cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antun Mavrak
Na čelu partije
Avgusta 1930. godine Antun Mavrak je pozvan u Moskvu, gde ga je Izvršni komitet Kominterne imenovao za sekretara Centralne rukovodeće instance KPJ. U Moskvi je živeo pod imenom Karl Kerber. Novi fokus je stavljen na organizaciju ilegalnih sindikata, dok su oni koji hoće trenutni oružani ustanak proglašeni teroristima u partijskoj štampi.
Polarna zvijezda
mini|desno|200px|Prikaz [[Sjevernjača|Sjevernjače na snimci koja je bila izložena svjetlosti 45 minuta.]]
Antun Mavrak
Na čelu partije
Sve do proljeća 1932. godine Mavrak djeluje vrlo aktivno, naročito na sanaciji stanja u KPJ. U travnju 1932. godine opet putuje u Moskvu, gde prisustvuje XI. proširenom plenumu IK Kominterne. Istog mjeseca optužen je zbog navodnog sudjelovanja u unutarpartijskom grupaškom i frakcionaškom djelovanju, nakon čega ga je Kominterna isključila iz KPJ. Iste godine, na čelo privremenog rukovodstva KPJ je postavljen Josip Čižinski.
Polarna zvijezda
mini|desno|250px|Projekcija precesije sjevernog pola na fiksnom nebu epohe J2000.0 za vremenski interval od 48000 p. n. e. do 52000 n. e. . Stoga će današnju [[Sjevernjača|Sjevernjaču zamjenjivati druge zvijezde.]]
Antun Mavrak
Izopšten u SSSR-u
minijatura|[[Rostov na Donu, gde je Mavrak radio kao fizički radnik.]] Izbačen iz partije, Antun Mavrak je nastavio da živi u SSSR-u kao radnik. Prvo je poslan na rad u tvornicu »Šljemastroj« u Rostov na Donu. U siječnju 1934. godine sekretar CK KPJ Josip Čižinsky je postavio pitanje njegova povratka u partiju na sjednici CK SKJ. Po svoj prilici tada je preveden na rad u tvornicu automobila »ZIS« (Zavod imena Staljina) u Moskvu gdje je radio narednih godina.
Polarna zvijezda
mini|desno|250px|Na južnom nebeskom polu trenutno nema tako sjajne zvijezde u blizini da bi se mogla nazvati Južna Polarna zvijezda ( vidi + 2014.).
Antun Mavrak
Izopšten u SSSR-u
Mavrak je u Moskvi živeo veoma teško, potpuno odbačen, pred kraj života gotovo beskućnik. O njegovim posljednjim danima svjedoči Karlo Štajner, koji ga je sreo nakon što je izbačen na ulicu iz hotela u kojem je stanovao:
Po dolasku u Moskvu, Josip Broz je organima Kominterne dao prilično nepovoljan sud o Mavraku, navodeći da on nije daleko od "trockizma", što je u vreme Staljinovog terora bila najteža optužba:
Polarna zvijezda
Polarna zvijezda je zvijezda najbliža nebeskom polu.
Antun Mavrak
Streljanje u Moskvi
Mavrak je uhapšen 7. februara 1938. godine, u periodu masovnog terora Staljinove tajne policije, potaknutog ksenofobnom "anti-špijunskom" kampanjom, što je naročito teško pogodilo strane komunističke disidente. Prema svedočenju K. Štajnera, Mavrak se nalazio u Lubjanki, glavnom zatvoru NKVD-a, gde je podvrgnut "metodama psihološke smrti".
Polarna zvijezda
Sjevernjača (današnja Polarna zvijezda, Polaris, Alfa Maloga medvjeda, α Ursae Minoris) je zvijezda najbliža sjevernomu nebeskom polu (udaljena 42′), gotovo nepomična na nebeskoj sferi i zbog toga pogodna za orijentaciju. Najsjajnija je zvijezda Maloga medvjeda, promjenljiva sjaja, prosječne prividne magnitude 1,9. Sjaj joj se mijenja u razdoblju od 4 dana. To je trojni zvjezdani sustav udaljen od Zemlje približno 430 svjetlosnih godina. Sjevernjača Aa žuti je div, cefeida mase oko 6 puta veće od Sunčeve, oko 46 puta većega promjera, 2200 puta većega sjaja i površinske temperature oko 7 200 K (6 927 °C). Sjevernjača B može se uočiti i s pomoću manjega teleskopa, a Sjevernjača Ab prvi je put snimljena 2006. s pomoću Hubbleova svemirskog teleskopa.
Antun Mavrak
Streljanje u Moskvi
Mavrak je terećen zajedno sa jugoslovenskim revolucionarima Filipom Filipovićem i Karlom Štajnerom, i streljan 8. aprila 1938. godine. Posmrtno je rehabilitiran odlukom Vojnog kolegijuma Vrhovnog suda SSSR, decembra 1963. godine.
Dela
Sarađivao je u Borbi, Proleteru i u organu austrijske KP »Die Rote Fahne«. Pored mnogih tekstova i članaka, objavio je i brošuru »Zahtjevi besposlenih«.
Polarna zvijezda
Na južnom nebeskom polu trenutno nema tako sjajne zvijezde u blizini da bi se mogla nazvati Južna Polarna zvijezda. Najbliža zvijezda je Sigma Oktant (σ Octantis) koja se ponekad naziva i Južna zvijezda.
Zemljina precesija i nutacija
Osim vrtnje (rotacije) i obilaženja oko Sunca (revolucije), Zemlja pokazuje još jednu vrstu gibanja. Njena os također se neprestano giba i opisuje stožac oko pola ekliptike, i to u smislu lijevog vijka koji napreduje na sjever. Vršni polukut stožca jednak je nagibu ekliptike (ekliptika je nagnuta je pod kutom od 23°27′ prema nebeskom ekvatoru). Zbog toga zakretanja osi u istom se smislu zakreće i presjecište ravnine ekliptike s nebeskim ekvatorom, a s njime i proljetna točka. Zato proljetna točka mijenja mjesto među zvijezdama. Pomak proljetne točke odvija se u smjeru dnevne vrtnje neba, a to je upravo suprotno od prividnog, godišnjeg gibanja Sunca: proljetna točka se kreće na zapad, a Sunce na istok. To znači da proljetna točka ide u susret Suncu, ili "pred" Sunce. Otuda potječe latinski naziv te pojave, jer praecedere znači ići naprijed.
Opća precesija
Veličina luni-solarne precesije iznosi 50.37" na godinu. To je kut za koji bi se po ekliptici pomaknula proljetna točka kada bi djelovali samo Mjesec i Sunce. No utječu još i planeti. Njihov se učinak ili planetska precesija ističe kao promjena položaja ravnine ekliptike. Pod privlačnom silom planeta, Zemlja se njiše oko 0.05" na godinu (u današnje vrijeme). Zbog toga će proljetna točka kliziti i po nebeskom ekvatoru za 0.13" na godinu, pa će u smjeru ekliptičkih dužina ukupan pomak iznositi 50.25" na godinu. To je godišnji iznos opće Zemljine precesije.
San Ignacio Río Muerto (razvrstavanje)
San Ignacio Río Muerto ima više značenja:
Valle di Ginestreto, Pesaro e Urbino
Valle di Ginestreto je naselje u Italiji u provinciji Pesaro e Urbino, u regiji Marche.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 226 m.
Comana, Comana, Giurgiu
Comana je naselje u Rumuniji u okrugu Đurđu u opštini Comana.
Polarna zvijezda
Opća precesija
Zemljina precesija dovodi do razlike između Sunčeve (tropske) i zvjezdane (sideričke) godine. Zvjezdana godina je vrijeme potrebno da Sunce na nebeskoj sferi prevali puni kut ili, drugim riječima, vrijeme obilaženja Zemlje oko Sunca s obzirom na neki zadani smjer u prostoru (npr. u odnosu na proljetnu točku). U Sunčevoj godini Sunce prevali nebeskom sferom kut koji je od punog kuta manji za iznos Zemljine precesije; kut od 360° - 50.25” Sunce prijeđe za vrijeme Sunčeve godine od 365.2422 dana, a kut od 360° za vrijeme zvjezdane godine. Zvjezdana godina je oko 20 minuta duža od Sunčeve godine.
Platonova godina
Iz iznosa opće precesije lako nađemo razdoblje vremena u kojemu Zemljina os obiđe precesijski stožac, a proljetna točka puni krug po nebeskom ekvatoru. Ako pomak u jednoj godini iznosi 50.25", tada za pomak od 360° treba 25 800 godina. To je Platonova godina. U tom razdoblju nebeski pol opiše kružnicu među zvijezdama. Stoga će današnju Sjevernjaču (α Malog medvjeda) zamjenjivati druge zvijezde. Prije 5000 godina zabilježena je kao Sjevernjača zvijezda Tuban (α Zmaja). Oko godine 14 000. kao Sjevernjača će služiti zvijezda Vega, iako sjevernom nebeskom polu neće prići bliže od 5°. Od vremena kada su astronomi imenovali zviježđa i ustanovili Zemljinu precesiju, proljetna se točka pomaknula iz zviježđa Ovna u zviježđe Riba, a tako su se u susjedno zviježđe pomaknule i ostale glavne točke ekliptike. Znakovi tih točaka ostali su međutim isti kao što su i bili. S pomakom proljetne točke povezana je najviše i promjena zvjezdanih rektascenzija, dok je promjena deklinacija mnogo manja.
Comana, Comana, Giurgiu
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 7717 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 52 m.
Varandino, Bergamo
Varandino je naselje u Italiji u provinciji Бергамо, u regiji Ломбардија.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 341 m.
Gaylord, Minnesota
Gejlord je grad u američkoj saveznoj državi Minesota.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 2.305, što je 26 (1,1 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Al-Gazali
Abu Hamid Muhamed ibn Muhamed al-Gazali (1058-1111), poznat kao Algazel u srednjevekovnoj Evropi, je bio perzijski islamski filozof, teolog, pravnik, psiholog i mistik. Isto tako se smatra jednim od najvećih sufijskih učitelja.
Učenje
Al-Gazali je uvid zadobijen mističkim poimanjem postavljao iznad uvida postignutog putem logike. Takođe je zastupao prevlast otkrivenja nad rezonovanjem. Al-Gazali napada opseg znanja na koji filozofi polažu pravo, naročito kroz kritiku znanja o kauzalnosti, i nasuprot tome staje u odbranu okazionalizma. Njegovo radikalno odbacivanje uzročnosti i tvrdnja o nepostojanju nužne veze između uzroka i posledice je preteča kasnijim skeptičkim i okazionalističkim sistemima (Malbranš i dr.).
U filozofiji, povezivao je spoznajnoteorijski skepticizam i novoplatonske elemente s islamskim teološkim učenjem, na osnovu kojeg kritikuje celokupnu filozofiju. Njegova dela zagovaraju pravovernost islama i neophodnost misticizma.
Farnei, Trieste
Farnei je naselje u Italiji u provinciji Trieste, u regiji Furlanija-Julijska krajina.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 57 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 6 m.
Cerro Prieto, San Pedro Pochutla
Cerro Prieto je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini San Pedro Pochutla.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 263 m.
Fadil Hoxha
Fadil Hodža (Fadil Hoxha) je bio jugoslavenski komunistički političar albanske nacionalnosti, rodom s Kosova gdje je obavljao važne funkcije.
Tokom drugog svetskog rata je bio komandant kosovskih partizana. Proglašen je za Narodnog heroja Jugoslavije.
Nakon rata je bio predsednik AP Kosova.
Biografija
Rođen je i odrastao u Đakovici, tada pod austrijskom, srpskom, a kasnije pod jugoslavenskom vlašću. Kao mladić je emigrirao u Albaniju kako bi mogao pohađati gimnaziju na albanskom jeziku. Prilikom školovanja u Skadru i Elbasanu je došao u kontakt s komunističkim grupama te prihvatio marksizam-lenjinizam.
Drugi svjetski rat
Godine 1941. je za vrijeme drugog svjetskog rata došao na Kosovo i počeo raditi kao učitelj. Taj je posao ubrzo napustio kako bi se priključio jugoslavenskim partizanima koji su se borili protiv italijanskih i njemačkih snaga. Ubrzo se pokazao kao sposoban komandant, osnivajući jedinice koje su bile pretežno popunjene albanskim stanovništvom. Za svoje je ratne zasluge kasnije odlikovan ordenom Narodnog heroja Jugoslavije.
Period SFRJ
Hodža je nakon rata imao niz važnih dužnosti u tadašnjoj Autonomnoj oblasti Kosovo i Metohija, a kasnije Socijalističkoj autonomnoj pokrajini Kosovo. Međutim, tek je nakon brijunskog plenuma 1966. godine, na kome je srušen tvrdolinijaški šef UDBA-e Aleksandar Ranković dobio mogućnost da napreduje u najviše vrhove Partije.
Tamo se zalagao za što širu autonomiju Kosova u okviru tadašnje SR Srbije, odnosno Jugoslavije. Ti su napori urodili nizom ustavnih reformi od 1968. godine, a koje su svoj vrhunac dobile 1974. godine kada je usvojen novi federalni ustav kojim je SAP Kosovo de facto po svojim pravima izjednačeno s ostalim republikama. Pod Hodžinim pokroviteljstvom je 1970. godine osnovan Prištinski univerzitet kao i Kosovska akademija nauka i umetnosti.
Hodža se, međutim, suprotstavio radikalnim albanskim nacionalistima koji su u proljeće 1981. godine pokrenuli demonstracije s zahtjevom da Kosovo i formalno postane republika. S druge strane, kako su etničke tenzije na Kosovu eskalirale, tako je i kosovsko rukovodstvo postajalo predmetom kritika u Srbiji, odnosno zahtjeva da se autonomija ukine.
Raspad Jugoslavije
Iako penzioniran, Hodža je postao predmetom optužbi za albanski nacionalizam, pogotovo kada je na vlast u Srbiji došao Slobodan Milošević. U jesen 1987. je njegova navodna izjava kojim silovanja Srpkinja i Crnogorki na Kosovu tumači seksualnim frustracijama mladih Albanaca i traži da se problem riješi uvozom promiskuitetu sklonih konobarica iz drugih krajeva SFRJ izazvala demonstracije, a potom je izbačen iz SKJ. Godine 1991. Hodža je uhapšen.
Nakon kosovskog rata Hodža je 2001. godine umro u rodnoj Đakovici gdje je sahranjen s najvišim državnim počastima.
Dela
Hoxha je godine 1980. izdao ratni dnevnik Kur pranvera vonohet (Kad proljeće kasni) po kojem je TV Priština snimila dramsku seriju, početkom 1980-ih prikazanu na programu JRT-a.
Njeguši (Cetinje)
Njeguši je naselje u opštini Cetinje u Crnoj Gori. Prema popisu iz 2011. bilo je 35 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 23 stanovnika). Selo se nalazi na padinama planine Lovćen, u Njeguškom polju i u sastavu istoimenog nacionalnog parka. Crkva u Njegošima|thumb|250px Unutrašnjost stare kuće u Njegušima|thumb|250px Njeguši su poznati kao rodno mesto dinastije Petrovića, koja je vladala Crnom Gorom od 1696. do 1918. godine.
Selo i okolina su poznati po njeguškom siru i njeguškom pršutu.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2011 u naselju Njeguši živi 28 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 37,2 godina (28,0 kod muškaraca i 52,5 kod žena). U naselju ima 6 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,83.
Rama Varma Kulashekhara
Rama Varma (? - 1122 ); punim imenom Raja Sri Rama Varma, Kulasekhara Perumal, alternativno Ramar Tiruvati ili Kulasekhara Koyiladhikarikal, bio je posljednji vladar Kasnije Dinastije Čera (Chera) sa sjedištem u Mahodayapuramu na jugozapadu današnje Indije, koji je vladao od 1089/90. do 1102. godine. Vladavinu mu je obilježila borba sa dinastijom Čola i njenim vladarom Kolothungom I, pri čemu je izgubio Mahodayapuram. Zbog toga je bio prisiljen skloniti se u Quilon odakle je s vremenom organizirao uspješan otpor Čolama. Do 1102. godine, kada je abdicirao, nije uspio povratiti prijestolnicu. Naslijedio ga je sin Kotha Varma, pod čijom je vlašću država dobila novo ime - Venad.
Florești, Florești, Cluj
Florești je naselje u Rumuniji u okrugu Kluž u opštini Florești.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 7397 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 366 m.
Basachachil, Ensenada
Basachachil je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California, u opštini Ensenada.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 256 m.
Los Sauces, Tacámbaro
Los Sauces je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Tacámbaro.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 45 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2209 m.
San José de los Sotoles, Matehuala
San José de los Sotoles je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Matehuala.
Mariner 4
Mariner 4 je NASA-ina svemirska letjelica namijenjena istraživanju Marsa, četvrta iz programa Mariner. Lansiran je 28. novembra 1964. pomoću rakete Atlas-Agena D iz Cape Canaverala. Kraj Marsa je preletio 14-15. jula 1965. i pri tome na Zemlju poslao prve fotorgafije njegove površine.
Dummerstorf
Dumerstorf je opština u njemačkoj saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija. Jedno je od 59 opštinskih središta okruga Bad Doberan. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 7.329 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 13051089.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Bad Doberan Dumerstorf se nalazi u saveznoj državi Meklenburg-Zapadna Pomeranija u okrugu Bad Doberan. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 43 metra. Površina opštine iznosi 119,9 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 7.329 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 61 stanovnika/km².
Pozos Morados, San Miguel el Alto
Pozos Morados je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini San Miguel el Alto.
Spaljeni grad
Spaljeni grad (, Šahr-e Sohte) je arheološko nalazište u pokrajini Sistan i Balučistan na jugoistoku Irana, smješteno uz cestu 99 između Zabola i Zahedana. Urbani kompleks izgrađen od blatnih cigli nastao je oko 3200. pne. (brončano doba) zahvaljujući dobrom geografskom položaju tj. trgovačkim rutama koje su se protezale Iranskom visoravni. Glavni dijelovi grada uključuju monumentalno, stambeno i industrijsko područje, te groblje. Razvijao se u četiri perioda do oko 1800. pne. kada je napušten zbog nagle promjene hidroloških uvjeta u sistanskom bazenu Hamun-e Helmanda. Spaljeni grad uvršten je 2014. na UNESCO-v popis Svjetske baštine.
Oko (TV film)
Oko je jugoslavenski televizijski film snimljen u produkciji RTV Zagreb i režiji Joakima Marušića, te premijerno emitiran 1978. godine. Predstavlja adaptaciju književnog djela Vladana Desnice. Radnja se događa u predratno doba, i prikazuje kako je liječnik (koga tumači Josip Bobi Marotti) slučajno ozlijedio oko siromašnom, ali lukavom seljaku (kojeg tumači Uglješa Kojadinović) te koji od njega nastoji zbog toga ishoditi novac. Scenarij za dramu je napisao Dominik Zen.
Kooperativnost (biohemija)
Kooperativnost je fenomen koji manifestuju enzimi ili receptori koji imaju višestruka mesta vezivanja gde se afinitet mesta vezivanja za ligand povećava, pozitivna kooperativnost, ili smanjuje, negativna kooperativnost, nakon vezivanja liganda za jedno od mesta vezivanje. Na primer afinitet hemoglobinova četiri mesta vezivanja za kiseonik se povećava kad se prvi molekul kiseonika veže. Ova pojava se naziva kooperativno vezivanje. Kooperativnost se takođe može videti kod dugolančanih molekula formiranih od velikog broja identičnih (ili skoro identičnih) podjedinica (kao što je DNK, proteini, i fosfolipidi), kad takvi molekuli podležu faznoj transformaciji kao što je topljenje, odvijanje ili odmotavanje. To se naziva podjediničnom kooperativnošću.
Kooperativno vezivanje
thumb|Sigmoidalni oblik disocijacione krive hemoglobinskog kiseonika je rezultat kooperativnog vezivanja kiseonika za [[hemoglobin.]] Kad se supstrat veže za jednu enzimatsku podjedinicu, dolazi do stimuilacije i aktivacije ostalih podjedinica. Ligandi mogu bilo da pokazuju nekooperativnost, pozitivnu kooperativnost ili negativnu kooperativnost.
Primer pozitivne kooperativnosti je vezivanje kiseonika za hemoglobin. Jedan molekul kiseonika se može vezati za fero gvožđe molekula hema na svakom od četiri lanca molekula hemoglobina. Dezoksi-hemoglobin ima relativno nizak afinitet za kiseonik, ali kad se jedan molekul veže za jedan od molekula hema, kiseonični afinitet se povećava, omogućavajući drugom molekulu da se laše veže, a trećem i četvrtom još lakše. Kiseonični afinitet 3-oksi-hemoglobina je ~300 puta veći od dezoksi-hemoglobina. Ovo ponašanje daje krivoj afiniteta hemoglobina sigmoidni obliku, umesto hiperboličnog kao kod monomernog mioglobina. Na isti način, sposobnost hemoglobina da izgubi kiseonik se povećava sa smanjanjenjem broja vezanih molekula kiseonika.
Negativna kooperativnost ima suprotan karakter; vezivanjem liganda za protein, afinitet proteina za ligand se smanjuje. Primer ovakve tendencije je relacija između gliceraldehid 3-fosfata i enzima gliceraldehid-3-fosfat dehidrogenaza.
Homotropna kooperativnost se odnosi na situaciju u kojoj je molekul koji uzrokuje kooperativnost onaj koji je njom pogođen. Heterotropna kooperativnos je scenario kad treća supstanca uzrokuje promenu afinita.
Nikola Kuzanski
thumb|right|Nikola Kuzanski Nikola Kuzanski (latinski: Nicolaus Cusanus, njemački: Nikolaus von Kues ; 1401-1464.), njemački kardinal i filozof.
Nikola Kuzanski bio je njemački kardinal i filozof iz doba renesanse. On se povezuje s učenjem o slaganju suprotnosti, napadom na Aristotelov zakon neprotivrječnosti koji je bio od povijesnog utjecaja. On je bio jedan od najranijih mislilaca koji je porekao geocentričnu koncepciju svemira, i potvrdio neograničenu prirodu prostora. Njegovo glavno djelo je "O učenom neznanju" (De Docta Ignorantiae napisano 1440. godine).
Uvod
U vremenu koje je tražilo promjene cjelokupnog načina razmišljanja i života, rodio se i živio Nikola Kuzanski (1401-1464). Napredujući u Crkvenoj hijerarhiji, imenovan je biskupom 1450. godine. Važnost njegove filozofske i teološke misli je neosporna, osobito za vrijeme u kojem je živio. Značajan je doprinos ostavio svojim konceptom beskonačnosti, a kojim je posebno utjecao na Giordana Bruna (1548-1600) i Barucha Spinozu (1632-1677).
Iako u ovom radu nije u prvom planu izlaganje Kuzančeva shvaćanja beskonačnosti, neminovan je uvid u isto. Njegovo najznačajnije filozofsko djelo jest De docta ignorantia, koje je dovršio 1440. godine u Kuesu.
U ovom radu bavim se temom Trojstva, s osvrtom na značaj i utjecaj pitagorejaca na samog Kuzanskog. Prvim dijelom rada tumačim sintagmu učeno neznanje, koja je neophodna za razumijevanje osnovnih misli. U drugom poglavlju dovodim u vezu matematiku i shvaćanje božanskih stvari. Svojom kristologijom, Kuzanski zaokružuje misao o Trojstvu, stoga u posljednjem dijelu rada pišem o Isusu Kristu kroz prizmu Kuzančeva teksta.
Tumačenje pojma «docta ignorantia»
Sintagma docta ignorantia (učeno neznanje) predstavlja ključ kojim ulazimo u predvorje Kuzančeve misli. Kolokvijalno govoreći, radi se o kamenu temeljcu njegove filozofske misli. Osim učenog neznanja, druga glavna tema njegovog filozofskog promišljanja jest podudaranje oprečnog.
Kuzančev stav «znati je ne znati» ima metodološku funkciju. Um u svojoj razumnoj djelatnosti susreće se s pitanjima na koje nema odgovor. Svaki je čovjek suočen s graničnim pitanjima svoje egzistencije. Svojom metodom o učenom neznanju Kuzanski ukazuje na čovjeka kao determinirano biće, ali istovremeno biće koje je u upućeno prema onome što je neograničeno i beskonačno. Upravo to beskonačno implicitno uključuje govor o Bogu. Stoga Kuzanski ne upotrebljava samo izraz učeno neznanje, nego i sveto neznanje. U tom smislu Kuzanski kaže: «sveto me neznanje, dakle, poučava da je ono što umu izgleda kao ništa ono neshvatljivo najveće».
Uloga matematike u filozofskoj misli Nikole Kuzanskog
Nikola Kuzanski studirao je pravo, filozofiju, fiziku, matematiku, medicinu i teologiju. Svoje studij započinje u Heidelbergu, nastavlja ga u Padovi gdje stječe doktorat iz prava, te nastavlja studij filozofije i teologije u Kölnu.
Tijekom cijelog svoga života, Kuzanac se bavio matematičkim problemima, a njegov je značaj na renesansnu misao neupitan. Njegovo razmišljanje utemeljeno je duboko u pitagorejskoj misli, kao što je slučaj i kod velikih mislioca novog doba (Kopernik, Kepler, Galilei, Newton). U tom smislu Kuzanac postavlja retoričko pitanje: «nije li Pitagora, nazivom i djelom prvi filozof, svako istraživanje istine povezao s brojevima?».
Vjerojatno polazeći od otkrića da se intervali tonske ljestvice mogu svesti na racionalne brojevne odnose titrajući žica, Pitagora (580-500) i sljedbenici njegove škole, pitagorejci, razvili su misao da se bit cjelokupne zbilje sastoji u brojevima. Naime, Pitagora je tvrdio da se istinska stvarnost prirode nalazi u principu forme i mjere, proporcije i broja. Razgovor o broju i prirodi nužno implicira pitanje o primjenjivosti matematike, a u antici je matematika shvaćana kao znanost o čistim formama i idejama. Pitagora reducira geometriju na aritmetiku, a temelj toga je da su svake dvije dužine mjerljive, što znači «da uvijek postoji njihova zajednička mjera koja ima ulogu jedinice mjerenja pri uspostavljanju njihova brojevnog odnosa». Pojednostavljeno možemo pretpostaviti da dužina a ima 12 mjernih jedinca (a=12 jedinica ), a b 5 (b=5 jedinica). Dužina a i b su mjerljive. No, sami pitagorejci su dokazali kako kod kvadrata nailazimo na problem. Naime, stranica i dijagonala kvadrata nemaju zajedničke mjere. Nastaje problem nesumjerljivosti, koji je dugo dovodio u pitanje ispravnost u tezu pitagorejaca.
Problem je riješen u 19. stoljeću utemeljenjem realnog broja, čime je potvrđeno Pitagorino stajalište da je broj temelj matematike. Rješenju problema doprinio je njemački matematičar J. W. R. Dedekind (1831-1916) sa svojom teorijom realnih brojeva (1872). Po njemu, realni brojevi su «rez u području racionalnih brojeva, koji se sastoji od beskonačne klase racionalnih brojeva manjih od tog iracionalnog broja i beskonačne klase racionalnih brojeva većih od njega». Istovjetno učenje razvili su istovremeno Cantor (1845-1918) i Weierstrass (1815-1897).
O, odnosu bića među sobom, te stvarnosti, ne može se reći ništa bez broja, smatra Kuzanski. Upravo, takvo mišljenje ima Pitagora i njegovi učenici. Stvarnost je protkana brojevima i brojevnim odnosima. Za Pitagoru je broj 10 sveti broj, koji se dobio zbrajanjem brojeva 1, 2, 3 i 4. Svaki od navedenih brojeva predstavlja određenu dimenziju stvarnosti. Govoreći o broju deset kao o svetom broju, treba imati na umu da je pitagorejska škola pod utjecajem religiozno-mističnih karakteristika (npr. teorija o seljenju duša).
U slučaju da broja nema, nestaje red, razmjer i sklad među stvarima, navodi Kuzanac. Prema njemu, kod brojeva treba odrediti najmanji, a od jedinici nema manjeg. U tom najmanjem dolazi do podudaranja s najvećim. Na temelju toga zaključuje da je «apsolutna jednost, kojoj se ništa ne suprotstavlja, dakle, sama apsolutna najvećost, koja je blagoslovljeni Bog». Na tragu Aristotelova (384-322) dokaza o prvom nepokrenutom pokretaču iz svoje Metafizike, Kuzanski dokida regresum in infinitum, te zaključuje kako je «nužno da ono zbiljski najveće bude početak i svršetak svih konačnih stvari. [...] Mora stoga postojati ono najveće naprosto, bez čega ništa ne može biti». Pitagora tumači jednost trojno. Ovo shvaćanje Kuzanac preslika na Trojstvo, u kojem Oca naziva jednost, Sina jednakošću, a Duha Svetog svezom.
Tumačeno u duhu aristotelovsko-skolastičke tradicije, Kuzanac ostaje na tragu njezinog instrumentarija (bît, bitak, biće), te ga uvodi na prag teoloških dogmi (o jednom i trojednom Bogu). Govoreći o bitku, odnosno o Bogu, mnogi su nastojali izbjeći ili dokinuti suprotnost i protuslovlje u njemu. Eklatantni primjer nalazimo suprotstavljenih mišljenja Parmenida (540-470) i Heraklita (550-480). Nikola Kuzanski ne opterećuje se s time, dapače pretpostavlja upravo suprotno. Stoga kaže da se najveća istina očituje u tome da «najveće jest ili nije; ili jest i nije; ili niti jest niti nije». Ovaj stav može tumačiti i promatrati u odnosu na tri puta spoznaje Pseudo-Dionizija Areopagite (živio oko 500). Svrha njegovih spoznajnih putova jest ukazati na neprikladnost ljudskog govora, ali i shvaćanja Boga. Zaključujući o razlozima korištenja matematike u govoru o božanskim stvarima, Kuzanac kaže da se «možemo prikladnije služiti matematičkim znakovima zbog njihove neprolazne izvjesnosti, jer nam je pristup božanskim stvarima otvoren jedino putem simbola». No, to ne znači da matematikom dolazimo do istinite spoznaje bitka.
Pretpostavljena je razlika između konačnog i beskonačnog. Ljudi i druga bića, odnosno ono što jest, pripadaju svijetu konačnog i determiniranog. S druge strane, nalazi se svijet beskonačnog i apsolutnog, odnosno onoga što u potpunosti nadilazi konačno. U sferi konačnog, matematika je konstantan način spoznavanja, stoga je ona za Kuzanskog jedini mogući način za spoznavanje beskonačnog.
Pretpostavljaju se tri načina, odnosno stupnja kako za poboljšavanje našeg predočavanja najvišeg. Prije svega, nužno je uočiti konačne matematičke likove s njihovim svojstvima. Nakon toga potrebno je navedena bitna svojstva na odgovarajući način prenijeti na beskonačne likove, a naposljetku je potrebno dosadašnja bitna svojstva beskonačnih stvari primijeniti na jednostavno beskonačno. Ova dijalektika Kuzanskog vodi do rasprave o beskonačnoj crti, koju je sv. Anselmo (oko 1033-1109) usporedio s najvećom istinom.
Polazišta točka rasprave jest vrlo jednostavan sud kako je «konačna crta djeljiva, a beskonačna nije, jer nema dijelova i u njemu se najveće podudara s najmanjim». No, Kuzanac navodi da konačna crta u pojmu crte nedjeljiva, jer konačna crta nije djeljiva u ne-crtu jer u veličini se ne dolazi do najmanjeg. Zaključuje, kako je beskonačna crta sama bît konačne crte. Polazeći od analogije konačne i beskonačne crte, Nikola Kuzanski označava Boga kao vječnu i nepromjenjivu bît svih stvari.
Kristologija – pashalno otajstvo
Treća dio (knjiga) O učenom neznanju izlaže Kuzančevo shvaćanje Isusa Krista. Ovaj dio teksta predmet je rasprava mislioca koji su se bavili proučavanjem koncepta učenog neznanja.
Kuzančeva kristologija oslanja se na kršćansku teološku misao. U tom smislu, Krist ima ulogu posrednika između nas ljudi i božanske stvarnosti. «Nije stoga naše opravdanje od nas, već od Krista. Budući, da je on sva punina, u njemu postižemo sve ako ga imamo». Kuzančev tekst prati tijek života Isusa Krista, od začeća da pashalnog otajstva. Svojim rođenjem, Isus iz Nazareta započinje ostvarenje božanskog plana spasenja. Božanska ekonomija spasenja usmjerena je prema svakom čovjeku. Pozvani smo da živimo vjeru u Isusa Krista, Sina Božjeg. Za nas je došao na svijet i otkupio je naše grijehe. Isus Krist je naš Spasitelj i Otkupitelj. Drugi vatikanski sabor (1962-1965) ima osobit značaj za katoličku teologiju. S obzirom na Isusa Krista i njegovu spasiteljsku ulogu, stavljen je naglasak na jedinstvenost spasenjskog događaja u Isusu Kristu. Ne umanjuje se važnost križa, te se u pashalni događaj uključuje uskrsnuće, uzašašće i dar Duha Svetog. Kuzanski tematizira otajstvo smrti i uskrsnuća, a u tom kontekstu kaže: «Zaslijepljeni su, onda, svi oni koji vjeruju u uskrsnuće, a ne priznaju da je Krist posrednik, mogućnosti tog istog, jer vjera u uskrsnuće jest i potvrda božanskosti i čovještva Kristova i potvrda same činjenice smrti i uskrsnuća». Uskrsnuće se predstavlja kao najveći iskaz Kristova božanstva. Iz toga proizlazi da uzašašće nema takvu spoznajnu moć. Njegovo se očitovanje javlja o Duhovima. Tada Isus Krist, uzašavši na nebo, svoju prisutnost prikazuje znakovima.
Na kraju Kuzanski naglašava Kristovu ulogu suca živih i mrtvih. Istaknuta je misao o nemogućnosti nas smrtnika da u potpunosti razumijemo Božji sud. Misao o nerazumijevanju Kuzanac tumači u skladu s čovjekovom željom da Boga prikažemo s nama poznatim osobinama. Ovdje je ponovno vidljiv utjecaj Dionizija Areopagite na Kuzanskog, kao i cijelom djelu.
Ostavština
Učeno neznanje ili docta ignorantia jest metoda koja služi Kuzanskom za shvaćanje transcendentnog. Njegov nam životopis govori kako je na putu iz Carigrada doživio viđenje. Upravo je taj trenutak ključan za strukturiranje koncepta učenog neznanja. Sukladno tome, kod njega je vidljiva kohezija filozofije i teologije. U tumačenju Trojstva polazi od pitagorejskog shvaćanja broja. Na temelju broja, Kuzanski čini razliku između konačnog i beskonačnog. Brojevi su pretpostavka za spoznaju i razlikovanje konačnih bića. Čovjek je konačno biće, stoga ne može u potpunosti spoznati apsolutno i beskonačno. U pozadini toga shvaćanja, kod Kuzanskog je vidljivo učenje Dionizija Areopagite o trima putovima spoznaje Boga. S obzirom da su matematičke spoznaje najizvjesnije u konačnom svijetu, čovjek putem njih pokušava spoznati apsolutnu istinu. Kuzanac izričito navodi da se putem matematičke izvjesnosti ne može spoznati beskonačno, odnosno Boga. Tu je očit stav Nikole Kuzanskog, kao vjernika.
Na temelju Pitagorina stava da je jedno trojno, Kuzanski utemeljuje Trojstvo. Oca naziva jednost, Sina jednakošću, a Duha Svetoga svezom. Strogo razlikujući konačno i beskonačno, Kuzanski navodi posredničku ulogu Isusa Krista između čovjeka i Boga. Krist je za nas podnio muku i smrt na križu, uskrsnuo i uzašao na nebo. Na kraju, Kuzanski ističe Krista kao suca živih i mrtvih.
Djelo, O učenom neznanju zauzima značajno djelo u filozofiji renesanse, a time i u cjelokupnoj povijesti filozofije. U tom smislu, Jasper Hopkins zaključuje: «Kao i svako značajno filozofsko djelo, De docta ignorantia ne može se razumjeti samo tako da bude pročitano; ono se mora proučavati».
The Neutral Zone (Star Trek: The Next Generation)
The Neutral Zone je 25/26., odnosno posljednja epizoda prve sezone američke science fiction TV-serije Star Trek: The Next Generation, premijerno prikazana 16. maja 1988. godine. Radnja prikazuje kako USS Enterprise odlazi istraživati nestanak komunikacije sa federacijskim stanicama na granici sa Romulanskim Carstvom, pri čemu slučajno pronađe kapsulu sa kriogenički očuvanim Zemljanima sa kraja 20. vijeka.
The Neutral Zone je originalno bila zamišljena kao prvi dio dvodijelne epizode, čiji je nastavak trebala biti prva epizoda druge sezone. Štrajk američkog scenarističkog sindikata je, međutim, doveo do toga da se snimi samo jedna epizoda. Kritičari su pohvalili pojavljivanje Romulanaca koji su trebali postati glavni negativci, odnosno suparnik Federacije nakon što publika nije u toj ulozi prihvatila Ferengije prikazane u nekoliko prethodnih epizoda.
Radnja
Pri iščekivanju Picardova povratka sa federacijske konferencije, posada Enterprisea otkriva nefunkcionalni satelit iz 20. stoljeća koji sadrži tri savršeno očuvana tijela koja su 300 godina bila kriogenički smrznuta.
Pri povratku na Enterprise, Picard obavještava posadu da su poslani na misiju na granično područje kod Neutralne Zone gdje su dvije federacijske postaje uništene. No, nije sigurno jesu li ili nisu taj incident počinili Romulanci kao uvod u rat.
Nakon što se Data vrati na Enterprise sa tri tijela, dr. Crusher ih oživi. Riječ je o kućanici, poslovnom čovjeku i zabavljaču iz 20. stoljeća koji se moraju boriti kako bi se prilagodili svom novom okruženju. Zaokupljen situacijom u Neutralnoj Zoni, Picard tolerira posjetitelje ali upozorava Rikera da pazi na njih dok vitalne odluke o njihovoj budućnosti ne budu donesene.
Dolaskom na rub Neutralne Zone, posada otkriva kako su postaje jednostavno nestale. U tom trenutku pojavi se romulanska ratna ptica. Romulanski potkapetan i prvi časnik pozovu Enterprise i zahtijevaju vizualni kontakt s Picardom. Posada Enterprisea upozorena je kako bi rat između Federacije i Romulanaca mogao vrlo lako iskrsnuti. Romulanci otkrivaju kako nisu odgovorni za nestanak federacijskih postaja, već i kako i oni sami istražuju nestanak nekoliko njihovih postaja. Uvjeren kako nijedna strana nije odgovorna za nestanak postaja, Picard ugovara pakt pri kojem je svaka strana obavezna informirati drugu u slučaju pronalaska odgovornih za nestanak. Kako je prijetnja rata stišana, Enterprise odlazi na sastanak sa U.S.S. Charlestonom koji će prevesti preživjele iz 20. stoljeća na Zemlju.
Dionisov teatar
Peti vek pne.
Najstariji teatar verovatno je bila vrlo jednostavna građevina, koja se sastojala iz jedne ravne orkestre i nekoliko redova drvenih tribina poređanih na planini brda. Genaralno se smatra da je najstarija orkestra bila kružnog oblika (ili bar polukružnog) i prečnika od oko 27 metara, no njen prvobitni oblik i veličina i dalje su predmet rasprave. Iza orkestre podignuta je, kako se čini, drvena skena (σκήνη), koja je služila za kulise, a možda je imala i ulogu u poboljšanju akustike. U takvoj, dosta skromnoj građevini veliki atički tragičari 5. veka pne. prikazali su svoja dela. Do kraja 5. veka pne. neki delovi drvene konstrukcije teatra zamenjeni su kamenim, uključujući i drvena sedišta.
Četvrti vek pne.
Dionisov teatar, kako se do danas sačuvao, velikim delom potiče iz perioda atinskog državnika Likurga (oko 390–325/4. pne.), koji je ― kao nadzornik atinskih finansija i građevinske delatnosti ― organizovao obnovu, zapravo ponovnu izgrdanju teatra u monumentalnom obliku. Dionisov teatar iz 4. veka pne. imao je stalnu pozornicu koja se prostirala ispred okrekstre, u kojoj su glumili glumci i hor, te trostepeni prostor za sedenje (θέατρον / theatron) koji se uzdizao uz kosinu obronka. Iza glumaca nalazila se skena, odnosno drvene kulise, na kojima je bio naslikan neki dvorac ili pejzaž, zavisno od mesta održavanja drame. Najranija sačuvana kamena skena možda je upravo ona u Dionisovom pozorištu.
Na orkestru su vodila dva bočna prilaza ("paroda" ili "eksoda"), kao i jedan koji je išao od skene. U suprotnom pravcu, orkestra se granala u tribine za auditorij, u polukružnom obliku, pri čemu je raspored sedišta pratio prirodnu kosinu zemlje, tako da su gledaoci, osim onih u prvom redu, predstavu gledali s visine. Negde na rubu orkestre ili, prema drugima, na vrhu skene, nalazio se theologeion, tj. uzdignuta platforma, koja se obično koristila za pojavu božanstva u tragediji. Tu je bila i machina (μηχανή), neka vrsta krana pomoću kojega se glumac podizao iznad zemlje i glumio da leti, kao i ekiklema (εκκύκλημα), platforma s točkovima za specijalne efekte.
Helenističko i rimsko doba
thumb|380px|Mramorna sedišta u Dionisovom teatru U helenističkom razdoblju dorađivana je poozornica, a dodato je i 67 mermernih sedišta oko orkestre, na kojima su bila urezana imena dostojnika kojima su bila namenjena. Mermerna sedišta koja se danas mogu videti imaju oblik stolica koje su poznate kao klizmi (κλισμός) i pretpostavlja se da se radi o rimskim kopijama ranijih verzija. Na sredini tog reda nalazio se veliki mermerni presto, veći od ostalih, rezervisan za sveštenika Dionisa Eleuterija. thumb|left|380px|Dionisov teatar: rimska pozornica s reljefima iz Hadrijanovog doba ugrađenim u pročelje pozornice u 3. veku nove ere U rimsko doba Dionisov teatar bio je modernizovan, premda je stari oblik uglavnom zadržan. Najznačajnije izmene dogodile su se u vreme cara Nerona, kad je fasada skene bila ukrašena reljefima, a okestra je bila smanjena. Izgrađena je nova pozornica, posvećena Dionisu i Neronu. Do tog vremena pod orkestre bio je popločan mermernim kockama, a oko orkestre izgrađena su nova počasna sedišta. Među poznim izmenama, koje je u 3. veku nove ere organizovao arhont Fedar, bila je i ugradnja ranijih reljefa iz Hadrijanovog doba u pročelje skene. Restaurirani i redizajnirani ostaci rimske verzije pozornice stoje i danas.
Upotreba teatra
Ovaj je teatar bio posvećen Dionisu, bogu vina i zaštitniku dramske umetnosti. U njemu su se održavale Gradske Dionisije. Među onima koji su se ovde nadmetali svojim dramama bili su Eshil, Sofokle, Euripid, Aristofan i Menandar. Za pronalazak tragedije smatraju se zaslužnim upravo Atinjani i njihovi festivali, koji su se održavali u različita godišnja doba. Sastavni deo tih festivala bila su dramska nadmetanja između dramatičara, koja su ― u slučaju tragedije ― podrazumevala produkciju po tri tragedije i jedne satirske igre od istog pesnika. U početku je tematika te četiri drame bila povezana, pa su tako tri tragedije činile trilogiju, kao što je slučaj s Eshilovom Orestijom. Ova čuvena trilogija ― koju čine Agamemnon, Hoefore i Eumenide ― pobedila je na dramskom nadmetanju održanom 458. pne. u Dionisovom teatru.
Do vremena prikazivanja Orestije dramatičari su za produkcije svojih predstava na raspolaganju imali, ne samo trećeg glumca, nego i skenu, a verovatno i platformu na točkovima za specijalne efekte (ekiklemu) te spravu za podizanje (mahinu). Krajem 4. veka pne. glumci su nosili vrlo upečatljive teatarske maske, koje su smatrane vrlo važnim za identifikaciju dramskog lika, s obzirom na to da se publika sastojala od više hiljada gledalaca. Pretpostavlja se da su ranije tragičke maske, npr. one koje su korišćene u Eshilovim komadima, bile skromnije po veličini i likovnom izražaju.
U Dionisovom teatru ponekad se sastajala atinska narodna skupština, nakon što se zaključilo da Pniks više nije pogodan za to. U rimsko doba svete izvedbe koje su ranije održavane u teatru zamenjene su raznim vrstama "grube rimske zabave", inače obično rezervisanim za amfiteatre, a do vizantijskog razdoblja uništen je ceo kompleks u slopu koga je bio i Dionisov teatar.
Hrišćanstvo na Balkanu
Hrišćanstvo na Balkanskom poluostrvu je prisutno još od 1. veka, od vremena apostola Pavla.
Apostolska misija u priobalju
thumb|Misija [[apostol Pavle|apostola Pavla.]]
Južni delovi Balkanskog poluostrva došli su u dodir sa hrišćanstvom još u apostolska vremena. Hrišćansku crkvu na ovim prostorima osnovao je apostol Pavle sa svojim saradnicima na svom drugom i trećem misionarskom putovanju sredinom 1. veka. Prva hrišćanska crkvena opština osnovana je u Filipima (mesto kod današnje Kavale u Grčkoj). Prema predanju, Pavlu se, dok je boravio u Troadi, u snu javio čovek iz Makedonije i pozvao ga: »Dođi u Maćedoniju i pomozi nam!« (Dap. 16, 9). O uspehu Pavlove propovedi i danas svedoči hram Sv. Lidije, prve hrišćanke u Filipima. Tamošnjim hrišćanima Pavle je uputio i jednu poslanicu. U II veku je i sveti Polikarp Smirnski napisao jednu poslanicu Filipljanima. Apostolskog porekla je i crkva u Tesaloniki (Solunu), glavnom gradu nekadašnje rimske provincije Makedonije (Dap. 17, 1—19). Ovoj crkvi je Pavle takode uputio dve poslanice. Iz Soluna je Pavle otišao u obližnju Veriju, a posle toga u Atinu gde je na atinskom Areopagu održao poznatu besedu (Dap. 17, 22-31). Sem Filipa, Soluna, Verije, Atine, apostolskog porekla je i crkva u Korintu u Ahaji (ili na Peloponezu), kojoj je Pavle napisao dve poslanice.
thumb|left|150px|Apostol Pavle, donosilac hrišćanstva na Balkanu.
U Delima apostolskim kao i u Poslanicama apostola Pavla nema detaljnih obaveštenja o delatnosti apostola Pavla i njegovih učenika u svim mestima u južnim delovima Balkanskog poluostrva. Apostol Pavle samo kaže da je jevanđeljem napunio sve zemlje »od Jerusalima i naokolo sve do Ilirika« (Rim. 15, 19). Po usmenom predanju, koje je kasnije i zapisano, Pavlov učenik Tit je propovedao u Dalmaciji i bio je prvi episkop u njenom glavnom gradu Saloni (mesto kod današnjeg Splita). Kasnije je Tit bio episkop na ostrvu Kritu a Pavle mu je poslao dve pastirske poslanice. Takođe po predanju, sveti evandelist Luka je širio hrišćanstvo u Dalmaciji, Makedoniji i Ahaji, a postradao je u Tivi, u Grčkoj. Sveti apostol Andrej Prvozvani, brat apostola Petra, posle Kavkaza i južne Rusije propovedao je u Trakiji, Makedoniji, Podunavlju, Tesaliji i Ahaji, a postradao je za veru u Patrasu na Peloponezu. Takođe apostolskog porekla je i crkva u Sirmijumu (Sirmium) u Panoniji (Pannonia Secunda), gde je propovedao sv. Andronik.
Širenje hrišćanstva u unutrašnjost
U unutrašnjost Balkanskog poluostrva hrišćanstvo je šireno u postapostolskom periodu, i to postepeno, glavnim putnim pravcima koji su povezivali Balkansko poluostrvo: sa juga, dolinama reka Vardara i Morave, sa istoka, dolinama Marice, Strumice i Dunava, zatim iz primorskih gradova sa obala Egejskog, Mramornog, Jonskog i Jadranskog mora, poznatim rimskim putem Via Egnatia, koji je povezivao Drač (Dirahion) sa Konstantinopoljem (Constantinoupolis), zatim putem Beograd (Singidunum) - Konstantinopolj, kao i dolinom reke Save do Emone (Emona — Ljubljana) i Akvileje (Aquileia) kod Trsta, Italija. Nema mnogo obaveštenja o stanju hrišćanske crkve na Balkanu u vreme kad su rimske državne vlasti proganjale hrišćane, u periodu od Nerona do Dioklecijana (282-305). Hrišćani se u vojsci cara Marka Aurelija (161-180) pominju u ratu koji je on vodio u Panoniji sa germanskim plemenom Kvadi oko 177. Medutim, poslednji veliki progon hrišćana za vreme Dioklecijana 303 — 304. godine pokazao je da je crkva na području Ilirika i celog Balkana bila dobro organizovana početkom IV veka. Za hrišćansku veru su u to vreme postradali episkop Irinej iz Sirmijuma (304), đakon Dimitrije, devojka Anastasija; u Saloni episkop Domnije, a pre njega verovatno episkop Venantios, čtec Polion iz Cibale (Cibalae — Vinkovci); u Ulpijani (Ulpiana — Lipljan na Kosovu) sredinom II veka postradali su sveti kamenoresci Flor i Lavr, u Panoniji »Četvorica ovenčanih« (Qvatuor coronati) i mnogi drugi. U Singidunumu (Beograd), za vreme cara Likinija postradali su đakon Ermil i vojnik Stratonik (315) prvi beogradski mučenici.
Arijanski spor u Iliriku
thumb|[[Arije je bio prognan u Ilirik.]]
Značajne ličnosti
Od značajnijih ličnosti iz perioda ranog hrišćanstva, s podrucja Balkanskog poluostrva bilo je i nekoliko hrišćanskih pisaca:
Justiniana Prima
U crkveno-juridičkom pogledu Balkansko poluostrvo je pripadalo Carigradu i Rimu. U vreme Konstantina Velikog (305—337), Makedonija i Istočni Ilirik su pripadali Carigradu. Granična linija Zapad—Istok preko Balkana uglavnom je išla linijom Kotor—Beograd, a pogranicne oblasti su uvek bile Panonija i Dalmacija. Godine 437. Panonija je pripala Istoku i bila pod upravom prefekta pretorija Ilirika, sa sedištem u Sinnijumu, kasnije u Tesaloniki.
Pokrštavanje Slovena
thumb|"Slovenski prosvetitelji" braća [[Ćirilo i Metodije.]]
Nova epoha na Balkanu nastupa sa dolaskom i naseljavanjem Slovena u VI i VII veku. Ta seoba je osobito intenzivna u doba cara Justinijana 548, 549. i 550. godine, kada Sloveni u velikim talasima prelaze Dunav i Savu i trajno se naseljavaju na vizantijskoj državnoj teritoriji. Prodori Slovena i Avara su bili naročito jaki kada su Vizantinci 582. izgubili Sirmijum, tadašnju, »kapiju Balkana«. Uzalud je car Mavrikije (582—602) pokušao da spreči dolazak Slovena. Već za vreme Iraklija (610—641) oni su držali ceo Balkan, od Dunava do Korintskog zaliva i od Egejskog do Jadranskog mora. S naseljavanjem Slovena u VI i VII veku na Balkan, staro rimsko stanovnistvo se povlači u primorske gradove ili u planinska područja, a u kasnijoj istoriji je poznato pod imenom Vlasi.
Do prvog susreta Slovena sa hrišćanstvom došlo je kada su oni kao vojnici služili u vizantijskoj vojsci. Vizantijski car i istoričar Konstantin VII Porfirogenit (X vek) govori o prvom krštenju južnih Slovena na Balkanu, za vreme cara Iraklija, između 630. i 640. Ali ono nije ostavilo dublje tragove u narodu jer je hristijanizacija veoma dug i složen proces, koji je kod južnoslovenskih naroda na Balkanu završen u drugoj polovini IX veka.
»Slovenski prosvetitelji«, braća Kiril (Konstantin) i Metodije, bili su rodom iz Tesalonike. Za vreme cara Mihaila III i patrijarha Fotija, a na poziv moravskog kneza Rastislava, sveta braća su 863. bili u Moravskoj i propovedali hrišćanstvo na narodnom, slovenskom jeziku. Istovremeno su 864. kršteni Bugari sa kanom Borisom (852—889) na čelu, a jednu deceniju kasnije konačno su kršteni Srbi, u vreme cara Vasilija I Makedonca (867—886). Tada su krštena slovenska plemena u Dokleji (Doclea), Travuniji (Trebyne), Humu (Hum), Bosni (Bosnia), Raškoj (Rascia) i Paganiji (Pagania), oko ušća Neretve u Jadransko more.