cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Thing (film, 1982)
Radnja
Skupina američkih znanstvenika u jednoj izoliranoj stanici na Antarktici otkriva psa koji je pobjegao od druge, norveške istraživačke stanice, no svi ljudi su unutra nestali. Pas se ispostavi kao prikriveni vanzemaljac koji mijenja oblik tako što pojede i zatim duplicira bilo koje biće sa kojim dođe u kontakt. Norveški istraživači su iskopali njegov svemirski brod koji je bio zarobljen u dubokom ledu, te je potom stvor krenuo likvidirati njih jednog po jednog. Isprva svoje krake usmjeri prema drugim psima te ih poždere, no kada ga znanstvenici predvođeni MacRadyjem pokušaju uništiti vatrom, ovaj pobjegne kroz ventilaciju. Na šok svih prisutnih, ispostavi se da vanzemaljac može identično oponašati i ljude, te čak poprimiti i njihov jezik, tako da više nitko nije siguran u svojeg susjeda, koji može biti klon. Iz dana u dan, ljudi nestaju, a pošto je radio-odašiljač uništen, znanstvenici se sami moraju snaći okovani snježnom olujom. MacReady otkriva da je jedini način otkriti stvora taj da uzme krv svakome znanstveniku i potom staviti užareni predmet u nju, čime bi vanzemaljska krv skočila i stopila se natrag sa izvornim stvorom.
Klisten
Raspored stanovništva
File i tritije nisu sačinjavale celovite teritorije. To je bilo učinjeno da bi se izbegla teritorijalna bliskost stanovništva Dijakrije, koja je predstavljala oslonac tiranije, i stanovništva reakcionarnog Pediona. Tritije, koje su sačinjavale jednu filu, nisu se nalazile jedna do druge, već po jedna u svakoj od tri oblasti Atike – u gradu s njegovom okolinom, u primorskoj oblasti i u Mesogeji, koja je zauzimala ostalu teritoriju Atike. Stare file, fratrije i rodovi formalno nisu bili ukinuti, ali su izgubili politički značaj. To je svakoj fili obezbeđivalo većinu koja se sastojala od gradskih elemenata (bivši paraliji).
Drugi Klistenov cilj, kako je već rečeno, bio je da se podigne značaj gradskog stanovništva. Proširujući strukturu atinskog demosa, Klisten je dao građanska prava velikom broju meteka, a možda čak i pojedinim oslobođenim robovima. Povećavši tako broj gradskog stanovništva, Klisten je istovremeno, zahvaljujući svom rasporedu tritija, podigao njegov značaj u političkom životu. Za privredu Atine značajno je i to što je zemljišni cenz preveden na novčani; robno-novčana privreda sve je više potiskivala naturalne odnose.
Državno uređenje
Veće četiri stotine bilo je ukinuto, a umesto njega je uvedeno novo veće pet stotina, u koje se biralo po 50 predstavnika iz svake nove file. Izbori su vršeni po filama i demama, proporcionalno broju građana (najveća dema davala je čak 22 člana u veće, a neke veoma male deme davale su samo po jednog ili dva člana). Naukrarije, koje su sada zamenjene demama, nisu bile ukinute, ali su izgubile svoj značaj, ostajući jedino kao poreske jedinice. Znatno je povećan broj službenih lica. U cilju sređivanja finansija stvoren je kolegijum od deset apodekata (prema broju fila); već od 501–500. godine bira se (takođe prema broju fila) deset stratega, od kojih je uz arhonta-polemarha obrazovan vojni kolegijum. Stratezi su uvek direktno birani, suprotno opštoj tendenciji kasnijih decenija da direktni izbori ustupaju svoje mesto biranju ždrebom. (Biranje ždrebom bilo je demokratičnije od direktnih izbora, jer je bilo manje verovatno da će ishod biti rezultat manipulacije i pritiska.) Čak ni Atinjani nisu bili spremni da u ovoj tako važnoj oblasti žrtvuju efikasnost zarad principa demokratičnosti. Broj deset ostao je nedirnut, a verovatno i princip "jedna fila, jedan strateg", mada se u 5. i 4. veku st. e. dešavalo da dva stratega budu iz iste file, od kojih je jedan izabran umesto kandidata druge file koji je dobio najmanji broj glasova. I ovde je, opet, cilj bio da se obezbedi maksimalna efikasnost: možda su se u istoj fili nalazila dva izuzetno sposobna vojna stratega. Još jedna osobenost strategije bila je činjenica da se dužnost stratega mogla obavljati više puta. Zapravo, nije sigurno da je strategija bila izuzetak u ovome; moguće je da se i arhontska služba mogla ponovo obavljati.
Areopag je i dalje bio nadležna sudska instanca za dela iz oblasti teškog kriminala, ali je pretresanje dela izdaje države preneseno na narodnu skupštinu. Narodna skupština se sazivala češće i njena je uloga postala mnogo značajnija. Funkcije veća pet stotina takođe su bile mnogo šire: ono je postalo viši administrativni organ koji je potisnuo u pozadinu kolegijum arhonata. Izbori za to veće vršeni su glasanjem, pri čemu niko nije mogao da bude njegov član više od dva puta u svom životu. Godina je bila podeljena na deset perioda od po 35–36 dana: tim su periodima data imena pritanija i svakih 50 predstavnika fila obavljali su poslove u veću tokom jedne pritanije. Tih 50 članova veća zvali su se pritani i predstavljali su zapravo atinsku vladu. Pritani su zasedali u Tolosu, kružnoj zgradi samo u tu svrhu sagrađenoj na atinskoj agori; u Tolosu su pritani zajedno obedovali o državnom trošku.
Ostrakizam
Klisten je svoje reforme nazovao isonomijom ("jednakošću političkih prava"), a ne demokratijom. Nakon sprovođenja ovih reformi nijedan antički izvor više ne pominje Klistena, pa se o njegovom potonjem životu ne zna ništa.
CRAF
Termin CRAF ima više značenja.
Deaf Smith County, Texas
je okrug u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 19.372.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u okrugu je živelo 19.372 stanovnika, što je 811 (4,4%) stanovnika više nego 2000. godine.
Edge Hill, Georgia
Edž Hil (Džordžija) je grad u američkoj saveznoj državi Džordžija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 24 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 24 stanovnika, što je 6 (20,0%) stanovnika manje nego 2000. godine.
C-terminus
__NOTC__ miniatur|thumb|500px|Tetrapeptid (primer: [[Valin|Val-Gly-Ser-Ala) sa zeleno istaknutim N-terminalnom α-aminokiselinom ( L -valin) i plavo obeleženim C-terminalnom α-aminokiselinom ( L -alanin).]]
C-terminus (karboksilni-terminus, karboksi-terminus, C-terminalni kraj, ili COOH-terminus) proteina ili polipeptida je kraj aminokiselinskog lanca koje je završen karboksilnom grupom (-COOH). Konvencija za pisanje peptidnih sekvenci je da se C-terminalni kraj stavi na desnu stranu, a da se sekvenca piše od N- do C-terminusa.
Hemija
Svaka aminokiselina sadrži karboksilnu grupu i amino grupu. Aminokiseline su povezane jedna sa drugom u lanac reakcijom dehidratacije kojom se spaja amino grupa jedne aminokiseline sa karboksilnom grupom sledeće. Takav polipeptidni lanac ima na jednom kraju nevezanu karboksilnu grupu, C-terminus, a na drugom kraju je amino grupa, N-terminus. Proteini se prirodno sintetišu počevši od N-terminalnog kraja i završavaju sa C-terminalnim krajom.
Ingelheim am Rhein
Ingelhajm am Rajn je grad u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 66 opštinskih središta okruga Majnc-Bingen. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 24.159 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7339030, NUTS (DEB3J) i LOCODE (DE INM) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Majnc-Bingen Ingelhajm am Rajn se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Majnc-Bingen. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 80–247 metara. Površina opštine iznosi 49,9 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 24.159 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 485 stanovnika/km².
Case Loretone, Teramo
Case Loretone je naselje u Italiji u provinciji Teramo, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 41 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 245 m.
17. 4.
Dani - Godine
prethodni dan - sledeći dan
17. travanj/april (17. 4.) je 107. dan godine po gregorijanskom kalendaru (108. u prijestupnoj godini). Do kraja godine ima još 258 dana.
Rođenja
.
Blagdani/Praznici
.
Povezano: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar
Oligogalakturonidna lijaza
Oligogalakturonidna lijaza (, oligogalakturonatna lijaza, nezasićena oligogalakturonatna transeliminaza, OGTE) je enzim sa sistematskim imenom oligogalakturonid lijaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim takođe katalizuje eliminativno uklanjanje nezasićenih terminalnih ostataka sa oligosaharida D-galakturonata.
Efaproksiral
Efaproksiral je organsko jedinjenje, koje sadrži 20 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 341,401 Da.
Kir od Konstantinopola
Kir Carigradski je hrišćanski svetitelj i bio je carigradski patrijarh.
Bio je patrijarh osam godina (705—711). Za vaseljenskog patrijarha ga je postavio vizantijski car Justinijan II Rinotmet i on je na tom mestu zamenio patrijarha Kalinik (693—705). Ubrzo po obaranju Justinijana sa vlasti i dolaska Filipika, Kir je smenjen. Preminuo je 714. godine.
Pravoslavna crkva ga slavi 8. januara po julijanskom kalendaru, a 21. januara po gregorijanskom kalendaru.
Delta County, Texas
je okrug u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 5.231.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u okrugu je živelo 5.231 stanovnika, što je 96 (1,8%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Champigneul-Champagne
Šampinjel Šampanj je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Šampanj-Arden, u departmanu Marna koja pripada prefekturi Šalons an Šampanj.
Torre di Mastro, Bari
Torre di Mastro je naselje u Italiji u provinciji Бари, u regiji Apulija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 27 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 329 m.
Hopkinsville, Kentucky
Hopkinsvil je grad u američkoj saveznoj državi Kentaki.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 31.577, što je 1.488 (4,9 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Gering, Nebraska
Gering je grad u američkoj saveznoj državi Nebraska. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 8,500 stanovnika.
Proteom
Proteom je veći od genoma, posebno kod eukariota, u smislu da je broj proteina nadmašuje broj gena. To je posledica alternativnog splajsovanja gena i posttranslacionih modifikacija, poput glikozilacije ili fosforilacije.
COX-2 inhibitor
COX-2 selektivni inhibitor je forma steroidnog antiinflamatornog leka (NSAID) koji direktno deluju na COX-2, enzim koji je odgovoran za inflamaciju i bol. Selektivan inhibicija COX-2 enzima redukuje rizik pojave peptične ulceracije. To je glavna karakteristika celekoksiba, rofekoksiba i drugih članova ove klase lekova. COX-2 selektivnost ne umanjuje druge nepoželjne efekte NSAID lekova (pogotovu povišeni rizik od bubrežne insuficijencije), a rezultati nekih istraživanja ukazuju i na povišeni rizik od srčanog udara, tromboze i moždanog udara kao posledica relativnog povišenja nivoa tromboksana. Rofekoksib (poznatiji kao Vioxx) je povučen sa tržišta 2004 zbog ovih problema.
Istorija istraživanja
COX-2 gen miša je klonirao UCLA naučnik dr. Harvi Herčman. Enzim je otkrio 1988. Danijel Simons. On je odmah uvideo značaj svog otkrića, te je istog dana odredio sekvencu enzima. Naknadno je kompanija Pfizer, sa kojom je Simons imao ugovor, navodno raskinula ugovor i odbila ispoštuje njegova autorska prava, iz kog razloga je usledio dugotrajni sudski spor.
Bitka za Zrin
thumb|Ruševine tvrđave u [[Zrinu.]] Bitka za Zrin se vodila za vrijeme drugog svjetskog rata u noći 9.9. 1943. na 10.9. 1943. između vojnih snaga NDH i partizana.
Događaji prije bitke
Nakon proglašenja NDH 1941. godine mjesto Zrin na Baniji, naseljeno pretežno Hrvatima, pružilo je punu podršku novoj državi. S druge strane okolna većinski srpska mjesta prihvatila su partizanski pokret, koji je na području Siska digao ustanak 22.6. 1941. godine. Tijekom 1941. i 1942. godine ustaške snage na Baniji vrše velik broj zločina protiv srpskog stanovništva što dovodi da njihov masovnog odlaska u partizane i oslobađanja cijele Banije s izuzetkom Zrina, koji postaje zloglasno ustaško uporište. Tri partizanska pokušaja da se zauzme Zrin tijekom 1941. i 1942. propadaju tako da u kasno ljeto 1943. godine glavni štab NOV i PO Hrvatske donosi odluku da se napokon likvidira to uporište.
Vojne snage
Zadatak za osvajanje Zrina je dobila partizanska Unska operativna grupa, koja određuje da u borbi učestvuje 1. brigada pojačana s artiljerijskim bataljonom 7. divizije NOVJ. Ratni plan je bio da tri bataljona 1. brigade osvoje Zrin, dok bi 2. i 7. brigada blokirala dolazak pojačanja neprijatelju.
Glavni borbeni položaj ustaških snaga je bila stara tvrđava u Zrinu, koji je branilo 150 lokalnih ustaša zajedno s vodom ustaške satnije iz Dvora, tako da je branitelja sveukupno bilo 180. Oni su bili naoružani puškama i manjim brojem puškomitraljeza.
Bitka
Parizanski napad je počeo 9.9. 1943. u 17:00 sati i to tako da je 1. bataljon napao sa sjevera u smjeru stare tvrđave, 2. bataljon s juga prema samom selu, dok je 3. bataljon dobio zadatak da spriječi povlačenje ustaša. Uz pomoć topova i minobacača, nakon 4 sata borbe, partizanske snage su zauzele tvrđavu i dio sela, a ostatak ustaških snaga se pokušao probiti iz obruča. U očajničkom napadu oni su se uspjeli probiti kroz liniju fronte koju je držao 1. bataljon, zauzeti Rogulje i pobjeći prema Kostajnici.
Na bojnom polju ostalo je 85 poginulih ustaša i 54 partizana izbačenih iz stroja (14 poginulih i 40 ranjenih).
Nakon bitke
Civili iz Zrina koji su preživjeli bitku ubrzo su nakon partizanskog osvajanja bili prognani, a glavni štab NOV i PO Hrvatske je 20.8. 1944. odobrio da se mjesto spali. Po završetku Drugog svjetskog rata, 7.2. 1946. kotarski sud u Dvoru na Uni donosi kontroverznu odluku da se konfiscira "celokupna imovina pokretna i nepokretna svih stanovnika mjesta Zrinj Narodnih neprijatelja i to bez obzira gdje se takova nalazi imovina". Svi civilni stanovnici Zrina, bez obzira na stvarnu krivnju ili nevinost, nakon te su odluke zajedno s drugim poratnim kolonistima preseljeni na područje s kojeg su nakon rata protjerani stanovnici njemačke nacionalnosti - folksdojčeri.
Sadašnjost
U modernoj Hrvatskoj postoji tendencija da se ustaše iz Zrina predstavljaju nevinim žrtvama, hrvatskim mučenicima koji su poginuli od partizanskih zločinaca. Dio priče o zloglasnom ustaškom uporištu se najčešće "zaboravlja".
Bez obzira na to, 2009. godine dolazi do sudske presude na karlovačkom sudu gdje je kći Ivana Petraka, ustaše iz Zrina, zahtijevala poništenje presude "Ozne" iz 1946. godine po kojoj je njen otac kao ratni zločinac bio osuđen na smrt streljanjem. Sud je 5. 5. 2009. odbio zahtjev za revizijom presude s objašnjenjem da je ona nemoguća u slučajevima presuda za ratne zločine. .
Sparta
Sparta (dorski: Σπάρτα [Spárta], atički: Σπάρτη [Spárti]), uobičajeni starogrčki naziv Lakedemonija (Λακεδαιμονία [Lakedaimonía]) ili Lakedemon (Λακεδαίμων [Lakedaímon]) bila je grad-država u antičkoj Grčkoj, koja se nalazila na jugoistočnom delu Peloponeza, u dolini reke Eurote. Antička Sparta je ostala poznata u istoriji po svojoj vojnoj snazi, građanskoj disciplini, militarističkom društvu i velikom broju robova. Pored toga, Sparta je ostavila traga i u grčkoj mitologiji u mitu o Heleni Trojanskoj. Sparta se dugo vremena smatrala najsnažnijom vojnom silom u antičkoj Grčkoj zahvaljujući agogi, sistemu zakona koji je stvarao od njenih građana vojnike vrhunskog kvaliteta.
Iako je teritorija antičke Sparte bila naseljena tokom mikenske dominacije Grčkom, njena istorija počinje posle dorske seobe na Peloponez tokom mračnog veka i završava se nakon rimskog osvajanja Sparte. Antička Sparta je počela da izrasta u snažnu vojnu silu tokom 7. veka pne. Zahvaljujući svom vojnom prestižu, Sparta je bila priznata kao vođa udruženih grčkih snaga u grčko-persijskim ratovima početkom 5. veka pne. Između 431. pne. i 404. pne. bila je glavni neprijatelj Atine u Peloponeskom ratu, koji je na kraju dobila, iako uz velike žrtve, nakon čega je postala vodeća država u helenskom svetu.
Posle poraza koji je doživela od Tebe 371. pne., Sparta je počela da pada u duboku krizu, koja je bila uglavnom demografske i ekonomske prirode. Tokom druge polovine 4. veka pne. i prve polovine 3. veka pne. Sparta je zadržala političku nezavisnost, ali je izgubila svoje važno mesto na grčkoj političkoj sceni. U dugoj polovini 3. veka, Sparta ponovo, ali nakratko, postaje važan politički faktor u antičkoj Grčkoj. Nakon toga, Sparta je stavljena potpuno pod kontrolu Rima i Ahajskog saveza 195. godine pne. kada je i konačno izgubila svoju političku nezavisnost. Tokom rimske vladavine Grčkom Sparta je zadržala određeni stepen nominalne autonomije.
Zahvaljujući sistemu zakona koji su bili ustanovljeni pod imenom Velika retra, Sparti je omogućeno da izraste u moćnu vojnu silu. Osim svog striktnog vojnog uređenja, Sparta je takođe poznata i po specifičnoj društvenoj podeli na Spartijate, perijeke i helote. U Sparti je takođe postojao specifičan način vladavine, koji nije mogao biti potpuno definisan, već je bio mešavina više poznatih oblika vladavine. Još jedna specifičnost Sparte ogleda se i u tome što su u njoj žene uživale mnogo veća prava nego u ostatku helenskog sveta i uživale su prilično velik ugled u spartanskom društvu. Sparta je zbog svoje vojne prirode bila zatvorena za uticaje koji su dolazili iz drugih država i od drugih naroda, nije prihvatala tuđe ideje i stvorila je zatvorenu i specifičnu kulturu, koja je, nasuprot ostalim helenskim gradovima bila lišena velikih umetničkih dela. U savremenom svetu, antička Sparta smatra se najkarakterističnijim primerom militarističke države, čiji je glavni cilj i smisao postajanja bio u stvaranju zdravih i snažnih vojnika. Spartanski način života i kultura i danas uživaju veliko poštovanje, naročito zastupljeno u zapadnom svetu, koje se naziva lakonofilijom.
Geografski položaj
thumb|left|Ostaci Antičke Sparte i moderni grad zaokružen planinama.|350px Prema istoričaru Tukididu, spartanska država je u 5. veku pne. obuhvatala oko dve petine ukupne površine Peloponeza, blizu 8400 km². Imala je otprilike tri puta veću površinu od atinske države. Teritorijalno se delila na dve glavne oblasti: Lakoniju, koja se nalazila na jugoistoku Peloponeza i Meseniju, zapadno od Lakonije. Lakonija je bila sa juga, jugozapada i istoka okružena morem, na zapadu se nalazio planinski lanac Tajget (2407 m), a na istoku Parnon (1935 m). Dok se lanac Tajget završava na jugu na rtu Tenaronu, lanac Parnon se završava na rtu Maleji. Spartanske granice prema severu su se vremenom menjale. Oko 545. pne. Sparta je zauzela plodnu kinurijsku ravnicu, koju je, prema grčkoj mitologiji, prvi kolonizovao Kinur, sin Perseja iz Arga. Od osvajanja kinurijske ravnice, granice Sparte na severu prostirale su se linijom od antičke Tireje na obali Egejskog mora, do južnog dela Partenijske planine zaokružujući dolinu reke Eurote. Ti prirodni bedemi činili su antičku Spartu nepristupačnom napadačima. Karakteristično je da Sparta tokom većeg dela svoje istorije nije imala bedeme, upravo iz tih razloga što joj je topografija omogućavala posebnu bezbednost.
Lakonska država na početku se sastojala od četiri sela: Kinosura, Limni, Mesoji i Pitani. Peto selo, Amikle, nalazilo nešto južnije od ta četiri gradića i pripojeno je Sparti u nepoznato doba. U izvorima se često kao peto selo spominje Dimni, a ne Amikle. <sup id="inlineaa" class="reference">[a]
Iako je antička Sparta bila starogrčki polis, takav joj je status osporavan još u antičko doba. Atinski besednik Isokrat nazivao je Spartu jednim ogromnim vojnim logorom. Prema modernim istraživačima, to nije daleko od istine. Antička Sparta se bitno razlikovala po geografskom i društvenom položaju od ostalih grčkih polisa. Tokom većeg dela svoje istorije, ona je obuhvatala velike delove Peloponeza, kao što su bili Mesenija, Kinurija i delovi južne Arkadije. Na taj način, Sparta je u okviru svoje države imala pod kontrolom veći broj gradova, sela i manjih naselja. To se bitno razlikovalo od ostalih grčkih gradova Klasične Grčke, koji su bili uglavnom uređeni tako da imaju kontrolu samo nad neposrednom teritorijom grada i njegovom okolicom. Veličina spartanske države više je podsećala na Makedoniju i Tesaliju i na njihovo društveno uređenje nego na neki grčki polis. Smatra se da je oko 500. pne. unutar granica spartanske države živelo preko 300.000 stanovnika svih društvenih položaja.
Ime
Starogrčki putopisac Pausanija daje bogate informacije o grčkoj mitologiji i imenima vezanim za Spartu. Prema spartanskoj tradiciji, prvi kralj Sparte (koja se tada nije zvala tako) bio je Leleg. Po njegovom imenu stanovnici tog područja nazvani su Lelezi. Leleg je dobio dva sina, Mileta i Polikaona. Drugi sin, Polikaon, oženio se kćerkom argivskog kralja Trijopa, lepom Mesenom. Kada je ona shvatila da njen muž, kao drugi po redu, nije mogao naslediti očev presto, savetovala ga je da napuste tu zemlju. Kada su prošli planine prema zapadu, naišli su na veoma plodnu ravnicu. Tamo su izgradili grad Mesenu. Polikaon je postao kralj tog mesta i nazvao ga prema svojoj supruzi.
U Sparti, Milet je nasledio Lelega, a Mileta je nasledio Eurota. Eurota je bio mudar kralj koji je napravio jedan veliki podvig. U dolini Sparte reka je stalno plavila i stvarala jezero. Eurota je napravio kanal i na taj način sprečio stvaranje jezera. Reka je uzela ime mitološkog kralja, Eurota. Eurota nije imao muške potomke, ali je imao kćerku koja se zvala Sparta. Za svog naslednika odredio je njenog verenika, Lakedemona, koji je dao svoje ime državi, a glavni je grad nazvao po svojoj supruzi, Sparta. Dao je takođe ime i velikoj planini koja delila državu od Mesene, prema majci, nimfi Tajgeti. Njegov sin, Amikle, prema mitu osnovao je grad u blizini Sparte, kome je dao svoje ime, Amikle.
Potomci ovih mitoloških likova pojavlju se u mitovima trojanskog ciklusa: Helena Trojanska, Klitemnestra, Dioskuri i Penelopa.
Sparta u trojanskom ciklusu
thumb|Helena i Paris. Apulijanski krater iz 4. veka pne. [[Luvr.|300px]] Sparta se spominje u kikličkim epovima koji obrađuju trojanskog ciklusa i pod imenom Lakedemonija, koje označava kraljevinu mitološkog kralja Sparte Menelaja i njegove supruge Helene. U Homerovim epovima spominje se da je kralj Sparte Tindarej, imao kćerku, prelepu Helenu koja, prema mitu, nije bila njegova kćerka, već kćerka Zevsa i njegove lepe supruge Lede. Kada je Tindarej odlučio da uda svoje kćerke, Klitemnistru i Helenu, u Sparti su se okupili mladi plemići i prestolonaslednici iz čitave Grčke. Helena se tada udala za Menelaja, a Klitemnistra za Agamemnona, sinove kralja Mikene, Atreja. Menelaj je nakon Tindarejeve smrti postao spartanski kralj. U Homerovim epovima govori se da je Paris, sin trojanskog kralja Prijama, oteo Helenu iz Sparte, što je, prema mitu, bio povod za rat Ahejaca protiv Troje. Nakon uništenja Troje, Menelaj i Helena posle mnogih pustolovina vraćaju se u Spartu, gde dobijaju kćerku pod imenom Hermiona. Ona se, prema mitologiji, udala za svog rođaka Oresta, kada je ovaj postao kralj Mikene. U Homerovim epovima, termini kao što su "Sparta" i "Lakedemonija" upotrebljavaju se više za Menelajev dvorac nego za neku specifičnu teritoriju. Homer u Odiseji spominje geografski položaj Menelajeve Sparte na potpuno drugačiji način od onog kakav je zaista bio.
Spartanska praistorija
Najverodostojniji arheološki podaci o praistorijskoj Sparti mogu se naći u otkrićima koji potiču iz sredine 6. milenija pne. U lakonskom području najverodostojniji podaci o praistorijskom stanovništvu postoje na uzvišenju Kufovuno, u pećini Alepotripa na istočnoj obali Mesenijskog zaliva, kao i u mestu Apidija, na zapadnom delu planinskog venca Parnon. U blizini Alepotripe pronađen je srebrni nakit koji pokazuje izvesnu količinu bogatstva. Iako postoje arheološki dokazi o Lakoniji iz kamenog i bronzanog doba, koji uključuju nađeni srebrni nakit i velike količine keramike, skoro ništa nije poznato o pravoj prirodi praistorijske Sparte i Lakonije.
Mikenska Sparta
thumb|Mikenska zlatna šolja sa lovačkim reljefom. Prva polovina 15. veka pne. Vafio, Lakonija.|300px Ne postoje verodostojni istorijski podaci o Sparti tokom mikenske dominacije Grčkom. Jedini podaci koji su danas dostupni pretežno su sačuvani preko usmene tradicije. Sigurno je da je tokom kasnog bronzanog doba Lakonija bila deo mikenskog kraljevstva. U Lakoniji u 15. veku pne. mogu se naći mikenski grobovi poput onoga u mestu Vafio. Mikensko je kraljevstvo propalo neposredno pre dorske invazije Peloponeza u 12. i 11. veku pne. Pravi razlog propasti mikenske Sparte kao i ostalih mikenskih centara nije poznat. Bilo je opšteprihvaćeno da je dorska najezda bila glavni razlog propasti mikenskog sveta, ali naučna su otkrića dokazala da je mikenska civilizacija doživela veliki slom još pre dolaska Doraca, u 12. veku pne.. Pravi razlog nestanka mikenske civilizacije nije poznat, a glavna teorija njenog nestanka zasniva se na teoriji o napadu nepoznatih naroda s mora, koji su se pojavili i misteriozno nestali sa istorijske scene tokom 12. i 11. veka pne. Arheološki podaci o mikenskoj Sparti ukazuju na postojanje dvoraca i naselja iz mikenskog doba, u mestu Pelana severno od Sparte. Pelana se smatra glavnim gradom predorske Lakonije. U Sparti su otkriveni i ostaci velike građevine iz 12. i 11. veka pne., koja je nazvana Menelajon, po mitološkom kralju Menelaju.
Mračno doba
thumb|desno|Likurg pred Spartancima. Delo Cezara van Everdingena iz 17. veka.|250px Istorija antičke Sparte neposredno je povezana sa dorskom invazijom Peloponeza, do koje je došlo tokom 12. i 11. veka pne., mada arheološki podaci govore da je do dorska seobe došlo kasnije. Ne postoje verodostojni podaci o ranoj istoriji Sparte. Opšte uzev, poznato je da je grčko pleme Dorana došlo sa prostora Doride u centralnoj Grčkoj i nastanilo se u dolini reke Eurote. Isokrat spominje da ukupan broj Dorana koji su se spustili u lakonsku dolinu nije prelazio 2000 ljudi. <sup id="inlineab" class="reference">[b] Na prostoru nekadašnjeg mikenskog naselja, Dorani su uspostavili državu porobivši lokalno stanovništvo. Kada su se Dorani naselili u Lakoniju, oni su bili podeljeni na tri plemena: Pamfile, Hileje i Dimane. Ta tri plemena potom su naselila pet sela, koja su se ujedinila u grad Spartu. Nije poznato kakav je bio značaj Sparte tokom mračnog doba Grčke niti postoje pouzdani podaci o tom istorijskom periodu. Prema Herodotu i Tukididu, Sparta je u to doba preživljavala period anarhije. Krajem mračnog doba i početkom arhajskog perioda, u Sparti su u8. veku pne. najverovatnije sprovedene Likurgove reforme, koje su joj omogućile da postane snažna vojna sila. Veruje se da su te reforme bile kasnije pripisane Likurgu. Tada je Sparta osvojila gradić Amikle, čije je stanovništvo pružilo snažan otpor.
Grčko-persijski ratovi
thumb|Leonida u Termopilskom klancu. [[Žak Luj David, 1814. Ulje na platnu. Luvr.|400px]] Spartanci su odbili da pruže pomoć Jonjanima 499. pne. Godine 490. pne. kada je Atinu napala persijska vojska, Atina se obratila Sparti za pomoć. Međutim, Sparta je odbila zahtev Atine, navodeći kao razlog održavanje verskih svetkovina u Sparti. Tako su Spartanci stigli na Maraton sa zakašnjenjem. Krajem 490ih godina pne. u Sparti je došlo do borbe za prevlast između kraljeva Kleomena i Demarata. Demarat je bio primoran da napusti Spartu, dok je za Kleomena otkriveno da je potplatio Pitiju kako bi dala proročanstvo u njegovu korist. Kleomen je onda napustio Spartu i posle nekog vremena se vratio. Izvršio je samoubistvo na neobičan način 488. pne. Godine 481. pne. većina helenskih gradova okupila se u Korintu kako bi formirali savez protiv predstojeće persijske invazije na Grčku. Kao glavnokomandujući zajedničke grčke vojske postavljeni su Spartanci. Kralj Sparte Leonida I bio je glavni zapovednik grčke vojske, dok je Euribijad bio vrhovni admiral grčke flote. Tokom avgusta ili septembra 480. pne. persijska vojska sukobila se sa grčkom vojskom pod vodstvom Leonide u Termopilskom klancu u centralnoj Grčkoj. Tokom trodnevnih borbi, 300 Spartanaca pod vodstvom Leonide, zajedno sa 700 Tespijanaca i nekoliko hiljada grčkih saveznika, pružali su snažan otpor mnogobrojnim persijskim snagama. Naposletku, nakon izdaje jednog lokalnog meštana, Efijalta, koji je pokazao Persijancima tajni prolaz, grčka vojska u Termopilima bila je opkoljena i uništena. Pošto je dozvolio povlačenje ostatku grčke vojske, Leonida je ostao je na bojištu sa 300 Spartanaca i 700 tespijskih dobrovoljaca. U borbi sa persijskom vojskom svi su poginuli.
Nakon bitke u Termopilima, Spartanci i njihovi peloponeski saveznici utvrdili su Korintsku prevlaku, da bi sprečili upad persijske vojske na Peloponez. Međutim, zbog persijskog poraza u pomorskoj bici kod Salamine, građenje prevlake pokazalo se nepotrebnim. Sledeće godine, 479. pne., Grci su, na čelu sa spartanskim vojskovođom Pausanijom, odlučno porazili persijsku vojsku kod Plateje i konačno otklonili opasnost od Persije. U toj bici još jednom se pokazao kvalitet i superiornost spartanskih hoplita.
Suparništvo sa Atinom
thumb|Delski i Peloponeski savez uoči Peloponeskog rata.|400px Posle konačne pobede nad Persijancima kod Plateje i Mikale, gde je grčku flotu predvodio spartanski kralj Leotihida, Sparta se našla u jakom suparništvu sa Atinom. Atina, koja je posle Salaminske bitke izrasla u najsnažniju pomorsku silu u Antičkoj Grčkoj, počela je parirati Sparti za prevlast u helenskom svetu. Godine 478. pne. nakon afere sa spartanskim generalom Pausanijem, Sparta je zajedno sa svojim peloponeskim saveznicima istupila iz opštehelenskog saveza. Iste godine je formiran Delski savez na čelu sa Atinom. Zbog uspeha Atine na moru protiv Ahemenidskog carstva, Delski savez se pretvorio u Atinsku pomorsku imperiju i pojačao položaj Atine u helenskom svetu.
Godine 464. pne. u Sparti se desio snažan zemljotres u kome je život izgubilo oko 20.000 ljudi. Nakon zemljotresa došlo je do velikog ustanka helota, čime je započeo Treći mesenski rat. Sparta, koja je držala pod opsadom tvrđavu Itomu Meseniju, zatražila je pomoć od Atine. Atina je uputila pomoć Sparti od 4.000 hoplita na čelu sa prospartanski nastrojenim Kimonom. Međutim, posle izvesnih neuspeha, Spartanci su zatražili od Atinjana da odu. Posle dve godine ugušen je mesenski ustanak i okončao se Treći mesenski rat.
Naglo jačanje Atine i njeni vojni uspesi protiv Persije su pojačali njen položaj. Ona je ubrzo postala najjača pomorska sila u istočnom Mediteranu i imala je izuzetno veliki uticaj na njene saveznike. To je dovelo do sukoba manjih razmera između Atine i Sparte. Ti sukobi su bili Prvi peloponeski rat i Drugi sveti rat, koji su vođeni između Sparte protiv Atine i njenih saveznika. Godine 457. pne. Sparta je porazila Atinu u bici kod Tanagre, u Beotiji. Godine 449. pne. došlo je do novog sukoba između Atine i Sparte zbog Apolonovog hrama u Delfima, međutim taj rat je prošao bez većih posledica. Godine 445. pne. potpisan je Tridesetogodišnji mir između Atine i Sparte koji je potrajao nešto manje od petnaest godina.
Peloponeski rat
Zaključeni mir nije mogao trajati dugo zbog narastajuće moći Atine. Spor između Korinta, saveznika Sparte, i Korkire, saveznika Atine, 435. godine pne., kao i ekonomske sankcije koje je Atina nametnula Megari, saveznici Sparte, bili su neposredni povodi za početak opštegrčkog rata. Prema Tukididu, glavni uzrok rata bio je strah Lakedemonjana od narastajuće moći Atine, dok Plutarh za rat optužuje Atinu. Godine 431. pne. peloponeska vojska na čelu sa spartanskim kraljem Arhidamom II upala je u Atiku i opustošila je. Peloponežani nisu mogli da zauzmu Atinu zbog dugih zidova koji su opkoljavali grad i povezivali ga s njegovom lukom Pirejem. Naredne godine, 430. pne., Peloponežani su opet upali u Atiku i rezultat je bio isti. Dok je Peloponeski savez na čelu sa Spartom dominirao kopnom, Delski savez na čelu sa Atinom imao je apsolutnu kontrolu nad morem. To je dovelo je do vojničke ravnoteže na bojnom polju. Atinjani na čelu sa Periklom opustošili su 429. pne. flotom obale Lakonije, što je zastrašilo Spartance od mogućeg ustanka helota. Godine 425. pne. Sparta je pretrpela poraz od Atine na ostrvu Sfakteriji blizu mesenske obale, gde je zarobljeno 120 spartanskih hoplita. Predaja Spartanaca iznenadila je čitav helenski svet i razrušila mit o tome kako se Spartanci nikada ne predaju, nego se bore do kraja. Sledeće godine, 424. pne., Sparta je zauzela grad Amfipolj u severnoj Grčkoj, a u borbi su poginuli spartanski zapovednik Brasida i atinski zapovednik Kleon. Apsolutna ravnoteža sila i neodlučan ishod rata doveli su do zaključivanja Nikijinog mira 421. pne.
Sukobi između Sparte i Atine obnovljeni su 418. pne., kada je u bici kod Mantineje na centralnom Peloponezu spartanska vojska odlučno porazila Arg, Atinu i njihove saveznike. Sparta je pružila pomoć ugroženoj Sirakuzi 414. godine pne. tako što je poslala zapovednika Gilipa da reorganizuje sirakušku vojsku i konačno pobedi Atinjane. Tokom atinskog pohoda na Siciliju, u Spartu je pobegao atinski državnik Alkibijad, koji je Spartancima pružio obaveštajne usluge u ratu protiv svoje domovine, nagovorio je Spartance da zauzmu utvrđenje u Dekeleji, kako bi uspostavili stalnu kontrolu nad Atikom. Sparta je to i učinila 413. pne. Atina je krajem 410-ih i početkom 400-ih pne. više puta porazila spartansku flotu. Međutim, Sparta je, pod vođstvom sposobnog admirala Lisandra i uz obilnu finansijsku pomoć Persije, uspela da izgradi jaku flotu i zada odlučujući udarac atinskoj floti u bici kod Egospotama 405. pne. Tom bitkom okončan je dugotrajni Peloponeski rat i Atina se konačno predala sledeće godine.
Spartanska hegemonija
thumb|desno|Lakonski tip šlema, poznat kao pilos. Omiljen među spartanskim hoplitima nakon sredine 5. veka pne.|200px
Pobeda Sparte nad Atinom omogućila je lakonskoj državi da uspostavi hegemoniju nad Grčkom. Sparta je iskoristila tu priliku kako bi zauzela persijske oblasti u Maloj Aziji. U međuvremenu, u Grčkoj su grčki polisi, nazadovoljni spartanskom politikom, digli ustanak protiv Sparte uz pomoć Persije, čime je započeo Korintski rat. Sparta je u tom ratu imala dosta uspeha na kopnu, ali oni nisu bili odlučujućeg karaktera. Na moru je Spartu u bici kod Knida porazila atinsko-persijska flote 394. pne. Ta bitka je okončala spartansku prevlast na moru. U pregovorima o miru, čije je uslove postavila Persija i koji je sklopljen 387. pne., Spartu je zastupao njen izaslanik Antalkida, pa se taj mir po njemu naziva Antalkidin mir. Sparta je u gradovima koje je držala pod kontrolom imala garnizone spartanske vojske, kao i harmoste, koji su uz pomoć lokalnih oligarhija vršili vrhovnu vlast. To je izazivalo nezadovoljstvo kod mnogih bivših saveznika Sparte. To se naročito pokazalo u Tebi, gde je spartanski garnizon i proteran 378. pne., nakon čega je Teba je uspostavila kontrolu nad Beotijom i došla u sukob sa Spartom. U odlučujućoj bici kod Leuktre 371. pne. spartanska je vojska bila potpuno potučena, što je označilo kraj spartanske hegemonije nad Grčkom.
Opadanje Sparte
thumb|Gravira spartanskog admirala Lisandra.|200px Nakon poraza u bici kod Leuktre 371. pne., Sparta prolazi kroz period opadanja, od koga se nikada nije uspela u potpunosti oporaviti. Broj punopravnih Spartanaca, tzv. Spartijata, bio je opao na 600-700 osoba. Sledeće godine se tebanska vojska pod vodstvom Epaminonde našla pred samom Spartom. Epaminonda je opustošio Lakoniju i oslobodio mesenske helote. To je bio veliki udarac za Spartu, koja više nije bila u stanju da povrati svoju prevlast, ne samo u Grčkoj već i na samom Peloponezu. Tokom 360-ih pne. Teba je uspostavila svoju hegemoniju nad Grčkom. Godine 362. pne. Teba je ponovo porazila spartansku vojsku u bici kod Mantineje, ali je zbog pogibije tebanskog vojskovođe Epaminonde ova bitka označila kraj tebanske prevlasti u Grčkoj. Godine 338. pne. Sparta je odbila da se učlani u opštehelenski savez koji je formirao makedonski kralj Filip II, kako bi napao Persiju. Makedonski kralj je te godine opustošio Lakoniju i Sparti oduzeo znatan deo njene teritorije. Godine 333. pne. kralj Agis III uspostavio je spartansku kontrolu nad Kritom. Godine 331. pne. Agis III je podigao ustanak protiv makedonske hegemonije u Grčkoj i, iskoristivši Aleksandrov pohod u Aziju, pokrenuo je vojni pohod protiv Makedonije. Međutim, bio je teško poražen u bici kod Megalopolisa, u kojoj je i poginuo. Krajem 4. veka pne. oko Sparte su sagrađena prva utvrđenja. Spartanski kralj Arej I, imitirajući helenističke vladare, kovao je vlastiti novac sa svojim likom. Epirski kralj Pir napao je Spartu 272. pne.. Spartanci su pružili snažan otpor i odbili napad epirskog vojskovođe. Sredinom 3. veka pne. Sparta je bezuspešno učestvovala u Hremonidskom ratu protiv Makedonije. Tokom 3. veka pne. Likurgova agoga bila je sasvim napuštena i, uprkos pobedi nad Pirovom vojskom, Sparta je bila samo bleda senka svoje prošlosti.
Preporod i pad Sparte
thumb|left|Novčić sa likom poslednjeg spartanskog kralja, Nabisa.|200px U drugoj polovini 3. veka pne. Sparta je doživela kratkotrajan preporod. Na euripondintsko prestlje Sparte je 244. pne. stupio kralj Agis IV, koji je pokušao da sprovede reforme koje je trebalo da spasu državu od propasti. U to vreme u Sparti je bilo svega 700 punopravnih Spartijata. Međutim, Agisa su ubili njegovi politički protivnici, koji su se suprostavljali reformama. Oko 235. pne. na agijadsko prestolje Sparte stupio je Kleomen III, koji je nastavio Agisove reforme. On je izvršio preraspodelu obradivog zemljišta i napravio od Sparte značajnu vojnu silu. Kleomen je ušao u rat sa Ahajskim savezom radi borbe za prevlast na Peloponezu. U bici kod Dime 226. pne. Ahajci su bili pobeđeni i Sparta je povratila svoju dominaciju nad Peloponezom. Ahajski savez se našao u tako teškom položaju da je zatražio pomoć od Makedonije. U bici kod Selasije 222. pne. udružene ahajsko-makedonske snage porazile su spartansku vojsku i primorale Kleomena na bekstvo. Tada je prvi put bila zauzeta Sparta, koja ipak nije pretrpela velika razaranja. U Sparti je, nakon tri godine oligarhijske vlasti, ponovo uspostavljena monarhija 219. pne. Oko 207. pne. vlast u Sparti je preuzeo Nabis, koji je tvrdio da je direktan potomak nekadašnjeg kralja Demarata. On je obnovio spartansku vojsku, utvrdio Spartu i sklopio savez sa makedonskim kraljem Filipom V. Kada je Makedonija pretrpela poraz od rimske vojske 197. pne. u bici kod Kinoskefala, Sparta se našla u otvorenom sukobu sa Rimom i njegovim saveznikom Ahajskim savezom. Rimska vojska je uz pomoć Ahajskog saveza pod zapovedništvom Tita Kvinkcija Flaminina opsela gradove Gitij i Spartu 195. pne. Posle žestokog otpora, spartanska se vojska predala u Gitiju. Nakon snažnog ali neuspešnog otpora, Nabis je predao i Spartu, kako bi spasio njeno stanovništvo. Sparta je tada konačno izgubila svoju političku nezavisnost i bila je vraćena na granice koje je imala tokom 8. veka pne. Godine 192. pne. Ahajci su potpuno razorili Spartu porobivši njeno stanovništvo i silom je priključili Ahajskom savezu.
Predispozicija
__NOTC__ Termin predispozicija ima više značenja.
Sparta
Rimska Sparta
thumb|left|Gravira Sparte iz 1831, delo Abela Blua.|300px Tokom Punskih ratova Sparta je bila saveznica Rimske republike. Kada su Rimljani zauzeli Spartu 195. pne., poštovali su drevno dostojanstvo grada i nisu ga napali, uprkos nastojanjima Ahajaca da se grad uništi. Rimljani su odredili da Sparta zadrži određeni deo samouprave kao protivteža Ahajskom savezu. Rimljani su formirali Savez slobodnih Lakonjana 194. pne., u koji je pristupila većina gradova Lakonije, ali ne i sama Sparta. U vreme rimske vladavine Sparta je zadržala i u nekoj meri obnovila svoje običaje i postala neka neobična vrsta turističke atrakcije za Rimljane. Spominje se da su spartanski vojni kontigenti upotrebljavani kao specijalne jedinice rimske vojske. Godine 267./268. pne. Spartu je opljačkalo i spalilo germansko pleme Herula. Godine 378. n. e., nakon bitke kod Hadrijanopolja, jedna spartanska falanga porazila je odred Vizigota. Godine 396. vizigotski kralj Alarih I ponovo je zauzeo i spalio Spartu. Vizantijski izvori spominju da su neki delovi Lakonije ostali paganski sve do 10. veka n.e., kada je izvršeno masovno pokrštavanje tamošnjeg stanovništva. Zanimljivo je da je baš na teritoriji Sparte doživela procvat Despotovina Mistre, koja je bila jedan od najvažnijih centara vizantijske civilizacije između 13. i 15. veka n. e. Moderna Sparta osnovana je 1834. godine dekretom grčkog kralja Otona.
Državno uređenje
Glavna karakteristika spartanske države je bila poslušnost nadređenima i zakonima Sparte. Zakon u Antičkoj Sparti je važio jednako za sve, i definisao je jasno sva prava i obaveze spartanaca. Najviši cilj Spartanskih zakona je bio stvaranje stabilnog društva, poslušnih građana i disciplinovanih vojnika. Uz to su spartanski zakoni određivali da Sparta mora da izdržava samu sebe i da je ne mogu poremetiti spoljni ili unutrašnji neprijatelji. Treba napomenuti da je Antička Sparta imala najdugovečniji način vladavine u Antičkoj Grčkoj sa zapanjujućom političkom stabilnošću. Do rimskog osvajanja Grčke, Sparta nikada nije bila pod vlašću tirana, stranih okupatora, niti je doživela značajne političke i društvene promene kao ostali gradovi Antičke Grčke. Jedini izuzetak u svemu tome su bili ustanci državnih robova, helota.
Likurg
Državna organizacija Sparte dostiže skoro mitološke dimenzije. Kao prvi zakonodavac i utemeljitelj spartanskog društvenog sistema je prema tradiciji bio Likurg, koji je prema mnogima bio nepostojeća osoba i njegova uloga u stvaranju spartanskih zakona je sporna. <sup id="inlinead" class="reference">[d] Prema Aristotelu, Likurg je živeo za vreme prve Olimpijade u Antičkoj Grčkoj, 776. pne. Likurgov zakonodavni rad se zasnivao pre svega na uvođenju običaja, a ne zakona u Spartu. Likurg se vodio logikom da se zakoni vremenom menjaju, dok su običaji otporniji na vreme zato što se uvuku u svakodnevni život građana. Prema pesniku Pindaru, Likurg je napisao svoje zakone prema božijoj naredbi i da savetu od Pitije u Delfima. Pitija je potvrdila Likurgu da su njegovi zakoni dobri i da će sa njima proslaviti svoje sugrađane. Prema tradiciji kada se Likurg osigurao da će Spartanci poštovati njegove zakone sve dok se on ne vrati, on je odlučio da se više nikada ne vrati u Spartu. Izvršio je samoubistvo, odbijajući da jede. Pre toga je zahtevao od svojih sluga da se zakunu da će prosuti njegov pepeo da ga raznese vetar. Na taj način se Likurg nije vratio u Sparti za života, niti je vraćeno njegovo telo nakon smrti, dok su njegovi sugrađani ostali zauvek poslušni njegovim zakonima. Danas se smatra da Likurg možda i nije postojao uopšte. Antički istoričar Plutarh navodi da on čak nije ni siguran o bilo kojoj pojedinosti koja je napisana o Likurgu, i da je svaki podatak o legendarnom zakonodavcu Sparte potpuno nepouzdan.
Velika retra i Eunomija
thumb|Likurgova Velika retra.|500px Likurgovi zakoni su bili poznati pod imenom Velika retra (starogrč. μεγάλη ῥήτρα). Spartanci su generalno izbegavali da otkrivaju pojedinosti vezane za svoje zakona i običaje, i bilo je poznato da je lakedemonske zakone prikrivala izvesna količina tajanstvenosti. Savremeni istraživači dobijaju podatke o spartanskim zakonima od spartanskog pesnika Tirteja, čija su dela delimično sačuvana, kao i od istoričara Plutarha i Ksenofonta. Ti zakoni su uveli u Spartu, takozvanu Eunomiju, koja je označavala jednakost Spartanaca pred zakonom. Ta jednakost se odnosila na jednu vrstu demokratije kao što su bila društvena jednakost, jednakost u javnim kuhinjama (sisitije), u bogastvu kao i jednakost u spartanskoj falanzi. U svakom slučaju, Sparta nije imala demokratiju nalik onoj u Antičkoj Atini. Pravilnije spartansko državno uređenje je bila jedna mešavina više državnih uređenja. U tom državnom uređenju demokratija je važila samo za punopravne Spartance, aristokratija se odnosila na spartansku gerusiju, odnosno veće staraca, oligarhija na efore i monarhija na dva kralja.
Slobode spartanskog građanina nisu se odnosile samo na biološko nasleđe. Svaki mladi Spartanac morao je da dokaže, da može da pripada homijima. On je bio obavezan da uspešno okonča jedan strogi proces koji je imao cilj da napravi od Spartanaca snažne vojnike i lojalne građane. Taj proces je trebao da stavi do znanja svakom Spartancu da nije lako stići do nivoa punopravnog spartanskog građanina. Spartanski zakoni su se odnosili i prema opštem moralu građana Sparte. Ti zakoni su strogo zabranjivali svaku vrstu ekstravagancije i luksuza, i prikazivali su patriotizam i samožrtvovanje u bitkama kao vrhovne ideale spartanske države. Najgori čin koji je mogao da se uradi u spartanskoj državi je bio da se napusti bojno polje. Uprkos tome što u Antičkoj Sparti nije postojao zakon koji je kažnjavao one koje bi tokom bitke napustili bojno polje, to se smatralo veoma sramotno za Spartance i osramoćivalo svakoga ko bi tako nešto učinio. Glavni interesi spartanske države su bili pravljenje i održavanje vrhunskih vojnika, što bi moglo da se opravda i dorskom poreklu Spartanaca, i drevni strah Spartanaca od ustanka mnogobrojnih državnih robova, helota, što bi morao da se spreči prekomernom vojnom silom.
Kraljevi
thumb|left|Crtež spartanskog simbola, dokano, ([[Starogrčki jezik|starogrč. δόκανο) (levo) i reljef istog (desno). Taj simbol je pratio spartanskog kralja tokom vojnih pohoda. Arheološki muzej Sparte.|300px]] Antička Sparta je bila specifična i po tome što je imala dva kralja i dve kraljevske dinastije, istovremeno. Jedan kralj je pripadao kraljevskoj dinastiji Agijada, a drugi je pripadao kraljevskoj dinastiji Euripontida. Prema mitologiji, te dve spartanske dinastije su poticale od dvojice braće blizanaca, koji su bili potomci Heraklea. Jedan od njih se zvao Euristen, a drugi se zvao Prokle. U svakom slučaju obe familije su morale da se razlikuju jedna od druge, nije bilo dozvoljeno da sklapaju brakove i da njihovi članovi nose ista imena. Čak su im se i grobovi nalazili na različitim mestima. Dok je članovima porodice Agijada poslednje prebavilište bilo selo Pitana, Euripontidima je poslednje prebavilište bilo selo, Limne. Oba kralja su se smatrala jednakim, iako je Euristen kao stariji od dvojice blizanaca davao teorijsku prednost Agijadima.
Dolazak na spartanski presto se odvijao biološkim putem, bez obzira na lične sposobnosti naslednika. Prema Ksenofontu, sin je imao prednost u odnosu na brata iako je brat stariji, ako se rodio dok mu je otac bio kralj. Kraljevsko nasleđe u Antičkoj Sparti se nije odnosilo toliko na prvog sina koliko se odnosilo na onoga koji je rođen kada mu je otac bio kralj, to će Vizantijci kasnije označiti kao porfirogeneza. Treba dodati da su prema Plutarhu, Spartanci bili dosta fleksibilni prema tumačenju tog pravila. Prema njemu, Spartanski kraljevi su bili izuzeti od vojničkog vežbanja koja su bila obavezna njihovim podanicima.
Tokom vojnih pohoda, spartanski kraljevi su sami donosili odluke. Prema Aristotelu, spartanska monarhija je imala nasledno vojničko vođstvo. U ratu je kralj imao ovlašćenja vrhovnog komandanta, i mogao je da odluči o primirju. Spartanski kralj je uvek ratovao na desnoj strani falange, u prvom redu, okružen počasnom gardom. Spartanski kralj je u ratu polagao pravo na život i smrt svojih vojnika, kao i nad svojim podanicima ali samo uz saglasnost efora. Spartanski kraljevi su međutim morali da odgovaraju eforima kada bi se vratili u Spartu posle vojnog pohoda. Takođe, spartanski kraljevi su bili članovi veća staraca zajedno sa ostalih 28 članova tog veća, koji su bili iz aristokratskih porodica i morali su navršiti 60 godina života. Na kraju, spartanski kraljevi su bili sveštenici Lakedemonskog Zevsa ili nebeskog Zevsa, i oni su pridavali javne žrtve bogovima.