cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bitka za Edsonov greben
Gvadalkanalska kampanja
Dana, 12. avgusta 1942. godine, aerodrom na Gvadalkanalu je dobio ime „Hendersenovo polje“, po majoru Loftonu Hendersenu, mornaričkom pilotu, koji je poginuo u bici za Midvej. Saveznički avioni i piloti koji su kasnije dejstvovali sa aerodroma „Hendersenovo polje“ su bili nazvani „Kaktus vazdušne snage“, po savezničkom šifrofanom imenu za Gvadalkanal. thumb|levo|300px|Oblast Solomonovih ostrva u južnom Pacifiku. Japanska baza Rabaul na Novoj Britaniji se nalazi levo-gore. Gvadalkanal (desno-dole) leži na jugoistočnom kraju „Procepa“. Kao odgovor na savezničko iskrcavanje na Gvadalkanal, japanski carski generalštab dodeljuje zadatak 17. japanskoj armiji, veličine korpusa, čiji se štab nalazio u Rabauli i bila je pod komandom general-lajtant-a Harukiši Hjakutake, da preuzme Gvadalkanal od savezničkih snaga. Japanska 17. armija, već je bila teško angažovana u japanskoj kampanji na Novoj Gvineji, i imala je samo nekoliko jedinica raspoloživih za slanje u oblast južnih Solomonovoh ostrva. Od ovih jedinica, 35. pešadijska brigada pod komandom general-majora Kijotake Kavagučija se nalazila na ostrvima Palau, 4. (Aoba) pešadijski puk je bio na Filipinima, a 28. (Ičiki) pešadijski puk pod komandom pukovnika Kijonao Ičikija je bio ukrcan na transportnim brodovima u blizini Guama. Različite jedinice počele su odmah pokrete ka Gvadalkanalu, ali Ičikijev puk će prispeti prvi. Ičiki i 916 od 2.300 vojnika njegovog puka, koji su činili „prvi ešalon“, uspešno je bio prebačeno do Taivu Pointa, oko 35 kolimetara istočno od Lunga Pointa, pomoću 6 razarača u 01:00 sati, 19. avgusta.
Podcenjujući broj savezničkih snaga na Gvadalkanalu, koje su u to vreme brojale oko 11.000 ljudi, Ičikijeva jedinica izvodi noćni frontalni juriš na poziciju marinaca u zalivu Aligatora, na istočnoj strani perimetra Lunga u ranim jutarnjim satima 21. avgusta 1942. godine. Ičikijevi napadi su odbijeni sa teškim gubicima među japanskim napadačima u bici koja je poznata kao bitka na reci Tanaru. Ukupno, samo je 128 od 917 vojnika Ičikijevog „Prvog ešalona“ je preživelo ovu bitku. Preživele Ičikijeve snage se vraćaju do Taivu Pointa, odakle obaveštavaju štab 17. armije o porazu u bici, i iščekuju nova pojačanja i naređenja iz Rabaula. 275p|thumb|desno|Japanski general-major Kijotake Kavaguči (sedi u centru), na grupnoj fotografiji sa svojim brigadnim štabom u Palau, nešto pre odlaska na Gvadalkanal. Dana, 23. avgusta, Kavagučijeva jedinica se nalazila u bazi Truk i bila je natovarena na spore transportne brodove radi preostalog puta ka Gvadalkanalu. Pošto su oštećenja prouzrokovana od savezničkog vazdušnog napada na jedan zaseban trupni konvoj tokom bitke kod istočnih Solomona, Japanci odlučuju da ne šalju Kavagučijeve trupe na Gvadalkanal sporim transportnim brodovima. Zato, brodovi prebacuju Kavagučijeve vojnike u Rabaul. Iz Rabaula, Japanci planiraju da prebace Kavagučijeve ljude do Gvadalkanala pomoću razarača, prolazeći kroz japansku pomorsku bazu na ostrvima Šortlend. Japanski razarači su bili sposobni da za jednu noć prođu kroz „Procep“ do Gvadalkanala i vrate se nazad, te na taj način, smanjuju njihovo izlaganje savezničkim vazdušnim napadima. Međutim, prebacivanjem trupa, sačuvan je veći deo teške opreme vojnika, a sledovanja, kao i teška artiljerija, vozila, veći deo hrane i municije, biće kasnije prebačena na Gvadalkanal. Ovi brzi noćni transpori razaračima do Gvadalkanala, koji će trajati do kraja Gvadalkanalske kampanje, bili su kasnije nazvani od savezničkih vojnika „Tokio ekspres“, a od Japanaca „Glupi prevoz „ ili „Prevoz pacova“. Japanci su kontrolisali mora oko Solomonovih ostrva tokom noći, i nisu bili izazivani od saveznika. Međutim, bilo koji japanski brod koji je ostao u granici doleta aviona sa „Hendersenovog polja“ tokom dnevnih sati (oko 300 kilometara), bio je u velikoj opasnosti da bude potopljen ili oštećen od vazdušnih napada. Ova „čudna taktička okolnost“, postojaće u nekoliko narednih mesecu tokom kampanje.
Pokreti trupa
Dana, 28. avgusta 1942. godine, 600 Kavagučijevih vojnika je ukrcano na razarače Asagiri, Amagiri, Jugiri i Širakumo, iz sastava 20. divizije razarača. Pošto je oskudevala u gorivu, 20. divizija razarača nije mogla preći ceo put velikom brzinom do Gavdalkanala i nazad, u jednoj noći. Zato je 20. divizija razarača krenula na put ranije, u toku dana, tako da su mogli da završe put sledećeg jutra bez žurbe. U 18:05 sati, istog dana, 11 američkih obrušavajućih bombardera iz VMSB-232 pod komandom potpukovnika Ričarda Mengruma, koji su uzleteli sa aerodroma „Hendersenovo polje“, otkriva i napada 20. diviziju razarača na oko 110 kilometara severno od Gvadalkanala. Prilikom ovog napada, potopljen je razarač Asagiri a teško oštećeni razarači Jugiri i Širakumo. Amagiri počinje da tegli razarač Širakumo, i sva tri razarača se vraćaju u bazu na ostrvima Šortlend, ne izvršivši misiju. U napadu na 20. diviziju razarača, ubijeno je 62 pripadnika Kavagučijeve jedinice i 94 članova posade razarača. thumb|levo|250px|Japanske trupe iz 4. (Aoba) pešadijskog puka, na maršu po obali Gvadalkanala, ubrzo nakon iskrcavanja u prvoj nedelji septembra 1942. godine. Sledeći „Tokio ekspres“ transporti su bili bolje sreće. Između 29. avgusta i 4. septembra, različite japanske lake krstarice, razarači i patrolni brodovi su prebacili na Gvadalkanal kod Taivu Pointa oko 5.000 vojnika, uključujući kompletnu 35. pešadijsku brigadu, jedan bataljon 4. (Aoba) pešadijskog puka, i ostatak Ičikijevog puka. Sam general Kavaguči je stigao „Tokio ekspesom“ 31. avgusta, i postaje glavni komandant svih japanskih jedinica na Gvadalkanalu. U noći 4. na 5. septembar, tri razarača „Tokio ekspresa“ – Judači, Hacujuki i Murakumo, su granatirali aerodrom „Hendersenovo polje“, nakon što su iskrcali trupe, a ujedno otkrivaju dva američka broda u blizini. Ova dva broda su bila mali, stari transportni razarči - Litl i Gregori, koji su bili angažovani kao pratnja savezničkim trupama u oblasti Gvadalkanala i Tulagija. Veći i moderniji japanski razarači, potapaju odmah oba američka broda, zajedno sa 33 člana posade.
Uprkos uspešnom transportovanju razaračima, Kavaguči je insistirao da se veliki broj njegovih vojnika po mogućnosti prebaci do Gvadalkanala pomoću sporih teretnih čamaca. Stoga, jedan konvoj prevozi 1.100 Kavagučijeva vojnika i tešku opremu na 61 teretni čamac, pod komandom pukovnika Akinosuka Oke, napuštajući južne obale ostrva Santa Izabel, 2. septembra. Tokom 4. i 5. septembra, avioni sa aerodroma „Hendersenovo polje“ napadaju taj konvoj, i pri tom ubijaju oko 90 Kavagučijevih vojnika, i uništavaju veći deo teške opreme. Većina od preostalih 1.000 vojnika je iskrcano tokom naredna nekoliko dana u blizini Kamimboa, zapadno od perimetra Lunga.
Od 7 septembra, Kavaguči je imao 5.200 vojnika kod Taivu Pointa i 1.000 zapadno od perimetra Lunga. Kavagiči je bio dovoljno sigurana da može poraziti savezničke snage, te on odbija predlog iz štaba 17. armije, o isporuci još jednog pešadijskog bataljona, kako bi povećao svoje snage. Kavaguči je verovao da se na Gavdalkanalu nalazi svega oko 2.000 američkih marinaca. 175p|thumb|desno|Merit A. Edson, komandant američkog 1. rejderskog bataljona marinaca, tokom bitke. Za to vreme, Aleksander Vandegrift se neprestano trudio da ojača i poboljša odbranu perimetra Lunga. Između 21. avgusta i 3. septembra, on premešta tri bataljona marinaca, uključujući 1. rejderski bataljon, pod komandom potpukovnika Edsona, i 1. padobranski bataljon sa ostrva Tulagi i Gavutu na Gvadalkanal. Ove jedinice su brojale oko 1.500 vojnika, i zajedno sa početnih Vandegriftovih 11.000, činilo je odbranu aerodroma „Hendersenovo polje. Prvi padobranski bataljon koji je pretrpeo veklike gubitke u bici za Tulagi, Gavutu i Tanambogo, avgusta 1942. godine, pripao je pod komandu potpukovnika Edsona.
Uvod
U selu Tasimboko, Edsonove trupe otkrivaju bazu sa snabdevanjima za Kavagučijeve snage, uključujući velike zalihe hrane, municije i medicinske opreme, a nalaze i jednu snažnu kratko-talasnu radio stanicu. Marinci zaplenjuju dokumenta, a opremu, hranu i sve ostalo što su smatrali da je neobhodno Japancima, uništavaju pre nego što su se vratili na Lunga perimetar u 17:30 sati. Prema količini zaliha i obaveštenja iz zarobljenih dokumenata, otkriveno je da se najmanje 3.000 japanskih vojnika nalazilo na ostrvu, i očigledno planiraju napad. 275p|thumb|desno|Karta perimetra Lunga na Gvadalkanalu, koja pokazuje prilazne puteve japanskih snaga i lokacije sa kojih su Japanci napadali tokom bitke. Oka je napadao sa zapada (levo), „Kuma“ bataljon je napadao sa istoka (desno) a centralne snage su napale „Edsonon greben“ koji je u donjem centralnom delu karte. Edson i pukovnik Džerald Tomas, Vandegriftovi oficiri, su verovali da će japanski napad da se dogodi kod grebena Lunga. To je uzani, travnati, 1.000 metara dug koralni greben, koji se proteže uporedo sa rekom Lunga, a nalazio se malo južnije od „Hendersenovog polja“. Greben je pretstavljao prirodan put za prilaz aerodromu, dominirajući u toj oblasti i bio je skoro ne branjen u to vreme. Edson i Tomas su pokušavali da ubede Vandegrifta da razvije znage u odbrani grebena, ali Vandergrift je to odbacio, verujući da će Japanci verovatno napasti duž obale. Konačno, Tomas ubeđuje Vandegrifta da je greben bio dobar položaj za „odmor“ Edsonovih rejdera nakon njihovih prošlo mesečnih akcija. Dana, 11. septembra 1942. godine, 840 ljudi iz Edsonovg bataljona se razmešta na i oko grebena, i priprema se za njegovu odbranu.
Kavagučijeve centralne snage su planirale da napadnu perimetar Lunga preko tog grebena, koji su oni nazvali "stonoga" (mukade gata), pošto je bio takvog oblika. Dana, 9. septembra, Kavagučijeve snage napuštaju obalu kod Koli Pointa. Razdvojivši se u četiri kolone, one nastupaju kroz džunglu ka njihovnim polaznim tačkama za napad, južno i jugoistočno od aerodroma. Nestašica dobrih mapa, sa najmanje jednim neispravnim kompasom, i gusta, gotovo neprohodna džungla, bili su uzrok što su japanske kolone napredovale sporo i krivudavo, trošeći mnogo vremena. Za to isto vreme, Okine trupe su se približile Lunga perimetru sa zapada. Oka je imao obaveštenja o odbrani marinaca, dobijenih od jednog američkog pilota, koji je zarobljen 30. avgusta.
Tokom 12. septembra, Kavagučijeve trupe se bore protiv džungle, napredujući ka polaznim tačkama za noćni napad. Kavaguči traži svoja tri bataljona „Centralnih snaga“ na polaznim položajima u 14:00 sati, tog dana. Međutim, bataljoni „Centralnih snaga“ nisu stigli na svoje polazne položaje sve do 22:00 sati. Oka je takođe kasnio na svoj polazni položaj za napad na liniju marinaca sa zapada. Samo je „Kuma“ bataljon stigao na svoje polazno mesto u predviđeno vreme. Uprkos problemima sa prikupljanjen na pozicije za napad, Kavaguči je bio siguran u njegov plan napada, zato što je zarobljeni američki pilot obelodanio da je greben najslabije branjen u liniji odbrane marinaca.
Prvi noćni napad
225p|thumb|left|Karta akcije 12. septembra. Japanski Kokušo bataljon prisiljava četu „C“ da se povuče ka grebenu. Zahvaljujući izveštajima domorodačkih izviđača, Amerikanci su bili upoznati o približavanju japanskih snaga, ali nisu znali tačno kad i odakle će one da napadnu. Oblast grebena gde je Edson rasporedio svoje snage, sastojao se od tri posebna mala brega. Južni vrh koji je bio opkoljen sa tri strana gustom džunglom je nazvan „breg 80“ (ime je dobio po svojo nadmorskoj visini od 80 stopa - 24 metara). Šesto jardi (550 metara) severnije se nalazio „breg 123“ (takođe je dobio ime po nadmorskoj visini od 123 stopa - 37 metara), i bio je dominantni vrh na grebenu. Najsevernije breg je bio bezimen i visok oko 60 stopa – 18 metara. Edson je rasporedio pet četa iz rejderskog bataljona na zapadnu stranu grebena, a tri čete iz padobranskog bataljona na istočnu stranu, posedajući položaje po dubini od „brega 80“ unazad do „brega 123“. Dve od pet četa rekdera, „B“ i „C“, su držale liniju između grebena – jedna mala močvarna laguna, i reke Lunga. Edsonovo komandno mesto se nalazilo na „bregu 123“.
U 21:30 sati, 12 septembra, japanska laka krstarica Sendaj i tri razarača granatiraju 20 minuta perimetar Lunga, a zatim osvetljavaju greben svojim reflektorima. Japanska artiljerija takođe granatira linije marinaca, mada bez pričinjene veće štete. U to isto vreme, razbacane grupe Kavagučijevih snaga otpočinju sukob sa marincima u okolini grebena. Kavagučijev prvi bataljon, pod komandom majora Jukiči Kukušoa, napada rejdersku četu „C“ između lagune i reke Lunga, probija se najmanje sa jednim vodom i prisiljava četu marinaca da se povuče nazad ka grebenu. Kukošova jedinica se izmešala sa trupama iz Kavagučijevog trećeg bataljona, pod komandom potpukovnika Kusuniči Vatanabea, koji se još uvek borio da zauzme napadnute pozicije, što je prouzrokovalo zbrku koja je zaustavila japanski napad na greben te noći. Kavagaču koji je imao problema da odredi svoju lokaciu u odnosu na linije marinaca kao i kordinate njegovih trupa koje napadaju, kasnije se žalio: „''Zbog đavolske džungle, brigada je bila sasvim razbacana i potpuno van moje kontrole. U mom čitavom životu ja se nikad nisam osećao toliko razočaran i bespomoćan.''“ Dvanaest američkih vojnika je poginulo u noćnoj akciji, dok su japanski gubici nepoznati, mada, moguće nešto veći. Iako su obe jedinice – Okina na zapadu i „Kuma“ na istoku, pokušale da napadnu odbrambene linije marinaca tokom noći, one ne uspevaju da ostvare kontakt, i odmaraju u blizini položaja marinaca do svitanja.
Sa prvim svetlom 13 septembra, Kaktus vazdušne snage i artiljerija marinaca granatiraju južnu oblast uz sam greben, prisiljavajući sve Japance koji su mirovali da potraže sklonište u obližnjoj džungli. Japanci su pretrpeli veće gubitke, uključujući i dva oficira iz Vatanabinog bataljona. U 05:50 sati, Kavaguči je odlučio da pregrupiše svije snage za sledeći noćni napad.
Drugi noćni napad
275p|thumb|desno|Pogled na „breg 123“, centra Edsonove odbrane u bici 13. septembra. Slika je načinjena sa „brega 80“. Očekujući novi japanski napad tokom noći, Edson naređuje svojim trupama da poboljšaju svoju odbranu, na i oko grebena. Nakon jednog neuspešnog napada sa dve čete rejdera, radi povratka zemlje sa desne strane marinaca, koja je izgubljena prethodne noći u borbi sa trupama majora Kokošoa, Edson pre-raspoređuje svoje snage. On povlači svoju liniju odbrane u nazad za 400 jardi (370 metara), na novu liniju koja se prostirala 1.800 jardi (1.600 metara), počinjući od reke Lunga, ona prelazi preko grebena, na oko 150 jardi (140 metara) južno od „brega 123“. Oko i iza grebena, Edson razmešta pet četa. Svi japanski napadači treba da pređu preko „brega 80“, i moraju da napreduju preko 400 jardi (370 metara) brisanog prostora do pozicije marinaca na „bregu 123“. Sa svega nekoliko sati slobodnih za pripremu odbrambene linije, marinci su uspeli da naprave samo osnovna i plitka utvrđenja. Takođe, marinci su imali malo municije, sa svega jednom ili dve bombe po marincu. Vandegrift naređuje rezervnim snagama, koje je činio 2. bataljon, 5. puka marinaca, da se pokrenu i zauzmu pozicije odmah iza Edsonovih trupa. Dopunski, jedna baterija haubica 105 mm, je pomerena na lokaciju sa koje je mogla direkto da puca ka grebenu, a jedna isturena artiljerijska osmatračnica je smeštena među jedinice Edsonove frontalne linije.
Booksa
Booksa (igra riječima s te "buksa") je knjižara i kavana u Martićevoj 14d u Zagrebu, zapravo književni klub vrlo neformalne i opuštene atmosfere.
Bitka za Edsonov greben
Drugi noćni napad
Kasnije tog popodneva, Edson se penje na jedan sanduk sa granatama i obraća se njegovim iscrpljenim trupama, govoreći:
Booksa
Nastala je tako što su tri djevojke, koje su nekad zajedno studirale anglistiku, napustile dobra radna mjesta i krenule u avanturu umjetnosti i prodaje knjiga. Grad Zagreb plaća najam prostora, a zauzvrat se ne toči alkohol, nego samo kava, sokovi, čajevi, kakao i cedevita. Cijene su simbolične. Par večeri svakog tjedna održavaju se književne večeri, promocije, koncerti i od nedavno kvizovi (svakog petka u 19h). Tada se može popiti i pivo, jer su vlasnice zaključile da domaći umjetnici i boemi ne bi preživjeli bez toga.
Bitka za Edsonov greben
Drugi noćni napad
Edsonov govor je “probudio borbeni duh“ kod rejdera i pomogao im u psihičkoj pripremi za očekivanu noćnu akciju.
225p|thumb|left|Karta borbe u noći 13. septebra. Japanski napadi prisiljavaju Edsonove trupe da se povuku u jedan mali perimetar oko „Brega 123“. Po zalasku sunca, 13. septembra, Kavaguči suočava 830 Edsonovih marinaca sa 3.000 ljudi svoje brigade, plus izvestan broj lake artiljerije. Japanski napad je počeo odmah nakon nastupanja mraka, sa jurišem Kokušovog bataljona na rejdersku četu „B“, koja se nalazila na desnom krilu linije marinaca, malo zapadnije od grebena. Snage koje jurišaju, prisiljavaju četu “B“ da se povuče ka „bregu 123“. Pod vatrom artiljerije marinaca, Kokušo pregrupiše svoje snage i nastavlja napad. Bez oklevanja, pokušavajući da uništi druge obližnje jedinice marinaca, čiji je bok u to doba bio nezaštićen, Kokušova jedinica napreduje kroz močvarnu niziju između grebena i reke Lunga, pravcem za aerodrom. Kokušovi ljudi nailaze na jednu hrpu sledovanja marinaca i njihovih porcija. Kako nisu dovoljno jeli prethodna nekoliko dana, prave pauzu da "napune sami sebe" porcijama četa „C“ i „K“. Kokušo naređuje svojoj jedinici da nastavi napad. Oko 03:00 sati, on ih predvodi protiv jedinice marinaca u oblasti severnog dela grebena, u blizini aerodroma. U teškoj bici koja je usledila, Kokušo i približno 100 njegovih ljudi gine, završavajući ovaj napad.
Dotle, Kavagučijev 2. bataljon, pod komandom majora Masao Tamure, priprema njihov plan napada preko „brega 80“, iz džungle južno od grebena. Izviđači marinaca, uočavaju Tamurine pripreme i traže artiljerijsku podršku. Oko 22:00 sata, otvorena je baražna vatra iz 12 haubica 105 mm, na Tamurine pozicije. Kao odgovor, dve čete Tamurinih trupa, oko 320 ljudi, prelazi „breg 80“ sa postavljenim bajonetima, praćeni sobstvenom baražnom vatrom iz minobacača, i bacajući bombe. Tamurin juriš zahvata četu „B“ padobranaca, a takođe i četu „B“ rejdera, potiskujući padobrance sa istočne strane grebena na jednu nižu liniju odbrane. Da bi zaštitio rejdersku četu „B“, Edson im naređuje da se povuku nazad ka „bregu 123".
Japanci napadaju Edsonovo levo krilo odmah nakon što su padobranci zauzeli svoje pozicije, ali su bili ponovo zaustavljeni vatrom iz pušaka, mitraljeza, minobacača i ručnih bombi. Artiljerija marinaca od 105 mm i 75 mm je bila takođe uključenu u odbranu od japanskog napada. Jedan zarobljeni japanski vojnik je kasnije pomenuo da je njegova jedinica bila „istrebljena“ od vatre iz topova marinaca, i da je svega 10% ljudi iz njegove čete preživelo. Od 04:00 sati, nakon što su izdržali više većih japanskih juriša, ponekad i borbu prsa u prsa, kao i snajpersku vatru sa svih strana, Edsonovim ljudima su se pridružile trupe iz 2. bataljona, 5. puka marinaca, koji su pomogli u odbijanju dva veća napada pre zore. Tokom noći, kada se činilo da će Kavagučijeve trupe, mada ne potuno, pregaziti linilu odbrane marinaca, Edson ostaje na položaju oko 20 jardi (18 metara) iza borbene linije marinaca na „bregu123“, bučno bodreći svoje trupe i direktno rukovodi njihovim odbrambenim naporima.
Tokom teških borbi, delovi tri japanske čete, uključujući dve iz Tamurinog i jednu iz Vatanabinog bataljona, prolaze uz ivice linije odbrane marinaca na grebenu, trpeći teške gubitke od vatre marinaca, i stižu do ivice "Fighter One", sporednom putu za aerodrom „Hendersenovo polje“. Kontranapad inžinjerije marinaca zaustavlja prodor jedne japanske čete i prisiljava je na povlačenje. Ostale dve čete čekaju na ivici džungle da im stigne pojačanje, pre napada na nezaštićenu oblast oko aerodroma. Kako pojačanje nije stiglo do njih, obe čete se okreću nazad ka polaznim položajima, južno od grebena, nakon svitanja. Većina preostalog dela Vatanabinog bataljona nije učestvovao u bici, pošto je izgubio dodir sa komandantom tokom noći.
Po izlasku sunca, 14. septembra, džepovi prostalih japanskih vojnika bili su razbacani duž obe strane grebena. Međutim, sa razbijenim Tamurinim bataljonom, koji jeizgubio tri-četvrtine svojih oficira i vojnika, i sa teškim gubicima ostalih njegovih jedinica koje su jurišale, Kavagučijev napad na greben je završen. Oko 100 japanskih vojnika još uvek je bilo prikriveno na južnoj padini „brega 80“, najverovatnije, pripremajući se za još jedan napad na “breg 123“. Sa prvim svetlom, tri američka lovačka aviona sa „Hendersenovog polja“ napada Japance u blizini „brega 80“, i ubija većinu od njih, a preostali preživeli vojnici se povlače u džunglu.
Napadi bataljona "Kuma" i "Oka"
Dok je bitka na grebenu trajala, Kavagučijeve „Kuma“ i „Oka“ jedinice su napale odbranu marinaca sa istočne i zapadne strane Lunga perimetra. „Kuma“ bataljon, pod komandom majora Takeši Mizune, napada jugoistočni sektor perimetra Lunga, koji brani 3. bataljon, 1. puka marinaca. Mizunov napad počinje oko ponoći, sa jednom četom, koja napada kroz artiljerijsku vatru marinaca i uvlači odbranu u borbu prsa u prsa, pre nego što su se preživeli japanski borci povukli. U ovom napadu gine i sam Mizuno. Nakon svitanja, marinci, verujući da je ostatak Mizunovog bataljona ostao prikriven u toj oblasti, šalje šest lakih tenkova da očiste oblast fronta, ispred linije marinaca. Četiri japanska protiv-tenkovska topa od 37 mm, otvara vatru na tenkove, i uništava ili oštećuje tri od njih. Četvrti tenk se skotrljao niz nasip u reku Tenaru, i potonuo je zajedno sa posadom. U 23:00 sati, 14. septembra, preostali deo „Kuma“ bataljona izvodi još jedan napad na pozicije marinaca, ali i ovaj napad je odbijen. Finalni, „slab“ napad, koji „Kuma“ bataljon izvodi u noći 15. septembra, takođe je zautavljen.
Okina jedinica, koja je brojala oko 650 ljudi, napada marince na nekoliko lokacija, zapadne strane Lunga perimetra. Oko 04:00 sati, 14. septembra, dve japanske čete napadaju poziciju, gde se nalazio 3. bataljon, 5. puka marinaca, u blizini obale, ali je napad odbijen uz velike gubitke Japanaca. Jedna druga japanska četa zauzima mali greben koji je bio nešto udaljeniji od mora, ali je zatim bio izložen artiljerijskoj vatri marinaca preko celog dana, koja prouzrokuje velike gibitke Japanaca, pre nego što su se povukli uveče 14. septembra. Ostatak Okine jedinice ne uspeva da pronađe linije marinaca i ne učestvuje u napadu.
Nakon bitke
275p|thumb|left|Mrtvi japanski vojnici leže na grebenu, u blizini „brega 123“, nakon bitke. U 13:05 sati, 14. septembra, Kavaguči odvodi preživele iz njegove uništene brigade, duboko u džunglu, gde oni odmaraju i pružaju prvu pomoć svojim ranjenim, tokom celog dana 15. septembra. Kavagučijeve jedinice dobijaju naređenje da se povuku na zapad, ka dolini reke Matanikau, i spoje sa Okinom jedinicom, šest milja (10 kilometra) marša preko teško prohodnog terena. Kavagučijeve trupe otpočinju sa maršem ujutru 16. septembra. Gotovo svi borci, koji su bili sposobni da hodaju su pomagali u nošenju ranjenih. Kako je marš napredovao, iscrpljeni i gladni borci, koji su zadnji put dobili porciju hrane 14. septembra, počinju da odbacuju svoju tešku opremu, a zatim i naoružanje. Tokom marša, većina od njih pristiže do Okine pozicije kod Kokumbona, pet dana kasnije, a svega polovina od njih je imala svoje naoružanje. Preživeli iz „Kuma“ bataljona, pokušavaju da sleda Kavagučijeve centralne snage, ali se gube i tumaraju po džungli tokom tri nedelje, mučeni glađu gotovo do smtri, pre nego su konačno stigli u Kavagučijev kamp.
Dok su se japanski vojnici pregrupisavali zapadno od Matanikaua, američke snage se prikupljaju kraj obale i ojačavaju njihovu odbranu perimetra Lunga. Dana, 14. septembra, Vandegrift prebacuje još jedan bataljon, 3. bataljon, 2. puka marinaca, sa Tulagija na Gvadalkanal, a 18. septembra, saveznički konvoj dovozi 4.157 ljudi iz 3. privremene brigade marinaca (7. puk marinaca se povećao pomoću dopunskih jedinica) na Gvadalkanal. Ova pojačanja omogućavaju Vandegriftu, počevši od 19. septembra, da formira jednu kompletno povezanu odbrambenu liniju oko perimetra Lunga. Vandegriftove snage, imaju sledeći veći sukob sa Japancima pored reke Matanokao od 23. septembra do 27. septembra i između 6. i 9. oktobra.
Značaj
275p|thumb|desno|Slika koju je naslikao jedan oficir marinaca, pokazuje odbranu marinaca na “bregu 123“ tokom bitke. Dana, 15. septembra, general Harukiči Hjakutake u Rabaulu saznaje o Kavagučijevom porazu, prvi poraz jedne ovakve jedinice carske japanske armije, od početka rata. General prenosi vesti dalje ka carskom generalštabu u Japanu. Na hitnoj sednici, vrh japanske armije i štab mornarice zaključuju da, "Gvadalkanal može da preraste u odlučujuću bitku u ratu." Ishod bitke je uticao na ostale japanske strategijske operacije u drugim oblastima Pacifika. Hjakutake dobija naređenje da pošalje dovoljno trupa i ratnog materijala za proterivanje savezničkih snaga sa Gvadalkanala. Kako nije mogao istovremeno da podrži veliku japansku ofanzivu koja je bila u toku duž Kokodo puta na Novoj Gvineji, Hjakutake, sa odobrenjem generalštaba, naređuje svojim trupama na Novoj Gvineji, koje su bile udaljene oko 30 nautičkih milja od svog cilja – Port Morezbija, da se povuku, pošto je značaj Gvadalkanala bio odlučujući. Japanci više nikad nisu bili sposobni da obnove svoju kampanju ka Port Morezbiju. Prema tome, poraz u bici za Edsonov greben, nije samo doprineo japanskom krajnjem porazu u Gvadalknalskoj kampanji, već takođe i japanskom krajnjem porazu na južnom Pacifiku.
Botulizam
Botulizam ( od - kobasica) je trovanje izazvano botulinskim toksinom, koji proizvodi botulinusov bacil , koji se razvija bez prisustva kiseonika u kobasicama, konzervama i suvomesnatim proizvodima. Otrkio ga je krajem -{XIX}- veka u Gentu Belgijanac E. P. van Ermangem.
The Russia House
The Russia House je špijunski roman britanskog književnika Johna Le Carrea izdan 1989. godine. Radnja se odigrava u doba hladnog rata, a protagonist je Barthollomew Scott Blair, britanski izdavač sa poslovnim vezama u tadašnjem SSSR-u, koji prilikom posjeta moskovskom književnom sajmu dobije priliku da prokrijumčari tajne sovjetske dokumente na Zapad. Naslov romana se odnosi na sjedište odjela britanske tajne službe zaduženo za SSSR.
Roman, jedan od posljednjih napisanih prije pada Berlinskog zida, je sljedeće godine adaptiran u istoimeni igrani film sa Seanom Conneryjem i Michelle Pfeiffer u glavnim ulogama.
Mantini, Chieti
Mantini je naselje u Italiji u provinciji Chieti, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 82 m.
Personal Effects
Personal Effects je američki igrani film snimljen 2009. godine u režiji Dejvida Holandera sa Eštonom Kučerom u glavnoj ulozi. Scenario se temelji na knjizi Rika Mudija, a radnja je smeštena u mali grad, gde se protagonist, vrhunski sportista, vraća kako bi pomogao majci da se emocionalno oporavi od brutalnog ubistva sestre.
776. pne.
thumb|Olimpija, mjesto održavanja Prve Olimpijade, na ilustraciji iz 1831. godine
Auradou
Uradu je naselje i opština u jugozapadnoj Francuskoj u regionu Akvitanija, u departmanu Lot i Garona koja pripada prefekturi Vilnev sir Lot.
Michael Rosenbaum
Michael Rosenbaum je američki glumac rođen 11. jula 1972. godine u Oceanside-u, New York. Njegova najpoznatija uloga je uloga Lexa Luthora u televizijskoj seriji Smallville. Također je posudio glas liku Wally West, koji je ustvari The Flash, u animiranoj seriji Justice League.
Allison Mack
Allison Mack (Alison Mak) (rođena 29. jula 1982. godine) je njemačko-američka filmska i televizijska glumica. Rođena je u Preezu, u Njemačkoj, ali se preselila u SAD, kada je imala dvije godine. Kada je imala sedam godina, počela je pohađati The Young Actors Space školu u Los Angelesu. Igrala je ulogu Chloe Sullivan u WB-ovoj seriji Smallville. Ona i zvijezda serije, Kristin Kreuk, su postale veoma bliske prijateljice.
Vignone, Verbano-Cusio-Ossola
Vignone je naselje u Italiji u provinciji Verbano-Cusio-Ossola, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 919 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 476 m.
Brenta
Rijeka Brenta je 174 km duga rijeka u sjevernoj Italiji, koja teče od svog izvora u Trentino-Alto Adige do svog ušća u Venetu.
Za vrijeme antike, rijeka je nosila ime Medoacus (starogrčki: Mediochos, Μηδειοχος) te se je neposrednoj blizini Padove račvala u dvije rijeke; Medoacus Maior (Veliki Medoacus) i Medoacus Minor (Mali Medoacus). Rijeka je izmjenila svoj tok u ranom srednjem vijeku, a kroz njeno korito u Padovi počela je teći rijeka Bacchiglione.
Brenta je 174 km duga rijeka, čiji je vodotok prvi put kanalizan još u XVI. stoljeću kada je izgrađen dugi kanal od mjesta Stra (Padova) do Jadranskog mora, zaobilazeći tako Venecijansku lagunu. Drugi kanal, često zvan Riviera del Brenta, napravljen je da spoji vodenim putem Veneciju i Padovu (drugi po veličini i važnosti grad Mletačke Republike).
Rijeka Brenta, a osobito njezin kanal Riviera del Brenta, ubrzo je postao vrlo važna prometnica, uz njegove obale podignute su brojne impozantne vile. Od svih tih vila, samo su tri dostupne javnosti: Villa Foscari, Villa Widmann - Foscari i Villa Pisani.
Kod grada Bassano del Grappa, rijeka je premošćena 1569. drvenim natkrivenim mostom kog je projektirao Andrea Palladio, zvanim Ponte Vecchio (Stari most), ili Ponte degli Alpini (Alpski most).
Brodovi na rijeci
Venecijanski plemići, su za plovidbu duž kanala koristili specifičnu vrstu broda zvanu Burchiello. Teret se prevozio teglenicama zvanim Burci.
Marko Veselica
Marko Veselica (Glavice kraj Sinja, 9. siječnja 1936. – Zagreb, 17. veljače 2017.), jugoslavenski i hrvatski političar i ekonomist. God. 1959. diplomirao je na Ekonomskom fakultetu u Zagrebu, gdje je od 1962. radio kao asistent, a 1967. doktorirao disertacijom Društveno-ekonomska priroda odnosa između privrednog i obrazovnog sistema u Jugoslaviji (1966). U zvanje docenta izabran je 1967.
Prvi put je postao poznat za vrijeme MASPOK-a, kada je iznosio radikalne političke i ekonomske stavove zbog kojih je, zajedno sa Šimom Đodanom, 1971. izbačen iz SKH nekoliko mjeseci prije sjednice u Karađorđevu. Zbog svojih aktivnosti je postao predmetom kaznenog progona jugoslavenskih vlasti, te je u zatvoru proveo 11 godina. Zbog toga je uživao reputaciju »hrvatskog Mandele«.
God. 1989. bio je jedan od osnivača Hrvatske demokratske zajednice (HDZ), no već je 1990. zajedno s bratom Vladimirom i Ivanom Gabelicom osnovao Hrvatsku demokratsku stranku (HDS). Ujedinjenjem HDS-a i Hrvatske kršćanske demokratske stranke (HKDS) stvorena je Hrvatska kršćanska demokratska unija (HKDU), a Veselica je bio njezin prvi predsjednik (1992–2001). Na listi HKDU-a bio je izabran za zastupnika u Hrvatskom saboru (1995–2000).
Umro je 17. veljače 2017. u Klinici za infektivne bolesti »Dr. Fran Mihaljević« u Zagrebu.
Seminary, Mississippi
Seminari je grad u američkoj saveznoj državi Misisipi.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 314, što je 21 (-6,3 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Stanfordski zatvorski eksperiment
Stanfordski zatvorski pokus (engleski Stanford prison experiment) je psihološki pokus kojeg je 1971. na Sveučilištu Stanford proveo Philip George Zimbardo. Svrha je bila studija učinaka koji se javljaju nakon što se netko preuzima ulogu stražara ili zatvorenika u zamišljenim zatvoru koji se je nalazio na fakultetu.
Svrha
Istraživači su pokuson istraživali pitanje što se događa ljudima u zlim okolnostima i kako se mjenja karakter stražara i zatvorenika. Rezultati eksperimenta bili su šokantni. Situacija u imaginarnom zatvoru samo nakon nekoliko dana postala toliko nepodnošljivo da je eksperiment koji je bio izvorno zakazan za dva tjedna, prekinut nakon šest dana.
Speranza, Latina
Speranza je naselje u Italiji u provinciji Latina, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 29 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 33 m.
I Could Never Be Your Woman
I Could Never Be Your Woman je američki igrani film snimljen 2008. u režiji Amy Heckerling. Po žanru je romantična komedija, a radnja prikazuje sredovječnu ženu koja se zaljubljuje u mladića, dok istovremeno njena kćerka proživljava prva ljubavna iskustva.
Zagrebačka grkokatolička konkatedrala
Konkatedrala Sv. Ćirila i Metoda na Gornjem Gradu u Zagrebu, je drugostolna crkva Križevačke biskupije i župna crkva grkokatoličke župe Sv. Ćirila i Metoda u Zagrebu. Pripada Žumberačkom Vikarijatu Križevačke biskupije. Projektirao ju je poznati arhitekt Hermann Bolle u historicističkom stilu. Nalazi se u u Ćirilometodskoj ulici, između Kule Lotrščak i Trga svetog Marka.
I Could Never Be Your Woman
U Srbiji je prikazan pod naslovom Nikada neću biti tvoja.
Zagrebačka grkokatolička konkatedrala
Sadašnja crkva
Konkatedrala sv. Ćirila i Metoda izgrađena je po nacrtu Hermana Bollea u neobizantskom stilu historicizma. U crkvi su i vrijedne slike Ivana Tišova. Ikone na ikonostasu izradili su E.A. Bučevski i prof. Nikola Mašić. U zvoniku crkve koji je visine 50 m nalaze se tri zvona: najveće teško 782 kg posvećeno je sv. Ćirilu i Metodu, srednje težine 395 kg posvećeno je Presvetoj Bogorodici i najmanje teško 230 kg posvećeno je sv. Vasiliju. Crkva posjeduje dragocjeni križ za tetrapod, kivot i dvije plaštanice, te umjetnički izrađen komplet ripida za križem.
Mediala — kob dva merila
Mediala — kob dva merila je dokumentarni TV esej autora Slobodana Ž. Jovanovića u trajanju od 40 minuta, a u proizvodnji Radio-televizija Srbije 1993. godine.
U emisije je prikazana i slika koju su slikali svih „dvanaestorica“ zajedno i koja predstavlja vizuelni identitet ideje „Mediale“, a koju je svih ovih godina čuvala Olja Ivanjicki.
The Russia House (film)
The Russia House (tradicionalno prevođen kao Ruska kuća) je američki igrani film snimljen 1990. u režiji Freda Schepisija sa Seanom Conneryjem i Michelle Pfeiffer u glavnim ulogama. Po žanru je špijunski film i temelji se na istoimenom romanu Johna Le Carrea. Protagonist je britanski izdavač koji u sumrak hladnog rata bude uvučen u nadmudrivanje KGB-a i zapadnih obavještajnih službi.
The Russia House, čiji su producenti uživali blagodati nove politike glasnosti, je bio drugi po redu američki igrani film snimljen na autentičnim lokacijama u tadašnjem SSSR-u, odnosno posljednji prije raspada te države.
Reditelj Fred Skepisi je bio nominovan za Zlatnog medveda na Berlinskom filmskom festivalu, a Fajferova za Zlatni globus za najbolju glavnu glumicu.
2CB-Ind
2CB-Ind je organsko jedinjenje, koje sadrži 12 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 286,165 Da.
Encefalitis
Encefalitis je akutna zapaljenje mozga (latinski encefalan). Upali nervnog tkiva može se pridružiti i upala moždanih opni - meningoencefalitis, a ako bolest istovremeno obuhvati kičmenu moždinu, nastaje encefalomijelitis. Simptomi su glavobolja, groznica, zbunjenost, dremljivost, i zamor. Poodmakli i ozbiljniji simptomi su epileptički napadi ili konvulzije, tremor, halucinacije, i gubitak memorije.
Uzroci
Zapaljenske promene mozga mogu izazvati različiti izazivači. Kao najčešći uzročnici encefalitisa navode se virusi (varicella-zoster virus, herpes simpleks-1 i 2, enterovirusi, rubela, Epštajn-Bar, adenovirusi i cimatogalo, influenca i dr.). Pored virusa kao uzrokovači se mogu identifikovati hlamidije, rikecije, bakterije, protozoe, gljivice, različiti toksini, alergeni, radioaktivni zraci.
Iako brojni toksini, alergeni, radioaktivni zraci, bakterije, gljive i paraziti mogu biti uzročnici meningoencefalitisa, dogovoreno je da se tim terminom označavaju samo oni prouzrokovani virusima. Uglavnom se akutne virusne bolesti koje zahvataju centralni nervni sistem mogu klasifikovati kao: Do danas je već otkriveno i izolovano više od četrdeset virusa odgovornih za upale centralnog nervnog sistema i neki od njih pokazuju često karakteristike vrlo specifične za sezonske i geografske prilike.
Simptomi
Simptomatologija encefalitisa je sve samo ne jednoobrazna, uzevši u obzir različite odgovorne uzroke i zavisno od pogođenih područja mozga. Pospanost je jedan od najkarakterističnijih simptoma u većini slučajeva ipak ovaj simptom nije konstantan, čak je štaviše u nekim slučajevima umesto letargije prisutna uporna nesanica sa psihomotornom uznemirenošću. Promenljivost kliničke slike dovela je do razlikovanja više različitih oblika, zavisno od prevladavanja ovog ili onog simptoma: okuloletargični, hiperkinetski, amiostatsko-akinetički, mioklonički oblik, oblik sa horejom, konfuzni, eriferni itd. Klinička slika u najčešćem obliku, okuloletargičnom je obeležena sa tri osnovna simptoma: temperatura sa pratećom glavoboljom, pospanost (ili inverzija ritma sna), paraliza očnih mišića.
Temperatura
Obično temperatura nije jako povišena i traje kratko. Mogu joj prethoditi predznaci u obliku opšte slabosti, apatije, poremećaja apetita, glavobolje, blage upale ždrela, katkad blagi meningealni simptomi (blaga ukočenost vrata). Katkad se vrućica uopšte ne javlja, češće se zadržava u okviru granica od 37-38 °C u toku nekoliko dana a zatim iznenadno prestaje. U nekim slučajevima temperatura može biti i jače povišena, sa nepravilnim sniženjima. U posebno teškim i smrtonosnim slučajevima temperatura ostaje visoka za vreme čitavog kratkog trajanja bolesti; ređe traje i nekoliko sedmica, a tada je kontinuiranog karaktera i blago je povišena. Vrućica je često udružena sa glavoboljom, koja je obično difuzna, pogoršavajuća i nije jako intenzivna.
Poremećaji ritma sna
Spadaju u najkarakterističniji simptom bolesti. Obično se radi o kontinuiranoj sanjivosti (somnolenciji) ili o nenormalnoj potrebi za snom (hipersomniji), katkad o pravoj letargiji, a sve to može trajati različit broj dana, i čak nekoliko sedmica ili koji mesec. U najblažim slučajevima, kod obične somnolencije ili hipersomnije, čovek se može lako probuditi, on odgovara, obavlja normalne vegetativne funkcije, ali vrlo lako opet zaspi ako se ne podstiče spoljnim nadražajima. Često zaspi čim sedne, koji put čak i dok jede. U najtežim slučajevima letargije san je dublji i duži, a intenzivnim nadražajima bolesnik se može probuditi tek na nekoliko trenutaka. Retko je ali ne i izuzetno da se letargija razvije sve do kome, za vreme koje bolesnik ne može da kontroliše stolicu i mokrenje, ne hrani se i iz koje se ne budi čak ni uz stalne nadražaje. Koji put je somnolencija periodična ili se javlja u vidu napada. U mnogim slučajevima se somnolencija manifestuje samo tokom dana, dok je noću bolesnik nemiran i ne uspeva da zaspi: nastaje inverzija ritma sna. U tim slučajevima dnevna hipersomnija ima oznake somnolencije ili letargije, nikad prave kome. Katkad se hipersomnija uopšte ne javlja, već se javlja agripnija, tj. uporna nesanica noćna i dnevna, koja može trajati i mnogo dana. Agripnija je u tim slučajevima udružena - posebno tokom noći - sa nemirom, katkad sa pravom psihomotornom uznemirenošću.
Poremećaji mišića pokretača oka
Čine ih ptoza (spušten kapak) i strabizam (razrokost) sa diplopijom (dvostruka slika). Ptoza je nekih puta samo prividna: jednostavan pad kapaka izazvan somnolencijom; ali nije retko da se nakon buđenja bolesnika primeti da on nije u stanju da potpuno podigne kapke. Oftalmoplegije (paralize mišića oka) su obično nepotpune. Kao posledica javlja se divergentni strabizam, ređe konvergentni i stoga se javlja prisustvo dvoslika. Oftalmoplegije su prolazne; obično traju nekoliko dana ili koju sedmicu, paralelno sa hipersomnijom. Ostali moždani nervi pogođeni su sa znatno manjom učestalošću. Katkad se pojavi pareza facijalisa, unilateralna ili bilateralna; ređe smetnje kod gutanja, glasanja (fonacije), žvakanja. Paralize udova se javljaju samo u izuzetnim slučajevima i obično nisu teške. Znatno su češći poremećaji mišićnig tonusa.
Poremećaji mišićnog tonusa
Sastoje se ponekad od hipotonije, ili ponekad od hipertonije ekstrapiramidnog karaktera, potpuno slične onoj kod parkinsonove bolesti. Parkinsonov sindrom može se javiti nakon akutne epizode, koji put i sa razmakom od nekoliko meseci ili godina, ali u nekim slučajevima u tzv. amiostatsko-akinetičkom obliku, javlja se već od početka. Svi voljni pokreti su usporeni (bradikinezija), mimika lica je nešto rigidnija, glas je monoton, mišićni tonus je pojačan i plastičnog je karaktera, vrlo su očiti refleksi fiksacije, katkad se javlja prava katalepsija (ukočenost).
Psihičke smetnje
Gotovo uvek se pojavljuju u akutnoj fazi bolesti osim možda u slučajevima u kojima je akutna epizoda toliko siromašna simptomima da čak prođe neopaženo. U najblažim oblicima se psihičke smetnje ograničavaju na blagu otupljenost, apatiju, nedostatak inicijative, usporenje ideja; ali se u drugim slučajevima prepoznaju u obliku anksioznog nemira koji se može razviti sve do teške psihomotorne uznemirenosti, sa konfuznim stanjem demencijskog tipa sa haotičnim delirijumima i halucinacijama ili sa afektivnom depresijom, stuporom, psihomotornim arestom.
Znaci zahvaćenosti perifernog nervnog sistema
Radi se o trnjenjima, o neuralgijskim bolovima koji zahvataju različite delove tela, o bolovima pri pritisku na nervna stabla ili pri njihovom istezanju. Često se primećuju i smetnje na nivou vegetativne sfere i drugih organa. Visokim temperaturama se katkad može i pridružiti herpes usana. Češći su poremećaji sekrecije: znojenje, pojačano izlučivanje loja, lučenje pljuvačke.
Analize
Analiza moždano-moždinske tečnosti (cerebrospinalnog likvora)može dati informacije o prisustvu i razvoju bolesti. Ponekad virus odgovoran za bolest se može izolovati i identifikovati iz krvi ili ređe iz likvora. Vrlo često je likvor povišenog pritiska i ima povćan nivo proteina. Često se nailazi na povećanje broja limfocita, a u nekim slučajevima se već od samog početka bolesti vide ćelije bele loze sa jedrima različitih oblika (polimorfonukleari).
Herpetički encefalitis
Herpetički encefalitis je najčešći oblik akutnog virusnog encefalitisa na Zapadu i posebno u našim krajevima; incidencija je 1-3 slučaja na milion osoba godišnje, posebno kod mladih ispod 20 godina i odraslih iznad 40 godina starosti; javlja se u svim razdobljima godine i nije ograničen na specifično geografsko područje. Odgovoran za infekciju koja može biti primarna i sekundarna, je virus Herpes virus 1 (HSV-1); virus HSV- 2 sa druge strane će izazvati neminovno smrtonosni encefalitis novorođenčadi, zbog infekcije prilikom prolaska kroz porođajni kanal dok će kod odraslih osoba izazvati meningitis. Kliničke manifestacije su tipa akutnog ili subakutnog sindroma sa glavoboljom, temperaturom, poremećajima ponašanja, grčevima, stuporoznim stanjem i komom. Tipične lezije nalaze se na nivou čeonobazalnog i slepoočnog režnja, što se dobro vidi na CT-u mozga.
Encefalitisi izazvani arbovirusima
[[Komarac, prenosnik encefalitisa|left|thumb|180px]] Ovi virusi na čoveka prelaze ujedom komarca ili krpelja. Između više od 400 arbovirusa koji su prisutni u različitim životinjskim zajednicama (ptice, sisari, glodari) bar stotinak može izazvati bolest kod čoveka. Kruženje tih virusa često je u tropskim krajevima, u kojima se kod oko 90 procenata odraslih ljudi mogu naći antitela protiv jednog ili više arbovirusa. Encefalitisi izazvani arbovirusima u načelu se javljaju leti i ujesen. Klinička simptomatologija je vrlo promenljiva, najviše zavisi od tipa uzročnog virusa i od starosne dobi obolele osobe. Pojavi encefalitičkih komlikacija su najizloženija deca i odrasli u dobi iznad 50 godina.
Prevencija
Preventivno delovanje se sastoji iz sprečavanja nastanka bolesti koje mogu dovesti do encefalitisa. Vakcinacijom (imunizacijom) može se sprečiti onaj encefalitis koji prati dečje zarazne bolesti. Takođe, one vrste encefalitisa čiji se uzročnici prenose komarcima, sprečavaju se suzbijanjem komaraca ili zaštitom od njihovih uboda. Upala mozga sama po sebi nije zarazna, ali bilo koji od različitih virusa koji je uzrokuju može se prenositi sa osobe na osobu, zbog toga osobe smanjenog imuniteta i deca treba da izbegavaju kontakte sa osobama obolelim od encefalitisa.
Lečenje
Procenjuje se efikasnost disanja i cirkulacije i po potrebi primenjuje se kardiopulmonalna reanimacija, zatim se bolesnik hitno transportuje u bolnicu. Lečenje encefalitisa je veoma kompleksno i isključivo se sprovodi u centrima za intenzivnu negu i respiratornu reanimaciju.
Kod encefalitisa uzrokovanih poznatim bakterijskim uzročnicima (lues, borelioza) treba primeniti specifičnu antibiotsku terapiju. Ne postoji puna saglasnost o korisnosti kortikosteroida u lečenju cerebralnog edema kod encefalitisa. U veoma teškim slučajevima sa velikim edemom mozga, pored kortikosteroida treba primeniti i drugu antiedematoznu terapiju. Za tu svrhu koristan je manitol. Vertiginozne smetnje se mogu kupirati ampulama klometola.
Primena antivirusnih lekova opravdana je u slučajevima sa dokazanom virusnom etiologijom. Aciklovir se smatra lekom izbora u lečenju Herpes simplex i Varicela zoster virusne infekcije.
Kod bolesnika sa konvulzijama treba primeniti fenobarbiton natrijum, diazepam ili midazolam. Ekstrapiramidene hiperkinezije leče se haloperidolom ili hlorpromazinom. U slučaju psihomotornog nemira treba primeniti haloperidol, klozapin ili hlorpromazin i druge neuroleptike.
Kod većine bolesnika, naročito onih sa poremećajem svesti treba dati antibiotike širokog spektra radi zaštite od sekundarnih infekcija. Za snižavanje povišene temperature koriste se antipiretici. Ukoliko bolesnik nije u stanju da uzima hranu i tečnost na usta, treba davati infuzije fiziološkog rastvora, glukoze i natrijum-hlorida u dovoljnim količinama. Posle nekoliko dana mora se pribeći hranjenju pomoću nosno-želudačne sonde. Nega bolesnika usmerena je na mere protiv dekubitusa i sprečavanje respiratorne i urinarne infekcije. Većina lečenih obolelih se potpuno oporavi od bolesti. U malom broju slučajeva, usled oticanja mozga mogu nastati trajne posledice, poput teškoća sa učenjem, problemi u govoru ili motorni poremećaji.
Motorne slabosti se moraju što pre lečiti fizikalno, a govorni defekti logopedski.
Betsileo
Betsileo (što na malagaškom znači brojni nepobjedivi ) su jedan od naroda Madagaskara, treći po veličini sa 2 417 000 pripadnika (12.1 % stanovnika Madagaskara), koji žive na jugu centralne madagaskarske visoravni.
Historija
thumb|left|200px|Karta rasprostranjenosti [[Malgaši|malgaških etničkih grupa]] Tokom srednjeg vijeka Betsileji su živjeli podjeljeni u brojne male plemenske klanove, i bili česte žrtve lova na robove arapskih i evropskih trgovaca robljem. Po njihovoj usmenoj tradiciji, postojala su čak četiri njihova plemenska kraljevstva u 17. vijeku; Fandriana, Fisakana, Manandriana i Isandra, njih je uspio ujediniti krajem 18. vijeka kralj Andriamanalimbetani iz Isandre.
Merinski kralj Radama I. uspio ih je pokoriti početkom 19. vijeka. On je od grada Fianarantsoa napravio administrativni centar, iz kojeg je upravljao sa centralnim i južnim klanovima Betsileja i uklopio ih u svoje Kraljevstvo Merina kao Provinciju Betsileo. Njihove sjeverne krajeve, uklopio je u merinsku Provinciju Antsirabe. .