cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krimske bitke
Tok borbi
Nakon što je potpisala ugovor o vječnom miru s Poljskom 1686., Carska Rusija postala je član protu-turske koalicije Svete lige (Austrija, Mletačka Republika i Poljsko-Litavska Unija) kojoj je cilj bio protjerivanje Turaka na jug, nakon njihovog poraza u Beču 1683. (glavni dobitak ovog rata bio je oslobođenje ponajviše Mađarske iz okova osmanske vladavine). Rusiji je dopao zadatak 1687. da pošalje vojsku do omanske utvrde Perekop i da odbaci Krimske Tatare unutar njihova poluotoka.
Prva ofenziva na Krim
Carska Rusija skupila je armiju od oko 132.000 vojnika, koja je 2. maja 1687., krenula iz Ohtirke (današnja Ukrajina) na čelu s knezom Vasilijem Golicinom prema Krimu. Njima su se 30. maja pridružili Kozaci s lijeve obale Dona, hetmana Ivana Samojloviča (oko 50.000 ljudi) na ušću rijeke Samora gdje Dnjepar skreće prema jugu. Usred ljetnih stepskih vrućina, 180.000 ljudi, 20.000 kola i 100.000 konja, krenulo je nizvodno uz istočne obale Dnjepra. Tako velika masa ljudi, stoke i kola mogla se kretati samo po 10 km dnevno. Kad su Rusi stigli do rijeke Konskije Vodi, zapadne pritoke Dnjepra, ustanovili su da su Tatari zapalili stepu (a oni su planirali stepskom travom hraniti svoje konje). Nakon nekoliko dana marširanje preko spaljene zemlje, njihovi konji bili su potpuno iscrpljeni, uz to oskudjevali su s vodom. Tako da su se 17. juna odlučili vratiti ne dospjevši do svog konačnog odredišta Perekopa. Zbog toga je knez Vasilij Golicin smjenio Ivana Samojloviča, a na njegovo mjesto postavio Ivana Mazepa.
Al-Alaq
thumb|right|Egipatska kaligrafija prvih stihova sure al-Alaq
Krimske bitke
Prva ofenziva na Krim
Rusi su 1688. godine izgradili vrlo modernu utvrdu Novobogoroditskoje na rijeci Samora u blizini srušene poljske utvrde Kodak na mjestu gdje Dnjepar skreće prema jugu.
Al-Alaq
Sura al-Alak (العلق; Sūrat al-ʿAlaq; "Ugrušak"), je 96. sura ili poglavlje Kurana. Sastoji se od 19 ajeta (stihova ili "znakova"), u prema islamskoj predaji je objavljena u Meki kraj pećine Hira. Ponekad se zove i Sura al-Ikra (إقرا, Sūrat al-Iqrā; "Čitaj").
Krimske bitke
Druga ofenziva na Krim
Knez Vasilij Golicin bio je planer i za drugu ofenzivu na Krim 1689. Na osnovu neslavnih iskustva iz prve ofenzive, mislio je da je glavni uzrok njegova neuspjeha bio u tom što je ofenziva iz 1687. počela prekasno usred ljetnih vrućina i da je zbog toga sporo napredovao kroz stepu. Zato je novi pohod otpočeo već u februaru 1689, glavninu njegove armije činili su ovaj put Moskovljani sa 117 446 vojnika i 350 topova. Njima su se 20. aprila pridružili kod utvrde Novobogoroditskoje, Kozaci sa nekih 30.000 – 40.000 ljudi pod komandom novog hetmana Ivana Mazepa. I ta armija kretala se istom rutom, kao i predhodna iz 1687., ali je marširala u šest odvojenih kolona i bila puno brža. Do 3. maja dospjela je do mjesta gdje se prva ekspedicija iz 1687. okrenula natrag. Već 15. i 16. maja napali su ih Krimski Tatari, kod mjesta Zelenaja i Černaja dolina. Tatari su napadali snažno i dobro, ali su se morali povući zbog ruske artiljerije. Ekspedicioni korpus je 20. maja stigao do Krimske utvrde Perekop.
Al-Alaq
Većina muslimana vjeruje da je prvih pet ajeta ove sure predstavljaju prve riječi Kurana koje su objavljene proroku Muhamedu.
Krimske bitke
Druga ofenziva na Krim
Golicina je upašilo kad je vidio da je sva trava na tom području bila spržena, i činjenica da nema izvora pitke vode sjeverno od poluotoka, zbog tog je držao da neće moći dugo opsjedati utvrdu Perekop. Njegova slijedeća muka je bio jarak oko utvrde od 7 km koji su Tatari iskopali, činilo mu se nemogućim kroz taj jarak provući svoju artiljriju. Tako da je slijedećeg dana knez Golicin naredio povratak svoje vojske.
Al-Alaq
Prijevod
U ime Allaha, Milostivog, Samilosnog! 1. Čitaj, u ime Gospodara tvoga, koji stvara,*
Krimske bitke
Rezultat
Krimske ofenzive iz 1687. i 1689. godine, djelomično su preusmjerile neke od osmanskih snaga u korist saveznika iz Svete lige. Međutim ruska vojska nije postigla svoj krajnji cilj, stabiliziranje južnih granica Rusije. Neuspješan ishod ove kampanje bio je jedan od razloga rušenja carice Sofije Aleksejevne.
Obična osa
Obične ose (Vespula vulgaris) su vrsta kukaca iz porodice osa, roda Vespula. Obične ose su, uz vrstu njemačkih osa (Vespula germanica), najčešća vrsta osa u Srednjoj Europi.
Al-Alaq
Prijevod
2. stvara čovjeka od ugruška!
Obična osa
Izgled
Matice običnih osa duge su do oko 20 mm. Radnice su s oko jedanaest do četrnaest milimetara dosta manje. Trutovi su veliki od trinaest do sedamnaest milimetara. Od njemačkih osa obične ose razlikuju se uzorkom na glavi.
Al-Alaq
Prijevod
3. Čitaj, plemenit je Gospodar tvoj,
Obična osa
Izgled
Dok njemačka osa ima na čeonom dijelu glave jednu do tri u obliku pruga složene linije crnih točkica ili jednu malu, ravnu crnu prugu, na istom dijelu glave običnih osa nalazi se široka crna pruga koja se prema dnu još malo širi. Crno-žuti uzorak na tijelu obje vrste je vrlo varijabilan, i ne pomaže u određivanju vrste.
Al-Alaq
Prijevod
4. koji poučava peru,
Obična osa
Ishrana
thumb|Obična osa na otpaloj voćki Odrasle životinje hrane se gotovo isključivo nektarom i drugim slatkim biljnim sokovima, dok larve hrane kašom sažvakanih kukaca ili drugih životinjskih bjelančevina. Obične ose u potrazi za vlastitom hranom često nađu kolače ili druge slatke ljudske namirnice, i samo ih se teško može otjerati.
Gradnja gnijezda
Od sredine travnja sreću se oplođene kraljice kako traže hranu i mjesto za gradnju gnijezda. U to vrijeme joj kao izvor hrane služi na primjer nektar cvjetova vrba. Nakon oko dva do tri tjedna hranjenja i potrage za mjestom za gnijezdo, na nekom tamnom, zaštićenom mjestu matica gradi gnijezdo od sažvakanih celuloznih vlakana.
Al-Alaq
Prijevod
5. koji čovjeka poučava o­nome što ne zna.
Obična osa
Gradnja gnijezda
Matice gnijezda često smještaju u podzemna staništa glodavaca da bi ih se kasnije, s rastom legla, povećavalo. No, i niz drugih tamnih mjesta i šupljina na zgradama ose koriste za gradnju gnijezda. Početno gnijezdo ima samo deset do dvadeset stanica pričvršćenih otvorom prema dole na "krov" gnijezda i zaštićeno okruglom ovojnicom.
Osnivanje "društva"
thumb|250px|Radnice dograđuju podzemno gnijezdo thumb|250px| ♂ Matica u svaku stanicu polaže po jedno jajašce koje odmah nakon polaganja oplođuje spermijima iz vrećice koju nosi sobom od zadnje jeseni. U ovom razdoblju matica je prepuštena sama sebi pa gradnju gnijezda i brigu za podmladak obavlja sama. Hrani larve kašom od sažvakanih kukaca, koje nakon hranjenja ispuštaju kapljice tekućine sa šećerom čime se matica hrani, a larvama je jedini način ispuštanja tekućine. Tek kratko vrijeme prije nego što se zakukulji ličinka izbacuje izmet. Time se sprečava razvoj gnjiloće legla zbog prljanja gnijezda izmetom. Matica luči feromone što je razlog da se iz larvi ne razvijaju nove ženke sposobne za rasplod, nego neplodne radnice na koje matica prenosi dograđivanje gnijezda i brigu o hranjenju i njezi larvi. Nakon toga, matica se brine još samo o polaganju jaja novih generacija. Radnice grade stanice u više vodoravnih redova.
Al-Alaq
Prijevod
6. Uistinu, čovjek se uzobijesti
Obična osa
Osinje društvo
Broj a time i veličina društva brzo raste i u pravilu broji oko 3.000 do 4.000 jedinki. Vrlo velika društva mogu brojati i do 10.000 jedinki, a u ekstremnim slučajevima čak do 50.000.
U osinjem društvu posao je podijeljen. Tako se individue bave ili gradnjom gnijezda, ili čišćenjem stanica, hranjenjem larvi, brigom o matici ili nabavkom hrane. Skrb o podmlatku kod njih je jednako intenzivna kao kod pčela.
Al-Alaq
Prijevod
7. čim se neovisnim osjeti,
Obična osa
Osinje društvo
Zbog smanjene količine izlučenog feromona i dobre skrbi o larvama, u kasno ljeto ili jesen iz njih se razvijaju plodne ženke koje isto polažu jaja, no kako se nisu parile, iz tih neoplođenih jaja razvijaju se mužjaci (trutovi) koji nakon što se pare s plodnim ženkama, ugibaju. Kako bi se izbjeglo nepoželjno parenje sa srodnicama, trutovi napuštaju leglo i traže plodne ženke iz drugih društava.
Propast i novi početak
U kasnu jesen stara matica ugiba, a nakon toga osinja zajednica se raspada. Kad počnu hladnoće, zadnje radnice iz stare zajednice ugibaju. Samo oplođene mlade matice traže zaštićene zaklone. U odgovarajućem zakloništu provode zimu u zimskoj ukočenosti. Slijedećeg proljeća mlada matica zasniva novo društvo gradnjom novog gnijezda na odgovarajućem mjestu i podizanjem prve generacije radnica.
Al-Alaq
Prijevod
8. a Gospodaru tvome će se, doista, svi vratiti!
Obična osa
Napad i obrana
Za savladavanje i paraliziranje mogućeg plijena ili za obranu od mogućeg napada na gnijezdo, ose koriste svoj žalac koji, za razliku od pčelinjeg nema kukicu, pa se zbog toga može višekratno koristiti i pri tome ubrizgavati otrov. Refleks ubadanja nastavi postojati i kod već uginule životinje.
Al-Alaq
Prijevod
9. Vidje li ti o­noga koji brani*
10. robu da molitvu obavi?
Obična osa
u odnosu na čovjeka
Ubodeno mjesto treba odmah pregledati i odmah staviti hladan oblog, najbolje od leda koji se otapa unutar maramice ili krpe. Nakon 10-ak minuta, oblog se može skinuti i pregledati ubod te ukoliko je ostao dio žalca treba ukloniti.
u odnosu na ekološku ravnotežu
Ranih osamdesetih godina 20. stoljeća nehotice su na Novi Zeland donesene prvo njemačke ose, a nešto kasnije i obične ose. Kako tamo ne postoje prirodni neprijatelji ovih osa, a pored toga je i u nekim područjima klima topla cijelu godinu, obe vrste osa su se u novoj domovini strelovito razmnožile. Pri tome je do sad obična osa gotovo potpuno potisnula njemačku osu, koja je stigla u Novi Zeland prije nje. Obična osa na Novom Zelandu tvori kolonije s više od 100.000 jedinki i pored toga na posebno agresivan razbojnički način druge kukce koje mogu savladati. Time je postala velika opasnost za tamošnji osjetljiv ekosustav. Ako se ne nađe učinkovita metoda za njihovo obuzdavanje ili čak i eliminiranje, prijeti opasnost da nepovratno naruše ekološku ravnotežu Novog Zelanda.
Tuthalija I
Tudhaliya I (ponekad navođen kao Tudhaliya II ili čak Tudhaliya I/II) bio je vladar Hetitskog Carstva (Novo kraljevstvo) 1430. pne.–1400. pne..
Al-Alaq
Prijevod
11. Reci mi ako o­n misli da je na Pravome putu,
12. ili ako traži da se kumirima moli,
13. reci mi, ako o­n poriče i glavu okreće -
14. zar o­n ne zna da Allah sve vidi?
15. Ne valja to! Ako se ne okani, dohvatićemo ga za kiku,
16. kiku lažnu i grješnu,
17. pa neka o­n pozove društvo svoje -
18. Mi ćemo pozvati zebanije.*
19. Ne valja to! Ti njega ne slušaj, već molitvu obavljaj i nastoj da se Gospodaru svome približiš!
Tuthalija I
Postavljanje rednih brojeva iza imena hetitskih vladara po imenu Tudhaliya uvijek je predstavljalo problem. Postojala je ličnost iz hatskog perioda po imenu Tudhaliya koja je mogla, ali nije morala biti kralj. Ostale kronologije navode vladara po imenu Tudhaliya odmah iza vladavine Muwattallija I, ali ispred ovdje spomenutog Tudhaliye.
Dio naučnika smatra kako je Tudhaliya I prvi kralj iz perioda Novog kraljevstva ili Novog carstva. Drugi su tu čast rezevrirali za Suppiluliumu I. Tudhaliya je mogao bitui unuk Huzziye II, vladara iz perioda Srednjeg kraljevstva. Također je mogao biti direktni nasljednik Muwatalija I, koga je svrgnuo. Točan redoslijed vladara na početku Novog kraljevstva je nejasan, prvenstveno zbog poteškoća u određivanju perioda vladavine Hattusilija II. Vladavina Tudhaliye I' također uključuje period suvladarstva s Arnuwandom I, njegovim zetom i usvojenim sinom.
Najpoznatiji događaj Tudhaliyine vladavine je osvajanje zemlje po imenu Assuwa. Za Assuwu se vjeruje da je korijen današnje riječi Azija. Također se spominju razne teritorije u Assuwu, uključujući zemlje Taruisa i Wilusiya, koje se danas smatraju referencama na Troju/Ilij, iako nema objašnjenja kako su nazivi za te dvije zemlje postale sinonim za istu geografsku lokaciju.
Dio modernih biblijskih naučnika vjeruje da je ili Tudhaliya I ili proto-hetitski vladar Tudhaliya bio ista osoba kao Tidal, kralj Gojima, spomenut u Knjizi postanka kao vladar koji se priključio Kedor-Laomeru u napadu na buntovnike u Kanaanu.
Vrakunj
Vrakunj je naseljeno mjesto u okrugu Dunajska Streda, u Trnavskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2011. godine naselje je imalo 2.571 stanovnika.
Tetanure
Tetanure (lat. Tetanurae, "kruti repovi") su kladus u koji spada većina dinosaura teropoda, zajedno sa pticama. Tetanure (ili tetanurini) prvi put se javljaju tokom perioda rane do srednje jure.
Definicija
Jacques Gauthier je 1986. tetanurama dao njihov naziv iz kladističkih razloga i okarakterisao ih kao veliku grupu dinosaura teropoda. Gauthierov članak bila je prva ozbiljna primjena kladistike u paleontologiji kičmenjaka.
Assuwa
Liga po imenu Assuwa bila je konfederacija država u zapadnoj Anadoliji, poražena od Hetita pod kraljem Tudhaliyom I oko 1400. pne.. Liga je stvorena kako bi se suprotstavila Hetitskom Carstvom. Popis navodi 22 imena, kao što su [...]uqqa, Warsiya, Taruisa, Wilusiya i Karkija (Karija).
Tetanure
Definicija
Tetanure se definira kao sve teropode koji su u bližem srodstvu sa današnjim pticama nego s rodom Ceratosaurus (npr. Padian et al., 1999). Gauthier je smatrao da se ona sastoji od skupina Carnosauria i Coelurosauria, mada kasniji istraživači smatraju mnoge "karnosaure" celurosaurima ili primitivnim tetanurama (međutim, vidjeti Rauhut, 2003). Paul Sereno (1999) je stvorio naziv Neotetanurae za čvor koji spaja skupine Carnosauria (kod njega Allosauroidea) i Coelurosauria, a isključuje druge tetanure poput megalosauroida. Padian et al. (1999) su dali sinonimnu definiciju za Avetheropoda Gregoryja Paula (1988), ali je ta definicija objavljena malo kasnije.
Assuwa
Identifikacija ovih imena je predmet rasprave. Wilusiya se često identificira s Ilionom, a Taruisa s obližnjom Troad, dok se Warsiya može povezati s oblašću Lukka (Likija). Međutim, povezivanje imena [..]uqqa s kasnije atestiranim imenom Lukka (Lijija) je problematično, jer bi po tome liga Assuwa sadržavala države i sjeverno i južno od Arzawe u jugozapadnoj Anadaoliji. Assuwa je po svemu sudeći bilo sjeverno od Arzawe, odnosno na sjeverozapadu Anadolije. Homer u Ilijadi spominje dvije Likije (u 2.876-77, 5.479; Sarpedon je vođa "daleke Likije" dok je u 2.824ff. 5.105 Pandar vođa Likijaca iz okolice planine Ida blizu Troje, što bi moglo biti objašnjenje za nazive Lukka i [...]uqqa.
Tetanure
Raspon
Porijeklo tetanura još uvijek nije sigurno utvrđeno. Tvrdi se da je Cryolophosaurus bio prvi pravi pripadnik te grupe (mada su neki osporili takvu identifikaciju, te se čini da je Cryolophosaurus u bližem srodstvu sa dilofosauridima). Čak i ako je Cryolophosaurus zaista pripadnik tetanura, prema tome ne bi postojali fosili tetanura iz trijasa, kada je ta grupa trebalo da je nastala, s obzirom na prisustvo celofisoida (ukoliko se koristi stara definicija ceratosaura). To daje veću validnost novijem viđenju da tetanuri i ceratosauri dijele zajedničkog pretka i zajedno formiraju kladus naprednih teropoda.
Assuwa
Konfederacija se spominje samo u fragmentarnim pločivama koji tvore Larocheov CTH 142/85.
Tetanure
Raspon
Veliki grabežljivi spinosauridi i alosauridi raširili su se tokom kasne jure i rane krede, naročito u Gondvani, ali čini se da su izumrli prije kraja krede, moguće zbog kompeticije sa abelisauridima i tiranosauridima. Raznoliki celurosauri opstali su do kraja mezozoika, nakon kojeg su izumrli svi osim krunske grupe ptica. Današnje ptice jedini su živući predstavnici kladusa Tetanurae.
Assuwa
Naziv Assuwa je po mišljenju nekih naučnika izvor današnjeg naziva Azija (Bossert, 1946).
Azovsko more
Azovsko more (Palus Maeotis; ili sada mare Asoviense ; Азовское море; Азовське море, Озівське море; adigejski: Хы мыутӏэ/Xı mıut’ə; Azaq deñizi) je najpliće more na svijetu, povezano Kerčkim vratima s Crnim morem na jugu. Na sjeveru i zapadu je omeđeno Ukrajinom, a na istoku Rusijom.
Hidrografija
Azovsko more dugo je 340 km i široko 135 km, ukupne površine od 37 600 km² Najveće rijeke koje se ulijevaju su Don i Kuban, uz brojne manje; Mijus, Berda, Obitočnaja i Eja što ima za poslijedicu niži salinitet mora te unos velike količine mulja. Na zapadu leži 113 km dugi pješčani Arabatski rt i vrlo slani Sivaški zaljev koji ga dijeli od poluotoka Krim. Azovsko more je najpliće more na svijetu s prosječnom dubinom od 12 m i najvećom dubinom od 14 m. Na mjestima s velikim nanosima mulja, prosječna dubina je manja od 1 metra, kao kod Zaljeva Taganrog. Glavna morska struja ide u smjeru suprotnom od kazaljke na satu. Salinitet se kreće od 1 do 15 promila (u usporedbi s oceanskih 30-40 promila) i ovisi o mjestu i godišnjem dobu. Tako da je kod Zaljeva Taganrog gotovo slatkovodno, ali je kod Sivaškog zaljeva vrlo slano. Plitkost i nizak salinitet čine Azovsko more podložno smrzavanju, tokom zimskih mjeseci od decembra do polovice marta. Danas kad je došlo do globalnog zatopljenja, Azovsko more se više ne ledi u potpunosti, kao nekad tokom 18. i 19. vijeka pa sve do kraja 1970-ih kad se redovito smrzavalo do početka februara. thumb|left|260px|Pogled na [[Kerčka vrata]] Srednja razina vode mora varira do 33 cm od godine do godine, ovisno o dotoku rijeka, plimne oscilacije razine vode dosežu do 5,5 m.
Najveće luke na Azovskom moru su Taganrog, Mariupolj, Jejsk i Berdjansk koje usprkos tome što je promet velikim oceanskim brodovima jako otežan zbog nanosa mulja i plitkog mora, imaju velik promet.
Klima
Azovsko more ima Kontinentalnu klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime, sa hladnim zimama kad se jaki mrazevi izmjenjuju sa naglim zatopljenjima, i čestim maglama.
Flora i fauna
Azovsko more zbog svoje plitkoće, i velike količine hrane koju donose rijeke, bogato je morskim organizmima. Fauna Azovskog mora ima više od 300 vrsta beskralježnjaka i oko 80 vrsta riba, osobito je bogato sardinama i inćunima.
Cengles, Bolzano
Cengles je naselje u Italiji u provinciji Bolzano, u regiji Trentino-Alto Adige.
Bernadea, Bahnea
Bernadea je naselje u Rumuniji u okrugu Mureš u opštini Bahnea.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 194 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 328 m.
Chaumusse
Šomis je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Franš-Konte, u departmanu Jura koja pripada prefekturi Sen Klod.
Opština Mitocu Dragomirnei, Suceava
Mitocu Dragomirnei je opština u Rumuniji u okrugu Sučava.
Chaumusse
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 289 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 27 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 10,62 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 884 metara (maksimalnoj 958 m, a minimalnoj 790 m).
Opština Mitocu Dragomirnei, Suceava
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 373 m.
Cazzanello, Vicenza
Cazzanello je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 20 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 142 m.
Loma Mata de Caña, Tierra Blanca
Loma Mata de Caña je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tierra Blanca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 71 m.
Hattusili II
Hattusili II je naziv za ličnost za koja je po nekim historičarima bila vladar Hetitskog Carstva (Novo kraljevstvo) u 14. vijeku pne. (otprilike 1370-e pne. do 1360-e pne.).
Njegovo samo postojanje je predmet rasprave. Temelj za tvrdnje o postojanju je ugovor između Muwatallija II i Talmi-Šarrume od Alepa, u kome se spominje vladar po imenu Hattusili. Raspravlja se da li je to referenca na zasada nepoznatog hetitskog vladara, ili na već poznatog Hattusilija I.
Ciprés, Ocosingo
Ciprés je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocosingo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 52 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1324 m.
Caramelli, Cuneo
Caramelli je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 24 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 478 m.
7. saziv Hrvatskog sabora
Sedmi saziv Hrvatskog sabora konstituiran je 22. prosinca 2011. godine. U sedmom sazivu Sabora je izabran 151 zastupnik na izborima održanima 4. prosinca 2011. Stotinu četrdeset zastupnika izabrano je s lista političkih stranaka u deset izbornih jedinica, tri zastupnika izabrana su u posebnoj izbornoj jedinici sa stranačkih lista, a osam zastupnika izabrano je zastupati nacionalne manjine.
Predsjednik, potpredsjednici, tajnik
Dužnost predsjednika Hrvatskog sabora u sedmom sazivu obnaša Josip Leko (SDP), koji je izabran na dužnost 10. listopada 2012. godine, nakon smrti Borisa Šprema (SDP), koji je dužnost predsjednika Hrvatskog sabora obnašao od 22. prosinca 2011. do svoje smrti, 30. rujna 2012. godine. Za vrijeme privremene spriječenosti u obavljanju predsjedničke dužnosti, predsjednik Sabora Boris Šprem je 26. lipnja 2012. donio odluku da ga zamjenjuje potpredsjednik Sabora i predsjednik Odbora za Ustav, Poslovnik i politički sustav Josip Leko.
Potpredsjednici Hrvatskoga sabora su:
Na 2. izvanrednoj sjednici 23. prosinca 2011. za potpredsjednike su izabrani Jadranka Kosor i Vladimir Šeks. Na 4. sjednici, 15. lipnja 2012., Hrvatski sabor donio je odluku, na zahtjev Hrvatske demokratske zajednice, o razrješenju Jadranke Kosor dužnosti potpredsjednice Sabora i odluku, na osobni zahtjev zastupnika, o razrješenju Vladimira Šeksa dužnosti potpredsjednika Sabora, dok su istovremeno izabrani Željko Reiner i Tomislav Čuljak na dužnosti potpredsjednika Sabora.
Na 5. sjednici 10. listopada 2012., Hrvatski sabor je donio Odluku o izboru Dragice Zgrebec za potpredsjednicu Hrvatskoga sabora, koja je na dužnosti zamjenila Josipa Leku.
Raspodela mandata
mini|300p|Grafički prikaz Poslanici su izabrani na sedmim parlamentarnim izborima održanim 4. decembra 2011. godine. Na tim izborima, izabrana su 151 poslanika, a izborne liste su dobile sledeći broj mandata:
!style="background-color:#E9E9E9" align=left valign=top|Izborna lista !style="background-color:#E9E9E9"|mesta !style="background-color:#E9E9E9"|partije !style="background-color:#E9E9E9"|mesta i partneri || rowspan="3" | 45|| Hrvatska demokratska zajednica (HDZ) || 43
Spisak poslanika po strankama
MM — mandat u mirovanju ZM — završen mandat
Spreckels, California
Spreckels je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 673 stanovnika.
For Your Eyes Only (zbirka priča)
For Your Eyes Only je zbirka priča britanskog pisca Iana Fleminga, koja predstavlja osmu po redu knjigu iz ciklusa od britanskom tajnom agentu Jamesu Bondu. Sastoji se od pet priča pod naslovom From a View to a Kill, For Your Eyes Only, Quantum of Solace, Risico i The Hildenbrandt Rarity. Priče su originalno nastale kao scenariji za epizode TV-serije o Bondu, koju je američka TV-kuća CBS namjeravala snimati potaknuta uspjehom TV-drame Casino Royale iz 1954. godine. Kada su planovi o seriji propali, Fleming ih je preradio u kraće priče. Knjiga je nakon objave dobila dobre kritike, pri čemu se često navodilo Flemingovo eksperimentiranje sa stilovima, odnosno svojevrsno "omekšavanje" Bonda koji je od nemilosrdnog "tvrdog" hladnoratovskog ubice pokazao empatiju i ljudskost.
For Your Eyes Only
M šalje Bonda u Vermont da osveti smrt bračnog para Havelock, svojih prijatelja, koje je dao smaknuti Herr von Hammerstein, bivši Gestapov oficir koji radi za kubansku obavještajnu službu; prilikom misije, Bond otkriva da Judy Havelock, kćerka ubijenog para, također namjerava osvetiti smrt roditelja naoružana lukom i strijelom.
Quantum of Solace
Radnja se odigrava na Bahamima prilikom svečane večere u Vladinoj zgradi, kada Bond guverneru napomene kako vjeruje kako će se, ako se ikad bude ženio, to biti sa stjuardesom; guverner mu na to prepričava anegdotu o ljubavi i braku uglednog službenika Philipa Mastersa i stjuardese Rhode Llewelyn, a koja je završila tako da je muž, osramoćen nevjerom, napustio Bahame ostavivši suprugu u dugovima.
Risico
Bond dobije zadatak otići u Italiju i razbiti lanac krijumčara narkotika, gdje bi mu trebao pomoći CIA-in doušnik Aristotle Kristatos, koji kao glavnog narkobosa identificira Enrica Colomba. Kada Bond bude zarobljen na Colombovom brodu, Colombo mu saopći da je Kristatos u stvari krijumčar i da mu pomažu Sovjeti; Bond se na kraju uz pomoć Colombovih ljudi sukobi sa Kristatosom koji gine u okršaju.
The Hildebrandt Rarity
Bond prilikom misije na Sejšelima, prateći svog doušnika Felicea Barbeyja, dolazi na brod američkog milionera Miltona Kresta koji ih je pozvao na svoju jahtu Wavekrest, kako bi mu pomogli lov na "Hidebrantovu rijetkost", izuzetno rijetku ribu iz roda Holocentrinae. Tokom putovanja se ispostavlja da je Krest pijanac i nasilnik, koji brutalno zlostavlja svoju britansku suprugu Elizabeth. Nakon što Kresta pronađu mrtvog, Bond sumnja da ga je Elizabeth ubila, ali joj svejedno pomaže da se riješi trupla i sve prikaže kao nesretan slučaj.
Ekranizacije
Zapleti For Your Eyes Only i Risico su 1981. godine poslužili kao dio scenarija za igrani film For Your Eyes Only.
Godine 1985. je snimljen A View to a Kill, film iz serije o Bondu koji osim naslova nema nikakve sličnost sa pričom. Isti je slučaj bio 2008. godine sa filmom A Quantum of Solace.
Hohenstein (Thüringen)
Hoenštajn je opština u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 32 opštinska središta okruga Nordhauzen. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.646 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16062062.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Nordhauzen Hoenštajn se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Nordhauzen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 235 metara. Površina opštine iznosi 60,8 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.646 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 44 stanovnika/km².
Više od igre
Više od igre je jugoslovenska televizijska serija, snimljena u produkciji Televizije Beograd, 1976. godine. Serija ima 9 epizoda i premijerno je emitovana od 14. aprila 1977. do 12. juna 1977. godine. Autori serije bili su režiser Zdravko Šotra i scenarista Slobodan Stojanović.
Opis
Serija se odvija u Gradini, izmišljenoj varošici u Srbiji i prati zbivanja u periodu od 1931. do 1941. godine. Godina 1931. je bila godina u kojoj je vladala velika ekonomska kriza, 1937. je godina preporoda i sudara s fašizmom, a 1941. je godina ustanka. Serija beleži sve događaje prateći ih u maloj sredini. Poseban segmen serije čini i rivalstvo između dva fudbalska kluba: "Građanskog" i "Radničkog", gde je igra loptom samo povod, a sve ono drugo "više od igre" je suština.
Bellessere, Reggio Emilia
Bellessere je naselje u Italiji u provinciji Reggio Emilia, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 30 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 558 m.
Posen, Illinois
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 5.987, što je 1.257 (26,6 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Divan (književnost)
Divan je zbirka pjesama u književnoj tradiciji islamskih zemalja, napose u perzijskoj, arapskoj i turskoj književnoj baštini, gdje je zapravo jedan od vladajućih žanrova. Divan bi lako mogao biti istovrijednica za kanconijer (vidi Petrarcu) ili pjesmaricu.
Imenica
Riječ divan razvila je se već u III. stoljeću eg. (odnosno u 9. stoljeću), ako ne i ranije, iz smisla registra – na arapskom jeziku ديوان‎, dīwān – prema značenju zbirke, pisane zbirke, a posebno zbirke pjesama određenog pjesnika, dakle pjesmarice. Potom se za vrijeme Zlatnog doba islama to značenje proširilo na sve književnosti muslimanskih naroda.
Izvorna riječ je bila perzijska imenica دیوان‎, divân, preko riječi dywʾn' i dibir, i označavala je posao pisara i administrativnih organa, to jeste obrada popisa i arhiva.
U 12. stoljecu u arapskoj Španiji i u sjevernoj Africi riječ je dobila zasebno značenje za carinu, tako da je oblik ad-dīwān  prešao na staro-španjolskom kao aduana da bi u 14. stoljeću postao na talijanskom dogana i nakon toga na francuskom douane.
U Osmanskom carstvu, divan je označavao skupinu sultanovih savjetnika a potom, u razvoju upravnog sustava u carstvu, sve više i više riječ divan je išla u smislu skupćine, sabora, dakle visokog upravnog aparata u državi. Na turskom suvremenom jeziku se piše divan.
Povijest žanra
Neki tvrde da prva uporaba divana u književnom smislu se nalazi u perzijanskom autoru Rudakiju (9. stoljeće), mada među prvim pjesničkim zbirkama u islamskom prostoru imamo preislamskog pjesnika Zuhayra (6. stoljeće), iračko-arapskog Al-Mutanabija i drugih.
Među najznačajnijim primjerima u razvoju žanra imamo: Također bitni su azer Nesîmî i turkijski autor Ališir Navoj (15. stoljeće).
Pojam divana je bio poznat na Zapadu u Srednjem vijeku zahvalivši svjedočanstvima putopisaca, ali ulazi u europske književnost 1827. godine kada Goethe objavljuje svoju zbirku West–östlicher Divan (Zapadno-istočni divan), napisanu između 1814. i 1819. Ta knjiga je bitna toliko za istočne književnost, koliko za razumijevanje cijelokupnog Goetheovog stvaralaštva. Zatim književnost romantizma će razviti vrlo živu radoznalost prema azijskom lijeposlovlju, u egzotičnom zamahu koji je već bio prisutan u prosvjetiteljstvu a putem kojeg će za vrijeme Beat generacije će se Zapad pozanimati za autore kao Omar Hajjam.
Svojstva divana
Kroz stoljeća divan je postao strogo standardizirani žanr. U turskom književnom prostoru stvorio se pojam pjesništva po uzorku divana, standardizirana i vezana za dvorac : divanska književnost.
Djurčina
Djurčina je naseljeno mjesto u okrugu Žilina, u Žilinskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 1.096 stanovnika.
Monti, Savona
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 8 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 711 m.
Riverside, Oregon
Riversajd je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Oregon.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 199, što je 10 (5,3 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Tuthalija III
Tudhaliya III bio je kratkotrajni vladar Hetitskog Carstva (Novo kraljevstvo) cca. 1358. pne.; moguće je da je bio sin i nasljednik Hattusilija II, iako ga se obično smatra sinom i nasljednikom Tudhaliye II. Nikada se eksplicitno nije navodio kao kralj. Hetitski tekstovi ga opisuju pod nazivom "Tudhaliya dijete" (ili, kao alternativni prijevod, "Tudhaliya Mladi (Mlađi)". Ubila ga je grupa oficira među kojima se nalazio njegov nasljednik, a vjerojatno i brat, Suppiluliuma I.
Postoje poteškoće kod navođenja rednih brojeva iza naziv Tudhaliya (i Hattusilis) u hetitskim popisima kraljeva. Ovaj Tudhaliya se obično ne navodi u hetitskim popisima kraljeva, a otac se često navodi kao Tudhaliya III.
La Presa, Huajicori
La Presa je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nayarit, u opštini Huajicori.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 96 m.
San Antonio Flota, Alvarado
San Antonio Flota je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Alvarado.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2 m.
Dame-Marie (Er)
Dam Mari je naselje i opština u severnoj Francuskoj u regionu Gornja Normandija, u departmanu Er koja pripada prefekturi Evre.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 89 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 7 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 11,38 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 177 metara (maksimalnoj 179 m, a minimalnoj 163 m).
Santo Spirito, Roma
Santo Spirito je naselje u Italiji u provinciji Roma, u regiji Lazio.
Dimefoks
Dimefoks je organsko jedinjenje, koje sadrži 4 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 154,123 Da.
Rancho Agustín Baca, Delicias
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1182 m.
Vantaa
Vantaa (švedski: Vanda) je treći po veličini grad Finske od 208,098 stanovnika.
Vantaa je dio konurbacije Veliki Helsinki u kojoj živi 1,193,187 stanovnika
Geografske karakteristike
Vantaa leži u jugu Finske, duž rijeke Vantaa, dvadesetak km sjeverno od centra Helsinkija.
Historija
Vantaa je gotovo sve donedavno bila predgrađe Helsinkija, zvano Helsingin Pitäjä (Helsinški okrug). Upravo pod imenom Helsinge je prvi put zabilježena 1351. u ispravi švedskog kralja Magnusa II, u kojoj on dodjeljuje pravo na ribolov na Rijeci Vantaa estonskom samostanu Padise.
Los Cacahuates, Badiraguato
Los Cacahuates je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Badiraguato.
Vantaa
Historija
Vantaa je novi grad, koji je status grada dobio tek 1972.
Los Cacahuates, Badiraguato
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 726 m.
Vantaa
Historija
Tek 1974. mjestu je promjenjeno ime iz Helsingin u Vantaa, po rijeci na kojoj leži.
Znamenitosti i obrazovanje
Vantaa je dom finskog naučnog centra Heureka i dva univerziteta Metropolia i Laurea..
Privreda i transport
Vantaa je sjedište brojnih kompanija, između ostalih to su; Finnair, Finavia, Air Finland, Blue1, R-kioski, Tikkurila Oyj, Veikkaus Oy i Metsähallitus.
Pored grada leži najveći finski aerodrom Helsinki - Vantaa.
Schwabhausen (Thüringen)
Švabhauzen je opština u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 57 opštinskih središta okruga Gota. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 711 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16067059.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Gota Švabhauzen se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Gota. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 335 metara. Površina opštine iznosi 9,4 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 711 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 76 stanovnika/km².
Cirino Vázquez Guzmán, Santa Cruz de Juventino Rosas
Cirino Vázquez Guzmán je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Santa Cruz de Juventino Rosas.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1763 m.
Cardè, Cuneo
Cardè je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 786 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 261 m.
Bregenz
Bregenz je grad na krajnjem zapadu Austrije od 31,850 stanovnika.
On je i administrativni centar Savezne zemlje Vorarlberg i istoimenog Okruga Bregenz, iako nije najveći grad, već je to 10 km udaljeni Feldkirch sa kojim je povezan u konurbaciju.
Geografske karakteristike
On je pogranični grad jer je nedaleko Njemačka i Švicarska. Grad se rasprostire do rijeke Bregenzer Ach koja formira njegovu južnu granicu prema naseljima Hard i Lauterach.
Historija
Taj dio Bodenskog jezera bio je naseljen ljudima još od prahistorije. Prvo naselje na tom prostori imali su Kelti, kad su Rimljani zauzeli taj kraj osnovali su na tom mjestu kastrum - Brigantium.
Nakon propasti Rimskog Carstva, tokom 6. vijeka tu se doseljeva germansko pleme Alemani. Srednjovjekovni Bregenz isprva je bio feud grofova od Bregenza, a status grada dobio je 1200.
Od 1206. postao je ženidbom leno Grofova od Monforta, koji su zbog dugova prodali 1451. jedan dio Bregenza - Habsburgzima, a 1523. i sav preostali dio. Habsburgzi su nakon 1726. petvorili Bregenz u jednu od okosnica svog imperija.
Nakon Prvog svjetskog rata - Vorarlberg se odvajio od Tirola i Austrije i postao nezavisna teritorija, sa Bregenzom kao glavnim gradom. U Bregenzu i Vorarlbergu je 1919. organiziran referendum o ujedinjenju sa Švicarskom, ali unatoč tome što je većina bila za to, do njega nije došlo jer Švicarska to nije htjela.
Znamenitosti
thumb|left|240px| Centralni trg
Bregenz još uvijek ima ostatke svojih srednjovjekovnih bedema iz 13. vijeka i toranj sa kapelom sv. Martina podignut između 1362. - 66.
Pored toga znamenitost grada je i parohijska crkva, podignuta još 1097. ali kasnije rekonstruirana u gotičkom stilu, a nakon tog temeljno 1738. Uz to tu je i gotička Molitvena kapela (rekonstruirana između 1696. - 98. i stara gradska vijećnica iz 1511.
Bregenz ima držvni muzej.sa kolekcijom artefakata iz keltsko - rimskog doba.
Privreda
Bregenz ima nešto tekstilne industrije, pored toga u gradu se proizvode električni aparati, kemikalije i strojevi.
Breenz je uz to trgovački centar svoje okolice i sjedište brojnih banaka i osiguravajućih kompanija. Pored grada ima dosta hidroelektrana sa administrativnim centom u Bregezu.
Bregenz je i poznata turistička destinacija i to ljeti i zimi.
Band, Band
Band je naselje u Rumuniji u okrugu Mureš u opštini Band.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 7599 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 358 m.
Gbeljani
Gbeljani je naseljeno mjesto u okrugu Žilina, u Žilinskom kraju, Republika Slovačka.
Stanovništvo
Prema podacima o broju stanovnika iz 2021. godine naselje je imalo 1.449 stanovnika.
Zanja Mala, Acateno
Zanja Mala je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Acateno.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 321 m.
Multipla skleroza
Multipla skleroza (MS), je neurodegenerativno oboljenje i autoimuna bolest koja prvenstveno „napada“ bijelu masu centralnog nervnog sistema. Multipla skleroza zahvata aksone, dugačke produžetke nervne ćelije, na kojima pojedini dijelovi mijelinskog omotača upalno reaguju i propadaju. Stoga se multipla skleroza smatra upalnom, demijelinizirajućom bolešću izazvanom imunološkim promjenama nepoznate etiologije. Kad je određeni dio mijelinskog omotača upaljen i oštećen, prenošenje impulsa kroz akson je poremećeno, usporeno ili isprekidano, zbog čega poruke iz mozga dolaze na „cilj“ sa zakašnjenjem, „greškama“ ili ih uopšte nema (izostaju). Bolest je vrlo promjenljivog toka, ispoljava se neurološkim simptomima i znacima i karakterišu je česta pogoršanja različitog stepena, koja se smjenjuju sa naglim poboljšanjim kliničke slike (remisija bolesti).Nastanak multiple skleroze prate mnogi poremećaji različitog stepena, od blage ukočenosti i otežanog hodanja, do potpune oduzetosti, sljepila, itd. U svijetu od multiple skleroze boluje oko milion ljudi i to uglavnom u razvijenim zemljama svijeta. Bolest je nešto češća kod žena nego kod muškaraca (3:2).
Historijat
thumb|right|250px|Crtež iz Charcotove knjige koji prikazuje lezije kod multiple skleroze [[mozak|moždanog stabla i kičmene moždine, iz 1838. Ovo je jedna od prvih anatomskih ilustracija MS]]
Jedan od prvih medicinskih opisa multiple skleroze dao je Wiliam Mckenzi (1791—1886), škotski oftalmolog, opisavši slučaj dvadesettrogodišnjeg muškarca kojem je prvi simptom bolesti bio poremećaj vida, a pomoć u Londonu je potražio nakon pojave paralize. Ubrzo su se kod ovog bolesnika razvili i poremećaj govora (dizartrija) i urinarna inkontinencija (nemogućnost zadržavanja mokraće). Svi simptomi bolesti nestali su nakon dva mjeseca, ali su se, znatno pojačani, ubrzo ponovo pojavili.
Multiplu sklerozu, kao posebnu bolest, prvi put je 1868. opisao francuski neurolog Jean-Martin Charcot (1825—1893). Patološke nalaze u svojim istraživanjima multiple skleroze Charcot naziva skleroza sa plakovima. Tri osnovna simptoma multiple skleroze, koja su poznata pod općim nazivom Charcotov trijas simptoma, su: nistagmus, tremor i „pjevajući“ govor - dizartrija (što nije tipično samo za multiplu sklerozu). Kod ovih bolesnika Charcot je primjetio i promjene u kognitivnim funkcijama opisavši ih kao „značajno slabljenje pamćenja“ i „lagani gubitak ideja“.
Jedan od prvih književnih opisa multiple skleroze nalazimo u dnevniku Fridriha Augusta Estea (1794—1843). Este je od multiple skleroze obolio u dvadesetosmoj godini života, a prvi simptom je bio smanjenje oštrine vida:
Opština Salcea, Suceava
Salcea je opština u Rumuniji u okrugu Sučava.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 298 m.
Multipla skleroza
1. Nasljedni faktori
thumb|right|200px|HLA regija [[hromozom 6 (čovjek)|hromozoma 6. Promjena u ovoj regiji povećava vjerovatnoću oboljevanja od MS.]] Iako multipla skleroza nije nasljedna bolest, kod ovih bolesnika postoji određena nasljedna sklonost, u pogledu načina razvoja bolesti. Ako među najbližim rođacima ima oboljelih od MS, osoba iz te porodice, posjeduje 1-3% veću vjerovatnoću za dobijanje bolesti. Rizik oboljevanja od MS je veći među rođacima osobe sa bolešću nego u općoj populaciji, a posebno je izražena kod braće i sestara, roditelja i djece. Kod jednojajčanih blizanaca, vjerovatnoća da će i drugi dobiti multiplu sklerozu je oko 30%. Kod dvojajčanih blizanaca ta vjerovatnoća je oko 4%, a kada je jedan od blizanaca ženskog pola i manja. Činjenica da jednojajčani blizanci ne oboljevaju u 100% slučajeva, pokazuje da bolest nije isključivo genetski uslovljena. Ova činjenica sugeriše na značaj, tzv. genetske predispozicije koja se nalazi pod kontrolom više gena. Pored toga najveći rizik od oboljevanja nose rođena braća i sestre, dok je rizik mnogo manji za njihovo potomstvo.
2. Faktori upale
Dokazi koji govore da su neki virusi uzrok MS su sve brojniji. U mozgu i likvoru većine bolesnika sa MS može se utvrditi prisutnost oligoklonalnih traka (čija je pojava karakteristična kod virusnih infekcija), dok su neki virusi otkriveni u nervnom sistemu direktno povezani, sa demijelinizirajućim encefalomijelitisom kod ljudi. Nakon eksperimentalno unijete virusne infekcije, može se izazvati demijelinizacija nervnog sistema eksperimentalnih životinja.
3. Nezarazni faktori
Osobe koje imaju jedan od sljedećih autoimunih poremećaja posjeduju veću vjerovatnoću da će se kod njih, kao komplikacija osnovne bolesti, razviti multipla skleroza.
Mijelinska opna
U ranoj fazi bolesti, dalja usporavanja provođenja mogu nastati zbog otoka (edema) tkiva, koji može biti smanjen u ovim fazama, kada se neurološki poremećaji mogu izgubiti paralelno sa reapsorpcijom otoka (edema). Određeno vrijeme ćelije koje stvaraju mijelin (oligodendrociti) imaju sposobnost obnavljanja oštećene mijelinske opne, zbog čega su neurološki simptomi u početnoj fazi bolesti najčešće prolazni. Obnovljeno, remijelizovano nervo vlakno najčešće normalno provodi nervne impulse, ali u stanjima povišene tjelesne temperature, povišene temperature sredine ili prijemora, prijenos impulsa, najčešće postaje nedovoljan, i kroz nervna vlakna uspješno prolaze samo signali manje frekvencije (učestalosti), što se manifestuje pogoršanjem simptoma ili pojavom simptoma koji su prethodili remijelinizaciji. Takva se stanja zovu pseudorelapsi.
Kada je progresija bolesti praćena težim stepenom uništenja mijelinske opne, neurološki deficit (simptomi ili klinički znaci) ostaju prisutni u istom intenzitetu, ne povlače se, jer zbog trajnih oštećenja ne postoji mogućnost oporavka takvih bolesnika. Česte upalne reakcije na kraju uzrokuju nepopravljivo oštećenje aksona sa razvojem trajnih neuroloških simptoma, koji postepeno napreduju. Takav razvoj bolesti upućuje na degenerativnu fazu bolesti u kojoj više nema regresije ili oporavka formiranih kliničkih poremećaja.
Razvoj bolesti
Kod većine bolesnika sa multiplom sklerozom javlja se i slabost mišića u udovima i problemi sa koordinacijom i ravnotežom u toku bolesti. Umor može biti izazvan fizičkom iscrpljenošću koja se može otkloniti odmaranjem, mada ovaj simptom takođe može poprimiti formu stalnog umora. Mnogi bolesnici imaju simptome kao što su neosjetljivost, svrab kože, trnci (osjećaj mravinjanja), dok drugi mogu osjećati bolove. Teškoće govora, tremor i vrtoglavica su često prisutne tegobe. Oko polovine ljudi sa multiplom sklerozom ima kognitivne teškoće poput poremećaja: koncentracije, pažnje, pamćenja, teškoće rasuđivanja i takvi simptomi su često blagi i obično se previđaju i zanemaruju.
Klinički znaci i simptomi koji se pojavljuju u multiploj sklerozi mogu uzrokovati poremećaje vida, senzorne poremećaje, poremećaje koordinacije pokreta i ravnoteže, poremećaj mokrenja, defekacije i seksualnih funkcija, intelektualnih funkcija itd. Nikada jedan bolesnik nema sve simptome, a takođe se neki simptomi pojavljuju češće u ranoj fazi bolesti, dok simptomi otežanog kretanja, povećanog tonusa mišića u nogama, smetnje mokrenja i nestabilnost u hodu i stajanju češće nastaju u kasnijoj fazi bolesti.
Pishološki simptomi
Budući da je multipla skleroza jako nepredvidiva bolest, važno je da bolesnik zna razvrstati osjećaje povezane sa njom, jer različiti osjećaji mogu doći i nestati zajedno sa simptomima. Važno je da on te svoje osjećaje podjeli sa svojom okolinom, ponekad i svojim ljekarem. Multipla skleroza je bolest koja oboljelog čini frustriranim, već samim time što ona unosi drastične promjene u ljude, njihov život i porodicu. Strah, tuga, ljutnja i stid, samo su dio svih onih faza kroz koje prolazi bolesnik i njegova porodica nakon postavljanja dijagnoze multiple skleroze. Sa njima se bolesnik i njegova porodica trebaju nositi, ali bolesnici trebaju naučiti da kada taj teret postane pretežak, zatraže pomoć sredine i društva, a prije svega, ljekara ali i specifičnih organizacija i udruženja kao što su Društva multiple skleroze.
Oko 50-90% bolesnika sa MS pati od seksualnih poremećaja. , Ovi poremećaji mogu biti posljedica organskih smetnji zbog paralize mišića u genitalnom predjelu, ili zbog oštećenja živaca koji obezbeđuju refleksne nadražaje za pokretanje seksualnih funkcije (npr. za erekciju). Takođe kao posledica MS javlja se i spasticitet butnih mišića nogu i karlice što može otežati ili onemogućiti polni snošaj. Smanjena funkcija vlaženja genitalija kod žena oboljelih od MS može izazivati jak bol tokom polnog odnosa.
Svi ovi poremećaji organske prirode ispoljavaju snažan psihički uticaj, koji još više koči seksualnu aktivnost bolesnika, a on sve više psihički pati. U bolesnika se javlja konstantan umor ili depresivna epizoda direktno povezana sa gubitkom libida, a česti društveni konflikti bolesnika sa okolinom, njegova izolacija i sram od svoje bolesti mogu još više uticati na seksualnost u MS. Takođe treba napomenuti da i lijekovi koji se koriste u sklopu liječenja, mogu izazvati seksualne disfunkcije i dovesti do gubitka libida.