cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Šarani (Gornji Milanovac)
Biljni i životinjski svet
Brdsko-planinsko područje u kome se selo nalazi vrlo je pogodno za razvoj brojne lovne divljači, ptica, riba i domaćih životinja. U brojne vrste krupnih sisara koje ovde imaju stanište spadaju: divlji zec, lisica, tvor, veverica, lasica, jež. Ređe se mogu naći srne, divlje svinje, kune i vidre dok su vukovi nestali sa ovih područja.
Guste šume i vrzine pogodne su za stanovanje i razmnožavanje brojnih vrsta ptica grabljivica i pevačica. Pernate grabljivice su: kobac, jastreb, sova, čavka, gavran i druge. Pevačice i ostale ptice su: kreja, zeba, detlić, slavuj, vrabac, lasta, kos, čvorak, prepelica, jarebica, golub i druge. Za opastanak velikog broja ptica veoma su važni insekti kojih ovde ima u izobilju. Dičina, Drenovica, brojni potoci i kamenjari pogodno su stanište vodozemaca i gmizavaca: žaba, zelembaća, daždevnjaka, belouški i drugih, dok posebno treba pomenuti dve zmije otrovnice: šarana i poskoka kojih ima u kamenjarima Krvavca, Rožnja i drugih brda.
Kaptiranje izvora i izgradnja brane na Dičini, radi gornjomilanovačkog vodovoda, znatno su smanjili količinu vode u Dičini i Drenovici pa zbog toga u njima ima vrlo malo riba.
Mineralne vode lokalnih izvora
U koritu reke Dičine, naspram savinačke crkve, nalazi se nekoliko izvora termo-mineralne vode lekovitog dejstva. Dva izvora vrlo su izdašna i poznata kao izvori Sv. Save, a posebno se zovu Svetinja i Mlačac. Izdašnost ovih izvora je oko 600 litara u minutu, a temperatura od 20 do 25°S. Ispitivanja sadržaja vode potvrdila su bogatstvo hemijskih elemenata u njoj:
Sadržaji radioaktivnih elemenata su niski tako da se ova voda ne uvrstava u radioaktivnu. Prisustvo lekovitih biološko-aktivnih elemenata opredeljuje ovu vodu kao slabosumporovitu-borno-silicijsku, sa sadržajem cezijuma 0,12 do 0,20 mg/l. Rastvor cezijumovih soli, prema medicinskim istraživanjima, doprinosi lečenju oboljenja nervnog sistema i regulisanju krvnog pritiska, a litijum i rubidijum deluju na reumatske i nervne bolesti. Narodno verovanje u lekovitost vode izvora Svetinja potiče iz daleke prošlosti. Izvor se nalazi u udubljenju veće poprečne stene u koritu Dičine, sa koje pada voda i pravi mali vodopad.
Narod veruje da voda Svetinje leči očne bolesti, groznicu, grudne i stomačne (katar, žutica, malokrvnost) i druge bolesti. Istog kvaliteta je i izvor Mlačac, uz desnu obalu Dičine. Na ovom izvoru napravljena je manja zaštita od rečne vode i česma za točenje vode. Nekoliko metara dalje je manji bazen, u kojem se leti kupaju deca, a najčešće su u njemu ljudi sa reumatskim tegobama.
Vode iz izvora Savinac, Mlakovac i Brđani slične su u sastavu lekovitih komponenti. Kalijum, litijum i rubidijum su u približnim vrednostima, dok cezijum i stroncijum prave lepezu od Brđana (najniže vrednosti), preko Savinca do Mlakovca. Jugoistočno od ovih izvora nalaze se termomineralni izvori Gornje Trepče, čija je lekovitost nesumnjivo dokazana. Vode Savinca istog su hemijskog sastava sa vodama Gornje Trepče i približnih vrednosti lekovitih komponenti i mineralizacije, sadržaja gasova i dr.
Rude i minerali
Ovo područje je deo rudničke oblasti koja je bogata raznim vrstama ruda i minerala. U Šaranima i Drenovi ima više lokaliteta sa manjom ili većom koncentracijom ruda i minerala. Rude pirita, koja sadrži sulfide nikla i gvožđa, ima na Ruju i Osoju, a rude antimonita iz koje se dobija antimon i garnijerita iz koje se izdvaja nikl ima u vidu tanjih rudnih žica od Savinca, preko Osoja i Ozrića brda do Rudne glavice u Semedraži. Na ovom potesu razbacana su i ležišta oksida žive, urana i hroma.
Na Ruju postoji velika količina piroksena, odnosno, silikata kalcijuma, magnezijuma i gvožđa. Ovi silikati se, s obzirom na njihovu tvrdoću i zrnastu strukturu, upotrebljavaju u izgradnji čvrstih podloga puteva, u građevinarstvu i za drue potrebe. Eruptivne (vulkanske) mase protežu se od savinačke Glavice, pa preko Dičine, Ševarica i Rupa, ka Stolicama. One sadrže rudu biotit, bogatu gvožđem, apatit koji sadrži kalcijum fosfate i dacit, bogat kvarcom. Od podnožja Livadica prema Galiču nalaze se bogate naslage glinovitih stena lapora i laporca, koje se koriste za pečenje kreča i pravljenje cementa.
Jugozapadni delovi Šarana i Drenove bogati su magnezitom, koji se upotrebljava za izradu vatrostalnih materijala i proizvodnju čistog magnezijuma, koji se primenjuje u raznim granama industrije. Eksploatacija magnezita počela je pre oko 75 godina.
Obrada zemlje
Obrada zemlje u prošlosti bila je prilično primitivna. Njive su orane drvenim ralom i prljem. Razlika među njima bila je u obliku raonika. Zemlja se pri oranju ralom seče i prevrće, a raonik prlje samo para zemlju. Ralo su vukli volovi. Uz ralo su išla po tri pratioca, od kojih je jedan vodio volove, drugi držao ručice rala, a treći je pritiskivao gredelj da bi raonik dublje orao zemlju. Ralo se često kvarilo pa su orači morali nositi alat i delove za njegovu popravku.
Veći napredak u obradi zemlje nastao je pojavom polugvozdenih i gvozdenih plugova. Oni su se pojavili krajem 19. veka. Prvi gvozdeni plug u Šaranima nabavio je Petar Markeljić 1899. godine. Prvog dana oranju ovim plugom prisustvovali su zemljoradnici iz Šarana i Drenove. Oralo se na njivi u Rosuljama. Sam način oranja izazvao je divljenje i čuđenje prisutnih seljaka. Dublje oranje je obećavalo bolje sejanje i veće prinose žitarica i drugih ratarskih kultura. Pojava ovog prvog gvozdenog pluga uticala je da se poruči veći broj plugova i da počne krčenje šuma i preoravanje utrina.
Drljače su se upotrebljavale uporedo sa plugovima za oranje. Dugo su bile sa drvenim zupcima, a potom sa gvozdenim. U novije vreme upotrebljavaju se traktorske gvozdene drljače, tanjirače, valjci i druga oruđa za sitnjenje zemlje i ravnanje pooranih njiva.
Đubrenje njiva stajskim đubrivom počelo je primenom gvozdenih plugova i razoravanjem livada i utrina, da bi se kultivisala zemlja i povećali prinosi.
Sejanje semena stolećima je obavljano ručno, a u novije doba raznim tipovima sejalica na zaprežni ili motorni pogon.
Gajenje žitarica
U srednjem veku sejana je pšenica, ječam, raž, zob i proso. Kukuruz je počeo da se seje tek u drugoj polovini 18. veka. Proizvedena količina žitarica je, za ono vreme, bila prilično velika, s obzirom na primitivna sredstva za oranje i obradu zemlje. Njive su se nalazile u poljima oko Dičine i Drenovice i na blagim padinama u oba sela.
Zemljoradnja je, do propasti srpske države i dolaska Turaka, bila osnovna poljoprivredna grana. Prve podatke o proizvodnji žitarica i ostalih poljoprivrednih kultura nalazimo u turskim popisima. Šarani su 1516. godine imali prinose žitarica od 6.900 kg pšenice, 4.900 kg ječma, 3.300 kg zobi i 5.630 kg raži i prosa. Gornja Drenova je, iste godine, proizvela 3.000 kg pšenice, 1.120 kg ječma, 1.100 kg zobi, 1.800 kg raži i 1.350 kg prosa. Srednja Drenova je proizvela 5.600 kg pšenice, 3.300 kg ječma, 3.400 kg zobi, 3.400 kg raži i 3.300 kg prosa.
Intenzivna proizvodnja žitarica i povrća održala se skoro do kraja 16. veka, pa je počela da opada. Pad proizvodnje žita i postepeno napuštanje zemljoradnje nastali su zbog toga što su proizvedenu količinu žita Turci opteretili visokim poreskim dažbinama na nivou sela. Svaki domaćin je od ovršenog žita odvajao desetinu spahiji. Seoska domaćinstva polako su se povlačila iz ravnice, pored Dičine i Drenovice, na padine okolnih brda i dublje u guste šume, jer su ih često posećivali i pljačkali Turci, koji su prolazili putem kroz dolinu Dičine. Njive su postajale sve manje, a pašnjaci i šumarci sve veći. Ratarstvo se smanjivalo, a stočarstvo povećavalo. O tome svedoči i popis izvršen oko 1560. godine, iz koga vidimo da su Šarani i Drenova proizvodili ispod polovine količine žitarica koje su navedene iz popisa 1516. godine.
Sejanje i žetva strnih žita vremenom su se smanjivali. Pšenica se sejala da zadovolji samo osnovne potrebe domaćinstva, da smelju brašno potrebno da se umesi kolač i hleb za slavu i preslavu, česnica za Božić i pogače za ostale praznike.
Kukuruz se posle drugog srpskog ustanka vrlo malo sejao. Knez Miloš je, ceneći značaj kukuruza za ljudsku i stočnu ishranu, naredio da svako domaćinstvo zaseje izvesnu količinu semena kukuruza. Oni koji nisu poštovali naredbu kažnjavani su batinama. Ljudi su se tome opirali navodeći kao razlog štete koje su njivama nanosile ptice, a posebno vrane i čavke. Zasejano seme ptice su vadile iz zemlje, a naročito su kljucale klip kukuruza u vreme dozrevanja zrna. Knez je tome doskočio novom naredbom da svako domaćinstvo mora da uništi određeni broj ptica štetočina, a njihove glave da preda nadležnom sreoskom načelstvu. Ptice su hvatane pomoću zamki, trovane zatrovanim semenom, ubijane vatrenim oružjem i na druge načine. Šaranci su od oktobra 1835. do oktobra 1836. godine ubili 80 vrana, 30 čavki, 25 svraka, 40 vrabaca, 35 kreja i jednog jastreba. Posle višegodišnjih akcija uništavanja smanjen je broj ptica štetočina, a kukuruz se sve više sejao.
Zemljoradnik je sve do 1834. godine imao obavezu da plaća spahijski desetak u hrani. Šarani su te godine ubrali 620 vreća kukuruza i ovrli 1.150 oka pšenice, 600 oka ječma i 1.100 oka zobi. Drenova je ubrala 411 vreća kukuruza i ovrla 1.500 oka pšenice i 1.900 oka zobi.
Sušne i kišne godine skoro su jednako uticale na prinose žitarica, uzrokujući često glad u narodu. Zbog toga su preduzete mere da se po selima grade koševi za žito i stvaraju nužne rezerve hrane. Salaš za žito bio je izgrađen u dvorištu opštinske sudnice na Savincu.
Žetva i vršaj strnih žitarica
Žetva strnih žita obavljana je srpom, kosom, žetelicom na motorni ili traktorski pogon, a poslednjih decenija kombajnom. Vršaj požnjevenog žita ima svoju posebnu istoriju.
Sorte pšenice su brojne, a biraju se prema krupnoći zrna, rodnosti vremenu zrenja i kvalitetu zemljišta. Raž se sejala u većoj količini do posle Drugog svetskog rata, a danas se vrlo malo i retko seje. Zob se seje u većoj količini i troši se za ishranu stoke, a izvesna količina se prodaje na pijaci.
Vodenice
Vodenice su se pojavile još u srednjem veku kada su počele da se seju veće površine zemljišta pšenicom, ražom, ovasom, a kasnije kukuruzom. Za izgradnju vodenica birana su mesta na Dičini i Drenovici na kojima je bilo najlakše postaviti i pričvrstiti branu za zaustavljanje vode od koje je bilo najlakše prokopati jaz i odvesti vodu do drvene ili zidane zgrade, u kojoj su postavljeni vodeničko vitlo, kamen i ostali uređaji potrebni za mlevenje žita. U početku se nije vodilo računa da vodenica bude na pristupačnijem mestu, jer je količina žita bila vrlo mala, pa je nošena u vodenicu u torbicama ili manjim džakovima na ramenu. Pešačka putanja je bila dovoljna da bi se stiglo u vodenicu.
Vodenice su u početku bile male i sa jednostavnim uređajima, sa jednim vitlom i kamenom. Sa razvojem zemljoradnje i povećanjem prinosa žitarica, usavršavani su i vodenički uređaji, a osim vodenica sa jednim vitlom, građene su i vodenice sa dva vitla, odnosno, kamena.
Turski popisi Drenove i Šarana beleže rano postojanje vodenica na Dičini i Drenovici. Srednja Drenova je 1525. godine imala jednu vodenicu, koja je radila cele godine, a Gornja Drenova je imala, takođe, jednu vodenicu, koja je radila pola godine. U popisu izvršenom oko 1560. godine Srednja i Gornja Drenova imale su po dve vodenice, koje su radile pola godine. Šarani su tada imali jednu vodenicu, koja je radila cele godine.
U popisima imovine posle drugog srpskog ustanka navedeni su i vlasnici vodenica u Drenovi i Šaranima. Na Drenovici su oko 1833. godine bile vodenice Blagoja Lazića, Nikaša Osaćanina, Uroša Vesovića, Vićentija Radisavljevića i Đuke Ilića iz Drenove, kao i vodenica Mijaila Marjanovića iz Šarana. Ova vodenica je, potom, duže vreme bila vlasništvo Teodora Milovanovića, a prestala je sa radom nakon rušenja ćuprije na Dičini preko koje su Šaranci dolazili u vodenicu. Na Dičini su 1833. godine bile vodenice manastira Savinca i Sretena Matkovića u Jazištu.
Neke vodenice na Dičini i Drenovici bile su ortačke, tj. svojina dva ili više domaćinstava. One su postale ortačke na dva načina. Prvo, vodenica se nije mogla podeliti u deobi zadružnog domaćinstva, pa je svako novo domaćinstvo imalo svoj deo vodenice i pravo naizmeničnog korišćenja. Drugo, vodenicu je često gradilo više domaćinstava sa zajedničkim interesom, pa su je ortački koristili i održavali.
Žito se u vodenicu nosilo u prvo vreme, na rukama ili ramenu, ako je vodenica bila blizu, ili na konjima, ako je bila daleko i ako se nosila veća količina žita. Kada su se pojavila drvena, a potom gvozdena kola, u vodenicu se išlo dvokolicom ili kolima. Vlasnik kola je, pored svojeg žita, odvozio u vodenicu i žito svojih rođaka i komšija.
Pomeljari su čekali u redu za meljavu ili bi ostavljali žito vodeničaru i odnosili kući, pa bi se za dan ili dva vraćali po brašno. Raboš je bio potvrda da su ostavili žito, a vodeničar je lako pronalazio džak sa brašnom koji je odgovarao robošu.
U vreme letnjih suša građene su ustave ispred badnjeva, koje su zadržavale vodu u jazu, a potom bi voda noću bila puštena na vitlo i pokretala bi vodenicu. U zimskom periodu vodenice su zaustavljali jaki mrazevi sa ledom.
Vodenice su u prošlosti bile mesta okupljanja i protoka ljudi i informacija. Ljudi su, čekajući da im se samelje žito, pričali o novostima u svome selu, zaseoku ili familiji, raspitivali se ko prodaje dobrog konja, bika ili kravu, ima li u njihovoj okolini lepe i vredne devojke za udaju ili momka za ženidbu. Pričali su razne doživljaje i priče, a naročito priče o vampirima, vukodlacima i druge. Folklorna grupa „Šaranka“ na prelima je pevala pesmu o Dičini i vodenicama: „Zora rudi a pevaju ptice,
Na Dičini melju vodenice...“
Ljudi su u vodenici žito mleli i hleb jeli. Danas ne melju vodenice, nema u njima ni priče ni pesme, a nema mnogo ni ljudi u selu, pa nema ko da se sastane i popriča, kao nekada. Vodenice su radile na najjeftiniji pogon, na vodu reke ili potoka, pa su neopravdano zapuštene. Već dvadesetak godina ne radi nijedna od pomenutih vodenica. Poslednji vodeničari na Drenovici bili su Živorad Damnjanović i Novica Kovačević.
Vodenica Živorada Damnjanovića bila je slična većini vodenica na Dičini i Drenovici. Mlela je sitno brašno i jarmu. Dnevno je mogla da samelje oko 150 kg brašna. „Kad od ovog brašna umesiš lebac“ – govorio je čika Živorad – „možeš sedam dana da ga jedeš, neće da se ukvari. Osetićeš se jačim, jer žito ne melje elektrika pa da brašno sagori. Ostaje mu klica i slast.“
Vodenica Novice Kovačevića bila je modernije konstrukcije. Imala je veliki vodenički točak i nekoliko prenosnih lagera i osovina. Mogla je da melje i sa malom količinom vode. Za jedan čas je mlela oko 50 kg žita. Svi ovi kvaliteti nisu mogli da zaustave tokove napuštanja usluga ove dobre vodenice.
Raspevana vodenička čeketala su zamrla, brza vitla su stala a bukve su rasušile. Mnoge vodeničke brane su porušene, jazovi zasuti i bez vode. Nestale su i neke vodeničke zgrade sa vitlovima i kamenovima. Nestala je nakad čuvena Bogetina vodenica u kojoj su mleli Brđanci, Milićevčani i Šaranci, zatim vodenica Momčila Matkovića, Momčila Stankića i druge.
Razvoj stočarstva i zaštita stoke
Seoska domaćinstva u Drenovi i Šaranima su, po dolasku Turaka i posle više seoba na sever, postepeno napuštala intenzivnu zemljoradnju, a njive su svoje mesto ustupale šumama i pašnjacima. A gde su bili pašnjaci, bilo je i stoke.
Na pašnjacima je paslo mnogo ovaca, goveda i konja. U bujnim hrastovim šumama bilo je mnoštvo svinja, a na ivicama pašnjaka i šumaraka brstile su brojne koze. Uslovi za razvoj stočarstva bili su skoro idealni. Stoku su na otvorenim pašnjacima redovno čuvali čobani, međusobno se družili i igrali razne čobanske igre, zabavljali se, pevali i svirali. Stoka se u toku dana međusobno mešala, a uveče su je čobani razdvajali i svako je kući terao svoje stado.
Više porodica iz Drenove i Šarana imale su izgrađene obore i trle dalje od svoje kuće u Ridovima, Rožnju, Sovljaku, u polju pored Drenovice ili Dičine. U njima su leti i u jesen boravili, naizmenično ili stalno, pojedini članovi porodice. Sa njima je bio deo ili sva stoka koju je imalo domaćinstvo. Tu se i mleko prerađivalo ili je odnošeno kući na preradu. Danas je većina tih trla napuštena, a neka su postala stalna boravišta odeljenih porodica.
Za zimsku ishranu krupne stoke košena je trava, koja se nakon sušenja na suncu denula u plastove i stogove sena. Za ovce i koze kresane su lisnate grane i pripremani lisnici za zimu.
Stočarstvo se znatno izmenilo u poslednje vreme, promenom rasa i vrsta stoke. Način ishrane se, takođe, promenio. Kukuruzna šaša se sitni i meša sa travom i detelinom i silira, a stoka se sve manje goni na ispašu. Više domaćinstava je stupalo u kooperativne odnose sa zemljoradničkom zadrugom ili Veterinarskom stanicom iz Gornjeg Milanovca. Dobijali su mladu telad i hranili ih dok ne dostignu dogovorenu težinu, pa su ih onda isporučivali. Radi povećanja broja stoke i smeštajnih kapaciteta, domaćinstva su uzimala kredite i sredstva, „zelenog plana“ preko Mlekare u Gornjem Milanovcu. Kredite su otplaćivali kroz isporuku mleka. Nekoliko poljoprivrednika iz Šarana i Drenove putovalo je u Slovenj Gradec u Sloveniji, da bi se upoznali sa iskustvima tamošnjih seljaka u proizvodnji mleka. Slovenački poljoprivrednici su im uzvraćali posetu. To je bilo u vreme postojanja zajedničke federalne države.
Broj stoke u Drenovi i Šaranima znatno je smanjen krajem 19. i početkom 20. veka. Na račun stočarstva razvijala se zemljoradnja, a sa njom su se izmenili i uslovi ishrane stoke. Na smanjenje stočnog fonda znatno je uticao i obavezni otkup stoke posle Drugog svetskog rata i veći odliv radno sposobnog stanovništva iz sela u gradove.
Veliku štetu stočnom fondu činile su epidemije stočnih bolesti, kao što su svinjska kuga, metinj kod ovaca, šap i slinavka kod goveda i druge bolesti. Posebna opasnost pretila je govedima od „Golubačke mušice“, koja se u ovom kraju ponekad pojavljivala u proleće i leto. Ljudi su palili krpe ili slamu da bi je dimom oterali od stoke, jer drugih zaštitnih sredstava nisu imali. O štetama koje je ova muva izazvala u proleće 1933. godine Petar Markeljić je zapisao:
„Oko Đurđevdana došla nam je 'Golubačka mušica' koja je nanela grdne štete u stoci, kao i ostalom, jer su ljudi braneći stoku, nepažnjom popalili mnoge štale i košare, kao i stoku u njima, a na mnogim mestima stradale su i ostale zgrade...“
Svinjska kuga je 1937. godine zatrla skoro sve svinje u Šaranima.
Stajsko i rasno stočarstvo predstavlja danas osnovu gajenja stoke na selu. Posebna pažnja posvećuje se zdravstvenoj zaštiti stočnog fonda. Radi toga su poljoprivrednici Drenove i Šarana sagradili zgradu veterinarske ambulante na lokaciji Madžarsko groblje, između Drenove i Šarana. Veterinarska ambulanta otvorena je 1980. godine kao istureno odeljenje Veterinarske stanice u Gornjem Milanovcu. Na zgradi veterinarske ambulante postavljena je ploča sa natpisom:
''OVA ZGRADA PODIGNUTA JE UDRUŽENIM SREDSTVIMA VETERINARSKE STANICE I MESNE ZAJEDNICE NA POKLONjENOM ZEMLjIŠTU BRAĆE ČURLIĆA DA SLUŽI STOČARIMA OVOGA KRAJA, 1980. G.''
Gajenje svinja
U dugom vremenskom periodu svinje i ovce činile su osnovnu granu stočarstva. Gajenje svinja naročito se razvilo u drugoj polovini 18. i tokom 19. veka. One su bile značajan izvozni artikal iz Beogradskog pašaluka i slobodne srpske države.
Ovo područje je bilo prekriveno bujnom hrastovom šumom sa bogatim rodom žira. U jesen su svinje puštane u žir i u šumi ostajale do aprila. Od žira su se gojile i dostizale potrebnu težinu, a potom su ih odvajali i gonili na pijace u Austro–Ugarskoj. Hranjenje svinja žirom napušteno je 1925. godine. Smanjio se pojas krupne hrastove šume pa i broj svinja.
Sredinom 19. veka u Drenovi i Šaranima bilo je preko 1.000 svinja. Uroš Vesović iz Drenove 1859. godine imao je u svome oboru 25 krmača, 40 veprova, i 32 praseta. Milovan Živanović iz Šarana iste godine imao je 30 krmača, 22 vepra i 10 prasadi.
Svinje se danas stalno drže u svinjcu i oboru, a povremeno se puštaju u ograđeni voćnjak da šetaju i riju, što je dobro i za svinje i za voćnjak. Svinje se tove kukuruzom, dulecima i repom. Ugojenje svinje seljani najčešće sami prerađuju u pršutu, slaninu, mast, kavurmu, a u novije vreme prave i kobasice. Veći deo ovih prerađevina potroši se u domaćoj ishrani, a vrlo malo se prodaje na pijaci. Kože od zaklanih svinja retko se skidaju i prerađuju.
Gajenje ovaca i koza
Ovce i koze su među domaćom stokom bile najbrojnije. Turske vlasti su posebno popisivale torove i svaku upisanu ovcu oporezivali su sa po dve aspre. Plaćanje poreza na ovce produženo je i u doba kneza Miloša. Na osnovu poreskih spiskova čibuka može se steći uvid koliko je koje domaćinstvo imalo ovaca i koza.
U Drenovi su 22 domaćinstva imala, 1823. godine, 632 ovce i koze: Dragić Ilić 55 ovaca i koza, Sreten Stanić 40, Teodor Milosavljević 30, Petar Kovač 30, Stevan Minić 50, Joksim Ilić 67, Milisav Jovanović 23, Teodosije Milosavljević 21, Milovan Dmitrović 35, Radoje Lazić 32, Nikola Jakovljević 10, Marko Dmitrović 44, Pavle Lazić 22, Evđo Sekulić 16, Radisav Savić 28, Damnjan Janković 12, Petar Vilić 5, Vilotije Lazić 23, Uroš Vesović 50, Vida udivica 10, Stevan Osaćanin 55 i Pavle Osaćanin 20 ovaca i koza.
Šarani su 1823. godine imali 606 ovaca i koza: Simo Baralić 65, Milutin Baralić 61, Đorđe Baralić 62, Simeun Kovač 52, Mileta Jelić 50, Radosav Jelić 15, Miailo Jočić 17, Gavrilo Jočić 38, Miloš Mimović 27, Gavrilo Marjanović 20, Toma Stankić 35, Matije Stankić 40, Ilija Matković 4, Miloje Mimović 50, Stevan Mimović 27, Paun Kostić 2, Sreten Matković 30, Milovan Živanović 33, Jovan Markeljić 33, Nikola Marjanović 44 i Miailo Marjanović 8 ovaca.
S obzirom da se na svaku ovcu plaćalo po dva groša poreza, sigurno je da domaćini nisu davali tačne podatke o broju svojih ovaca i koza. To se vidi i iz popisa narednih godina, jer je broj ovaca u popisu ostajao skoro isti, bez obzira na godišnji priraštaj. U Drenovi je 1834. godine bilo 26 domaćinstava koja su imala 860 ovaca i koza, a u Šaranima je iste godine bilo 32 domaćinstva koja su imala 902 ovce i koze. Drenova je prema popisu iz 1991. godine imala 136 domaćinstava koja su imala 683 ovce i 73 koze, a Šarani su imali 131 domaćinstvo sa 580 ovaca i 34 koze.
Država je posle Drugog svetskog rata donela zakon o zabrani držanja koza, kojih u ova dva sela nije bilo mnogo, ali su za neka domaćinstva bliža Rožnju i Sovljaku bile životno značajne. Motiv zabrane nalažen je u tome da koze uništavaju šume. A one su samo brstile brojno žbunje oko seoskih pašnjaka, a svojim mlekom i mesom hranile su sirotinju.
Na ovom području u 19. veku proizvodilo se mnogo vune, koja se koristila za izradu gubera, ćilimara, serdžada i drugih pokrivača, kao i tkanina za izradu muške i ženske odeće i za pletenje raznih odevnih i drugih predmeta. Proizvodilo se, takođe, dosta ovčijeg i kozijeg loja, koji je služio za pravljenje jela, za izradu domaćeg sapuna i za osvetljenje prostorija. Radi klanja ovaca i koza i preradu loja podizane su kozare. U Drenovi je bila poznata kozara porodice Đaković, koja je radila sredinom 19. veka. Đakovići su isporučivali tržištu loj, ovčije kože i kozju dlaku (kostret).
Gajenje konja
Gajenje konja u ovom brdskom kraju zauzimalo je značajno mesto, odmah iza gajenja ovaca i svinja. Konj je u seoskom domaćinstvu služio kao prenosno, tegleće i jahaće grlo.
Konj je služio za odnošenje žita u vodenicu, za prenošenje drva, lisnika, snopova žita, bremena sena, plodova sa udaljenih njiva, za vršaj žitarica, za donošenje robe iz dućana i drugo. Na konju se išlo iz sela u selo, u grad, u goste, na svadbe i druge posete udaljenijim rođacima i prijateljima.
Na konja se stavljao pokrovac, a potom samar, da bi jahanje bilo udobnije. Mnogo kasnije počela su da se koriste sedla za jahanje. Kada su se pojavili prvi amovi za konje, počelo je uprezanje konja u kola, koja su prvo bila prosta, a kasnije su se modernizovala i stigla do špeditera. Među luksuznija sredstva prevoza konjskom vučom spadaju čeze, karuce i fijakeri.
Magarci se nisu gajili u Drenovi i Šaranima. Ako ih je i bilo, ovde su dospeli sa doseljenicima iz Hercegovine i crnogorskog primorja.
Gajenje govedi
Goveda su, uz ovce i svinje, gajena u skoro svakom domaćinstvu Drenove i Šarana. Do kraja Prvog svetskog rata pretežno je gajena sitna brdska „buša“, koju su kasnije zamenjivala kolubarska goveda, a u novije vreme simentalska i mutafonska rasa.
Mleko od krava, ovaca i koza davalo je veliki asortiman mlečnih proizvoda: kajmak, mladi i prevreli sir, kačkavalj, sok, jogurt, kiselo mleko. Mlečni i mesni proizvodi bili su osnovni sadržaj ishrane naroda.
Volovi su do polovine 20. veka bili osnovna tegleća snaga za vučenje pluga pri oranju, za drljanje i sejanje njiva, za vuču kola ili saonica za prevoz raznovrsnog tereta. U siromašnijim porodicama za obavljanje ovih poslova koristili su krave. Bikovi se u selima ovog kraja danas gaje samo radi proizvodnje mesa, odnosno prodaje.
Gajenje voća
Voćarstvo u privredi sela zauzima značajno mesto. Ono se naročito razvilo u drugoj polovini 19. veka kad je počeo izvoz suvih šljiva, pekmeza i rakije.
Šljiva je bila najvažnija voćka i posle drugog srpskog ustanka kada su u selima građene brojne sušare za sušenje šljiva i nabavljani kazani za pečenje rakije. Od 27 domaćinstava Drenove u 1833. godini, pet domaćinstava imalo je kazan za pečenje rakije. U Šaranima je iste godine bilo 30 domaćinstava od kojih je šest domaćinstava posedovalo kazan za pečenje rakije. U voćnjacima se mogu naći i druge vrste šljiva: drenovka, okruglica, dženarika, belošljiva, stenlej i druge. Pojedini poljoprivrednici su imali zasade od po nekoliko hektara.
Jabuka je, pored šljiva, sađena oko svake kuće od davnina. Od starih sorti jabuka gajene su: budimka, kožara, zelenika, voskovača, kolačara, vajlika, šećerlija, tvrdaja, kiseljaja i druge. U novije vreme nabavljane su sadnice novih sorti jabuka, koje su se isticale veličinom, bojom i sočnošću zrelih plodova.
Kruška je, takođe, vekovima gajenja u dvorištima i voćnjacima. Sačuvane su stare sorte krušaka: lončara, zečica, takiša, ranjac, mednik, lojovača, lubeničarka, vodenjaja, vidovača, iličanja, karamanka i druge. Većina ovih sorti retko se sadi u većem broju jer su zamenjene novim sortama uvezenim iz drugih zemalja ili proizvedenim u našim vićarskim rasadnicima.
U Šaranima je 1934. godine zasađen najveći voćnjak jabuka i krušaka u široj okolini. Sedam zemljoradnika udružilo je oko 11 hektara svojih parcela i zasadilo sadnice jabuka: zlatne parmenke, belocvetke i druge, kao i kruške: kaluđerke, dilove maslovke i druge sorte. Ovaj voćnjak razvijao se i rađao lepe plodove jabuka i krušaka, sve do 1960. godine, kada je počelo krčenje voćnjaka. Neke parcele su pretvorene u njive, na drugima su zasađene šljive, a na ostalima su formirana ekonomska dvorišta ili sagrađene vikend–kuće.
U Šaranima i Drenovi krajem prošlog veka podizani su voćnjaci kajsija, novih sorti jabuka, krušaka, višanja, trešanja i drugih voćaka. Na ovom području uspevaju i sve ostale vrste voćaka: orasi, breskve, dunje, mušmule, dudovi i druge. Bilo je pokušaja gajenja jagodičastog voća: malina, kupina, ribizli, jagoda, ali nije došlo do veće proizvodnje, pa se svelo samo na kućne potrebe.
Prerada voća
Prerada voća u prošlosti bila je dosta primitivna. Šljive su sušene radi domaće ishrane i prodaje. Postupak sušenja šljiva u početku je bio vrlo jednostavan. Pravile su se lese od pruća i na njih razastirale krupnije i zdrave šljive. Lesa se stavljala iznad šireg rova u kojem se ložila vatra. Dim i toplota su zagrevali i sušili šljive, koje su povremeno mešane drvenom lopatom da se ne potpale. Kasnije su se gradile sušare ili „mišane“, kako ih u ovom kraju zovu. Sušare su, prema veličini zgrade, bile sa po 6, 12 ili 24 lese. Posle Prvog svetskog rata cvetao je izvoz šljiva, pa je u ovom kraju bilo više otkupljivača sirove šljive, koju su, potom, sušili ili kuvali pekmez za prodaju na veliko. Među otkupljivačima bili su Milutin i Dušan Milovanović iz Šarana, koji su organizovali otkup šljiva i jabuka na prostoru od Takova do Požege.
Posle Drugog svetskog rata neke državne firme određivale su mesta na kojima su otkupljivale šljivu, vršile sušenje šljiva, kuvanje pekmeza i pečenje rakije.
Domaćinstva su, osim šljive, sušila za svoju upotrebu kruške i jabuke. Od kajsija su kuvali džem, a od višanja, kupina i malina cedili sok ili pravili slatko.
Rakija se prvo „pekla“ u uskim i dubljim kazanima, tako da se u toku dana moglo ispeći samo dva–tri kazana rakije. Ove kazane su zamenili plići i širi kazani, zvani lampeci, u kojima je proces kuvanja trajao oko tri sata. Time se dosta štedelo u vremenu i u potrošnji drva za loženje ispod kazana. Lampeci su u upotrebi i danas. Rakija se „peče“ kao meka šljivovica i ljuta prepečenica. Rakija čini značajan izvor prihoda domaćinstava u selu.
Vinogradarstvo
U Drenovi se veliki potes na padini Drenovačkog brda zove Vinogradi. Na njemu se danas nalazi donje drenovačko groblje. Naziv potesa podseća nas na vinograde, koji su se nekada tu gajili. U Šaranima su, takođe, gajeni vinogradi na Šerincu, Garištima, Dolovima i drugim potesima. Cela južna strana Treštenika bila je vinograd, a u tursko vreme prisvojio ga je spahija Mehmed Kaprić – Karafezlija.
Srednja Drenova je 1516. godine za 41 medru šire platila porez od 328 akči, a Gornja Drenova za 19 medri 152 akče. Šarani su u istoj godini za 8 medri platili 64 akče. Izgleda da su ova poreska zaduženja bila vrlo visoka za vinogradare Drenove, pa su neki od njih smanjili površine vinograda i prinose grožđa. Oko 1560. godine Srednja Drenova prijavila je 18 medri šire i platila 270 akči, a Gornja Drenova imala je 20 medri šire. Šarani su imali 16 medri i platili 240 akči poreza.
Schierensee
Širenze je opština u njemačkoj saveznoj državi Šlezvig-Holštajn. Jedno je od 165 opštinskih središta okruga Rendsburg. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 388 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 1058141.
Šarani (Gornji Milanovac)
Vinogradarstvo
Desetina od vina plaćana je i Austrijancima. Prema njihovom popisu iz 1732. godine, veće parcele sa vinovom lozom u Drenovi su imali: Mata Radičev 400 čokota, Mihailo Ostoić 300 čokota, Milutin 330 čokota, Kostadin 665 čokota i Luka Jovičić 330 čokota. Za vreme velike seobe Srba odselili su se mnogi vinogradari u Srem i Banat, a posle njih su došli, uglavnom, stočari iz Bosne, Hercegovine, Sandžaka i Crne Gore. Doseljenici su bili vični gajenju stoke, a o gajenju vinove loze malo su znali. Starosedeoci su, ipak, uticali da se produži sa gajenjem vinograda i posle oslobođenja Srbije od Turaka.
U Drenovi su oko 1835. godine imali svoje vinograde: Marinko Milosavljević, Dragan Ilić, Vujadin Lazarević, Marko Đaković, Milovan Marić, Niko Osaćanin, Obrad Desimirović, Damnjan Janković i Vićentije Radisavljević. U Šaranima su u istom vremenu imali svoje vinograde: Simeun Baralić, Đorđe Baralić, Milutin Baralić, Đorđe Jelić, Risto Marjanović, Stevan Mimović, Damljan Borišić, Miloje Mimović, Jovan Jočić, Sreten Matković, Đorđe Markeljić, Mijailo Markeljić, Vasilije Živanović i Nikola Jelić.
Schierensee
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Rendsburg Širenze se nalazi u saveznoj državi Šlezvig-Holštajn u okrugu Rendsburg. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 32 metra. Površina opštine iznosi 9,2 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 388 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 42 stanovnika/km².
Šarani (Gornji Milanovac)
Vinogradarstvo
Popis poljoprivrednih obradivih površina iz 1991. godine pokazuje da u Drenovi i Šaranima nema ni jedne parcele pod vinogradom. Samo potes „Vinogradi“ u Drenovi podseća da se na ovom prostoru gajila vinova loza, da su postojali vinogradi, bralo se grožđe i proizvodilo domaće vino. Danas se još samo u ponekom dvorištu može videti „vinjaga“ koja daje hladovinu i malo grožđa i podseća da ovde, kao i u drugim krajevima, grožđe rađa.
Liam McIntyre
Liam McIntyre (8. februar 1982. – ) je australijski filmski i televizijski glumac, najpoznatiji po ulozi Spartaka u istoimenoj TV-seriji, koju je preuzeo od svog preminulog prethodnika Andyja Whitfielda.
Šarani (Gornji Milanovac)
Vinogradarstvo
Za grušenje ubranog grožđa i pravljenje vina upotrebljavane su drvene prese (grušači), a vino je čuvano u drvenim vučijama, koje su se razlikovale od buradi po svome izduženom elipsastom obliku.
Trgovina poljoprivrednim proizvodima
Seljak se u periodima svoje bogate istorije trudio da što više proizvede i odgaji, a potom na tržištu ostvari dobit koja bi mu omogućila da ispuni poreske obaveze i da kupi robu koja mu je bila potrebna u domaćinstvu. Bila mu je naročito potrebna kuhinjska so, razne vrste suđa, tekstil, oruđe i oružje i druge stvari.
Seljani Drenove i Šarana su se u prošlosti najviše bavili stočarstvom, pa je stoka dugo bila glavni izvor njihovih prihoda. Glavni kupci stoke u 19. veku bili su Milan Obrenović iz Brusnice i Nikola Milićević iz Lunjevice, a potom i drugi domaći trgovci. Odgajivači stoke su i sami terali svoja stočna grla na stočne vašare u bližoj i daljoj okolini. Najčešće su išli na stočnu pijacu u Brusnici, a od 1902. godine na stočni vašar u Takovu, koji se održavao svake godine na Pantelijevdan, 9. avgusta. Zbog bolje cene išli su na udaljenije pijace u Čačku, Požegi i drugim mestima. Panađur u Požegi bio je prilično udaljen, ali su na njemu često bili domaćini iz Drenove i Šarana. Na ovom vašaru su 29. juna (12. jula) 1834. godine prodali svoja stočna grla Đorđe Baralić iz Šarana, konja đogata, Petar Radovanović iz Drenove, konja kulaša, a Jovan Jevtović (Belaković) iz Šarana par volova. Najviše stoke prodavano je na stočnoj pijaci u Brusnici. Na Spasovdan 1849. godine u Brusnici je prodato 225 volova po ceni od 250 do 730 groša i 352 konja po ceni od 100 do 550 groša. Kupci su dolazili iz Turske, Austrije, Bosne i obližnjih gradova.
Trgovina drvetom nije bila razvijena do kraja 19. veka, jer je drveta bilo na raspolaganju koliko je kome bilo potrebno. Putopisac Oto Dubislav Pirh je 1829. godine zabeležio: „Cela je Srbija tako bogata šumama da drvo nema nikakve vrednosti“.
Poljoprivrednici iz Drenove i Šarana na pijace su iznosili viškove žitarica, pasulja, krompira, povrća i voća, a naročito suve šljive, rakiju i pekmez. Osim toga, prodavali su i proizvode seoskog zanatstva i domaće radinosti.
Organizovanu nabavku i prodaju robe i otkup proizvoda na selu od početka 20. veka preuzele su zemljoradničke nabavljačko–prodajne zadruge. U početku je bila samo prosta razmena proizvoda koje je nabavljala zadruga za proizvode koje su nudili zemljoradnici. Ova razmena održala se do kraja 20. veka, mada se većim delom 20. veka primenjivao novčani odnos.
Seljaci iz zlatiborskih sela dolazili su u ove krajeve i na konjima donosili borov luč, katran, zemljane lonce i crepulje i zamenjivali ih za žito, pasulj i druge proizvode.
Proizvođači iz Šarana su između dva rata odvozili svoje proizvode na pijace u Gornjem Milanovcu, Čačku i drugim mestima. Zaprežnim kolima išli su čak do Beograda. Putovalo se po nekoliko dana. Vlasnik kola udruživao se sa drugim proizvođačima iz familije ili sela zato što nije imao svoju robu da napuni kola i što su mogle da iskrsnu razne opasnosti na dalekom putu. Uz svaka kola išla su najmanje po trojica odraslih muškaraca. Putovanje u društvu i razgovoru bilo je prijatnije, a lakše su otklanjani eventualni kvarovi na kolima. Sa ovih putovanja osim novca i robe, donosili su i priče o doživljajima na putu od sela do Beograda i natrag. Bilo je ozbiljnih priča o susretima sa ljudima loših namera, a bilo je i šaljivih priča.
Na Savincu danas radi prodavnica preduzeća „Proleter“ iz Gornjeg Milanovca.
Znamenitosti
Najpoznatiji deo sela je „Savinac“ - zaselak sela Šarani, koji se pominje još u srednjem veku, za vreme vladavine Nemanjića, a ime je dobio po Sv. Savi Nemanjiću koji je po predanju boravio u manastiru koji se nalazio na brdu iznad sadašnje crkve. Izgradnja današnje crkve Svetog Save počela je 1819. godine, a završena u novembru 1820. Njenu izgradnju naložio je knez Miloš Obrenović i ova crkva je njegova prva zadužbina. Izgradnju je vodio neimar Milutin Gođevac. Godine 1860. knez Miloš je obnovio crkvu, izgrađena je nova drvena zvonara, a poslove obnove vodio je Nastas Đorđević, poznati neimar iz Gornjeg Milanovca. Tom prilikom iznad vrata na južnoj fasadi postavljena je ploča na kojoj je uklesan natpis:
„KNjAZ SRBSKIJ MILOŠ OBRENOVIĆ I-vij PODIŽE HRAM OVAJ GODINE 1819 A OBNOVIGA 1860 ZA POKOJ DUŠE SVOE BLAŽENOPOČIVŠE SUPRUGE BLAGOVJERNE KNjAGINjE SRBSKE LjUBICE“.
Crkva je 1905. ponovo dograđena, ovog puta dogradnju je finansirala Mileva Alimpić (rođena Vukomanović) i tom prilikom u crkvi je napravljena porodična grobnica. Čitava crkva je u stvari kripta u kojoj se nalaze mošti članova uglednih srpskih porodica 19. veka, Vukomanovića i Obrenovića. U kripti crkve nalaze se mošti Mine Karadžić Vukomanović, ćerke Vuka Karadžića, kao i mošti njenog muža Alekse Vukomanovića, bratanca kneginje Ljubice i njihovog deteta Janka Vukomanovića. Tu su mošti i roditelja kneginje Ljubice kao i mošti Obrena Martinovića iz Brusnice, prvog muža majke kneza Miloša (u narodu poznata kao Baba - Višnja), po kome Obrenovići nose prezime. U sklopu crkve je i porodična grobnica dunavskog bana Dobrice Matkovića, zvonik iz doba kneza Miloša i njegov čardak.
Na pedesetak metara ispod crkve, protiče reka Dičina. Čista rečica, bogata ribom, na nekoliko mesta pregrađena kako bi se moglo kupati u virovima. Na buku (vodopadu) ispod crkve, nalaze se dva topla izvora – Svetinja i Mlačac. Po legendi, Sveti Sava je dolazio ovde u kanonsku posetu manastiru, čiji temelji postoje nedaleko na brdu Glavica, i tom prilikom osveštao izvore tople vode, koji izviru u samo rečnom koritu Dičine. Pored izvora „Svetinja“ nalazi se i mesto zvano „Kopite“ — udubljenje u kamenu u obliku konjskih kopita. Po legendi je na tom mestu konj Svetog Save pio vodu i tako su ostali tragovi kopita. Balneološki institut iz Beograda je dokazao lekovitost vode sa ovih izvora.
Standard City, Illinois
Standard Siti je grad u američkoj saveznoj državi Ilinois.
Šarani (Gornji Milanovac)
Znamenitosti
Na 4 kilometra od Savinca nalazi se Takovo.
Manifestacije
„Savinački dani“ – sredinom jula – organizuje se takmičenje u kuvanju lovačkog gulaša. Mesto je takođe popularna destinacija tokom prvomajskog uranka.
Turizam
Najpoznatije kafane u selu su „Mićova kafana“ i „Ada“. Okolina mosta je popularna za pravljenje roštilja i izlete. Za duge šetnje je pogodna ruta Savinac – Krvavac – Treštenik – Savinac, u dužini od oko 5 kilometara. Takođe je planirana i izgradnja antistres centra. Veliki uticaj na turizam će imati planirani auto-put E763, takozvani koridor 11, koji će proći kroz mesto na samo par stotina metara od savinačke crkve i lekovitih izvora vode.
Demografija
U naselju Šarani živi 296 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 49,2 godina (48,4 kod muškaraca i 50,0 kod žena). U naselju ima 136 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,53.
Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine).
Standard City, Illinois
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 152, što je 14 (10,1 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Masovno samoubistvo
Masovno samoubistvo je izraz kojim se opisuje samoubistvo koje istovremeno i iz zajedničkih pobuda, vrši veći broj ljudi. Najčešće se događa iz vjerskih motiva, odnosno u ratovima ili drugim oružanim sukobima kada pripadnici strane kojoj prijeti neumitni poraz nastoje izbjeći mučenje, ponižavanje koje im prijeti u zarobljeništvu, odnosno obešćašćenje koje po njihovom tumačenju dolazi s predajom.
Majna
Majna je reka u centralnoj Nemačkoj, druga najveća pritoka reke Rajna (posle Mozela). Ima dužinu od 524 kilometra (sa Belom Majnom 574) i sliv površine 27.292 km². Srednji protok vode je 225 m³/s. thumb|left|Reka Majna u Nemačkoj
Reka teče od istoka prema zapadu. Nastaje spajanjem Bele i Crvene Majne kod grada Kulmbah u Bavarskoj. Crvena Majna izvire u Franačkoj Juri, dok Bela Majna izvire u planinama Fihtelgebirge. Oko 25 kilometara njenog toka predstavlja granicu između nemačkih država Bavarska i Baden-Virtemberg, a zatim teče kroz pokrajinu Hesen. U Rajnu se uliva u predgrađu Visbadena, preko puta istorijskog centra Majnca.
Majna je plovna od svog ušća do grada Bamberga na pritoci Regnic (396 kilometara). Od 1992, Majna je povezana sa Dunavom kanalom Rajna-Majna-Dunav. Ovo je vitalni deo evropskog saobraćajnog koridora 7, veze između Severnog i Crnog mora.
The West Wing
The West Wing je američka dramska TV serija koju je stvorio Aaron Sorkin a koja se originalno emitirala na programu NBC-a od 1999. do 2006.Radnja je bila smještena u Zapadno krilo Bijele luće, lokaciju Ovalnog ureda i ureda predsjedničkog osoblja za vrijeme fiktivne demokratske administracije Josiaha Bartleta (Martin Sheen).
The West Wing je producuirala Warner Bros. Television. Prve četiri sezone ju je producirao Sorkin zajedno sa Thomasom Schlammeom. Nakon četvrte sezone ju je producirao John Wells.
Serija je primala niz pohvala od strane američkih TV-kritičara, profesora političkih nauka i bivših članova osoblja Bijele kuće. Također je osvojila dva Zlatna globusa i 26 Emmyja izjednačivši se s Hill Street Bluesom kao dramska serija s najviše Emmyja. To uključuje četiri uzastopna Emmyja za najbolju drasku seriju (2000–2003).
Tvorac serije Sorkin bio je poznat kao vatreni pristaša predsjednika Billa Clintona i mnogi su seriju tumačili kao apologetski i/li idealizirani prikaz Clintonove administracije. Serija je zbog toga u prvim sezonama često bila kritizirana kao prikrivena propaganda Demokratske stranke, pogotovo njenog liberalnog i lijevog krila. Dijelom zbog tih kritika, a dijelom zbog slabe gledanosti, producenti su nastojali dati nešto uravnoteženiji pristup, uvodeći republikanske likove kao pozitivce, odnosno davati prostor političkim stavovima bližima centru. Sorkin je nakon četiri sezone napustio seriju zbog sukoba s Warner Brosom. Usprkos toga, serija nije imala veliku gledanost, ali je ostala na programu pod izgovorom da je rado gleda publika s najviše novca, odnosno mladi - kategorije najzanimljivije oglašivačima. Serija je završila s neizvjesnom, ali za američke standade nevjerojatno džentlmenskom predsjedničkom utrkom između liberalnog demokratskog kandidata Toma Santosa (Jimmy Smits) i umjerenog republikanca Arnolda Vinicka (Alan Alda).
Opština Santiago Nejapilla, Oaxaca
Santiago Nejapilla je opština u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 2252 m.
Chaffois
Šafoa je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Franš-Konte, u departmanu Du koja pripada prefekturi Pontarlije.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 710 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 43 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 16,25 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 841 metar (maksimalnoj 906 m, a minimalnoj 808 m).
Texhuacán, Texhuacán
Texhuacán je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Texhuacán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 1986 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1953 m.
Fontanile, Varese
Fontanile je naselje u Italiji u provinciji Varese, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 245 m.
Opština Vătava, Mureș
Vătava je opština u Rumuniji u okrugu Mureš.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 554 m.
Piratello, Bologna
Piratello je naselje u Italiji u provinciji Bologna, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 100 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 78 m.
360. pne.
Godina '''360. pne.''' bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao Godina konzulstva Ahale i Avetinenzisa (ili, rjeđe, godina 394. Ab urbe condita). Oznaka 360. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.
mini|Nektanebo II