cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Graviranje
Proces
U početku je postojalo samo ručno graviranje. U tom se procesu burin drži rukom tako da se drška obuhvati dlanom ruke. Točka novog alata je otkrhnuta na duljinu malo veću od graverovih prstiju, te se zatim vraća ponovo na početni položaj. Stvarno graviranje se sastoji od kombinacije tiska i manipulacije djelom. Ovaj se proces danas još uvijek izvodi, a moderna tehnologija omogućila je razne mehanički asistirane sustave graviranja. U biti oni su sačinjeni od držaka koji nalikuju burinima, no unutar njih su pneumatski pistoni koji dube točku poput pneumatske bušilice no brzinom do 15.000 udaraca u minuti, uvelike reducirajući napor potreban kod tradicionalnog ručnog graviranja.
Štoviše, postoje strojevi za graviranje koji se obično koriste za tisak slova uporabom pantografskog sustava. Postoje inačice za unutrašnjost prstenova kao i za vanjštinu većih dijelova. Takvi strojevi se obično koriste za inskripciju na prstenju, medaljonima i ukrasnim predmetima.
Ručno graviranje
Svaki graver je poseban i koristi se za određenu svrhu. Primjerice, postoje kružni graveri koji rade kružne rezove, te kutni graveri koji rade pravokutne rezove. Ovi graveri imaju vrlo male rezne točke, te su neke rezne linije toliko male da su široke 1 mm. Linije široke 3 mm predstavljaju ogroman rez za ručnog gravera, a prosječna veličina reza odgovarala bi nešto većemu od periode u normalnom tipnom tekstu.
Ručno graviranje se koristi za personalizaciju ili ukrašavanje dragulja, oružja, trofeja, noževa i ostalih stvari napravljenih od finih metala. Boje korištene u masovnoj proizvodnji kalupnih dijelova ponekad se ručno graviraju radi dodavanja specijalnih istaknuća ili određene informacije kao što su brojevi dijelova.
Historija i uporaba
thumb|(a) igla za jetkanje, (b) strugač, (c) i (d) laštilo, (e) dlijeto, (f) crpilica, (g) strugač za mezzotintu, (h) zakrivljeni strugač, (i) rulet za mezzotintu, (j) sjenilo za mezzotintu, (k) rulet za mezzotintu, (l) dlijeto sa suhim vrhom, (m) čekić, (n) držač jezgre za primjenu 'osnove', (o) kistovi za primjenu laka (p) kaliperni kompasi ''Za proces tiska vidi intaglio (tisak). Za zapadnu historiju umjetnosti graviranog tiska vidi tisak starih majstora i graviranje linija''
Uporaba graviranja za urezivanje dekorativnih scena ili figura na stakleno posuđe pojavilo se tek u ranom prvom stoljeću poslije Krista, a nastavilo se sve do četvrtog stoljeća nove ere u gradskim centrima poput Kölna i Rima, te je iščezlo negdje u petom stoljeću. Dekoracija se u početku temeljila na grčkoj mitologiji, prije nego su scene lova i cirkusa postale popularne, kao i na slikama iscrtanima iz Starog i Novog zavjeta. Čini se da se koristilo za oponašanje izgleda posuđa od plemenitih metala iz istog razdoblja uključujući primjenu zlatnih listića, a vjerojatno je urezivano golom rukom ili pomoću štapića. Do sad je identificirano dvadeset odvojenih stilističkih radionica i čini se vjerojatnim da su zanimanja gravera i proizvođača posuđa bila odvojena jedan od drugoga.
U srednjem vijeku u Europi su zlatari koristili graviranje za dekoriranje i inskripciju metalnih radova. Misli se kako su započeli tiskati impresije svojih dizajna radi njihova zapisivanja. Iz toga je proizašlo graviranje bakranih tiskarskih ploča za stvaranje umjetničkih slika na papiru koje su bile poznate kao tisak starih majstora u Njemačkoj tijekom 1430-ih. Ubrzo se proširilo u Italiju. Mnogi rani graveri imali su zlatarsku pozadinu. Prvi i najveći period graviranja trajao je od 1470. do 1530. s majstorima poput Martina Schongauera, Albrechta Dürera i Lucasa van Leidena.
Nakon toga graviranje je počelo gubiti utrku s jetkanjem, mnogo lakšom tehnikom u umjetničkoj izobrazbi. Međutim mnogi tisci kombinirali su obje tehnike: iako se svi Rembrandtovi tisci općenito nazivaju bakrorezima radi prikladnosti, mnogi od njih izrađeni su dijelom primjenom burina ili suhe igle, dok ostali imaju nešto treće. Do devetnaestog stoljeća većina se graviranja koristila za komercijalne ilustracije.
Prije otkrića fotografije, graviranje se koristilo za reprodukciju ostalih umjetničkih oblika, primjerice slika. Gravure su nastavile biti uobičajene u izradi novina i mnogih knjiga u ranom 20. stoljeću pošto su bile jefitinije za korištenje u tisku od fotografskih slika. Graviranje se također oduvijek koristilo kao metoda originalne artističke ekspresije.
Moderni proces
thumb|right|Kompjutorizirano graviranje na [[Corianu.]] Budući da visoku razinu mikroskopskih detalja može postići tek majstorski graver, krivotvorenje graviranih dizajna je gotovo nemoguće pa se moderne novčanice gotovo uvijek graviraju kao i ploče za tiskanje novca, čekova, obveznica i ostalih papira osjetljive sigurnosti. Graviranje je toliko precizno da normalni tiskar ne može ponovo stvoriti detalj na raučno graviranim slikama niti ih ne može skenirati. U Uredu za graviranje i tiskanje SAD-a na istoj ploči radi više od jednog ručnog gravera što čini gotovo nemogućim da jedna osoba duplicira čitavu gravuru za pojedinačnu novčanicu ili dokument.
Moderna disciplina ručnog graviranja, kako se naziva u metaloreznom kontekstu, preživjela je samo na nekoliko specijaliziranih polja. Najveća umjetnička razina može se vidjeti na puškama i ostalom metalnom oružju, draguljim i muzičkim instrumentima. U većini industrijske uporabe poput proizvodnje intaglio ploča za komercijalnu primjenu, ručno graviranje je zamijenjeno glodanjem pomoću CNC graviranja ili glodalica.
Druga primjena modernog graviranja može se pronaći u tiskarskoj industriji. Ondje se svakog dana tisuće stranica mehanički graviraju na rotogravurne cilindre koji su obično čelične baze s bakrenim slojem debljine 0,1 mm, a na koje se prenose slike. Nakon graviranja slika se zaštićuje s približno 6 µm kromirana sloja. Uporabom ovog procesa slika će izdržati preko milijun kopija u tiskarskim prešama visoke brzine.
Slika se obično stvara u nekom od formata nalik PDF-u, te zatim ulazi u radni tok gdje se procesira i automatski stavlja na ogromne tiskarske cilindre. Danas se na istom cilindru može gravirati do 192 stranica. Kako cilindar služi za tisak u jednoj boji obično se koriste četiri cilindra za tisak jedne stranice supstrata. Rotogravura ima velik udio u publikaciji, pakiranju i dekorativnom tiskanju.
Gravirni strojevi poput K500 (pakiranje) ili K6 (publikacija), koje izrađuje Hell Gravure Systems, koriste dijamantnu iglu (stilus) za urezivanje ćelija. Svaka ćelija stvara jednu tiskarsku točku poslije u procesu. K6 može imati do 18 gravirnih glava od koji svaka urezuje 8,000 ćelija u sekundi s točnošću od ,1 µm i manje. One su potpuno nadzirane računalima, a čitav proces izrade cilindara je u potpunosti automatiziran.
Proces graviranja dijamantima je najsavršeniji postupak još od 1960-ih.
Danas se naglo razvijaju laserski gravirni strojevi, no ipak se mehaničko urezivanje dokazalo u jačini kvalitete i ekonomske isplativosti. Više od 4,000 gravera napravi približno 8 mio tiskarskih cilindara svake godine u cijelom svijetu.
Stvaranje tona
thumb|right|Sudarij svete Veronike Claudea Mellana (1649) Na tradicionalnim gravurama, koje su čisto linearan medij, impresija polutonova (rastera) vršila se izradom mnogo vrlo tankih paralelnih linija tehnikom koja se nazivala šrafiranje. Kada su se dva skupa paralelnih šrafova križala međusobno radi veće gustoće, rezultirajući obrazac bio je poznat kao križno šrafiranje. Obrasci točaka također su se koristili u tehnici nazvanoj točkanje koju je prvi oko 1505. primijenio Giulio Campagnola. Claude Mellan bio je jedan od mnogih gravera 17. stoljeća s odlično razvijenom tehnikom uporabe paralelnih linija različite debljine (poznatih kao "nabubrene linije") kojima je davao suptilne efekte tona (poput Goltziusa - vidi sliku ispod). Savršeni primjer toga je njegov Sudarij svete Veronike (1649), gravura Isusova lica izrađena iz jedne jedine spiralne linije koja započinje na vrhu Isusova nosa.
Biblijske reference
Najranija aluzija na graviranje u Bibliji mogla bi biti referenca na Judin pečatnjak (Knjiga Postanka 38:18) nakon čega slijedi (Knjiga Izlaska 39:30). Graviranje je obično rađeno točkastim alatom od željeza ili čak s dijamantnim vršcima. (Jer 17:1).
Svaki od dva oniksna kamena na ramenim dijelovima efoda velikog svećenika bio je ugraviran s imenima šest različitih izraelskih plemena, a svaki od 12 dragih kamena koji su krasili njegova prsa bio je ugraviran s imenom jednog plemena. Sveti znak posvete, sjajna zlatna ploča na svećenikovu turbanu bila je ugravirana sa sljedećim riječima: "Svetost pripada Adonaju." Bezalel je zajedno s Oholiabom bio jedini kvalificiran za ovu specijaliziranu graversku izradu kao i za pouku drugih.—Ex 35:30-35; 28:9-12; 39:6-14, 30.
Poznati graveri
thumb|right|[[Farneški Herkul Hendrika Goltziusa iz 1591.]] thumb|right|[[Herkul se bori s kentaurima, gravura Sebalda Behama]]
Tisak (vidi također popis tiskarâ): dragog kamenja:
oružja:
kovanica:
Ahmet Hromadžić
Ahmet Hromadžić (Bosanski Petrovac, 11. oktobar 1923 - Sarajevo, 1. januar 2003), bosanskohercegovački književnik.
Nicolas Sanson
mini|desno|250px| [[Rimsko Carstvo|Romani Imperii qua Oriens est Descriptio Geographica (isječak, 1657)]] Nicolas Sanson (Abbeville, 20. 12. 1600. − Pariz, 7. 7. 1667), francuski kartograf i utemeljitelj pariške kartografske škole koja je preuzela primat nauštrb Belgije i Nizozemske.
Biografija
Rođen je u staroj pikardijskoj obitelji škotskog podrijetla, a školovao se kod isusovaca u Amiensu. Kartografsku karijeru započeo je vrlo rano, sa samo 18 godina kada je izradio kartu Galije čime je stekao naklonost kardinala Richelieua, a potom i francuskog kraljevskog dvora. Lekcije geografije predavao je Luju XIII i Luju XIV, a o utisku svjedoči podatak da je Luj XIII. prilikom posjeta Abbevilleu radije boravio sa Sansonom na gradilištu fortifikacija nego u kraljevskim odajama. Prilikom jednog od tih sastanaka kralj je Sansona imenovao državnim vijećnikom.
Kartografskim izdavaštvom aktivnije se počinje baviti 1627. godine kada je izdana dotjeranija Galilee antiquae descriptio geographica, a 1632. u suradnji s graverom M. Tavernierom izdaje i Carte géographique des postes qui traversent la France. Nakon što je izdao i više atlasa počinje aktivno surađivati s izdavačem P. Marietteom. Godine 1647. optužio je isusovca P. Labbea za plagiranje s obzirom da je njegov Pharus Galliae Antiquae (1644) bio sličan starijem Sansonovoj karti Galije. Godinu dana kasnije izgubio je najstarijeg sina Nicolasa koji je poginuo u ratu protiv Španjolaca. Umro je 7. jula 1667. u Parizu, a na mjestu geografa kraljevskog dvora naslijedili su ga sinovi Adrien i Guillaume.
Geološka karta
mini|desno|300px|Geološka karta zapadnih [[Karpati|Karpata]] Geološka karta je grafički način prikaza geološke građe, starosti stijena, njihova sastava i međusobnih odnosa, kao i ostalih važnih geoloških pojava nekog terena na topografskoj karti (podlozi). Proces njene izrade, od prikupljanja podataka ranijih istraživanja, analize postojeće dokumentacije, terenskog rada, analize prikupljenih podataka, izrade geološke karte, presjeka i prateće tehničke dokumentacije naziva se geološko kartiranje. Pod tim pojmom podrazumijevaju se svi postupci izrada karata, blio ručno, bilo računalom. U današnje vrijeme kartiranje, posebno većih skupova podataka, uglavnom se izbovi upotrebom matematičkih algoritama koji su dijelovi grafičkih računalnih programa.
Casa Recchione, Frosinone
Casa Recchione je naselje u Italiji u provinciji Frosinone, u regiji Lazio.
HearSt. Ontario)
Hearst je gradić u Kanadi u pokrajini Ontario. Prema rezultatima popisa 2011. u gradu je živelo 5.090 stanovnika.
Casa Recchione, Frosinone
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 65 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 413 m.
HearSt. Ontario)
Stanovništvo
Prema rezultatima popisa stanovništva iz 2011. u gradu je živelo 5.090 stanovnika, što je za 9,4 % manje u odnosu na popis iz 2006. kada je registrovano 5.620 žitelja.
Geološka karta
Za prikaz geologije terena koriste se simboli (geoloških jedinica, mjesta gdje su pronađeni fosilni ostaci i dr.), linije (rasjedi, geološke granice) i poligoni (geološke jedinice).
Ako je karta bojana onda se propisanom bojom označavaju utvrđene jedinice, a ako je izrađena crno-bijelom tehnikom, koriste se odgovarajuća sjenčanja.
List geološke karte sadrži:
U legendi su kartirane jedinice poredane vertikalno po starosti. Na geološkim kartama nalaze se slovno-brojčane oznake za pojedina geološka razdoblja u kombinaciji s bojama, te oznake strukturnih elemenata.
Uz geološku kartu izrađuju se geološki stup i geološki profili odnosno presjeci terena. U pripadajućem tumaču geološke karte nalazi se opis građe i svih zabilježenih geoloških elemenata kao i povijest nastanka terena.
Podjela geoloških karata
Podjela je izvršena na osnovi mjerila i prema sadržaju karte. Prema mjerilu geološke karte dijele se na:
Prema sadržaju, geološke karte dijele se na:
Opća geološka karta Republike Hrvatske je osnovna geološka karta mjerila 1:100000 koja je podijeljena na listove, a sadrži uz kartu i geološki stup, profile te pripadajući tumač. Geološka karta je podijeljena na listove: Trst, Rovinj, Pula, Labin, Crikvenica, Delnice, Rab i sl. U tijeku je izrada nove karte mjerila 1:50000.
U izradi geoloških karata danas se često koriste metode daljinskih istraživanja (terestička, zrakoplovna i satelitska snimanja).
Ahmet Hromadžić
Biografija
Rođen je u Bjelaju kod Bosanskog Petrovca, gdje završava osnovnu školu. Tehničku i Višu pedagošku školu završava u Sarajevu. Učestvovao je u Drugom svjetskom ratu. Radio je kao novinar „Oslobođenja“ i Sarajevskog dnevnika, a i kao urednik lista „Krajina“ u Bihaću i kulturne rubrike sarajevskog lista „Oslobođenje“. Kao urednik izdavačkog poduzeća „Veselin Masleša“ osniva dječju biblioteku „Lastavica“.
2007.godine osnovna škola u Bosnakom Petrovcu dobija naziv OŠ " Ahmet Hromadžić", a također se na porodičnu kuću u Bosanskom Petrovcu u Ulici Pekiska postavlja se spomen ploča Ahmeta Hromadžića. U Bihaću se u okviru Kantonalne i univerzitetske biblioteke otvara spomen soba Ahmeta Hromadžića nakon sprovođenja dijela projekta obilježavanje imena Ahmeta Hromadžića. Aktivnost na projektu se nastavlja. Zbog svog stila pisanja i prihvatljivosti djela kod čitalačke publike,a posebno djece Ahmeta Hromadžića nazivaju "Bosansko-Hercegovački Andersen". Djela Ahmeta Hromadžića sada su zastuplena u lektiri Osnovnih škola. U djelima Ahmeta Hromadžića prožima se djetinjstvo provedeno u Bjelaju kod Bosanskog Petrovca,sa prepoznatljivosti krajolika planine Osječenice,Bjelajske kule,te prirodnih ljepota i izazova divljine sa svim ljepotama i prirodnim nepogodama,kao i šarolikost životinjskog svijeta u netakmutoj prirodi okoline Bosankog Petrovca.
Nicolas Sanson
Biografija
Zbog velikih kartografskih doprinosa i suradnje s kraljevskim dvorem, Sansona se često naziva „osnivačem” francuske kartografije što nije sasvim točno jer je tokom 16. vijeka u Dieppeu djelovalo više značajnih imena poput P. Desceliersa, G. Le Testua i G. Brouscona.
Ledena kapa Quelccaya
Ledena kapa Quelccaya je najveće zaleđeno područje u tropima. Smještena je oblasti Cordillera Oriental u Andama u Peruu, odnosno na prosječnoj visini od 5.470 metara (18,600 ft) te se prostire na površini od 44 kvadratna kilometra (17 mi²). Kao što je slučaj s većinom ledenjaka na Zemlji, i Ledena kapa Quelccaya se značajno povukla otkako je prvi put proučavana, odnosno od godine 1978. ledena kapa je izgubila 20% svoje mase. Stopa povlačenja ledenog pokrova se također počela ubrzavati. Uspoređujući snimke iz 1963. i 1878. procijenjen je godišnje povlačenje od 4.7 metra (15.4 ft). U prvih nekoliko godina 21. vijeka, godišnje povlačenje je procijenjeno na 205 metara (672 ft),odnosno 40 puta brže. Najveći vanjski ledenjak Ledene kape Quelccaya je ledenjak Qori Kalis, koji se također značajno povukao od 1963.
Proučavanje ledene jezgre
thumb|left|250px|1975-2000 [[Landsat animacija uz pomoć boje, ledenjak Qori Kalis se nalazi lijevo u centru]] Uzorci ledene jezgre iz Quelccaya datiraju 2.000 godina u prošlost i pokazuju promjene atmosferskih prilike. U tim uzorcima razmjer izotopa kisika, kisik-18 prema kisiku-16, je naglo porastao u posljednjih 50 godina, što je jasan znak široko rasprostranjenog trenda zatopljavanja. Kako se glacijalni led povlači, tako pokazuije skoro potpuno sačuvane nefosilizirane primjerke bilja koji su datirani prije 5.600 godina, što indicira da je prije 50 vijekova ledena kapa bila daleko manja nego što je sada.
Ledene jezgre uzete iz ledenjaka Upper Fremont u američkog državi Wyoming su također pokazali preklapanje s promjenama u omjeru kisikovih itotopa pronađenih u uzorcima ledene jezgre iz Ledene kape Quelccaya. Oba seta primjeraka pokazuju da se ova promjena dogodila tokom sredine 19. vijeka, na kraju malog ledenog doba, odnbosno perioda hladnijih globalnih temperatura između 1550 i 1850. Nagle promjene u omjeru kisikovih izotipa pronađenim u uzorcima ledenih jezgara iz ova dva ledenjaka, koja su udaljena jedni od drugih, pružaju dokaze o nagloj promjeni klime na srednjim geografskim širinama planeta.
Dangolsheim
Dangolshajm je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Alzas, u departmanu Donja Rajna koja pripada prefekturi Molshajm.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 603 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 134 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 4,47 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 200 metara (maksimalnoj 384 m, a minimalnoj 172 m).
Emanuel Bowen
mini|desno|275px| An Accurate Chart of the [[Sredozemno more|Mediterranean and Adriatic Seas; with the Archipelago & Part of the Black Sea (1748)]] mini|desno|275px| Map of the [[Arktik|Arctic (reizdanje iz 1780-ih)]] Emanuel Bowen (oko 1720. − 1767), engleski geograf, kartograf, graver i izdavač koji je djelovao u Londonu sredinom 18. vijeka.
Većinu kartografskih radova izradio je u suradnji sa sinom Thomasom odnosno T. Kitchinom i T. Jefferysom koji su u mladosti bili njegovi šegrti. Zbog izuzetne kvalitete njegovih karata i atlasa služio je kao kraljevski geograf britanskom Đuri II i francuskom Luju XV. Najvažniji njegov rad svakako jest „Veliki engleski atlas” sa 68 karata, objavljen 1767. godine u suradnji s Kitchinom.
Barete, L'Aquila
Barete je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Conchita Wurst
Tomas Tom Nojvirt, poznat po pseudonimu Končita Vurst (, u nekim delovima Austrije i Nemačke izgovor je Vuršt), rođen/a 6. novembra 1988. u Gmundenu, austrijski/a je pop pevač/ica. Vurst je predstavljala Austriju na Pesmi Evrovizije 2014. u Kopenhagenu gde je sa pesmom Rise Like a Phoenix ostvarila ubedljivu pobedu i svojoj zemlji donela drugu pobedu u istoriji ovog takmičenja.
Barete, L'Aquila
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 386 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 778 m.
Conchita Wurst
Biografija
Tomas Nojvirt rođen je u gradiću Gmundenu u Gornjoj Austriji 6. novembra 1988. godine.
Široj austrijskoj javnosti postaje poznat nakon učešća u talent šou Starmanija u kojem je 2007. uspeo da se plasira u finale. Kao drag osoba Končita Vurst pojavio se tokom 2011. uz obrazloženje da na taj način želi da skrene pažnju na sve one koji se nalaze na marginama društva, a posebno na pripadnike LGBT populacije u Austriji i širom Evrope.
Iako termin Wurst na nemačkom označava kobasicu, Tomas je ovaj deo imena izabrao iz dela nemačke fraze Das ist mir doch alles Wurst što u prevodu označava ''„ne zanima me“ uz obrazloženje da nije važno „ko smo i kako izgledamo, već kakvi smo ljudi“. Ime Končita je uzeo u znak podrške svojoj drugarici sa Kube.
Kao Končita Vurst učestovao je u rijaliti programu austrijske televizije ORF po nazivom „Najteži posao u Austriji“ gde je radio u fabrici za preradu ribe, i u šou programu Divlje devojke gde je sa grupom drugih devojaka pokušavao da preživi u pustinjama Namibije živeći sa lokalnim plemenima. Zaštitni znak Končite Vurst je pored odličnog glasa i brada.
Završio je školu za modni dizajn u Gracu 2011, a trenutno živi u Beču.
Muzička karijera
200px|right|thumb|200px|Tomas Nojvirt tokom 2007. Godine 2006. Tom je učestovao u trećem izdanju austrijskog muzičkog šou programa Starmanija gde je zauzeo drugo mesto (iza Nadin Bejler, predstavnice Austrije na Pesmi Evrovizije 2011), a godinu dana kasnije osnovao je boj bend Jetzt Anders! koji nije ostvario neki zapaženiji uspeh i raspao se već iste godine.
Tokom 2011. Tomas je izgradio svoj alter ego Conchitu Wurst, a prvo veliko pojavljivanje u javnosti imao je tokom austrijskog nacionalnog izbora za Pesmu Evrovizije 2012. kada je zauzeo drugo mesto u super finalu.
Austrijska državna televizija je 10. septembra 2013. objavila da je interno odabrala Končitu za svog predstavnika na Pesmi Evrovizije 2014. godine u Kopenhagenu. Ovakva odluka austrijske televizije izazvala je brojne kontroverze, a peticiju protiv Končite je preko društvene mreže fejsbuk za svega nekoliko dana potpisalo preko 30.000 ljudi. Slične peticije ubrzo su pokrenute i u Belorusiji i Rusiji.
Pesma Rise Like a Phoenix objavljena je tokom marta 2014. godine i za kratko vreme postala je jedan od favorita na kladionicama. Tokom izvođenja svoje pesme u drugom polufinalu Evrovizije 8. maja Končita je sve vreme bila praćena ovacijama iz publike koja je pevala zajedno sa njom. Nakon ubedljive pobede u polufinalu, Končita je ubedljivo trijumfovala i u finalu i sa 290 bodova donela Austriji drugu pobedu na Pesmi Evrovizije (prvu nakon trijumfa Uda Jirgensa 1966. godine).
Diskografija
right|thumb|Vurstova sa trofejom pobednice Pesme Evrovizije 2014.
Stadion Sv. Nikola
'''Stadion Sv. Nikola''' nalazi se u Splitu, u velikom kompleksu splitske ratne luke Lora.
Oko igrališta je postavljena tartan staza za potrebe atletike i drugih priredbi, uglavnom vojnih.
Sa zapadne strane izgrađene su tribine na kojima se može smjestiti 2000 gledatelja, a ima 80 sjedećih mjesta. Stadion nema rasvjetu pa se sve utakmice i ostale priredbe, za sada, moraju održavati po danu.
Stadion je u aktivnoj uporabi, a na njemu svoje utakmice igra nogometni klub Krilnik, koji ima i svoju školu nogometa sa svim školskim uzrastima - mlađi i stariji pioniri, kadeti, juniori, te seniorska momčad koja nastupa u 1. županijskoj ligi Splitsko-dalmatinske županije.
Na terenu, iza nogometnih vrata, postavljena su i nova vrata za igranje ragbija. Teren je popravljen pred sezonu 2007/08.
Herrick, Illinois
Herik je grad u američkoj saveznoj državi Ilinois.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 436, što je 88 (-16,8 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Dušan Nemanjić
Stefan Uroš IV Dušan Nemanjić, poznat i kao Dušan Silni (oko 1312 — 20.12. 1355) je bio srpski srednjovekovni kralj (1331—1345) i prvi srpski car (1346—1355), odnosno car Srba, Grka, i Bugara.
Bio je sin srpskog kralja Stefana Dečanskog, kojeg je uz pomoć vlastele zbacio sa vlasti. Car Dušan je značajno proširio granice srpske države prema jugu, iskoristivši građanski rat u Vizantiji. Po osvajanju znatnih vizantijskih teritorija Stefan Dušan se 1346. krunisao za cara Srba, Grka (tj. Romeja) i Bugara, a srpsku arhiepiskopiju je proglasio patrijaršijom.
Dušan je dobio titulu cara, tako što su ga krunisali srpski i bugarski patrijarh, kao i arhiepiskop samostalne ohridske arhiepiskopije, uz prisustvo svih igumana i monaha veoma uticajne Svete Gore (dakle nekanonski). Na srpsku patrijaršiju, iz političkih razloga, vaseljenski patrijarh Kalikst je bacio anatemu, kao i srpski patrijarh na carigradsku, ali su dvadesetak godina kasnije one skinute.
Poznat je po donošenju Dušanovog zakonika, najznačajnijeg srpskog srednjovekovnog pravnog akta i uopšte u Južnih Slovena. Dovršio je gradnju manastira Dečani, a njegova najznačajnija zadužbina je manastir Svetih Arhanđela kod Prizrena, gde se nalazio i njegov grob. Njegov sin i naslednik car Uroš Nejaki je bio poslednji srpski vladar iz dinastije Nemanjića.
Zbog toga što je bio veliki suparnik Vizantijskih careva, Dušan je jedan od nekoliko vladara iz dinastije Nemanjića koji nije proglašen za sveca. I pored toga, on se prikazuje na freskama i njegov kult se vekovima gaji u Srpskoj pravoslavnoj crkvi i srpskom narodu. Car Dušan je bio najveći i najznačajniji vladar svih Južnih Slovena, moćni i uticajni car koji je sasvim opravdano još za života dobio nadimak Silni, jer je Srpsko carstvo obuhvatalo teritorije unutar današnje Srbije, Crne Gore, Bosne, Hercegovine, Albanije, Makedonije, Bugarske, Hrvatske, Grčke i Rumunije.
Mladost
Kralj Milutin je zbog sukoba oko vlasti sa sinom Stefanom, ovoga uhvatio i proterao ga u Skoplje gde je naredio da se oslepi (u srednjem veku je postojalo verovanje da slep čovek ne može da vodi državu pa se oslepljivanje često koristilo da se onemogući nekome da dođe na vlast). Posle delimičnog oslepljenja, Stefan je sa ženom i dvoje dece Dušicom i Dušanom proteran na vizantijski dvor kod Milutinovog tasta cara Andronika II u Carigrad. Na zahtev Crkve Milutin dopušta Stefanu da se vrati u Srbiju ali zadržava Dušana kod sebe, najverovatnije kao taoca što je bila česta praksa u srednjem veku. Posle Milutinove smrti, Stefan je uz pomoć crkve i arhiepiskopa Danila postao novi kralj pod imenom Stefan Uroš III a istovremeno je krunisan njegov sin Stefan Dušan kao "mlađi kralj".
Kraljević Dušan
Još kao „mladi kralj“ komandovao je jednim delom vojske u glavnom napadu u bici kod Velbužda (1330), u kojoj se Srbija izborila za vodeću ulogu na Balkanu. Odnosi između starog i mladog kralja su se pogoršali januara 1331. godine.
Sukob oca i sina
U vreme bitke kod Velbužda Dušan se veoma istakao, pa je kralj Stefan osećajući da mu je sin miljenik kod vlastele, te da bi mu možda moglo pasti na pamet da pokuša da preuzme kraljevski presto još dok je on živ, dodelio na vladanje Zetu koja brzo postaje pravo leglo nezadovoljstva i buntovnika. Vlastela okupljena oko Dušana neprestano ga je nagovarala da se pobuni protiv oca i da uzme vlast.
"'Ovi ga danonoćno podsticahu da oduzme kraljevstvo iz ruku oca, koji je zbog starosti bio nesposoban za upravljanje, i da se tako obezbedi od svog brata Siniše, koga je njegov otac imao s drugom ženom' (Mavro Orbin)"
Na neki način Orbin pokušava da baci krivicu na Stefana Dečanskog zbog toga što je imao sa Marijom Paleolog sina Sinišu kojeg je po nagovoru kraljice Marije počeo da priprema za prestolonaslednika, dok je prema Dušanu odjednom ohladneo. Veoma sličnu verziju iznosi i Nićifor Grigora. „Pošto se pak sam kralj, kome je bilo pedeset godina, oženi nanovo ćerkom carevom (iz Carigrada), kojoj je bilo tek dvanaest godina, a međutim ne oženi sina, i pošto s tom ćerkom carevom poče i decu rađati, sin kraljev, mladić duše vatrene, podražen i podbunjivan od vršnjaka svojih, poče smišljati odmetanje od oca i bunu protiv njega“. Ipak to treba uzeti sa rezervom, osnovni pokretač Stefanovog pada nije bio Dušan, već isključivo nezadovoljna vlastela zbog Stefanovog ponašanja nakon Velbužda kada on nije iskoristio plodove ove velike pobede ne dopuštajući svojoj vlasteli zadobijanje novih teritorija i pljačku.
Već u jesen 1330. godine došlo je do otvorenog sukoba sina "mladog kralja" Dušana i oca kralja Stefana Dečanskog koji je sakupio vojsku i ušao u Zetu, došavši sve do Skadra. Sam Stefan je na skoro identičnom mestu ratovao sa svojim ocem, kraljem Milutinom, iz istih razloga kao i on sada sa svojim sinom samo u zamenjenim ulogama. Kao što se i onda sin nije suprotstavio ocu i povukao preko Bojane, tako se i sada Dušan povlači a Stefan razori Dušanov dvorac na obali reke Drimca i opljačka ceo taj kraj. Stefan se verovatno setio svoje pobune kada se isto tako povlačio pred Milutinom, koji ga je na prevaru uhvatio, okovao, oslepio i proterao u Carigrad pa je pokušao nešto slično i počeo pozivati Dušana na razgovor. Dušan ipak saznaje da mu otac sprema likvidaciju pa se posle mnogo nećkanja na nagovor vlastele ipak odlučuje da pokuša da obori Stefana iznenadnim napadom. Sa manjom grupom odabranih vojnika i verne vlastele napadne Dušan svoga oca Stefana, dok je ovaj sa porodicom boravio u svom dvorcu Nerodimlju.
Preuzimanje vlasti
"'Pošto je, dakle, potajno sakupio vojsku u obadve Zete i izvršio izbor najboljih tamošnjih ratnika, vodeći sobom i Karavida Fratnuta i Đurđa Ilijića kao svoje savetnike otpoče usiljen marš put Raške, u kojoj se nalazio njegov otac' (Mavro Orbin)"
Radilo se o dobro pripremljenoj akciji u kojoj su bili samo oni koji su bili vojnički najspremniji, pravi iznenadni napad. Kralj Stefan nije mogao verovati da bi Dušan bio u stanju izvršiti tako drsku gerilsku akciju i napasti sa malim brojem vojnika u centru njegove države Srbije (Raške). 21. avgusta 1331. godine Dušan je napao Stefanov dvor dok je ovaj bio u lovu kod tvrđave Peterco sa nekoliko slugu. Stefan na konju beži sa nešto malo svoje vlastele, zaboravivši čak i na kraljicu i decu, a Dušanova potera ga bez otpora uhvati u tvrđavi Petrič i zatoči zajedno sa celom porodicom u tvrđavi Zvečan.
Krunisanje Dušana
Nakon toga počnu pripreme za Dušanovo krunisanje bez nekih većih problema, tako da otpora u državi nije bilo. Stefan Dečanski očigledno nije bio omiljen i njegov pad nije prouzrokovao nikakva uznemirenja, ali imajući na umu ulogu Crkve i samog arhiepiskopa Danila II u dovođenju Stefana na kraljevski presto, Dušan zamoli Danila II da dođe i da ga kruniše za kralja. Ovaj je mirno primio ovu smenu na prestolu i veoma svečano, krunisao Dušana za kralja svih srpskih i pomorskih zemalja na dan 8. septembra 1331. godine na dvoru u Svrčinu.
"I tako zapovedi da bude sabor Bogom sabrani otačastva njegova. I kada je ovaj preosvećeni došao sa Bogom darovanom mu pastvom, episkopima i igumanima, i sa celim klirom crkvenim, i kada je bio sabran ceo sabor srpske zemlje u njegovu carskom dvoru Svrčinu, i kada je bio slavni praznik Rođenje presvete Bogorodice, i na navečerje učiniše hvalbena slavoslovlja, kako je na pohvalu slavnom prazniku, i opet noćno stajanje takođe, i ujutro, dan nedelje, učiniše na ovom blagočastivom sve po zakonskom ustavu u crkvi svetoga Preteče, i preosvećeni arhiepiskop kir Danilo učini molitvu i uzevši carski venac u svoje ruke i položi na svečasnu glavu njegovu, govoreći: Položio si na glavu njegovu venac od dragog kamenja, i umoli od tebe života i dao si mu dužinu dana na vekove vekova" (Danilov učenik)
Neposredno nakon Dušanovog krunisanja Stefan Dečanski je umro 11. novembra 1331. godine i sahranjen je u svojoj zadužbini manastiru Visoki Dečani. Po Danilovom učeniku umro je prirodnom smrću dok drugi izvori tvrde da je Dušan popustio pred navaljivanjem moćne vlastele i odobrio, ako već i nije naredio, da se Stefan pogubi. "'Privolevši se sin njihovim opakim savetima, posla neke ljude spremne da izvrše takvo zlodelo, te ga oni udaviše usred noći u rečenoj tvrđavi' (Mavro Orbin)"
Legenda o prokletstvu
Za smrt Stefana Dečanskog vezana je i legenda o prokletstvu Dušanovih kasnijih potomaka, a kasnije i cele srpske države. Naime Stefan je, kada su došli ljudi da ga ubiju, prokleo sina i njegove potomke. Mada se ovo prokletstvo nije ispunilo na sinu, palo je ipak na njegova unuka Uroša, koji je izgubio carstvo. Ova legenda je trajala mnogo vekova, a svi su se tog prokletstva setili onda kada je knez Lazar sa svojim ratnicima pao na Kosovu, a Srbija pala pod Turke.
Prvi uspesi kralja Stefana Dušana
1332. godine došlo je do pobune u Zeti pod vođstvom zetskog vojvode Bogoja i arbanasa Dimitrija Sume. Buna je ubrzo ugušena. Sa novim bugarskim carem Ivanom Aleksandrom su uspostavljeni saveznički odnosi, pa se kralj Dušan u proleće 1332. godine oženio Jelenom, sestrom bugarskog cara. Bosanski ban Stefan II Kotromanić je želeo da osvoji celo Zahumlje, jer je samo deo Zahumlja osvojio 1326. god. posle sukoba sa Branivojevićima. U tom sukobu su učestvovali i Dubrovčani, zajedno sa banom Stefanom II, i pošto je zatrta porodica Branivojević, i pošto su Stefan i Dubrovčani podelili međusobno njihove teritorije, Dubrovčani su dobili Pelješac sa Stonom. Dubrovčani za vreme kralja Stefana Dečanskog nisu uspeli da legalizuju upravu nad Pelješcem i Stonom, pa su to pokušali za vreme kralja Dušana. 1333 godine, Stefan Dušan je izdao povelju u Pologu, kojom je Dubrovčanima ustupio primorje od Stona do Dubrovnika, sa ostrvom Posrednjicom kod ušća Neretve, uz obavezu da na račun „stonskog dohotka“ isplaćuju 500 perpera, plus 8000 perpera koje je trebalo platiti odmah, dok su se Dubrovčani obavezali da će dozvoliti versku slobodu pravoslavnom stanovništvu dobijenih teritorija. Dubrovčani su sumu od 500 perpera plaćali i bosanskom banu, koji je iste godine izdao povelju kojom je potvrdio pravo Dubrovnika na Ston, te su na miru mogli koristiti svoje nove posede koje su iste godine počeli da utvrđuju. Uslov je bio i da u Stonu ostane "Srpski pop da poje", jer je to episkopiju osnovao još sveti Sava, ali su Dubrovčani to poštovali samo do 1349. godine kada su doveli katoličkog sveštenika. Već 1332. godine Dušan je osvojio grad Strumicu. Zahvaljujući savetima vizantijskog prebega Sirgijana osvojeni su: Prilep, Ohrid, dok je sam Sirgijan osvojio Kostur. Pred napad na Solun izvršen je atentat na Sirgijana, od strane Sfrancesa Paleologa, koga je angažovao sam car Andronik III, te je Dušan odustao od borbe. Sklopljeni su saveznički odnosi sa carem Andronikom III (1334) jer su severne granice ugrozili Ugri koji su stigli do Žiče. Dušan je uspešno potukao ugarsku vojsku i uspostavio granicu na reci Savi. U ovo vreme pada jedna od intimnijih slika iz Dušanovog života. Budući da sa Jelenom nije imao dece, radilo se na tome da se od nje rastavi i oženi Jelisavetom, kćerkom nemačkog cara Fridriha Lepog. Pregovore je 1336. godine bez sumnje vodio Palman Braht, vođa nemačkih najamnika u Srbiji, takozvane Alemanske Garde. Kada je poslanstvo stiglo u Austriju i kada je mlada kneginjica čula za koga treba da se uda, "u jednu varvarsku zemlju na istoku, za jednog kralja tuđe vere i već ženjena" pala je u postelju iz koje nije ni ustala. Posle ovog događaja Jelena se požurila da rodi sina i tako umiri Dušana. I zaista, u zimu 1336 ili proleće 1337 Jelena je na sumnjiv način dobila sina Uroša, i tako učvrstila svoj položaj na dvoru.
Posle smrti vizantijskog cara Andronika III, na vlast dolazi njegov maloletni sin Jovan V, mesto koga je upravljalo regentstvo (patrijarh, carica-majka i veliki duks Aleksije Apokavk). Sa politikom regentstva se nije složio veliki domestik Jovan Kantakuzin, koji je očekivao da regentstvo pripadne njemu, kao najbližem saradniku Andronika III. U Vizantiji je izbio građanski rat. Kantakuzin je u sukobu sa svojim protivnicima pretrpeo poraz i povukao se u Srbiju. Dušan i Kantakuzin su, pod uticajem kraljice Jelene, sklopili savez i doneli odluku da svako od njih dvojice zadrži gradove koje osvoji. Kantakuzin je zajedno sa vojskom u kojoj su se nalazili vojvoda Vratko, potomak Nemanjinog sina Vukana, i Jovan Oliver pretrpeo neuspeh prilikom osvajanja grada Sera. Dušan je osvojio celu Albaniju, izuzev Drača, koji su držali Anžujci, i gradove u severnoj Grčkoj. Odnosi između Dušana i Kantakuzina su se pogoršali kada su agrarni feudalci iz Tesalije priznali Kantakuzina za svog cara (1343.). Kantakuzin je nove saveznike našao u Turcima Seldžucima, koji su gospodarili zapadnim delovima Male Azije. Neslavna zasluga za dovođenje Turaka u Evropu pripada Jovanu Kantakuzinu. Turci su prešavši Helespont (Dardanele) stupili na evropsko tle 1343. godine. Posle raskida veza sa Kantakuzinom, Dušan je uspostavio prijateljske odnose sa regentstvom i Jovanom V. Prvi sukob između Turaka i Srba desio se maja 1344. godine u bici kod Stefanijane. Turci su lukavstvom izvojevali pobedu tako što su njihovi lako naoružani pešaci pobegli uz brdo, dok su teško naoružani srpski konjanici morali da sjašu i da konje ostave pod brdomTurci su onda lako sišli s druge strane brda, uzjahali srpske konje i porazili teško pokretne, zadihane srpske vitezove, sada svedene na pešake. Pobedili su 1345. godine despota (vojvodu iz narodnih pesama) Momčila koji se osamostalio u Rodopima.
Uzdizanje srpskog kraljevstva na carstvo
thumb|thumb|250px|Karta Dušanovog carstva, oko [[1350. godine]] Srpska vojska je osvojila grad Ser 25.9. 1345. godine, treći grad po značaju u Vizantiji. Osvojena je i Halkidika, uključujući Svetu goru Atonsku. Uvidevši da je Vizantijsko carstvo oslabilo, Dušan odlučuje da na ruševinama Vizantije podigne imperiju jednog mladog naroda punog snage. Nakon svih osvajanja Stefan Dušan je odlučio da se proglasi za cara. Sklopio je dogovor sa Svetom gorom, koja je vizantijskog cara oduvek smatrala za svog jedinog i legitimnog vladara. Svetogorski Protat je odlučio da se Dušanovo ime spominje u svim molitvama posle imena vizantijskog cara Jovana V. Za uzvrat, Dušan se obavezao da će poštovati autonomiju Svete gore. Kralj Stefan Dušan se proglasio za cara oko Božića (25.12. 1345.) u gradu Seru. Prema ustaljenim običajima carigradski patrijarh je krunisao careve na Istoku, a papa careve na Zapadu. Pošto se nije mogao nadati da će ga iko od ove dvojice krunisati, srpska arhiepiskopija je uzdignuta na rang patrijaršije. Arhiepiskop Joanikije je postao prvi srpski patrijarh. Međutim, i bugarski patrijarh je krunisao bugarske careve, a i jerusalimski patrijarh je krunisao vizantijskog cara Jovana Kantakuzina upravo u Dušanovo vrijeme.
Stefan Dušan je krunisan za cara Srba i Grka, Bugara i Arbanasa na Uskrs (16.4. 1346.) u tvrđavi Kale u Skoplju. Krunisanje su obavili srpski patrijarh Joanikije i bugarski trnovski patrijarh Simeon, uz sasluženje arhiepiskopa autokefalne Ohridske arhiepiskopije koja je nakada bila patrijaršija za vrijeme cara Samuila, kao i svih igumana manastira Svete Gore. Obrazloženje za ovaj postupak car Dušan je našao u učenju hrišćanske crkve. Sve što je nekada Gospod darovao prvom hrišćanskom caru, Konstantinu Velikom, prešlo je u Dušanove ruke. Misli se na zemlje i velike gradove „grčkog carstva“. Dušanova titula sada je glasila: Voljom Božjom, Blagoverni i Hristoljubivi car Srbljem i Grkom i zemlje pomorske i svemu disu (zapadu).
Dušanovo carstvo
Kantakuzin je uspeo da 1347. godine postane vizantijski car. On kao i Grci Dušana naziva „srpskim kraljem“, jer je smatrao da je u hrišćanskoj vaseljeni jedini car – vizantijski car. Međutim, legitimni vizantijski car Jovan V u jednoj povelji Dušanu priznaje carsku titulu, a na Istoku je već odranije postojao bugarski car, mada se njegova titula na zapadu tretirala kao kraljevska. Protiv novostvorene Srpske patrijaršije bila je Carigradska patrijaršija, čiji su mnogobrojni posedi priključeni Srpskoj crkvi. Carigradski patrijarh Kalist je, podstaknut iz političkih razloga od cara Jovana VI Kantakuzina, bacio anatemu na cara Dušana, patrijarha Joanikija i sve srpsko sveštenstvo i isljučio ih iz zajednice pravoslavnih hrišćana (1350.). Sama anatema bila je više političke nego verske prirode što se vidi iz činjenice da je bačena par godina posle Dušanovog krunisanja za cara, a da dva vaseljenska patrijarha koja su bila na tom položaju nakon Dušanovog krunisanja nisu uopšte reagovala. Ova anatema je skinuta za vreme kneza Lazara 1375. godine. Car Dušan je za svog savladara odredio sina Uroša i dodelio mu titulu kralja. Dušan je, kao car, dodeljivao titule i zvanja. Despoti su postali: Dušanov polubrat Simeon (Siniša), brat carice Jelene Jovan Asen, potom Jovan Oliver i Ivaniš Berislavić. Sevastokratori su postali: muž Dušanove sestre Evdokije Dejan, otac Vuka Brankovića Branko Mladenović. Kesari su postali: Grgur Golubić, Dušanov vojskovođa Preljub i Voihna.
Dušanovo carstvo, u skladu sa srednjovekovnim shvatanjima države, nije bila nacionalna država u današnjem smislu reči, uostalom kao i druge države toga doba, jer su u njoj kao carski podanici živeli kao priznati narodi Srbi, Grci, Bugari i Albanci.
Car Dušan i Sveta gora
thumb|thumb|Car Stefan Dušan sa porodicom Nakon što je Atos potpao pod vlast cara Dušana 1345, on je optužio grčkog protu Nifona, poglavara svih manastira na Svetoj gori za mesalijanstvo (odnosno bogomilstvo), ali je Nifona odbranio sv. Grigorije Palama. Smatra se da je ova optužba politički motivisana, jer je Dušan hteo da postavi srpskog umesto grčkog poglavara.
Car Dušan je Hilandaru potčinio crkvu Svetog Nikole u Dobrušti kod Prizrena, crkvu Svetih Arhanđela u Štipu, crkvu Svetog Nikole u Vranju sa naseljima i dobrima. Krajem 1347. godine car Dušan i carica Jelena posetili su Hilandar. Prisustvo žena na Svetoj gori je zabranjeno, ali su one zajedno sa decom boravile tamo za vreme opsade Katalanaca. Car Dušan je Hilandaru podario novac, obnovio manastirsku bolnicu. Carici Jeleni je dozvoljeno da postane drugi ktitor kelije Svetog Save u Kareji. Zahvaljujući darovima cara Dušana, Hilandar je postao najveće manastirsko vlastelinstvo u Srpskom carstvu.
Osvajanje Epira i Tesalije
Kuga je odnela mnoge živote u Evropi 1348. godine. Ona je i olakšala osvajanje Epira i Tesalije od strane srpske vojske. Srpsko carstvo se prostiralo od Dunava na severu do Korinta na jugu i od Jadranskog mora na zapadu do Egejskog mora na istoku. Dušanov namesnik u Tesaliji, sa sedištem u gradu Trikali, postao je vojvoda Preljub, a u Epiru, sa sedištem u Arti, Dušanov polubrat Simeon-Siniša, dok je u južnim delovima Albanije, sa sedištem u Valoni, namesnik bio Jovan Asen, caričin brat.
Pohod protiv Bosne
thumb|thumb|[[Srpski perper|Dušanov carski perper.]] Bosanski ban Stefan II Kotromanić je zauzeo Krajinu između Cetine i Neretve i veći deo Zahumlja. Car Dušan je prodro u Humsku Zemlju i nastavio prema Cetini i Krki 1350. godine. Prošao je uzduž cijele Bosne, a bosanski ban i vojska su se sklonili pred moćnim carem u vrleti bosanskih planina. Car Dušan je došao duboko u Hrvatsku do Krke kako bi pomogao sestri Jeleni, koja je bila udata za Mladena III Bribirskog, gospodara Omiša, Klisa i Skradina na Krki. Posle Mladenove smrti zainteresovanost za njegove posede ispoljili su Ugarska i Venecija. Dok je car Dušan ratovao na zapadu, Grci su pokušali da iskoriste tu priliku i da poboljšaju svoj položaj u oblasti Soluna, koji je bio pod opsadaom.
Posle vesti o pobunama na jugu zemlje, Dušan je zaustavio napredovanje ka zapadu i krenuo u Grčku da vraća nakratko izgubljene gradove. Bosanski ban je ponovo osvojio Zahumlje. Kantakuzin je osvojio Veriju i Voden, ali ne i Srbicu, koje je branio kesar Preljub. Nakon povratka car Dušan je povratio teritorije, a Kantakuzin se povukao u Solun.
Dušan je obećao pomoć legitimnom caru Jovanu V, kako bi se rešili Kantakuzina, te se Vizantija ponovo našla u građanskom ratu.
Turci Osmanlije na Balkanu
Ratnici sukobljenih strana, Jovana V, srpskog te bugarskog cara sa jedne i Kantakuzina i Orhana sa druge strane, su se sukobili kod Didimotike ujesen 1352. godine. Bugarska vojska se pre bitke povukla, dok je srpska pretrpela stravične gubitke. Posle jakog zemljotresa 1354. godine, Turci su zauzeli tvrđavu Galipolje i tu izgradili bazu za dalje prodore u Evropu.
Kapetan hrišćanstva
Car Dušan se specijalnim poslanstvom koje je predvodio Nikola Buća, Kotoranin i carev protovestijar (blagajnik) obratio rimskom papi da ga imenuje za kapetana hrišćanstva u krstaškom ratu protiv Turaka i izrazio spremnost da rimskog papu formalno prizna za vrhovnog poglavara hrišćanske crkve. U povratku je Nikola Buća sreo poslanike Češkog kralja koji je išao u Rim da bude krunisan za Sveto Rimsko-Nemačkog cara, koji je caru Dušanu uputio pismo u kome izražava zadovoljstvo što Dušan želi da prizna katoličku crkvu za Unam Sanctam (Jedinu Svetu) i da se još više raduje što će se u bogosluženju moći zadržati slovenski jezik koji vezuje dva naroda. Očigledno je češki kralj bio pogrešno informisan jer Dušan nije namjeravao da prizna katoličku crkvu već samo papu za prvog među jednakima u hrišćanstvu. Papa je pristao na uslove srpskog cara i uputio dva poslanika na čelu sa biskupom Petrom Tomom, sa pismom (u kome je Dušana nazvao "kraljem", što je Dušana uvrijedilo), da cara i njegovu porodicu prevedu u unijatsku veru, ali car nije želeo da se pokatoliči već samo prizna papu za vrhovnog poglavara crkve i da ostane pravoslavac. Na kraju kada su papinski legati stigli u Srbiju car Dušan im nije dopustio da obave "svoj posao" i najurio ih je iz Srbije.
Smrt
left|thumb|thumb|Sarkofag cara Dušana u [[Crkva svetog Marka u Beogradu|crkvi Svetog Marka u Beogradu.]] thumb|thumb|Grob cara Dušana u manastiru Svetih Arhanđela u Prizrenu Car Stefan Dušan je umro 20.12. 1355. godine, još uvek mlad i u punoj snazi, kada se spremao na pohod za osvajanje Carigrada. Uzrok smrti nikada nije utvrđen ali se govorilo o trovanju, moždanom udaru i čak epilepsiji. Sahranjen je u svojoj zadužbini manastiru Svetih Arhanđela kod Prizrena. Posle Dušanove smrti nasledio ga je sin, car Uroš V, a Srpsko carstvo je postepeno počelo da se raspada.
Kada su 1927. godine vršena arheološka iskopavanja na lokalitetu manastira, u jugozapadnom delu crkve je nađen mermerni grob za koji je ustanovljeno da je carev. U grobu su pronađene ispreturane kosti koje su kasnije prenesene u crkvu Svetog Marka u Beogradu gde i danas počivaju.
Njegova kruna se čuva u Cetinjskom manastiru u Crnoj Gori.
Naslednici
Sa svojom ženom, Jelenom, car Dušan je imao jedno dete:
Pojedini autori smatraju da su Dušan i Jelena, pored Uroša, imali još jedno dete,cerku, ali se danas uglavnom smatra su imali samo jedno dete.
Zakonodavna delatnost Stefana Dušana
Nastojeći da se u svemu ponaša kao vizantijski carevi koji su bili uzor cijelom hrišćanstvu, Stefan Dušan je razvio i široku zakonodavnu delatnost. Dušanov zakonik vrhunac je ovih nastojanja, a Srbija je bila uređena pravna država još u srednjem vijeku. Zakonik se, po uobičajnoj numeraciji, sasatoji od 201 člana. Donet je na saboru vlastele i crkvenih velikodostojnika, održanom na Vaznesenje 21. 5. 1349. godine u Skoplju (135 članova), i dopunjen je na saboru održanom 31. 8. 1354. godine u Serezu (66 članova). Zakon je usvojen sa ciljem da se srpska država uredi propisima koji bi važili za celo carstvo i podjednako za sve podanike. U zakoniku se car Dušan deklariše kao pravoslavni car, zaštitnik i čuvar vere, branilac od jeretika i kome je pripadalo pravo da upravlja i crkvenim poslovima.
Dušanov zakonik (u starim prepisima se naziva Zakon blagovjernago cara Stefana) je, uz Zakonopravilo  svetog Save, najvažniji zakon (ustav) srednjovekovne Srbije. Dušanov zakonik je urađen na temeljima Zakonopravila. U nekim članovima car Dušan direktno upućuje na Zakonopravilo (članovi 6, 8, 11, 101, 109 i 196). Jedna trećina Zakonika je urađena po ugledu na odgovarajuće propise vizantijskog prava. Velika je sličnost članova 171 i 172 Zakonika (koji propisuju nezavisnost sudstva) sa delovima iz vizantijskog zbornika Vasilike (knjiga VII, 1, 16-17), koje su bile vizantijska prerada Justinijanovog zbornika.