cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Operacija Weiss
Bitka na Neretvi
Nakon teških gubitaka na Neretvi, koje je posebno pretrpela divizija Murđe, italijanska komanda je pozvala četnike i Nemce u pomoć. Četnički vođa Mihailović je, uz pomoć Italijana, postavio "mišolovku" u kanjonu Neretve sa namerom da dokrajči partizane. Četničke snage su brojale oko 12.000 i zaposjele sve visove sa lijeve strane Neretve, tako da su partizani bili sa sviju strana opkoljeni u dolini rijeke. U gotovo beznadežnom položaju, partizani napadaju Nijemce kod Vakufa, Italijane kod Prozora, te Talijane, Nijemce, ustaše i četnike u kod Konjica, nakon čega prelaze reku.
Unatoč teškim gubicima, partizani su sačuvali znatne snage, osigurali sigurnost Vrhovnom štabu, spasili svoje ranjenike, te nastavili sa borbama.
1200–1209
1200-e su decenija koja je počela 1. januara 1200. i završila 31. decembra 1209.
Operacija Weiss
Bitka na Neretvi
I pored zamašne podrške fašističke Italije, četničke snage na Neretvi su potpuno razbijene. Partizani su osovinsko okruženje razbili na sektoru što su ga držali četnici, potukli ih u nizu uzastopnih bitaka i potisnuli u Sandžak i Crnu Goru. Nakon ovoga počinje opadanje Mihailovićevog četničkog pokreta i gubitak savezničke podrške.
Odnosi Italijana i Nemaca
Već 2. marta 1943, italijanski VI korpus kontaktirao je nemačku 718. diviziju i tražio garanciju "da nemačke trupe neće preći liniju od Konjica do Rame." Divizija je odgovorila da je već imaju naređenje da "ne pređu južno od te linije." Komandant nemačkih trupa u Hrvatskoj reportirao je u skraćenom izveštaju za prve dve nedelje marta, da je operacija "Vajs" zaključena i da "gonjenje neprijatelja južno i istočno od Neretve nije moguće zbog političkih obaveza prema Italijanima."
Nemci su, ipak, prešli Neretvu na nekoliko mesta kako bi nastavili gonjenje partizana. Bilo je nekoliko oštrih sukoba, poput onog oko sela Bijela (juzno od Konjica) 20-21. marta 1943, gde Nemci izgubili jedan tenk usled partizanske vatre. Italijani nisu mogli učiniti mnogo povodom toga na području Konjica, jer nisu imali trupe tamo. Na jugu je, međutim, situacija bila drugačija. Dana 17. marta 1943, u Grabovici, Italijani nisu dozvolili 369. pješadijskoj diviziji da pređe reku da napreduje ka Gornjoj Grabovici.
Ratni zločini
U ovoj ofanzivi okupatorske i kvislinške jedinice izvršile su paljenje i pustošenje čitavih krajeva i masovno istrebljenje civilnog stanovništva, koje se sa narodnom vojskom povlačilo ispred neprijatelja.
Posledice
minijatura|Oslobođena [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|partizanska teritorija u Jugoslaviji i Hitlerova tvrđava Evropa nakon operacije Vajs, maja 1943.]]
Svoj komentar o četničko-partizanskim borbama na Neretvi i u istočnoj Hercegovini dao je i general Paul Bader, njemački opunomoćeni komandant Srbije. U izvještaju o situaciji u okupiranoj Jugoslaviji za drugu polovinu marta 1943. godine, general Bader ističe:
Nakon što su pomogli Nemcima u slamanju partizanske slobodne teritorije, četnici su dobili lokalnu vlast u zapadnoj Bosni. Nemci su 6. marta 1943. godine pozvali na konferenciju u Banja Luku sve četničke komandante i to: Radića, Tešanovića, Drenovića, Marčetića, Mišića. Rezultat sastanka bio je pismeni sporazum sklopljen, u kome, pored ostalog, stoji:
Posleratno suđenje Mihailoviću
mini|desno|Optuženi [[Dragoljub Mihailović pred Vrhovnim sudom u Beogradu 1946.]]
O učešću četnika u četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi je bilo reči na beogradskom procesu 1946. godine četničkom vođi generalu Mihailoviću. Mihailović se branio da nije učestvovao u ofanzivi okupatora, nego je odredio svoje snage nezavisno od neprijateljskog plana. Takođe se branio samovoljom potčinjenih.
U završnoj reči je ponovio: "U Četvrtoj ofanzivi nisam imao nikakve veze sa okupatorom." Uprkos Mihailovićevoj odbrani, sudsko veće je utvrdilo drukčije činjenično stanje:
1180-e
1180-e su decenija koja je počela 1. januara 1180. i završila 31. decembra 1189.
Ivan Leko
Ivan Leko (Split, 7. veljače 1978.), bivši hrvatski nogometni reprezentativac, trenutačno trener belgijskog Leuvena.
Klupska karijera
Leko je karijeru započeo u redovima splitskog Hajduka gdje igra 5 godina, sve dok 2001. nije bio jedan od najzaslužnijih za osvajanje naslova prvaka. Još prije zadnjeg kola u Varaždinu znalo se za njegov odlazak, te je tako ubrzo po osvajanju titule krenuo prema Španjolskoj, točnije Málagi.
Tamo manje-više uspješno, kotirajući oko 10. mjesta Primeri, provodi 3 i pol sezone. Nakon toga se na zimu sezone 2004./05. HNL-a vraća u matični klub. Ostaje tek jednu polusezonu u kojoj igrajući sa tek pristiglim Nikom Kranjčarom ne pruža onakve igre kakve su se od njega očekivale, ali donosi drugi uzastopni naslov prvaka države. Na jesen je trebao povesti momčad vođenu Ćirom Blaževićem u europske pohode, međutim, nezadovoljan radom uprave što se građenja momčadi tiče (nedolazak pojačanja, odlazak kapetana Vejića) napušta momčad krenuvši prema belgijskom Club Bruggeu.
Reprezentativna karijera
U reprezentaciji je debitirao 1999. protiv Egipta (2:2) na Korea Cupu, a kasnije se vratio tek 2004. protiv Izraela. Uslijedilo je 10 nastupa (većinom prijateljskih) pod vodstvom Zlatka Kranjčara, koji ga je vodio i na SP u Njemačku gdje nije zabilježio ni minute.
Trenerska karijera
Nakon godina igranja u Belgiji, Ivan preuzima trenersku palicu u belgijskom Leuvenu.
Will Hay
William Thomson "Will" Hay (6. decembar 1888 – 18. april 1949) bio je engleski komičar, glumac, filmski režiser i amaterski astronom. Kao mladić je radio u inženjerskom birou prije nego što je, potaknut nastupima W. C. Fieldsa, odlučio započeti karijeru kao zabavljač. S vremenom je stekao popularnost zahvaljujući skečevima The fourth form at St. Michaels gdje je tumačio lik direktora škole. Nastupao je u filmovima, na radiju, a u slobodno vrijeme se bavio i astronomijom, izgradivši vlastitu opservatoriju 1909. godine. Godine 1932. je postao član Kraljevskog astronomskog društva; godine 1933. je otkrio bijelu mrlju na planetu Saturnu; Od 1907. do 1935. bio je u braku s Gladys Perkins, sa kojom je imao troje djece.
St. Leo, Florida
Sent Lio je gradić u američkoj saveznoj državi Florida. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.340 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 1.340 stanovnika, što je 745 (125,2%) stanovnika više nego 2000. godine.
1150-e
1150-e su decenija koja je počela 1. januara 1150. i završila 31. decembra 1159.
Kalijum tiocijanat
Kalijum tiocijanat je organsko jedinjenje, koje sadrži 1 atom ugljenika i ima molekulsku masu od 97,181 Da.
1170-e
1170-e su decenija koja je počela 1. januara 1170. i završila 31. decembra 1179.
Film
Film je audiovizualno djelo koje se nastavlja na strip.
Filmska umetnost je posebna vrsta umetnosti koja se služi sopstvenim jezikom, gramatikom i stilistikom, čija se suština ogleda u estetski organizovanim ritmički usklađenim redosledima različitih fotografisanih prizora u kretanju, koji pri projekciji stvaraju iluziju realnosti. Ona je sintetička umetnost koja pored sopstvenih izražajnih sredstava koristi i sredstva drugih umetnosti: književnosti, pozorišta, slikarstva i muzike. Elementi tih umetnosti transformišu se u filmu, gube samostalnost i kvalitativno se menjaju, stvarajući iluziju doživljaja na gledaoca. Izražajna sredstva filma leže u izboru planova i njihovog povezivanja, montaže.
Gledanje filmova dio je moderne kulture. Junaci popularnih filmova i glumci koji ih igraju često postaju poznati, a njihove slike prepoznatljive. Posebno za masovno gledanje filmova grade Kina. Obično trajanje filma je 90-120 minuta (1,5—2 sati). Kod kuće, za gledanje filmova tradicionalno se koristi TV s priključenim video playerom, nedavno sve više i više za tu svrhu služi osobno računalo, Pametni telefon i drugi elektronički uređaji za reprodukciju videozapisa.
Case Giovannone, L'Aquila
Case Giovannone je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 27 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 322 m.
1160-e
1160-e su decenija koja je počela 1. januara 1160. i završila 31. decembra 1169.
Bordères-Louron
Border Luron je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Gornji Pirineji koja pripada prefekturi Banjer de Bigor.
Mission, Kansas
Mišon je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Bordères-Louron
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 148 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 8 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 17,41 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 847 metara (maksimalnoj 2.173 m, a minimalnoj 810 m).
Mission, Kansas
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 9.323, što je 404 (-4,2 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
PX domen
Ovaj domen je prvo bio otkriven u P40phox i p47phox domenima NADPH oksidaza (phox označava fagocitnu oksidazu). On je takođe identifikovan u mnogim drugim proteinima koji učestvuju u membranskoj razmeni, uključujući neksine, fosfolipazu D, i fosfoinozitid-3-kinaze.
PX domen je strukturno konzerviran kod eukariota, mada aminokiselinske sekvence imaju malu sličnost. PX domeni prvenstveno formiraju interakcije sa PtdIns(3)P lipidima. Neki od njih se vezuju za fosfatidnu kiselinu, PtdIns(3,4)P2, PtdIns(3,5)P2, PtdIns(4,5)P2, i PtdIns(3,4,5)P3. PX-domen takođe može da formira interakcije sa drugim domenima i proteinima.
Ljudski proteini koji sadrže ovaj domen
Sortirajući neksini sadrže ovaj domen. Drugi primeri su:
1140-e
1140-e su decenija koja je počela 1. januara 1140. i završila 31. decembra 1149.
Olof Mellberg
Erik Olof Mellberg (Gullspång, 3. rujna 1977.) je švedski nogometaš i bivši reprezentativac koji trenutno igra za danski F.C. København. Uglavnom igra ili kao središnji ili kao desni branič. Za reprezentaciju je nastupao na dva svjetska i tri europska prvenstva.
A. L. Kennedy
thumb|right|A. L. Kennedy (2012) Alison Louise Kennedy (Dundee, 22. 10. 1965.-) je škotska spisateljica romana, novela i poublicistike. Poznata je po karakteristično mračnom tonu svojih djela, kao i mješavini realizma i fantastike. Alison Kennedy trenutno živi u Glasgowu, povremeno piše kolumne i recenzije, te nastupa kao stand-up komičarka.
Haag (Oberfranken)
Hag je opština u nemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 33 opštinska središta okruga Bajrojt. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 928 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9472146.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250p|Položaj opštine u okrugu Bajrojt Hag se nalazi u saveznoj državi Bavarska u okrugu Bajrojt. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 485 metara. Površina opštine iznosi 13,3 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 928 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 70 stanovnika/km².
Chevaigné-du-Maine
Ševanje-di-Men je naselje i opština u zapadnoj Francuskoj u regionu Loara, u departmanu Majen koja pripada prefekturi Majen.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 206 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 15 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 13,05 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 200 metara (maksimalnoj 227 m, a minimalnoj 137 m).
The Adventures of Sir Lancelot
The Adventures of Sir Lancelot je bila britanska igrana TV-serija koja se u produkciji Sapphire Films za ITC Entertainment originalno emitirala na programu ITV-a 1956. i 1957. godine. Glavni je glumac bio William Russell u naslovnoj ulozi Sir Lancelota, Viteza Okruglog stola na dvoru kralja Arthura u Kamelotu.
The Adventures of Sir Lancelot je u historiju ušla kao prva britanska TV-serija koja se prikazivala u boji, kao i prva koja se emitirala na američkim TV-mrežama. Snimanje je započeto u crno-bijeloj tehnici - što je bilo normalno, s obzirom da tada u Velikoj Britaniji nije bilo TV-programa u boji - ali je njena popularnost u SAD, gdje je televizija u boji postajala dostupna, dovela do toga da se posljednje epizode snime u boji.
What's My Line?
What's My Line? bila je američka televizijska igra, koja je jednom tjedno emitirana na programu CBS od 1950. do 1967. godine. U njoj je posebna "komisija" specijalnih gostiju nastojala pogoditi zanimanje natjecatelja. Od 1968. do 1975. emitirana je van televizijske mreže kao televizijski kviz. Inspirirala je brojne verzije u drugim državama, radio-verzije, a u jednom trenutku i kazališnu predstavu.
Koncept te TV-serije parodirao je Woody Allen godine 1972. u svom filmu Everything You Always Wanted to Know About Sex.
Bretten
Bretten se može odnositi na:
Vođenica
Vođenica je selo u opštini Bosanski Petrovac, u Federaciji Bosne i Hercegovine. Prema popisu iz 1991, selo je imalo 562 stanovnika, od čega su apsolutna većina bili Srbi.
Geografija
Vođenica se nalazi na planini Grmeč, u blizini vrha Željeznik. Zemljište je jako kamenito. Periodski tok Vođenica izbija ispod Željeznika (1274 M.) koji je i sabirna oblast vrela. Prema nekim zapisima, izvorišna čelenka potoka Vođenice ima preko 50 vrela i taj dio sela nosi ime Vrela. Najjače vrelo je Stublići a tu su još: Dražići, Crno vrelo, Zanoglina i Pećina vrelo. Potok Vođenica je vodotok sa najviše vode u petrovačkom kraju. Prije sto godina na njemu je bilo preko 40 vodenica. U vrijeme najvećeg vodostaja gubi vodu u ravni Petrovačkog polja, u Trnjacima. Podzemna hidrografska veza nije utvrđena.
U Vođenici takođe ima i dosta listopadne i zimzelene šume (mešovita šuma). U Vođenici se takođe može naći i glina.
Vođenica se može podeliti na dva dela:
Kao u većini planinskih sela, i u Vođenici vegetacija počinje kasnije.
Istorija
Južno od Vođenice leže ostaci prostranog grada „Oblaja". Bilo je to ilirsko utvrđeno naselje čiji velik kameni bedem obuhvata prostor od cca 15.000 do 20.000 m2. Unutar naselja nalazi se posebna utvrda. Na čitavoj površini nađeni su fragmenti keramike i kućnog posuđa iz kasnog bronzanog ili ranog željeznog doba. Historičar Salmedin Mesihović navodi 10 potencijalnih naselja za antički Seretion, od kojih je devet sa područja Bosanskog Petrovca. Među njima je i navedena gradina Oblaj (Vođenica).
Zapadno od Vođenice leži ruševina na nadmorskoj visini 769 m., koju narod naziva „Drenovac". Sagrađena je od opeka i maltera, pa se zaključuje da je iz rimskog doba. Tvrđava je uz trasu nekadašnjeg rimskog puta Bara (Bosanski Petrovac) - Krnjeuša - Bosanska Krupa, zapravo puta koji je iz rimske Salone vodio do doline rijeke Une i dalje u Sisciu (Sisak).
Srednji vijek
U Vođenici se, iz perioda srednjeg vijeka, nalazi arheološki lokalitet Crkvina sa ostacima građevine dimenzija 15x6 m. U Arheološkom leksikonu BiH u opisu lokaliteta stoji: sačuvane ruševine crkvene građevine, uz koju se, prilikom raskopavanja nailazilo na oružje i liturgijske predmete, a oko ruševina je sačuvano oko 40 stećaka u obliku ploča i sanduka sa ornamentima polumjeseca i krsta. Ovaj opis je nastao na osnovu istraživanja arheologa Vejsila Ćurčića 1z 1902 godine.
Osmanski period
Između 1530-1537. godine područje Bjelajskog polja je potpalo pod osmansku vlast. Već 1540. godine spominje se prvi put nahija Bjelaj, a nešto kasnije spominje se kao nahija Bjelaj-Blagaj, ali ubrzo potpada pod kadiluk Kamengrad. Od 1562. godine nahija Bjelaj je priključena kadiluku Novosel koji je bio u kliškom sandžaku. Tokom 1577. godine u bjelajskoj tvrđavi je smještena posada od 370 osmanskih plaćenika pod zapovjedništvom dizdara.
U većem dijelu Bosanske Krajine, još tokom osmanskog napredovanja od Jajca do Bihaća koje je trajalo oko 120 god i završilo se 1592. god, došlo je do osjetne depopulacije, pa su neki dijelovi Krajine ostali potpuno napušteni. Dio starosjedilačkog stanovništva u plodnijim krajevima oko Vrbasa, Sane i Bjelajskog polja u prvim decenijama turske vladavine prelazi na islam, zadržavajući kompaktnost svojih naselja.
Popisni turski defteri iz 16. vijeka potvrđuju da su naselja rijetka, da je broj stanovnika u njima "upadljivo mali", a zemlja slabo obrađena i zapuštena. Ova nova situacija nije odgovarala ni Osmanlijama, ekonomski ni vojno, pa su kolonizirali nove populacije, uglavnom stočare iz prenaseljenih područja Hercegovine, Crne Gore i jugozapadne Srbije. Nema podataka o kolonizaciji Bjelajskog polja, odnosno Vođenice, pa se samo predpostavlja da je područje bilo slabo naseljeno.
U bosanske pogranične oblasti od Bihaća i Cazina pa sve do do Livna, uključujući i susjedna područja sve do Jajca i Banja Luke, od 1740. godine pa nadalje, u vremenu od stotinu godina, neprestano se useljava i pravoslavno stanovništvo. Analizirajući vrijeme njihovog naseljavanja, Rađenović je utvrdio da se u 18. vijeku u Vođenicu naselilo sedam porodica u 62 kuće. Od 1800. do 1850. uselilo se 13 porodica u 45 kuća, a do kraja osmanske vlasti još 10 porodica u 25 kuća.
Cjelokupno zemljište u Vođenici bilo je u vlasništvu, bilo kao begluk ili selište, čuvene begovske porodice Kulenović. Prvi Kulenovići u Bosnu su došli prilikom odlaska Osmanlija iz Like, gdje su preci ove porodice živjeli kod Udbine. Oni su ne samo jedna od najrazgranatijih begovih porodica u Bosanskoj Krajini, gdje su uglavnom živjeli i posjedovali svoju zemlju, već i jedna od najrazgranatijih begovih porodica u cijeloj Bosni i Hercegovini. Početkom 20. stoljeća cijela porodica Kulenović posjedovala je daleko najveće komplekse begluka i najveći broj seljačkih naselja u Bosni i Hercegovini. Do bune 1875-78. u Gornjoj Vođenici je bilo sedam begovih kuća. Imali su i džamiju, sagrađenu samo sedam godina prije ustanka, i groblje. I sada se još vidi komad zida džamije. U osmansko doba Kulenovići su u Bosanskom Petrovcu bili kapetani, a u austrougarskom njeni gradonačelnici - Skender-beg Kulenović i Husein-beg Kulenović Hadžikadibegović (od 1908).
Austrougarski period
Nekadašnja turska periferna pokrajina Bosna i Hercegovina, dodijeljena je Austro-Ugarskoj na pacifikaciju i privremenu upravu. Time je otpočeo i njen proces moderniziacije i uključenja u srednjoevropski civilizacijski krug. U novim, povoljnijim političkim prilikama, uslijedio je i val doseljavanja u naselja Petrovačkog polje iz susjednih dijelova Like i Dalmacije. U Vođenicu se naselilo 27 porodica u 63 kuće.
Dobrotvorka Mis Irbi i Džonstonova su u Vođenici 1879. god. za osnovnu školu sagradile drvenu zgradu, koju su do 1880 u cjelosti i finansirale. Kad su napustile petrovački kraj, šlola je bila pretvorena u parohijski dom, a nešto kasnije bio joj je dograđen i drveni zvonik sa jednim zvonom. Nešto slično se desilo i u susjednom selu Bjelaju. Na posljednjem austrougarskom popisu stanovništva 1910. godine Vođenica je mjesto i politička opština u kotaru Bosanski Petrovac, okrug Bihać. Crkvena organizacije je nekoliko puta mijenjana. Rješenjem cara Franje Josifa I od 14. januara 1900. odobreno je ustrojstvo nove Eparhije banjalučko-bihaćke sa sjedištem u Banja Luci, kao četvrte srpske pravoslavne eparhije u Bosni i Hercegovini. U novoj organizaciji, parohiju Vođenica, u protoprezviteratu petrovačkom, činilo je šest sela: Vođenica, Brestovac, Skakavac, Cimeše, Bjelaj i Vaganac, sa ukupno 345 kuća i 2070 stanovnika, dok je u samoj Vođenici bilo 170 domova sa 1.332 stanovnika. Prilozima mještana Vođenice, Brestovca i Skakavca 1913. godine, po projektu Miloša Miladinovića, izgrađena je crkva. Ovo originalno arhitektonsko ostvarenje visokih estetskih vrednosti izdvajalo se svojim ukupnim dometom od uobičajenih rešenja srpskih pravoslavnih crkava tog vremena.
Drugi svjetski rat
Nakon što su Sile Osovine okupirale Kraljevinu Jugoslavije, područje Vođenice našlo se u novostvorenoj Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Stanovništvo Vođenice se organizovalo i priključilo Narodnooslobodilačkoj borbi, koju su predvodile partizanske snage. U toj borbi živote su izgubili mnogi borci i civilno stanovništvo. Podsjećanje na te događaje je spomenik u središtu naselja.
Privreda
U Vođenici se uzgaja:
Nekada su se mnogi stanovnici Vođenice bavili: zidarstvom, vađenjem kamena i izradom kreča. Mnoga domaćinstva koja se bave stočarstvom, takođe i prave mnoge mlečne proizvode kao što su: sir, kajmak i kiselo mleko. Ovo kao i okolna sela poznata su po izradi specijalne vrste kajmaka koji se naziva basa.
Stanovništvo
Selo vođenica je po popisu iz 1991. godine imalo 562 stanovnika,od čega je 561 stanovnik bio Srbin,a samo 1 stanovnik Hrvat.Što znači da su Srbi u Vođenici prema popisu iz 1991. godine činili 99,83 posto stanovništva,a Hrvati 0,17.
Poznate ličnosti
U Vođenici se rodio Narodni heroj Marko Jokić.
Hrizostom (svjetovno Rajko Jević), mitropolit dabrobosanski od 2017. godine, rođen je u Vođenica. Ranije je bio episkop bihaćko-petrovački i zvorničko-tuzlanski.
MEN Bibliograf
Nagrada "Bibliograf" dodjeljivala se za najbolji prilog u vidu bibliografske knjige ili napisa iz određene godine. Time se željelo posredno utjecati na zagonetačke istraživače da se okrenu pripremanju bibliografskih rasprava jer samo one doprinose brzom i bržem upoznavanju neke inostrane enigmatike. Nagrada je bila u vidu bibliografske knjige Biografija enigmatike s odlukom napisanom na toj knjizi i potpisom predsjednika komisije za dodjelu te nagrade i žigom EUČ-a. Odluka s motivacijom pisana je, u pravilu, na tri jezika (jeziku dobitnika, našem i engleskom).
Prvi MEN je dodijeljen Krzysztofu Oleszczyku iz Varšave za članak "Polskie czasopisma szaradziarskie w okresie miedzywojennym" (Poljski zagonetački časopisi u međuratnom razdoblju), objavljen u varšavskom zagonetačkom godišnjaku "Kalendarz Szaradisty" za 1978. godinu (str. 150-155).
Drugi MEN, odlukom Skupštine EUČ-a od 7. XII. 1980. godine, dodijeljen je američkom enigmatu (puzzler!) Willu Shortzu (pseudonim Willz) za rukopis pod naslovom Puzzleana (engl. puzzle = zagonetka). Radi se o popisu od nekih 160-ak naslova (većinom knjiga) iz američkog zagonetaštva.
The Edge of Night
The Edge of Night (među fanovima poznata pod neformalnim nazivima Edge ili EON) je bila američka televizijska sapunica koju je producirala kompanija Procter & Gamble. Originalno se emitirala se na programu CBS-a od 2. aprila 1956. do 28. novembra 1975. da bi se na programu ABC-a emitirala od 1. decembra 1975. do 28. decembra 1984. Ukupno je napravljeno 7420 epizoda, od kojih je 1.800 dostupno za naknadnu distribuciju.
Početkom 1990-ih je emitirana u Hrvatskoj na programu HRT-a pod naslovom Priče iz Monticella.
Serija je imala radnju smještenu u Monticello, fiktivni grad na američkom Srednjem Zapadu, a glavni protagonist, oko koga su se vrtili svi zapleti, bio je policajac, a potom javni tužilac Mark Karr. Edge of Night se od ostalih tadašnjih sapunica razlikovala po tome što su se zapleti manje bavili ljubavnim i privatnim problemima likova, a više kriminalom, odnosno nastojanjem Karra i njegovih kolega da riješe brojne komplicirane slučajeve. Zbog toga se Edge of Night ponekad naziva kriminalističkom serijom.
Razlog za to je neuobičajen nastanak, odnosno nastojanje CBS-a da sredinom 1950-ih snimi TV-seriju o Perryju Masonu, fiktivnom advokatu i junaku popularnih kriminalističkih romana Earla Stanleya Gardnera. Romani su već ranije bili adaptirani u popularnu radio-seriju koja se emitirala svakog dana, pa je mreža planirala sličan format koristiti za televiziju. Spor s autorom je, međutim, odgodio te planove, a Perry Mason je na kraju adaptiran kao redovna dramska serija u udarnom terminu. Neki od likova iz nesnimljene dnevne TV-serije su kasnije poslužili u Edge of Night.
Vinovo, Torino
Vinovo je naselje u Italiji u provinciji Torino, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 10173 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 234 m.
The Silence of the Lambs
Kad jaganjci utihnu (eng. The Silence of the Lambs) je američki triler Jonathana Demmea iz 1991. s Jodie Foster i Anthonyjem Hopkinsom u glavnim ulogama. Temeljen je na romanu Thomasa Harrisa, njegovom drugom djelu o dr. Hannibalu Lecteru, briljantnom psihijatru i kanibalu-serijskom ubojici. U filmu, Clarice Starling, mlada agentica FBI-ja, poslana je zatvorenom Lecteru kako bi ga upitala za stručni savjet u vezi hvatanja serijskog ubojice, zvanog Buffalo Bill, koji otima žene i skida im kožu. Film je osvojio pet Oscara, uključujući onaj za najbolji film kao jedini horor film koji je osvojio glavnu nagradu.
Radnja
FBI je očajan u potrazi za okrutnim serijskim ubojicom kojeg su prozvali Buffalo Bill, koji otima žene i skida im kožu. U nadi da će pronaći kakav trag ispitujući zatvorenog serijskog ubojicu, direktor FBI-jeva odjela za bihevioralne znanosti, Jack Crawford, šalje Clarice Starling, obećavajuću novakinju s FBI-jeve akademije, da ispita zloglasnog Hannibala Lectera, briljantnog forenzičkog psihijatra koji je postao kanibalistički serijski ubojica.
Posjetivši Lecterovu ćeliju, izvanredno obrazovani i elokventni Lecter odbija dati bilo kakve informacije. Kako Starling odlučuje poći, manijakalni pacijent u susjednoj ćeliji ju poprska svježom spermom po licu i kosi. Lecter postaje bijesan vidjevši ovu "neuljudnost", te poziva Sterlingovu nazad u ćeliju, gdje joj daje informacije o jednom od svojih bivših pacijenata u formi zagonetki. Rješivši zagonetku, informacija odvodi Starlingovu do zemljišta u vlasništvu Benjamina Raspaila (pokojnog bivšeg Lecterova pacijenta). U Raspailovu autu pronalazi glavu u posudi, koja je vjerojatno pripadala Raspailu.
lijevo|thumb|300px|Jodie Foster kao [[Clarice Starling]] Starling se vraća Lecteru i upita ga o odrubljenoj glavi i Benjaminu Raspailu, a Lecter poriče da je umiješan u to ubojstvo. Lecter joj tada daje ponudu, ako ga prebaci u drugu ustanovu, pomoći će joj da pronađe Buffalo Billa. Starlingova pristaje.
Buffalo Bill otima Catherine Martin, kćer američke senatorice Ruth Martin (Tennessee). Pronađena je šesta Billova žrtva, a skinuta joj je koža s leđa. Starling pomaže Crawfordu na obdukciji, na kojoj pronalaze leptirovu čahuru u žrtvinu grlu.
Clarice ponovno odlazi Lecteru, kojem je Crawford obećao transfer u bolnicu u New York, da bi započela s njim igru punu zagonetki i laži. Lecter, kazavši kako je dogovor predobar da bi bio istinit, počinje zahtijevati od Starlingove osobne informacije u zamjenu za informacije o Buffalo Billu (quid pro quo). Crawford je upozorio Starling da ne govori Lecteru ništa osobno, ali ona, očajnički trebajući njegovu pomoć, ignorira njegovo upozorenje i otkrije mu svoju najgoru uspomenu iz djetinjstva.
Starlingova počinje pričati Lecteru o smrti svojeg oca, gradskog šerifa kojeg su ubili dvojica provalnika dok je bio u noćnoj patroli. Poslana je k rođacima na ranč u Montanu na kojem su se držale ovce i konji. U zamjenu, Lecter joj otkriva simboliku otkrivene čahure u grlu šeste žrtve: ona simbolizira promjenu (od ličinke preko čahure u leptira) te da Buffalo Bill također želi promjenu. Govori joj i o seksualnom identitetu Buffalo Billa, kako vjeruje da je transseksualac. Savjetuje joj da u bolnicama u kojima se obavljaju operacije promjene spola potraži dokumente o pacijentima koji su odbijeni jer su pali na psihološkom testu.
U međuvremenu otkriva se kako je Frederick Chilton, upravitelj umobolnice, potajno snimao razgovore između Lectera i Starlingove u pokušaju da konačno izradi profil zloglasnog Hannibala Lectera. Chilton saznaje i za Crawfordovu ponudu i kaže Lecteru. U zamjenu, ponudi Lecteru svoj prijedlog. Ako Lecter otkrije identitet Buffalo Billa, on će ga prebaciti u drugu ustanovu, ali jedino ako otkrije Chiltonu što zna. Lecter inzistira da će otkriti informaciju jedino senatorici Ruth Martin, i to osobno u Tennesseeju. Zadovoljan što se konačno riješio Lectera koji je bio njegov zatvorenik osam godina, Chilton se složi i užurbano napusti Lecterovu ćeliju.
U Tennesseeju, Lecter se počinje igrati sa senatoricom Martin, uživajući u njezinoj muci, ali joj ipak daje neke informacije o Buffalo Billu: njegovo pravo ime je Louis Friend, kojeg mu je poslao Raspail, kako su Raspail i Friend bili ljubavnici. S novim informacijama, FBI polazi spasiti Catherine.
Starling se sukobljava s Lecterom, sumnjajući kako je Lecter dao senatorici pogrešno ime. Sumnja da je ime anagram "željeznog sulfida" (Fool's Gold), te zahtjeva od njega da joj da pravo ime. Lecter odbija i zahtijeva Starling završi svoju priču o svojem najgorem sjećanju na djetinjstvo. Starling je svjesna kako je to jedini način da dobije informacije od njega, pa mu kaže kako je se probudila jedno jutro uz vrištanje janjaca dok su ih klali. Svjedočeći užasu, pokušala je spasiti jedno janje odnoseći ga, ali je ubrzo uhvaćena, a janje je ipak zaklano. Lecter upita Clarice da li je još progone zvuci janjaca i kaže joj da vjerojatno ona misli da će, spasivši Catherine, vratiti svoj mir. Nervozna Starling počinje zahtijevati da joj Lecter da Billovo pravo ime, ali prije no što je uspjela doznati, iz zgrade su je izbacili Chiltonovi i Lecterovi čuvari. Ipak, ona se uspijeva na trenutak istrgnuti iz čvrstog zagrljaja i dohvatiti dokument od Lectera, koji koristi tu priliku da joj lagano dodirne ruku.
thumb|300px|Anthony Hopkins kao [[Hannibal Lecter]] Iste večeri, Lecter zahtijeva drugi obrok. Dok je Chilton ispitivao Lectera u ćeliji u Baltimoreu, ostavio je kemijsku olovku u njegovoj ćeliji. Lecter je progutao olovku, te nakon što ju je povratio, uptrijebio je komadić kako bi otključao svoje lisice dok su mu dva policajca nosila drugi obrok. Slobodan, Lecter jednom policajcu raspori utrobu, a drugog ugrize za lice. Kad su stigli specijalci, vjerovali su da su našli Hannibala u dizalu, teško ranjenog. Prije njihova dolaska, Lecter je zamijenio odjeću s drugim policajcem, a njegova koža s lica poslužila mu je kao maska. Vjerujući kako je drugi policajac živ, stavljaju Lectera u kola hitne službe i žure prema bolnici. U međuvremenu, shvaćaju kako tijelo u dizalu zapravo pripada drugom policajcu; tijekom tog vremena, Lecter ubija ekipu iz ambulantnih kola i bježi.
Starlingova se iznenađuje kad shvaća da joj je Lecter ostavio još tragova u fileu o Buffalo Billu. Uz pomoć svoje cimerice, Starling otkriva kako je je nešto karakteristično u u načinu ubojstva prve Billove žrtve. Frederica Bimmel ubijena je prva, ali pronađena treća, što sugerira da je Bill htio sakriti njezino tijelo. Starling pretpostavlja da je Fredericka poznavala Billa privatno.
Carwford šalje Satrling da istraži žrtvin rodni grad, Belvedere, Ohio, gdje otkriva da je ona bila krojačica. Odjeća u njezinom ormaru ima zakrpe u obliku romba, identične zakrpama od kože koje je Buffalo Bill skinuo sa zadnje žrtve. Starling uviđa kako je Bill vješt krojač koji se želi transormirati u ženu noseći "žensko odijelo" od prave kože. Naziva Crawforda, koji ga je već krenuo uhititi. Lecterova teorija o transseksualnoj kirurgiji dovela je policiju do Jamea Gumba, iz bolnice Johns Hopkins Hospital. Carwford prevodi napad na Gumbeovu ordinaciju u Calumet Cityju, Illinois, dok specijalci odlaze u njegovu kuću. Starlingova nastavlja ispitivati Bimmeline prijatelje.
Saznaje kako je Bimmelova jednom radila za izvjesnu gđu. Lippman, međutim, vrata na toj adresi otvara muškarac koji se predstavlja kao "Jack Gordon". Starlingovoj pada na pamet kako je Gordon zapravo Buffalo Bill, te da mu je pravo ime Jame Gumb. U kući uspijeva vidjeti tragove koji je uvjeravaju kako je Gordon zapravo Gumb. Izvlači svoj pištolj i pokuša uhapsiti Gumba, ali se on iznenada izgubi u podrumu, a ona ga počinje slijediti. Pronalazi Catherine Martin, živu, u suhom bunaru. Svjetlo se gasi, ostavljajući ih u potpunom mraku. Gumb, noseći noćni dalekozor, staje uz Starlingovu potežući otponac na svojem pištolju. Starlingova začuje klik, munjevito se okreće i upuca Billa. Naziva pojačanje, a Catherine Martin je spašena.
Tijekom zabave povodom njezine diplome na FBI-jevoj Akademiji, Starlingova se zaprepašćuje nakon što je ju je na telefon nazvao Lecter. On je upita jesu li janjci prestali vrištati, te joj obećaje kako je neće tražiti i ako ona neće njega. Osim toga, kaže joj da "večera starog prijatelja". Prije odjavne špice, prikazuje se Lecter kako uhodi Fredericka Chiltona, koji je došao na isto mjesto (Bahame) kako bi se skrio od Lectera, znajući kako će ovaj vjerojatno krenuti na njega zbog njegove okrutnosti dok mu je bio upravitelj.
Produkcija
thumb|Alternativni poster s Anthonyem Hopkinsom kao Hannibalom Lecterom.
Reakcije
Kritike su bile odlične, a posebno se to odnosilo na Anthonyja Hopkinsa i Jodie Foster. Roger Ebert posebno je naglasio "zastrašujuće sposobnosti" Hannibala Lectera. Oboje glumaca dobili su Oscara za svoje izvedbe.
Zarada
Zarada u Americi:
Zarada u svijetu: $272,700,000
Nagrade i kontroverze
Jonathan Demme osvojio je Oscara za najboljeg redatelja. Jodie Foster i Anthony Hopkins osvojili su Oscara za uloge Clarice Sterling i dr. Hannibala Lectera. Hopkinsova izvedba ostaje najkraća glavna uloga koja je osvojila Oscara, a Hopkins je proveo na ekranu nešto manje od 17 minuta. Osim toga, film je osvojio i Oscara za najbolji adaptirani scenarij i najbolji film. Kad jaganjci utihnu je treći koji je osvojio pet najprestižnijih Oscara (nakon filmova Dogodilo se jedne noći, 1934. i Let iznad kukavičjeg gnijezda, 1975.).
Od izlaska, film je bio meta kritika članova homoseksualne zajednice, koji su smatrali kako je to još jedan u nizu filmova u kojima se likovi homoseksualaca prikazuju negativno, u odsutnosti bilo kakvih pozitivnih osobina. Nakon objave mnogih nominacija, počele su kružiti glasine kako udruge za prava homoseksualaca, kao što je Queer Nation, planiraju omesti izravni prijenos dodjele Oscara ako film dobije ijednu nagradu. Iako se nikakvi protesti te vrste nisu dogodili, glasine su dovele do raznih diskusija o seksualnim manjinama u medijima. U godinama nakon filma povećan je broj filmova koji su govorili o homoseksualnosti i s homoseksualnim likovima, kao što je bio sljedeći projekt redatelja Demmea, Philadelphia.
Film je osvojio i nagrade CHI i PEO za najbolji film, a proglašen je najboljim i u izboru američkih kritičara. 1991., Jonathan Demme bio je nominiran za Zlatni globus za režiju. 1992., Ted Tally je dobio nagradu Edgar za najbolji scenarij. 1997. ga je Američki filmski institut uvrstio u popis 100 najboljih filmova u zadnjih 100 godina.
Utjecaji
Lik Jamea Gumba temeljen je na trojici stvarnih serijskih ubojica.
Hannibal Lecter dijeli neke osobine s Andrejom Chikatilom (ruskim serijskim ubojicom) po tome što su obojica tijekom djetinjstva doživjeli kako su im ljudi pojeli braću i sestre dok su umirali od gladi. (Međutim, nije poznato koliko je ta priča o Chikatilou vjerodostojna). Hannibal je uspoređivan i sa zloglasnim kanibalom i ubojicom djece Albertom Fishom, kao i s Robertom Maudsleyjem, koji je pojeo mozak svog cimera dok je bio u zatvoru. Neki su kritičari uspoređivali Hannibala s njegovim mitološkim bićem: Drakulom. Razlog je bio to što Lecter dijeli s Drakulom i ostalim tradicionalnim vampirima izgled i karakterne crte. Lecter, kao i Drakula, vuče podrijetlo iz istočnoeuropske grofovije.
Konfuzija oko nastavka Lovca na ljude
Tri lika iz filma (Hannibal Lecter, Jack Crawford i Frederick Chilton) pojavljuju i u ranijem filmu, Lovac na ljude, ali su ih portretirali drugi glumci. Iako ti glumci ni nisu zamoljeni da repriziraju svoje uloge u filmu Kad jaganjci utihnu, neki su mislili kako je ovaj film nastavak Lovca na ljude, ali činjenica da je Orion bio spreman producirati film bez prava na tri lika koji su se pojavili u Lovcu na ljude pokazuje da nikad nije ni bio planiran nastavak. U drugoj verziji scenarija, Ted Tally je naglasio: "Iz zakonskih razloga, tri imena likova Toma Harrisa morala su biti promijenjena. Nadam se, kao i Tom, da ćemo moći koristiti prava imena. Zbog toga je u ovom scenariju Jack Crawford postao 'Ray Campbell', Frederick Chilton 'Herbert Prentiss', a dr. Hannibal Lecter zove se 'dr. Gideon Quinn'." Producent Lovca na ljude, Dino De Laurentis, vidio je da bi film mogao uspjeti i dopustio Orionu da koriste likove Lecetera, Crawforda i Chiltona zabadava. Još jedan u prilog tome da film nije nastavak Lovca na ljude je činjenica da su Frankie Faison i Dan Butler nastupili u oba filma, ali u potpuno različitim ulogama. Zavrzlama je riješena 2002. kad je snimljen remake Lovca na ljude, Crveni zmaj, u kojem su Hopkins, Faison i Heald reprizirali uloge iz filma Kad jaganjci utihnu. Tako je Crveni zmaj postao prethodnik ovog filma, koji je povezan s ostala dva Hopkinsova filma. Treba naglasiti da se u Lovcu na ljude Lecterovo prezime izgovara "Lecktor", a uopće se ne spominje kanibalizam.
Kavam al-Daula
Bio je sin Baha al-Daule. Nakon što mu je brat Sultan al-Daula 1012. godine postao glavni emir Bujida, svog brata (koji je tada stekao nadimak "Kavam al-Daula") je imenovao za guvernera Kermana. Nakon njegovog odlaska u Fars oko 1017., Kavam al-Daula je odlučio napasti uz pomoć Gaznavida. Brat ga je protunapadom protjerao, ali je Kavam al-Daula uspio očuvati vlast u Kermanu. Sukob se nastavio i nakon smrti Sultan al-Daule 1024. godine; nećak Abu Kalijar je uspio očuvati Fars. Na kraju je Kavam al-Daula umro, navodno zbog otrova; u svakom slučaju je Abu Kalidžar preuzeo Kerman.
Sebastian Faulks
thumb|right|Sebastian Faulks Sebastian Faulks CBE (20.4. 1953.-) je ugledni engleski romanopisac. Faulks je popularnost stekao zahvaljujući romanima na temu prvog i drugog svjetskog rata, ali je široj javnosti postao poznat kao sljedeći službeni pisac romana o Jamesu Bondu.
Bibliografija
Beletristika
Publicistika
St. Peter (Hochschwarzwald)
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250p|Položaj opštine u okrugu Brajsgau-Hohšvarcvald Sankt Peter se nalazi u saveznoj državi Baden-Virtemberg u okrugu Brajsgau-Hohšvarcvald. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 716 metara. Površina opštine iznosi 35,9 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.541 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 71 stanovnika/km².
Kalijum trispirazolilborat
Kalijum trispirazolilborat je organsko jedinjenje, koje sadrži 9 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 252,125 Da.
Cobalt, Missouri
Kobalt je grad u američkoj saveznoj državi Misuri.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 226, što je 37 (19,6 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Mitchell, South Dakota
Mičel je grad u američkoj saveznoj državi Južna Dakota.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 15.254, što je 696 (4,8 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Bordes (Gornji Pirineji)
Bord je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Gornji Pirineji koja pripada prefekturi Tarb.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 556 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 49 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 11,22 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 275 metara (maksimalnoj 459 m, a minimalnoj 242 m).
Cornei, Belluno
Cornei je naselje u Italiji u provinciji Belluno, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 661 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 456 m.
Irvine Welsh
Irvine Welsh (Leith, Edinburgh, 27.9. 1958.-) je hvaljeni škotski romanopisac, najpoznatiji po romanu Trainspotting. Osim romana je pisao drame i scenarije, te režirao nekoliko kratkih filmova.-{ }-
Yi Yuanji
thumb|Yi Yuanji, "Majmun i mačke"
Back to the Future
Povratak u budućnost (eng. Back to the Future) je SF komedija Roberta Zemeckisa iz 1985. s Michaelom J. Foxom i Christopherom Lloydom u glavnim ulogama.
Yi Yuanji
Yi Yuanji (Wade-Giles: I Yüan-chi) (Changsha, Hunan, cca. 1000 - cca. 1064) bio je kineski slikar iz doba Sjeverne dinastije Song, poznat po realističnom prikazu životinja. Prema navodima Roberta van Gulika, Yi Yuanjija su suvremenici posebno slavili zbog prikaza gibona.
Back to the Future
Film se počeo prikazivati 3. srpnja 1985. i zaradio 210 milijuna dolara na američkom box-officeu, čime je postao najuspješniji film te godine. Uslijedila su dva nastavka, Povratak u budućnost 2 1989., i Povratak u budućnost 3 1990.
Radnja
Marty McFly (Michael J. Fox) je sedamnaestogodišnji srednjoškolac 1985. godine. Posjetivši kuću svog prijatelja, ekscentričnog znanstvenika dr. Emmetta Browna (Cristopher Lloyd), otkriva da nema nikoga, ali mu se Doc javlja preko telefona i kaže da se sastanu tu večer. Nakon škole, Marty odlazi s djevojkom Jennifer (Claudia Wells) na gradski trg, gdje im prilazi žena tražeći donaciju za popravljanje sata na vrhu sudnice, koji ne radi još otkad ga je pogodio grom prije 30 godina. Na večeri, Martyjeva majka Lorraine (Lea Thompson), se prisjeća kako su se upoznali ona i Martyjev otac George (Crispin Glover): njezin otac udario je Georgea autom te su se zaljubili dok se George oporavljao.
Te noći, Marty se sastaje s Docom na parkiralištu supermarketa Dva bora. Doc mu pokazuje vremenski stroj napravljen u sportskom autu De Lorean DMC-12. Stroj ima 1,21 gigavata snage kojeg pokreće plutonij koji struji kroz fluks kondenzatora, ali auto mora ići 88 milja na sat kako bi putovao kroz vrijeme. Libijski terorist od kojeg je Doc ukrao plutonij iznenada se pojavljuje u kombiju i počne pucati na njega. Marty uskače u DeLorean i u potjeri koja je uslijedila, slučajno pošalje sam sebe natrag u 1955.
1000–1009
1000-e su decenija koja je počela 1. januara 1000. i završila 31. decembra 1009.
Back to the Future
Radnja
U 1955. godini Marty susreće svog budućeg oca i nehotice ga spašava jer njegov budući djed udara njega, a ne oca. Budeći se, shvaća da se nalazi u sobi njegove buduće majke i ubrzo saznaje kako se Lorraine zaljubila u njega, a ne u Georgea. Marty nalazi Docovu kuću iz 1955. i uspijeva ga uvjeriti da je došao iz budućnosti. Doc je tek nedavno izumio kondenzator fluksa. Kaže Martyju kako vremenski stroj u 1955. može pokrenuti samo udar groma. Budući da će grom udariti u gradski sat u sljedeću subotu, Doc počinje raditi na tome kako će iskoristiti snagu groma. Nakon što mu je Marty ispričao što se događa s njegovim roditeljima, Doc zaključuje kako je Marty izbrisao sam sebe iz vremena. Marty smišlja plan kako će "spasiti" ljubav Georgea i Lorraine na školskom plesu. Prije nego George dođe, Biff (Thomas F. Wilson) će se pojaviti i napasti par. Kad George stigne, suprotstavit će se Biffu i nokautirati ga. Lorraine i George otići će na ples zajedno, a Martyjeva egzistencija je osigurana.
Doc završava s povezivanjem kabela koji su potrebni za vremenski stroj. Prije nego što je Marty otišao, Doc u džepu nalazi pismo koje je napisao Marty, upozoravajući ga kako će ga ubiti Libijci. Doc rastrga pismo bez da ga je i pročitao, budući da zna opasnosti koje prijete onome tko zna svoju budućnost. Grom udara u gradski sat i Marty se vraća u 1985., taman na vrijeme da spasi Doca od Libijaca. Međutim, Doc otkriva da je imao zaštitni prsluk. Izvlači Martyjevo pismo koje se samo napisalo. Doc odvede Martyja kući. Sljedećeg jutra, Marty shvaća kako su njegova kuća i obitelj mnogo bolji nego što se sjećao. Jennifer i Marty se sastaju. Prije njihovog poljupca, pojavljuje se Doc, ovaj put iz budućnosti, govoreći Martyju i Jennifer kako moraju poći s njim jer su se pojavili neki problemi s njihovom djecom...
Scenarij
Inspiracija za film pošla je od Boba Galea, koji je pronašao očev srednjoškolski godišnjak i pomislio kako bi njih dvojica bili prijatelji kao tinejdžeri. Gale i Robert Zemeckis napisali su scenarij još 1980., ali ga nisu mogli plasirati. Steven Spielberg ga je pročitao kad je Gale nekoliko godina poslije upitao Zemeckisa što se dogodilo sa scenarijem. 1955. godina odabrana je jer bi roditelji glavnog junaka tada imali isto godina kao i on, a bila je to i era kad je rođena tinejdžerska kultura.
Zemeckis je nudio ideju u nekoliko filmskih studija. Disney ga je odbio jer su mislili kako je priča o majci koja se zaljubljuje u svog sina "preškakljiva", iako se radi o putovanju kroz vrijeme. Sve druge kompanije tvrdile su da priča nije dovoljno zanimljiva te su je uspoređivali s tinejdžerskim komedijama iz tog vremena.
Jedan od glavnih elemenata priče je prikazivanje kako se ljudi i građevine u Hill Valleyju mijenjaju kroz vrijeme. Neke jedva zamjetne stvari koje nemaju većeg značenja za radnju prikazane su ili spomenute u oba vremenska perioda. Gale je ovo otpočetka uvrstio kao dio priče. Kasnije je ovaj element istaknuo kao jedan od važnijih sa satom kojeg pogađa grom, što je izravno povezano s Martyjevim povratkom u 1985. S obzirom na to, Hill Valley je prikazan kao puno ljepše mjesto 1955. nego trideset godina kasnije.
Sid Sheinberg, šef studija Universal, unio je dosta promjena u film. Sintagma "Profesor Brown" promijenjena je u "Doc Brown", a njegova čimpanza "postala" je pas Einstein. Martyjeva majka prvotno se zvala Meg, pa Eileen, ali Sheinberg je inzistirao da se zove Lorraine, kao i njegova žena Lorraine Gray. Sheinbergu se nije svidio ni naslov, tvrdeći kako nitko neće htjeti gledati film koji u naslovu ima riječ "budućnost". U dopisu Robertu Zemeckisu napisao je kako bi se film trebao zvati "Spaceman From Pluto". Steven Spielberg je u odgovoru zahvalio na izvanrednom "šaljivom dopisu" i rekao mu da su mu se svi nasmijali. Sid Sheinberg, preponosan da prizna kako je mislio ozbiljno, ostavio je naslov nepromijenjen.
U originalnom scenariju, Martyjeva rock and roll svirka izazvala je nerede na plesu koji je zaustavila policija. Ovo, u kombinaciji s onim kad Marty slučajno otkrije Docu tajni sastojak koji je pokrenuo vremenski stroj (Coca-Cola), izazvalo je promjenu povijesti. Kad se Marty vratio u osamdesete, shvatio je kakvu je revoluciju pokrenuo: Doc je stvorio razne izume (npr. aute koji lete) koji idu na Coca-Colu. Marty također otkriva kako rock and roll nikad nije zaživio (najpopularnija glazba je mambo), te se posvećuje pokretanju odgođene kulturne revolucije. U međuvremenu, njegov otac otkriva novine koje su izašle dan nakon plesa i ugleda svog sina na slici nereda.
Casting i snimanje
Snimanje je počelo 26. studenog 1984. s glumcem Ericom Stoltzom u ulozi Martyja McFlyja, a navodno je trajalo nešto više od četiri tjedna, do povratka izvršnog producenta Stevena Spielberga, koji je u to vrijeme bio izvan zemlje. Nakon što je pregledao grube snimke, Spielberg, scenaristi i redatelj su se složili da je Stoltz dobar glumac, ali se nažalost nije uklapao u opis uloge. Stoltz je glumio preozbiljno, a oni su htjeli nekog s lakšim pristupom ulozi. Ponovno su ponudili ulogu Michaelu J. Foxu, koji je tada odradio svoje obaveze na televizijskom projektu. Ista lokacija je korištena za prikaz oba vremenska razdoblja. Scene iz 1955. snimane su prije nego što je lokacija "sravnjena" zbog izgradnje one za scene iz 1985.