cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eddy Merckx
Najveći uspjesi
1971 ponovo pobjeđuje na Touru, te, uz četiri etapne pobjede, pored žute, osvaja i zelenu majicu, za najboljeg sprintera. Ali u ovoj pobjedi poslužila ga je i sreća, bolje reći sreća nije poslužila njegova najvećeg konkurenta na Touru te godine, Španjolca Luisa Ocañu koji doživljava težak pad i završava u bolnici. Merckx je, inače, ranije te godine već pobjeđivao Ocañu na utrci Pariz-Nica i na osmoetapnoj utrci Critérium du Dauphiné Libéré. Uz ove uspjehe on po drugi put osvaja naslov svjetskog prvaka u cestovnoj vožnji. Propušta Giro.
Pošto pobjeđuje gotovo uvijek gdje god se pojavi, i pošto se četvrtom pobjedom na Touru 1972. godine približio dotadašnjem rekordu od pet pobjeda, francuske ikone Jacquesa Anquetila, domaća je publika, moglo bi se reći, počela gotovo mrziti Merckxa. Njegova je nova pobjeda na Touru bila više nego izvjesna, tim više jer je te, 1973, godine (sada za momčad „Molteni“) već pobijedio na niz ostalih utrka, te na Giru, četvrti puta, osvojivši, uz šest etapa i ružičastu majicu ukupnog pobjednika, te ljubičastu, za bodovno najboljeg vozača. Vidjevši raspoloženje francuskih medija i publike, vodstvo Toura sugerira Merckxu da ne nastupi na utrci. On tako propušta nastup, te nešto kasnije nastupa na, trećoj najpoznatijoj biciklističkoj utrci, Vuelti (Oko Španjolske), i naravno – pobjeđuje i to ispred domaćeg ljubimca Luisa Ocañe (koji je te godine pobijedio na Touru), i Francuza Bernarda Theveneta (kasnijeg dvostrukog pobjednika Toura, 1975 i 1977 godine).
1974 starta na Giru i rutinski pobjeđuje po peti puta, uz "samo" dvije etapne pobjede, a starta ponovo na Tour de Franceu, i, uz osam etapnih pobjeda, po peti puta pobjeđuje izjednačujući rekord slavnog Francuza Jacquesa Anquetila. Kasnije su ovaj uspjeh ponovili Francuz Bernard Hinault i španjolski Bask Miguel Indurain, dok rekord nije oborio Amerikanac Lance Armstrong, pobijedivši na Touru sedam puta zaredom.
Međutim, što se Toura tiče, Eddy Merckx još uvijek drži rekord u najvećem broju etapnih pobjeda – 34, u najvećem broju osvojenih etapa na jednome Touru - 8 (i to dva puta, 1970. i 1974.), kao i u broju dana provedenih u žutoj majici – 96. Te iste godine, uz još nekoliko pobjeda na cestovnim utrkama i na utrci "Oko Švicarske", po treći puta postaje svjetski prvak u cestovnoj vožnji. Tako on te godine osvaja '"trostruku krunu": osvaja Tour, Giro i Svjetsko prvenstvo, podvig koji nikome prije njega nije uspio, a nakon njega to je, 1987 godine, uspio ponoviti jedino Irac Stephen Roche.
Iduće, 1975 godine, Merckx ponovo pobjeđuje na niz utrka i sprema se na osvajanje svog šestog Toura, a pomisao na to da bi nepobjedivi Belgijanac srušio rekord Francuza Anquetila užasava francuske navijače. U 6. etapi pobjeđuje i izbija na prvo mjesto, te pobjeđuje i u 9. etapi. Zaključno s 14. etapom bio je vodeći u ukupnom poretku i tako skupio rečenih 96 dana nošenja žute majice, ali je tijekom te etape jedan gledatelj udario Merckxa, te u nastalom metežu on pada i ozljeđuje čeljust. Pa i u toj etapi stiže na cilj treći, 49 sekundi iza pobjednika. U nastavku Toura pokazalo se da će ozljeda čeljusti uzeti danak, pa na kraju Eddy Merckx završava kao drugi u ukupnom poretku. Pobjeđuje Francuz Bernard Thévenet.
1976 Merckx ne nastupa na Tour de Franceu, i pobjeđuje na nekoliko manjih utrka, kao i 1977, sada za momčad Fiata, a te se godine pojavljuje posljednji puta na Touru i završava utrku kao šesti u ukupnom poretku.
Povlači se iz biciklizma 1978 godine.
Klasične cestovne utrke
Uz uspjehe na velikim utrkama, impresivan je i Merckxov niz pobjeda na ostalim, što višednevnim, što jednodnevnim, utrkama. Na prvom mjestu tu treba spomenuti sedam pobjeda na utrci Milano - San Remo, do danas nedostignuti rekord, dvije pobjede na utrci "Oko Flandrije", tri pobjede na utrci Pariz-Roubaix, pet na utrci Liège-Bastogne-Liège (također rekord), dvije pobjede na Giro di Lombardia, sveukupno devetnaest pobjeda na značajnim klasičnim cestovnim utrkama, kao i sedamnaest pobjeda na tzv. šestodnevnim utrkama (koje se voze u paru).
Treba, naravno, spomenuti i da je trostruki svjetski prvak u cestovnoj vožnji (1967., 1971. i 1974.).
Rekordi
Do danas su sljedeći rekordi Eddyja Merckxa ostali nenadmašeni:
•	Najviše pobjeda na Giru: 5 (rekord dijeli s još dvojicom biciklista)
•	Najviše pobjeda među profesionalcima: 525
•	Najviše pobjeda u jednoj sezoni: 54
•	Najviše etapnih pobjeda na Touru: 34
•	Najviše etapnih pobjeda na jednome Touru (i kao pobjednik Toura, i uopće): 8 (1970. i 1974., rekord dijeli s još dvojicom biciklista, ali oni nisu pobjeđivali na Touru)
•	Najviše dana provedenih u žutoj majici (majica vodećeg) na Touru: 96
•	Najviše dana provedenih u ružičastoj majici (majica vodećeg) na Giru: 76
•	Jedini osvajač sve tri majice na jednom Touru, žute, zelene i točkaste'' (1969.)
•	Najviše pobjeda na klasičnim cestovnim utrkama: 28
•	Najviše pobjeda na jednoj velikoj klasičnoj cestovnoj utrci (Milano-Sanremo): 7
Merckx privatno
1967. godine oženio se s Claudine Acou s kojom ima kćer Sabrinu i sina Axela, koji je također bio profesionalni biciklist, ali nije, doduše, bio ni blizu očevim uspjesima iako je osvojio ono što otac nije uspio: olimpijsku medalju, broncu na Igrama u Ateni 2004. godine u pojedinačnoj cestovnoj vožnji.
Belgijski kralj je 1996. godine Eddyju Merckxu dodijelio titulu baruna, a 2000. godine proglašen je „Belgijskim sportašem stoljeća“.
Najveći uspjesi, kronološki
• 4
Musweiler
Musvajler je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 107 opštinskih središta okruga Bernkastel-Vitlih. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 60 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7231091.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Bernkastel-Vitlih Musvajler se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Bernkastel-Vitlih. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 330 metara. Površina opštine iznosi 3,0 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 60 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 20 stanovnika/km².
Osovina
mini|desno|250px|Osovina [[vlaka.]] mini|desno|250px|Osovina vlaka mreže vlakova velikih brzinâ u [[Japanu, Shinkansen ]] mini|desno|250px|[[Žlijebljeni spoj na pogonskoj osovini.]] mini|desno|250px|Vratilo ili pogonska osovina s dva [[Kardanski prijenos|kardanska zgloba na krajevima i žlijebljenim spojem u sredini]] mini|desno|250px|Kamionsko vratilo ili pogonska osovina mini|desno|250px|Pogonska osovina na [[Lokomotiva|lokomotivi]] mini|desno|250px|Pogonska osovina bicikla mini|desno|250px|Tokarilica s više osovina
Osovina je strojni dio za okretno gibanje i obično je kružnog poprečnog presjeka. Osovine su opterećene samo na savijanje i nisu namijenjene prijenosu snage ili okretnog momenta, za razliku od vratila. Osovina može povezivati razne strojne dijelove kao na primjer kotač ili ležaj kod pogonskog podvozja vlaka. Dakle, osovina može i mirovati (ostali strojni elementi na njoj rotiraju), dok vratilo uvijek rotira jer prenosi zakretni moment, dakle vratila se uvijek kreću i uvijek obavljaju neki rad, dok se osovine mogu i ne moraju pokretati i nose na sebi neke dijelove na sebi koji se vrte. Osovine sa središnjim uzdužnim provrtima nazivaju se šuplje osovine.
Osovine su pretežno ravne i cilindrične, a mogu biti izvedene kao glatke ili stupnjevane. Kratke osovine nazivaju se još i osovinice (npr. osovinica klipa) i svornjaci. Uobičajeno je umjesto naziva vratilo primijeniti naziv osovina kad god je iz samog opisa jasno da se radi o elementu opterećenom na uvijanje, npr. osovina reduktora, koljenasta osovina, kardanska osovina, osovina kormila, osovina motora (turbine, pumpe), ili općenito pogonska osovina.
Radi smanjenja težine, osovine i vratila mogu biti šuplji, s uzdužnim provrtom, što poskupljuje izradu. Pri tome je korist od smanjenja težine veća nego šteta od smanjenja čvrstoće i krutosti. Npr. vratilo s promjerom provrta 0,5•d je lakše 25 %, a momenti otpora se smanjuju samo oko 5 %.
Rukavci
Rukavci su dijelovi osovina i vratila koji se vrte u kliznim ili valjnim ležajima (ili se ležajevi vrte na osovinama). Oni mogu biti različito oblikovani, a prije svega moraju imati glatku površinu koja se postiže finim tokarenjem, brušenjem ili poliranjem. Za ostale dijelove osovine ili vratila obično nije potrebna tako fina obrada. Kod sjedala ležaja polumjer prijelaza vratila mora biti manji od zaobljenja rubova ležajeva, kako bi se ležaj mogao potisnuti do odgovarajućeg naslona. Često su na mjestima ležajeva predviđeni i odgovarajući žljebovi za krajeve alata koji omogućuju lakšu obradu rukavaca osovina ili vratila, te istovremeno osiguravaju dobro namještanje ležajeva uz odgovarajući naslon.
Osovine i vratila imaju obično dva rukavca, tj. ležaja, a dugačka i jače opterećena vratila više njih, npr. koljenasto vratilo motora. Osovine i vratila su rijetko jednakog promjera po čitavoj duljini. Najčešće su stupnjevani, tj. pojedini dijelovi imaju različite promjere.
Materijali osovina
Pri izboru materijala za osovine i vratila potrebno je, osim karakteristika čvrstoće, uzeti u obzir i otpornost materijala na koncentraciju naprezanja, te otpornost na koroziju. Posebno je karakteristično za čelike visoke čvrstoće da su osjetljivi na koncentraciju naprezanja koja nastaje uz prijelaze s jednog na drugi promjer, uz žljebove za pera i klinove, žljebove za uskočnike i slično. Za izradu osovina i vratila upotrebljavaju se konstrukcijski čelici, poboljšani čelici i čelici za cementiranje.
Sve osovine i vratila, a naročito ako su vučene i hladno vučene, a nisu normalizirane, imaju zaostala naprezanja: veliki tlak na površinskom sloju, a niski vlak u jezgri. Poslije rezanja, a naročito poslije izrade utora za klin, ravnoteža zaostalih naprezanja se naruši, i osovina se savine bez djelovanja vanjskog opterećenja. Ovaj progib iznosi čak oko 1 mm za osovinu promjera ∅ 50 na duljini utora od 1000 mm. Zato je obvezna završna obrada nakon rezanja utora za klin. Obično brušenje samo dosjednih ploha zadovoljava. Rukavci, prijelazi, dosjedi, mjesta za brtvenice i sl., fino se tokare ili bruse, odnosno komprimiraju, lepuju ili obrađuju superfiniš postupkom. Ova završna obrada se bezuvjetno radi poslije toplinske obrade.
Zbog naglih promjena presjeka uzrokovanih prijelazima s manjega na veći promjer i obrnuto, utorima za uskočnike, rupama itd., osovine i vratila u pravilu trpe veliku koncentraciju naprezanja. Pri titrajućem (cikličkom) opterećenju ovo može dovesti do loma materijala zbog umora materijala. Odgovarajućim oblikovanjem, posebno oko kritičnih mjesta, ova opasnost se može znatno ili potpuno ukloniti.
Opterećenja osovina i vratila
Većina osovina i vratila mogu se u praksi smatrati nosačima na dva ili više ležaja, klizna ili valjna. Vanjske sile koje djeluju na dijelove smještene na osovini ili vratilu (zupčanike, remenice, lančanike, koloture itd.) uzrokuju reakcijske sile u ležajima koje skupa s vanjskim silama uzrokuju momente savijanja u poprečnim presjecima. Sile, a time i momenti savijanja, općenito djeluju u dvije okomite ravnine. Momenti savijanja stvaraju u tim dvjema ravninama rezultirajući moment savijanja, koji u osovini ili vratilu uzrokuje naprezanje na savijanje.
U mirujućim osovinama dinamičko opterećenje na savijanje je promjenjivo zbog promjenjivih vanjskih sila. Naprezanje na savijanje je tada najčešće istosmjerno promjenjivo, pa se za mjerodavnu karakteristiku čvrstoće uzima istosmjerna trajna dinamička čvrstoća materijala. U rotirajućim osovinama naprezanja na savijanje su naizmjenično promjenjiva, pa se za mjerodavnu karakteristiku čvrstoće uzima trajna dinamička čvrstoća materijala za simetrični ciklus savijanja. U oba slučaja se dakle, kao i inače pri dimenzioniranju, ne računaju precizno dinamičke čvrstoće osovine, nego se računa samo s dinamičkim čvrstoćama materijala, ali se zato povećava potrebni stupanj sigurnosti.
Progib osovina ili vratila
Zbog momenta savijanja osovina ili vratilo se elastično deformira (savije), pa osna linija zauzme zakrivljen oblik. Ova deformirana geometrijska linija naziva se elastična linija savijanja, a sama deformacija progib. Kutna deformacija elastične linije, tj. derivacija njezine jednadžbe u smjeru osi, naziva se nagib. Progib uzrokuje ekscentričnu rotaciju dijelova na osovinama ili vratilima (zupčanici, remenice, lančanici), što negativno utječe na funkciju čitavog stroja (npr. odstupanja u zahvatu zupčanika). Nagib mijenja i položaj rukavca u ležajima, što uzrokuje njihovo nejednoliko opterećenje i time veće trošenje, tj. manju trajnost. Zbog toga se veličine progiba i nagiba ograničavaju dopuštenim vrijednostima koje se određuju iskustveno.
Dopuštene vrijednosti progiba:
Fleksijska kritična brzina vrtnje
Osovine i vratila tvore, skupa s masama pričvršćenim na njima, elastični opružni sustav. Zbog vanjskih opterećenja osovine i vratila elastično se deformiraju i titraju (vibriraju) vlastitom frekvencijom. Pri vrtnji dolazi, zbog neuravnoteženosti masa, do dodatnih impulsa centrifugalnih sila koji su ovisni o brzini vrtnje i masi dijelova smještenih na osovinu ili vratilo. Dodatni impulsi centrifugalnih sila posljedica su neizbježnog odstupanja prilikom izrade zbog kojih se položaj težišta na osovini ili vratilu smještenih rotirajućih masa ne podudara s teoretskim položajem na liniji savijanja. Ako se pogonska brzina vrtnje podudara s vlastitom frekvencijom vibriranja osovine ili vratila i na njima smještenih masa, dolazi do rezonancije. U tom slučaju amplituda vibriranja skokovito se poveća, što može dovesti do loma osovine ili vratila. Brzina vrtnje, kod koje dolazi do rezonancije, naziva se fleksiona kritična brzina vrtnje.
Općenito, duge i tanke osovine i vratila imaju nisku, a kratke i debele visoku fleksijsku kritičnu brzinu vrtnje. Ako je savojna kritična brzina vrtnje manja od brzine vrtnje osovine ili vratila tijekom rada, prilikom pokretanja i zaustavljanja stroja mora se osigurati što brži prijelaz preko kritičnog područja. Tako će osovina ili vratilo vrlo kratko vrijeme raditi u kritičnom području, pa će utjecaj rezonancije biti zanemariv.
Izrada osovina
Osovine i vratila promjera do 80 mm mogu se dobiti provlačenjem (izvlačenjem) čeličnih šipki na hladno, pri čemu se postižu tolerancije od h8 do h11, tako da naknadno tokarenje više nije potrebno. Promjeri do 150 mm izrađuju se od čeličnih šipki okruglog presjeka izvlačenjem na toplo, valjanjem na toplo ili tokarenjem. Deblje i složenije osovine i vratila izrađuju se kovanjem, prešanjem ili lijevanjem.
Rukavci, prijelazi s manjeg na veći promjer i bočni oslonci se prema postavljenim zahtjevima fino tokare, bruse, poliraju ili tlače. Preporuča se da promjeri osovina ili vratila u mm budu standardni ili zaokruženi brojevi. Završeci vratila promjera do 28 mm izrađuju se s tolerancijom j6, od 28 do 50 s k6, a veći s m6. Često su završeci izrađeni kao ožljebljeni. Promjeri rukavaca su određeni promjerom ležaja. Oblik ostalog dijela osovine ili vratila je osim čvrstoćom i krutošću određen drugim konstrukcijskim zahtjevima, načinom ugradnje, izmjerama brtvi, uskočnika itd. Osovine i vratila za brzine vrtnje iznad 1500 okretaja/min moraju biti kruta, kruto uležištena i izbalansirana.
Invarijantnost
mini|desno|300px|[[Lorentzove transformacije: prostorno-vremenske koordinate događaja, koje mjeri svaki promatrač u svom inercijalnom referentnom okviru (u standardnoj konfiguraciji), prikazane su u govornim oblacima. Gore: okvir F'  se kreće brzinom v duž osi x okvira F. Dolje: okvir F kreće se brzinom −v duž osi x okvira F' .]]
mini|desno|500px|Lijevo: promatrač u mirovanju mjeri vrijeme 2L/c između lokalnih događaja stvaranja svjetlosnog signala u A i dolaska u A. Desno: događaji prema promatraču koji se kreće lijevo od postavke: donje ogledalo A kada se signal stvara u trenutku t '= 0, gornje ogledalo B kad se signal reflektira u vremenu t ' = D/c, donje ogledalo A kad signal vraća u vremenu t '= 2D/c.
mini|desno|250px|[[Lorentzov faktor kao funkcija brzine (u prirodnim jedinicama gdje je c = 1). Napominjemo da je za male brzine (manje od 0,1) γ približno jednak 1.]]
Invarijantnost, općenito, je nepromjenljivost. U matematici i fizici invarijantnost je svojstvo pojedinih veličina, matematičkih objekata, funkcija, sustava i tako dalje da se ne mijenjaju pri nekim transformacijama ili pretvorbama (na primjer pri transformaciji koordinata).
Jedna od temeljnih simetrija u fizici je invarijantnost fizičkih zakona na Lorentzove transformacije: jednadžbe fizike trebaju imati isti oblik u svim inercijskim sustavima. U modernoj fizici elementarnih čestica, invarijantnost se općenito postiže zapisom veličina i jednadžbi u 4-vektorskoj formulaciji, po uzoru na 4 koordinate prostor–vremena u posebnoj teoriji relativnosti.
Invarijanta
Invarijanta, u fizici, je općenito svojstvo nepromjenljivosti ili simetrije u odnosu na neke promjene fizikalnih uvjeta, odnosno zahvate na fizikalnome sustavu. Invarijantnost prirodnih zakona uočena je najprije kao neovisnost o izboru prostorno-vremenskoga koordinatnoga sustava (x, y, z, t) u kojem se opisuje prirodna pojava. Invarijantnost (simetrija) na pomak ishodišta pretpostavlja da rezultat nekoga pokusa ne smije ovisiti o dijelu svemira u kojem se taj pokus izvodi. Slična se invarijantnost odnosi na prostorne rotacije (orijentaciju laboratorija prema udaljenim zvijezdama). Takvoj homogenosti i izotropnosti prostora dodaje se i zahtjev homogenosti vremena, to jest rezultat pokusa ne smije ovisiti o povijesnom trenutku u kojem se pokus izvodi. Te prostorno-vremenske simetrije imaju za posljedicu zakone očuvanja impulsa, impulsa vrtnje (zakretnoga momenta) i energije.
Korak je dalje zahtjev posebne teorije relativnosti da prirodni zakoni jednako glase u svim inercijskim sustavima. To povlači takozvanu kovarijantnost fizikalnih zakona, koju opća teorija relativnosti poopćuje i na neinercijske sustave. Očuvani naboji (primjerice električni naboj) vezani su uz takozvane globalne simetrije na transformaciju faza, dok lokalna (prostorno-vremenski ovisna) realizacija takvih simetrija, poznata pod nazivom baždarnih (engl. gauge) simetrija, ima vodeću ulogu u fizici elementarnih čestica pri formulaciji temeljnih međudjelovanja (interakcija).
Lorentzove transformacije
Lorentzove transformacije (po H. A. Lorentzu) su algebarske linearne relacije koje povezuju koordinate (x, y, z, t) nekoga fizičkog događaja u mirnome sustavu S (x, y, z, t) s pripadajućim koordinatama (x', y', z', t' ) u sustavu S' (x', y', z', t' ) koji se prema sustavu S giba uzduž osi x stalnom brzinom v. One se danas izvode, dokazuju i tumače iz dva postulata Einsteinove posebne teorije relativnosti (1905.):
Marija Lompar
Marija Lompar (1915 — 1985), lekarka, učesnica Narodnooslobodilačke borbe i sanitetski pukovnik JNA.
Invarijantnost
Lorentzove transformacije
gdje se γ uobičajeno naziva Lorentzovim faktorom i vrijedi:
Marija Lompar
Biografija
Rođena je 17. decembra 1915. godine u Ljubljani.
Invarijantnost
Lorentzove transformacije
Obratne (inverzne) transformacije dobivaju se zamjenom v s –v u već napisanim odnosima, na primjer:
Marija Lompar
Biografija
Pred početka rata bila student medicine na Medicinskom fakultetu u Beogradu. U članstvo Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) primljena je 1941. godine.
Chaudon
Šodon je naselje i opština u centralnoj Francuskoj u regionu Centar (region), u departmanu Er i Loar koja pripada prefekturi Dre.
Marija Lompar
Biografija
Posle okupacije Kraljevine Jugoslavije, 1941. godine učestvovala je u pripremama za oružani ustanak. Zajedno sa suprugom Dušanom, od starne Mesnog komiteta KPJ za Beograd, bila je upućena avgusta 1941. godine u Čačanski partizanski odred.
Chaudon
Po podacima iz 2005. godine u opštini je živelo 1460 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 129 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 11,34 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 98 metara (maksimalnoj 140 m, a minimalnoj 86 m).
Marija Lompar
Biografija
Posle oslobođenja Čačaka, 1. oktobra 1941. godine radila je u čačanskoj bolnici kao politički komesar bolnice. Tada je organizovala bolničko osoblje i održavala kurseve prve pomoći za omladinke koje su trebale da postanu bolničarke. Krajem novembra 1941. godine, tokom Prve neprijateljske ofanzive, rukovodila je evakuacijom ranjenika iz Čačka i Užica na Zlatibor.
Kasnije tokom rata radila je u sanitetskoj službi Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije. Bila je referent saniteta Četvrte crnogorske udarne brigade, glavna bolničarka u hiruškoj ekipi Druge proleterske divizije i politički komesar bolnice Drugog udarnog korpusa NOVJ. Početkom 1945. godine postavljena je za političkog komesara Hiruškog odeljenja Vojne bolnice u Beogradu.
Posle oslobođenja Jugoslavije, završila je studije medicine i radila kao lekar Vojnomedicinske akademije. Imala je čin sanitetskog pukovnika JNA.
Bila je udata za Dušana Lompara (1913 — 2008), učesnika Narodnooslobodilačkog rata i društveno-političkog radnika. Umrla je 26. januara 1985. godine u Beogradu i sahranjena je u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju.
Nosilac je Partizanske spomenice 1941. i drugih jugoslovenskih odlikovanja.
Spinelli, Salerno
Spinelli je naselje u Italiji u provinciji Salerno, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 62 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 464 m.
Zona Intermedia San Bartolo, Livorno
Zona Intermedia San Bartolo je naselje u Italiji u provinciji Livorno, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 20 m.
Ojo Caliente, Santa María del Río
Ojo Caliente je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Santa María del Río.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 1305 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1750 m.
Penélope Cruz
Penelope Kruz Sančez (, rođena 28. aprila 1974. godine u Alkobendasu) je španska glumica. Filmsku karijeru je započela sa svega osamnaest godina, ulogom u filmu Šunka, šunka, da bi svetsku slavu stekla dramom Vrati se. Dobitnica je Oskara za najbolju sporednu glumicu za ulogu u filmu Ljubav u Barseloni. Time je postala prva Španjolka, koja je dobila ovu nagradu. U julu 2010. venčala se sa Havijerom Bardemom, a u januaru sledeće godine dobili su i sina.
Detinjstvo
Penelope Kruz je rođena u gradiću Alkobendasu, u pokrajini Madrid, 1974. godine. Njena majka, Enkarna Sančez, radila je kao frizerka, a otac - Eduardo Kruz, kao automehaničar. Kaže da je, kao i sva ostala deca čije porodice pripadaju radničkoj klasi, imala srećno i jednostavno detinjstvo. Volela je da boravi u stanu svoje bake i bila je prilično hirovita, ali nikada ambiciozna. Nije joj bio san da postane glumica - maštala je da se bavi baletom, koji je učila sedam godina.
Počeci
Usledile su uloge u filmovima „Zlatna vremena“, „Buntovnice“, „Živo meso“ (gde je drugi put sarađivala sa Almodovarom i Bardemom), „Otvori oči“ reditelja Alehandra Amenabara.
Proboj u Holivud: „Nebo boje vanile“
Penelope se probija na američko tržište filmom „Beli prah“, gde joj je partner Džoni Dep, blokbasterom koji je zaradio više od 83 miliona dolara širom sveta. Njen drugi veliki film bio je „Nebo boje vanile“, rimejk Amenabarovog Otvori oči. U ovom psihološkom trileru, pored Penelope pojavljuju se Tom Kruz i Kameron Dijaz, a zarada filma danas iznosi 203 miliona dolara. Njena druga dva poznata filma iz tog perioda su ljubavne drame „Svi ti divni konji“ i „Mandolina kapetana Korelija“ za koji je dobila treću, i komedija „Fanfan Lala“ za koji je dobila četvrtu nominaciju za Evropsku filmsku nagradu za najbolju glumicu. Usledile su uloge u filmovima „Gotika“ - psihološkom trileru sa Hale Beri u glavnoj ulozi i „Sahara“ sa Metjuom Mekonahijem. Pre nego što će snimiti najuspešniji film u svojoj dotadašnjoj karijeri, Penelope je igrala u filmu „Bez pomeranja“ za koji je nominovana za svoju treću nagradu „Goja“ za najbolju glavnu glumicu.
2010. do danas
Kruzova tumači glavnu žensku ulogu u četvrtom filmu serije „Pirati sa Kariba“, sa Džonijem Depom kao kultnim Džekom Sperouom.
Privatni život
Penelope Kruz se zabavljala sa Tomom Kruzom i Metjuom Mekonahijem, pre nego što se 2010. godine udala za Havijera Bardema, sa kojim se zabavljala od 2007. godine.
Dizajnira nakit i torbe za jednu japansku modnu kuću, a bila je zaštitno lice komapnija „Loreal“ i „Mango“.
Nekoliko godina je na različitim sajtovima birana za najlepšu ženu sveta (2008. godina na sajtu „askmen.com“ ).
Godinama se bavi humanitarnim radom. Volontirala je u Ugandi i Indiji, gde je osnovala fondaciju za podršku nezbrinutim devojkama.
Pagliare di Sassa
Pagliare di Sassa je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 230 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 682 m.
Stanko Lorger
Stanko Lorger (Buče Šmarje pri Jelišah 14. februar 1931 – 25. april 2014) bio je jugoslovenski i slovenački atletičar specijalista za disciplinu trčanja na 110 metara sa preponama.
Lorger je 1964. godine na Fakultetu za prirodne nauke i tehnologiju u Ljubljani diplomirao matematiku i fiziku. Atletikom se počeo baviti 1949. godine. Bio je član Atletskog kluba Kladivar iz Celja. U atletskoj reprezentaciji Jugoslavije prvi put je učestvovao 1951 u meču protiv reprezentacije Ujedinjenog Kraljevstva. Za reprezentaciju je nastupio 37 puta. Njegov jugoslovenski rekord u trčanju na 110 metara prepone od 13,8 sekundi (6. septembar 1958.) nije oboren do 1974. godine.
Najveći međunarodne uspesi su 5. mesto na Olimpijskim igrama 1956. u Melburnu i srebrna medalja na Evropsko prvenstvo 1958. u Stokholmu. To je bila prva evropska medalja u atletici za slovenačku atletiku.
Lorger je učestvovao tri puta na Olimpijskim igrama 1952. u Helsinkiju (ispao u kvalifikacijama 14,9 s), 1956. u Melburnu (5. mesto 14,7 s) i 1960. u Rimu (ispao u polufinalu 14,5 s).
Na Evropskim prvenstvima učestvovao je tre puta 1954. u Bernu (4. mesto 14,7) 1958. u Stokholmu (3. mesto 14,1) i 1962. u Beogradu (7. mesto 14,5).
Lorger je 1959. proglašen za najboljeg sportistu godine u Jugoslavije. Godine 1967. dobija najviše slovenačko priznanje u sportu Bloudekovu nagradu, a postaje počasni građanin Celja.
Historija Španije
Španija je naseljena od paleolita. To dokazuju pećinski crteži iz Ell Castilla i Altamire, te dolmeni i menhiri nađeni u Andaluziji i Asturiji. Međutim, prvi stanovnici koji su ostavili materijalne dokaze o svom postojanju bili su Iberi; oni su se posle izmešali sa Keltima, narodom indoeuropskog podrekla. Između 1. i 2. veka prije Hrista duž obala Sredozemlja nikle su feničke, grčke i kartaške kolonije koje su Rimljani pretvorili u svoje gradove, kada je Španija postala provincija Rimskog Carstva.
Praistorija
Godine 1994—1995. pronađeni su ostaci prvih predaka čoveka na tlu današnje Španije, u Velikoj dolini Atapuerka u Burgosu i dato im je ime Homo antecesor, za koga se veruje da je star oko 800.000 godina. Godine 2007. je međutim, u jednoj od pećina Atapuerke, otkriven je zub, premolar, koji bi mogao biti star oko 1.200.000 godina.
Prvi homo sapijens se pojavljuje pre oko 15.000 godina u pećinama Kastiljo i Morin u Santanderu, Kueto de la Mina u Asturiji. Ovaj paleolitski čovek je živeo od sakupljanja plodova, lova i ribolova.
mini|levo|350p|Replika oslikane tavanice u Altamiri Godine 1885. otkrivena je pećina Altamira u Santanderu. Pećinska umetnost imala je religijsku upotrebu. U Altamiri su nađeni crteži 38 bizona, 26 konja, 10 goveda, 14 koza, 63 jelena, 5 divljih veprova, 1 mamut, 1 los, riba, divlja mačka, vuk, 10 nedefinisanih oblika 9 ljudskih figura, nekoliko šaka i oko stotinjak različitih znakova.
Oko 10.000. p. n. e. desile su se korenite promene u klimi. Nastupilo je ledeno doba, nestale su životinjske vrte poput mamuta a pojavile su se nove, koje je čovek pripitomljavao. Počeo je da napušta nomadski život, da osniva prve naseobine i da obrađuje zemlju. Kamen počinje da upotrebljava za izradu oruđa potrebnog za obradu zemlje ili mlevenje žita, a pojavljuje se i prva keramika, koja je služila za čuvanje hrane. Na Iberijskom poluostrvu su nađene grobnice sa noževima i kamenim sekirama od vulkanskog kamena koje potiču iz perioda poznog paleolita (između 8.000 i 5.000. godine p. n. e.). Takođe su nađeni ukrasni predmeti i grnčarija. U pećinama Kariguela (Granada) i Nerha (Malaga) pronađena su skladišta žita. Valensija i Alikante takođe sadrže tragove života čoveka kamenog doba kao i pećinsko slikarstvo. Dok u Kantabriji i Austriji pećinsko slikarstvo potiče iz paleolita, neolitsko pećinsko slikarstvo se nalazi na obali Sredozemlja. Na Sredozemlju, u pećini Morelja, pećinsko slikarstvo prikazuje scene iz lova i prvih ratova, dok u Aranji i Paharehu se mogu videti žene kako vrše domaće poslove, a u Kogulju i Alperi postoje crteži žena koje igraju — verovatno su bile sveštenice.
U neolitu, ljudi su sahranjivani pod velikim brdima kamenja koje su se zvale dolmeni — prostorija sačinjena od kamenja prekrivenog kamenom pločom. Najstariji dolmeni su pronađeni u Portugalu i obližnjim španskim provincijama. U Almeriji, pronađeni su tolosi, grobnice sa lažnom kupolom, što je dokaz o jednom društvu koje poštuje kult predaka. Na tlu današnje Španije, bilo je nekoliko neolitskih naseobina koje su bile složenijeg karaktera i koje su bile zaštićene nekom vrstom zidina: Miljares, Almerija, Vila Nova, San Pedro na ušću reke Taho. Ostaci između 2.000 i 1.800. godine p. n. e. sadrže kamenje, kosti, oružje i oruđe od bakra, i posude od keramike u obliku zvona.
U naseljima Argar u Almeriji i Kogotas u Avili, nađeni su ostaci prelaska sa bakra na bronzu. Sadržaj grobnica ukazuje na hijerarhizovano društvo — visoke ličnosti su u svojim grobnicama imale predmete od metala. Iz ovog perioda potiče kiklopska kultura na Balearima čiji su pripadnici spaljivali svoje mrtve i čuvali pepeo u urnama. Ovaj običaj su na Sredozemlju uveli Kelti. U dolini Ebra, naselio se nepoznat indoevropski narod čiju je kultura nazvana Helštat. Ovaj narod je uveo plug u zemljoradnju i usavršio metalurgiju. Sredinom prvog milenijuma, Galiciju su takođe naselile zajednice koje su došle s mora. I ovde su nađeni oružje i nakit slični onom nađenom na obali Atlantika — skulpture divljih svinja i ovaca kao i ratnika, što ukazuje na stočarsku zajednicu.
Iberija i preromanski narodi
mini|desno|250p|[[Dama iz Elčea, smatra se najvrednijim izrazom iberske umetnosti]] Kelti stižu na poluostrvo u prvom milenijumu pre nove ere i naseljavaju se na teritoriji današnje Galicije, Asturije, Kantabrije, Baskije i severnom delu Kastilje i veliki deo današnjeg Portugalije.
Takođe oko 1000. p. n. e. pojavljuju se Tartešani, jedna od najstarijih kultura na Iberijskom poluostrvu. Nastanjivali su teritoriju današnje zapadne Andaluzije i južnog Portugala, na ušću Gvadalkivira. Stari zavet pominje tartešanske brodove natovarene zlatom, srebrom, gvožđem i kalajem. Grci ih takođe pominju; prvi pomen se nalazi kod pesnika Estesikora, dok Strabon daje najdetaljniji opis ovog naroda. Herodot ih je takođe pominjao. Razvili su rudarstvo, ubiranje soli i soljenje ribe koju su izvozili u unutrašnjost kopna. Trgovali su sa Grcima te se opadanje njihove kulture poklapa sa opadanjem grčkih uticaja na poluostrvu, negde oko 6. veka p. n. e. Grad su verovatno razorili Kartaginjani oko 500. p. n. e.
Istočnu obalu su oko 1100. p. n. e. počeli da naseljavaju Feničani. Feničani su osnovali gradove Gadir (današnji Kadiz), Malaka (današnja Malaga) i Abdera (Adra, u današnjoj provinciji Alemerija), posejavši celu mediteransku obalu faktorijama.
Grci su se naselili nešto severnije na istočnoj obali, u Rodesu (današnji Rosas) i Emporion (današnji Ampurijas) na teritoriji današnje autonomne pokrajine Katalonije. Tu su naišli na Ibere i ujedno su bili prvi koji su ostavili pisane zapise o tom neindoevropskom narodu o kome se još uvek relativno malo zna.
Grčki i rimski izvori nam govore o dve prisutne kulture: keltska i iberska, jedna na severu, druga na jugu. Sa njima su na poluostrvu takođe živeli i Keltiberi, u centralnoj oblasti poluostrva zvanoj Mezeta, sa gradovima kao na primer, Numancija, zatim Vakseji, Vetoni i Karpetani. U Andaluziji su živeli Tartešani, u Almeriji i Mursiji Bastetani, na teritoriji od Valensije do Saragose Edetani, u Leridi Ilergeti, na severu su živeli Lajetani, Ausetani i Seretani. U Aragonu su dominirali Hasetani a u Baskiji Vaskoni, Barduli i Karistiji. Na teritoriji današnjeg Portugala živeli su Luzitanci, a u Galiciji Brakarensi i Lucensi.
U 3. veku pre nove ere, Kartaginjani započinju osvajanja Iberijskog poluostrva.
Kartagina i Rim će se sukobiti u Punskim ratovima oko prevlasti na zapadnom Mediteranu. Nakon poraza u Prvom punskom ratu, Kartagina će pokušati da nadoknadi gubitak Sicilije, Sardinije i Korzike intenziviranjem svog prisustva na Iberiji.
Orofino, Idaho
je grad u američkoj saveznoj državi Ajdaho.
Historija Španije
Iberija i preromanski narodi
Hamilkar Barka, Hanibal i drugi kartaginjanski generali potčinjavaju stare feničanske kolonije na teritoriji današnje Andaluzije i nastavljaju osvajanja i širenje svoje zone uticaja na ostale autohtone narode. Krajem 3. veka p. n. e. veliki deo naroda južno od reka Duero i Ebro kao i Balearska ostrva priznaju kartaginjansku vlast.
Orofino, Idaho
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 3.142, što je 105 (-3,2 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Historija Španije
Iberija i preromanski narodi
Godine 218. p. n. e. počinje Drugi punski rat. Spor je nastao oko grčke kolonije Sagunt. Hanibal će u tom ratu izvršiti ofanzivu na sam Rim, pri čemu je koristio Iberijsko poluostrvo kao bazu za svoje operacije.
Međutim, ovaj rat će se završiti ponovnim porazom Kartagine, što će otvoriti put ka novoj etapi u istoriji Iberijskog poluostrva — romanizaciji.
Hispanija
mini|levo|250p|Arheološki ostaci rimskog amfiteatra u [[Taragona|Taragoni]] Nakon Drugog punskog rata, Iberijsko poluostrvo potpada pod vlast Rima. Proces potčinjavanja, a kasnije i romanizacije nije bio ujednačen. Teritorije mediteranske obale su lakše potpale pod rimsku vlast i uticaj kasnijeg procesa romanizacije nego atlantska obala, neki delovi u unutrašnjosti poluostrva, ili severni delovi poluostrva. Na primer, Kantabri su pružali otpor skoro do početka Rimskog carstva i dolaska Avgusta na vlast.
Godine 197. p. n. e. Hispanija će biti podeljena na dve provincije: Hispanija Citerior i Hispanija Ulterior.
Proces romanizacije podrazumeva preuzimanje jezika, običaja i društvenog uređenja Rima koji je započet negde oko 110. p. n. e. i trajaće sve do sredine 3. veka.
Dodela rimskog građanskog prava omogućila je ličnostima rođenim na tlu Hispanije, kao što su bili Trajan, Hadrijan ili Teodosije, da postanu rimski carevi. Takođe su mnogi umetnici, političari i sportisti bili rodom iz Hispanije, od kojih su najznačajniji filozof Seneka i pesnici Marcijal i Lukano.
Tulusko kraljevstvo
mini|250p|Vizigotsko kraljevstvo oko 500. godine Godine 451. Vizigoti imaju važnu ulogu u bici na Katalaunskim poljima u kojoj su pod vođstvom rimskog vojskovođe Aecija pobedili i odbacili Hune i njihove saveznike predvođene Atilom. Vizigoti su se zatim proširili na Iberijsko poluostrvo, gde su Svevi upali u Galiciju i poharali je. Pod drugim velikim vizigotskim kraljem Eurikom, Vizigotsko kraljevstvo postaje ujedinjeno i 475. godine konačno postiže potpunu nezavisnost od Zapadnog rimskog carstva koje je ionako doživelo svoj kraj sledeće (476) godine kada je Odoakar, vođa varvarskih najamnika u Italiji, svrgavao maloletnog cara Romula Avgustula i poslao ga u progonstvo.
U doba Eurikove vladavine, vizigotska država je bila najmoćnija varvarska država u poznom 5. veku. Iako je Rimsko carstvo nestalo, Eurik je održao državni i pravni kontinuitet postavljanjem temelja vozigotskog zakonodavstva. Prvi vizigotski kodeks nosi Eurikovo ime.
Vizigotsko kraljevstvo u Tuluzu će uništiti franački kralj Hlodoveh 507. godine u bici kod Vujea. U to doba, Vizigotima je vladao Alarik II, Eurikov sin, koji je poginuo u sukobu sa Francima. Hlodoveh je baš tada prihvatio ortodoksno hrišćanstvo, te je sam predložio da očisti Galiju od jeretika (Vizigoti su u to doba pripadali jeretičkoj grani hrišćanstva, arijanstvu). Borbu sa Francima je nastavio novi kralj, nezakoniti Alarihov sin, Gesalih (507—511), međutim, bez uspeha — Franci su ubrzo spalili Tuluz, a Gesaliha uhvatili i pogubili. Franke je zaustavio ostrogotski kralj, Teodorik Veliki, koji je delimično strahovao i za svoje nedavno utvrđeno kraljevstvo u Italiji, a delimično je branio i interese svog unuka, Amalariha.
Vizigotsko kraljevstvo se tada u Galiji svodi samo na Septimaniju, a vlast preuzima Teodorik koji je do svoje smrti vršio ulogu regenta u ime svog unuka Amalariha. Amalarih se oženio sa Hlodovehovom kćerkom Hlotildom, međutim, kad je Hlodoveh saznao da je Amalarih zlostavlja i prisiljava da prihvati arijanstvo, Franci su opet napali na Vizigotsko kraljevstvo, ubili Amalariha i opljačkali i poharali razne gradove. Tada na čelo vizigotske države dolazi Teudis, ostrogotski vojskovođa. Teudis je morao da se suprotstavi Vizantiji jer je u to vreme vizantijski car Justinijan I želeo da povrati provincije koje su zaposeli varvarski narodi, tako da su Vizantinci zauzeli Vandalsku kraljevinu u severnoj Africi, osvojili Baleare i otpočeli seriju ratova sa Ostrogotima u Italiji. Godine 548. Teudis je ubijen, a godinu dana kasnije i njegov sin, Teudigisil. Na presto je došao Agila, međutim, Atanagild, njegov suparnik, pozvao je u pomoć Vizantince, te je uz pomoć male flote koju je Justinijan poslao sa Sicilije, uspeo da pobedi Agilu koji je pobegao u Meridu gde su ga ubili njegovi ljudi. Atanagild je onda postao vizigotski kralj, međutim, Vizantinci su zauzeli Kartahenu, Malagu i Kordobu i tamo ostali sledećih 70 godina.
Toledansko kraljevstvo
Nakon Atanagildove smrti (568), na presto je stupio Leovigild koji je do 573. vladao zajedno sa svojim bratom Liuvom. Leovigild je premestio prestonicu u srce Hispanije, u Toledo, crkveni i verski centar tog doba, i time uspeo da ujedini Vizigote i Hispanorimljane u borbi protiv Vizantije. Ovu vezu je još više učvrstio objavio revidirani zakonik, Kodeks revisus, u kome je bolje definisao nedorečene zakone, neke zakone izbacio a neke nove ubacio i prilagodio ga svom vremenu. Takođe je počeo da potiskuje Vizantince i potčinjava Baske u Pirinejima, Sveve u severozapadnom delu poluostrva kao i druga plemena u unutrašnjosti. Na granicama je dizao utvrđenja i naseljavao seljake koji su imali istovremeno i zadatak da ih brane. Međutim, kao arijanac, došao je u sukob sa ortodoksnim hrišćanima među kojima se našao i njegov sin Hermenegild, grof Betike, koji je bio oženjen franačkom princezom i pod uticajem biskupa iz Sevilje 579. godine prešao u ortodoksno hrišćanstvo. Hermengild je digao bunu koja je međutim bila ugušena a njemu glava odrubljena.
Leovigild je umro 586. godine i nasledio ga je Rekared, njegov sin, koji je odmah po očevoj smrti napustio arijanstvo i prešao u ortodoksno hrišćanstvo, čime je uklonio najozbiljniju prepreku i najveći izvor nesuglasica između vladajuće klase, Vizigota, i podanika, Hispanorimljana, koji su u velikoj većini ispovedali ortodoksno hrišćanstvo. Rekaredov primer sledila je većina arijanskih biskupa i vizigotskih plemića i velikaša, međutim, bilo je i onih koji su se usprotivili napuštanju arijanstva naročito u Septimaniji, gde su se pobunili 589, ali je Rekared pobunu brzo ugušio i sazvao Treći sabor u Toledu i pred 62 biskupa pročitao zvaničnu dogmu u duhu nikejske veroispovesti i obećao zaštitu ortodoksnoj hrišćanskoj crkvi. Rekared je ovime, a i drugim merama nastavio politiku ujedinjavanja i asimilacije Vizigota i Hispanorimljana u jedan narod.
Treći sabor u Toledu je bio značajan i po tome što je označio konačno ujedinjenje iberijskog prostora i začetak izgradnje novog, hispanskog identiteta. Takođe je označio i ujedinjenje crkve i države. Kralj je, po uzoru na Vizantiju, postao vrhovni crkveni poglavar. Biskupi su priznali kralja i monarhiju kao jedini pouzdani garant reda i zakona, a kralj je zauzvrat priznavao crkvu kao osnovu svoje vlasti i moći.
Vizigotski kraljevi su do propasti Vizigotskog kraljevstva na početku 8. veka bezuspešno pokušavali da izbornu monarhiju učine naslednom, što je izazvalo niz obračuna koji su na kraju i došli glave vizigotskog državi. Nakon smrti Rekareda, sledili su kraljevi čije su vladavine bile kratkog veka — dolazili su silom na presto i silom su uklanjani s prestola. Sisebur (612—621), jer bio jedan od onih koji su se zadržali duže od par godina na prestolu i čija je vladavina ostala zapamćena po netolerantnim zakonima protiv Jevreja. Svintila (621—631) je ostao zapamćen po tome što je konačno proterao Vizantiju sa Iberijskog poluostrva i bio prvi vizigotski kralj koji je zavladao celom Hispanijom. Međutim, borbe za presto nisu prestajale i samo su sve više slabile i razjedinjavale vizigotsku državu. S druge strane, isto toliko je i verska netrpeljivost prema Jevrejima i niz antijevrejskih zakona koje su donosili razni kraljevi u toku svoje vladavine dovela do toga da su i Jevreji radili na propasti vizigotskog kraljevstva i prilično imali udela u muslimanskoj invaziji s početka 8. veka.
Al-Andaluz i muslimanska dominacija
Mavri su otpočeli invaziju 711. i u roku od pet godina zauzeli su čitavo Iberijsko poluostrvo. Još pre 711. godine bilo je mavarskih upada na teritoriju današnje Španije. Godine 696. Mavri su napali Melilju, a 709. Seutu.
Prema starim hronikama, Mavri su uspeli da tako brzo osvoje i unište Vizigotsko kraljevstvo zahvaljujući izdaji grofa od Seute, Julijana.
Nakon smrti kralja Vitiza, plemići i biskupi na poluostrvu izabrali su Roderika, grofa od Betike, za novog kralja. Vitizini sinovi su više bili za Akilu, tarakonskog grofa, te zbog toga sklapaju pakt sa Mavrima preko Julijana.
Roderih je u to vreme bio zaokupljen borbama protiv Vaskona koji su se digli na ustanak, međutim, kad je saznao za arapsku invaziju, odmah im je krenuo u susret. U bici kod Gvadalete bio je poražen zahvaljujući nelojalnosti Vitizinih pristalica, koji su se borili na strani muslimana. Pošto je Roderih umro, a glavnina vizigotske vojske bila potučena do nogu, Mavri su odlučili da nastave sa invazijom. Gradovi su brzo padali jedan za drugim, međutim, mnogi od njih ne pod vojnom muslimanskom silom, već zahvaljujući sklapanju dogovora i saveza sa pojedinim vizigotskim moćnicima, kao i magistratima gradova.
Tarik ibn Zijad, berberski vođa, osvojio je Toledo i stigao do Leona. Musa ibn Nusair, jemenski vođa i omejadski vojskovođa, sa svojih 71 godinom učestvuje u invaziji, osvaja Sevilju, i stiže do Meride, 712. godine. Kasnije će ova dva arapska lidera udružiti snage kako bi zauzeli Saragosu.
Musin sin, Abd al Aziz će 716. godine završiti osvajanje poluostrva (osim brdovitih kantabrijskih i pirinejskih delova), i preći će na franačku teritoriju. Međutim, Karlo Martel će zaustaviti arapsko prodiranje u bici kod Poatjea 732. godine. Muslimani su do tada samo promicali poluostrvom, i nisu se nigde duže zadržavali. Tek nakon ove bitke, počeli su da se trajno nastanjuju u južnom delu poluostrva, kome su dali ime Al-Andaluz.
Tada nastaju i prvi sukobi, s obzirom da su Berberi, koji su činili većinu vojnih mavarskih snaga, dobijali manje vrednu zemlju od Arapa. Arapi su se naselili u plodnoj Andaluziji, a Berberima su davali posede u Meseti i planinskim oblastima Portugala čije su zemlje bile manje plodne, klima oštrija a same teritorije udaljene od upravnih sedišta muslimanske države. Godine 739. izbila je prva berberska buna na severu Afrike kojoj su se pridružili i Berberi sa Iberijskog poluostrva, međutim ustanak je bio ugušen. mini|levo|300p|Pogled na džamiju u Kordobi Abderaman I, pripadnik dinastije Omejada, proglašava Kordopski emirat 772. godine, i na taj način ostvaruje političku nezavisnost hispanskih muslimana od halifata u Damasku, gde su Abasidi šest godina ranije svgnuli njegovu porodicu sa vlasti. Abderaman I je obnovio vojsku i postavio sebi verne zapovednike, ugušio niz berberskih pobuna i učvrstio se na vlasti. Međutim, zahvaljujući njegovoj zauzetosti oko sređivanja unutrašnjih stvari u emiratu, Asturijanci su dobili šansu da osnuju kraljevstvo i učvrste svoju nezavisnost u severozapadnom delu poluostrva. Takođe su se i proširili na račun Berbera u Meseti, a uskoro su se pojavile i druge hrišćanske države. Istovremeno, emirat su potresale i pobune muladija (jez-es|muladíes), hrišćana koji su prešli u islam, a koji su ipak morali da plaćaju velike poreze, pa su se zbog toga pobunili jer su ih smatrali nepravednim. U međuvremenu, hrišćani iz asturijskih planina su pokrenuli Rekonkistu — borbu za ponovno hrišćansko osvajanje Iberijskog poluostrva od muslimana, koju su vodili manje više uspešno, kad god se hrišćanske kraljevine nisu borile međusobno. Kordopski emirat su takođe sve vreme potresale bune različitih verskih grupa koje su se osećale ugnjetenima, kao i stalni ratovi sa hrišćanskim državama, pa čak i jedna invazija Vikinga (844) prilikom koje su Hihon i obale Galisije bile opustošene, a sami Vikinzi su Gvadakivirom stigli do Sevilje i pljačkali je 40 dana. Neki su se ipak i naselili u blizini Sevilje i prihvatili islam.
U 10. veku, Kordoba je doživljavala veliki kulturni i ekonomski procvat, te se Abderaman III 929. godine proglasio halifom i osnovao Kordopski halifat, što je predstavljalo potpuno otcepljenje od Bagdadskog halifata, koji se međutim, nije mnogo uzbuđivao zbog toga, jer nije ugrožavalo pretenzije Abasida u severnoj Africi. Duga vladavina Abderamana III se vezuje za procvat hispano-muslimanske kulture ovog perioda.