cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oslobodilački rat
Oslobodilački rat ili rat za oslobođenje je izraz kojim se opisuje rat u kome jedna od strana ima proklamirani cilj iz određene države ili teritorije ukloniti vlast koja se smatra neligitimnom, tiranskom ili ugnjetačkom, te tako "osloboditi" njene stanovnike. Izraz se koristi prije svega u propagandne svrhe, pri čemu se kao objekt oslobođenja obično navodi određena nacija, etnička ili, rjeđe, vjerska grupa koja se nalazi pod vlašću kojom dominira druga nacija ili vjerska grupa, odnosno klijentska ili kvislinška vlast u službi tuđih interesa. Kao najčešći primjer oslobodilačkog rata se spominju aktivnosti oružanih pokreta za dekolonizaciju u zemljama Trećeg svijeta nakon drugog svjetskog rata ili pokreta otpora protiv osovinskih snaga u okupiranim zemljama.
Višnje Njemecke
Višnje Njemecke je naseljeno mjesto u okrugu Sobrance, u Košičkom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 247 stanovnika.
Joropachi, Guazapares
Joropachi je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guazapares.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1786 m.
Soda Bay, California
Soda Bay je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.016 stanovnika.
Cornaleto, Genoa
Cornaleto je naselje u Italiji u provinciji Genoa, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1024 m.
Neundorf (bei Schleiz)
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Zale-Orla Nojndorf se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Zale-Orla. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 460 metara. Površina opštine iznosi 7,9 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 306 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 39 stanovnika/km².
Ramiz Delalić
1. marta 1992. se Delalić nalazio u grupi naoružanih Muslimana koja je napala srpske svatove u Sarajevu, pri čemu je ubijen Nikola Gardović, a ranjen srpski pravoslavni svećenik Radenko Mirović. Incident, koji se zbio u atmosferi pojačanih tenzija izazvanih održavanjem referenduma o nezavisnosti. Taj događaj predstavlja uvod u početak opsade Sarajeva, odnosno rata u BiH.
Iako je protiv Delalića pokrenuta istraga, a on ubistvo nedugo potom priznao u intervjuu za Televiziju Sarajevo za njega nikada nije odgovarao. Razlog za to je bilo njegovo aktivno učešće u obrani grada, za vrijeme koga je imenovan zamjenikom komandanta 9. brdske brigade ARBiH, kao i to da je među muslimanskim stanovništvom uživao status heroja, ali i, za razliku od nekih drugih kriminalaca, iskazao potpunu vjernost vladi na čelu sa Alijom Izetbegovićem. Proces je nekoliko puta pokretan, ali nikada nije dovršen.
Delalić je godinama nakon rata ubijen u atentatu koji se obično pripisuje njegovim neprijateljima i suparnicima iz kriminalnog miljea.
986
Godina 986. (CMLXXXVI) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru.
Rusko-turski rat (1710–1711)
Rusko-turski rat 1710.-1711. bio je za Rusko Carstvo samo južna epizoda puno većeg ratnog sukoba, tzv. Velikog sjevernog rata sa Švedskom i susjednim baltičkim državama.
Tok rata
Rat između Rusije i Otomanskog carstva izbio je poslije ruske pobjede nad Švedskom u Bitci kod Poltave. Nakon poraza ranjeni švedski kralj Karlo XII. pobjegao je s bojnog polja, uz pomoć Austrije i francuskih diplomata, u grad Bender (Moldavija) pod okrilje turskog sultana Ahmeda III.
On je uspio uvjeriti sultana da objavi rat Rusiji 20. novembra 1710, s druge strane ruski car Petar Veliki, kao odgovor na tursko odbijanje, da im se isporuči Karlo XII., naredio je napad na Moldaviju, nadajući se da će to biti laka ofenziva jer će usput potaknuti lokalno kršćansko stanovništvo na ustanak. Ofenzivu na Moldaviju vodio je Boris Šeremetev, to je bila nabrzinu i loše organizirana kampanja, jer vojska od 38 000 vojnika imala municije za samo tri dana borbe.
Rat je završio 21. jula 1711. potpisivanjem Mira iz Pruta, po kojem je sultan u svojim zahtjevima prema Rusiji bio relativno umjeren i razočarao švedskog kralja Karla XII., koji je u tom vidio priliku za konačnu likvidaciju Rusije. Na osnovu klauzala tog ugovora, Rusija se morala povući iz Azova i Taganroga, porušiti nekoliko graničnih utvrda u tom dijelu. Car Petar Veliki, se također morao obavezati da se neće miješati u unutrašnje poslove Poljsko-litvanske unije (Država dviju naroda).
Mesas de Almanza, Santa Cruz de Juventino Rosas
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 66 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2167 m.
Aluniș, Aluniș, Mureș
Aluniș je naselje u Rumuniji u okrugu Mureš u opštini Aluniș.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 3258 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 412 m.
Bogojevo
Bogojevo je naselje u Srbiji u opštini Odžaci u Zapadnobačkom okrugu. Prema popisu iz 2011. bilo je 1744 stanovnika (prema popisu iz 2002. bilo je 2120 stanovnika). Nalazi se 15 km od Apatina.
Istorija
Početkom XVIII veka uz obalu Dunava, blizu današnjeg Bogojeva, ležalo je istoimeno naselje srpskog življa izbeglog ispod Turaka iz raznih krajeva u tek oslobođenu Bačku. Po svemu slično okolnim naseljima - uboge poluzemunice nerazvijeno stočarstvo, zemljoradnja. Tegoban i mukotrpan život od koga stanovnici nisu hteli da odustanu boreći se sa prirodnim nedaćama nerazumevanjem vlasti, pljačkom moćnih pojedinaca. Veliki tereti, vanredna davanja i dažbine arendatorima nisu iscrpla kmetove. Ali 1753. godine kada je Bogojevo brojalo 50-ak domova, imalo pristojna stada na pašnjacima, već kultivisane oranice, prve zanatlije, crkvu i crkvenjaka, mehanu i mehandžije strane čelebdžije raseljeno je radi kolonizacije stanovništva iz zapadnih krajeva Carevine.
Demografija
U naselju je popisano 696 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,51. U naselju Bogojevo 2002. živelo je 1696 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosila je 41,5 godina (39,8 kod muškaraca i 43,2 kod žena).
Stanovništvo u ovom naselju veoma je nehomogeno, a u poslednja četiri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.
mini|250p|Nova pravoslavna crkva
Saobraćaj
mini|Železnička stanica u Bogojevu
San Miguel el Grande, Ocosingo
San Miguel el Grande je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocosingo.
May, Oklahoma
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 39, što je 6 (18,2 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Jiliapa, Metztitlán
Jiliapa je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini Metztitlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 145 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1295 m.
Torrejón de Ardoz
Torrejón de Ardoz je grad od 128,013 stanovnika u centru Španjolske, koji administrativno podpada pod Autonomnu zajednicu Madrid.
Otate Gordo, Huajicori
Otate Gordo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nayarit, u opštini Huajicori.
Torrejón de Ardoz
Geografske karakteristike
Torrejón de Ardoz leži udaljen dvadesetak km istočno od centra Madrida. Poznat je po aerodromu Madrid–Torrejón (IATA: TOJ, ICAO: LETO) koji je danas vojni i civilni.
Gabelle, Reggio Calabria
Gabelle je naselje u Italiji u provinciji Reggio Calabria, u regiji Kalabrija.
Torrejón de Ardoz
Geografske karakteristike
On je jedan od gradova koji formiraju konurbaciju Metropolitanski Madrid u kojoj živi 7,300,000 stanovnika.
Gabelle, Reggio Calabria
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 321 m.
Opština Râu Sadului, Sibiu
Râu Sadului je opština u Rumuniji u okrugu Sibinj.
Torrejón de Ardoz
Historija
Nema pouzdanih podataka kad je nastalo najstarije naselje Alcalá, ali se pretpostavlja da se to desilo početkom 12. vijeka, kad je za rekonkviste vojska kralja Alfonsa VII - 1118. preotela taj kraj od Maura, uključujući i pograničnu fortifikaciju Torrejón.
Opština Râu Sadului, Sibiu
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 638 m.
Torrejón de Ardoz
Historija
Čitav srednji vijek Torrejón je bio feud nadbiskupije Toledo. U to vrijeme Alcalá, je bila važnija i veća od Torrejóna koji je bio samo jedno od nasalja Alcale. Takvo stanje potrajalo je do sredine 16. vijeka, kad su stanovnici Torrejóna osjetili potrebu da postanu nezavisni. Njihovoj želji udovoljio je kralj Karlo I koji im je 6. septembra 1554. dodjelio povelju o statusu grada.
Od sredine 19. vijeka Torrejón administrativno podpada pod Madrid, a ne više pod Toledo.
Atrakcije
Torrejon je mjesto gdje se nalazi Zabavni park Evropa, na površini od oko 190.000 m². U njemu raste više od 5.000 vrsta stabala, grmova i oko 10 000 vrsta cvijeća. Pored tog posjetioci mogu vidjeti replike najslavnijih evropskih spomenika, među njima; Eiffelov toranj, Berlinski zid, Londonski most, Grčki teatar... Pored tog tu se nalazi i jedan od najstarijih madridskih trgovačkih centara - Parque Corredor.
Turistima je interesantna procesija pred Uskrs.
Privreda
Sve do 20. vijeka stanovnici su se bavili poljoprivredom i stočarstvom, tek nakon što je 50-ih Američka ratna avijacija instalirala svoju bazu počeo je razvoj industrije i to koncentriran oko aeronautike jer je i Španjolska tu smjestila svoj - Instituto Nacional de Técnica Aeronáutica. Danas se u Torrejónu nalazi centar agencije Evropske unije za satelite (akronim: EU SatCen).
Rusko-turski rat (1828–1829)
Rusko-turski rat 1828.-1829. razbuktao se u vrijeme Grčkog rata za nezavisnost.
Rat je izbio nakon što je osmanski sultan Mahmud II, bijesan zbog ruskog sudjelovanja u Bitci kod Navarina, 8. oktobra, 1827. zatvorio Dardanele za ruske brodove i opozivao Akkermanov dogovor o slobodnoj plovidbi, i pozvao narod u sveti rat protiv Carske Rusije. Nakon tog je Carska Rusija 14. aprila 1828. objavila rat Osmanskom Carstvu.
Otate Gordo, Huajicori
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 408 m.
Rusko-turski rat (1828–1829)
Tok rata
Prije toga, ruski feldmaršal Petar Wittgenstein, upao je u Vlašku i bez većih otpora zauzeo gradove Brailu i Bukurešt.
Nakon toga su Rusi dugo opsjedali tri ključne utvrde koje su branile ulaz u Bugarsku – Šumen, Varnu i Silistru. Zahvaljujući pomoći Crnomorske flote pod komandom Alekseja Greiga, Varna je prva zauzeta 29. septembra. Opsada Šumena, izazvala je puno više problema, jer ju je branio snažni garnizon od 40.000 vojnika (gotovo više nego je bilo napadača). Po Ruse je bilo loše i to što su im osmanlije uspjele prekinuti linije opskrbe. Rezultat je bio katastrofa među ruskim napadačima, glad i bolesti pokosile su više vojnika od svih ratnih operacija.
Kad se zima približila, Ruska vojska je bila prinuđena napustiti opsadu Šumena i povući se natrag u Besarabiju. U februaru 1829. smjenjen je stari Wittgenstein, koji je bio toliko oprezan da je to graničilo sa bojažljivošću, umjesto njega komandant je postao energičniji Hans Karl von Diebitsch, a car se vratio u Sankt Peterburg. Dibich je 7. maja, sa 60.000 vojnika forsirao Dunav i počeo opsadu Silistre. Sultan je poslao snažni kontigent od 40.000 na Varnu, ali ih je Dibich presreo i porazio u Bitci kod Kuleviča 30. maja, a ubrzo nakon nje, za nekoliko tjedana tj. 19. juna pala je Silistra u ruske ruke.
Istovremeno su se vodile borbe i na Kavkaskom frontu, gdje je ruske snage vodio Ivan Paskevič, on je zauzeo Ahalzih, Erevan i Kars. Interesantno je da se uz njega u ovoj kampanji nalazio i pjesnik Aleksandar Puškin, zajedno su ušli u Erzurum u sjeveroistočnoj Anatoliji, i tako obilježili 120. godišnjicu bitke kod Poltave 27. juna.
Na drugoj strani je 2. jula, Dibich pokrenio veliku ofenzivu preko Stare Planine na Trakiju i Tursku, prvu snažnu ofenzivu u ruskoj vojnoj historiji od 10. vijeka (od kampanje Svjatoslava I.). Kontingent od 35.000 ruskih vojnika prešao je preko planine i potpuno opkolio utvrdu Šumen, koja je branila put za Istanbul. Utvrda i grad Burgas pali su deset dana kasnije, a turska obrana preusmjerena je na Slivensku oblast. 20. augusta, 1829. Rusi su ušli u Adrianopol, a 28. augusta Dibich je dospio na samo 68 km od Konstantinopolisa, što je izazvalo paniku u glavnom gradu.
Kraj rata i mirovni ugovor
thumb|right|300px|Opsada turske utvrde Kars [[1828., slika J. Suhodolskog]] Nakon tog sultan Mahmud II nije imao drugog izbora nego zatražiti primirje, koje je potpisano u gradu Adrianopolu 14. septembra 1829. Na osnovu klauzala Mirovnog ugovora iz Jedrena, Carska Rusija dobila je veći dio istočne obale Crnog mora i deltu Dunava. Osmansko Carstvo moralo je dati Rusiji suverenitet nad Gruzijom i dijelovima današnje Armenije.
Grčka je dobila nezavisnost, ali je bila dužna plaćati danak sultanu. Srbija je dobila autonomiju, a Rusiji je dozvoljeno da zauzme Moldaviju i Vlašku, kojima je data autonomija ali su formalno ostale pod sultanovim suverenitetom (koji je morao garantirati njihov prosperitet, i potpunu slobodu u trgovini). Uz to je Osmansko Carstvo moralo platiti veliku ratnu odštetu. Pitanje Dardanelskog tjesnaca uređeno je četiri godine kasnije, kada su obje strane, potpisale Ugovor iz Unkiar Skelesia.
Cornaro, Genoa
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 961 m.
Norman, North Carolina
Norman je grad u američkoj saveznoj državi Severna Karolina.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 138, što je 66 (91,7 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Castello, Vicenza
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 200 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 20 m.
Alboraya
Geografske karakteristike
Alboraya leži na obali Valencijskog zaljeva udaljena pet kilometara sjeverno od centra Valencije.
Ona je jedno od 45 satelitskih naselja koji formiraju Metropolitansku Valenciju - konurbaciju u kojoj živi 1.595,000 stanovnika
Artonne (Pij de Dom)
Arton je naselje i opština u centralnoj Francuskoj u regionu Overnja, u departmanu Pij de Dom koja pripada prefekturi Riom.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 762 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 43 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 17,48 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 348 metara (maksimalnoj 532 m, a minimalnoj 334 m).
Višna Ribnjica
Višna Ribnjica je naseljeno mjesto u okrugu Sobrance, u Košičkom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 366 stanovnika.
Lomas de Zamorano, Alvarado
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 37 m.
Canove, Cuneo
Canove je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 604 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 150 m.
Rusko-turski rat (1768–1774)
Rusko-turski rat 1768.-1774. bio je odlučujući sukob, nakon kojeg je Rusko Carstvo proširilo svoj utjecaj i vlast na južnu Ukrajinu, sjeverni Kavkaz i poluotok Krim. Tokom ovog rata izbile su i bune u Grčkoj, Rumunjskoj i Crnoj Gori, što je u neku ruku olakšalo Rusima situaciju na frontu.
Diizobutilaluminijum hidrid
Diizobutilaluminijum hidrid je organsko jedinjenje, koje sadrži 8 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 142,218 Da.
Rusko-turski rat (1768–1774)
Tok rata
Rat je izbio u vrijeme velikih unutrašnjih previranja u Poljskoj, gdje je izbio sukob između plemstva i kralja Stanislava Augusta Poniatowskog, bivšeg miljenika ruske carice Katarine II. uz čiju se pomoć uspeo na vlast 1764. koji se i nadalje održavao na vlasti zahvaljujući ruskoj vojnoj pomoći.
Kozački odred u ruskoj službi, ušao je u grad Baltu, tada pod osmanskim suverenitetom gonivši pritom pripadnike snaga poljske Konfederacije iz Bara. Službeni osmanski predstavnici optužili su Ruse zbog ubistava i drugih nezakonitih postupaka u Balti, i uputili ultimatum Rusiji traživši da se sve ruske vojne jedinice povuku iz Poljske. Ruska strana je sve optužbe odbacila, nakon tog graničnog incidenta sultan Mustafa III. objavio je rat Rusiji 25. septembra 1768.
Osmansko Carstvo podržavalo je opoziciju poljskog plemstva okupljenu oko Konfederacije iz Bara, uz nju su stale Francuska i Austrija kao saveznici, a Rusija je s druge strane dobila podršku od strane Velike Britanije, koja joj je dala mornaričke oficire kao instruktore.
Sedaví
Sedaví je grad i općina od 10,179 stanovnika na istoku Španjolske, koji administrativno podpada pod autonomnu zajednicu Valenciju i Provinciju Valenciju.
Rusko-turski rat (1768–1774)
Tok rata
Rusi su uputili svoju Prvu armiju snage 80.000 do 90.000 vojnika pod komandom generala Aleksandra Mihajloviča Goličina na poljski front, a Drugu armiju snage 35.000 vojnika generala Petra Rumjaceva da štiti bok te armije od Krimskih Tatara sa Dnjepra i Dona. Baltička flota poslana je na Mediteran da blokira Dardanele i pomogne podići grčki ustanak. Snage poljske opozicije porazio je ruski vojskovođa Aleksandar Suvorov. Nakon toga, on je prebačen na turski front, gdje je tokom 1773. i 1774. izvojevao seriju pobjeda za Rusiju. Tako je nastavio pobjedonosni niz, koji je na tom frontu imao ruski feldmaršal grof Petar Rumjancev, pobjedama kod Large i Kagula.
Sedaví
Geografske karakteristike
Sedaví leži udaljen pet km južno od centra Valencije.
Rusko-turski rat (1768–1774)
Tok rata
Pomorske operacije ruske Baltičke flote pod komandom Alekseja Grigorjeviča Orlova, koja je prebačena na Mediteran dale su još spektakularnije rezultate i pobjede. Dijelomično zahvaljujući i njezinim operacijama 1771., izbila je pobuna u Egiptu i Siriji protiv osmanske vlasti. Od svih akcija te flote najspektakularnija je bila bitka kod turskog grada Çeşme 1770., gdje je ruska flota potpuno uništila tursku ratnu mornaricu, i nakon tog blokirala Dardanele.
Sedaví
Geografske karakteristike
On je jedno od 45 satelitskih naselja koji formiraju Metropolitansku Valenciju - konurbaciju u kojoj živi 1.595,000 stanovnika
Rusko-turski rat (1768–1774)
Tok rata
Nakon serije katastrofalnih poraza, su 21. jula 1774., predstavnici Osmanskog Carstva, potpisali su Kučukkainardžijski mir (Küçük Kaynarca Antlaşması). Prema tom ugovoru, Krimski Kanat, stekao je formalnu nezavisnost (u stvarnosti je postao vazalna zemlja Rusije). Rusija je također dobila ratnu reparaciju od tadašnjih 4,5 mil. rubalja i dvije morske luke na Crnom moru kao i pravo prolaza kroz Dardanele.
Ovaj rat, je bio mali dijelić stalnog procesa širenja Ruskog Carstva prema jugu i istoku tokom 18. i 19. vijeka.
Cedro Viejo, Acateno
Cedro Viejo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Acateno.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 23 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 126 m.
Case Catalani, Reggio Emilia
Case Catalani je naselje u Italiji u provinciji Reggio Emilia, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 126 m.
San Felipe, Tierra Blanca
San Felipe je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tierra Blanca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 114 m.
Galera Prieta, Santa Cruz de Juventino Rosas
Galera Prieta je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Santa Cruz de Juventino Rosas.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 72 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2038 m.
Nohra (Wipper)
Nora je opština u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 32 opštinska središta okruga Nordhauzen. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 886 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16062039.
Pianissolo, Savona
Pianissolo je naselje u Italiji u provinciji Savona, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 76 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 622 m.
La Rosita, Delicias
La Rosita je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Delicias.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1209 m.
Trputac
Opis
Ima široko jajaste, sjajne i debele listove na širokoj peteljci; sivkasta ili ružičasta cvast je valjkasta, dugačka; cvjetna stabljika dugačka je koliko i list. Raste na vlažnim mjestima, pored ugaženih puteva i ispod strehe, svuda gdje se slijeva voda.
Osobito su vrijedni listovi trputca zbog provitamina A, vitamina C i K, limunske kiseline, kalija, enzima i glikozida aukubina. Listovi se jedu sirovi (kao salata) ili se dodaju omletu, nabujku, kaši i pireu. Listovi vrste Plantago lanceolata kuhanjem poprimaju ugodan miris i okus na vrganje.Ima ljekovito svojstvo zaustavljanja krvarenja iz manjih rana i antibiotsko djelovanje.
Sistematika roda
Decaisne je u svom radu prepoznao oko 200 vrsta i grupisao ih u 17 sekcija. Po Pilgerovoj podeli, rod sadrži dva podroda - -{Euplantago Harms }- (sinonim -{Plantago}-) i -{Psyllium (Juss) Harms }-. Pojedini autori podrod -{Psyllium}- smatraju odvojenim rodom.
U svojoj reviziji 1978. godine, Rahn je podelio rod na tri podroda:
Rahn (1996) predlaže drugačiju klasifikacionu shemu, sa 6 podrodova: Plantago (sadrži oko 131 vrste), Coronopus (Lam. et DC.) Rahn (sadrži oko 11 vrsta), Albicans Rahn (51 vrsta), Psyllium Juss. (sensu Pilger, 1937; 16 vrsta), Littorella (Bergius) Rahn (sinonim za rod -{Littorella}- Bergius ; 3 vrste) i Bougueria (Decne.) Rahn (sinonim za rod -{Bougueria}- Decne. ; 1 vrsta).
Rensted i saradnici (2002) identifikuju pet većih klada unutar roda, kojima daju status podrodova - -{Plantago, Coronopus, Psyllium, Littorella}- i -{Bougueria}-. Podrod -{Albicans sensu Rahn}- (1996) je parafiletski i trebalo bi ga podvesti unutar podroda -{Psyllium s.l}-.
Filogenetski odnosi roda
Filogenetske odnose bokvica sa drugim rodovima, kao i filogenetske odnose unutar roda je bilo teško utvrditi samo na osnovu morfoloških karaktera. Stoga se krenulo sa hemotaksonomskim istraživanjima, jer ovaj rod karakteriše veliki broj specifičnih jedinjenja. Bokvice (celokupan rod -{Plantago}-) sintetišu flavone, i neki od njih poseduju taksonomski značaj - vrste iz podrodova -{Plantago}- i -{Coronopus}- sintetišu luteolin i 6-hidroksiluteolin, dok vrste podroda -{Albicans}- sintetišu samo luteolin.
mini|desno|300p|Filogenetski odnosi među podrodovima
Iridoidni glukozidi takođe imaju taksonomski značaj - aukubin, katalpol, plantarenalozid i bartsiozid su karakteristični za rod ili pojedine podrodove.
Filogenetske analize zasnovane na DNK sekvencama ukazuju da je bokvici najsrodniji rod - -{Aragoa}-. Molekularnim satom utvrđena je starost ova dva roda na 7,1 miliona godina (podatak koji je u saglasnosti sa fosilnim nalazima). Među podrodovima, -{Littorella}- je najprimitivniji, a podrodovi -{Bougueria}- i -{Psyllium s.l.}- (sadrži i podrod -{Albicans}-) su sestrinske grupe (genetički najsrodnije).
Vrste
Obim i broj vrsta koje spadaju u rod Plantago je prilično jasno i precizno određen, sa osnovnim problemom da li se podrodovi Bougueria (jedna vrsta sa Anda) i Littorella (2–3 vrste vodenih biljaka) uključuju u rod Plantago ili ne. Neke od domaćih vrsta trpuca, koje su najrasprostranjenije, razlikuju se prema obliku lista i cvata. To su – ženski, širokolisni trputac (Plantago major L.), muški, uskolisni trputac (Plantago lanceolata L.) i srednji trputac (Plantago media L.).
Postoji oko 200 vrsta iz roda Plantago, među kojima su:
Rasprostranjenost
Rasprostranjena je po cijeloj Evropi, Americi, Aziji, Australiji, Novom Zelandu i Africi, a raste na livadama i svijetlim prozračnim šumama. Mnoge vrste iz ovog roda su kosmopolitske biljke. Vrlo često rastu na vlažnijem tlu, po mjestima koja su ugažena, putevima, prugama, obalama mora, rijeka te po planinama i pašnjacima.
Upotreba
Koristi se od davnina kao biljni preparat. U narodnoj medicini se više cijeni muški trputac (Herba Plantaginis lanceolatae) bokvica muška ili trputac muški. Za lijek se skupljaju korijen, listovi prije cvjetanja, te sjeme nakon sazrijevanja. List trputca djeluje kao astringent (sredstvo za zatvaranje), kao protivotrov, antimikrobno, antiupalno i antihistaminsko sredstvo, kao i sredstvo za ublažavanje kašlja, iskašljavanje, diuretik i slično.
Osobito su vrijedni listovi trputca zbog provitamina A, vitamina C i K, limunske kiseline, kalija, enzima i glikozida aukubina. Listovi se jedu sirovi (kao salata) ili se dodaju omletu, nabujku, kaši i pireu. Listovi vrste Plantago lanceolata kuhanjem poprimaju ugodan miris i okus na vrganje.Ima ljekovito svojstvo zaustavljanja krvarenja iz manjih rana i antibiotsko djelovanje.
Sjeme trputca, naročito vrste P. psyllium, koristi se kao uobičajen laksativ, dostupan u slobodnoj prodaji bez liječničkog recepta. Sjeme nabubri i otpusti sluz kada se uroni u vodu. Koristi se i kao dodatak u proizvodnji laksativa, poput Metamucila. Vrsta trputca P. psyllium je korisna i za ublažavanje konstipacije (zatvora), simptoma sindroma nadražaja crijeva, divertikuloze, kao izvor dijetetskih vlakana u ishrani i slično. Smatra se da su se mnoge vrste trputca koristile u ishrani od prehistorijskih vremena. Naprimjer, postoje dokazi da su indijanci sa centralne obale današnje Californije koristili trputac u ishrani prije 6.000 do 8.000 godina.
Pri vanjskoj upotrebi, oblog od lišća je koristan protiv ujeda insekata, osipa uzrokovanog otrovnim bršljanom, manjih ranica i plikova. U narodnoj predaji, postoje priče da pomaže i kod ujeda zmija. Kod interne upotrebe, korisna je za kašalj i bronhitis, u obliku čaja, tinkture ili sirupa. Vrste koje imaju široko lišće koriste se i kao povrće u salatama, zelenim sosovima i slično.
Upotreba u narodnoj medicini
U narodnoj medicini trputca ili bokvica se najčešće koristi za liječenje kašlja, i pomaže kod svih disajnih problema. Čaj od trputca pospješuje izbacivanje sekreta i šlajma iz pluča i nosa. Travari preporučuju trputac za hripavcu, astmu, upalu pluća, a može se koristiti i za ublažavanje tegoba koje dolaze sa tuberkulozom. Svijež sok ili ispasiran list ubrzava zarastanje otvorenih rana i modrica.
Pokazalo se da trputac stvara odbojnost prema pušenju i smanjuje potrebu organizma za nikotinom. Žvakanje svježeg lista pomaže kod odvikavanja od pušenja, a može se koristi i čaj. List mladoh trputca se može dodavati u salate i druga jela.
Dodavanjem svježe iscijeđenog soka citrusa kao što su limun i narandža, u sok ili izgnječen list trputca, formira se enzim myrosinase koji pojačava antibakterijsko dejstvo. Aukubin iz trputca pojačava izlučivanje mokraćne kiseline kroz bubrege, te se može koristit za probleme izazvane gihtom.
Travari koriste svjež sok trputca za čišćenje krvi i pomoć kod nekih vrsta čireva. Pomaže i kod upale sluznice, zaliječivanja oteklih žlijezdi i kod hemoroida. Suhe sjemenke trputca se koriste protiv glista i stomačnih parazita poput ameba. Suho sjeme djeluju i laksatvino te ga narodni ljekari i travari preporučuju protiv zatvora stolice i za odraslih i djecu. Postoje tvrdnje da redovno uzimanje sjemenki trputca (8gr dnevno) spriječava nastajanje žučnog kamenca. Travari koriste trputac i za veliki broj kožnih bolesti. Biljka ubrzava zarastanje otvorenih rana, eliminiše kožne čireve, pomaže kod posjekotina, modrica, podlijeva, opekotina, plikova, žuljeva, zanoktica, ubode insekata i nekih osipa. Zbog prisustva saponina, koji njeguje kožu, koristi se kao prirodni antihistamin. Sok i svježe ispasiran list se mogu koristiti za rane i gnojne infekcije u usnoj duplji i grlu. Pacijenti sa tumorima, kojima je radijacija prouzrokovala rane u ustima mogu koristiti ispasiranu smjesu lista trputca, ili svjež sok za ispiranje, u svrhu bržeg zacijeljivanja rana i umanjivanje tegoba. U ove svrhe djelotvornoje i žvakanje sviježeg lista trputca. Svjež list i sok pomažu i kod infekcije zuba.
La Tinaja, Guazapares
La Tinaja je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guazapares.
Višnje Ružbahi
Višnje Ružbahi je naseljeno mjesto u okrugu Stara Ljubovnja, u Prešovskom kraju, Republika Slovačka.
La Tinaja, Guazapares
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1491 m.
Opština San Vicente Tancuayalab, San Luis Potosí
San Vicente Tancuayalab je opština u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 10765 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 38 m.
Casteldarne, Bolzano
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 917 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 795 m.
Neustadt (Eichsfeld)
Nojštat je opština u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 89 opštinskih središta okruga Ajhsfeld. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 728 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16061073.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Ajhsfeld Nojštat se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Ajhsfeld. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 282–320 metara. Površina opštine iznosi 3,6 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 728 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 203 stanovnika/km².
Lunca Mureșului, Aluniș
Lunca Mureșului je naselje u Rumuniji u okrugu Mureš u opštini Aluniș.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 732 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 404 m.
Danska monarhija
Kraljevina Danska je ustavna monarhija čije teritorije uključuju Dansku, Grenland i Farske Otoke. Kao ustavni monarh, kraljica ima isključivo ne-političke, ceremonijalne dužnosti. Iako je krajna izvršna vlast Danske još uvijek temeljena na diskrecijskom pravu monarha, u praksi se izvršne ovlasti temelje na zakonima donesenim u Parlamentu odnosno ograničena su ustavnim konvencijama.
Danska kraljevska porodica vuče porijeklo od vikinških kraljeva Gorma Starog i Haralda Plavozubog koji su živjeli u 10. vijeku, a što dansku monarhiju čini najstarijom u Evropi. Trenutna kraljevska kuća predstavlja ogranak kneževske porodice Glücksburg, koja izvorno potiče iz Schleswig-Holsteina u Njemačkoj, a što je ista kraljevska kuća kojoj pripadaju norveška i bivša grčka kraljevska porodica.
Opština Roșia, Sibiu
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 455 m.
El Muertecito, Badiraguato
El Muertecito je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Badiraguato.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 20 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1565 m.
Vyškovce
Vyškovce je naseljeno mjesto u okrugu Stropkov, u Prešovskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 132 stanovnika.
Cuarta Fracción Ex-Hacienda de Silva, Celaya
Cuarta Fracción Ex-Hacienda de Silva je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Celaya.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1760 m.
New Trenton, Indiana
Nju Trenton je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Indijana.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 252.
Rusko-turski rat (1676–1681)
Rusko-turski rat 1676.-1681. bio je rat između Carske Rusije i Osmanskog Carstva, i njihove vazalne države Krimskog kanata.
Prva osmanska ofenziva na Čigirin i odbrana grada
Dorošenko se s tim nije pomirio, odlučio je uzvratiti, te je 1676. godine, okupio vojsku od 12 000 ljudi i zauzeo grad i utvrdu Čigirin, u to vrijeme sjedište kozačkog hetmana, računajući svakako i na pomoć tursko-tatarske vojske. Međutim su ruske i ukrajinske snage pod zapovjedništvom Ivana Samojloviča i Grigorija Romodanovskog opkolile Čigirin i prisilile Dorošenka na predaju.
Ostavivši garnizon u Čigirini, Rusi i Ukrajinci su se povukli sa lijeve obale Dnjepra. Turski sultan Mehmed IV. imenovao je Jurija Hmelnickog hetmanom desnog dijela Ukrajine, on je u to vrijeme bio sultanov zatvorenik. U julu 1677. sultan naredio je svojoj vojsci od 120 000 ljudi, pod komandom Ibrahim Paše da zauzme Čigirin. thumb|left|220px|Čigirin na karti Kijevskog vojvodsva, crtež Jana Janssona iz 1663. Ibrahim Pašina vojska dospijela je pred Čigirin tek 4. augusta 1677., s druge pak strane snage Samojloviča i Grigorija Romodanovskog okupile su se 10. augusta, a 24. augusta izbile su na obale rijeke Sula, odakle su samo trebali prijeći rijeku da dođu do Čigirina. U borbama vođenim od 26. do 27. augusta, Rusi i Ukrajinci uspjeli su ukloniti osmanske straže i patrole na rijeci, tako da su je nesmetano mogli prijeći. Ruska i ukrajinska konjica napala je 28. augusta Ibrahim Pašin logor i zauzela ga, uz nanošenje teških žrtava osmanlijama. Zbog toga je slijedećeg dana, Ibrahim Paša prekinuo sa opsadom Čigirina i povukao se. . Samojlovič i Grigorije Romodanovski napustili su Čigirin 5. septembra. Osmanska vojska izgubila je 20 000 ljudi a Ibrahim Paša je zatvoren po povratku u Carigrad.
Chaux-en-Bresse
Šo an Bres je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Franš-Konte, u departmanu Jura koja pripada prefekturi Dole.
Rusko-turski rat (1676–1681)
Drugi pohod na Čigirin i njegov pad
U julu 1678. osmanska vojska od oko 200 000 ljudi, kojoj je na čelu bio sam veliki vezir Kara Mustafa Paša ponovno je opkolila Čigirin. Ruska i ukrajinska vojska, snage od oko 120 000 ljudi, uspjela je probiti turski vanjski obruč, ali su osmanlije već 11. augusta uspjele zauzeti Čigirin i razoriti ga. Kad su uvidjeli uzaludnost svojih napora, Rusi i Ukrajinski kozaci povukli su se preko Dnjepra uz stalne borbe s osmanskim jedinicama koje su ih ometale kod povlačenja.
Chaux-en-Bresse
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 36 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 17 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 2,05 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 240 metara (maksimalnoj 223 m, a minimalnoj 195 m).
Rusko-turski rat (1676–1681)
Mirovni ugovor
Nakon bojeva iz 1679.-1680. godine, Rusi su potpisali Mirovni ugovor iz Bahčisaraja 3. januara 1681., po tom ugovoru rusko-tursko granica bila je rijeka Dnjepar.
Castellon, Vicenza
Castellon je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Case Cocconi, Reggio Emilia
Case Cocconi je naselje u Italiji u provinciji Reggio Emilia, u regiji Emilia-Romagna.
Castellon, Vicenza
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 248 m.
Case Cocconi, Reggio Emilia
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 513 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 35 m.
Epilepsija
Epilepsija (od starogrčkog glagola ἐπιλαμβάνειν koji znači "zgrabiti, ščepati ili pogoditi ") je grupa dugotrajnih neuroloških poremećaja koje karakterišu epileptični napadi. Ti napadi su epizode koje mogu varirati od kraćih i skoro neprimetnih do dugih perioda snažnog trzanja. Kod epilepsije, napadi se obično ponavljaju, i nemaju neposredan osnovni uzrok dok se napadi koji se javljaju zbog posebnog uzroka ne smatraju da predstavljaju epilepsiju.
U većini slučajeva uzrok je nepoznat, iako se kod nekih ljudi, između ostalog, epilepsija razvija kao posledica povrede mozga, moždanog udara, raka mozga, i zloupotrebe droge i alkohola. Epileptični napadi su posledica preterane ili abnormalne aktivnosti kortikalnih nervnih ćelija u mozgu. Dijagnoza tipično podrazumeva isključivanje drugih stanja koja bi mogla prouzrokovati slične simptome (kao što je sinkopa) kao i otkrivanje prisustva bilo koji drugih neposrednih uzroka. Epilepsija se često može potvrditi elektroencefalogramom.
Epilepsija se ne može izlečiti, ali se napadi mogu kontrolisati lekovima u oko 70% slučajeva. Kod onih čiji napadi ne reaguju na lekove, operacija, neurostimulacija ili izmene u ishrani mogu doći u obzir. Nisu svi epileptični sindromi doživotni, i kod znatnog broja ljudi dolazi do poboljšanja do te mere da im lekovi više nisu potrebni.
Znaci i simptomi
thumb|Video napada thumb|Neko koje izgrizao vrh jezika prilikom napada Epilepsiju karakteriše dugotrajan rizik od ponovljenih napada. Ovi napadi mogu se prezentovati na nekoliko načina u zavisnosti od dela mozga koji je zahvaćen i uzrasta osobe.
Napadi
Najčešći tip (60%) napada su konvulzioni. Od njih, dve trećine počinju kao fokalni napadi (koji mogu postati generalizovani) dok jedna trećina počinje kao generalizovani napadi. Preostalih 40% napada su nekonvulzioni. Primer ovog tipa je absens napad, koji predstavlja smanjeni nivo svesti i obično traje oko 10 sekundi.
Fokalnom napadu često prethode određeni dođivljaji, poznati kao aura. Oni mogu uključivati: senzorne (vizuelne, slušne ili mirisne), psihičke, autonomne ili motorne pojave. Trzanje može početi u određenoj mišićnoj grupi i proširiti se na okolne mišićne grupe što je poznato kao Džeksonov marš. Mogu se javiti automatizmi; to su aktivnosti koje nastaju nesvesno i uglavnom su jednostavni pokreti koji se ponavljaju kao što je mljackanje ustima ili složenije aktivnosti kao što je pokušaj da se nešto podigne.
Postoji šest glavnih tipova opštih napada: tonično klonični, tonični, klonični, mioklonični, absens, i atonični napadi. Svi uključuju gubitak svesti i tipično se dešavaju bez upozorenja. Tonično klonični napadi predstavljaju kontrakciju udova za čime sledi njihovo opružanje zajedno sa lučnim krivljenjem kičme koji traju 10–30 sekundi (tonična faza). Može se čuti krik zbog kontrakcije grudnih mišića. Zatim sledi istovremeno trzanje udova (klonična faza). Tonični napadi proizvode konstante kotrakcije mišića. Osoba često poplavi zbog prestanka disanja.Kod kloničnih napada prisutno je istovremeno trzanje udova. Kada prestane trzanje, može biti potrebno 10–30 minuta da se osoba vrati u normalnu; ovaj period se naziva "postiktalna faza".
Tokom napada može doći do gubitka kontrole nad stolicom i mokrenjem. Tokom napada osoba može izgristi vrh ili strane jezika. Kod tonično kloničnog napada, češći su ugrizi sa strane. Ugriz jezika je relativno čest kod psihogenih neepileptičnih napada.
Miotonični napadi obuhvataju grčenje mišića ili u nekoliko oblasti ili u svim. Absens napadi mogu biti suptilni sa samo okretanjem glave ili namigivanjem oka. Osoba ne pada i vraća se u normalnu odmah po njegovom završetku. Atonični napadi obuhvataju gubitak mišićne aktivnosti duže od jedne sekunde. Ovo se tipično dešava u obe strane tela.
Oko 6% osoba sa epilepsijom imaju napade koje aktiviraju određeni događaji i poznati su kao refleksni napadi. Osobe sa refleksnom epilepsijom imaju napade koje isključivo aktiviraju određeni nadražaji. U česte okidače se ubrajaju treperenje svetlosti i iznenadna buka. Kod određenih tipova epilepsije, napadi se češće dešavaju prilikom spavanja, a kod drugih tipova se dešavaju gotovo samo tokom spavanja.
Veliki napad
Očituje se naglim gubitkom svijesti. Prilikom pada, usljed gubljenja svijesti vrlo često dođe do povreda glave. Napad se sastoji od dvije faze: klonična i tonična faza. U toničnoj, početnoj fazi, koja traje dvadesetak do tridesetak sekundi bolesnik ima zgrčene polusavijene ruke i ispružene noge, ne diše, i postaje cijanotičan u licu.
Poslije toga prelazi u kloničnu fazu, u kojoj bolesnik ponovo počinje disati, pojavljuje se pjena na ustima koja može biti i krvava zbog ugriza na jeziku koji je vrlo čest, zatim se javljaju trzaji koji su simetrični i sinhroni. U ovoj fazi može doći i do popuštanja sfinktera te se bolesnik vrlo često nekontrolisano pomokri, a rijeđe defecira. Ova faza traje nekoliko minuta. Po završetku napada, bolesnik ima amneziju za period napada, osjeća se iscrpljeno i pospano.
Mali napad
Ova vrsta epileptičnog napada može se javiti samostalno ili u kombinaciji sa ostalim oblicima eplieptičnih manifestacija. Ova vrsta napada se očituje kao kratkotrajni prekid kontinuiteta svijesti. Najčešće djeluje kao da se bolesnik zagledao u jednu tačku, a u rijeđem broju slučajeva može automatski nastaviti započetu radnju. Poslije malog napada, bolesnik ne osjeća umor, i nastavlja sa predhodno započetom radnjom kao da se ništa nije dogodilo. Kao i kod velikog napada bolesnik se ne sjeća vremena kada je imao napad.
Postiktal
Nakon aktivnog dela napada, tipično postoji period konfuzije koji se naziva postiktalni period pre povratka normalnog nivoa svesti. To obično traje 3 do 15 minuta ali može trajati satima. Drugi česti simptomi uključuju: osećaj umora, glavobolja, teškoće u govoru, i abnormalno ponašanje. Psihoza posle napada je relativno česta, javljajući se kod 6-10% ljudi. Često se ljudi ne sećaju šta se dešavalo tokom tog vremena. Lokalizovana slabost, poznata kao Todova paraliza, takođe se može desiti nakon fokalnog napada. Kada se javi, tipično traje nekoliko sekundi do minuta ali može retko trajati dan ili dva.
Psihosocijalne posledice
Epilepsija se može negativno odraziti na društveno i psihološko blagostanje. Te posledice mogu obuhvatiti društvenu izolaciju, stigmatizaciju ili invaliditet. To može dovesti do nižeg obrazovnog uspeha i lošijeg ishoda prilikom zapošljavanja. Teškoće u učenju su češće kod osoba sa ovim stanjem a naročito među decom sa epilepsijom. Stigma vezana za epilepsiju može uticati i na porodice obolelih.
Određeni poremećaji se dešavaju češće kod ljudi sa epilepsijom, delimično u zavisnosti od prisutnog epileptičnog sindroma. Oni uključuju: depresiju, anksiozne poremećaje, i migrene. Poremećaj nedostatka pažnje sa hiperaktivnošću pogađa tri do pet puta više decu sa epilepsijom nego decu u opštoj populaciji. PHPH i epilepsija ostavljaju značajne posledice na dečije ponašanje, učenje i društveni razvoj. Takođe, epilepsija je češća kod osoba sa autizmom.
Uzroci
Epilepsija nije samo jedna bolest, već simptom koji se može javiti usled više različitih poremećaja. Po definiciji, napadi se javljaju spontano i bez neposrednog uzroka, kao u slučaju akutne bolesti. Osnovni uzrok epilepsije može biti genetski ili posledica strukturnih ili metaboličkih problema, ali je u 60% slučajeva uzrok nepoznat. Genetska, kongenitalna i razvojna obolenja su češći uzročnici među mlađim osobama, dok su kod starijih tumori mozga i moždani udari češći uzročnici epilepsije. Epileptični napadi se takođe mogu javiti kao posledica drugih zdravstvenih problema; ako se jave neposredno nakon nekog posebnog uzročnika, kao što su moždani udar, povreda glave, trovanje ili metabolički problem, poznati su kao akutni simptomatski napadi i biće svrstani u okviru šire klasifikacije poremećaja povezanih sa epileptičnim napadima, umesto u okviru same epilepsije. Mnogi uzročnici akutnih simptomatskih epileptičnih napada mogu takođe dovesti do pojave epileptičnih napada u kasnijem periodu, što je poznato kao sekundarna epilepsija.
Genetika
Veruje se da je u većini slučajeva epilepsije reč o genetskoj povezanosti, bilo direktno ili indirektno. Neke vrste epilepsije su posledica defekta u okviru samo jednog gena (1-2%); većina je posledica interakcije između više gena i faktora sredine. Svaki od defekata u okviru samo jednog gena je redak, a opisano je više od 200 slučajeva. Neki od gena povezanih sa epilepsijom utiču na jonske kanale, enzime, GABA i receptore spregnute sa G proteinom.
Kod identičnih blizanaca, ako jedan ima epilepsiju postoji šansa od 50-60% da će takođe i drugi biti pogođen. U slučaju neidentičnih blizanaca postoji rizik od 15%. Ovaj rizik je veći kod osoba sa generalizovanim epileptičnim napadima nego kod onih sa fokalnim napadima. Ako oba blizanca boluju od epilepsije, u većini slučajeva oni će imati isti epileptički sindrom (70-90%). Kod ostalih bliskih rođaka osobe sa epilepsijom postoji pet puta veći rizik za pojavu epilepsije nego kod opšte populacije. Između 1 i 10% osoba sa Daunovim sindromom i 90% onih sa Angelmanovim sindromom imaju epilepsiju.
Sekundarna
Epilepsija se može javiti kao posledica izvesnog broja drugih zdravstvenih problema, uključujući: tumore, moždani udar, traume glave, ranije infekcije centralnog nervnog sistema, genetske abnormalnosti, kao i oštećenja mozga u periodu oko rođenja. Među onima koji su oboleli od tumora mozga skoro 30% ima epilepsiju, što čini tumor mozga uzročnikom u oko 4% slučajeva epilepsije. Ovaj rizik je najveći kod tumora koji se nalaze u slepoočnom režnju mozga i kod tumora koji sporo rastu. Kod drugih velikih lezija, kao što su cerebralne kavernozne malformacije i arteriovenske malformacije rizik je 4060%. Među osobama koje su pretrpele moždani udar epilepsija se javlja u 2-4% slučajeva. U Ujedinjenom Kraljevstvu moždani udar je uzročnik u 15% slučajeva epilepsije, a veruje se da je kod starijih osoba uzročnik u 30% slučajeva. Smatra se da je između 6 i 20% slučajeva epilepsije posledica traume glave. Blaga povreda mozga skoro dvostruko povećava ovaj rizik, dok teška povreda mozga povećava rizik sedmostruko. Kod osoba koje su zadobile povredu glave vatrenim oružjem velike snage, ovaj rizik iznosi oko 50%.
Rizik od pojave epilepsije posle meningitisa je manji od 10%; ta bolest češće izaziva epileptične napade dok traje sama infekcija. U slučaju herpes simpleks encefalitisa rizik od pojave napada je oko 50% sa visokim rizikom od naknadnog razvoja epilepsije (do 25%). Infekcija svinjskom pantljičarom (lat. Taenia solium), koja može da dovede do neurocisticerkoze, predstavlja uzročnik u čak polovini broja slučajeva epilepsije koji se javljaju u delovima sveta gde je ovaj parazit uobičajen. Epilepsija se takođe može javiti i posle nekih drugih infekcija mozga kao što su cerebralna malarija, toksoplazmoza i toksokariaza. Hronična upotreba alkohola povećava rizik od epilepsije: oni koji piju šest jedinica alkohola na dan imaju dva i po puta veći rizik od epilepsije. Među ostalim rizicima se nalaze Alchajmerova bolest, multipla skleroza, tuberozna skleroza i autoimuni encefalitis. Vakcinisanje ne povećava rizik od epilepsije. Neuhranjenost je faktor rizika koji se najčešće sreće u zemljama u razvoju, mada nije baš jasno da li je ona direktni uzročnik ili je samo reč o povezanosti.
Sindromi
Postoji više sindroma epilepsije, i oni se uoobičajeno grupišu prema uzrastu u kome su se pojavili na: period novorođenčeta, detinjstvo, odraslo doba, a takođe ima i onih koji nisu čvrsto povezani sa uzrastom. Pored toga, postoje grupe sa specifičnom konstelacijom simptoma: one koje su posledica specifičnih metaboličkih ili strukturnih uzročnika, kao i one kod kojih je uzrok nepoznat. Mogućnost da se slučaj epilepsije svrsta u određenu grupu sindroma mnogo je češća kod dece. U okviru nekih tipova epilepsije se mogu javiti: benigna Rolandička epilepsija (2,8 na 100.000), dečija absens epilepsija (0,8 na 100.000) i juvenilna mioklonička epilepsija (0,7 na 100.000). Febrilne konvulzije i benigne neonatalne konvulzije nisu oblici epilepsije.