cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Call of Duty (video igra)
Kampanje
levo|mini|Deo iz poslednje misije (ruska kampanja) Igra se sastoji iz tri kampanje: američke, engleske i ruske. Svaka od kampanja sastoji se iz mnoštvo misija, gde igrači izvršavaju zadatke prema naređenju. Igrač maksimalno može imati dve puške ili jednu pušku i pištolj a takođe se može posedovati i samo jedno od navedenih oružja. Pored toga igrač ima i nekoliko bombi. Igru započinjete američkom kampanjom, gde trenirate u SAD-u kao marinac Džou Martin. Dalje misije obavljate u Evropi, gde oslobađate gradove nakon invazije savezničkih jedinica na Normandiju. Vaši glavni predvodnici su Kapetan Foli i Vodnik Modi. Tokom jedne misije vozite se u kolima kako bi oslobodili jedan grad koji je bio držan pod Nemačkom okupacijom, da bi vaše trupe mogle nastaviti napredovanje. Američka kampanja se prekida kada oslobodite Britanskog Majora Ingrama. Kroz britansku kampanju, borite se kao vodnik Džek Evans. Britansku armiju predvodi Kapetan Prajs. Ona se prekida smrću Prajsa na jednom nemačkom brodu( u misiji gde i vi učestvujete kao lažni nemački vojnik). U poslednjoj ruskoj kampanji, kao Desetar Aleksej Ivanovič Voronjin oslobađate teritorije SSSR-a, a na kraju i druge teritorije istoka Evrope. U toku ove kampanje, borite se po prvi put sa tenkom, kog predvodite. Na kraju igre postoji nekoliko posebnih misija koje uključuju sve tri kampanje. Zadnja misija pripada ruskoj kampanji gde Crvena Armija ulazi u Berlin i sledi poraz Nacističke Nemačke.
Multiplejer
Call of Duty 1 je takođe prva od serija Call of Duty-a koja ima mogućnost multiplejera. Ova opcija se dobija uz Singl plejer kampanju prilikom instalacije. Međutim, igrač je može jedino koristiti ako je dati računar priključen na Računarsku mrežu. Danas je mreža poprilično raširena po celom svetu, pa je i ova opcija igre dostupna velikom broju korisnika. Postoje različiti serveri, koje drže razni administratori. Igrači su raspoređeni u dva tima, od kojih je uvek jedan od njih nemački. Da li će u drugom timu biti pripadnici Crvene Armije, britanske ili pak američke vojske, zavisi od mape na kojoj se trenutno igra (npr. kod mapa gde su učestvovali Amerikanci u Singl plejeru, drugi tim mogu biti samo pripadnici te vojske, isto važi i za britansku i sovjetsku armiju. ) Igrač na raspolaganju ima sva od ponunđenih oružja svog tima, koja se koriste u Singl plejeru. Postoji više tipova zadataka koje treba ispuniti. Jedan od osnovnih, jeste da eliminišete sve pripadnike neprijateljskog tima, zatim misije gde morate da uništite nerpijateljsku mašineriju eksplozivima, a postoji i tip igre u kojoj igrač može, a i ne mora da služi svom timu (Tim Det Meč, Det meč. )
1-Metilnaftalen
1-Metilnaftalen je organsko jedinjenje, koje sadrži 11 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 142,197 Da.
Aast, Francuska
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 190 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 39,67 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 4,79 km², a nalazi se na prosečnoj nadmorskoj visini od 390 m.
Germanodactylus
Germanodactylus ("njemački prst") je rod pterosaura pterodaktiloida iz skupine Dsungaripteroidea, koji su pronađeni u kasnojurskim stijenama u Njemačkoj, uključujući i u solnhofenskom krečnjaku. Dugo se smatralo da njegovi primjerci pripadaju rodu Pterodactylus. Njegova karakteristična osobina je kresta na glavi.
Opis
thumb|left|Restauracija G. rhamphastinus Germanodactylus je bio otprilike iste veličine i težine kao gavran. G. cristatus je imao raspon krila od 0,98 m i lubanju dužine 13 cm, dok je G. rhamphastinus bio malo veći, sa rasponom krila od 1,08 m i dužinom lubanje od 21 cm.
Kresta na glavi
Germanodactylus je poznat po svojoj kresti na glavi, koja je imala koštani dio (nizak greben koji se protezao po središnjoj liniji lubanje) i dio od mekog tkiva, koji je bio više nego dvostruko viši. Koštani dio ne proteže se toliko daleko uz lubanju kod G. cristatus kao kod G. rhamphastinus. Dio od mekog tkiva isprva nije bio poznat, a prvi ga je opisao S. Christopher Bennett tek 2002. godine. Vjerovatno se sastojao od okoštalog epiderma. Germanodactylus je prvi rod za koji se zna da je posjedovao meki dio kreste, ali su slične strukture vjerovatno bile česte među pterosaurima. Sada je poznato da su takve kreste bile mnogo češće među pripadnicima Pterosauria. Od do sada poznatih pterosaura, najprimitivnija forma sa takvom krestom je Austriadactylus, a najnaprednije su Hamipterus i Tapejara. Darwinopterus i Cuspicephalus također posjeduju kreste od "vlaknaste" kosti, pokazujući da je ta osobina homologija, a ne homoplazija.
Aguaje de León, Santa María Colotepec
Aguaje de León je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santa María Colotepec.
Germanodactylus
Historija
G. cristatus se zasniva na primjerku BSP 1892.IV.1, iz solnhofenskog krečnjaka u Eichstättu, Njemačka. Plieninger ga je 1901. isprva opisao kao primjerak vrste Pterodactylus kochi, a Carl Wiman mu je 1925. dao njegov trenutni naziv vrste, koji na latinskom znači "sa krestom". Yang Zhongjian 1964. je ustvrdio da zaslužuje vlastiti rod. Druga vrsta, G. ramphastinus (koju je Christian Erich Hermann von Meyer 1858. slučajno promijenio u rhamphastinus), nazvana je zasebnom vrstom dugo prije G. cristatus, a Johann Andreas Wagner ju je 1851. opisao kao vrstu sada neprihvaćenog roda Ornithocephalus. Naziv vrste, ramphastinos, odnosi se na tukana na grčkom. Zasniva se na primjerku BSP AS.I.745, skeletu iz malo mlađeg mörnsheimerskog krečnjaka u Daitingu, Njemačka. Peter Wellnhofer ga je 1970. priključio rodu Germanodactylus, iako su Maisch i koautori sugerirali da on zaslužuje zaseban rod, "Daitingopterus". David M. Unwin je tom rodu također priključio različite kosti udova i pršljenove iz malo starije kimmeridgenske gline u Dorsetu, Engleska; ti ostaci tada su proglašeni najranijom pojavom kratkorepih pterosaura u fosilnom zapisu. thumb|left|Germanodactylus ramphastinus Bennett je 1996. sugerirao da Germanodactylus predstavlja odrasle jedinke roda Pterodactylus, ali su naknadna istraživanja to odbacila,  među njima i njegovo vlastito. Bennettova ponovna procjena roda Germanodactylus 2006. pokazala je da su obije vrste važeće i da spadaju u taj rod, pri čemu je G. cristatus poznat iz četiri primjerka uključujući dva mladunca, a G. rhamphastinus iz dva primjerka. Taj rod razlikuje se od ostalih pterosaura po kombinaciji osobina uključujući jako zašiljen vrh čeljusti, 4-5 premaksilarnih zuba i 8-12 maksilarnih po strani u gornjoj čeljusti, krupnim maksilarnim zubima koji se, za razliku od Pterodactylusovih, ne smanjuju prema stražnjem dijelu čeljusti, nazo-antorbitalnim otvorima dvostruko većim od dužine očne duplje i različitim razlikama u proporciji. G. cristatus se od G. rhampastinus razlikuje po tome što nema zube na vrhu čeljusti i ima manje zuba (~13 sa svake strane gornje čeljusti i ~12 u donjoj nasuprot 16 u gornjoj i 15 u donjoj sa svake strane kod G. rhamphastinus).
Aguaje de León, Santa María Colotepec
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 30 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 184 m.
Stidham, Oklahoma
je grad u američkoj saveznoj državi Oklahoma.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 18, što je 5 (-21,7 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Groveton, Virginia
Grovton je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Virdžinija.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 14.598, što je 6.698 (-31,5 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
ХК Београд
Хокејашки клуб Београд је српски хокејашки клуб из Београда. Утакмице као домаћин игра у леденој дворани Пионир. Званичне боје клуба су плава и бела, док су златна и црвена пратеће.
Историја
Потврда о учешћу у регионалној лиги којом управља Хокејашки савез Мађарске уследила је почетком јула. После позитивног гласања клубова учесника (7-2 за учешће Београда), дозволу је дао и Управни одбор Мађарске хокејашке федерације. У МОЛ лиги се поред мађарских, такмиче и румунски и словачки клубови.
За клуб ће наступати сви играчи који су кандидати за сениорску и репрезентацију до 20 година. Београд ће претежно бити састављен од играча Партизана и Црвене звезде, српских играча који наступају у иностранству, страних хокејаша који су већ играли у домаћем првенству, као и они који би у будућности могли да наступају за Србију. Водиће их искусни страни тренер.
Састав тима
Од 23. августа 2016.
San Valentín, Río Bravo
San Valentín je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Río Bravo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 18 m.
Pianura, Treviso
Pianura je naselje u Italiji u provinciji Тревизо, u regiji Венето.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 37 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 5 m.
Los Reyes, Zihuatanejo de Azueta
Los Reyes je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Zihuatanejo de Azueta.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 990 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 22 m.
Staroslovenska ćirilica
Ćirilica je staroslovensko pismo koje spada u red mladih evropskih pisama i datira tek od 9. veka nove ere, a prethodila joj je glagoljica.
Nastanak slovenskog pisma
Ranije slovenski narodi nisu imali pismo, nego su svoje znake - slova, urezivali u drvo. O tome postoje svedocanstva Crnorisca Hrabra. Medjutim, ni grcki ni latinski alfabet kojima su se sluzili slovenski narodi, nisu imali slova za slovenske glasove i tako je bilo otezano pisanje slovenskih imena i reci tudjim slovima. Stoga je primanjem hriscanstva za slovenske narode nastao veliki trenutak - sastavljanje slovenskog pisma, sto je omogucilo i razvijanje knjizevnosti na slovenskim jezicima.
Tesku glagoljicu, nepodesnu za brze umnozavanje knjiga koje su bile potrebne crkvi, vrlo brzo zamenjuje lakša cirilica. Po postanku, ona je mladja od glagoljice. Postoje samo hipoteze ko je autor cirilice - Sv. Metodije, prezviter Konstantin, car Simenon Veliki, a najverovatnije episkop Kliment.
Cirilica je sastavljena uglavnom od slova iz alfabeta grckog uncijalnog pisma 9. veka. Iz grcke uncijale su uzeta 23 slova malo izmenjena i njima je dodato 14 slova, verovatno iz glagoljice, za one glasove slovenskog jezika kojih nema u grckom. Svako slovo je imalo, kao i u glagoljici, dvojaku vrednost - glasovnu i brojnu tj. oznacavalo je i glas i broj (npr. a=1 itd). Brojna vrednost slova obelezavana je narocitim nadrednim - dijakritickim znakom, a cesto i sa strane slova. Slova imaju svoja imena ista kao i u glagoljici. Po imenima prva dva slova, az=а i buki=б,e naziv azbuka.
Slova glagoljice i ćirilice
Pored navedenih slova, koristi se još i ćirilična jota (Ꙇ ꙇ), preuzeta od grčke jote, za tranksripciju glagoljičkog slova Ⰹ.
Rukopisi
Najstariji poznati cirilicki spomenik jeste Samuilova ploca iz 993. godine. Najstariji cirilicki spomenik sa teritorije Srbije jeste Temnicki natpis s kraja 10. ili pocetka 11. veka. Najstariji hrvatski cirilicki natpis jeste natpis na kamenu sa kraja 12. veka, sa ostrva Braca. U Makedoniji je to Suprasaljski rukopis iz 11. veka. Poznati staroslovenski cirilicki spomenik 11. veka su Hilandarski odlomci, nadjeni u podrumu Hilandara.
Najstariji srpski knjizevni spomenim pisan cirilicom jeste Miroslavljevo jevandjelje iz 12. veka. Najkarakteristicniji spomenik srpske recenzije je Vukanovo jevandjelje iz 13. veka. Pretpostavlja se da je Humacka ploca prvi i najstariji cirilicki natpis u Bosni i Hercegovini iz 11. veka.
Nasleđe
Iz ustavne (uncijalne) cirilice razvile su se vremenom, preko poluustavnog (poluuncijalnog) oblika, crkvena i svetovna azbuka kojom se i danas sluze Srbi, Makedonci, Rusi, Ukrajinci i Bugari.
Robert Baden Powell
thumb|250px|Robert Baden Powell Sir Robert Badden Powell (London, 22. veljače 1857. - Nyeri, Kenija, 8. siječnja 1941.), osnivač skautskog pokreta
Nakon završetka školovanja pridružio se vojsci i postao časnik te se istaknuo u Burskom ratu. Vrativši se u Englesku napisao je knjigu opisujući vještine kojima je u Africi naučio svoje vojnike. Godina 1907. smatra se godinom utemeljenja skautskog (izviđačkog) pokreta jer je 1. kolovoza 1907. godine Baden-Powell organizirao pokusni kamp za 20-ak dječaka na otočiću Brownsea u Engleskoj, te je potaknut njihovim oduševljenjem napisao knjigu Scouting for Boys (Izviđaštvo za dječake). Od tada se skautizam zapanjujućom brzinom proširio cijelim svijetom i tisuće dječaka željele su pridružiti se pokretu. Godine 1910. osniva ženski skautski pokret i u potpunosti se posvećuje skautizmu, u čemu je imao podršku svoje 30 godina mlađe supruge Olave. Prvi jamboree održan je 1920. godine u Londonu i na njemu sir Robert postaje Glavni skaut svijeta te predsjednik Svjetskog skautskog pokreta, a 1930. Olave Baden-Powell predsjednicom Ženskog skautskog udruženja. Oboje su rođeni na isti dan, 22. veljače, te se od 1926. ovaj datum slavi i obilježava u obje svjetske organizacije na poseban način. Poznat je i pod nazivom BP Day (Be Prepared - Budi pripravan), odnosno Thinking Day.
El Paraíso, Aldama
El Paraíso je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Aldama.
Albert Mol
Albert Mol (1. januar/siječanj 1917 - 9. mart/ožujak 2004) bio je popularni holandski/nizozemski autor, glumac i televizijska ličnost a pojavljivao se u filmovima i televizijskim emisijama tokom/tjekom karijere koja je trajala skoro/zamalo 60(šezdeset) godina.
Sahuarabo, Urique
Sahuarabo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Urique.
Franklin Pierce
Franklin Pierce (23.11. 1804. - 8.10. 1869.) je američki političar, najpoznatiji po tome što je bio 14. predsjednik SAD.
Sahuarabo, Urique
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2231 m.
Franklin Pierce
Franklin Pierce je rođen u New Hampshireu, u porodici siromašnog ali uglednog Benjamina Piercea, koji je kasnije dva puta postao guverner te države. Mladi Pierce je pohađao neke od najboljih pravnih škola na sjeveroistoku SAD, pa se od 1827. godine počeo baviti pravom.
Godinu dana kasnije njegova politička karijera je započela izborom u donji dom državne skupštine New Hampshirea, gdje je neko vrijeme bio i predsjednik tog tijela. 1833. je izabran u Zastupnički dom Kongresa, kao dotada najmlađi zastupnik u historiji tog tijela. Godine 1837. ga je, kao kandidata Demokratske stranke, skupština New Hampshirea izabrala u američki Senat.
Nakon isteka mandata se vratio advokatskoj praksi, ali se godine 1847. javio kao dobrovoljac u meksičko-američki rat. Dobivši čin brigadnog generala, komandovao je brigadom te sudjelovao u operacijama generala Winfielda Scotta za zauzimanje Ciudad Mexica. Iako bez vojnog obrazovanja, pokazao se kao sposoban i hrabar komandant, a u bitci kod Contrerasa je ranjen.
Nakon povratka iz rata, Pierce je sudjelovao na ustavnoj konvenciji New Hampshirea 1850. godine.
Dvije godine kasnije je pozvan na izbornu konvenciju Demokratske stranke. Nakon bezuspješnih pokušaja da se izabere predsjednički kandidat, Pierce je od strane različitih frakcija prihvaćen kao kompromisno rješenje, a dijelom i zbog toga što se kao ratni heroj mogao ravnopravno suprostaviti svom bivšem komandantu Winfieldu Scottu, sada kandidatu vigovske stranke. Zahvaljujući svom dječačkom šarmu, ali i nedostatku političkog iskustva kod svog protivnika, Pierce je na izborima teško porazio Scotta, nanijevši vigovcima udarac od kog se ta stranka više nije oporavila.
Pierceov je trijumf bio zasjenjen porodičnom tragedijom. Dva mjeseca prije inauguracije, na putu u Washington je doživio željezničku nesreću u kojoj mu je poginuo 11-godišnji sin.
Za Piercea se ubrzo pokazalo kako je prilično slab predsjednik. Iako mu je kabinet bio sastavljen od različitih demokratskih frakcija, njime su dominirali južnjaci te s vremenom sve više diktirali federalnu politiku. Godine 1854. je tako bijes američke javnosti izazvalo objavljivanje tzv. Ostendskog manifesta - tajnog plana da se od Španije, ako je potrebno i vojnom silom, preotme Kuba. Mnogi krugovi, pogotovo na Sjeveru, su to kao i Gadsdenova kupovinu teritorija od Meksika shvatili kao pokušaj da se ekspanzijom u Latinsku Ameriku i stvaranjem novih robovlasničkih država na osvojenim područjima što je moguće više ojača položaj južnjačke agrarne elite.
Južni Darfur
Geografske karakteristike
Južni Darfur se prostire po Darfuru na jugozapadu Sudana, na njegovom krajnjem sjeverozapadu leži vulkanski masiv Marra. Sa jugozapada graniči sa Centralnoafričkom Republikom a sa jugoistoka sa Južnim Sudanom.
Franklin Pierce
Još je veće ogorčenje izazvao Zakon o Kansasu i Nebraski, kojim je poništen Kompromis o Missouriju te dozvoljeno ropstvo na zapadnim teritorijama. Razlog za taj potez bilo je nastojanje senatora Stephena A. Douglasa da osigura podršku južnjačkih senatora za Transkontinentalnu željeznicu koja je trebala prolaziti kroz Nebrasku i u kojoj je Douglas imao financijskih interesa. Taj je potez umjesto toga izazvao oružane sukobe između doseljenika koji su bili pristaše i protivnici ropstva, te bitno doprinio kako stvaranju Republikanske stranke tako i izbijanju građanskog rata nekoliko godina kasnije.
Južni Darfur
Geografske karakteristike
Vilajet ima površinu od 72 000 km², na kojoj živi 3 765 800 stanovnika.
Administrativna podjela
Administrativni centar vilajeta i najveći grad je Njala.
Franklin Pierce
Pierce je za svog mandata u potpunosti izgubio autoritet, kako među sjevernim glasačima, tako i među članovima vlastite stranke. Na izbornoj konvenciji 1856. je potučen od budućeg kandidata i predsjednika Jamesa Buchanana, te se povukao iz javnog života, izjavivši da za njega nakon Bijele kuće postoji jedino piće.
Pierce je za vrijeme građanskog rata sebi dodatno oštetio reputaciju izjasnivši se kao pristaša južnjačke Konfederacije. Zbog toga su mu svi prijatelji, poznanici i saveznici okrenuli leđa, s izuzetkom književnika Nathaniela Hawthornea, s kojim se bio sprijateljio u mladosti. Pierce je u dobi od 64 godine umro od ciroze jetre.
Muereni, Goiești
Muereni je naselje u Rumuniji u okrugu Dolž u opštini Goiești.
San Lorenzo I, Salerno
San Lorenzo I je naselje u Italiji u provinciji Salerno, у u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 142 m.
Conchobar mac Donnchada
Conchobar mac Donnchada (ili Conchobar mac Donnchado) (? - 833) bio je veliki kralj Irske "sa opozicijom" (rí Érenn co fressabra) od 819. do smrti 833. Conchobar je bio sin Donnchad Midija, ranijeg velikog kralja Irske; majka mu je bila Fuirseach, plemkinja iz klana Dál nAraidi. Conchobar se oženio za Land, kćer ranijeg kralja Áed Oirdnidea. Imali su sina po imenu Atrí, koji je postao svećenik u Armaghu, kao još tri sina - Cathala, Eochócana i Cináeda.
Conchobar se kao historijska ličnost prvi put pojavljuje u godini 802. kada je tadašnji veliki kralj Áed Oirdnide mac Néill iz klana Cenél nÉogain, inače Conchobarov šurjak, podijelio zemlje klana Clann Cholmáin između Conchobara i Conchobarovog brata koji se zvao Ailill. Već sljedeće godine je kod Rathconnella Conchobar ubio Aillila kako bi preuzveo svu vlast. Samo pet godina kasnije, Conchobar, ovaj put u savezu sa kraljem Connaughta, pokušao je postati veliki kralj. Iako je porazio Áed Oirdnidea, za velikog kralja nije priznat sve do iza Áedove smrti 819.
Čak i tada se Conchobar morao nositi sa opozicijom u liku Áedovog rođaka Murchad mac Máele Dúina. Potonji je sklopio savez sa Conchobarovim vazalnim klanom Síl nÁedo Sláine. Conchobar je ubrzo postao svjestan izdaje, te se 822. osvetio tom klanu "strahovitim pokoljem". Godine 823. Conchobar je sklopio savez sa Feidlimid mac Crimthainnom, kraljem Munstera (820–847). Njegovi pokušaji da Conchobar učini Munster svojim vazalom su bili neprihvatljivi Feidlimidu, te se od 827. i Feidlimid mac Crimthainn priključio opoziciji.
Чечина (Дољевац)
Демографија
У насељу Чечина живи 694 пунолетна становника, а просечна старост становништва износи 43,8 година (42,7 код мушкараца и 45,1 код жена). У насељу има 224 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 3,72.
Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
Capornano, Lucca
Capornano je naselje u Italiji u provinciji Lucca, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 49 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 387 m.
Tehnologija starog Rima
mini|desno|200px|Rimski [[vodovod (akvedukt) Pont du Gard (fr. za Most preko rijeke Gard) u Francuskoj je dio rimskog vodovoda koji je donosio vodu gradu Nimesu (Francuska), a sagrađen je 19. pr. Kr.]] mini|desno|200px|Pompejski [[mlin koji je koristio snagu životinja (obično magarac, povremeno i konj).]] mini|desno|200px|Primjer starorimske [[Kombajn|žetelice.]] mini|desno|200px|Prikaz [[rezanje|rezanja kamena (antički Rim) u Hierapolisu, Anatolija.]] mini|desno|200px|Drvena [[Vodeničko kolo|vodenička kola u rudniku Rio Tinto (Španjolska) su dizala vodu s dna na površinu svladavajući visinsku razliku od 30 metara.]] mini|desno|200px|Primjer starorimskog [[staklo|stakla iz 4. stoljeća.]] mini|desno|200px|Prikaz starorimskog [[kormilo|kormila.]] mini|desno|200px|Starorimska dizalica Pentaspastos ("dizalica s pet [[kolotura") koja je mogla dizati teret do 450 kilograma.]] mini|desno|200px|[[Via Appia|Apijski put (latinski i talijanski: Via Appia) je jedan od najstarijih i strateški najvažnijih puteva koje je sagradila Rimska Republika. Spajao je Rim sa Brindisijem u Apuliji, na jugoistoku Italije.]] mini|desno|200px|Prikaz [[Latinsko jedro|Latinskog jedra iz 3. stoljeća.]] mini|desno|200px|Voda teče ispod [[Vodeničko kolo|drvenog kotača.]]
Monte Tenero, La Spezia
Monte Tenero je naselje u Italiji u provinciji La Spezia, u regiji Ligurija.
Tehnologija starog Rima
Tehnologija starog Rima je dala najveće tehničare i inženjere antičkoga svijeta i neki čak kažu da je sama rimska civilizacija jedno veliko tehničko postignuće. Činjenica da je stari Rim dao nama poznate inženjere, od kojih su neki pisali knjige (što uopće nije bilo uobičajeno za inženjere), poput Vitruvija i Frontina (oko 40. – 103.) sama po sebi svjedoči o važnosti inženjerstva i tehnologije za rimsku civilizaciju. Građene su popločene ceste, javne zgrade, sportski objekti i akvadukti. U tom razdoblju nije bilo većih otkrića u tehnologiji, ali su postojeća umijeća i naprave razvijena i poboljšana za uporabu u velikim razmjerima. Rimljani su bili veliki improvizatori, bitno su poboljšali postojeću tehnologiju, ali su dali tek rijetke nove izume. Manje uzvišen izum, ali ne i manje važan za rimsku civilizaciju, je cement, koji je bio ključna nova tehnologija koju su uveli Rimljani, a koja je gradnju od kamena učinila mnogo jednostavnijom i jeftinijom, što je doslovno zacementiralo širenje Rimskoga carstva. Dok je rimska tehnologija cvjetala, rimske znanosti gotovo da i nema. Vrlo je malo djela prevedeno s starogrčkog. Rimljani nisu cijenili grčku matematiku, znanosti i učenost u cjelini. Rim nije dao znanstvenike. To zbunjuje one koji smatraju da su znanost i tehnologija uvijek i nužno povezane.
Monte Tenero, La Spezia
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 11 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 248 m.
Tehnologija starog Rima
Poljodjelstvo – plug, pompejski mlin, žetelica
Etrušćansko je poljodjelstvo dosegnulo visok stupanj. Proširili su napredne metode isušivanja tla, omogućivši obrađivanje područja koja su prije toga bila močvarna ili su ih uništavale poplave. Primjer toga je mreža podzemnih kanala u Laciju. S prestankom etrušćanske vlasti u Laciju posjedi prijašnjih gospodara razdijeljeni su na male komade. No sječa šuma koja se provodila da bi se povećala obradiva površina izazvala je jače plavljenje, a time i bujice, što je pojačalo ispiranje tankog sloja tla. Iskorišteno tlo pretvarano je u pašnjake i trebalo je stalno pronalaziti nova polja, što je bio jedan od razloga osvajačke politike.
Robovski je rad zahtijevao brojniju radnu snagu, ali je održavao na životu primitivne tehnologije u procesima poput žetve, mlaćenja i rešetanja. Robovi su bili obučavani za specijalizirane radove. S druge strane, neposjedovanje prikladne konjske orme i pluga ograničavalo je tla koja se moglo obrađivati. U priručnicima iz toga doba se vidi da je većina tehnologija uzgoja voća i povrća koje koristimo danas bila već poznata i korištena. U doba carstva održale su se stare metode seljačkog rada. Poljoprivredne radove obavljali su muški članovi obitelji, kojima su pomagali robovi i nadničari, ako je bilo potrebno. Usavršavanje poljoprivrede u provincijama bilo je dijelom i plod svestranije primjene alata specijaliziranog i usavršenog tipa. Plugovi različitih tipova, drljače, grablje, motike od metala ili drva, lopate, specijalni alat za mlaćenje i prosijavanje žita.
Posebno je važno poboljšanje pluga. Takozvani aratrum, laki plug koji je bio primjeren pješčanim tlima sredozemnog područja, je poboljšan putem dva dodatka: dodano mu je crtalo (vertikalni nož učvršćen na prednjoj strani lemeša), te daska iza njega za prevrtanje zemlje. To je rimski "teški plug", koji će punu važnost steći tek u srednjem vijeku.
Ponegdje nailazimo na poljoprivredne strojeve složenije konstrukcije. Primjer je mehanička žetelica, koja se prema Pliniju upotrebljavala u Galiji u 1. st. Imala je metalne zube i kotače, a vukle su ju životinje. Čini se da je korištena do 4. st. Tu spada i tijesak za vino s vijkom, te vodenice. Iz Galije potiče i dvodijelni mlat za žito, dva štapa spojena šarkom, koji je bio mnogo praktičnija naprava za vršenje žita nego obični štap ili gaženje. Pompejski mlin je bio rotacioni mlin kojeg je velika prednost pred ranijim vrstama mlinova bilo to što je mogao koristiti snagu životinja (obično magarac, povremeno i konj). Taj je mlin bio prilično jednostavan i jeftin za izradu. Donji je kamen imao oblik tupog stošca, a gornji oblik pješčanoga sata.
Rudarstvo i kovinarstvo
Plinije Stariji spominje dvije novine uvedene u stari postupak dobivanja zlata iz riječnog pijeska, vjerojatno uvedene u vremenu kasne Republike. U jednoj od njih se primjenjuje tlak vode za razbijanje gruda u kojima se nalazi zlato, a drugom se izvlači zlatna prašina pomoću žive koja se kasnije uklanjala filtriranjem i destiliranjem. U doba ranog carstva industrija metala se razvijala na više načina. Većinu željezne robe su i dalje izrađivali kovači na ognjištu kovačnice u malim radionicama. U Puteoliju je bila skoncentrirana trgovina željezom, gdje je sirovo željezo dovoženo s Elbe i prerađivano. To nije dovelo do specijalizacije, svaki je majstor radio u svojoj radionici.
Proizvodnja bakrenog i brončanog alata je dovela do pravog tvorničkog sustava, budući da su se tu udružili različiti procesi i obrtnička umijeća. Središte je bilo u Capui. Velike su tvornice upošljavale stotine ljudi i proizvodi su izvoženi sve do Britanije i Germanije. Velike industrije često su koristile robovski rad i "lančane" metode proizvodnje. Kopanje i prerada metalnih ruda spadalo je u takve djelatnosti. Iskapali su se podzemni hodnici ili rovovi iz kojih se izvlačila ruda. Bila je veoma rasprostranjena proizvodnja brončanih legura, i to valjanih, tučenih i taljenih, a bili su poznati i prilično usavršeni postupci kovačkog zavarivanja. Obrada željeza bila je mučan i tegoban posao, budući da nije postojao mijeh sa sigurnosnim ventilima. Potpuno taljenje željeza nije se moglo postići, pa se je metal stoga morao zagrijavanjem najprije dovesti u spužvasti oblik, a zatim ga je trebalo otvrdnuti pomoću čekića i nakovnja i kaliti uranjanjem u vodu.
Industrijska proizvodnja
U gradovima je takvu proizvodnju zamijenila obrtnička. Robu su tu proizvodile male tvornice i radionice koje su upošljavale uglavnom neizučene radnike. Proizvođeno je bez uporabe strojeva: kućne potrepštine, namještaj, predmeti od kože i tkanine, staklo, nakit, čipke, kozmetika.
U većim tvornicama, u kojima su radili robovi, povećana je specijalizacija. No neki razvoj većih razmjera bio je onemogućen visokom cijenom prijevoza po kopnu i korištenjem robovskog rada. Mnogi su bogati ljudi koristili vlastite robove za industrijsku proizvodnju, koju bi inače osigurala trgovina. Osim toga, izvor jeftinoga rada nije ohrabrivao inventivnost u sredstvima za uštedu rada, koja bi mogla potaknuti novi razvoj. Nije bilo razloga za konstruiranje i uvođenje strojeva. Primjer "velike industrije" je proizvodnja crvenog stolnog posuđa u Arretiumu (Samiansko suđe), koja je počela oko 30. pr. Kr. Bilo je izvoženo gotovo posvuda. Najveća poznata radionica upošljavala je 58 robova.
Druga specijalizirana industrija bila je proizvodnja staklenog suđa, koja je dobila veliki zamah nakon izuma puhanja stakla u Sidonu nakon 40. pr. Kr. Ranije je staklo bilo ulijevano u kalupe. Važan se razvoj dogodio na području puhanja stakla, koje je napredovalo zbog raspoloživosti željeznih cijevi za puhanje. Puhanje stakla je izumljeno u rimskoj provinciji Siriji u 1. stoljeću. U Rimu su proizvođene mnoge vrste stakla, za prozore, zrcala, žare i boce, za ukrase zgrada.
Rimsko gospodarstvo se u vremenu pr. Kr. uglavnom temeljila na samom gradu Rimu i njegovoj okolici. Glavnina proizvoda dolazila je iz njegovih peći, tvornica za preradu kovina i izradu tkanina i lončarije, kao i iz zlatarskih radionica. Treba također spomenuti industriju namještaja, tekstilnu industriju i valjaonice sukna, industriju lončarije, industriju stakla, proizvodnju mirisa, kozmetičkih artikala, boja i lijekova, izradu nakita.
Graditeljstvo
Veliki doprinosi rimske tehnologije bili su u arhitekturi i poljodjelstvu. Gradnja akvadukata, amfiteatara i bazilika zahtijevala je razvoj tehnike luka i lučnog svoda, koju je omogućila uporaba pečene opeke i betona od vulkanskog pepela (Pozzuoli) i vapna. Akvadukti su već prije građeni u drevnom Egiptu, Mezopotamiji i Grčkoj, ali su rimski akvadukti bili mnogo veći. Cigla je u građevinarstvu ušla u širu uporabu nakon doba Klaudija, posebno nakon požara za Nerona. Proizvodnja cigle postala je dobar posao.
Drevni Rimljani su uveli uporabu cementa pri gradnji, što je dovelo do izuma betona. Rimljani su imali izvrsnu vapnenu žbuku. Miješajući tu žbuku s vulkanskim pepelom dobili su cement, koji pak pomiješan s pijeskom i šljunkom daje beton. Oblikovali su polukružni luk od opeke i betona, što je zamijenilo arhitekturu stupova i nadvratnika, koju su koristili Egipćani i Grci. No rimska arhitektura nije iskoristila mogućnosti luka u onoj mjeri u kojoj je to učinila gotička u srednjem vijeku. Polukružni luk jako opterećuje noseće zidove, koji stoga moraju biti vrlo masivni, a korišten za mostove zahtijeva masivne noseće stupove, izvrgnute eroziji toka vode.
U velikim gradovima, gdje je zemljište bilo skupo i gdje je trebalo smjestiti mnogobrojno stanovništvo, pojavljuju se u doba carstva velike stambene zgrade podijeljene na mnogo lokala i malih stanova. Tu je pojava nove tehnike građenja uporabom opeka i tvrde žbuke izvršila pravu revoluciju. Pojava novih metoda građenja omogućila je projektiranje prostranih stambenih kuća s pet ili više katova. Poboljšanje umijeća i sredstava je pomoglo pri građenju građevina i spomenika. Korištenjem naprava poput zupčanika, koloturnika, poluga i uređaja za prijenos (transmisiju), Rimljani su bili u stanju izraditi bolje dizalice i druga pomagala koja su im omogućila podizanje i prenošenje velikih tereta.
Kvaliteta komunalnog sustava u Carstvu je bila vrlo visoka. Primjerice, za vodovod su korištene olovne i keramičke cijevi. Rim je zahtijevao i velike količine olovnih cijevi za vodovod, ali to nije dovelo do industrijske proizvodnje. Proizvodili su ih sami vodoinstalateri.
Najslavnije ceste Staroga svijeta izgradili su Rimljani. Upravo je mreža cesta držala Carstvo na okupu, jer su one bile arterije njegova poreznog sustava i sredstvo premještanja vojske. Kad se Carstvo raspalo, barbari i pobunjenici su najprije počeli raskapati ceste, pa ipak su mnoge dijelovi sve do danas ostali netaknuti, što ukazuje na izvrsnost rimske cestogradnje. Najstarije rimske ceste su bile izgrađene od drva i često su premošćivale močvarna područja. One kasnije, počev od izgradnje središnje mreže u Italiji u 4. st. pr. Kr., bile su mnogo trajnije. Imale su temelj od kamenih blokova, na koje su se naizmjence stavljali slojevi tucanika i betona, dok se površinski sloj slagao od kamenih blokova, nabijenog šljunka ili betona. Bile su blago ispupčene, zbog otjecanja vode. Do 2. st. Rimljani su izgradili oko 77 500 kilometara dobrih cesta.
Najimpresivniji rimski zid je Hadrijanov zid, kojeg je car Hadrijan (117. – 138.) podigao preko južne Škotske, od mora do mora, u duljini od 200 kilometara, a za obranu od barbara sa sjevera. Uglavnom je bio izgrađen od kamena, a na razmaku od jedne milje su bile postavljene kule. Zid je bio visok 5,5 metara, širok 3 metra, dovoljno da po njemu može stupati vojska u dvoredu. S obje strane zida je bio iskopan 9 metara širok jarak, a s južne je strane izgrađena cesta.
Prijevoz
Strogo su razlikovana dva tipa broda: dugi i obli. Dugi brod (galija) su pokretala duga vesla, imao je malo prostora za teret u uskom trupu i uglavnom je korišten u ratne svrhe. Obli brod su pokretala kvadratna jedra, imao je dubok trup, bio je nespretan za upravljanje (pomoću vesala smještenih sa strane u blizini krme), ali izdržljiv i korišten je za prijevoz tereta. Glavni je problem bila plovidba protiv vjetra, što je rješavano cik-cak plovidbom. Tijekom 1. st. pojavilo se Latinsko jedro, trokutasto jedro razapeto uzduž broda od pramca do krme, koje je moglo hvatati vjetar s obje strane. No baratanje njime je bilo teško i uglavnom je korišteno na manjim plovilima.
Kopneni prijevoz bio je ograničen, unatoč dobrim cestama, neprikladnom zapregom, koja nije omogućivala djelotvorno uprezanje konja, kao i drugim problemima, poput ovjesa i podmazivanja.
Vodenice
Vodeničko kolo kojeg vrti snaga vode je jedini stroj za proizvodnju energije što ga je poznavala antika, a javlja se u Grčkoj oko 100. pr. Kr. Ako izuzmemo energiju vodene struje koja je tjerala mlinove, kao jedini izvor energije u antici služila je snaga ljudskih ili životinjskih mišića. Velike dizalice pokretali su ljudi hodajući u unutrašnjosti velikih kotača pokretanih gaženjem.
Čini se da se je vodoravno vodeničko kolo pojavilo u Armeniji oko 200. pr. Kr., razvijeno izravno od rotacionog ručnog žrvnja. Kolo s lopaticama bilo je vodoravno uronjeno u vodu i s jedne strane zaštićeno od struje ili s jedne strane izloženo struji vode iz točila, tj. žlijeba. Takvo je kolo prikladno za male tokove i umjerene struje i lako se povezuje s mlinskim kamenom pomoću okomite osovine. Kasnije je u uporabu ušlo vertikalno kolo, utemeljeno na kolu za dizanje vode koje se otprije rabilo u drevnom Egiptu. Naime, u to se vrijeme spominje i vodeni bubanj i Arhimedov vijak. Te su sprave pokretali ljudi gurajući ih bosim nogama. Kasnije se pojavio kotač koji se tjerao gaženjem, a nosio je sa strane četvrtaste grabilice pomoću kojih je grabio vodu i izlijevao je s visine koja je malo zaostajala za njegovim promjerom. Kasnije su na nj bile pričvršćene lopatice, pa ga je tako pokretala sama vodena struja. Još kasnije je na njegovu osovinu montiran zupčanik, spojen s drugim zupčanikom, montiranim na okomitu osovinu, koji je tjerao mlinski kamen. Vodenicu s vertikalnim kolom spominje više autora od 1. stoljeća nadalje, a prvi posve pouzdan opis potiče od Vitruvija, koji kaže da ona spada među »strojeve koji se rijetko koriste«. Rimljani su proširili uporabu vodenica, premda uistinu važne postaju tek u srednjem vijeku.
Vitruvije opisuje kolo tjerano vodom odozdo – donji dio vodeničkog kola je uronjen u vodu, tako da ga struja vode vrti u suprotnom smjeru. Učinkovitost takvih kola je 15-30%, što je dovoljno za mljevenje pšenice. Učinkovitija su kola tjerana odozgo – voda se jarkom ili žlijebom dovodi na vrh kola, čime se iskorištava čitava težina vode, što daje učinkovitost od 50-70%. No takva je vodenica očigledno skuplja. No prošlo je mnogo vremena dok je vodenica postala donekle uobičajen izvor energije. Imamo malo pouzdanih arheoloških nalaza u svezi s antičkim vodenicama općenito i niti jedan prije 2. st. Sustavno korištenje snage vode, kao u nizu od 16 vodenica kod Barbégala kraj Arlesa, na jugu Francuske, je iz još kasnijeg doba. Mlin u Barbegalu je prvi put korišten sredinom 3. stoljeća, a do kraja 4. stoljeća je opskrba mlinova vodom postala predmet zakonske regulative i parničenja.
Iz 3. i 4. stoljeća potiču, doduše sporni, tragovi o korištenju pila pokretanih vodenim kolom (primjerice Ausonije, 4. st.), što bi podrazumijevalo uporabu radilice (mehanizam sa koljenastim vratilom i ojnicom) za pretvaranje kružnoga gibanja u pravocrtno. S druge strane neki povijesničari smatraju da je tvrdnja da se utjecaj vodenice u punoj mjeri osjeća tek u srednjem vijeku kriva, a nastala je stoga što rimski povijesničari vodenice rijetko spominju. No noviji arheološki nalazi pokazuju da su one bile uobičajeni dio opreme vila, tvrđava i gradova širom carstva.
Jedna od prepreka za brže širenje vodenica koja se često spominje je nedostatak prikladnih vodenih tokova u mnogim dijelovima antičkog civiliziranog svijeta. Idealni vodeni tok je brza struja vode, koja se ne mijenja tijekom godine. Takvi su vodeni tokovi relativno česti sjeverno od Alpa, ali rijetki u Grčkoj, Italiji i Maloj Aziji. Tom se problemu moglo doskočiti dodajući kolu umjetni vodotok (preljev brane), te su uistinu sve otkrivene glavne antičke vodenice bile tako opskrbljivane vodom. Problem je bilo moguće riješiti i na drugi način, tako da se vodenica izgradi na plutajućoj platformi usidrenoj na rijeci, a i to je rješenje bilo poznato u kasnoj antici. Prokopije u djelu O gotskom ratu opisuje jedan takav plutajući mlin, kojeg je bizantinski vojskovođa Belizar izgradio na Tiberu tijekom opsade Rima 537.
El Colorado, Aculco
El Colorado je naselje u Meksiku, u saveznoj državi México, u opštini Aculco.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 1001 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2545 m.
Evangelizacija
Evangelizacijom se smatra naviještanje riječju i djelom poruke Isusa Krista nekršćanima, koja se naziva evanđelje ili radosna vijest, kao i stalno ponavljanje Kristove poruke spasenja u propovijedima, svjedočenjima, katehezi i liturgiji onima koji su već kršćani. Glavna je kršćanska misija i poslanje svih kršćana. Osim evangelizacije ljudi postoji i evangelizacija kulture. Ona se sastoji u kritičkom prožimanju misli i načina života ljudi, koje izlazi iz života po evanđelju. Evangelizacija se može sastojati iz naviještanja, tumačenja pisma i slavljenja bogoslužja, a može se dogoditi neizravno, svjedočenjem po evanđelju ozbiljno izmijenjena životnog stila.
El Vergel, Mascota
El Vergel je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Mascota.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 691 m.
Oberhausen an der Nahe
Oberhauzen an der Nae je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 119 opštinskih središta okruga Bad Krojcnah. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 404 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7133074.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Bad Krojcnah Oberhauzen an der Nae se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Bad Krojcnah. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 128 metara. Površina opštine iznosi 3,3 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 404 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 122 stanovnika/km².
El Tajo, Turicato
El Tajo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Turicato.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1217 m.
Annunziata, Benevento
Annunziata je naselje u Italiji u provinciji Benevento, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 52 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 283 m.
Áed Oirdnide
Áed mac Néill (? - 819), poznat kao Áed Oirdnide, bio je kralj Ailecha. Pripadao je klanu/dinastiji Cenél nEógain iz Sjevernih Uí Néilla; bio je sin kralja Niall Frossacha. Kao i otac, Áed se navodio kao veliki kralj Irske. Ailechom je vladao od 788. a veliki kralj Irske bio od 797.
Aedov otac Niall Frossach je bio poznat po svojoj pobožnosti, a abdicirao je ili bio svrgnut 771. godine u korist Donnchad Midija, sina svog prethodnika Domnall Midija. Umro je 778. na otoku Iona, gdje je možda bio u egzilu. Banshenchas ("Priče žena") navodi kako se Áedova majka zvala Dúnflaith iu bila kćer Flaithbertach mac Loingsiga iz klana Cenél Conaill (Uí Néill). Annals of Ulster navode da je umrla 799. Niall Frossach je imao još nekoliko sinova.
Nialla je na prijestolju Ailecha i mjestu poglavice klana Cenél nEógain naslijedio nećak Máel Dúin, sin Áed Allána. Međutim, izgleda da Máel Dúin, za razliku od Nialla, nije uspio sebe nametnuti kao glavnog vladara Sjevernih Uí Néilla. Umjesto toga je Donnchad Midi, po svemu sdueći, podržao suparnički klan Cenél Conaill u liku Domnalla, unuka Flaithbertach mac Loingsiga, koji se navodi sa titulom rí ind Fochlai—kralj Sjevera, odnosno vladar Sjevernih Uí Néilla i njihovih vazala—i to još sve do smrti 804.
Sukob za prevlast između klanova Cenél nEógain i Cenél Conaill je, po svemu sudeći, omogućio da kontrolu nad zemljom preuzme manji klan Ui Neilla pod imenom Cenél nEndai, a čije je sjedište bilo oko Raphoea; vjeruje se da je tome doprinijelo to da su glavne komunikacije između sjevernih i južnih ogranaka klana Cenél Conaill, morali prolaziti kroz to područje. Oko tih područja su se vodile borbe kada je 787. Máel Dúin porazio Domnalla i postao priznat kao kralj Sjevera sljedeće godine. Áed je naslijedio Máel Dúina kao kralj Ailecha; njegovo prijestolje je nastojao dobiti Domnall što je dovelo do bitke kod Clóitecha (moderni Clady) 789. U njoj je Domnall poražen, a nakon čega kraljevi Cenél Conailla više nisu pokušavali dobiti zemlje oko Raphoea, otada u trajnom posjedu klanaCenél nEógain.
Anali navode da je 791. kod Tailtiua, mjesta gdje su Uí Néilli održavali oenach (oenach Tailten), došlo do bitke uslijed sukoba Aeda sa Donnchadom. Kako je do sukoba došlo nije poznato, ali je Áed prisiljen bježati iz Tailtiua, a nekokliko Áedovih saveznika ubijeno, uključujući dva kralja klana Uí Chremthainn, dinastije oblasti Airgíalla. Godine 794. Áed je vodio pohod protiv kraljevstva Mugdorna Maigen, u vrijeme kada je Donnchad vodio pohod protiv Munstera; Mugdorna su bili klijenti klana Síl nÁedo Sláine.
Iako je Donnchadov autoritet slabio, ostao je dominantna ličnost Irske sve do smrti 6. februara 797. Nakon toga se Áed potrudio postati nbovi kralj Tare. Porazio je Donnchadovu braću Diarmaita i Fínsnechtu kod Druim Ríga (današnji Drumree) u južnoj Bregi. Jedna od pjesama to opisuje kao osvetu za smrt Áedovog strica Áed Allána od ruke Donnchadovog oca Domnall Midija u bitci kod Seredmaga 743. Kasnije tokom 797. Áed je opustošio Mide i Annals of Ulster to označava kao efektivni početak njegove vladavine.
Kada je 802. Muiredach, kralj Midea i posljednji poznati brat Donnchad Midija umro, Aed je sa vojskom došao u Mide gdje je zemlje Clann Cholmáina podijelio među Donnchadovim sinovima - Ailillom i Conchobarom. Dva brata su zaratila jedan s drugim, te je 803. došlo do bitke kod Rath Conailla (kraj modernpg Mullingar). U njoj je Ailill ubijen, a Conchobar postao jedini kralj Midea.
Godine 804. Áed je pokrenuo pohod na Leinster i opustošio ga dvaput u mjesec dana. Iste godine mu se leinsterski kralj Fínsnechta Cethardec (u. 808) formalno poklonio. Time Áed nije bio zadovoljan te je 805. postavio Muiredach mac Ruadracha (u. 829) i Muiredach mac Braina (u. 818) kao zajedničke kraljeve Leinster. Finsnechta je pobjegao kod Muirgius mac Tommaltaiga (u. 815), kralja Connachta, koji mu je pomogao ponovno preuzeti prijestolje 806.
Godine 808. je Conchobar of Meath pokušao postati veliki kralj, također uz pomoć connachtskog kralja Muirgiusa. Njihova vojska je došla do Tailtiua, ali se razbježala pri dolasku Aedovih saveznika. Áed ih je gonio i opustošio granice Midea Godine 808. ili 809. Áed je opet napao Leinster, ali je poražen na rijeci Liffey.
Godine 809. Áed je vodio pohod protiv Ulaida i porazio ih, opustošivši područje od Banna do Strangford Lougha. Motiv za to je, po svemu sudeći, bilo ubistvo Dúnchúa, opata samostana Tulach Léis (danas Tullylisk kod Banbridgea, Grofovija Down) od strane Ulaida. Godine 815. je Colmán mac Néill, jedan od Aedove braće, ubijen od pripadnika klana Cenél Conaill; Áed je zbog toga vodio osvetnički pohod.
Godine 818. Áed je ponovno skupio vojsku kod Dún Cuaira i napao Leinster, podijelivši Leinster među dvojicom velmoža, koji se, pak, nisu mogli održati. Iste godine je pod-opat samostana Cell Mór Enir (današnji Kilmore) ubijen od Laigina. Zbog toga je Áed vodio još jedan pohod protiv Leinstera i opustošio zemlje Cualu a sve do Glenn dá Loche (Glendalough).
Godine 819. Áed je umro kod Áth dá Ferte na teritoriji Conaille Muirtheimnea u današnjem Loithu.
Áed je oženio Euginis ingen Donnchada (u. 802), kćer Donnchada Midija. Njegov sin Niall Caille (u. 846) postao je kasnije kralj Ailecha i veliki kralj Irske. Još jedan sin Máel Dúin mac Áeda je također postao kralj Ailecha.
Theodor Anton Ippen
Theodor Anton Ippen ili Theodor Anton Max Ippen (1861—1935) je bio putopisac, albanolog i austrougarski diplomata.
Pripadao je grupi albanologa koji su svoje radove o Albaniji objavljivali finansirani od strane institucija Austrougarske da bi pomogli stvaranje albanskog nacionalnog identiteta zarad ostvarivanja Austrougarskih interesa. Podržavao je stvaranje nezavisne nacionalne države Albanaca. Služio je kao diplomata u Skadru, Pljevljima, Istanbulu, Jerusalimu, Atini i Londonu u kojem je bio savetnik Austrougarskog ambasadora tokom Londonske konferencije koja je završena potpisivanjem Londonskog ugovora i odlukom da se formira Kneževina Albanija donetom 29 Jula 1913. U periodu između 1921 i 1927 bio je član Međunarodne Dunavske Komisije.
Rani život
Ipen je rođen 29 novembra 1861 u porodici pokrštenih Jevreja u mestu Sezemice u današnjoj centralnoj Češkoj. . Ipen je studirao orijentalne jezike i ekonomiju na Orijentalnoj akademiji u Beču.