Opština_Mladenovac
Kulturno-istorijski spomenici
Zbog povoljnih klimatskih uslova i plodnog zemljišta, područje današnje opštine Mladenovac naseljeno je od davnina. Na lokalitetu Jablanice u selu Međulužju otkriveni su tragovi naselja iz perioda finalnog neolita (3800-3200 p.n.e). Tragovi naseljenosti ovih krajeva se nalaze i za period bakarnog, bronzanog i gvozdenog doba. Sa osvajanjima Rimljana na prelomu II i I veka pne. koji Kosmaj pretvaraju u značajni rudarski centar, na ovom području raste broj naselja. Prvo praistorijsko naselje, istraživano po savremenim principima arheologije, otkriveno je 1900. godine na lokalitetu Jablanica u Međulužju i pripada vinčanskoj kulturi. U naselju Bataševo u Mladenovcu, 1998. godine, otkriveno je Protostarčevačko nalazište iz kraja VI milenijuma pne., sa izuzetnim nalazima hrama i pokretnog arheološkog materijala. Na lokalitetu Divičmeđ u Kovačevcu otkriven je rano srednjovekovni grad iz perioda IX-XI vek. U opštini Mladenovac postoje i istraživani su i drugi lokaliteti: Bunarine u Vlaškoj, Jablanica u Međulužju iz rimskog perioda i Manastirine u Velikoj Ivanči sa ostacima crkve ili manastira iz XV veka. Među značajne nepokretne kulturno-istorijske spomenike ovog kraja ubraja se manastir Pavlovac koji je sagrađen krajem XIV i početkom XV veka i smatra se zadužbinom despota Stefana Lazarevića. Po arhitektonskom obliku pripada moravskoj graditeljskoj školi. Manastir su porušili Turci tokom Velike seobe 1690. godine, a njegova obnova je započeta 1963. godine. Manastirska crkva je završena 1991. godine, a osveštana 31. oktobra 1999. godine. Pored Manastirske crkve nalaze se ostaci konaka i trpezarije. Manastir Pavlovac se nalazi u ataru sela Koraćice podno Kosmaja i udaljen je 13 km od Mladenovca. U Crkvinama, delu sela Markovca, u porti crkve Sv. Proroka Ilije nalazi se spomenik despota Stefana Lazarevića, koji je na mestu iznenadne despotove smrti, 19.7.1427. godine postavio Đurađ Zubrović, jedan od despotovih bliskih ljudi. Spomenik je u obliku obeliska od belog venčačkog mermera, na kome je tekst ispisan na staroslovenskom jeziku. Spomenik je pod zaštitom Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture. U samom gradu smešten je spomen kompleks Crkvenac sa spomen česmom koja je podignuta septembra 1915. godine u znak sećanja i zahvalnosti na savezničke medicinske misije koje su lečile srpske ranjenike i obolele od pegavog tifusa u tadašnjoj Vojnoj bolnici u Mladenovcu. Česma je obnovljena 1985. godine kada je i uređen okolni prostor. Spomen kompleks Makovica-Varovnice, na prostoru od 35 km², obuhvata spomenik palim ratnicima tokom Varovničkog boja od 4. do 10. decembra 1915. godine, postavljen na vrhu Varovnica, na koti 406 i šire okruženje sa drugim spomen obeležjima i rovovima, od kojih su neki i danas vidljivi. Spomenik u centru grada sa figurom srpskog ratnika, delo akademskog slikara i vajara Mihaila Milovanovića, posvećen je pedesetsedmorici meštana varoši Mladenovac palim u oslobodilačkim ratovima Srbije 1912-1918. godine. Na Kosmaju se nalazi spomenik palim borcima u Drugom svetskom ratu - delo arhitekte Bogdana Bogdanovića. Iz umetničke radionice poznatih majstora opštini su ostali vredni ikonostasi od kojih su neki rađeni u prošlom veku. Po lepoti i starosti izdvajaju se: ikonostas u crkvi posvećenoj Sv. velikomučeniku Dimitriju u Velikoj Ivanči, rad Veljka Onjina, carske dveri i četiri nadprestone ikone, radovi Dimitrija Posnikovića iz sredine XIX veka, zatim ikone u Hramu Sv. apostola Petra i Pavla u Jagnjilu, rad Janje Molera, dvorskog slikara Kneza Miloša.