u Galiji 2. pne. a nekoliko godina kasnije je u bitci poginuo i Gaj. Time je otvoren prostor da Augustov nasljednik postane Tiberije.
Lom materijala
mini|desno|250px|Tipični [[dijagram naprezanja za aluminij 1. Vlačna čvrstoća σM 2. Granica razvlačenja σ0,2 3. Granica elastičnosti 4. Lom materijala ili lomna čvrstoća 5. Plastično produljenje ispitnog uzorka (tipično 0,2%)]] mini|desno|250px|Razlikuju se tri načina otvaranja pukotine: jednostavno otvaranje pukotine (lijevo), uzdužno smicanje (u sredini) i poprečno smicanje (desno). mini|desno|250px|Krhki lom aluminijske ručice. Svijetli dio: krhki lom. Tamni dio: lom zbog umora materijala. mini|desno|250px|Krhki lom [[staklo|stakla]] mini|desno|250px|Žilavi lom ispitanog uzorka na [[kidalica|kidalici.]] mini|desno|250px|Prikaz koraka kod žilavog loma (čisto vlačno naprezanje). mini|desno|250px|Pucanje osovine zbog umora materijala mini|desno|250px|Razvoj pukotina tokom vremena (cikličko naprezanje) zbog umora materijala
Lom materijala se može odrediti kao makroskopsko razdvajanje materijala, koje dovodi do gubitka nosivosti čvrstog tijela. Uzrok loma je fizikalni, a nastaje djelovanjem naprezanja koje razara atomsku ili molekularnu vezu, te se na taj način stvara nova slobodna ploština. Lomom materijala se bavi mehanika loma. Makroskopski i mikroskopski lom materijala može biti žilav ili krhak. Kod makroskopski žilavog loma u blizini mjesta prijeloma prisutna je plastična deformacija, dok kod krhkog prijeloma ona izostaje. U mikrorazmjerima kod materijala s kristalnom strukturom (sve kovine, njihove legure, keramike, neki polimeri) lom može biti transkristalni i interkristalni. Interkristalni lom se širi kroz kristalno zrno, a može biti žilav i krhak. Kod žilavog transkristalnog loma prisutne su, na prijelomnoj površini, udubine nastale plastičnom deformacijom metalne matrice oko čestica prisutnih u mikrostrukturi metalnih materijala. Stoga se takav lom naziva jamičasti lom.
Interkristalni lom napreduje uzduž granica zrna i uvijek je krhki lom. Po izgledu je sličan transkristalnom lomu, jer se prijelomna površina sastoji od mikro glatkih ploha, koje su u ovom slučaju granice kristalnih zrna. U makro razmjerima lom od umora materijala uvijek je pretežno krhak, tj. bez plastične deformacije strojnog dijela u okolini prijelomne površine.
Modeli nastajanja pukotina
Najviše prihvaćeni modeli nastajanja pukotina su:
Griffithov model pukotina
Alan Arnold Griffith (13. lipnja 1893. – 13. listopada 1963.) je postavio kriterij za idealno krhki lom idealno krhkog materijala još 1920. Ova teorija temelji se na energetskoj hipotezi loma. Polazi od pretpostavke da je lomna čvrstoća ogranićena postojanjem početne pukotine u materijalu.
Irwinov model pukotina
George Rankin Irwin (26. veljače 1907. – 9. listopada 1998. ) je učinio poboljšanje Griffithov modela pukotina. Njegova teorija temelji se na pretpostavci postojanja plastične zone pri vrhu pukotine, odnosno zamišljenog produljenja pukotine za polumjer plastične zone. Prema ovom modelu, u korijenu pukotine naprezanje je jednako granici razvlačenja, te ne postoji neizmjerno veliko naprezanje u korijenu pukotine, što je bio osnovni nedostatak Griffithov modela pukotina.
Model teorije dislokacija
Model teorije dislokacija je razvijen između 1930. i 1950. Utvrđeno je da krhki lom pomažu: Ovisno o vrsti naprezanja razlikuju se tri načina otvaranja pukotine:
Lomna čvrstoća
Lomna čvrstoća je naprezanje kod kojeg dolazi do loma materijala. To se obično određuje vlačnim ispitivanjem i iz dijagrama naprezanja. Izduženja ispitivanog uzorka nakon dostizanja vlačne čvrstoće (područje klonulosti) imaju lokalni karakter i događaju se samo u zoni suženja ispitivanog uzorka, gdje je površina presjeka najmanja sve dok se materijal konačno ne razdvoji. Krti materijali nemaju područje klonulosti. Kod njih nema pojave suženja ispitivanog uzorka, a lom se događa pri vrlo malom produljenju.
Krhki lom
Krhki lom je takav lom kod kojeg pod djelovanjem naprezanja ne postoji plastična deformacija, već se početna mikropukotina širi duž kristalne ravnine. Osim sklonosti samog materijala (sivi lijev), krhki lom se javlja i kod sniženih temperatura i velikih brzina naprezanja. Teoretski je čvrstoća kristaličnog materijala otprilike:
gdje je:
S druge strane, pukotina stvara koncentraciju naprezanja:
gdje je: -
Zungoli, Avellino
Zungoli je naselje u Italiji u provinciji Avellino, u regiji Kampanija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 757 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 670 m.
Lom materijala
Krhki lom
Iz ove formule se može zaključiti da i pukotina s oštrim krajevima (malo ρ) i velika pukotina (veliko a) zajedno smanjuju čvrstoću materijala.
Žilavi lom
Žilavi lom je takav lom kod kojeg je prisutna snažna plastična deformacija u svim koracima loma. Nastaje pri malim brzinama djelovanja naprezanja i pri naprezanju koje je znatno iznad granice razvlačenja. Kod vlačnog ispitavanja, ispitni uzorak se jako izdužuje (i do 100%), a poprečni presjek ispitnog uzorka se dosta smanjuje prije loma.
Umor materijala
Umor ili zamor materijala nastaje uglavnom kod dinamički napregnutim konstrukcijama. Prilikom dinamičkog opterećenja, materijal će puknuti pri znatno manjim naprezanjima od maksimalne vlačne čvrstoće (σM), pa čak i granice razvlačenja (σ0,2). Otpornost materijala prema dinamičkom ili cikličkom (titranje) naprezanju nazivamo dinamičkom čvrstoćom materijala. Najveće naprezanje, po apsolutnoj vrijednosti, koje materijal može podnijeti pri neograničenom broju ciklusa za dani koeficijent asimetrije i oblik opterećenja uzorka, naziva se trajna dinamička čvrstoća materijala. Trajna dinamička čvrstoća još se naziva i dinamička izdržljivost ili trajna titrajna čvrstoća.
Tijek zamornog loma kod većine materijala možemo podijeliti u tri koraka: U većini slučajeva pukotina nastaje na mjestima najvećih naprezanja tj. na koncentratorima naprezanja (utori, promjene presjeka, zarezi, pukotine). Lokalni koncentratori naprezanja mogu biti:
Takve nepravilnosti je moguće ukloniti optimiranjem dizajna konstrukcije, finom površinskom obradom i toplinskom obradom, čime dolazi do rekristalizacije i stvaranja sitnozrnate strukture materijala, koja povećava čvrstoću i žilavost.
Villa Victoria, México
Villa Victoria je naselje u Meksiku, u saveznoj državi México.
Prema proceni iz 2012. godine u naselju je živelo 3661 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2605 m.
Tex Avery
Fredrik Bin „Fred/Teks“ Ejveri (Tejlor, 26. februar 1908. — Berbank, 26. avgust 1980) je bio američki animator, crtač, i reditelj, najpoznatiji po svojim crtanim filovima za vreme zlatnog doba holivudske animacije. Najznačajnija dela je uradio za Vorner braders i Metro-Goldvin-Majer studije, stvorio je likove: Patak Dača, Duško Dugouško, Pas Drupi, Otkačena Veverica, George i Junior, i pretvorio Prasića Gicu i Čili Vilija u regularne crtane likove. On je uticao na skoro sve crtane filmove u određenim studijima 1940-ih i 1950-ih.
El Mezquite, Rincón de Romos
El Mezquite je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Aguascalientes, u opštini Rincón de Romos.
Materijal čeličnih vijaka
Materijal čeličnih vijaka se dijeli u razrede čvrstoće: 4.6, 4.8, 5.8, 8.8, 9.8, 10.9, i 12.9; te dvije dodatne klase: 8.8.3 i 10.9.3. Navedene čvrstoće vrijede za temperature do 350 °C. Iznad toga treba koristiti specijalne materijale. Oznaka razreda čvrstoće znači, za primjer oznake 6.8:
El Mezquite, Rincón de Romos
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1932 m.
Materijal čeličnih vijaka
Vijci razreda čvrstoće 6.8 i čvršći moraju oznaku razreda čvrstoće imati vidljivo otisnutu na glavi vijka.
El Barro, Uruachi
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 50 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1807 m.
Materijal čeličnih vijaka
Površinska zaštita vijaka
Od vijaka koji su uz mehanička opterećenja izloženi i djelovanju korozije (naročito u obalnim postrojenjima, na brodovima, u vlažnim prostorijama), a nisu napravljeni od antikorozivnih materijala, traži se da budu još i zaštićeni. Zaštita vijčanih spojeva od korozije izvodi se s pomoću površinskih filmova od kemijski otpornijih materijala. Ti filmovi se mogu stvarati nanašenjem ili difuzijom. U postupke zaštite od korozije spadaju fosfatiranje, bruniranje i elektrolitičke metode (galvanizacija niklom, kromom, kadmijem, cinkom), uronjavanjem (npr. u talinu cinka) i drugo. Difuzijski postupak primjenjuje se uspješno pri kromiranju čeličnih vijaka. Kod svih takvih postupaka dobiju se vrlo tanki zaštitni površinski slojevi oko 1 do 2 μm.
Pavle Jovićević
Pavle Jovićević (1910 — 1985), učesnik Narodnooslobodilačke borbe, društveno-politički radnik SFR Jugoslavije, SR Srbije i SAP Kosova, junak socijalističkog rada i narodni heroj Jugoslavije. Od 5. maja 1956. do 4. aprila 1960. godine obavljao je funkciju predsednika Narodne skupštine Autonomne Kosovsko-Metohijske Oblasti.
Biografija
Pavle Jovićević rođen je 11. septembra 1910. godine u selu Šinđon kod Rijeke Crnojevića, Cetinje. Potiče iz siromašne seljačke porodice, koja je bila kolonizovana u Metohiji. Pre rata je bio metalski radnik.
U Peći je završio nižu gimnaziju. Vrlo mlad se pridružio radničkom pokretu, družeći se sa naprednim studentima. Kao devetnaestogodišnjak otišao je u Francusku, gde je radio u jednoj livnici gvožđa, kod Nansija. Bio je aktivan u sindikatu, pa je zbog toga i otpušten sa posla. Posle toga se 1931. vratio u Peć i iste godine postao član Komunističke partije Jugoslavije. Od tada je počeo da se bavi profesionalnim partijskim radom. Godine 1938. izabran je u Mesni komitet KPJ u Peći, a 1939. postao je član Oblasnog komiteta KPJ za Kosovo i Metohiju.
Isticao se u svim revolucionarnim političkim akcijama, koje je vodila KPJ na Kosovu i Metohiji. Posebno se angažovao u organizovanju demonstracija protiv buržoaskog režima 1939. godine na Kosovu Polju, prilikom proslave godišnjice kosovske bitke. Zbog revolucionarne aktivnosti više je puta hapšen. Bio je optužen da je organizovao demonstracije u Peći, pa je pet meseci da živi u ilegali. Kada se legalizovao bio je uhapšen i predan Sudu za zaštitu države u [[Beogradu, koji je morao da ga oslobodi zbog nedostatka dokaza, 1940. godine.
Narodnooslobodilačka borba
Po zadatku KPJ, u grupi drugih partijskih funkcionera sa Kosova, vraća se iz Crne Gore na Kosmet i radi na pripremanju oružanog ustanka. Bio je jedan od istaknutih organizatora ustanka. On je formirao i Prvi metohijski partizanski odred. Krajem 1941. godine prelazi na Kosovo, gde pod izuzetno teškim i složenim uslovima velikoalbanskog šovinističkog terora podstrekavanog od okupatora, punu godinu dana radi na stvaranju partijskih organizacija i prvih partizanskih vojnih jedinica. Kao iskusan revolucionar, prošao je celo Kosovo i uspeo da razvije partijsku aktivnost i pripremi uslove za razvoj Narodnooslobodilačkog pokreta.
Kao partijski rukovodilac, uložio je mnogo napora u pripremu prve konferencije narodnih predstavnika, održane u Bujanu od 31. decembra 1943. do 2. januara 1944. godine, na kojoj je izabran Oblasni narodnooslobodilački odbor Kosova i Metohije. U ovom najvišem organu vlasti zauzimao je položaj potpredsednika sve do kraja rata. U 1944. godini radio je na osnivanju novih vojnih jedinica. Specijalni bataljon, kojeg je formirao sredinom 1944. godine, odigrao je veoma značajnu ulogu u razvoju NOB-a u Ibarskoj dolini, zapadnim delovima Kosova i istočnim delovima Sandžaka. Lično je dao veliki doprinos stvaranju kosvosko-metohijskih brigada, kao i osnivanju narodnih odbora na oslobođenoj i neoslobođenoj teritoriji.
Posleratna karijera
Posle oslobođenja zemlje bio je istaknutim partijskih, državnim i društvenim funkcijama:
Umro je 13. aprila 1985. godine u Beogradu i sahranjen je u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju.
Nosilac je Partizanske spomenice 1941., Ordena junaka socijalističkog rada i ostalih visokih odlikovanja. Ordenom narodnog heroja odlikovan je 7. jula 1953. godine.
Motički Gaj
Motički Gaj je naselje u opštini Žabljak u Crnoj Gori. Prema popisu iz 2003. bilo je 158 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 154 stanovnika).
Demografija
U naselju Motički Gaj živi 110 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 34,2 godina (35,0 kod muškaraca i 33,5 kod žena). U naselju ima 38 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 4,16.
Stanovništvo u ovom naselju veoma je heterogeno.
Božić
thumb|[[Lorenzo Lotto: Kristovo rođenje, 1523. ]]
Božić je kršćanski blagdan kojim se proslavlja rođenje Isusa Krista. Božić se slavi na datum rođenja Spasitelja Isusa Krista, 25. prosinca/ decembra.
Etimologija
U srpskohrvatskom riječ Božić zapravo predstavlja umanjenicu riječi bog, što označava da se na taj dan rodio mali bog - Isus.
U anglosaksonskim jezicima, etimologija seže do riječi geol od koje je derivirana današnja engleska riječ Yule. Engleska riječ Christmas skraćenica je od sintagme Christ's mass (Kristova misa), a potječe od srednjoengleskog Christemasse i staroengleskog mæsse. Drugi etimolozi vjeruju da je to posuđenica od egipatske složenice Khristos-Mas (Kristovo rođenje).
El Zoquital (razvrstavanje)
El Zoquital ima više značenja:
Božić
Etimologija
U ostalim se jezicima naziv Božića veže uz riječi koje opisuju rođenje - u španjolskom (navidad), portugalskom (natal) i francuskom Noël. U njemačkome Weihnachten znači "sveta, štovana noć".
Utjecajem engleskog jezika proširila se i skraćenica xmas. U starim grčkim inačicama Novog zavjeta, grčko slovo hi (χ) prvo je slovo imena Krist (Χριστός). Od sredine 16. stoljeća slično se latiničko slovo X koristilo za skraćenicu riječi Krist.
Datiranje
Većina kršćanskih crkvi slavi ga 25.12.. Međutim, istočne crkve slave ga 7.1., jer po Julijanskom kalendaru 25. prosinca pada na taj dan. Božić je u mnogim državama svijeta državni blagdan.
Božić spada, zajedno s Uskrsom i Duhovima, među tri najveća kršćanska blagdana. Božićno vrijeme traje od Božića pa do blagdana Svetih Triju Kraljeva.
Budući da u Novom zavjetu ne stoji kada se točno rodio Isus, prvi kršćani nisu slavili Božić, nego samo Uskrs. Božić se počeo slaviti u Rimu u 4. vijeku (u izvorima dokazana godina 336.). Do danas nije jasno zašto se Božić slavi baš 25. prosinca. Prevladavajuće je mišljenje da se Božić počeo slaviti toga datuma zato što se toga datuma u tada još uvijek većinski poganskom Rimu slavilo rođenje boga Sunca Sola pa je Crkva, u želji da potisne taj poganski blagdan, tad počela slaviti rođenje Isusa Krista koji je Božansko Sunce s visine.
Poganske svečanosti
thumb|[[Hristos|Krist kao Sol Invictus, Bazilika svetog Petra, Vatikan, 3. vijek ]]
Saturnalije
Najpoznatije rimske zimske svetkovine bile su Saturnalije (Saturnalia), vrijeme opuštanja, gozbe, razveseljavanja i odmor od formalnih pravila. Običaj je bio da se daruju maleni darovi (Saturnalia i Sigillaricia), najčešće lutke za djecu i svijeće za odrasle. Posao se odgađao, a slavili su i robovi. Pilo se, kockalo i pjevalo, a česta je bila i javna golotinja. Katul govori da su to bili "najbolji dani". Saturnalije su slavile boga Saturna (pandan Kronu iz grčke mitologije) te su počinjale 17.12., a duljina svetkovina s vremenom se povećala do 24.12., a u carsko je vrijeme skraćena na pet dana.
Natalis Solis Invicti
25.12. Rimljani su slavili Dies natalis Solis Invicti ili "rođendan nepobjedivog Sunca". Naziv Sol Invictus dopuštao je slavljenje nekoliko božanstava povezanih sa Suncem. Car Aurelije proglasio je taj dan blagdanom diljem cijelog carstva.
Taj je dan smatran i danom zimskog solsticija koji su Rimljani nazivali bruma. To je bio dan kad je Sunce dokazalo da je nepobjedivo.
Jul
thumb|left|Julski kolač oblikovan poput cjepanice thumb|Julbock, Uppland, [[Švedska ]]
Poganski su Skandinavci održavali zimske julske svetkovine, krajem decembra do početka januara. Palile su se julske cjepanice (panj, badnjak) u čast Thoru, bogu grmljavine, s vjerovanjem da će svaka iskra iz vatre predstavljati novorođenu svinju ili tele nadolazeće godine. Gozba bi trajala dok panj ne bi izgorio, uglavnom dvanaestak dana. Skandinavci još uvijek Božić nazivaju Julom, a u Engleskoj je riječ Yule sinonimna s Božićem. Poznat je i julski ovan ili pak koza, Julbock, koji je bio simbol tih svetkovina u Skandinaviji.
U Njemačkoj su postojali blagdani Mitwinternacht (noć u sredini zime) i Wintersonnenwende (zimski solsticij), a također i dvanaest divljih noći - Rauhnächte - u kojima se slavilo, jelo i pilo.
Danas se umjesto cjepanice ili panja često pravi i istoimeni kolač, najčešće s čokoladnim premazom boje drveta.
Srednji vijek
thumb|[[Don Lorenzo Monaco: Klanjanje mudraca, srednjovjekovna slika, 1420. - 1422. ]]
U ranom srednjem vijeku, Božić je bio zasjenjen blagdanom Sveta tri kralja, ali se poslije situacija promijenila. Četrdeset dana prije Božića nazivali su se "četrdeset dana svetog Martina", a počinjali su 11.11.. Danas to razdoblje traje četiri tjedna i naziva se došašćem ili adventom (lat. adventus = dolazak). U Italiji su bivše saturnalijske svetkovine pretočene u adventske. Oko 12. stoljeća tradicije su se pomaknule na dvanaest božićnih dana (26.12. - 6.1.) o kojima i pjevaju brojne pjesme, česte u anglosaksonskom području. U Hrvatskoj se to razdoblje naziva dvanaestodnevnicom.
Slavljenje Božića bivalo je sve raširenije, organizirale su se gozbe, a često se na božićni dan jeo vepar. Engleski kralj Richard II. bio je domaćin božićne gozbe 1377. godine na kojoj se pojelo 28 volova i 300 ovaca. Postojalo je i posebno božićno pivo.
Također je postalo popularno pjevanje božićnih pjesama. Izvorno je to činila grupa pjevača i plesača sastavljena od predvodnika i plesača koji su bili zbor. I danas je često pjevanje pjesama koje čine tzv. čestitari. Blagdansko je raspoloženje bilo veselo, često se pilo i jelo te slavilo.
Na Novu godinu su se razmjenjivali darovi u Engleskoj. Kršćani su od davnina dan Isusova rođenja smatrali i početkom nove godine, a to je vrijedilo u gotovo čitavoj Evropi. Osim činjenice da se Nova godina često naziva Mladi Božić ili Mali Božić, o tome govore i stihovi poznate hrvatske božićne pjesme Narodi nam se: <i> Narodi nam se kralj nebeski
Od Marije, čiste Djevice
Na tom mladom letu veselimo se
1691. godine Crkva je prihvatila 1.1. kao početak nove godine i sam blagdan Nove godine.
Od reformacije do danas
Protestanti su osudili božićno slavlje. 1647. engleski su puritanci zabranili Božić u Engleskoj, a zabrana je nakon desetljeća ukinuta, ali su se svejedno mnogi protivili njegovu slavljenju. Istodobno se u kolonijaliziranoj Americi proširilo slavljenje Božića. U 19. vijeku Britanci su oživljavali taj blagdan, a tome je pridonijela i objavljena knjiga Božićna priča Charlesa Dickensa. Isto se činilo i u Americi gdje su doseljeni Evropljani širili kontinentalne božićne tradicije, posebno njemačke.
Poslije se Božić proširio i na ostale dijelove svijeta. Za razliku od navedenih anglosaksonskih područja, u kontinentalnoj su Evropi tradicije ostale gotovo netaknute te je slavljenje Božića postalo stoljetnom tradicijom.
Danas su sve češće kritike (ne samo od vjerskih zajednica) da je Božić potpuno komercijaliziran tako da se izgubio njegov pravi smisao. Mnogi više i ne znaju što se zapravo na Božić slavi nego ga povezuju isključivo s borom i darovima. Božićna poruka da je Bog postao čovjekom da nas spasi te se kao dijete rodio u staji jer za njega nije bilo mjesta u svratištu kao da je u drugom planu iza potrošačke groznice.
Isusovo rođenje
thumb|[[Bronzino: Pastiri štuju Isusa]]
Prema Bibliji Isusa, Božjeg sina, rodila je Djevica Marija, uz pomoć svoga muža Josipa u gradu Betlehemu. Car August zapovjedio je popisivanje stanovništva te su Josip i Marija krenuli na put. Zbog gužvi nisu mogli naći mjesto u svratištima te su na posljetku završili u stali, okruženi domaćim životinjama gdje se Isus rodio.
thumb|left|[[Biblijski magi|Sveta tri kralja klanjaju se Isusu]]
Prizor u brojnim prikazima i umjetničkim djelima uključuje svetu obitelj, tri kralja (mudraca) - Baltazara, Melkiora i Gašpara koji su Isusu donijeli darove - zlato, tamjan i smirnu. Često se prave i jaslice koje uključuju figurice navedenih osoba, zajedno sa životinjama i stajom. Prve je jaslice napravio sveti Franjo Asiški 1223. godine u prirodnoj veličini.
Prikaz rođenja Isusova po Lukinu Evanđelju (1-2): <i> U one dane izađe naredba cara Augusta da se provede popis svega svijeta. Bijaše to prvi popis izvršen za Kvirinijeva upravljanja Sirijom. Svi su išli na popis, svaki u svoj grad. Tako i Josip, budući da je bio iz doma i loze Davidove, uziđe iz Galileje, iz grada Nazareta, u Judeju - u grad Davidov, koji se zove Betlehem - da se podvrgne popisu zajedno sa svojom zaručnicom Marijom koja bijaše trudna. I dok su bili ondje, navršilo joj se vrijeme da rodi. I porodi sina svoga, prvorođenca, povi ga i položi u jasle jer za njih nije bilo mjesta u svratištu. </i>
Došašće
thumb|Adventski vijenac
Guamúchil, Mezquitic
Guamúchil je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Mezquitic.
Božić
Došašće
Priprema za Božić počinjala je došašćem, u dosta krajeva početak priprave bio je blagdan Svete Katarine 25.11.. U to se vrijeme odlazilo na ranojutarnje mise zornice, postilo se i duhovno pripremalo za veliki blagdan. U novije se vrijeme proširio običaj izrade adventskog vijenca s četirima svijećama, a na svaku bi se adventsku nedjelju palila jedna svijeća.
1,2-Dihloroetil acetat
1,2-Dihloroetil acetat je organsko jedinjenje, koje sadrži 4 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 156,995 Da.
Božić
Sveta Barbara
U nekim su se hrvatskim krajevima na blagdan sv. Barbare stavlja pšenica u tanjuriće, koje proklija, zazeleni se te postaje božićni ures u kućama i crkvama.
Sveta Lucija
thumb|150px|Božićna pšenica
Guamúchil, Mezquitic
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1085 m.
Božić
Sveta Lucija
Slavili su se i blagdani Svetog Nikole i Svete Lucije. Njihove su likove prikazivali mladići ili djevojke koji su obilazili domove darivajući djecu najčešće voćem - smokvama, bademima, jabukama, orasima, a često su znali i plašiti nestašnu djecu. Poslije su tu ulogu preuzeli sveti Nikola i njegov pomoćnik Krampus, pri čemu je Nikola donosio darove dobroj djeci, a Krampus bi plašio zločeste. Na Svetu Luciju sijala se božićna pšenica, a bila je simbol plodnosti, novog života i njegove obnove. Samim svojim izgledom davala je zelenilo i nadu usred zime i snijega, a služila je i kao blagoslov ljetine istodobno ukrašavajući domove. Isti običaj postoji u Italiji i Portugalu te nije toliko raširen. Pšenica se sadila na Svetu Luciju i rasla bi do Božića kad bi se uredila. Često bi se ukrasila hrvatskim bojama - crveno-bijelo-plavom trobojnicom, a katkad se unutar nje stavljala jabuka ili pak svijeća. Što je pšenica bila gušća i zelenija, to će biti bolja ljetina naredne godine. Poslije božićnih blagdana pšenicu se davalo pticama da se taj sveti dio Božića ne bi uništio.
Badnjak
Ime badnjaka povezano je s riječju "bdjeti" (stsl. bad) budući da se na taj dan bdjelo čekajući Isusovo rođenje. Zbog samog običaja bdjenja i nekadašnje situacije bez električne struje i modernih sprava, bilo je nužno osvijetliti prostorije svijećama, koje su ujedno postale i simboli novog života i nade. Izrađivale su se posebne svijeće, tzv. voštanice, a često su se povezivale tri svijeće hrvatskom trobojnicom.
Na sam su se Badnjak ukućani rano ustajali, a žene su napravile božićni objed, pospremile dom i spravile nemrsnu hranu za večeru, budući da se na Badnjak posti. Uglavnom se jela riba, često bakalar, pekao kruh koji bi bio na stolu sve do blagdana Sveta tri kralja, a njegova je veličina simbolizirala obilje naredne godine. Muškarci su pak hranili stoku koja je također trebala biti spokojna zbog božićnih svetkovina, a također su pripremali drva za ogrjev i nabavljali hranu koju bi domaćice potom pripravljale. Nakon večere odlazilo bi se na tradicionalnu misu, tzv. polnoćku, na kojoj bi se dočekao Božić.
Badnjak i slama
U kuću je obično otac obitelji unosio slamu koju bi se rasprostrlo po podu, simbolizirajući Isusovo rođenje u staji na slami. O tome govore i stihovi pjesme Radujte se narodi: <i> Vidi Božje otajstvo u podrtoj štalici
I tko trpi uboštvo na toj tvrdoj slamici. </i>
Slama bi se postavila pod stolom pjevajući božićne pjesme. Često su žene izvlačile slamke, koja bi uhvatila dužu, imala bi veću i bolju preslicu. Od ostatka slame pravili su se vijenci i snopovi koji su simbolizirali plodnost i dobar urod ili bi se slama postavila na stol prekrivena, najčešće bijelim, stolnjakom. Na slami se sjedilo i pričalo sve do odlaska na misu polnoćku, a često se po noći na njoj i spavalo, simbolizirajući samog Isusa.
Božićno drvce
Premda je kićenje božićnog drvca star običaj, u hrvatskim krajevima on nije bio raširen sve do sredine 19. stoljeća, uglavnom utjecajem njemačke tradicije te prostorno-političkih dodira. Bez obzira na to što kićenje drvca nije bilo rašireno, domovi su se prije svejedno na Badnjak kitili cvijećem i plodovima, a posebno zelenilom, a to su najčešće činila djeca. Isprva su se kitila bjelogorična stabla, a poslije zimzelena, i to voćem, najčešće jabukama, ali i šljivama, kruškama te raznim slasticama i ukrasima izrađenim od papira, najčešće lanci te razne niti. Čest su i lijep ukras bili pozlaćeni orasi i lješnjaci kojima se kitilo drvce, a najčešće su se postavljale svijeće, simboli nade i božanstva. Poslije su se postavljali i komadići vate, voska ili papira koji su simbolizirali snijeg na drvcu i tako su ga ukrašavali. Imućniji su imali posebne figurice i ukrase.
Ispod drvca redovno su se stavljale jaslice, izrađene najčešće od drva. Isprva su bile samo u crkvama i kod imućnijih ljudi, a često je postojalo "nadmetanje" tko će napraviti ljepše jaslice. Najstarije se hrvatske jaslice nalaze na otočiću Košljunu te potječu iz 17. stoljeća. Jaslice su često nosili pjevajući koledari. ]] thumb|Dio božićnog drvca s [[Jadrana]]
Božić
Na Božić se često odlazilo na tri mise, za početak na polnoćku na sam Badnjak na kojoj bi se dočekao Božić, zatim na ranojutarnju misu zornicu, tzv. malu misu gdje se obično pričešćivalo, a na poldanicu ili velu misu odlazilo se po danu. Na mise su djevojke često odlazile u različitim svečanim haljinama.
Poslije ručka odlazilo se čestitati rodbini i prijateljima, a potom ostalim mještanima. Koledanje ili čestitarenje činilo se pjevajući tradicionalne božićne pjesme, a čestitare bi se često darivalo. Mladići su djevojkama često kao tradicionalni božićni dar darivali tzv. božićnicu, ukrašenu jabuku. Prvi posjetitelj koji bi posjetio kuću na Božić, tzv. polaznik ili položar, trebao bi biti zdrav, krepak, veseo što bi domu donijelo srećo, a često su se unaprijed domovi dogovarali o "slučajom" posjetitelju da se ne bi izazvalo nesreću. Ako bi pak na Božić padala kiša, vjerovalo se da će uroditi sve što se okopa motikom.
Poslije Božića
Naredni su blagdani također imali svoje običaje. 26. prosinca, na blagdan Svetog Stjepana, čestitao se imendan istoimenim osobama (Stjepan, Stjepko, Stipe, Stipo, Stjep, Stijep, Štef, Štefica, Stjepka, Stipica itd.) pjevajući božićne pjesme. Na Svetog Ivana, narednog dana, blagoslivljalo se vino, a slama se iznosila iz doma i postavljala na voćke da bi bolje rodile naredne godine. Na dan Nevine dječice narednog se dana često vršilo tzv. šibanje, kad bi se ljudi lagano udarali vrhovima šiba, obilježavajući bol ubijene dječice. Na misama su se blagoslivljala djeca. Na Novu godinu međusobno bi se čestitalo, ali bi ugođaj bio manje intiman za razliku od božićnog.
Svršetak dvanaestodnevnice, dvanaest božićnih dana, blagdan je Sveta tri kralja ili Bogojavljenja. Na taj se dan spominjemo triju mudraca koji su darivali Isusa, odlazi se na misu, skidaju se ukrasi te završava blagdansko razdoblje. Blagoslivljaju se kuće za narednu godinu, a blagoslovljenom su se vodom blagoslivljali i vrtovi te buduće ljetine. Često su božićne pjesme pjevali tzv. zvjezdari odjeveni u tri kralja noseći zvijezdu.
Međunarodni božićni običaji
thumb|Božićno drvce u selu [[Deda Mraz|Djeda Božićnjaka, Finska ]] thumb|Ukrašeno pročelje, [[Suhl, Njemačka ]]
Danas Božić slave i mnogi nekršćani kao tradicijski obiteljski blagdan kada se daju i primaju prigodni darovi. Uz slavlje Božića razvili su se brojni običaji poput kićenja božićnog drvca na Badnjak, odlaska na misu polnoćku, pjevanje božićnih pjesama i darivanje.
U brojnim se zemljama božićni blagdani slave na drukčije načine. Baš kao što i Hrvatska ima svoje običaje i tradiciju, isto imaju i ostale zemlje. Spomenuti su neke od zanimljivijih i neobičnijih običaja vezanih uz božićno vrijeme.
Historija
Božićno drvce često se smatra kršćaniziranom poganskom tradicijom ukrašavanja i štovanja zimzelenog drveća za vrijeme zimskog solsticija. Ukrašavanje božićnog drvca kao i danas počelo je najvjerojatnije u Njemačkoj u 18. stoljeću, a potom se proširilo po svijetu. Brojni se gradovi i zemlje zalažu za prvenstvo u kićenju božićnog drvca, ali prava domovina ovog običaja nije poznata.
Postoji legenda koja govori da je u 7. vijeku engleski propovjednik u Njemačku došao propovijedati i naviještati Evanđelje. Kako bi na najbolji način protumačio jedinstvo Svetoga Trojstva. koristio je sortu sjeverne bijele jele trokutastog oblika koja je simbolizirala Trojstvo. Obraćeni su pogani štovali to stablo, a dotad su vjerovali da je to jedna vrsta hrasta. U 12. stoljeću stabla su se vješala na strop gdje su visila naopačke simbolizirajući kršćanstvo. Druga legenda govori da je sam Martin Luther ukrasio božićno drvce početkom 16. stoljeća svjećicama.
Ukrašavanja i vrste
thumb|left|Božićne kuglice i ukrasi thumb|Umjetno božićno drvce, [[Mađarska ]]
Božićna se drvca ukrašavaju svijećama, ukrasima, kuglicama i slasticama. Popularne su i tzv. lampice, malene raznobojne svjetiljke upravljane električnom strujom. Na vrhu božićnog drvca, najčešće jele, a katkad i bora ili smreke, postavlja se zvijezda repatica ili anđeo. Isprva su se drvca kitila prirodnim ukrasima - najčešće voćem i ručno izrađenim ukrasima. Poslije su se drvca kitila raznim ukrasima poput skupocjenih srebrnih niti, znakova prestiža, koje su poslije zamijenjene jeftinijim metalnim. Najpopularnije su kuglice koje dolaze u svim bojama i s raznim ukrasima.
Zbog ekoloških razloga, česti su apeli za umjetnim drvcima da bi se smanjila sječa stoljetnih stabala. Umjetna se drvca gotovo i ne razlikuju od pravih zbog modernih tehnologija izrade, a za razliku od prirodnih, mogu se svake godine iznova koristiti. Često dolaze i unaprijed ukrašena.
Osim umjetnih drvca koja teže biti jednaka prirodnima, postoje i brojna dizajnerska drvca različitih boja, a također i drvca koja rade na električnu struju kojima iglice mijenjaju boju okretanjem samog drvca. Ovaj je ukras (bio) vrlo popularan, ali nepažnjom se može uzrokovati požar, stoga se sve više ljudi zalaže za jednostavna božićna drvca ili pak samo grane koje ukrašavaju kuću i njezinu vanjsku stranu.
Božićni ukrasi
thumb|Češer i božikovina, božićni prirodni ukrasi
Osim tradicionalnog božićnog drvca, božićni su simboli i razne biljke poput božićne zvijezde, imele i božikovine. Čest je običaj poljupca ispod imele. Izrađuju se i božićni vijenci s ukrasima, napravljeni od zimzelenog bilja, s ukrasima od božikovine, vrpcama, kuglicama ili češerima.
thumb|left|Božićni vijenac
U brojnim se zemljama i dvorišta te pročelja kuća ukrašavaju raznim svjetlima i figurama, a često i natpisima s dobrim željama, posebno na trgovima i javnim mjestima.
Vrlo je maštovito i ukrašavanje božićnih darova koji se umataju u razne ukrasne papire, a potom ukrase raznobojnim ukrasnim vrpcama (ger. mašna). Darovi se ostavljaju ispod božićnoga drvca, često s natpisom njegova primaoca. Uz darove, česte su i božićne čestitke.
Ispod drvca, osim darova, stavljaju se i jaslice, a često i božićna pšenica, posađena na blagdan Svete Lucije te razne figurice i ukrasi.
Darivatelji
thumb|[[Thomas Nast: ilustracija Djeda Božićnjaka, Harper's Weekly, 1863. ]]
Božićni je običaj da se ljudi međusobno darivaju. Često su darovi pripisani liku zvanom Djed Božićnjak ili Djed Mraz. Također je znan i kao Father Christmas (anglosaksonsko područje), Weihnachtsmann (njemačko područje) ili pak Sveti Nikola. U dosta se zemalja sveti Nikola i Djed Božićnjak/Mraz doživljavaju kao dvije različite osobe, poput u Hrvatskoj gdje je blagdan Svetog Nikole 6. prosinca kada djeca nalaze darove u svojim čizmama.
Djed Božićnjak/Mraz zapravo je varijacija nizozemske priče utemeljene na povijesnom liku svetog Nikole (Sinterklaas) koji je darivao 6. prosinca. U 19. vijeku u Americi povezan je s Božićem te je s vremenom preimenovan u Djeda Božićnjaka - Santa Claus ili Saint Nick. Njemačko-američki crtač, Thomas Nast, nacrtao je lik modernog Djeda Božićnjaka 1863. koji je osamdesetih godina 19. vijeka postao sve sličniji današnjem obličju, a dvadesetih godina 20. vijeka korišten je u reklamiranju i oglašivanju. Uzor izgledu bio je ruski Djed Mraz (rus. Дед Мороз) crvenog kaputa, krznenih čizama i duge bijele brade, a također i biskupski izgled svetog Nikole.
thumb|left|[[Sveti Nikola, 16. stoljeće ]]
Father Christmas, u prijevodu Božićni Otac, bio je Božićnjakov predak, prvi je put zabilježen u 15. stoljeću. Bio je povezivan s razveseljavanjem i pijanstvom. U viktorijanskoj Britaniji njegov je lik poprimio Božićnjakovo obličje.
U Italiji darove donose Babbo Natale koji je ekvivalentan Djedu Božićnjaku, a također i La Befana koja dolazi na Sveta tri kralja te daruje djecu. Priča govori da je La Befana trebala donijeti malome Isusu darove, ali se putem izgubila te sad donosi darove svoj djeci.
Postoje razne inačice priče o Djedu Božićnjaku. Priča donosi da živi na sjevernom polu zajedno sa svojom ženom, gospođom Božićnjak. Ondje postoje radionice u kojima vilenjaci izrađuju igračke, a potom ih na Badnju večer Djed ukrca u svoje saonice koje vuku sobovi (na čijem je čelu sob Rudolf koji svojim nosom osvjetljava put) te tako podijeli darove djeci svijeta, ulazeći u kuće kroz dimnjak. Često djeca ostavljaju mlijeko i kekse da bi ih Djed pojeo.
U hrvatskoj je tradiciji bilo da darove djeci donosi mali Isus, u sjevernijim je krajevima zvan i kao Isusek ili u pojedinim krajevima kontinentalne Hrvatske zvan i njemačkom riječju Kristkindl (Christkindl). S vremenom, utjecajem globalizacije, darove je počeo donositi i Djed Mraz, odnosno Djed Božićnjak, ali se u dosta krajeva čuva izvorna tradicija maloga Isusa kao darivatelja.
Umjetnost
thumb|[[Rembrandt: Klanjanje pastira, 1646. ]]
thumb|[[Franz Gruber: notni zapis i riječi pjesme Tiha noć]]
Muzika
Jedna od najpoznatijih božićnih pjesama jest Tiha noć, u originalu Stille Nacht, koju je uglazbio Franz Gruber, a stihove je napisao svećenik Josef Mohr. Također je poznata pjesma jesu Zvončići, odnosno Jingle Bells, koje je 1857. napisao James Pierpont. Još jedna često izvođena pjesma diljem svijeta jest Mi želimo sretan Božić (We Wish You a Merry Christmas), stara engleska pjesma iz 16. stoljeća.
Književnost
U književnosti je Božić čest motiv u djelima, ali se ipak uz njega često vežu djela poput Dickensova djela Božićna priča (engl. A Christmas Carol) te tradicionalne Andersenove bajke Djevojčica sa šibicama (dan. Den Lille Pige Med Svovlstikkerne) i Borić.
Bruno Stojić
Bruno Stojić (Hamzići, 8. travnja 1955.), bosanskohercegovački političar hrvatskog porijekla i bivši načelnik Odjela obrane Hrvatskog vijeća obrane (HVO), vojne formacije nepriznate Hrvatske Republike Herceg-Bosne tijekom Rata u Bosni i Hercegovini. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) osudio ga je 29. 5. 2013. na 20 godina zatvora zbog ratnih zločina i zločina protiv čovečnosti.
Životopis
Bruno Stojić rođen je 8. 4. 1955. u selu Hamzićima, u općini Čitluk, Narodna Republika Bosna i Hercegovina.
Suđenje u Haagu
Stojić se dobrovoljno predao sudu i izjavio da nije kriv ni po jednoj točki optužbe. Suđenje je počelo 26. 4. 2006, a završne riječi su se održale u ožujku 2011. Tužilaštvo je predstavilo 145 svjedoka, a obrana 65, te uključilo 4.914 dokaznih predmeta u rasponu od 465 sudskih radnih dana, što taj predmet čini najdužim u povijesti suda.
Dana 29. 5. 2013. osuđen je na 20 godina zatvora zbog ratnih zločina i zločina protiv čovječnosti.
Sekularne igre
Sekularne igre (latinski Ludi Saeculares, originalno Ludi Terentini) je bio naziv za vjerski festival u drevnom Rimnu, koji je trajao tri dana i tri noći prilikom kojih su se održavala žrtvovanja te izvodile kazališne predstave. Svrha festivala je bila obilježiti završetak starog i početak novog saeculuma - perioda koji je po rimskom mišljenju predstavljao najduži mogući životni vijek ljudskog bića, te trajao 100 ili 110 godina.
Prema rimskom mitu, održavanje Igara je započelo kada se Sabinjanin po imenu Valezije molio za ozdravljenje bolesne djece, a na što mu je natprirodnom silom naloženo da na Marsovom polju prinese žrtve Dis Pateru i Prozerpini - keltskim i grčkim božanstvima podzemlja. Neki od antičkih autora su tvrdili da su Igre održane 509. pne. ali prvi pouzdani zapisi iz doba Rimske Republike navode održavanje Igara 249. pne. te 140-ih pne.
Igre je godine 17. pne. obnovio prvi rimski car August, s time da je uvedeno noćno prinošenje žrtava Merama (sudbinama), Ilitijama (boginjama rađanja) i Terra Mater ("Majci zemlji"). Na tim igrama je održavano i dnevno prinošenje žrtava na Kapitolu i Palatinu. Svaka od tih ceremonija je praćena kazališnim predstavama. Igre su održane još pet puta. Godine 47. ih je Klaudije priredio kako bi obilježio 800-tu godišnjicu osnivanja Rima te tako započeo još jedan ciklus. Nakon toga su održane godine 88, 148, 204 i 248. Nakon što je u Rimu kao državna religija uvedeno kršćanstvo, Igre se kao poganska manifestacija više nisu održavale.
Klizni ležaj
mini|desno|250px|Radijalni dvodijelni klizni ležaj kao kompletan sklop stroja ili naprave mini|desno|250px|Klizni stol s četiri klizna ležaja mini|desno|250px|Jednostavni radijalni klizni ležaj s rukavcem (unutra) i blazinicom (vanjski dio) kružnog oblika, nastaje samo jedna klizna površina sa svojim „uljnim klinom“ koji osigurava hidrodinamičko podmazivanje. mini|desno|250px|Odgovarajućim oblikom blazinice ležaja, koji odstupa od kruga, može se osigurati više uljnih klinova po obodu ležaja. mini|desno|250px|Stvaranje tzv. „uljnog klina“ s utorom na kliznom ležaju
Klizni ležaj je ležaj koji omogućuje vođenje pokretnih strojnih dijelova (osovina, vratilo) i prijenos opterećenja s rukavca osovine ili vratila na blazinicu ležaja. Klizne površine podmazane su uljem, a rjeđe mašću ili krutim sredstvima za podmazivanje. Prema djelovanju opterećenja razlikuju se radijalni i aksijalni klizni ležajevi. Postoje još i klizni ležajevi za vođenje koji služe samo za vođenje osovine ili vratila, a ne prenose nikakva vanjska opterećenja.
Prednosti i nedostaci kliznih ležaja
Prednosti kliznih ležajeva:
Nedostaci kliznih ležajeva:
Način rada i podmazivanje kliznih ležajeva
Osnovna namjena podmazivanja kliznih ležajeva jest smanjenje trenja i time smanjenje gubitaka snage, smanjenje trošenja i time povećanje vijeka trajanja ležaja, te smanjenje zagrijavanja i time sprečavanje zaribavanja ležajeva. Ova tri cilja ostvaruju se dobrim podmazivanjem, pri kojem su površina rukavca i blazinice ležaja razdvojene tankim slojem ulja (uljnim filmom), u kojem vlada tekuće trenje. Prema tome, kod idealnog kliznog ležaja nema trošenja. Dobri ležajevi mogu pod povoljnim okolnostima raditi bez vidljivog trošenja, s praktički neograničenom trajnosti. To je posljedica razvoja tribologije – znanosti o trenju, trošenju i podmazivanju. Za postizanje tekućeg trenja potrebno je u sloju maziva osigurati tlak koji omogućava ravnotežno stanje s vanjskim opterećenjem ležaja. Ovo se postiže hidrostatičkim ili hidrodinamičkim načinom podmazivanja (hidraulički ležaj).