cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toplički ustanak
Formiranje prve čete
minijatura|Vojvoda [[Kosta Vojinović, vođa ustanka.]]
Avgusta 1916. godine, rezervni oficir srpske vojske, Kosta Vojinović, je na području Leposavića formirao prvu gerilsku grupu od pet ljudi, Leposaviću četu, jezgro budućeg Ibarsko-kopaoničkog odreda. Ova prva gerilska četa je, osim Vojinovića i Rudinca, brojala još četiri borca: Aleksandra Pipera iz Kosovske Mitrovice, Vlajka Vladisavljevića iz Leposavića, Proku Planića iz Zemanice i Radomira Gašića s Kopaonika. Četa se krila na Kopaoniku.
Ulazak Rumunije u rat
Centar ustanka je bio na Kopaoniku, gde je dejstvovao odred Koste Vojnovića. Sredinom septembra, Austro-Ugari su saznali za ustanike na području Kopaonika. Poslat je jedan odred žandarmerije koji je naleteo na družinu Koste Vojinovića. Došlo je do borbe, uz gubitke na obe strane, nakon čega su se ustanici povukli.
Od jeseni 1916. godine ustanički pokret se omasovio. Došlo je do formiranja oružanih grupa i u drugim krajevima. Nemački konzul beleži da je ustanak buknuo u blizini Kragujevca, i da u njemu učestvuje oko 2000 Srba. Uskoro se situacija oko Kragujevca zakuvala, pa su okupatori iz Beograda poslali jedan skvadron konjice i tri bataljona pešadije, ali nisu uhvatili ustanike. Austrougarski vojnici su ubijali civile i palili kuće po okolnim selima.
Austro-ugarske snage su odmah započele odmazde; streljano je više ljudi u opštinama Borač, Dragušica, Guncati i Bumbarevo Brdo.
I na teritoriji pod bugarskom okupacijom takođe su se pojavile odmetničke grupe. Nešto kasniji bugarski izveštaj pominje veće organizovane gerilske čete koje vode "bivši srpski oficiri, učitelji i sveštenici".
Borbe u Crnoj Gori
Uporedo sa otporom u Srbiji, organizovan je otpor u okupiranoj Crnoj Gori. Prve komitske čete u Crnoj Gori su organizovali braća Milinko i Toško Vlahović, Jovan Radović i Miljan Drljević. Prve sukobe sa komitama Austrijanci su imali septembra 1916. Komite su činili uglavnom preostali crnogorski i srbijanski vojni obveznici i izlečeni ranjenici koji su izbegli zarobljavanje.
Dolazak Koste Pećanca
Septembra 1916. počela je velika saveznička ofanziva na Solunskom frontu. Krajem septembra, srpska vojska je ovladala vrhom Kajmakčalana, što je bila prva pobeda srpske vojske od povlačenja.
Saznavši za gerilske akcije i bojeći se pobune širih razmera u Srbiji, srpska Vrhovna komanda je poslala četničku grupaciju pod vodstvom poručnika Koste Milovanovića Pećanca, da preuzme kontrolu. Pećanac je imao stroge instrukcije da spreči izbijanje ustanka, sve dok Vrhovna komanda to ne oceni za potrebno. Kao razlog navodi se da je srpska vlada želela da zaštiti narod od masovnih represalija, te da su kralj i radikali strahovali da ne izgube vlast.
Pećanac je francuskom avionom ubačen u Srbiju 15. septembra (28. septembra) 1916. On je dobio instrukciju da ustaničke snage stupe u borbu tek kada saveznička i srpska vojska probiju Solunski front i stignu do Skoplja. Međutim, Pećanac je naišao na pobunjenički pokret koji rastao i preduzimao akcije bez njegovog znanja i odobrenja.
Borbe u zimu 1916/1917
thumb|Crnogorski kapetan [[Milinko Vlahović, koji se pridružio ustanicima.]] Središte ustanka je bila planina Kopaonik. I Kosta Vojinović i Kosta Pećanac su tamo smestili svoje štabove. Tu je došla i Vlahovićeva grupa komita iz Crne Gore. Pridružili su im se i Milan Dečanski, stari komita iz Banata, i Ramadan Nezirović, Albanac iz Prištine. Između Pećanca i Vojnovića je ubrzo došlo do trvenja. Pećanac je imao naredbu da čeka, a Vojinović je bio odlučan da se bori, i imao je podršku boraca i naroda.
15. decembra 1916. godine kod Blaževa na Kopaoniku Vojinovićeve komite napale austrougarsku patrolu od 9 ljudi, spasao se samo jedan. Krajem 1916. i početkom 1917. namnožio se veliki broj četa, afirmisao se niz komandanata i vođene su česte borbe.
Austro-Ugarski izveštaj iz januara 1917. godine govori o bandama i paljenju kuća u oblasti Užica, i gerilskom ratovanju između Kruševca i Kuršumlije (Kruševac je bio u austrijskoj a Kuršumlija u bugarskoj zoni).
15. januara nemački konzul telegrafiše nemačkom kancelaru:
thumb|Ustanički vođa [[Uroš Kostić Rudinac, poginuo u zimu 1916/1917.]] Na početku 1917. godine učestale su potere za Rudinčevom četom. Okupatori su detaljno pretraživali planinu Rogoznu. Uroš Rudinac je rasturio četu na nekoliko manjih grupa, i prebacio se u novopazarsku oblast. I u ovom kraju su, takođe, bile brojne potere, kojima je Kostić u početku uspešno uzmicao. Jedna potera stigla ga je u Banjskoj Reci. Razvila se borba u kojoj je Kostić poginuo početkom februara. Kosta Vojinović je desetak dana kasnije zapisao u dnevnik:
Istovremeno, Austrougari su uhapsili oko 100 ljudi u Kosovskoj Mitrovici. U februaru je 47 ljudi optuženo za pripadnost komitskom pokretu. Njih 29 je osuđeno na smrt, a 11 na uslovne kazne "jer su bili ispod dvadeset godina", a sedmoro na zatvorske. Od 29 osuđenih na smrt, 13 je pogubljeno. Ostali su dobili zatvorske kazne između 5 i 20 godina.
Bugarska regrutacija
Zbog brutalne bugarske okupacione politike, njihova zona je bila nestabilnija od austrougarske. U februaru 1917. su bugarski popisivači izašli na teren da regrutuju obveznike. Ovo je izazvalo masovno odmetanje vojnih obveznika u šume. Bugarske vlasti su vršile pritisak na porodice da se obveznici vrate, što je još više zaoštrilo situaciju.
Nezadovoljstvo naroda se snažno povećalo i našlo izraz u sukobima i neredima. Početkom februara izbio je masovni ustanak, koji je vodio Kosta Vojinović. Ustanički štab se nalazio na planini Kopaonik.
Savetovanje ustaničkih vođa
Videvši da je situacija eskalirala, ustaničke vođe su se tajno sastale u okolini Leskovca 21. februara 1917. Savetovanje je trajalo dva dana. Skupu je prisustvovalo oko 300 komita. Kosta Pećanac je pokušao ubediti prisutne da obustave borbu, ali su svi ostali, osim njegovog ađutanta, glasali za dizanje opšteg ustanka.
Odlučeno je da se u opšti ustanak krene u prvoj polovini marta. Vojni obveznici su bili dužni da se odazovu pozivu, a oni suviše stari da nose oružje su bili zaduženi da održavaju red na ustaničkoj teritoriji. Pećanac se na kraju pridružio kad je uvidio da se na njegove savjete protiv pobune ustanici ne obaziru.
Podeljene su i zone odgovornosti; Kosta Vojnović je bio određen za Kopaonik i dolinu Ibra, Kosta Pećanac za Toplicu, Milinko Vlahović za Vranje, Toško Vlahović za Timočku krajinu, a Jovan Radović za Pirot. U proglasu je pisalo da će se “dan opšteg ustanka i mesto mobilizacije odrediti kasnije.”
Kada su se vođe razišle na svoje terene, ustanak je već bio u toku. Negde su ljudi zapucali kako bi zaštitili sebe i svoje porodice, dok su drugde bugarski žandarmi za odmazdu ubijali stanovništvo. Pećanac se kasnije žalio da su pojedinačne borbe sa neprijateljem već počele 23. februara, bez ikakve njegove naredbe. Došlo je do pucnjave na nekoliko mesta u Toplici toga dana, a na brojnih mestima sledećeg. Naoružani ustanici su presretali bugarske patrole. Bugarski izveštaj od 24. februara navodi da je srpska gerila prisutna u oblastima Prokuplja, Kuršumlije, Lebana, jugozapadno od Niša i Leskovca.
Komitski vođa Milinko Vlahović je na svom rejonu naredio da svi budu "naoružani i spremni" za ustanak 11. marta. Međutim, 24. februara rano ujutru su naleteli na bugarsku vojnu jedinicu i uspustili se u okršaj, nanevši joj ozbiljne gubitke. Bugarski guverner Niša je izvestio austrijskog guvernera Beograda da je bugarsku pešadiju napalo nekoliko stotina komita i da je nakon "teškog i krvavog okršaja" naterana u bekstvo, izgubivši 20 ljudi. Tako je Milinko Vlahović odneo prvu veću pobedu u srpskom ustanku, neznajući još uvek da je počeo.
Stvaranje slobodne teritorije
24. februara 1917. Pećanac i Vojinović su saznali da su Bugari obustavili mobilizaciju srpskih regruta, i naredili smirivanje situacije na terenu ali ih niko nije poslušao. Lokalni komiti su razbili bugarsku patrolu kod sela Mačkovca, a potom su ustanici, u munjevitom pohodu, 26. februara oslobodili Kuršumliju. Kada je Vojinović stigao dva dana kasnije, našao je grad u rukama ustanika.
28. februara, u skladu sa novonastalom situacijom, Kosta Vojnović naređuje opšti ustanak. Pećanac je pokušavao da ga zaustavi, ali na putu ka Kuršumliji sukobio se sa dve bugarske jedinice, prvo 28. februara a potom i 1. marta. Po ulasku u grad upozorio je stanovništvo da je ustanak preuranjen i da se zbog toga može izjaloviti. Uprkos ovome, Pećanac i Vojinović su primili pismo od vođa šest novoformiranih jedinica koji ih obaveštavaju da su na nekakvom "ratnom savetu" odlučili da napadnu Prokuplje u zoru sledećeg dana. 2. marta 1917. oslobođeno je Prokuplje. Pećanac je pokušao da naredi napuštanje oslobođenog Prokuplja, ali su ostale starešine ismejale taj predlog kao kukavički. Vojinović mu se oštro suprotstavio i dodao: „Ne može se niko, pa ni sam kralj odupreti želji naroda!“
Vojvoda Kosta Vojinović je preselio svoj štab u oslobođeno Prokuplje, glavni grad obnovljene Srbije. Ustaničke vlasti su iz oslobođenog Prokuplja uputile narodu jugoistočne Srbije proklamaciju za opšti ustanak.
Ustanak je počeo veoma uspješno. Oslobođeno je veliko područje s nekoliko gradova. Stvorena je "ustanička država" koja je imala oko milion stanovnika i ustaničku vojsku od 12.782 puške i 364 konjanika. Krajem februara i početkom marta 1917. godine ustanici su kontrolisali teritoriju između reke Rasine, Kopaonika, Južne Morave i Đunisa. Ni mimo ove teritorije okupator nije bio miran; odmetničke čete su bile veoma aktivne i uspešne kod Knjaževca, Zaječara i Svrljiga.
Kada su ustanici bili na manje od 10 kilometara od Niša, bugarski guverner i nemački zapovednik železnice su hitno tražili pojačanje. U dva minuta do ponoć 3. marta austrougarski oficir za vezu iz bugarske vrhovne komande je poslao telegraf svom generalštabu:
General von Remen je naredio austrougarskim trupama oko Blaca da marširaju na Prokuplje kako bi popustio pritisak ustanika na Bugare. Međutim, 3. marta austrijska izvidnica je uništena, a onda su Vojnovićeve jedinice napale glavninu austro-ugarskih snaga. Nakon surove borbe sa mnogo obostranih gubitaka, Austro-Ugarska je bila primorana da se povuče i 7. marta ustanici su oslobodili Blace.
Milorad Kozić procenjuje de je u Toplici ustanička vojska zarobila preko hiljadu bugarskih vojnika. Procene ustanika se kreću između 4000 i 15000. Mnogi ljudi koji su uzeli učešća nisu imali oružje, ali je sigurno da je bilo oko 4000 boraca koji su činili udarnu snagu. Izvan Srbije se nije znalo ništa o ustanku. Početkom marta srpski izaslanik u Hagu je govorio o okupacionom teroru u Srbiji, ali ni jednom rečju nije spomenuo ustanak. Čak i u Beogradu su ljudi veoma malo znali o dešavanjima na jugu zemlje.
Antiustanička ofanziva
right|thumb|General [[Aleksandar Protogerov, vojvoda VMRO i komandant bugarskih okupacionih snaga u Srbiji.]]
U narednim danima, Bugarska i Austrougarska, uz pomoć Nemačke, su prikupile oko 30000 vojnika za gušenje ustanka, prebacivanjem trupa sa Solunskog, Italijanskog i Istočnog fronta.
Bugarski napad iz pravca Niša je počeo 8. marta, uz jaku artiljerijsku podršku. Započeli su odmazde i pogubljenja u oblastima oko železničkih linija, gde borbe nisu ni vođene. Trupe su spaljivale sela, odvodile muškarce i progonile porodice iz kuća. Austro-Ugarski napad je počeo 12 marta. Bugarskim snagama rukovodili su okupacioni komandant Aleksandar Protogerov, potpukovnik Petar Drvingov, vođa komitskih odreda VMRO Tane Nikolov, kako i Todor Aleksandrov. Bugarske i austrougarske snage su dejstvovale koordinirano.
Ustanici su, prema procenama, tada imali oko 13000 ljudi naoružanih puškama i hladnim oružjem, sa osam ispravnih mitraljeza. Suočen sa neprijateljskom ofanzivom, Pećanac se pred Bugarima povlačio bez borbe. On je svojim ljudima naredio da se tokom mraka provuku kroz obruč i sakriju po selima. On je raspustio svoje četnike rečima:
Za razliku od njega, svi ostali su pružili otpor. Braća Vlahovići su prihvatili borbu, i povlačili su se korak po korak. Kada više nisu mogli održavati front, nastavili su sa gerilskim prepadima sa ostacima svojih snaga.
Držeći deo fronta prema austrougarskim snagama, Kosta Vojnović je svojim ljudima naredio:
Austrougari su u rejonu Dubci-Zlatari opkolili glavninu srpskih ustanika. Borbe su trajale 20 dana. Protiv austrougarskih trupa, Vojnović je vodio očajničke bitke u Jankovoj klisuri, kod Kopaonika, i u Brusu. Njegova naređenja i izveštaji od 14. marta govore za sebe:
Neočekivana Vojnovićeva pobeda je ujedno bila najveća izvojevana pobeda čitavog ustanka. 18. marta nemački konzul izveštava o austrougarskom porazu:
Austrougarski odred koji se našao na udaru je brojao oko 800 ljudi. Nakon prepada, većina preživelih se razbežala u strahu, a ustanici su zarobili čitav voz sa zalihama. Prema konačnim izveštajima, ustanici su ubili 3 austrougarska oficira i 78 vojnika, 48 je ranjeno, a 54 se vodi kao nestalo, ali se pretpostavlja da su mrtvi.
Dok se Vojinović lavovski borio, Pećanac je svoje ljude raspustio. Istovremeno, nakon nekoliko dana borbi, odred Vlahovića je ostao bez municije i Bugari su zauzeli Prokuplje 14. marta 1917. godine. 16. marta Austrougari su ušli u Kuršumliju.
Borbe su se nastavile još desetak dana, uz teške represalije. 24. marta su Austrijanci zaključili da je ustanak ugušen i naredili svojim trupama povlačenje iz bugarske okupacione zone. 25. marta bugarska komanda je proglasila kraj antiustaničkih operacija, ali otpor nije ugušen niti je iko od ustaničkih vođa uhvaćen ili ubijen.
Iako su okupacione snage zauzele oslobođenu teritoriju, nisu uspele da slome otpor. Prema procenama, oko 2.600 ustanika je ostalo skriveno po planinama i šumama, uključujući sve vođe.
Odmazde i zločini okupatora
Austrougari ubijaju zavezane ustanike.|thumb|desno minijatura|Austrougarski okupatori vešaju srpske žene.
Tokom kaznene ekspedicije, okupatori su masovno ubijali i civile, starce, žene i decu. Prema podacima samih Austrijanaca, pobijeno je oko 20.000 ljudi. Austro-ugarski izveštaj od leta 1917. pominje 20.000 ubijenih, što je takođe broj koji je utvrdila međunarodna komisija nakon rata.
Pod izgovorom da ljude šalju u Sofiju, Bugari su vršili streljanja. U niškom okrugu ubijeno je oko 100 sveštenika. Tako je u Vranju i okolini ubijeno 3.500 ljudi, a u Surdulici oko 3.000 lica. Teške zločine nad stanovništvom počinile su komite VMRO koje je vodio Todor Aleksandrov, oficir u bugarskoj vojsci.
Bugarske okupacione snage su tokom cele 1917. godine primenjivale strahovite odmazde za komitske akcije, a nastavljeno je i sa interniranjem civilnog stanovništva. Sve je to dovodilo do smanjenja brojnog stanja stanovništva i njegove privredne snage. Prema podacima Crvenog krsta Austrougarske, krajem 1917. u Nemačkoj je bilo 34.000 srpskih ratnih zarobljenika, u Austrougarskoj 93.500, a u Bugarskoj 35.000. Prema istom izvoru, broj interniranih civila u Nemačkoj je bio oko 2.000, u Austrougarskoj oko 77.000, a u Bugarskoj oko 100.000. Sve to je ukupno činilo 341.500 interniranih osoba.
Nastavak borbi
U međuvremenu su se pojavile i nove vođe. U austrijskoj zoni se pojavio Vojin Marjanović sa svojom četom od dvadesetak ljudi. Dok su poterne grupe tražile Vojinovića, Marjanović i njegovi ljudi su postavljali goniocima zasede.
Istovremeno, borbe su se nastavile i u Crnoj Gori, a pored starih četa su nastajale nove. Dolaskom proleća izbio je "Mali rat" u Crnoj Gori, gde su se ustanici borili na nekoliko mesta. Među njima je bilo i Rusa koji su pobegli iz zarobljeništva, uključujući i dezertere iz austro-ugarske vojske.
Sukob Pećanca i Vojinovića
Između Pećanca i Vojinovića je došlo do otvorenog sukoba. Pećanac je pokušavao da zaustavi Vojonovića, upućivao mu pretnje, pa se čak pronela glasina da je Pećanac odlučio da Vojinović mora biti ubijen. Vojinović piše Pećancu:
Vojinović navodi da su Pećančevi ljudi, posle propasti ustanka, učinili brojna nedela, ne samo sa njegovim znanjem, "nego i po njegovom (Pećančevom) naređenju, kada su ubijani pojedini bogati ljudi čiji je novac Pećanac dobijao". Vojinović, zatim optužuje Pećanca da je "slao četnika Jovu Bulajića da i njega - Vojinovića ubije". Vojinović dalje piše: "Ti nikada pušku nisi omrčio, niti u jednoj borbi aktivno učestvovao", da bi završio rečima:
Pećančev upad u Bugarsku
Kako se sneg topio i proleće dolazilo, šume su se ponovo punile ustanicima. Krajem aprila ponovo se neočekivano pojavio i Pećanac. Sa nekoliko stotina ljudi, on je 13. maja napao železničku stanicu Ristovac, nanevši ozbiljne gubitke bugarskoj i nemačkoj posadi. Takođe je uništio železni most preko južne Morave, stopirajući transporte ka solunskom frontu na nekoliko dana. Jake nemačke i bugarske snage su krenule u poteru, i avijacija je uključena. U sukobu sa Nemcima i Bugarima Pećanac je izgubio preko 70 ljudi. Nakon toga je raspustio ostale zadržavši oko 130 najboljih boraca. Koristeći se iznenađenjem, uspeo je da prodre u Bugarsku. 15. maja zapalio je bugarski pogranični grad Bosilegrad, zajedno sa nekoliko okolnih sela (Gornja Lisina, Ržana) i vratio se u Srbiju ostavljajući spaljena sela i ljude.
minijatura|Pop Dimitrije Dimitrijević
Bugarska armija je pokrenula poteru, ali bez uspeha. Iz jednog bugarskog dokumenta se vidi koji je ovo utisak ostavilo:
Sledeći delovi okupatorskih izveštaja opisuju eskalaciju ustanka: "mir još uvek nije sasvim uspostavljen u bugarskoj zoni s obe strane Južne Morave" (13. maj 1917); "došlo je do obnove ustanka u bugarskoj okupacionoj zoni Srbije" (20. maj); "za razliku od pokreta u martu, koji je bio organizovan, danas smo suočeni sa raspršenim manevarskim grupama" (23. maj).
Nakon prepada na bugarsko civilno stanovništvo, Pećanac se ponovo pritajio. On se nakon toga povukao na Kosovo, u oblast oko Peći, koja je bila pod kontrolom Austrougarske. Sveštenik i ustanički vođa Dimitrije Dimitrijević mu je 28. juna 1917. godine uputio pismo u kojem mu preti narodnim sudom:
Formiranje protivčeta
Pored masovnih zločina nad civilnim stanovništvom, bugarske snage su u borbu protiv ustanka uvele i jednu novinu: obrazovane su takozvane “protivčete”, koje su imale da se služe istom gerilskom taktikom kao ustanici. Komandant Moravsko vojno-inspekcijske oblasti pukovnik Petar Darvingov, stari bugarski komita iz borbi za Makedoniju, 16. jula 1917. godine, objavljuje naredbu o promeni taktike u borbi protiv srpskih četnika. Naredba sadrži i uputstvo pukovnika Tasova o formiranju i dejstvu „kontračeta“, čiju okosnicu sačinjavaju bugarske komite VMRO sa iskustvom iz ratovanja u Makedoniji. Kontračete su bile manje jedinice od 50 ljudi, dobro naoružane i opremljene za samostalna dejstva na teškom terenu po više nedelja, bez kontakta sa komandom. Na čelu je bio iskusni komitski vojvoda. Njihov zadatak je bio „da gone sasvim određenu srpsku četu danima, nedeljama i mesecima, sve dok je ne unište“.
Bugari su u tom cilju doveli 64 komitske čete. Na prostor Jablanice i Toplice dovedeni su bugarski „planinski vodovi“ koji su predvodili vojvode: Krum Zoograf, Tane Nikolov, Peta Rozov, Todor Orovčanin, Ičko Dmitrov, Mihajlo Undazov, Slavčo Pirčev, Tančo Stojanov, Trajko Pavlov, Nikola Gramašev, Hristo Cvetov, Velko Mandračev i drugi. Uskoro su i Austrijanci pribegli istoj taktici.
U julu su beogradska i niška okupaciona komanda preduzele zajedničku operaciju sa ciljem uništenja gerilskih grupa Pećanca i Vojinovića. Najveći deo poternih trupa je bio koncentrisan u oblasti Jastrepca. Ponovo je Pećanac pobegao, a Vojinović se upustio u bitku. Najveća bitka u jesen 1917. se ponovo odigrala u oblasti između Kopaonika i Jastrebca.
U međuvremenu u Crnoj Gori borbe su se omasovile, i za razliku od Srbije, ustanici su imali inicijativu. U jesen 1917. komiti iz Srbije i komiti Crne Gore su uspeli da uspostave međusobne veze.
Poruka srpskoj Vrhovnoj komandi
Vojinović je pokušao da kontaktira srpsku Vrhovnu komandu pismom, tražeći pomoć u novcu, obučenim gerilcima i medicinckoj opremi. Objašnjavajući zašto se odlučio na pobunu on kaže:
Razlog je bio da se spreči stradanje naroda, ali takođe i da vlada Srbije ne izgubi kontrolu nad situacijom u okupiranoj Srbiji. U to vreme je u toku bila revolucija u Rusiji, a sukob sa Crnom rukom, koja je imala jak uticaj na komite, još uvek je bio svež.
Međutim, kapetan Jovan Ilić koji je sa instrukcijama poslat avionom u okupiranu Srbiju, je pao Bugarima u ruke i poruka srpske Vrhovne komande nikad nije stigla.
Borbe srpskih komitskih četa nastavljene su celu 1917. godinu, bez obzira na žrtve.
U jesen 1917. guverner Beograda je počeo da sledi bugarski primer i organizuje specijalne jedinice žandarmerije. U oktobru 1917. austrougarske okupacione vlasti su dovukle nekoliko stotine specijalaca u Srbiju i organizovale protivčete.
Pogibija Koste Vojinovića
minijatura|Vođe srpskih četa u oblasti Morave prilaze bugarskoj vojsci.
Bugari su sprovodili teror nad stanovništvom i porodicama boraca, istovremeno nudeći povoljne uslove onima koji se predaju i nagrade onima koji sarađuju. Neki od četnika prešli su na bugarsku stranu i predvodili protivčete u gonjenju Vojinovića, koji je u okršaju ranjen. 18. septembra Vojinović je poslao svoje četovođe Kostu Vučkovića i Milivoja Raičevića da nabave hranu. Međutim, oni su se predali Bugarima, kao i neki drugi. Ne samo što su odali veze, jatake i puteve, nego su krenuli na čelu bugarskih poternih odeljenja. To su činili: Jovan Bulajić, Jovan Jelić, Đorđe Koprivica, Novica Veljović, potom i Vučković i Raičević.
Bugari su (3) 16. oktobra, uz podršku austrijskog mitraljeskog odeljenja, opkolili odred Koste Vojinovića između Žareva i Trećaka, gde su borbe vođene od jutra do kasno u noć.
Od 3. oktobra do 3. novembra Vojinović se nalazio u Kuli i lečio rane, odakle je morao da se sklanja usled potere. Vojnović je u svome dnevniku zapisao:
Vojnović je u svojim beleškama zapisivao imena četnika izdajnika:
Vojinović se od 7. novembra do 25. novembra nalazio u Toplici, gde su ponovo bili opkoljeni u selu Lazarevcu, ali su se probili bez gubitaka. Potkazali su ih bogati seljaci:
Baron Kun u poverljivom izveštaju svom ministru priznaje: "Ne može se poreći da je Kosta Vojinović pokazao izvesnu plemenitost u načinu na koji je vodio svoje ljude." Nakon rata, Hugo Kerchnawe je pisao da se Vojnović borio viteški, da je naređivao svojim gerilcima da ne čine nikakve zločine i da tretiraju zarobljenike velikodušno.
Borbe tokom 1918.
Gerilske borbe su nastavljene i nakon pogibije Koste Vojnovićeva, čije je ime postalo legendarno. Do proleća 1918. godine, guverner Beograda je imao dvanaest protivčeta, svaku sa jednim oficirom i 40 vojnika. Pored toga, brojne patrole su zajedno sa žandarmerijom imale zadatak da se bore protiv gerilskih grupa.
Tokom čitavog leta 1918. godine Guverner Beograda je podnosio izveštaje Beču da gerilske borbe u Srbiji neprestano rastu. Prema okupacionim izveštajima, početkom avgusta 1918. godine Srbija je izgledala "u stanju opšteg ustanka".
Sredinom septembra 1918. godine, srpska i francuska vojska su probile Solunski front. 23. septembra 1918. general fon Remen piše da se gerilski rat u čitavom Vojnom Guverneratu Srbija pojačao tokom avgusta i septembra:
minijatura|[[Kosta Pećanac prima ključeve manastira Dečani od Austrijanaca.]]
Savremena tumačenja
Po završetku Prvog svetskog rata 1918. godine došlo je do podele narodnog pamćenja na ustanak na dve vrste: seosku i gradsku tradiciju. Seoska tradicija je negovana u usmenom obliku, i prenošena mlađim naraštajima. Događaji su prepričavani realno i jednostavno, „nekac šaljivo ili ironično, ali uvek s nespornim poštovanjem ustanika, ustanka i četovanja“ kao dela svoje istorije. U Beogradu i drugim gradovima je ova tema obrađivana putem publicistike i feljtonistike. Osnovna razlika između ove dve vrste pamćenja je bila da seoska tradicija čuva sećanja na sasvim određene sadržaje, dok je gradska tradicija težila, „saglasno ukusu i htenjima srednjeg varoškog sloja, izgrađivanju vaspitnog mita sa integrativnom nacionalnom funkcijom“.
U Kraljevini Jugoslaviji redovno je romantizovana uloga Koste Pećanca, pa je čak navođeno kako je on bio pokretač i vođa Topličkog ustanka. Uloga Pećanca u Topličkom ustanku je sporna, ali on ju je vješto koristio i, stvorivši od nje legendu, uspio je doći na vodeći položaj u četničkom udruženju.
Treba istaći da su prve obrade ove teme, koje se mogu svrstati u stručnu istoriografiju, zapravo iz pera austrougarskih oficira koji su za vreme rata zauzimali visoka mesta u okupacionoj upravi u Srbiji. Autori su imali ozbiljan pristup istorijskim izvorima, a u njihovim izlaganjima prisutni su elementi preciznog, činjeničnog i sređenog iskaza.
U srpskoj istoriografiji je tek od 1987. godine, u okviru obeležavanja 70-godišnjice Topličkog ustanka, započeo period ozbiljnijih kritičkih istraživanja. Te godine je objavljena monografija Andreja Mitrovića Ustaničke borbe u Srbiji 1916-1918, u kojoj je autor, na osnovu nepoznatih ili nedovoljno korišćenih izvora i kritičkim vrednovanjem građe i literature, dao do sada najcelovitiju sliku pokreta otpora koji je tokom okupacije neprekidno postojao u Srbiji i pobune u Toplici i Jablanici. Monografija je označila prekretnicu u načinu izučavanja ustanka.
Indian Shores, Florida
Indijan Šors je gradić u američkoj saveznoj državi Florida. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.420 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 1.420 stanovnika, što je 285 (16,7%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Montonero, Vercelli
Montonero je naselje u Italiji u provinciji Vercelli, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 46 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 141 m.
Baltičko more
mini|250px|Baltičko more Baltičko more koje se još naziva i Istočno more i Zapadno more, nalazi se na sjeveru Europe i sa Sjevernim morem povezano je tjesnacima: Sunda, Veliki Belt, Mali Belt, Skagerrak, Kattegat i Kielskim kanalom. Ono zapljuskuje obale Skandinavskog poluotoka, većeg broja zemalja istočne, sjeverne i središnje Europe. Zbog njegove velike površine (422.300 km²) i loše povezanosti sa Sjevernim morem, što onemogućava razmjenu vode, a velikog priljeva slatke vode, ovo more je jedno od mora sa najnižim salinitetom na svijetu. Salinitet u prosjeku iznosi 6 do 8 promila, južnije prema Danskoj 10 do 15 promila. Radi relativne zatvorenosti prema Sjevernom moru nema utjecaja tople Golfske struje te se more zaleđuje, zimi je i do 45% površine prekriveno ledom.
Bjelomorsko-baltičkim kanalom je povezan s Bijelim morem.
Najveća dubina Baltičkog mora iznosi 459 m. Veliki zaljevi su: Botnički zaljev, Finski zaljev, Riški zaljev, Kuronski zaljev, Gdanjski zaljev, Šćećinski zaljev, Libečki zaljev i Kielski zaljev.
Shine (film)
Radnja
Muškarac (Geoffrey Rush) luta kroz kišnu oluju i pronalazi put do restorana. Tamošnji zaposlenici pokušavaju shvatiti treba li čovjek pomoć. Unatoč svom brzom, maničnom govoru kojeg je teško razumjeti, Sylvia saznaje da je njegovo ime David Helfgott i da je odsjeo u lokalnom hotelu. Vraća ga u hotel i usprkos njegovim pokušajima da je zainteresira svojim glazbenim znanjem i kolekcijom raznih glazbenih ploča, ona odlazi.
Kao dijete, David (glumi ga Alex Rafalowicz) sudjeluje u lokalnom glazbenom natjecanju. Svirati ga je naučio njegov otac, Peter (Armin Mueller-Stahl), čovjek opsjednut pobjedom koji ne trpi poraze i neposlušnost. Malog Davida primjećuje gospodin Rosen, lokalni pijanist koji, nakon početnog konflikta s Peterom, započinje podučavati Davida.
Kao tinejdžer, David (glumi ga Noah Taylor) osvaja državno glazbeno natjecanje i pozvan je na studij u Ameriku. Premda u početku podupire plan skupljanja novca da se Davida pošalje na studij, Peter ipak zabranjuje Davidu da ode i započne ga psihički maltretirati misleći da će njegov odlazak uništiti obitelj. Shrvan, David nastavlja s učenjem i prijatelja nalazi u spisateljici i jednoj od osnivača Komunističke partije Australije - Katharine Susannah Prichard (Googie Withers). Davidov talent raste sve više te je pozvan u kraljevski glazbeni koledž u Londonu. Ipak, ponovno mu njegov otac zabranjuje odlazak, ali uz pomoć Katherine David svejedno odlazi. U Londonu, David sudjeluje u natjecanju pijanista, a izabire svirati Rahmanjinov težak ''Koncert za klavir br. 3'' - djelo koje je pokušavao naučiti još otkad je bio dijete kako bi svog oca učinio ponosnim. Kako David sve više vježba, njegovo ponašanje postaje sve maničnije. Ipak, on uspijeva pobjediti na natjecanju, ali doživljava mentalni slom i završava u psihijatrijskoj bolnici gdje ga liječe elektrošokovima.
David se oporavlja i uspijeva vratiti u Australiju gdje ga otac svejedno ne želi vidjeti. Uskoro ponovno doživljava slom i završava u mentalnoj ustanovi. Godinama kasnije, dobrovoljka koja radi u instituciji prepoznaje Davida i zna za njegov glazbeni talent. Ona ga dovodi u svoju kuću, ali uskoro saznaje da ga je jako teško kontrolirati, jer je nenamjerno destruktivan i da mu je potrebna puno veća njega nego mu je ona može pružiti. Ostavlja ga u hotelu s početka filma. David se teško snalazi u svijetu izvan institucije i često luta ulicama te na taj način završava i u restoranu.
Sljedećeg dana David se vraća u restoran gdje gazde ostaju oduševljeni njegovim glazbenim sposobnostima (u restoranu, naime, imaju glasovir). Jedan od vlasnika sprijateljuje se s Davidom i pazi na njega. Zauzvrat, David odlučuje svirati u restoranu koji postaje sve puniji. Uskoro ga vlasnik restorana upoznaje s Gillian (Lynn Redgrave). Njih dvoje se zaljubljuju i ožene. Uz njezinu pomoć i potporu, David se uspijeva pomiriti sa smrću svog oca te organizirati vrlo uspješni povratnički koncert.
Produkcija
Glumac Geoffrey Rush je za pripremanje uloge odlučio nastaviti s lekcijama iz glasovira s kojima je prestao u 14. godini života, a sve kako bi izbjegao da netko drugi glumi scene u kojima svira klavir.
Zlatni globus
Film Sjaj zaradio je 5 nominacija za nagradu Zlatni globus, a osvojio je jednu:
Film Sjaj također je osvojio i britansku nagradu BAFTA za najbolju glavnu mušku ulogu. Australski filmski institut proglasio je Sjaj najboljim filmom godine i dodijelio mu još osam nagrada uključujući i one za najboljeg redatelja, glavnog glumca, sporednog glumca i scenarij. Zanimljivo je da je nekoliko različitih akademija koje dodjeljuju filmske nagrade prepoznalo različite glumce u kategoriji sporedne muške uloge. Tako je Armin Mueller-Stahl nominiran za Oscara za sporednog glumca, ali su za BAFTA-u u istoj kategoriji nominirani John Gielgud i Noah Taylor.
Kontroverze
Nakon početka kino distribucije filma pojavile su se kontroverze i to na dva fronta:
Knjiga Margaret Helfgott
Kritičari navode da su određeni događaji i odnosi u Davidovom životu koji su prikazani u filmu potpuno netočni, ponekad čak i izmišljeni što je rezultiralo lošom reputacijom ljudi iz pravog života. Helfgottova sestra Margaret Helfgott u svojoj knjizi Out of Tune posebno ističe Helfgottovog oca, Petera Helfgotta, koji je, prema njezinom mišljenju, bio sjajan suprug, brižan roditelj i daleko od zlonamjernog tiranina kakvim je prikazan u filmu. Njegova odluka o zabrani da David ode u Ameriku u dobi od 14 godina života nije donesena iz osvetoljubivog hira kako je prikazano u filmu, već ona tvrdi da je to bila razumna odluka, jer David nije bio spreman za neovisnost. Margaret Helfgott također tvrdi da su Davidova druga supruga Gillian i producenti filma izvršavali golemi pritisak na nju i upozoravali je da im ne izaziva probleme iznoseći svoju priču. Premda Margaret Helfgott ima pisma koja su si međusobno pisali Helfgott i njegov otac, prava na njih ima Gillian Helfgott koja je spriječila da njihov sadržaj bude objavljen.
Kriticizam Margaret Helfgott osporen je od ljudi koji su radili na filmu. Redatelj Scott Hicks napisao je pismo koje je objavljeno u The Wall Street Journalu nakon što je njezina knjiga izdana, a u kojem je branio autentičnost svog filma i portret Helfgottovog djetinjstva ističući da se Davidovi blizanci, Susie i Les, slažu sa svime što je prikazano u filmu i da su s istim zadovoljni. John Macgregor - koji je bio involviran u istraživanje i pisao dijelove priče - napisao je u pismu za The Australian da portret Helfgottovog oca nije prikazan samo na temelju Davidovih sjećanja, već (uz iznimku Margaret) i od svih drugih članova obitelji i obiteljskih prijatelja koje su on i Scott Hicks intervjuirali, kao i od svih onih koji su Davida upoznali u profesionalnom životu u njegovoj ranoj fazi. Budući je Margaret Helfgott u svojoj knjizi istaknula da su mnogi od navedenih ljudi zapravo kritizirali autentičnost filma i portret Petera Helfgotta, Macgregor je sve njih u svom pismu pozvao da istupe i kažu to javno. Međutim, to nitko nije učinio.
Helfgottova majka izjavila je da ju je film proganjao i da je osjećala da je "učinjeno veliko zlo."
Pijanističke sposobnosti
Kritičari također tvrde da su Helfgottove pijanističke sposobnosti u filmu pretjerane. U jednom članku novozelandski filozof Denis Dutton tvrdi da je Helfgottovo sviranje glasovira tijekom njegovog povratka (u kasnim 90-im godinama prošlog stoljeća) imalo velikih tehničkih i estetskih mana koje ne bi bile prihvatljive za niti jednog glazbenika čija reputacija nije bila napuhana. Dutton tvrdi da je, dok je gledao film, pokrivao svoje oči na dijelovima u kojima Helfgott svira kako bi se u potpunosti koncentrirao na glazbu, a ne glumu. Također objašnjava da su Helfgottove ture koje je održavao nakon što je film prikazan u kinima bile popunjene iz razloga što su privukle novu publiku koja nije bila toliko upoznata s njegovom ranijom karijerom te na taj način ostali pijanisti koji su bili puno talentiraniji i discipliniraniji nisu mogli doći do izražaja i uspjeha.
Trijumfi u Davidovoj ranoj karijeri su istiniti. Slavni violinist Isaac Stern želio je dovesti Helfgotta u SAD kako bi mu bio mentor; dirigent Daniel Barenboim bio je njegov veliki obožavatelj; Helfgottovi učitelji na kraljevskoj akademiji istaknuli su ga kao "čistog genija". Isto tako ljudi koji stoje iza rada na filmu tvrde da s vremena na vrijeme kritičari koji ocjenjuju današnji Helfgottov rad ne shvaćaju poantu - koja nije u tome da se danas Helfgott smatra jednim od najboljih svjetskih pijanista (tvrdnja koja nikad zapravo nije izrečena) nego u tome da mu je ljubav njegove supruge pomogla da se uspješno oporavi od dugotrajne i gorke borbe s mentalnom bolešću kako bi ponovno uspio zasvirati pred publikom.
Zarada
Film Sjaj u australskim kinima zaradio je nešto malo više od 10 milijuna dolara.
Kritike
Prema websiteu Rotten Tomatoes, 91% kritičara koje je pogledalo film mu je dalo pozitivnu ocjenu. Roger Ebert je filmu dao četiri od četiri zvijezdice: "Njegova životna priča nije baš točna kako je prikazana ovdje, ali dovoljno blizu, pretpostavljam, kako bi smo se divili načinu na koji se ljudski duh može izliječiti...Ono što mu je zastrašujuće je da što postaje bolji, to postaje bliži izražavanju osjećaja koje mu je njegov otac nabio sa ogromnom krivnjom. Rach 3 je metež emocija, a ono što se dogodi je to da ga David ne može svirati a da ga ne unište osjećaji koje oslobađa."
Agamemnon
Agamemnon (grč. Ἀγαμέμνων, Agamémnôn) je bio kralj Mikene u grčkoj mitologiji. Izgledao je kao ljudski Zeusov pandan, sa žezlom i dijademom. thumb|240px|Agamemnonova maska, pronađena u grobu kod Mikene, iz 16. stoljeća pne.
Braća Agamemnon i Menelaj
Agamemnonov otac je Atrej, a ubiše ga Egist, pa su braća Agamemnon i Menelaj morala pobjeći u Spartu na Peloponezu. Agamemnon se oženio Klitemnestrom, a Menelaj Helenom, zbog koje su Grci imali mnogo nevolja. Agamemnon s Klitemnestrom ima petero djece: Ifigeniju, Elektru, Hrisotemidu, Ifianisu i Oresta. Menelaj je vladao Spartom, a Agamemnon se vratio u očev grad i tamo vladao. Menelaj i Agamenon su zajedno išli u Trojanski rat.
Trojanski rat
Agamemnon je skupio grčke snage i otplovio prema Troji. Artemida, božica lova i divljih životinja, naljutila se na njih. Poslala je kugu na ljude i nije bilo vjetra da krenu dalje. Vrač Kalhant prorekao je da se Artemidin bijes može izbjeći žrtvovanjem Agamemnonove kćeri Ifigenije, što je on i učinio, ali manje okrutna verzija kaže da se Artemida zadovoljila jelenom pa je povela sa sobom djevojčicu. Agamemnon se sukobio s Ahilejem zbog robinje Briseide. Bijesni se Ahilej povukao iz rata. Agamemnon je u ratu izvršio junačka djela sve dok se ranjen nije povukao u svoj šator. Nakon osvajanja Troje, poveo je Kasandru, Prijamovu kćer, koja je prorekla njegovu smrt.
Povratak u Grčku
Nakon olujnog putovanja, Agamemnon se s Kasandrom vratio u Argolidu gdje su skrenuli s kursa i došli u Egistovu zemlju. Egist je postao Klitemnestrin ljubavnik. Njih su dvoje odlučili ubiti Agamemnona, a zajedno s njim i Kasandru. Jedna inačica mita govori da su ga pozvali na gozbu gdje je ubijen, a druga da ga je žena ubila na kupanju jer je on ubio njihovu kćer. Orest je ubio svoju majku i ljubavnika, pa su se naljutile Erinije, tri božice osvete koje su ga proganjale.
NGC 1154
NGC 1154 je galaksija u zviježđu Eridan.
Azanidazol
Azanidazol je organsko jedinjenje, koje sadrži 10 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 246,225 Da.
Rolla, Kansas
Rola je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Chalonnes-sous-le-Lude
Šalon su le Lid je naselje i opština u zapadnoj Francuskoj u regionu Loara, u departmanu Men i Loara koja pripada prefekturi Somir.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 134 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 8 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 16,49 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 75 metara (maksimalnoj 101 m, a minimalnoj 52 m).
NGC 1152
NGC 1152 je galaksija u zviježđu Eridan.
Andromeda (mitologija)
thumb|200px|Gustave Doré: Andromeda prikovana za stijenu
Andromeda (grč. Ανδρομέδη, Andromedē), žena iz grčke mitologije, pretvorena u zviježđe.
Andromeda i Perzej
Kasiopeja je bila kraljica koja se hvalila da je ljepša od morskih nimfa. Posejdon, bog mora, razljutio se na to i poslao čudovište na obale kraljevstva. Kefej, Kasiopejin muž i Andromedin otac, upitao je amonsku proročicu za odgovor. Ona je savjetovala da kralj mora izložiti kćer čudovištu, što je Kefej i učinio, prikovavši svoju kćer za stijenu. Perzej je prolazio i spasio Andromedu. Otišli su u Arg i postala predak obitelji Perzeida, zbog imena svog sina Perza i svog muža Perzeja. Imali su šest sinova: Perz, Alkej, Helej, Mestor, Stenel, Elektrion i kći Gorgofonu, nazvanu po Gorgoni, Meduzi. Njihovi su potomci vladali Mikenom te uključuju i velikog Herakla. Atena je smjestila Andromedu na nebo nakon što je umrla, te se zviježđa Perzej i Kasiopeje nalaze blizu Andromede.
Al Khalid
Al Khalid ili MBT 2000 (Tip 90-IIM) je glavni borbeni tenk koji je razvijen suradnjom Kine i Pakistana. Proizvodi se u Pakistanu za Oružane snage Pakistana. Opremljen je tročlanom kupolom s automatskim punjačem topa, 125 mm topom s modernom termovizijom i opremom za noćna djelovanja.
Na osnovi kineskog i ruskog dizajna, Al Khalid/MBT 2000 je znatno manji i lakši od većine zapadnih glavnih borbenih tenkova. Dizajn je baziran na kineskom modelu Tip 90-II, koji objedinjuje tehnologije iz nekoliko zapadnih i Sovjetskih tenkova i potomak je jednog od najbrojnijih tenkova u povijesti, T-54A. Al Khalid je prilagođen za ugradnju bilo kojeg motora i mjenjača stranog podrijetla.
U verziji Al Khalid tenka za Pakistansku vojsku ugrađuje se ukrajinski dizel motor. Prvi tenkovi su završeni 2001. godine i isporučeni su Pakistanskoj vojsci. Do 2007. proizvedeno je 600 ovakvih tenkova.
Razvoj
Početkom 1970-ih vodstvo kineske vojske zbog velike zabrinutosti oko sovjetske prijetnje, zatražilo je poboljšanje i zamjenu dotad glavnog borbenog tenka kineske vojske Tip 59. Postojeći kineski tenkovi bili su ustvari verzije i kopije sovjetskog T-54A, te je postao laka meta za tada napredne sovjetske tenkove T-62 i T-64. Tvrtke Norico i Inner Mongolia First Machine Group Corporation imale su zadatak razviti niz novih, modernih tenkova.
Nakon ispitivanja uzoraka T-72 tenkova dobivenih od Irana (zarobljeni u Iraku), kineski stručnjaci shvatili su da suvremeni kineski tenkovi ne mogu konkurirati sovjetskim. Za daljnji razvoj korištene su tehnologije T-72 i nekih zapadnih tenkova kako bi se napravila druga generacija suvremenih kineskih tenkova. Na njih je bio postavljen 125 mm glatkocijevni top, novi oblik trupa i kupole kao i novo podvozje. Tip 80 i Tip 85 tenkovi doveli su do Tipa 90. Tip 90 nije se koristio u kineskoj vojsci u velikom broju no zato je bio vrlo važan temelj za razvoj kineskih tenkova treće generacije Tip 96 i Tip 99 tenk.
Tip 90 bio je modernog dizajna: Tip II 90-verzija dijeli 10 % svojih komponenti s tenkom Tip 59, 15% s Tip 69, 20% s Tip 85/88C, te je građen s 55% novih komponenti. Ovaj model je bio na prodaju na međunarodnom tržištu.
Razvoj posla s Pakistanom je potpisan u siječnju 1990. godine. Izgrađeno je par prototipova koji su testirani u Pakistanu u kolovozu 1991. godine. Pakistan je uložio više od 20 milijuna američkih dolara za prilagodbu modela za njihove potrebe i u stvaranje mogućnosti za lokalnu proizvodnju. Dizajnerski tim prilagodio je tenk Pakistanskim potrebama i napravljeno je nekoliko prototipova koji su testirani.
U početnom stanju razvoja tenk je bio naoružan kineskim topom i SUP-om, ali je imao kinesku verziju njemačkog MTU-396 dizel motora koji je pod licencom građen u Kini. Druga verzija bila je opremljena zapadnom tehnologijom i SUP-om i bio je pokretan s dizel motorom Perkins 1200 ks (korišten u britanskom tenku Challenger) i ESM-500 automatskim prijenosom (korišten na francuskom Leclerc). Ova verzija se smatrala previše skupom. Konačna verzija pokretana je s ukrajinskim 6TD-2 dizel motorom s 1200 ks (također ugrađen u ukrajinske T-80UD). Ova verzija je odabrana kao serijska verzija tenka i nazvana je Al Khalid.
Verzija pokretana ukrajinskim motorom, namijenjena za domaću proizvodnju u Pakistanu, a ime je dobio Al Khalid po generalu proroka Muhameda, Halidu ibn Validu.
Proizvodnja
Tijekom razdoblja razvoja, Heavy Industries Taxila dobila je iskustvo proizvodeći Kineski Tip 85-IIAP i pripremila se za proizvodnju Al Khalid tenka 1999. godine. Prva isporuka od 15 tenkova predana je Pakistanskoj vojsci 20. srpnja 2001. godine. Pakistan je potpisao ugovor sa ukrajinskom Malyshev tvornicom u svibnju 2002. godine o kupnji 315 6TD-2 motora u slijedeće tri godine.
Izvoz
Pakistan planira proizvesti više od 600 tenkova Al Khalid za svoje oružane snage. U svibnju 2006. jedan časopis je izvijestio kako Saudijska Arabija planira ocijeniti Al Khalid u travnju 2006. Pakistansko ministarstvo obrane reklo je da je Saudijska vlada zainteresirana za kupnju do 150 Al Khalid tenkova za 600 milijuna američkih dolara.
Vatrena moć
Demonstrirani prototipovi imali su SUP-ove različitog podrijetla neki kineskog, neki zapadnih zemalja.
Topnik je opremljen s dva periskopa, a zapovjednik je opremljen panoramskim periskopom koji se okreće u 360 stupnjeva. Oba imaju digitalnu stabilizaciju slike i laserski daljinomjer. SUP može automatski pratiti cilj što mu povećava vjerojatnost pogađanja prvom granatom. Topnik i zapovjednik opremljeni su i termovizijom za djelovanje tenka u noćnim i lošim vremenskim uvjetima. Serijski Al Khalid opremljen je SUP-om zapadnog podrijetla. Proizvođač tvrdi da je tenk sposoban pogoditi ciljeve u pokretu na udaljenostima do 2000 metara.
Oklop
Al Khalid ima kompozintni oklop i eksplozivno–reaktivni oklop, nuklearno-biološku-kemijsku zaštitu, učinkovitu dimnu zavjesu. Ugrađen je i sustav za gašenje požara i protiv eksplozije tenka. Također ima napredni sustav detekcije laserskih zraka proizveden u Al Tehnique Corparation.
Pokretljivost
Serijski model Al Khalid-a ima ukrajinski 6TD-2 turbo dizel motor s 1200 KS i poluautomatskim prijenosom. Mala težina od samo 48 tona mu omogućava veću pokretljivost od npr. M1 Abrams koji ima 70 tona. Zbog male težine se tenk lakše transportira na bojište, a uz omjer snage i težine 26 ks/t postiže maksimalnih 72 km/h s ubrzanje od 0 - 30 za manje od 10 sekundi.
S disalicom Al Khalid može savladati vodenu prepreku dubine do 5 metara.
Nepetalakton
Nepetalakton je organsko jedinjenje, koje sadrži 10 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 166,217 Da.
Operacija Mostobran Kraljevo
Kraljevački mostobran, ili Mostobran Kraljevo, naziv je za odbrambenu operaciju nemačkih snaga u zahvatu Zapadne Morave od 15. oktobra do 29. novembra 1944. Ovu operaciju nemačka Komanda Jugoistoka (Armijska grupa F) preduzela je u cilju zaštite poslednjeg preostalog puta za izvlačenje Armijske grupe E sa juga, koji je vodio ibarskim pravcem od Kosovske Mitrovice na sever. Slabost i izloženost marševskog pravca Armijske grupe E bili su predmet posebne brige i pažnje nemačkih štabova.
Pete Postlethwaite
Vanjske veze
50px|none|Commons logo U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu: Commons:Kategorija:
Zvonce (razvrstavanje)
Zvonce se može odnositi na:
Operacija Mostobran Kraljevo
Nakon izvlačenja Armijske grupe E, snage NOVJ su, potiskujući njene zaštitnice, 29. novembra 1944. oslobodile Kraljevo, 3. decembra Čačak, a 16. decembra Užice, ovladavši celokupnim prostorom mostobrana. Oštre borbe nastavile su se u donjem toku Drine.
Pozzi Petrolio, Frosinone
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 94 m.