cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Detective Story (film, 1951)
Ogorčeni policajac, detektiv Jim McLeod (Douglas) predvodi niz ostalih likova u sivilom ispunjenoj dnevnoj borbi detektiva s uličnim razbojnicima. Uskoro će otkriti da ga njegova opsesivna potraga za dr. Schneiderom koji zarađuje novac obavljajući ilegalne pobačaje vodi do vlastite supruge za koju otkriva da je i sama bila na pobačaju. Ostali likovi koji kroz jedan dan prolaze kroz policijsku postaju uključuju mladog lopova, par provalnika i naivnu kradljivicu.
Abano Terme
Historija
Nakon tog je propadao do 12. vijeka kad ga je zauzela Padova, koja je obnovila terme. Zatim je postao objekt dinastičkih borbi između padovanske porodice Da Carrara i veronske Della Scala, to je potrajalo do 1314. kad ga je razorio Cangrande I iz Dinastije Della Scala.
Detective Story (film, 1951)
Radnja
Film započinje uhićenjem kradljivice (Lee Grant) i njezinim dovođenjem u 21. policijsku postaju u New Yorku. Izvan stanice, detektiv Jim McLeod (Kirk Douglas) dijeli romantični trenutak sa svojom suprugom Mary (Eleanor Parker) i njih dvoje raspravljaju o djeci koju planiraju imati. On se uskoro vraća u postaju kako bi procesuirao mladog lopova Arthura Kindreda (Craig Hill).
Abano Terme
Privreda
Ekonomija grada bazira se prvenstveno na balnearnom turizmu. Od industrije ima brojne male firme koje proizvode široku paletu proizvoda; od kozmetike, obuće, odjeće do namještaja i kemijskih proizvoda.
Detective Story (film, 1951)
Radnja
Nedugo potom McLeod se susreće s Endicottom Simsom (Warner Anderson), odvjetnikom "nizozemca" Karla Schneidera (George Macready), doktora iz New Jerseyja koji je ostao bez dozvole i kojeg se sumnjiči za ubojstvo. Sims obavještava poručnika Monahana (Horace McMahon) da se Schneider želi predati kako bi izbjegao McLeodeov bijes, a koji je navodno krenuo u gnjevnu akciju protiv doktora za kojeg se sumnja da radi ilegalne pobačaje. McLeod izražava svoju mržnju prema Schneideru (i zapravo svim kriminalcima) smatrajući da je zakon uvijek na njihovoj strani.
Abano Terme
Pobratimski gradovi
Àbano Tèrme ima pobratimske ugovore sa slijedećim gradovima;
Detective Story (film, 1951)
Radnja
Uskoro u postaju dolaze dvojica provalnika - Charley Gennini (Joseph Wiseman) i Lewis Abbott (Michael Strong). Uz pomoć svog partnera Brodyja (William Bendix), McLeod ispituje dvojicu muškaraca i uspijeva natjerati Abbotta da se okrene protiv Genninija. Daljnja istraga dokazuje da je Gennini pravi lopov, a kada dođu do njegovog dosjea otkrivaju da je počinio mnogo teže prekršaje od obične krađe.
Kada Schneider u pratnji Simsa dođe u stanicu, McLeod ga obavještava da će se na prepoznavanju suočiti sa svojom asistenticom gđicom Hatch (Gladys George). Na McLeodovo gađenje, Schneider je već ranije podmitio gđicu Hatch s krznenim kaputom pa ga ona ne izdvoji na prepoznavanju. McLeod pobijesni i naziva gđicu Hatch lažljivicom prije nego ju izbaci iz stanice. Priznaje Joeu Feinsonu (Luis Van Rooten) da ga njegova mržnja prema vlastitom ocu i njegovom "kriminalnom umu" (zbog kojeg je njegova supruga završila u umobolnici) tjeraju da bude grub prema svim prijestupnicima.
McLeod nakon toga vodi Schneidera u bolnicu Bellevue gdje se nalazi mlada Schneiderova žrtva. Međutim, na putu do bolnice McLeod saznaje da je djevojka preminula, a bez nje više ne postoji slučaj protiv Schneidera. Na putu natrag do postaje, Schneider prijeti McLeodu s informacijama koje navodno ima protiv detektiva. McLeod na to odgovara šamaranjem i udaranjem Schneidera dok se ovaj skoro ne onesvijesti. Dok ambulantna kola dolaze po Schneidera, on poručniku Monahanu spominje prezime "Giacoppetti" i jednu ženu koji su navodno povezani s McLeodom. Kada Sims započne ispitivati McLeoda i Monahana o detaljima cijelog slučaja, Monahan - bez prisustva McLeoda - kaže da se radi o Mary McLeod.
Za to vrijeme u postaju dolazi Arthurov šef Albert R. Pritchett (James Maloney) kako bi podigao optužnicu protiv Arthura. Stara prijateljica njegove obitelji, Susan (Cathy O'Donnell) također dolazi i daje Pritchettu 120 dolara koje je uspjela namaknuti kako gospodin Pritchett ipak ne bi podignuo optužnicu protiv njezinog prijatelja. McLeod naziva Arthura lopovom, ali ona svejedno moli Pritchetta i kune se da će mu ostatak ukradenog novca vratiti sljedeći dan. Arthur je ukrao novce kako bi platio večeru za svoju bivšu djevojku u očajničkom pokušaju da je dobije natrag. Brody simpatizira Arthura i razgovara s Pritchettom te ga nagovara da uzme novac od Susan. Međutim, ljutit zbog Brodyjevog djelovanja, McLeod ipak uspije nagovoriti Pritchetta da podigne optužnicu govoreći da prvo kriminalno djelo uvijek stvara pravog kriminalca (daje za primjer Genninija) te da im se nikada ne smije pokazati milost.
Mary uskoro sve priznaje i svome suprugu i moli za njegov oprost, ali ju on brutalno odbija i govori da bi radije da umre sam nego da otkrije da mu je žena "drolja" te ju također upita da li je doktor Schneider kriv za to što njih dvoje sada ne mogu imati djece. Šokirana i duboko povrijeđena Jimovom reakcijom, Mary napušta postaju u suzama.
Kasnije toga dana Mary ponovno dolazi u postaju kako bi se oprostila od McLeoda, a on je moli da ostanu zajedno. Mary pristaje, ali nakon Simsovog komentara o Marynom ljubavnom životu, McLeod ponovno poludi i upita ju s koliko je muškaraca bila prije nego su se njih dvoje upoznali te joj govori da ne može prestati u glavi vrtiti "njezine prljave slike". Nazivajući ga okrutnim i osvetoljubivim, Mary zauvijek ostavlja McLeoda ne želeći "završiti u mentalnoj ustanovi". Zaklinje se da ga više nikada ne želi vidjeti.
U međuvremenu pljačkaš Gennini iskorištava metež koji nastaje kada jedna žena vrišteći utrčava u postaju i govori da je opljačkana te uzima pištolj jednog od policajaca i nekoliko puta upuca McLeoda. McLeodove posljednje riječi upućene su za njegovu suprugu koju moli za oprost, a od ostalih kolega traži da budu blagi prema Arthuru Kindredu. Nakon što umre, uznemireni Brody oslobađa Arthura i govori mu da mu je bolje da od njega ne napravi majmuna. Arthur i Susan (koji su nedugo prije toga jedno drugome izjavili ljubav) napuštaju postaju dok Monahan istovremeno zove svećenika, a Joe medije kako bi ih obavijestio o McLeodeovoj smrti.
Glumačka postava
mini|200px|[[Kirk Douglas - glumac koji u filmu Detektivska priča tumači ulogu glavnog lika Jima McLeoda. Douglas je za portret ogorčenog, energičnog detektiva dobio nominaciju za Zlatni globus u kategoriji glavnog glumca u dramskom filmu.]]
Produkcija
Filmska verzija izostavlja detalje iz kazališnog komada koji se odnose na kriminalno podzemlje i opasnost policijskog posla.
Tijekom produkcije film je imao određenih problema s Produkcijskim kodom. Produkcijski kod nije dopuštao ubijanje policajaca niti bilo kakve reference na pobačaje. Joseph Breen predložio je da se eksplicitne reference na pobačaj zamijene izrazom "farma beba". Međutim, kada je film pušten u kino distribuciju, kritičari su svejedno interpretirali dr. Schneidera kao osobu koja provodi ilegalne pobačaje. Breen i William Wyler predložili su MPAA-u da ublaže kod i dopuste ubijanje policajca ako je isto apsolutno neophodno za razvoj radnje. Svi su se složili pa je ubojstvo policajca na kraju filma ostalo kao i u predstavi.
Oscar
Film Detektivska priča imao je 4 nominacije za prestižnu nagradu Oscar, ali nije osvojio niti jednu.
Zlatni globus
Film Detektivska priča imao je 3 nominacije za nagradu Zlatni globus, ali nije osvojio niti jednu.
Caltanissetta
Caltanissetta (sicilijanski: Nissa, ili Cartanissetta) je talijanski grad na Siciliji, administrativni centar istoimene provincije Caltanissette. Grad je 2011. imao 61.711 stanovnika.
Geografija
Caltanissetta leži u sredini Sicilije, zapadno od rijeke Salso, u planinama na nadmorskoj visini od 588 m. Udaljena je 150 km jugoistočno od Palerma. Centar grada je Piazza Garibaldi, a moderni dio grada prostire se zapadno od njega.
Historija
Neki historičari smatraju da je Caltanissetta bila starovjekovni arapski Gibil Gabib, ili da ima genezu s obližnjim arheološkim nalazištem Sabucina, ali prvi pisani izvori o gradu su iz 1086. godine, što je doba normanske vlasti nad Sicilijom. Tokom 18. vijeka grad je bio poznat po eksploataciji sumpora, ali su se nalazišta iscrpila krajem 20. vijeka. Za Drugog svjetskog rata grad je pretrpio velika oštećenja od bombardiranja i teških borbi koje su se u njemu vodile 1943. godine.
Znamenitosti
thumb|left|240px| [[Barokna katedrala Santa Maria la Nova]] Najveće znamenitosti Caltanissette su barokna katedrala Santa Maria la Nova, posvećena 1622. godine, te barokna palača Moncada. Pored grada leži normanski zamak Pietrarossa i samostan Santo Spirito koga je podigao normanski grof Roger I sa ženom u 11. vijeku. Grad ima muzej s bogatom arheološkom zbirkom.
Privreda
Caltanissetta je trgovački centar poljoprivrednog kraja.
Aklidinijum bromid
Aklidinijum bromid je organsko jedinjenje, koje sadrži 26 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 564,555 Da.
Sikstinska kapela
Sikstinska kapela (latinski: Cappella Sistina) ili jednostavno Sikstina je u izvornom značenju papinska kućna kapela u sklopu Vatikanske palače u Rimu. Izgradio ju je arhitekt Giovani de' Dolci između 1475. i 1483. godine po nalogu Siksta IV. koji je zahtijevao da to zdanje bude svedeno na najbitniji arhitektonski oblik, zatvoreno i gotovo nepristupačno izvana, takoreći utvrđeno.
Drugo značenje je zbor od 32 pjevača crkve sv. Petra u Rimu (na talijanskom: Il Collegio dei Capelloni Cantori della Cappella Pontificia) koji pjeva pri papinom bogoslužju. Razvio se iz Schole cantorum pape Grgura Velikog u 6. stoljeću, a u današnjem ga je obliku uredio papa Siksto IV. (druga polovica 15. stoljeća). Naziv je dobio upravo po Sikstinskoj kapeli sagrađenoj za njegovog pontifikata.
Freske na zidovima
thumb|300px|[[Pietro Perugino, Krist predaje ključeve sv. Petru, 1480.-1482., freska, oko 335 × 550 cm.]] thumb|300px|[[Sandro Botticelli, Kažnjavanje Koraha, 1481.-1482., freska, 348,5 × 570 cm.]] Slikarske dekoracije započete 1481. godine su pretvorile tu strogu, gotovo oguljenu kapelu, u dragocjenu pinakoteku talijanskog renesansnog slikarstva 15. i 16. stoljeća. Već je sam papa Siksto IV. povjerio nekolicini najboljih slikara iz tog doba, kao što su bili Perugino, Botticelli, Ghirlandaio i Cosimo Roselli, izradu paralelnih prizora iz Starog i Novog zavjeta koji se sučeljavaju na središnjem pojasu dvaju zidova. Te prve freske paralelno na bočnim zidovima predstavljaju Mojsijev život s jedne strane i Kristov život s druge.
Gotovo svaka četvorina može se povezati s paralelnom na drugoj strani. Veoma ih je zanimljivo uspoređivati gledajući naizmjenično na jednu i drugu stranu. Tako Mojsijevu putu u Egipat, koji se pripisuje Pinturicchiju, na suprotnoj strani odgovara Isusovo krštenje koje je jamačno naslikao Pinturicchio. Pored klasičnih kršćanskih simbola u pozadini, u dolini su vidljivi rimski spomenici.
Slijede Botticellijevi radovi: u starozavjetnom nizu slijeva Mojsije s Jetrovim kćerima, a u evanđeoskome zdesna Bičevanje Krista i Ozdravljenje gubavca.
Na redu su Prijelaz kroz Crveno More, rad Cosima Rosselija koji alegorijski veliča veliku pobjedu papinskih trupa Siksta IV. Protiv Napoletanaca u Campomarteu (1482.) na strani posvećenoj Starom zavjetu, a nasuprot Poziv prvim apostolima, rad Michelangelovog učitelja Ghirlandaija.
Potom Rosselijeva Predaja ploča Saveza, koje je Mojsije slomio vidjevši da izraelski narod obigrava oko zlatnog teleta obožavajući ga, s jedne strane, a Govor na gori s druge strane.
Gustav Meyrink
Gustav Meyrink (pravim imenom Gustav Meyer; 19. januar 1868 - 4. decembar 1932) bio je austrijski književnik poznat po djelima žanra fantastike koje su mu donijele veliki ugled na njemačkom govornom području u prvoj polovici 20. vijeka.
Sikstinska kapela
Freske na zidovima
Ta dva niza fresaka završavaju ondje gdje bi teoretski bila ulazna vrata, nasuprot glavnom oltaru. Tu je Signorelli za starozavjetni niz naslikao Prepirku oko Mojsijeva tijela. Zadnji događaj iz Evanđelja je Kristovo uskrsnuće koje je izvorno naslikao Ghirlandaio. Te dvije freske su nažalost, uništene urušavanjem zida 1522. Kad je zid obnovljen te su freske ponovo naslikali dva skromna predstavnika Manirizma: Hendrik van der Boek i Matteo da Lecce.
Gustav Meyrink
Rodio se kao vanbračno dijete barona Karla von Varnbülera i glumice Marije Wilhelmine Adelheyd Meier. Djetinjstvo je proveo u Münchenu i Hamburgu, prije nego što se preselio u Prag gdje će provesti najveći dio mladosti, i koji će postati važna inspiracija za njegov književni opus. Kao mladić se bavio bankarstvom, a 1892. je neobični incident - kada ga je u pokušaju samoubistva zaustavila brošura koju je netko gurnuo ispod njegovih vrata - potakla da izučava okultne nauke, Kabalu i istočnjački misticizam. Književnu karijeru je otpočeo objavljujući satiričke priče 1902. godine, a bavio se i prevođenjem na njemački. Najveći je uspjeh postigao sa fantastičnim romanom Der Golem iz 1915. godine. Kao gorljivi pacifist se otvoreno suprotstavljao prvom svjetskom ratu.
Sikstinska kapela
Svod Sikstinske kapele
thumb|300px| [[Michelangelov Svod Sikstinske kapele ]] thumb|300px| [[Stvaranje čovjeka (prije restauracije) ]] thumb|300px| Stvaranje čovjeka (restaurirano) Julije II., uvijek željan novih pothvata, naručio je 1508. od mladog Michelangela da oslika svod Sikstinske kapele. Taj golem rad ostvaren na podlozi izvorno obojenoj u plavo sa zlatnim zvjezdama započet je u svibnju 1508., a dovršen na Dan mrtvih 1512., dvadeset i tri godine prije nego je počeo slikati Posljednji sud.
Objektivne poteškoće uslijed prostranosti (površini od gotovo 800 m²) i ogoljenosti svodne površine Michelangelo je briljantno svladao izumom koji otkriva svu složenost njegovog genija. On je iznad zbiljskih arhitektonskih elemenata postavio oslikanu arhitektonsku strukturu koja je, zapanjujućčim trodimenzionalnim efektima, smjestio različite figurativne teme.
Rad na oslikavanju svoda otkriva da je pored slikarstva i kiparstva Michelangelo bio i revolucionarni arhitekt. Proroci, sibile i svi drugi likovi predstavljaju ostvarenja velikog umjetnika koji je znao na izvanredan način spojiti slikarstvo, kiparstvo i arhitekturu, iskoristivši posebno poimanje svoda za dinamično uklapanje impozantnih likova u prizore.
U složenu kompoziciju uklopio je niz od devet četvorina s Pričama o postanku koje se nižu kronološkim rdom, od glavnog oltara prema zidu glavnog ulaza. Devet različitih četvorina prikazuju ove motive:
Proroci i Sibile u trokutnim prostorima gdje se svod zakrivljuje najveći su likovi tog monumentalnog djela. Svi su u sjedećem položaju okruženi anđelima i anđelčićima. Prikazani su: Jona, Libijska sibila, Daniel, Kumanska sibila, Izaija, Delfijska sibila, Zaharije, Joel, Eritrejska sibila, Ezekiel, Perzijska sibila i Jeremija.
Ajin
framed|Ajin
Ajin ili Ayn (עין) je 13. Slovo hebrejskog pisma i ima brojčanu vrijednost od 70. Na staro-hebrejskom jeziku slovo Ajin je bio grleni glas koji je imako sličan zvuk kao podrigavanje, danas taj zvuk samo još koriste Židovi iz Jemena. Današnji zvuk Ajin-a je isti kao kod slova Alef.
Sikstinska kapela
Svod Sikstinske kapele
Sa strana glavnog oltara slijeva vidimo Amanovo kažnjavanje, zdesna Brončanu zmiju, a na suprotnom zidu David i Golijat slijeva a Judita i Holoferno zdesna.
Ajin
Šifra znaka
U standardu ISO 8859-8 simbol ima kod 0xf2.
ܥܐ Ayin (lizherenn) Ayin Ayn Ajin
Sikstinska kapela
Oltarna freska Posljednjeg suda
thumb|300px| [[Michelangelov Posljednji sud ]] Otkako je Michelangelo započeo ukrašavati svod pa sve do ostvarenja Posljednjeg suda ma zidu glavnog oltara prošle su dobre 23 godine, razdoblje u kojemu je luteranska reforma preobrazila kršćanski svijet a Rim pretrpio najstrašnije pljačkaško haranje u svojoj povijesti.
Posljednji sud na zapadnom zidu, iza oltara, je jedinstveno, veličanstveno i neponovljivo djelo, što nas osvaja i dominira sjajnom odvažnošću stvaratelja koji je tu prenio svu svoju snagu. Mjesto gdje se sažima Božanstvena komedija i gdje pitoreskno eksplodira "Dies irae", Michelangelo je započeo 1535., na zahtjev pape Pavla III., a završio 1541.
Tristo likova ispunjaju nacrt zapanjujuće dosljednosti i jasnoće, gdje je prostor organiziran kao istinska arhitektura likova. Veličanstvenim prizorom dominira lik Krista, neumoljiva Sunca, uzdignute desnice, u znak osude. Bogorodica uz njegov bok predstavlja uvijek živu vezu između Krista i čovječanstva. Ostali likovi suda su proroci, apostoli i mučenici. (Michelangela je zanimalo sve što je neobično ili "drukčije", pa je svoj iskrivljen i izobličen autoportret naslikao skriven u oguljenoj koži što je mučenik, sv. Bartolomej drži u ruci.) Zdesna Mojsiju su izabrani, slijeva osuđeni. Na nebu su, u lunetama, svrstani anđeli s predmetima kojima je mučen Krist. U dnu lijevo je prizor uskrsnuća mrtvih: grupa anđela u sredini, noseći sudnju knjigu, pušu u trublje, dok iz otkrivenih grobova ustaju mrtvi da bi se okupili u Jošafatskoj dolini. I dok se dobri uzdižu u Nebo praćeni nemoćnim bijesom demona, zli su survani u bezdan, gdje ih čeka Haron s lađom i Minos, pakleni sudac.
Na ženske crte Posljednjeg suda morao je utjecati lik predivne pjesnikinje Vittorije Colonne, prema kojoj je Michelangelo gajio strastvene osjećaje.
Uporaba
Sikstinksa kapela, neprekidno pretrpana posjetiteljima, zatvara se za posjete kada se održava konklav, sazvan nakon papine smrti radi izbora njegova nasljednika. Sikstinska kapela postala je sjedište konklava odmah nakon njezina završetka, potkraj 15. stoljeća, zahvaljujući i svojoj kompaktnoj i utvrđenoj arhitekturi koja je učinila osobito pogodnom za tajnovitost te izborne skupštine. Posljednjih stoljeća konklavi su se održavali i u Krivinalskoj palači (papinskoj rezidenciji od 16. do 19. stoljeća). Pošto su talijanske trupe zauzele Rim 1870., a pape se dragovoljno zatočile u Vatikanu, Sikstinska kapela je ponovno postala isključivo mjesto izbora papa.
Po posebnoj tradiciji rezultat svakog glasovanja u konklavu objavljuje se vanjskom svijetu dimom, nastalim spaljivanjem listića kojima se biralo. Ako papa nije izabran, dim je iz dimnjaka Kapele crn, zahvaljujući dodatku posebnih tvari. Na kraju, kada izaberu papu, spaljuju se samo glasački listići koji daju bijeli dim.
Ne treba zaboraviti da je Sikstinska kapela od samog početka bila središte duhovne glazbe. Veliki skladatelj Pierluigi da Palestrina, u 16. stoljeću jedan od utemeljitelja komorne glazbe, bio je dirigent Papinske kapele.
Restauracija i kontroverze
Godine 1980. započeti su golemi restauratorski zahvati na svodnim freskama i Posljednjem sudu koji su trajali 14 godina pobudivši veliku pozornost u cijelom svijetu.
Temeljitim čišćenjem, odnosno otapanjem debelog sloja prašine i čađi koji su se stoljećima taložili na slikama, kao i otklanjanjem posljedica nevještog restauriranja životinjskim ljepilima u 18. stoljeću, izašle su na vidjelo žarke boje, djelomice neočekivano, što je navelo neke znanstvenike da preispitaju teoriju o prevlasti crteža nad kromatizmom u Michelangelovom slikarskom izrazu. Tako drastičan povrat u prijašnje stanje izazvao je žive rasprave među jednima koji smatraju da svaki restauratorski zahvat mora voditi računa o "četvrtoj dimenziji", odnosno vremenu, tako da se vidno očuva njegova patina, i drugima koji pretežno uzimaju u obzir zahtjev da se umjetničko djelo filološki rekonstruira u svoju izvornu zbilju, kada je to moguće.
Komunistička partija Jugoslavije
Komunistička partija Jugoslavije (KPJ;, ), od 1952. godine Savez komunista Jugoslavije (SKJ;, ), je bila komunistička partija u Jugoslaviji.
KPJ je osnovana 1919. godine kao najsnažnija KP na Balkanu, pod nazivom Socijalistička radnička partija Jugoslavije (komunista) (SRPJ(k)). Nakon velikog uspeha na izborima, zabranjena je i desetkovana policijskom represijom već krajem 1920. godine.
Od 1918. do 1928. godine trajao je "dramatski period" partijskog života, tragično razdob­lje krvavih sudara sa dvorom i generalatom, a isto tako razorne "frakcijske borbe" između ljevice i desnice unutar partijskih redova. Uprkos tome, ilegalna KPJ do 1928. godine održava svoja prva četiri kongresa, a onda u narednih 20. godina ne održava nijedan. U periodu bez kongresa (1928-1948) došlo je do "rigidne staljinizacije KPJ", koja kulminira sa likvidacijom CK Milana Gorkića 1937. i imenovanjem Josipa Broza za generalnog sekretara 1940. godine.
Tokom drugog svetskog rata od 1941. do 1945. godine, KPJ je predvodila narodnoooslobodilački partizanski pokret, koji je porazio fašističke sile Osovine i njihove domaće saradnike, oslobodivši Jugoslaviju. Od 12.000 predratnih članova KPJ, u ratu je poginulo 9.000.
Nakon oslobođenja, partija je brzo učvrstila svoju moć, promenila iz temelja državno uređenje i uvela socijalizam i jednopartijski sistem u novoj Jugoslaviji. Partija, na čijem čelu je od 1937. do 1980. godine bio Josip Broz Tito, je bila prva komunistička partija na vlasti u istoriji komunističkog pokreta koja se otvoreno suprotstavila zajedničkoj politici koju je diktirao Sovjetski Savez i bila je izbačena iz Informbiroa 1948. godine, kada je Staljin optužio Tita za nacionalizam i skretanje udesno. Nakon unutrašnjih čistki, partija je promenila ime u Savez komunista Jugoslavije i usvojila politiku radničkog samoupravljanja i nezavisnog komunizma, poznatu kao titoizam.
Doživotni predsednik Tito je preminuo 1980. godine. Partija se raspala januara 1990. godine, na svom Četrnaestom kongresu, a ubrzo zatim je došlo do građanskog rata i raspada Jugoslavije.
Kongres ujedinjenja
minijatura|Delegati Prvog kongresa SRPJ(k) ispred zgrade nekadašnjeg hotela Slavija, Beograd 1919. godina. Krajem XIX i početkom XX veka u gotovo svim jugoslovenskim zemljama osnivaju se radničke partije. Prvi svetski rat je ušao u radnički pokret kao prihvatanje osnovnih smernica Druge Internacionale o suprostavljanju ratu i ratnim opasnostima. Pobeda Oktobarske revolucije 1917. bila je podsticaj za dublja revolucionarna kretanja. 1918. godine je formirana Jugoslavenska komunistička grupa pri Ruskoj komu­nističkoj partiji (boljševika), čiji je sekretar bio Vladimir Ćopić. Iste godine je u Rusiji osnovana Komunistička partija Srba, Hrvata i Slove­naca.
Revolucionarno buđenje masa u Jugoslaviji proširuje se pod uticajem povratnika iz Oktobarske revolucije iz Rusije i revolucije u Mađarskoj 1919. godine.
U vreme stvaranja Kraljevine SHS, u decembru 1918. godine, rukovodstva socijaldemokratskih partija Srbije i Bosne i Hercegovine dala su inicijativu za ujedinjenje radničkih organizacija u novoj državi. Kongres ujedinjenja socijaldemokratskih partija i organizacija, održan u Beogradu od 20. do 23. aprila 1919. godine.
Na Kongresu je bio prisutno 432 delegata koja su zastupali 130.000 organizovanih pripadnika klasnog radničkog pokreta iz svih krajeva zemlje. Kongres je doneo odluku o stvaranju Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) (SRPJ(k)) - izjasnio se za revoluciju i diktaturu proletarijata i za pristupanje Komunističkoj internacionali. Usvojen je Statut partije, sličan statutima ranijih socijaldemokratskih partija. Izabrano je rukovodstvo partije, a za predsednika, odnosno sekretara izrabrani su Filip Filipović i Živko Topalović.
Tada je uz učestvovanje istih delegata održan i Kongres sindikalnog ujedinjenja, koji se izjasnio za jedinstvo sindikalnog pokreta i izabrao Centralno radničko sindikalno veće Jugoslavije (CRSVJ). Održana je i Konferencija žena socijalistkinja koja je prihvatila program SRPJ(k). U Zagrebu je 10. oktobra 1919. godine osnovan Savez komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ) koji je takođe usvojio program SRPJ(k).
Izborni uspeh i zabrana
minijatura|185px|Prof. [[Filip Filipović, jedan od osnivača KP Jugoslavije i njen prvi sekretar, izabran za gradonačelnika Beograda 1920. godine, kome nije dozvoljeno da preuzme funkciju.]] minijatura|left|185px|[[Svetozar Delić, komunist, izabran za gradonačelnika Zagreba 1920. godine, kome nije dozvoljeno da preuzme funkciju.]]
Na Drugom kongresu KPJ, održanom od 20. do 25. juna 1920. godine u Vukovaru, usvojen je prvi program Partije, u kojem su izlažene idejno-političke osnove i ciljevi revolucionarne borbe i promenjeno je ime partije u Komunistička partija Jugoslavije. Za nove sekretare partije izabrani su Filip Filipović i dr Sima Marković.
Na opštinskim izborima u martu i avgustu 1920. partija je osvojila mnoge gradove (Beograd, Zagreb, Osijek, Skoplje, Niš i dr.), a na izborima za Ustavotvornu skupštinu, novembra 1920, dobila je 59 mandata, od ukupno 419 poslaničkih mandata čime je postala treće stranka po broju poslanika u Skupštini. Gledajući po današnjim državama KPJ je svoj najbolji rezultat imala u Crnoj Gori s 38 % glasova, potom u Srbiji s 15 % dok je u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Sloveniji osvojila po manje od 10 % glasova. U leto 1920. godine KPJ je imala preko 65.000 članova, ujedinjeni sindikati oko 210.000, a ujedno je pobedila na izborima, osvojila vlast u gradu Beogradu iako će joj potom kralj zabraniti formiranje gradske vlasti.
Smatrajući Komunističku partiju za pretnju, kralj Aleksandar je, optužujući KPJ da priprema prevrat, iskoristio sukobe sa žandarmerijom i vojskom u štrajkovima rudara Bosne i Hercegovine i Slovenije, te je objavio „Obznanu“, tj. naredio je da se do donošenja Ustava zabranjuje svaka komunistička aktivnost.
Čim je usvojen novi ustav, Skupština je 2. avgusta 1921. godine donela "Zakon o zaštiti države", kojim je komunistička aktivnost kvalifikovana kao zločinačka. U obrazloženju tog zakona KPJ je optužena kao krivac za neuspeli atentat na regenta Aleksandra i atentat na ministra policije Milorada Draškovića.
Progon partije i frakcijska borba
minijatura|Naslovna stranica cenzurisanih [[Radničke novine|Radničkih novina iz 1920. godine.]] thumb|[[Triša Kaclerović, sekretar KPJ, govori na skupu u Kragujevcu protiv Obznane.]] thumb|Grupa komunista i naprednih radnika jednog električarskog preduzeća u Beogradu 1924. godine.
U ilegali su počele frakcijske borbe u KPJ. Ubrzo je konstituisana Leva frakcija unutar KPJ, koja je uspostavila vezu sa Komunističkom radničkom partijom Nemačke (ocepljenom od KP Nemačke), u nameri da raskrinkaju "oportunističku politiku Treće internacionale." Sima Marković, vođa desne frakcije, je radio u nezavisnim sindikatima sa sedištem u Beogradu, smatrajući da je zabrana KPJ prolazna i da ima mesta za rad. Istovremeno, na četvrtom kongresu Kominterne 1922. godine, govornici su kritikovali vođe KPJ koji su bili "posvetili svu svoju pažnju izbornoj pobedi", zapostavljajući komunističke metode klasne borbe.
Beograd je bio centar desne frakcije, dok je Zagreb bio centar leve frakcije, i tradicionalno najveće partijske organizacije. Vođe ljevice su bili Đuro Cvijić, Kamilo Horvatin, Kosta Novaković, Triša Kaclerović, August Cesarec, Moše Pijade, Pavle Pavlović, Rajko Jovanović, Vladimir Ćopić i drugi. Na čelu desnice stajali su dr Sima Marković, Lazar Stefanović, Milivoje Kaljević, Ljuba Radovanović, Života Milojković, Mihajlo Todorović i drugi.
Centralni komitet KPJ odlučio je da se uz zabranjenu KPJ osnuje jedna legalna radnička partija preko koje bi komunisti vodili borbu protiv buržoaske vlasti. U januaru 1923. održana je u Beogradu zemaljska konferencija na kojoj je osnovana Nezavisna radnička partija Jugoslavije (NRPJ). Partija je u to vreme imala 1.000 članova i izdavala je svoje novine „Okovani radnik“. Kroz debatu (1923.) u Nezavisnoj radničkoj partiji Jugoslavije, KPJ je postavila osnove svoje politike u nacionalnom pitanju.
18. jula 1924. u Rezoluciji Centralnog odbora NRPJ proklamuje se pravo na samoopredeljenje svih nacija Jugoslavije, a za njihov kasniji slobodni sporazum u Federaciji radničko-seljačkih republika Balkana. NRPJ ocenjuje da "jedan od prvih zadataka u tom pravcu jeste borba protiv srpskog šovinizma".
KPJ je vodila odlučnu borbu za pravo samoopredeljenja svih ugnjetenih nacija, pri tom naglašavajući polovičnost takvih mera i podsećajući da je jedino istinsko rešenje nacionalnog pitanja stvaranje Balkanske federacije. Sa ovim stanovištima suprotnim unitarizmu i separatizmu – KPJ je postala jedina opštejugoslovenska snaga. Kao odgovor na pojačanu aktivnost 1924. godine zabranjen je rad NRPJ.
U rukovodstvu Partije stvorene su dve grupe-frakcije, čiji je sukob slabio snagu Partije.
Antifrakcijska linija
minijatura|185px|[[Josip Broz u zatvoru 1928.]]
25. i 26. februara 1928. godine održana je Osma zagrebačka partijska konferencija koja je značajna jer je na njoj pobedila linija protiv frakcionaštva u KPJ, a među najaktivnije »antifrakcionaše« treba ubrojiti Đuru Đakovića, Blagoja Parovića, Josipa Broza i druge. Na konferenciji je odglasana tzv. Titova rezolucija (sa 27 glaso­va, 3 protiv i 1 ustegnut) kojom su oštro osuđene i leva i desna frakcija u KPJ.
Sa konferencije je upućeno pismo Kominterni kako bi ona svojim autoritetom poduprla inicijativu zagrebačke partijske organizacije u uklanjanju frakcionaštva u KPJ. Izvršni komitet Komunističke internacionale (IK-KI), dva mjeseca kasnije, maja 1928, svojim je Otvore­nim pismom ocijenio pobjedu Titove rezolucije kao do­kaz za prijelom sa jalovim intelektualnopolitičkim nad­mudrivanjem u Partiji koja se, po riječima IKKI, pre­tvorila u "diskusioni klub", potisnuvši u pozadinu sva živa pitanja stvarne političke borbe.
1928. godine Kominterna je uputila u Jugoslaviju grupu "instruktora" da među partijskim članstvom rade na sprovođenju „Otvorenog pisma Kominterne članovima KPJ“. Pripadnik tadašnje opozicije, Ante Ciliga ovu grupu naziva nasumično skupljenim avanturistima, karijeristima i "banditima koji nikada nisu imali nikakve veze sa jugoslovenskim pokretom", uz nekoliko časnih radnika među njima kao što je Đuro Đaković.
Četvrti kongres KPJ održan je u Drezdenu, u Nemačkoj od 6. do 12. novembra 1928. godine, istakao je da se Jugoslavija nalazi pred revolucionarnim raspletima. Kongres je osudio levu i desnu frakciju. Za političkog sekretara izabran je Jovan Martinović, a Đuro Đaković za organizacionog sekretara Partije. Na ovom kongresu su donesene odluke o stvaranju nezavisnih država: Srbije, Kosova i Metohije, Makedonije, Hrvatske, Bosne, Slovenije, Vojvodine i Crne Gore.
U to vreme, broj članova partije je drastično opao, od nekadašnjih 60.000 na svega 3.000 u 1928. godini. Prema drugim procenama, KPJ je 1928. godine imala svega 1000 aktivnih članova.
Zavođenje diktature i oružani otpor
thumb|Policijski snimak ubijenih sekretara SKOJ-a [[Janko Mišić|Janka Mišića i Mije Oreškog koji su pali u sukobu sa policijom 27. jula 1929. u Samoboru.]]
Politička kriza koja je nastala nakon ubistva u Skupštini, uticala je da kralj Aleksandar 6. januara 1929. godine izvrši državni udar, ukine Ustav iz 1921, raspusti Narodnu Skupštinu i zavede diktaturu, koja je značila obračun sa levičarskim pokretima i partijama. Osim vođa, hapšeni su, podvrgavani torturi, osuđivani na višegodišnje robije i ubijani su brojni članovi i simpatizeri KPJ.
KPJ je pozvala narod da se oružano suprostavi diktaturi. Prva polovina 1929. godine je obeležena serijom oružanih okršaja između komunista i policije. Malobrojni komunisti su uzalud pokušavali da pokrenu mase na "oružani ustanak" putem izolovanih uličnih borbi. Ova taktika KPJ je izazvala neizbežne odmazde jugoslovenske policije, tokom kojih su ubijene i uhapšene mnoge vođe komunista. Svelo se na to da su naoružani fanatici i policajci sačekivali jedni druge u mračnim uličicama. Štaviše, u tom periodu sektaški sukobi dodatno su destabilizovali KPJ, radikalizujući revolucionarno levo krilo ka "čišćenju partije od svih oportunističkih otpadnika".
Vlada generala Petra Živkovića posle ovog poziva je krenula svim sredstvima da uništi KPJ. U to vreme, mnogi od "instruktora" poslatih iz Moskve su glavom bez obzira napustili Jugoslaviju, uključujući i glavnog među njima, Gorkića, koji je bio ideolog. U oružanim borbama sa policijom ubijeni su Đura Đaković, politički sekretar KPJ, Nikola Hećimović, sekretrar Crvene pomoći, kao i članovi CK KPJ Marko Mašanović, Rista Samardžić, Božo Vidas Vuk, Bracan Bracanović i sedam uzastopnih sekretara SKOJ-a.
"Kukavičluk i izdaja" koje su pokazali lideri Kominterne tokom šestojanuarske diktature su izazvali ogromno nezadovoljstvo među jugoslovenskim revolucionarima u Moskvi, osobito među levom frakcijom. S druge strane, krajem 1929. godine vođe KPJ Filip Filipović i Jovan Mališić su bili meta žestoke kritike Kominterne, zbog tendencije razvoja podzemne jugoslovenske partije ka pučizmu, a na štetu fabričkog organizovanja. Kominterna je tražila novo rukovodstvo da zaustavi frakcijske sukobe i obnovi organizaciju. Avgusta 1930. godine Antun Mavrak je pozvan u Moskvu i imenovan za organizacionog sekretara KPJ. Kominterna je smenila Mališića sa dužnosti političkog sekretara KPJ, postavivši Filipovića za predsednika Centralne rukovodeće instance.
Na prvom sastanku Politbiroa 26-27 jula 1930, Filipović je izneo "otrežnjujući izveštaj". Partijski aparat je bio toliko stradao da više nisu postojali kanali komunikacije sa regionalnim rukovodstvima. Jula 1930. godine Kominterna je saopštila da je slogan o "oružanom ustanku" bio potpuno pogrešno shvaćen u Jugoslaviji. Fokus je stavljen na organizaciju ilegalnih sindikata, dok su oni koji zahtevaju trenutni oružani ustanak proglašeni teroristima u partijskoj štampi.
U aprilu 1932. godine Kominterna je isključila Antuna Mavraka iz KPJ. 1932. godine i Filipović je smenjen, a Kominterna je na čelo privremenog rukovodstva KPJ postavila Josipa Čižinskog.
U periodu oružanog otpora i represije, broj članova partije je nastavio drastično da opada, na svega 400 aktivnih članova krajem 1929. godine, odnosno na 200 članova do 1932.
Međutim, u otporu diktaturi, komunisti su na kraju te decenije izrasli u čvrsto organizovanu partiju, koja je imala „strogi kodeks vrednosti i ponašanja“ u čijoj su srži bili spremnost na žrtve i unutrašnja solidarnost.
Podrška ustaškom pokretu
thumb|Grupa političkih osuđenika u lepoglavskoj kaznioni.
Nakon drezdenskog kongresa KPJ je podržavala razne nacionalističke pokrete protiv srpske prevlasti, uključujući Kosovski komitet,, VMRO i ustaše. Komuniste i ustaše zbližavala je činjenica da su bili politički revolucionari, izvrgnuti žestokom progonu diktatorskog režima. Ranih 1930-ih godina, zajednička tema komunista i ustaša bila je borba protiv velikosrpske diktature. Tih godina partijsko glasilo "Proleter" agituje protiv srpskih činovnika, žandara i policije ("Napolje sa srpskim činovnicima, žandarima i policijom!" ) i traži hrvatsku nacionalnu slobodu "protiv svakog oblika nacionalnog ugnjetavanja sa strane srpskih zulumćara". .
U julu 1932. godine Kominterna je izdala direktivu jugoslovenskim komunistima da pomažu hrvatske, slovenačke, makedonske i crnogorske "nacionalne revolucionare".
U septembru 1932. ustaše organizuju tzv. "Velebitski ustanak", odnosno napad na nekoliko žandarmerijskih stanica. Tada KPJ proglasom u partijskom organu Proleter »pozdravlja ustaški pokret ličkih i dalmatinskih seljaka i stavlja se potpuno na njihovu stranu«. KPJ u istom proglasu poručuje da se komunisti bore protiv nacionalnog i socijalnog potlačivanja, za samoodređenje potlačenih naroda do otcejepljenja. Zbog toga oni uzimaju aktivnog učešća u ustaškom pokretu, vezujući nacionalno oslobodilačku borbu ustaša sa borbom širokih masa radnog naroda za rad, hljeb, zemlju i slobodu. Tri mjeseca kasnije, službeni organ Proleter za veljaču-ožujak 1933. potvrđuje ranije stavove CK KPJ u odnosu na ustaški pokret, i poziva članove KPJ da pomognu "nacionalno-revolucionarnom pokretu".
U zatvoru Lepoglava početkom 1934. godine dolazi do stvaranja „Zajednice političkih osuđenika: hrvatskih nacionalnih revolucionara, makedonskih nacionalnih revolucionara i komunista“, u cilju zajedničke borbe protiv kraljeve „vojnofašističke“ diktature. Među istaknutim komunistima, članovima Zatvorske zajednice bili su Moša Pijade, Milovan Đilas, Andrija Hebrang, Petko Miletić i drugi. Zajednica je tada prihvatila Rezoluciju, u kojoj se osuđuje »zločinački režim vojno-fašističke diktature (…) tako zvane Jugoslavije«, koji ugnjetava seljake, radnike i potlačene nacije. Zajednica političkih osuđenika je delovala u narednom periodu. O suradnji svjedoči i publikacija Robija - zapisci hrvatskih narodnih boraca, izdana u Zagrebu 1936.
Zaokret ka antifašizmu i narodnom frontu
minijatura|[[Proleter (novine)|Proleter, ilegalno glasilo KPJ.]] Dramatičan Hitlerov uspon 1930-ih postao je najveći problem komunističkom pokretu. Kominterna obustavlja rat protiv socijaldemokratije i "buržoaskih" partija kao najvećeg neprijatelja, i počinje sa okupljanjem svih sila protiv fašizma.
24. i 25. decembra 1934. godine u Ljubljani je održana Četvrta zemaljska konferencija na kojoj je doneta Rezolucija o nacionalnom pitanju, kojom je KPJ istupila "protiv razbijanja sadašnjeg državnog područja Jugoslavije, jer hoće to preuređenje da postigne mirnim putem, na osnovu nacionalne ravnopravnosti". Politbiro izabran na konferenciji činili su: Milan Gorkić, Blagoje Parović, Josip Broz, Kamilo Horvatin i Adolf Muk. Od petorice izabranih, jedino je Broz uspeo dočekati kraj Velike čistke u KPJ živ i na slobodi.
Pošto Centrani komitet, koji se nalazio u inostransvu, nije mogao efikasno da utiče na rad partijskih organizacija, sredinom 1935. godine obrazovan je Zemaljski biro CK kao operativni organ u zemlji, koji je pridoneo čvršćem povezivanju i usmeravanju aktivnosti partije. Krajem 1935. KPJ je imala oko 3.000 članova.
U skladu sa odlukom Kominterne o prelasku rukovodstva KPJ u zemlju i o njegovom formiranju iz redova ljudi koji su izrasli u samom pokretu, odlučeno je da Josip Broz, član Politbiroa CK, ode na rad u zemlju. Tokom 1937. godine unutar KPJ su formirane Komunistička partija Hrvatske i Komunistička partija Slovenije.
KPJ tih godina prihvata politiku narodnog fronta i novi kurs Kominterne da je fašizam najveći neprijatelj. Istovremeno ustaše, pod utjecajem fašističke Italije i nacističke Njemačke, razvijaju snažno antikomunističku ideologiju. Već 1937. Komunistička partija Hrvatske u svom proglasu osuđuje stavove „frankovačko-fašističke demagogije o nezavisnoj hrvatskoj državi“, koja želi „da hrvatskom narodu umjesto jednog jarma nametne drugi, još gori jaram Rima i Berlina.“
Španski građanski rat
mini|[[španski borci|Jugoslovenski borci 1937. u Španiji. U prvom redu stoje: treći s leva (sa hartijom u ruci) Robert Domany, komandant baterije i peti s leva Koča Popović.]]
KPJ bila je glavni i moglo bi se kazati jedini organizator u Kraljevini Jugoslaviji u pružanju pomoći republikanskoj Španiji u borbi protiv pobunjenika i fašizma. Španski su događaji u 1936. i 1937. godini centralno i najvažnije pitanje KPJ. Antifašistički dobrovoljci su u Španiju odlazili isključivo ilegalno u čemu su neretko bili osujećivani. Jugoslovenska vlada je po svaku cenu nastojala da onemogući odlazak njenih državljana u rat u Španiju.
Nakon poziva Kominterne svim internacionalcima da se priključe oslobodilačkom ratu španskog naroda na Pirineje, veliki je bio odziv pripadnika KPJ. Glavna baza za regrutovanje boraca bila je u Parizu. Na Pirinejskim poljima se borilo 1.700 jugoslovenskih dobrovoljaca, od čega je 700 poginulo, a većina je prebegla u Francusku posle pobede Frankove armije. Pred Madridom je poginuo (ili je likvidiran) i Blagoje Parović, član CK KPJ i politički komesar 13. internacionalne brigade.
Staljinistička čistka
minijatura|185px|[[Milan Gorkić, generalni sekretar CK KPJ, Titov prethodnik i jedna od brojnih žrtava Staljinovih čistki.]]
Razmere staljinističke čistke u KPJ su bile monstruozne. Procenjuje se da je tokom Velike čistke ubijeno oko 600 -700 članova Komunističke partije Jugoslavije, uključujući veliki broj osnivača i gotovo celokupno dotadašnje rukovodstvo.
U Moskvi su streljani svi dotadašnji generalni sekretari KPJ: Filip Filipović, Sima Marković, Đuro Cvijić, Jovan Mališić i aktuelni Milan Gorkić, osim Triše Kaclerovića, koji se na vreme povukao iz politike. Pored toga, streljana su i dva sekretara SKOJ-a, kao i veliki broj rukovodilaca KPJ, članova CK i Politbiroa. Naročito je slikovit primer tadašnjeg generalnog sekretara KPJ Milana Gorkića. On je iz Pariza pozvan u Moskvu na referisanje. Predočena mu je optužba na preko sedamdeset strana koja ga optužuje da je kovao planove protiv CK KPJ. Gorkić je zatvoren i likvidiran.
Nakon seče dotadašnjeg jugoslovenskog rukovodstva, Tito je podržan od Kominterne za šefa Komunističke partije Jugoslavije. Likvidacijom CK Milana Gorkića 1937. i imenovanjem Josipa Broza za generalnog sekretara 1940. godine (a ne 1937, kako se tvrdilo u službenim legendama) kulminira period rigidne staljinizacije KPJ.
Ove dalekosežne promene sprovedene su bez izjašnjavanja članstva i sazivanja kongresa, pukim partijskim prevratom i fizičkim likvidacijama konkurenata.
Po završetku čistke, sazvana je Peta zemaljska konferencija KPJ, na kojoj je potvrđeno novo Brozovo rukovodstvo. Peta konferencija je održana od 19. do 23. oktobra 1940. godine u predgrađu Zagreba. Osnovni zaključci su bili da je konferencija razradila političku liniju KPJ u uslovima Drugog svetskog rata. Konferencija je izglasala novi Centralni komitet od 29 članova i 9 kandidata za članove, a za generalnog sekretara je izabran Josip Broz Tito.
U periodu kada je Tito konsolidovao Partiju, članstvo se udvostručilo - od 1,500 članova jeseni 1937. godine do 3,000 članova maja 1939. Do septembra 1939, SKOJ je imao 17.800 članova. U vreme Pete zemaljske konferencije krajem 1940. godine, KPJ je narasla na 7.000 članova.
Drugi svetski rat
"Jer južnoslavenski komunisti su bili duboko idealisti; oni vjeruju u semoizlječivo svojstvo društva, u osnovnu regeneraciju čovječanstva radom - i predlažu smrt fašizmu i rađanje federalne demokracije sa sve pratećim državljanstvom i obrazovanjem u čemu vide dovoljan poticaj za ono što smatraju da su prirodne vrline čovjeka. Pravedno društvo bi bila njihova nagrada."
Okupacija i ustanak
minijatura|[[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji povela je KPJ 1941. godine.]] minijatura|[[Ratko Mitrović govori na zboru u oslobođenom Čačku, oktobra 1941.]] minijatura|Streljanje komunista u Ćupriji, septembra 1941. godine.
Prvih dana maja 1941. godine u Zagrebu je održano partijsko savetovanje na kome je Centralni komitet Komunističke partije Jugoslavije ocenio je da su unutrašnji događaji nametnuli da se na širem forumu partijskog aktiva razmotre martovski i aprilski događaji i donesu odgovarajuće odluke za dalji razvitak oslobodilačke i revolucionarne borbe radničke klase i naroda Jugoslavije.
Nakon Nemačkog napada na SSSR, 22. juna 1941. godine, Tito saziva hitnu sednicu Politbiroa CK KPJ u Beogradu na kojoj je Centralni Komitet izdao proglas narodina Jugoslavije u kome ga poziva na oružanu borbu protiv Nemaca.
Usledili su sedmojulski pucnji u Beloj Crkvi kod Valjeva i početak ustanka u Srbiji. Već prve godine rata, KPJ imala značajne gubitke među svojim članovima. Tako su u 1941. stradali: Ratko Mitrović, Božidar Adžija, Marko Orešković Krntija, Milan Blagojević, Rade Končar, Dragojlo Dudić i mnogi drugi.
- Mirko Tepavac
Stvaranje organa vlasti
minijatura|Saopštenje o streljenju komunista u Beogradu u Pančevu 1942. godine.
Nakon povlačenja sa slobodne teritorije u Srbiji, Politbiro je održao sastanak u Drenovi, blizu Prijepolja, 7. decembra 1941. Tito je pod utiskom poraza u Srbiji ponudio svoju ostavku, ali ona nije bila prihvaćena. Na sastanku je olučeno da se zabranjuje postojanje paralelnih vojnih formacija na slobodnoj teritoriji i da se vodi oružana borba sa četnicima.
U oslobođenoj Foči, doneseni su „Fočanski propisi“. Pod utisakom međunarodnih dešavanja, Partija je organizovala Prvo zasedanje AVNOJ-a u oslobođenom Bihaću. Tada je AVNOJ doneo sijaset važnih odluka za buduće uređenje Jugoslavije. U prekretnoj godini Drugog svetskog rata (1943), Partija se nalazi pred velikim iskušenjima. Proživljava velike nemačke ofanzive u Bosni i Crnoj Gori. U revolucionarnoj 1943. Glavni Štab je izgubio još jednog svog člana. Na Glamoč Polju je poginuo Ivo Lola Ribar, samo nekoliko dana pre Drugog zasedanja AVNOJ-a u Jajcu.