cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brecha 124 con Vía de FFCC, Río Bravo
Brecha 124 con Vía de FFCC je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Río Bravo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 568 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 29 m.
Mittelreidenbach
Mitelrajdenbah je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 96 opštinskih središta okruga Birkenfeld. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 762 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7134055.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Birkenfeld Mitelrajdenbah se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Birkenfeld. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 282 metra. Površina opštine iznosi 5,1 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 762 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 150 stanovnika/km².
Rastko Tadić
Rastko Tadić (Nova Varoš, 11. mart 1933 — Beograd, 14. novembar 1994) je bio jugoslovenski i srpski filmski i pozorišni glumac.
Bitka kod Nikopolja
Bitka se odigrala se 25. septembra 1396. godine, nedaleko od Nikopolja, tvrđave na Dunavu u današnjoj Bugarskoj. Nakon bitke je veći deo Balkana definitivno pao pod tursku vlast. U bici su odlučujuću ulogu imali sultanovi vazalni oklopnici, pod vodstvom Stefana Lazarevića.
Nikopoljski krstaški pohod predstavlja poslednji veći srednjovekovni krstaški pohod. Ponekad se navodi da se bitka odigrala 28. septembra.
Pozadina
Godine 1393. bugarski car Ivan Šišman je izgubio Nikopolje, svoju privremenu prestonicu. Grad su zauleli Turci Osmanlije a njegov brat Ivan Stracimir koji je držao Vidin postao je njihov vazal.
Naglo osmansko širenje na Balkanu pokrenulo je poslednji veliki krstaški pohod, kojim su udružene snage evropskih država pokušale da zaustave Otomansko carstvo. Snage evropskog saveza su činile Sveto rimsko carstvo, Ugarska, Francuska, Vlaška, Poljska, Engleska, Škotska, Švajcarska, Venecija, Đenova i vitezovi drugih evropskih zemalja. Njih je podržala mletačka flota, koja je, preko Crnog mora trebala da uplovi u Dunav i pruži podršku vojsci na kopnu.
Jedna nemačka pesma savremenika Petra iz Geca kazuje, da se ekspedicija, prolazeći pored srpskog zemljišta i stupajući u putu na nj, osećala kao u neprijateljskoj zemlji, jer ih Srbi, očevidno, prema naredbi, a i zbog njihove nedisciplinovanosti i pljačke, nisu predusretali prijateljski.
Tok bitke
25. septembra 1396. godine u severnoj Bugarskoj došlo je do presudne bitke kod Nikopolja u kojoj su evropske snage potpuno razbijene. Iako brojčano veoma velika, krstaška vojska je bila raznolika, što se odrazilo na odsustvo zajedničke komande i slabu koordinaciju na bojnom polju. Francuski vitezovi su odbili da prate plan koji je predložio mađarski kralj Žigmund, koji je od ranije poznavao tursku ratnu strategiju.
Učesnik u borbi, Hans Šiltberger, u svojoj hronici kazuje da je Bajazitu, u odlučni čas, kad je već pomišljao na povlačenje, priskočio u pomoć Stefan Lazarević jurnuvši pravo tamo, gde se nalazila Žigmundova zastava. On je rastrojio Mađare i naterao ih u beg. Vlasi, videći obrt sreće, napustiše bojno polje. Sam kralj Sigismund spasao se na jednoj lađi i otplovio niz Dunav, gde ga je prihvatila mletačka flota. Poraz krstaša bio je potpun i Šilteberger donosi o njemu jezive scene.
Los Lajeros, Uruachi
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 31 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1758 m.
Bitka kod Nikopolja
Tok bitke
Na hiljade evropskih vojnika je zarobljeno. Kralj Žigmund, umalo i sam zarobljen, uspeo je da pobegne brodom.
Gubici
mini|Masakr zarobljenika nakon bitke.
Krstaši su imali izraziti teške gubitke. Veći deo Krstaške armije je uništen, dok je preostala vojska potisnuta do Dunava. Manji deo vojske, uključujući Sigismunda, uspeva da pobegne.
Nakon bitke je usledio veliki pokolj krstaša - oko 3.000 do 10.000 zarobljenika je pogubljeno posle bitke, kao deo odmazde za masakr nad zarobljenim Otomanskim vojnicima u Rahovu od strane Francuske vojske.
Posledice
Posledice poraza kod Nikopolja za hrišćanske države na Balkanu su bile katastrofalne. Posle nje je uništena tzv. Vidinska Bugarska, zauzeta je oblast Brankovića, Morejska despotovina je ponovo opustošena, naredne godine je zauzeta Atina (1397),, a Carigrad je ostao u okruženju.
Nakon pobede kod Nikopolja, Stefan Lazarević, koji se istakao na turskoj strani, je iste godine kao nagradu dobio veći deo zemalja Vuka Brankovića, koji se do samog kraja odupirao Turcima.
Za to vreme kralj Žigmund pravio je veliki zaobilazni put Crnim, Belim, Egejskim, Sredozemnim i Jadranskim Morem, da bi se vratio u svoju obezglavljenu kraljevinu. Preko Vlaške nije smeo da se vraća, jer je i ono malo krstaša, što se spaslo na levu obalu Dunava, bilo opljačkano i mučeno. Tek u decembru stigo je u Dubrovnik.
Pospesio, Brescia
Pospesio je naselje u Italiji u provinciji Brescia, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 67 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 252 m.
USS Bon Homme Richard (CV-31)
USS Bon Homme Richard (CV-31) bio je američki nosač zrakoplova u sastavu Američke ratne mornarice i jedan od nosača klase Essex. Bio je drugi brod u službi Američke ratne mornarice koji nosi ime Bon Homme Richard. Služio je od 1944. do 1971. godine. Sudjelovao je u borbama u Drugom svjetskom ratu, Vijetnamskom ratu i Korejskom ratu. Bon Homme Richard je odlikovan sa 1 borbenom zvijezdom (eng. battle stars – odlikovanje za sudjelovanje u bitkama) za sudjelovanje u bitkama u Drugom svjetskom ratu i sa pet borbenih zvijezda za sudjelovanje u Korejskom ratu.
Povučen je iz službe 1971. godine, a 1992. je prodan kao staro željezo.
SOI
Termin  ima više značenja.
Ascarat
Askara je naselje i opština u jugozapadnoj Francuskoj u regionu Akvitanija, u departmanu Atlantski Pirineji koja pripada prefekturi Bajon.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 275 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 47 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 6 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 161 metar (maksimalnoj 446 m, a minimalnoj 120 m).
Basaluzzo, Alessandria
Basaluzzo je naselje u Italiji u provinciji Alessandria, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1891 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 149 m.
Julia Roberts
Džulija Roberts (, 28. oktobar 1967. godine u Smirni, Džordžija) je američka filmska glumica i bivši model. Svetsku slavu je stekla 1990, zahvaljujući glavnoj ulozi u drami Zgodna žena, a kasnije i ulogama u romantičnim komedijama. Najpoznatije od njih su Venčanje mog najboljeg druga, Ja u ljubav verujem i Odbegla mlada. Za ulogu u drami Erin Brokovič, iz 2000. godine, dobila je Zlatni globus, nagradu BAFTA i Oskar za najbolju glavnu glumicu. Nakon ovog filma njena karijera stagnira, da bi 2010. godine dobila novi polet s komercijalno uspešnom romantičnom dramom Jedi moli voli. Zarada od njenih filmova iznosi oko 2.400.000.000 dolara, što je čini jednom od finansijski najuspešnijih glumica svih vremena.
Biografija
Džulija je rođena u Smirni, nedaleko od Atlante kao Džulija Fiona Roberts. Njen otac se zvao Volter Gredi Roberts, a majka Beti Lu. Njih dvoje su se razveli 1971, nakon čega se Beti udaje za Majkla Moutsa. Šest godina kasnije, Volter je umro od raka. Džulija ima starijeg brata Erika, koji je takođe glumac. Kao dete želela je da postane veterinar, ali nakon završetka srednje škole „Kembel“ i pohađanja „Univerziteta Džordžija“, odlazi u Njujork da se bavi glumom. Išla je na časove glume, a radila kao model.
Počeci
Džulija Roberts je karijeru počela 1987, sa nekoliko niskobudžetnih filmova u kojima je njen tekst bio sastvaljen od svega nekoliko rečenica. Prvi filmovi u kojima je imala zapažene uloge bili su „Zadovoljstvo“, sa Lijamom Nisonom u glavnoj ulozi i komedija „Mistična pica“, oba iz 1988. Sledeće godine dobila je ulogu mlade obolele od šećerne bolesti u drami „Čelične magnolije“, i za nju bila nominovana za Oskar za najbolju sporednu glumicu.
1990 - 1999: „Zgodna žena“ i „Odbegla mlada“
Već 1990. godine Robertsova stiče svetsku slavu ulogom u romantičnoj drami „Zgodna žena“, za koju dobija Zlatni globus za najbolju glavnu glumicu i drugu nominaciju za Oskar. Džulija se za ovu ulogu izborila u konkurenciji koju su činile Deril Hana i Meg Rajan, koja je tada bila velika zvezda ljubavnih drama. Tema filma je romansa koja se rađa između prostitutke i biznismena, kog tumači Ričard Gir. Ovaj film je širom sveta zaradio više od 460.000.000 dolara, što ga stavlja na četvrto mesto na listi romantičnih komedija sa najvećom zaradom, pa se smatra finansijski najuspešnijim filmom u Džulijinoj karijeri.
Sledeće godine igrala je medicinsku sestru Hilari u drami „Umreti mlad“, zatim u bioskopskom hitu „U krevetu sa neprijateljem“ i Zvončicu u Spilbergovom „Kuki“, nakon čega je prestala sa snimanjem na neko vreme. Magazin „Pipl“ je povodom toga objavio tekst „Šta se dogodilo sa Džulijom Roberts?“, što je u javnosti izazvalo brojne kontraverze. Godine 1993, dobila je ulogu Eni Rid u filmu „Besani u Sijetlu“, ali je odbila u korist Meg Rajan. Iste godine vraća se filmu i snima triler „Dosije pelikan“, zatim crnu komediju „Visoka moda“, romantičnu komediju „Volim nevolje“, i pojavljuje se u drugoj sezoni „Prijatelja“. Odbija ulogu Lusi Moderac u filmu „Dok si ti spavao“, koja odlazi Sandri Bulok, a 1996, tumači lik Kiti u istorijskoj drami „Majkl Kolins“ i lik Izabel u filmu „Maćeha“, pored Suzan Sarandon. Krajem devedesetih snima tri komercijalno veoma uspešne romantične komedije. To su „Venčanje mog najboljeg druga“ sa Rupertom Everetom koja je zaradila 300.000.000 dolara i „Ja u ljubav verujem“ sa Hju Grantom sa zaradom većom od 360.000.000 dolara. Poslednja komedija u nizu je „Odbegla mlada“, gde Robertsova ponovo sarađuje sa Ričardom Girom, zbog čega je mnogi smatraju nastavkom „Zgodne žene“. Sva tri filma nalaze se na listi dvadeset najuspešnijih romantičnih komedija svih vremena: „Ja u ljubav verujem“ na dvadesetom, „Venčanje mog najboljeg druga“ na četrnaestom, a „Odbegla mlada“ na osmom mestu. Džulija Roberts je tada postala najplaćenija holivudska glumica i to ostala narednih nekoliko godina, sve dok Anđelina Žoli nije postala izuzetno popularna zahvaljujući ulozi Lare Kroft u filmu „Pljačkaš grobova“, pa zamenila Robertsovu na listi najplaćenijih.
2000 - 2009: „Erin Brokovič“
thumb|desno|150px|Džulija Roberts 2002. Robertsova je svoj prvi Oskar za najbolju glavnu glumicu dobila 2000. godine za ulogu u filmu „Erin Brokovič“, baziranom na istinitom događaju. Režiser ove drame bio je Stiven Soderberg. Džulija je sa njim kasnije sarađivala u još tri filma: „Igraj svoju igru“, „Do kraja“ i „Ponovo u igri“. Godine 2001. snimila je vestern „Meksikanac“ sa Bredom Pitom u glavnoj ulozi. Dve godine kasnije igrala je glavnu ulogu u filmu „Osmeh Mona Lize“, i za nju naplatila 25.000.000, te je iste godine proglašena za najplaćeniju glumicu Holivuda. Godine 2004, igrala je u filmu „Bliskost“, a 2007, u drami „Rat Čarlija Vilsona“. Sledeće godine dobila je sporednu ulogu u drami „Svici u bašti“, pored Vilema Dafoa, a 2009, glavnu u akcionoj komediji „Dvoličnost“, i za nju bila nominovana za Zlatni globus za najbolju glavnu glumicu. Robertsova je te godine odbila uloge u filmovima „Veridba“ i „Mrtav ugao“, koje je potom dobila Sandra Bulok. Zajedno sa filmom „Dok si ti spavao“ koji je odbila još 1995, to su tri filma koja su iz Džulijinih „otišla u ruke“ Bulokovoj, a za koje je ova nominovana za Zlatni globus, dok je za „Mrtav ugao“ čak dobila i Oskar za najbolju glavnu glumicu.
Privatni život
Privatni život Džulije Roberts bio je u žiži interesovanja još od početka njene karijere. Bila je u vezi sa Lijamom Nisonom, Kiferom Saderlandom, Džejsonom Patrikom, Metjuom Perijem, Bendžaminom Bretom i mnogim drugima. Sa Saderlandom je čak bila verena, ali je raskinula veridbu tri dana pre venčanja i otputovala u Irsku sa njegovim prijateljem Džejsonom Patrikom. Godine 1993, venčala se sa Lajlom Lavetom, a 1995. su se razveli. Danas je u braku sa kamermanom Danijelom Moderom. Upoznali su se na snimanju filma „Meksikanac“, a venčali 4. juna 2002. godine. Imaju troje dece.
Robertsova je godinama radila za UNICEF. Tokom šest dana provedenih u Port o Prensu 1995, skupila je 10.000.000 dolara za poboljšanje kvaliteta života dece i omladine širom sveta. Šest godina kasnije bila je narator dokumentarnog filma „Nemi anđeli“ o Retovom sindromu. Radila je na povećanju svesti ljudi o problemima sa kojima se sukobljavaju oboleli od ove bolesti.
Džulija Roberts je po veroispovesti hinduista.
El Saucillo, Santa Catarina
El Saucillo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Santa Catarina.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 61 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 793 m.
Rancho Viejo, Heroica Ciudad de Tlaxiaco
Rancho Viejo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Heroica Ciudad de Tlaxiaco.
Fairview, Butler County, Pennsylvania
Fervju je grad u američkoj saveznoj državi Pensilvanija.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 198, što je 22 (-10,0 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Mljetičak
Mljetičak je naselje u opštini Šavnik u Crnoj Gori. Prema popisu iz 2003. bilo je 54 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 49 stanovnika).
Demografija
U naselju Mljetičak živi 41 punoletni stanovnik, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,5 godina (34,6 kod muškaraca i 47,6 kod žena). U naselju ima 17 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,18.
Familia González (razvrstavanje)
Familia González ima više značenja:
Smrt fašizmu
Singlovi skinuti s ovog albuma su Fa, fa, fašista nemoj biti ti, Sava tiho teče i Zelene su bile oči te.
Will Smith
Will Smith (Philadelphia, 25. rujna 1968.)  je američki glumac, komičar, producent, reper i tekstopisac.
Biografija
Rođen je 25. septembra 1968. godine u Filadelfiji (Philadelphia), kao sin Kerolin Brajt (Caroline Bright) i Vilarda Kerola Smita Seniora (Willard Carrol Smith Senior). Ima sestru Pamelu, koja je od njega starija četiri godine, i brata i sestru blizance, Harija (Harry) i Elen (Ellen), mlađih tri godine od njega. Njihovi roditelji su se rastali kada je Vil imao 13 godina, ali su se zvanično razveli tek 2000. godine. glumac i hip hop pjevač.
Počeo je da repuje sa 12 godina. Osamdesetih godina prošlog veka doživeo je uspeh repujući pod umetničkim imenom The Fresh Prince. Bio je deo hip-hop dua DJ Jazzy Jeff & The Fresh Prince sa drugom iz detinjstva Džefrijem Tounsom (Jeffrey Townes). Obogatio se i prvi dobio MTV nagradu u hip-hop kategoriji, ali nije plaćao porez, pa mu je gotovo sva imovina zaplenjena. Tada dobija ponudu da glumi u sitkomu The Fresh Prince of Bel-Air, koja ga spašava novčanih problema. Serija se emitovala na televiziji NBC od 1990. do 1996. godine, u 6 sezona. Nastavlja da se bavi muzičkom karijerom, ali postaje mnogo uspešniji kao glumac.
Glumio je u brojnim filmovima: Indenpendace Day (1996), Men in Black (1997) i nastavcima Men in Black II (2002) i Men in Black III (2012), Enemy of the State (1998), Wild Wild West (1999), I, Robot (2004), Hitch (2005), Seven pounds (2008), Hancock (2008), Focus (2015), Suicide Squad (2016)…
Vil Smit je odbio uloge Nea (Neo) u filmu The Matrix i Djanga (Django) u Django Unchained.
Bio je nominovan za pet Zlatnih globusa (Golden Globe Award) i dva Oskara (Academy Award). Osvojio je četiri Gremija (Grammy Award).
Vil Smit je bio oženjen Šeri Zampino (Sheree Zampino) od 9. maja 1992. do 10. decembra 1995. godine. Iz prvog braka ima sina Vilarda Kerola Smita Trećeg (Willard Carrol Smith III), rođenog 11.11.1992. godine. 31. decembra 1997. godine ponovo se oženio. Njegova trenutna supruga je glumica Džejda Pinket (Jada Pinkett). Upoznali su se na kastingu – Džejda nije dobila ulogu njegove devojke u seriji The Fresh Prince of Bel-Air. Imaju dvoje dece, sina Džejden Smita (Jaden Christopher Syre Smith), rođenog 8.7.1998. godine) i ćerku Vilov Smit (Willow Camille Reign Smith), rođenu 31.10.2000. godine. Njihova deca su glumci i pevači; sin Džejden je sa ocem Vilom glumio u filmovima Pursuite od Happyness (2006) i After Earth (2013), ćerka Vilov u filmu I Am Legend (2007).
Brojni magazini su ga proglašavali jednim od 50 najlepših ljudi na svetu (People, 1998), jednim od najvećih glumaca svih vremena (Premiere, 2005), kao i najmoćnijim glumcem u Holivudu (Newsweek, 2007). Godine 2002. Smith snima dva nastavka, Men in Black II i Bad Boys II te se kao producent posvećuje komediji Showtime. Romantičnom komedijom Hitch (2005.) osvaja srca brojnih obožavateljica i bilježi rijetku brojku od pet uzastopnih naslova koji su premašili sto milijuna zarađenih dolara. Taj niz sačinjavaju, osim spomenutih nastavaka, i film I, Robot te animirani film Shark Tale (oba 2004.) Nakon toga Smith snima još socijalnu dramu The Pursuit of Happyness te znanstvenofantastične hitove I Am Legend i Hancock.
Tečno govori španski i pasionirani je igrač šaha.
Contrada Ridente, Messina
Contrada Ridente je naselje u Italiji u provinciji Messina, u regiji Sicilija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 34 m.
Ivica Ivandić
Ivica Ivandić (Zagreb, 1965), vojni pilot, pukovnik Hrvatske vojske i kapetan Jugoslavenske narodne armije.
Biografija
Pukovnik Ivica Ivandić je rođen u Slavonskom Brodu 1965 godine. Od 1984 služio je kao pilot u Jugoslavenskom ratnom zrakoplovstvu (JRZ). Tijekom 1992 godine bio je stacioniran na vojnom Aerodromu Ponikve kod Titovih Užica u činu kapetana JRZ-a. U vrijeme Rata u Hrvatskoj, nakon prijašnjih prebjega pilota Danijela Borovića i Rudolfa Perešina na hrvatsku stranu, oprez unutar JRZ-a je bio povećan. Pukovnik Ivandić je u Titovim Užicama služio zajedno sa vjenčanim kumom brigadirom (tada kapetan JRZ-a) Ivanom Selakom. Bili su u istoj eskadrili i stanovali u istoj zgradi. Planiranje prebjega na hrvatsku stranu su započeli mjesecima ranije. No postojao je i bitan uvjet koji je sve činio kompliciranijim, željeli su otići zajedno. Pukovnik Ivandić je još sredinom 1991 godine rekao brigadiru Selaku: "Nećeš valjda otići bez mene?" Tada još nisu znali, ali čim je netko od pilota Hrvata prešao na drugu stranu, motrenje ostalih bilo je pojačano. Kontraobaveštajna služba (KOS) je pokušavala svašta, stavljali im doušnike kao sustanare, pokušavali ih opiti, te provokacijama izvući podatke. Otegotne okolnosti su prolongirale prebjeg. Pukovnik Ivandić je godinu dana prije preleta imao problema s požarom na roštilju, a brigadir Selak je u oktobru 1991 godine doživio avionsku nesreću, u kojoj su dvojica njegovih kolega izgorjela. On je jedini preživio. Zbog toga je dobio dozvolu da opet može poletjeti tek u martu 1992 godine. Trenutak odluke došao je 15. 5. 1992. Dio eskadrile, s osam MiG-ova-21 po četiri para, u kojemu je letio i pukovnik Ivandić, uvježbavao je program za obilježavanje "Dana vazduhoplovstva JRZ-a". Jedan pilot je otpao zbog zdravstvenih problema i u posljednji letački par upao je brigadir Selak. Na planiranju leta Ivandić i Selak se nisu ni pogledala. Nisu se željeli otkriti, ali su znali da je nastupio odlučujući trenutak. Prvi je poletio pukovnik Ivandić. Već je radio krug oko Srbije i imao problema s gorivom. Naime, u skladu s dogovorom čekao je radiopotvrdu brigadira Selaka, inače potpuno regularnu, da je i on poletio. Kad je potvrda napokon stigla, pukovnik Ivandić je krenuo prema Splitu. Središte Dalmacije bio je logičan i najbliži izbor. Brigadir Selak se ubrzo odvojio od svog para i krenuo prema Zagrebu. Imao je i previše goriva. Obojica su, ovisno o okolnostima, bila spremna sletjeti bilo gdje, "pa i na autoput, samo da je u Hrvatskoj". Obojica su na kraju sretno sletjela, pukovnik Ivandić na Resnik, a brigadir Selak na Pleso. U Hrvatskoj je znalo, svega par osoba, da dolaze dvojica pilota. No nije se znalo ni gdje će sletjeti ni kada. Prije preleta nije bilo jednostavno ostvariti kontakt s vlastima u Hrvatskoj, jer nije bilo izravnih komunikacija Srbija - Hrvatska. Pukovnik Ivandić je u jesen 1991 godine postao otac maloj kćeri. Budući da nema rodbine u Srbiji, supruga i kćer su otišle u Njemačku supruginoj tetki, te su na taj način uspjele napustiti Titove Užice.
MiG-21 pukovnika Ivandića je tokom službe u Hrvatskom ratnom zrakoplovstvu (HRZ) bio znan pod imenom "Osvetnik Vukovara". Njegov posljednji let bio je 14. 9. 1993 godine, "Osvetnik Vukovara" je srušen kod Vrginmosta pogotkom srpskog projektila. Njime je pilotirao i poginuo pukovnik Miroslav Peris. Pukovnik Ivandić trenutno radi u zapovjedništvu HRZ-a.
CCS
Termin  ima više značenja.
Santa Rita, Turicato
Santa Rita je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Turicato.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 39 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1211 m.
Martinići
Martinići je selo u Crnoj Gori, u opštini Danilovgrad. Zvanično je podeljeno na dva zaseoka: Selo je poznato jer su se u njegovoj blizini odigrale dve bitke kod Martinića. Posle niza sukoba 1896. Petar I Petrović uspeo je da zaustavi osmansku vojsku. Dogodila se još jedna bitka 1877. godine.
Steven Weinberg
Steven Weinberg (New York, 3. svibnja 1933. - 23. 7. 2021 ), američki teorijski fizičar. Diplomirao (1954.) na Sveučilištu Cornell, doktorirao (1957.) na Sveučilištu Princeton. Profesor na Kalifornijskom sveučilištu u Berkeleyu i na Harvardu. Bavi se kozmologijom i fizikom elementarnih čestica. S A. Salamom i S. L. Glashowom dobio Nobelovu nagradu za fiziku 1979. za razvoj elektroslabe teorije.
Salcia, Argetoaia
Salcia je naselje u Rumuniji u okrugu Dolž u opštini Argetoaia.
La Aurora, Santiago Tuxtla
La Aurora je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Santiago Tuxtla.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 2 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 323 m.
Steven Weinberg
Elektroslaba teorija
Elektroslaba teorija je teorija ustanovljena pri pokušajima formulacije konzistentne teorije slabih međudjelovanja, po uzoru na kvantnu elektrodinamiku. Konstrukciju takve teorije započeli su u 1960-ima S. L. Glashow, A. Salam i S. Weinberg, temeljeći je na četirima prijenosnicima sile od kojih su dva nabijena, a dva neutralna. Eksperimentalna potvrda dodatne, neutralne slabe struje, koju ta konstrukcija predviđa, donijela je tim autorima Nobelovu nagradu za fiziku 1979. Za samu matematičku formulaciju te teorije, koja omogućuje i njezinu iscrpnu eksperimentalnu provjeru, 1999. dodijeljena je još jedna Nobelova nagrada za fiziku G. ’t Hooftu i M. Veltmanu.
Las Arenas, Acambay de Ruíz Castañeda
Las Arenas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi México, u opštini Acambay de Ruíz Castañeda.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 767 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2635 m.
Merima Njegomir
Merima Njegomir (Zemun, 9. novembar 1953. — 20. novembar 2021) bila je srpska pevačica narodne muzike.
Biografija
Merima je rođena s devojačkim prezimenom Kurtiš u naselju Kalvariji u Zemunu. Završila je Višu turističku školu i solo pevanje u klasi Milice Popović.
Posle mnogih angažmana po hotelima širom Jugoslavije, dobija i angažmane u Beogradu. Najpre hotel „Romeo i Julija“, pa hotel „Putnik“, restoran „Romanitar“, restoran u palati „Beograđanka“. Merimu dolazi da sluša beogradska elita i poznati umetnici. Pravi prve trajne snimke za Radio Beograd sa srpskom izvornom muzikom, i prvi put nastupa na televiziji. Te 1977. godine snima i prvu ploču.
Merima je učestvovala na mnogim festivalima, komercijalnim i humanitarnim koncertima, snimala je nove ploče i pravila svoje solističke koncerte. Snimila je 24 albuma i preko 100 trajnih snimaka izvornih pesama za Radio Beograd. Njene najpoznatije pesme su: Ivanova korita, Ruzmarin, Opilo nas vino, Zbog tebe, Da nije ljubavi tvoje, Bol bolujem, Magle,magle, A gde si ti, Pamitim još, itd. Poznate su njene interpretacije tradicionalnih pesama: Zajdi, zajdi, Marijo bela kumrijo, Sejdefu majka buđaše, Što si Leno na golemo, Svu noć mi bilbil prepeva, Jutros mi je ruža procvetala. Jedna je od retkih pevača narodne muzike koja je imala niz koncerata na beogradskom Kolarcu, a u svome repertoaru pevala je i na dvadeset stranih jezika (među kojima i na hebrejskom, kineskom, turskom, grčkom, italijanskom, mađarskom, a naročito je poznata kao interpretatorka ruskih narodnih pesama i romansi). Dobitnica je niza nagrada, među kojima je najznačajnija Vukova nagrada za doprinos srpskoj kulturi. Kao urednica narodne redakcije RTS-a, bila je posvećena projektima vezanim za snimanje, čuvanje i promociju tradicionalne muzike Srbije.
Preminula je od raka pankreasa 20. novembra 2021. godine, te je sahranjena u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu.
1,2-Bis(dimetilfosfino)etan
1,2-Bis(dimetilfosfino)etan je organsko jedinjenje, koje sadrži 6 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 150,139 Da.
Most Brooklyn
Most Brooklyn je most u gradu New Yorku koji premošćuje rijeku East River odnosno povezuje Brooklyn i Manhattan. Glavni projektant mosta bio je John Augustus Roebling, porijeklom Nijemac. Most ima ukupnu duljinu od 1825 m, najveći raspon od 486,3 m, širinu od 26 m, te otvorenu visinu od 41 m (za brodove). Nosivi piloni oblikovani su u neogotičkom stilu, visoki su 84,3 m i izgrađeni od vapnenačkog i granitnog kamena, a gredna konstrukcija je rešetkastog tipa i izrađena je od čelika. Kablovi koji je pridržavaju nadovezuju se i na pilone i glavne kablove zbog čega se most klasificira pod hibridni ovješeno-viseći tip. Most Brooklyn svečano je otvoren 24. 5. 1883. i ubrzo je postao jedan od gradskih simbola New Yorka. Do 1944. njime je prometovala i nadzemna željeznica, a do 1950. i gradski tramvaji. Prema podacima iz 2008. most dnevno pređe 123.781 motornih vozila.
Tramonti, Caserta
Tramonti je naselje u Italiji u provinciji Caserta, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 20 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 273 m.
21. pne.
Godina '''21. pne.''' bila je prijestupna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva Marcela i Aruncija ili, rjeđe, '''godina 733. Ab urbe condita'''. Oznaka 21. pne. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.
Ivan Selak
Ivan Selak (Bjelovar, 27. 12. 1959), vojni pilot, brigadir Hrvatske vojske, kapetan Jugoslavenske narodne armije, prema mišljenju mnogih, najbolji hrvatski i jedan od najiskusnijih europskih borbenih pilota.
Karijera u JRZ-u i prebjeg 1992 godine
Brigadir Ivan Selak je rođen 27. 12. 1959 godine u Bjelovaru. U Jugoslavenskom ratnom zrakoplovstvu (JRZ) služio je od 1979 godine. Prvi samostalni let MiG-om-21 izveo je još potkraj 1981 godine. 1992 godine bio je stacioniran na vojnom Aerodromu Ponikve kod Titovih Užica u činu kapetana JRZ-a. Na istom aerodromu je u to vrijeme služio i njegov vjenčani kum, pukovnik Ivica Ivandić. U vrijeme Rata u Hrvatskoj, nakon prijašnjih prebjega pilota Danijela Borovića i Rudolfa Perešina na hrvatsku stranu, oprez unutar JRZ-a je bio povećan. Brigadir Selak i pukovnik Ivandić su bili stacionirani u istoj eskadrili i stanovali su u istoj zgradi. Planiranje prebjega na hrvatsku stranu su započeli mjesecima ranije. No postojao je i bitan uvjet koji je sve činio kompliciranijim, željeli su otići zajedno. Pukovnik Ivandić je još sredinom 1991 godine rekao brigadiru Selaku: "Nećeš valjda otići bez mene?" Tada još nisu znali, ali čim je netko od pilota Hrvata prešao na drugu stranu, motrenje ostalih bilo je pojačano. Kontraobaveštajna služba (KOS) je pokušavala svašta, stavljali im doušnike kao sustanare, pokušavali ih opiti, te provokacijama izvući podatke. Otegotne okolnosti su prolongirale prebjeg. Brigadir Selak je u oktobru 1991 godine doživio avionsku nesreću, u kojoj su dvojica njegovih kolega izgorjela. On je jedini preživio. Zbog toga je dobio dozvolu da opet može poletjeti tek u martu 1992 godine. 15. 5. 1992 godine brigadir Selak i pukovnik Ivandić su sa dva MiG-a-21 prebjegli na hrvatsku stranu. Dio eskadrile, s osam MiG-ova-21 po četiri para, u kojemu je letio i pukovnik Ivandić, uvježbavao je program za obilježavanje "Dana vazduhoplovstva JRZ-a". Jedan pilot je otpao zbog zdravstvenih problema i u posljednji letački par upao je brigadir Selak. Na planiranju leta Selak i Ivandić se nisu ni pogledali. Nisu se željeli otkriti, ali su znali da je nastupio odlučujući trenutak. Prvi je poletio pukovnik Ivandić. Već je radio krug oko Srbije i imao problema s količinom goriva. Naime, u skladu s dogovorom čekao je radiopotvrdu brigadira Selaka, inače potpuno regularnu, da je i on poletio. Kad je potvrda napokon stigla, pukovnik Ivandić je krenuo prema Splitu. Središte Dalmacije bio je logičan i najbliži izbor. Brigadir Selak se ubrzo odvojio od svog para i krenuo prema Zagrebu. Imao je i previše goriva. Obojica su, ovisno o okolnostima, bila spremna sletjeti bilo gdje, "pa i na autoput, samo da je u Hrvatskoj". Obojica su na kraju sretno sletjela, pukovnik Ivandić na Resnik, a brigadir Selak na Pleso. U Hrvatskoj se znalo, svega par osoba, da dolaze dvojica pilota. No nije se znalo ni gdje će sletjeti i kada. MiG-21 brigadira Selaka je u Hrvatskom ratnom zrakoplovstvu (HRZ) bio znan pod imenom "Osvetnik Dubrovnika", djelovao je tijekom cijeloga rata u Hrvatskoj, pa i poslije, a otpisan je 2004 godine.
Karijera u HRZ-u i poslije
Tokom rata u Hrvatskoj brigadir Selak je bio pilot u 1. eskadrili lakih borbenih zrakoplova u Čakovcu, zatim zapovjednik zrakoplovnog voda u Zapovjedništvu HRZ-a i PZO-a, te zapovjednik voda 91. zb Pleso. Od 1996 godine obnašao je zadaću probnog pilota u sektoru kontrole u Zrakoplovno-tehničkom zavodu, te kasnije voditelja odsjeka u Odjelu kontrole kvalitete u Zavodu. Od 2012 djeluje kao probni pilot HRZ-a. Brigadir Selak je jedini inozemni pilot kojemu je Izrael iskazao čast da u izraelskom MiG-u-21 leti iznad Izraela. Brigadir Selak je ujedno i kopilot na kanaderu Canadair CL-215.
2012 godine brigadir Selak je sigurno prizemljio MiG-21 (dvosjed) sa kojeg je tijekom leta otpao poklopac zadnje pilotske kabine. Zrakoplov je tek bio stigao sa servisa motora u Zrakoplovno tehničkom zavodu. Na visini od 2800 metara i pri brzini od 850 km/h, brigadir Selak začuo je eksploziju. Stražnja kabina se napunila dimom i prašinom, te počela gorjeti. Kabina se potom rasprsnula, a stražnji poklopac je odletio. Da je na MiG-u ispao poklopac kabine, brigadir Selak je saznao tek nakon što je uspješno prizemljio zrakoplov. Zbog tog junačkog čina brigadir Selak je bio proglašen herojem, te je za to dobio priznanje "Ponos Hrvatske" 2012 godine.
2014 godine brigadir Selak je krenuo na probni let s jednim od MiG-ova-21 pristiglih sa remonta iz ukrajinskog remontnog zavoda u Odesi. Popeo se na 1300 metar visine i potom počeo probijati zvučni zid. Tada se čula detonacija, a u pilotskoj kabini se zadimilo. Brigadir Selak je odmah osjetio da se motor MiG-a ugasio, pa je avion počeo brzo ponirati. Brigadir Selak je pokušao upaliti motor u poniranju, no nije uspio. Tada je već počeo gledati kamo da usmjeri zrakoplov kako ne bi stradali civili na zemlji, no ipak je još jednom pokušao pokrenuti motor. Iz drugog pokušaja uspio je pokrenuti motor MiG-a dok je bio na 6000 metara visine, te ga je odmah potom uspješno spustio na Pleso. Brigadir Selak je na konferenciji za novinare izjavio: "Bio je to rutinski probni let 5. lipnja na nadzvučnim brzinama i velikim visinama kako bi se izvršila proba motora u najnepovoljnijim uvjetima rada. Došlo je do proboja zraka u motor što je u normalnom letu nenormalno, a u probnom letu normalno i događa se. Odradio sam izvanredni postupak koji se u toj situaciji radi, a to je da sam sam spustio avion na visine na kojima je moguće izvršiti pokretanje motora. Je li remont dobar ili nije, pa motor se pokrenuo, mislim da to dovoljno govori."
Klaudija Marcela
Fusnote
Marcel·la (neboda d'August) Claudia Marcella die Jüngere Claudia Marcella minor Marcela Młodsza Клавдия Марцелла Младшая
Vici, Oklahoma
je grad u američkoj saveznoj državi Oklahoma.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 699, što je 31 (4,6 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Torinella, Livorno
Torinella je naselje u Italiji u provinciji Livorno, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 8 m.
Маћија
Маћија је насеље у Србији у општини Ражањ у Нишавском округу. Према попису из 2002. било је 126 становника (према попису из 1991. било је 166 становника).
Демографија
У насељу Маћија живи 112 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 50,8 година (51,5 код мушкараца и 50,1 код жена). У насељу има 46 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 2,74.
Ово насеље је у потпуности насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
Artavazd I od Medije Atropatene
Artavazd I (59. pne. - 20. pne.) je bio kralj Medije Atropatene od 56. pne. do 31. pne. Na prijestolje je došao kao dijete, a najveći dio vladavine proveo kao partski saveznik. Za vrijeme Antonijevog pohoda na Parte je pomogao partskom kralju Fraatu da 36. pne. Antoniju nanese katastrofalni poraz. Antonije je za poraza krivio armenskog kralja Artavazda koji je bio smrtni neprijatelj svog atropatenskog imenjaka. Istovremeno se Artavazd osjetio zakinutim za podjelu plijena od strane Fraata. Tako su Antonije i Artavazd već 35. pne. sklopili savez, a Antonije je svog sina Aleksandra Heliosa zaručio za Artavazdovu kćer Jotapu. Saveznici su napali i podijelili Armeniju.
Rat s Oktavijanom je natjerao Antonija da svoje trupe povuče na zapad, a nakon Antonijevog poraza u kod Akcija Artavazd je ostao bez saveznika. Godine 30. pne. Parti su zauzeli Atropatenu i zarobili Artavazda. On je uspio pobjeći na rimsku teritoriju kod August (rimski car)|Augusta koji ga je lijepo primio i učinio klijenstkim kraljem Male Armenije.
Mittelstrimmig
Mitelstrimig je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 92 opštinska središta okruga Kohem-Cel. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 436 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7135061.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Kohem-Cel Mitelstrimig se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Kohem-Cel. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 350 metara. Površina opštine iznosi 11,5 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 436 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 38 stanovnika/km².
MFPS
Termin MFPS ima više značenja.
Vsevolod Kočetov
Vsevolod Anisimovič Kočetov (Все́волод Ани́симович Ко́четов, 4. februar 1912 - 4. novembar 1973) bio je ruski i sovjetski pisac, poznat kao jedan od najistaknutijih predstavnika socijalističkog realizma. Popularnost je stekao romanima objavljenim nakon Drugog svjetskog rata, a zahvaljujući čijem je "ortodoksnom" sadržaju postao jedan od vodećih režimskih pisaca. Njegov posljednji roman Što to želiš? iz 1969. godine je, pak, zbog svog napada na "dekadentni Zapad" i sovjetske intelektualce koji se zalažu za njegove ideje postao predmetom otvorenih kritika među dijelom sovjetskih pisaca kao i brojnih parodija u disidentskim samizdatima. S druge strane, Kočetov je tokom svoje karijere izgradio reputaciju velikodušnog čovjeka, koji je na financijski i drugi način pomagao svojim kolegama u nevolji, uključujući i neke svoje kritičare. Izvršio je samoubistvo lovačkom puškom nakon što mu je dijagnosticiran rak.
Marchesano, La Spezia
Marchesano je naselje u Italiji u provinciji La Spezia, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 17 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 792 m.
La Joya del Añil, Turicato
La Joya del Añil je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Turicato.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 38 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 936 m.
La Posta, Río Bravo
La Posta je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Río Bravo.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 412 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 31 m.
Tortugas, Mezquitic
Tortugas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Mezquitic.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1864 m.
Homokinetički zglob
mini|desno|250px|Homokinetički zglob mini|desno|250px|Homokinetički zglob
Homokinetički zglob je strojni dio koji omogućuje pogonskoj osovini da prenosi snagu (okretni moment) preko promjenljivog kuta, koji su veći od kardanskog prijenosa, pri konstantnoj brzini obrtanja, bez značajnog porasta u trenju i slobodnom hodu. Uglavnom se koriste na automobilima s prednjim pogonom i s pogonom na sva četiri kotača. Međutim, automobili s pogonom na zadnjim kotačima, s nezavisnim zadnjim ovjesima najčešće koriste homokinetičke zglobove na krajevima zadnjih poluosovina. Na primjer, Audi Quattro ih koristi na sve četiri poluosovine, te na glavnoj pogonskoj osovini, što čini ukupno deset homokinetičkih zglobova (po dva na četiri poluosovine, te dva na pogonskoj osovini).
Homokinetički zglob jedan je od najzahtjevnijih i najopterećenijih dijelova pogonskog mehanizma svakog automobila, zbog čega mora biti vrhunske kvalitete izrade. Pohabanost u vanjskom zglobu obično se primjećuje kao vibracija pri određenim brzinama, slično vibracijama koje uzrokuje nebalansirana guma. Kada se automobil vozi sporo u uskim krugovima, pohabani zglobovi prave ritmične zvukove kliktanja ili pucketanja. Pohabanost u unutrašnjim zglobovima se primječuje kao nejasan ili oštar zvuk kada se dodaje ili kada se pušta papučica ubrzanja.
Countryside, Virginia
Kantrisajd je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Virdžinija.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 10.072.
Tanque Blanco, Rincón de Romos
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 21 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1924 m.
Bassa, Alessandria
Bassa je naselje u Italiji u provinciji Alessandria, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 45 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 82 m.
Familia Granados (razvrstavanje)
Familia Granados ima više značenja:
Samir Barač
Sa reprezentacijom Hrvatske osvojio bronzane medalje na svetskim prvenstvima 2009. u Rimu i 2011. u Šangaju i zlatnu medalju na Evropskom prvenstvu 2010. u Zagrebu.
Elektronski neutrino
Elektronski neutrino (νe) je jedan od tri vrste neutrina. Smatra se elementarnom česticom iz skupine fermiona. Zajedno s elektronom čini prvu generaciju leptona po kojem je i dobio pridjev "elektronski". Prvi ga je teorijski predvidio Wolfgang Pauli 1930. kako bi se održali zakoni očuvanja količine gibanja i očuvanja energije u beta raspadu. Antičestica elektronskom neutrinu je elektronski antineutrino (e) koji u biti nastaje pri beta raspadu:
Otkrio ga je 1956. godine tim kojeg su vodili Clyde Cowan i Frederick Reines.
Amonijak
Amonijak je spoj dušika i vodika formule NH3. Pri normalnoj temperaturi i tlaku amonijak je plin. Toksičan je i korozivan prema pojedinim materijalima, te ima karakterističan miris. Amonijak koji se komercijalno koristi zove se "bezvodni amonijak" kako bi se razlikovao od otopine amonijeva hidroksida koja se zove "kućni amonijak". Molekula amonijaka ima trigonalno-piramidalnu strukturu, kao što je i predviđeno VSEPR teorijom. Takva struktura daje molekuli amonijaka polarni moment i čini molekulu polarnom zbog čega se amonijak lako otapa u vodi. Atom dušika u molekuli ima jedan slobodni elektronski par, te se amonijak ponaša kao baza. To znači da amonijak u vodenoj otopini može preuzeti proton od molekule vode čime nastaje hidroksidni anion i jedan amonijev kation (NH4+) koji ima oblik pravilnog tetraedra. Stupanj do kojeg će amonijak stvarati amonijeve ione ovisi o pH vrijednosti otopine - pri vrijednosti pH ~ 7 disocirano je oko 99% molekula amonijaka. Glavna uporaba amonijaka je u proizvodnji gnojiva, eksploziva i polimera. On je također sastojak kućnih sredstava za čišćenje. Amonijak se nalazi u malim količinama u atmosferi, gdje nastaje zbog procesa raspadanja dušičnih tvari životinjskog i biljnog porijekla. Amonijak i amonijeve soli nalaze se u malim količinama u kišnici, dok se amonijev klorid (salmijak) i amonijev sulfat nalaze u blizini vulkana, a kristali amonijevog bikarbonata su pronađeni u patagonskom guanu. Amonijeve soli su rasprostranjene kroz svu plodnu zemlju i u morskoj vodi. Tvari koje sadrže amonijak ili koje su mu slične zovu se amonijakali.
Povijest
Soli amonijaka bile su poznate vrlo rano, zbog toga se izraz "Hammoniacus sal" javlja u spisima Plinija, međutim nije poznato je li taj izraz identičan s novijim izrazom "sal-ammoniac". U obliku sal-ammoniac, amonijak je bio poznat alkemičarima još u 13. stoljeću, i spominjao ga je Albert Veliki. Bio je korišten i kao boja tijekom srednjeg vijeka u obliku fermentiranog urina da bi izmijenio boju biljnih boja. U 15. stoljeću, Basilius Valentus je pokazao da amonijak može biti dobiven djelovanjem alkalija na sal-ammoniac. U kasnijem razdoblju, kada je sal-ammoniac dobiven destilacijom papaka i rogova bika i neutralizirajući dobiveni karbonat s klorovodičnom kiselinom, ime "duh jelenova roga" odnosilo se na amonijak. Amonijak u obliku plina prvi je izolirao Joseph Priestley 1774. godine i dao mu ime "alkalni zrak", međutim, on je bio dobiven od strane alkemičara Basiliusa Valentusa. Jedanaest godina kasnije, 1785. godine, Claude Louis Berthollet utvrđuje njegov sastav.
Haberov proces za proizvodnju amonijaka iz dušika koji se nalazi u zraku razvili su Fritz Haber i Carl Bosch 1909. godine, a patentiran je 1910. godine. Prvi put su taj proces koristili u industrijskim razmjerima Nijemci tijekom Prvog svjetskog rata, na taj način rješavajući problem nedostatka nitrata iz Čilea, zbog savezničke blokade. Amonijak su koristili za dobivanje eksploziva da bi pomogli svoje ratne ciljeve.
Sinteza i proizvodnja
Zbog svojih raznih primjena, amonijak je jedna od neorganskih kemikalija s najvećom proizvodnjom. Postoje na desetine kemijskih postrojenja za proizvodnju amonijaka širom svijeta. Svjetska proizvodnja amonijaka u 2004. godini bila je 109 milijuna metričkih tona. Kina je proizvela 28,4% od ukupne svijetske proizvodnje, Indija je slijedila s 8,6%, Rusija s 8,4% i SAD s 8,2%. Više od 80% proizvedenog amonijaka koristi se za proizvodnju gnojiva za poljoprivredne usjeve.
Prije početka Prvog svjetskog rata većina se amonijaka dobivala putem suhe destilacije biljnih i životinjskih otpadaka koji sadrže dušik, uključujući devin izmet koji je bio destiliran redukcijom dušične kiseline i nitrita s vodikom, a proizvodio se i destilacijom ugljena i razgradnjom amonijačnih soli pomoću alkalnih hidroksida ili koristeći živo vapno. Sol koja se najviše koristila je bila sal-ammoniac, odnosno amonij-klorid. Današnje moderno postrojenje za proizvodnju amonijaka prvo pretvara prirodni plin (metan) ili tekući naftni plin (plinovi propan i butan) ili naftu u plinoviti vodik. Koristeći zalihe prirodnog plina, procesi koji se koriste u proizvodnji vodika su: Uklanjanje sumpora zahtijeva katalitičku hidrogenaciju da bi sumporni spojevi iz prirodnog plina prešli u plinoviti vodik-sulfid. Plinska reformacija, reakcija ugljičnog monoksida s vodom, uklanjanje ugljičnog dioksida i reakcija s metantionskim katalizatorom odvijaju se pod tlakom od 60 do 180 bara ovisno o tehnološkom rješenju koje se koristi pri proizvodnji amonijaka. Velik broj inženjerskih kompanija nudi mnogobrojna rješenja pri izgradnji postrojenja za proizvodnju amonijaka. Haldor Topsoe iz Danske, Lurgi AG iz Njemačke i Kellogg, Brown i Root iz SAD-a kompanije su s najvećim iskustvom na tom polju.
Biosinteza
Kod pojedinih organizama, amonijak se proizvodi pomoću atmosferskog dušika N2 pomoću enzima nitrogenaze. Taj se proces zove dušična fiksacija. Iako je malo vjerojatno da će buduće biološke metode biti konkurentne Haber-Bosch procesu, intenzivni su napori usmjereni na proučavanje mehanizma biološke fiksacije dušika. Znanstveno zanimanje za ovaj problem potiče neobična struktura aktivnih mjesta na enzimu, koja se sastoje od Fe7MoS9. Amonijak je metabolički proizvod deaminacije aminokiselina. Kod ljudi, amonijak brzo prelazi u ureu, koja je mnogo manje toksična. Urea je glavni sastojak suhe mase urina.
Svojstva
Amonijak je bezbojni plin s karakterističnim mirisom, lakši je od zraka, njegova gustoća je 0,589 puta manja od gustoće zraka. Lako se prevodi u tekuće agregatno stanje, amonijak ključa na -33.7 °C, a stvrdnjava se na -75 °C formirajući pritom bijele kristale. Njegov kritični tlak je oko 11,3 MPa odnosno 112 atmosfera, a kritična temperatura 132,3 °C. Tekući amonijak posjeduje jaka ionizirajuća svojstva, njegova dielektrična konstanta je 22, a topljivost soli u tekućem amonijaku je mnogo proučavana. Tekući amonijak ima veliku standardnu entalpiju isparavanja od 23,35 kJ/mol, (voda 40,65 kJ/mol, metan 8,19 kJ/mol, fosfin 14,6 kJ/mol) i zbog toga se koristi u laboratorijima u neizoliranim posudama na sobnoj temperaturi, iako je to znatno iznad njegove točke ključanja.
Amonijak je topljiv u vodi. Sav amonijak koji se nalazi u vodenoj otopini može biti dobiven ključanjem. Vodena otopina amonijaka je baza. Maksimalna koncentracija amonijaka u vodi (zasićena otopina) ima gustoću od 0,880 g cm−3. Amonijak ne podržava sagorijevanje i ne gori lako osim kada je pomiješan s kisikom, tada gori razvijajući slab žutozeleni plamen. Klor se pali kada se propušta kroz amonijak, formirajući dušik i klorovodičnu kiselinu, osim kada je amonijak prisutan u višku i kada se formira visoko eksplozivan dušik-triklorid NCl3.Molekula amonijaka je podložna dušičnoj inverziji na sobnoj temperaturi, odnosno atom dušika prolazi kroz ravninu simetrije tri vodikova atoma. To se može usporediti s kišobranom koji se pri jakom vjetru okreće iznutra prema van. Energetska barijera ove inverzije je 24,7 kJ/mol kod amonijaka, a rezonantna frekvencija je 23,79 GHz, što odgovara mikrovalnom zračenju valne dužine 1,260 cm.Apsorpcija ove frekvencije je bio prvi promatrani mikrovalni spektar.
Moskovski Kremlj
Moskovski Kremlj je istorijski utvrđeni kompleks u samom centru Moskve, okružen rekom Moskva (na jugu), Crvenim trgom (na istoku) i Aleksandrovom baštom (na zapadu). Jedan je od najpoznatijih kremalja (ruskih citadela) i uključuju četiri palate, četiri katedrale, a opasan je Kremaljskim zidom sa Kremaljskim kulama. Kompleks služi kao zvanična rezidencija predsednika Rusije.
Amonijak
Formiranje soli
Jedno od karakterističnih svojstava amonijaka je njegovo direktno reagiranje s kiselinama i formiranje soli. Klorovodična kiselina s njim formira amonij-klorid (sal-ammoniac), s dušičnom kiselinom amonij-nitrat itd. Potpuno suhi amonijak neće reagirati s potpuno suhom klorovodičnom kiselinom, vlaga je neophodna da bi došlo do reakcije. Soli proizvedene reakcijom amonijaka i kiselina poznate su kao amonijeve soli i sve sadrže amonijev ion (NH4+).