cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prelazni metali
Analizom energija jonizacije i poređenjem sa alkalnim i zemnoalkalnim metalima u istoj periodi primećujemo da su vrednosti prvih energija jonizacije veće kod prelaznih metala i da rastu sa porastom atomskog broja. Prelazni metali retko grade jonska jedinjenja, već se jedine gradeći kovalentne molekule, ili veze sa znatnim kovalentnim karakterom.
San Juan Corral, Tonalá
San Juan Corral je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Tonalá.
Prelazni metali
Građenje jedinjenja sa različitim oksidacionim brojevima karakteristično je za ove metale. U istoj grupi mogu se naći stabilna jedinjenja i sa parnim i sa neparnim brojem.
San Juan Corral, Tonalá
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 33 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1529 m.
Prelazni metali
Jedinjenja prelaznih metala 5. i 6. periode su stabilna, sa visokim oksidacionim brojevima, a kiseli karakter im je u porastu. U jedinjenjima prelaznih metala sa nižim oksidacionim brojevima veza je pretežno jonskog karaktera, dok pri višim oksidacionim brojevima preovlađuje kovalentna veza.
lang=sh|center|frame|Oksidacijska stanja prelaznih elemenata (puni krug predstavlja najčešće oksidacijsko stanje, a prazni manje stabilno (energetski nepovoljno) oksidacijsko stanje
Nemetali
Zajedno sa metalima i polumetalima, nemetali su obilježeni po svojstvu ionizacije i spajajućih svojstava. To dolazi ot toga da su jako elektronegativni tj. dobivaju valentne elektrone nego što ih daju.
Nemetali su:
1.) plinovi(gasovi): vodik (H2), kisik (O2), dušik(azot) (N2), klor(hlor) (Cl2), fluor (F2), te plemeniti plinovi: Helijum (He), Neon (Ne), Argon (Ar), Kripton (Kr), Ksenon (Xe), Radon (Rn)
3.) čvrste tvari: ugljik (C), sumpor (S ili S8), fosfor (P ili P4) i jod (I2)
Nemetali su halogeni elementi, halkogeni elementi, plemeniti plinovi
Postoji 17 nemetala, koji su veoma zastupljeni u prirodi i nalaze se na desnoj strani PSE. Njihove zajedničke osobine su malena gustoća, savitljivost, ne provode elektricitet (osim grafita), dolaze u sva 3 agregatna stanja i bez sjaja su. Međusobno se spajaj u kovalentnom vezom, a sa metalima ionskom vezom. U periodnom sistemu elemenata na lijevoj strani i u sredini su smješteni metali, na desnoj strani su nemetali, a između njih se nalaze polumetali.
Llywarch ap Hyfaidd
Llywarch ap Hyfaidd (? - cca. 904) bio je kralj Dyfeda u ranosrednjovjekovnom Walesu. Vladao je od oko 893. pa do godine 904/905. kada su Dyfed osvojili Cadell ap Rhodri i njegov sin Hywel Dda, vladari Seisyllwga. Kruna je privremeno prešla na njegovog brata Rhodrija, prije nego što je Hywel konsolidirao svoju vlast. Hywel se oženio za Llywarchovu kćer Elen kako bi legitimirao svoj položaj na tronu. Kasnije je Seisyllwg i Dyfed spojio u novo kraljevstvo Deheubarth.
Sillano, Lucca
Sillano je naselje u Italiji u provinciji Lucca, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 352 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 764 m.
Grottole, Benevento
Grottole je naselje u Italiji u provinciji Benevento, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 57 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 388 m.
3-Nitrobenzaldehid
3-Nitrobenzaldehid je organsko jedinjenje, koje sadrži 7 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 151,119 Da.
Santa Margarita, Tijuana
Santa Margarita je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California, u opštini Tijuana.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 20 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 268 m.
El Manguito, Uruapan
El Manguito je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Uruapan.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 64 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1291 m.
Šobaići
Šobaići je naselje u opštini Danilovgrad u Crnoj Gori. Prema popisu iz 2003. bilo je 20 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 58 stanovnika).
Demografija
U naselju Šobaići živi 19 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 52,9 godina (53,8 kod muškaraca i 51,9 kod žena). U naselju ima 8 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,50.
Stanovništvo u ovom naselju veoma je heterogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.
Deveti Maj (Niš)
Istorija
Preistorijski nalazi (neolit) na lokalitetu zvanom Bubanj ukazuju na veoma staru naseljenost. U turskim izvorima starijeg perioda ne nailazi se na pomen Novog Sela, zbog čega se može pretpostaviti da je mlađeg postanka, na šta upućuje i njegov naziv. U turskom popisu iz 1498. godine, međutim, pominje se selo Donji Bubanj sa 41 domom i 5 vodenica, koje je zatim tajanstveno iščezlo (verovatno krajem 17. ili u prvoj polovini 18. veka). Prema turskom popisu nahije Niš iz 1516. godine, mesto je bilo jedno od 111 sela nahije i nosilo je naziv Donji Bubanj, a imalo je 40 kuća, 4 udovička domaćinstva, 6 samačka domaćinstva. Istraživanja na lokalitetima Bubanj i KP Dom (grobovi, građevinski materijal) pokazala su da je ovde verovatno bila pozicija Donjeg Bubnja. Današnje naselje 9. maj (Novo Selo) je posebno, mlađe selo, izvan kontinuiteta sa Donjim Bubnjem i možda je postalo od izdvojenog, prekorečnog zaselka Popovca, a možda i nekim posebnim došljačkim zaseljavanjem. Oslobođenje 1878. godine ga je zateklo kao seoce u krčevinama na levoj obali Nišave sa 11 domova i 85 stanovnika, kojim gospodari Mustafa beg iz Niša.
Zahvaljujući dobroj zemlji i još više blizini prokupačkog puta i Niša, Novo Selo je već u međuratnom periodu počelo da privlači doseljenike. Naseljavanje je orijentisano kako prema seoskom naselju, tako i uz drum. Prvi se uz prokupački put, sa njegove severne strane, naselio 1921. godine Cvetan Stefanović, kovač, poreklom iz Aleksandrova. NJegovu prizemnu kuću i radnju otkupio je 1927. godine Jovan Jović, seoski stolar, poreklom iz Vranjske Banje. Dve godine kasnije (1929) na raskrsnici, na mestu današnje samoposluge počela je sa radom ciglana-crepana Milana Jovića i ortaka. Rušenjem njenog poslednjeg ostatka (dimnjaka) i primitivne mehane do nje 1946/47. godine nastala je „širina“, na kojoj će se potkraj osme decenije 20. veka smestiti samousluga, skver i pijaca. Godine 1930. selo ima 41 domaćinstvo i 344 stanovnika. Od 1930. do 1934. godine uz drum su se zaselila i dva mlina (oba su prestala s radom posle 1945. godine). Zahvaljujući njima prostor oko druma dobio je 1935/36. godine električnu struju, dok je seosko naselje ovu dobilo 1942/43. godine. Uspešan start prvih doseljenika i dobra poslovna pozicija na drumu i uz raskrsnicu privukla je i druge pridošlice zanatlije, pa su se do 1940. godine zaselili: 1 kovač (A. Mitrović iz Bubnja), 1 kolar (B. Stošić) i 1 potkivač (D. Stošić), čiju je potkivačnicu Sv. Kostić iz Lalinca 1937. godine prepravio u kafanu.
Sledeći gornji proces i kao njegova posledica, došlo je potkraj osme decenije 20. veka do fizičkog spajanja Donjeg Međurova, Čokota i Novog Sela. Tako je krajem osme decenije nastala ovde prigradska konurbacija u kojoj je 1981. godine pulsiralo 1507 domaćinstava i 5805 stanovnika. U ovom procesu izmenila se i ekonomsko-socijalna struktura domaćinstava Novog Sela: godine 1971. bilo je 31 poljoprivredno, 38 mešovitih i 305 nepoljoprivrednih domaćinstava. Nije se, međutim, izmenio spontani (stihijni) i ruralni izgled naselja. Godine 1979. urađen je detaljan urbanistički plan naselja. Zanimljivo je da je nakon ovog čina naseljavanje zastalo, a novi došljaci se radije orijentišu na sela i terene izvan domašaja urbanističkog plana.
Demografija
U naselju Deveti maj živi 3295 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 36,3 godina (35,8 kod muškaraca i 36,7 kod žena). U naselju ima 1292 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,33.
Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.
Highveld
Geografija
Highveld ima nadmorsku visinu od 1200 do 1800 m. Prostire se po dijelovima južnoafričkih provincija Mpumalanga, North Cape, North West i Limpopo. Cijela provincija Gauteng leži na Highveldu i sjeverni dio provincije Free State. Highveld sa sjevera (sjeveroistoka i sjeverozapada) omeđuju Bushveld i Lowveld, s istoka masiv Drakensberg, a pustinja Kalahari na zapadu i Karoo na jugozapadu. Highveld pokriva površinu od gotovo 400.000 km², ili otprilike 30 % južnoafričke površine.
Kaulahea I
Poglavica Kaulahea I. (o. 1485., Kūkaniloko, Oahu – ?, Maui) bio je deseti kralj havajskog otoka Mauija (na drevnim Havajima). On je spomenut u drevnim legendama i pojanjima.
Njegov potomak je bio poglavica Kaulahea II., muž kraljice otoka Havaji Kalanikauleleiaiwi.
Rođen je kao princ otoka Molokaija – roditelji su mu bili kralj Molokaija Kahokuohua i njegova supruga, kraljica Hikakaiula.
Djed mu je bio kralj Loe od Mauija te ga je Kaulahea naslijedio.
Žena Kaulaheje bila je kraljica Kapohanaʻaupuni, poglavarka Hila. Imali su dvojicu sinova, čija su imena:
Kakae je naslijedio svog oca.
Slavni unuk kralja Kaulaheje bio je princ Kaululaʻau.
Tijekom vladavine Kaulaheje nije bilo rata između Mauija i drugih otoka.
Mecachiquico, Tamazunchale
Mecachiquico je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini Tamazunchale.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 487 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 345 m.
Nihali
Nihali ili Nihali je naziv za etničku grupu koja živi u okrugu Buldana u indijskoj državi Maharashtra.
Ima ih oko 2000 i govore vlastitim Nihali jezikom, čije je porijeklo još uvijek nejasno i koji pripada tzv. izoliranim jezicima. Nihali jezik ima dosta posuđenica iz Korku jezika, hindija i marathija.
Pripadnici naroda Nihali su tradicionalno u inferiornom položaju prema narodu Korku.
Strotzbüsch
Štrocbiš je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 109 opštinskih središta okruga Vulkanajfel. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 431 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7233071.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Vulkanajfel Štrocbiš se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Vulkanajfel. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 375 metara. Površina opštine iznosi 6,4 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 431 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 67 stanovnika/km².
Metabotropni glutamatni receptor 3
Metabotropni glutamatni receptor 3 je protein koji je kod ljudi kodiran genom.
Ligandi
Potpuno mGluR3 selektivni agensi nisu dostupni. Poznati su mešoviti mGluR2/3 (grupa II) ligandi sa selektivnošću u odnosu na druge mGluR podtipove. Neki od njih imaju nisku oralnu biodostupnost, ali postoji mogućnost njihove upotrebe u obliku proleka.
Plan de Guajes, Tonalá
Plan de Guajes je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Tonalá.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 37 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1505 m.
North Riverside, Illinois
Nort Riversajd je grad u američkoj saveznoj državi Ilinois.
Arroyo Gente, Xochistlahuaca
Arroyo Gente je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Xochistlahuaca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 517 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 256 m.
Fiziologija dinosaura
Tijekom ranog perioda paleontologije dinosaura u širokim se krugovima smatralo da su oni bili tromi, glomazni i hladnokrvni gušteri. Međutim, otkrićem mnogo kompletnijih skeleta na zapadu Sjedinjenim Američkim Državama, počevši od 1870-ih godina, znanstvenici su mogli napraviti bolje interpretacije biologije i fiziologije dinosaura. Edward Drinker Cope, konkurent Othniela Charlesa Marsha u "Ratovima kostiju", istaknuo je da su barem neki dinosauri bili aktivni i pokretljivi, što se može vidjeti na slici dva "Laelapsa" u borbi; ta je slika stvorena pod direkcijom Charlesa R. Knighta. Usporedno, razvoj Darwinove evolucije, kao i otkriće Archaeopteryxa i Compsognathusa, naveo je Thomasa Henryja Huxleya na pretpostavku da su dinosauri bili u bliskom srodstvu s pticama. Unatoč ovakvom razmatranju, slika se dinosaura kao velikih gmazova ukorijenila i većina su se aspekata njihove paleobiologije tumačila kao tipično gmazovska, sve do prve polovice dvadesetog stoljeća. Počevši od 1960-ih godina i nastupanjem "renesanse dinosaura", pogled na dinosaure i njihovu fiziologiju počeo se drastično mijenjati, na osnovi otkrića pernatih dinosaura u Kini. Prema tom novom pogledu, ptice su evoluirale od vrlo pokretljivih dinosaura maniraptora.
Rane interpretacije dinosaura: od 1820-ih do ranih 1900-ih
Izučavanje dinosaura počelo je tijekom 1820-ih u Engleskoj. Pioniri na ovom polju, poput Williama Bucklanda, Gideona Mantella i Richarda Owena, za prve su, vrlo nepotpune ostatke, smatrali da su pripadali velikim četveronožnim zvijerima. Jedni od njihovih prvih radova mogu se vidjeti u Kristalnoj palači. Dinosauri koje su oni konstruirali tijekom 1950-ih predstavljaju dinosaure kao guštere slične slonovima. Unatoč gmazolikom izgledu, Owen je pretpostavljao da su srca i dišni sustavi dinosaura bili sličniji onima sisavaca nego onima gmazova.
thumb|right|240px|Crtež "Lealapsa" (sada [[Dryptosaurus) iz 1897. godine, Charles R. Knight.]]
Promjena pogleda na dinosaure i "renesansa"
Međutim, tijekom kasnih 1960-ih pogled na dinosaure počeo se mijenjati, počevši s radom Johna Ostroma na Deinonychusu i evoluciji ptica. Njegov student Bob Bakker popularizirao je promjenu mišljenja u više radova, počevši s radom Superiornost dinosaura (1968. godine). U tim se objavama zalagao za to da su dinosauri bili toplokrvne i aktivne životinje. U većini je radova Bakker uokvirio svoje argumente kao nove dokaze, što je dovelo do oživljavanja ideja koje su bile popularne krajem 19. stoljeća. U ovom periodu počinje takozvana "renesansa dinosaura", koja i danas traje. Bakker je koristio razne anatomske i statističke argumente kako bi obranio svoju tvrdnju, a o njegovoj su metodologiji znanstvenici vatreno debatirali.
Ove su debate pokrenule zanimanje za nove metode utvrđivanja ponašanja izumrlih životinja, kao što je histologija kostiju pomoću koje su utvrđene stope rasta mnogih dinosaura.
Danas se uglavnom smatra da su mnogi ili možda svi dinosauri imali višu metaboličku stopu od današnjih gmazova, ali situacija je i kompleksnija i raznolikija nego što je to Bakker smatrao. Na primjer, dok su maleni dinosauri možda zaista bili toplokrvni, oni veći mogli su biti inercijalni homeotermi, a mnogi su pak možda bili na prijelazu između toplokrvnosti i hladnokrvnosti.
Ishrana i probava
Ishrana ornitomimosaura i oviraptosaura je nepoznata: iako su evoluirali od teropoda (koji su bili grabežljivci), imali su malene čeljusti i nisu imali oštre zube tipičnih grabežljivaca, ali nema dokaza o njihovoj ishrani niti kako su jeli i probavljali hranu.
Osobine ostalih grupa dinosaura upućuju na to da su bili biljožderi: čeljusti su im se mogle malo otvoriti i zatvarale su se kao rolete, pa su im se zubi susretali u isto vrijeme; abdomeni su im bili veliki kako bi primili veliku količinu vegetacije koju su jeli i kako bi skladištili ovu hranu na duže vrijeme (budući da biljna hrana zahtijeva dužu probavu od mesa). Ovi veliki probavni sustavi možda su i sadržavali endosimbiotične mikroorganizme koji mogu probaviti celulozu, budući da je nijedan poznati živi organizam ne može izravno probaviti.
Sauropodi, koji su bili biljožderi, nisu žvakali hranu jer su im zubi i čeljusti bili prilagođeni samo za skidanje lišća s biljaka. Ornithischia, također biljožderi, pokazuju više pristupa obradi hrane. Oklopljeni ankilosauridi i stegosauri imali su malene glave, slabe čeljusti i zube i smatra se da su se hranili slično kao sauropodi. Pahicefalosauri su imali malene glave i slabe čeljusti i zube, ali po njihovom kratkom probavnom sustavu može se zaključiti da su se drugačije hranili, možda voćem, sjemenjem ili izdancima, koji su bili hranjiviji od lišća.
Kukcojed
thumb|[[Zosteria jede muhu.]] thumb|Kukac iz porodice [[Asilidae jede bubu.]]
Fiziologija dinosaura
Ishrana i probava
S druge strane, ornitopodi poput Hypsilophodona, Iguanodona i razni drugi ornitomimosauri imali su kljunove za otkidanje vegetacije te čeljusti i zube dobro prilagođene žvakanju. Ceratopsi su imali slične mehanizme.
Kukcojed
Kukcojed ili kukcožder je tip mesoždera čija se ishrana sadrži uglavnom od kukaca i sličnih malenih bića. Alternativni naziv je entomofagija, što se također odnosi na ljude koji prakticiraju jesti kukce.
Fiziologija dinosaura
Ishrana i probava
Često se smatra da su barem neki dinosauri gutali kamenje (gastrolite), kako bi potpomogli probavu meljenjem hrane u svojim mišićavim želucima; tu osobinu, ako su je imali, dijelili su s pticama. Oliver Wings je 2007. godine u znanstvenoj literaturi pregledao navodne pronalaske gastrolita i naišao je na znatan broj zabuna, počevši od nedostatka dogovorene i objektivne definicije gastrolita. On je otkrio da progutano čvrsto kamenje i šljunak mogu pomoći u probavi kod ptica koje se hrane žitaricama, ali nije neophodno. Također je otkrio i da se obično ptice koje se hrane kukcima ljeti i sjemenjem zimi u ljeto riješe kamenčića i šljunka. Za gastrolite se često smatralo da su bili važni za sauropode, jer je vegetacija kojom su se oni hranili zahtijevala vrlo temeljitu probavu, ali Wings je zaključio da je ova ideja bila netočna: gastroliti su bili pronađeni samo kod malog broja fosila sauropoda; ondje gdje su nađeni, njihova je količina bila premalena i u većini je slučajeva kamenje bilo premekano da bi bilo efikasno za mljevenje hrane; većina je ovih gastrolita vrlo uglačana, ali gastroliti koje koriste današnje životinje ogrubjeli su trošenjem i korodirali zbog želučane kiseline; stoga su "gastroliti" kod sauropoda vjerojatno bili slučajno progutani. S druge strane, on je zaključio da su gastroliti nađeni kod naprednih teropoda poput Sinornithomimusa i Caudipteryxa isti kao kod ptica, i da se korištenje gastrolita možda pojavilo rano kod grupe dinosaura od koje su potekli navedeni dinosauri i same ptice.
San Antonio de Arriba, Balleza
San Antonio de Arriba je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Balleza.
Kukcojed
Neki primjeri kukcoždera su slavuj, hijenski vuk, ješci, lastavice, mravojed, šaran, žabe, gušteri, šišmiši i pauci. Zabilježeno je da čak i veliki sisavci jedu kukce; usnati medvjed je možda najveći kukcožder na svijetu. Kukci također mogu biti kukcožderi, na primjer vilin konjic, stršljeni, bubamare i bogomoljke. Kukcožderstvo je do različitih stepena izraženo kod primata poput marmozeta, tamarina, avetnjaka, galagija i madagaskarskog prstaša. Neki pretpostavljaju da su prvi primati živjeli noću i hranili se kukcima.
Fiziologija dinosaura
Razmnožavanje
Kada trebaju snijeti jaja, ženke nekih vrsta ptica dobiju poseban tip kosti u stražnjim udovima, između tvrde vanjske kosti i koštane srži. Ova kost, bogata kalcijem, služi za stvaranje ljuske jajeta, a ptice koje ju dobiju pojedu je nakon što snesu jaja. Ova je kost pronađena kod fosila teropoda Tyrannosaurusa i Allosaurusa i ornitopoda Tenontosaurusa.
Lupoaia, Cătunele
Lupoaia je naselje u Rumuniji u okrugu Gorž u opštini Cătunele.
Fiziologija dinosaura
Razmnožavanje
Budući da se linija dinosaura u koju spadaju Allosaurus i Tyrannosaurus u evoluciji dinosaura vrlo rano odvojila od linije kojoj pripada Tenontosaurus, prisustvo ove kosti u obje grupe upućuje na to da dinosauri uglavnom jesu stvarali ovo tkivo. S druge strane, krokodili, drugi najbliži srodnici dinosaura nakon ptica, ne stvaraju navedenu kost. Ovo se tkivo možda prvi put pojavilo kod kladusa Ornithodira, jedne trijasne grupe arhosaura od kojih se smatra da su dinosauri evoluirali.
Lupoaia, Cătunele
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 947 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 192 m.
San Antonio de Arriba, Balleza
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 146 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2658 m.
Kukcojed
Biljke kukcožderke
thumb|right|upright|[[Drosera capensis se savija i zarobljava kukca.]] Biljke kukcožderke su biljke čiju ishranu jednim dijelom ili u potpunosti čine kukci koje one zarobe i zatim konzumiraju. Također zvane biljke mesožderke, one rastu na mjestima gdje je tlo siromašno hranjivim tvarima, posebno dušikom (na primjer stijene ili baruštine). U biljke mesoždeke spadaju Venerina muholovka, nekoliko vrsta cjevolovki, vrste roda Pinguicula, rosulje, vrste roda Utricularia, Aldrovanda vesiculosa, vrste roda Brocchinia i druge. Ove biljke dobijaju dušik hvatanjem kukaca. Koriste razne mehanizme poput klopki, ljepljivih površina, hvatajlke sa dlačicama, vrčeve i sl.
Fiziologija dinosaura
Razmnožavanje
Medularna je kost pronađena kod neodraslih primjeraka, što pokazuje da su dinosauri dostizali spolnu zrelost prije nego što bi dostigli punu veličinu. Spolna zrelost u adolescentnoj dobi također se može naći kod gmazova i kod sisavaca srednje do velike veličine, ali ptice i maleni sisavci dostižu spolnu zrelost samo nakon što dostignu punu veličinu - što se dešava u njihovoj prvoj godini. Rana spolna zrelost također se povezuje sa specifičnim osobinama životnih ciklusa životinja: mladi se rađaju relativno dobro razvijeni, a stopa je smrtnosti među odraslima visoka.
Zračne vreće
thumb|Ptičja pluća sadrže svjež zrak i tijekom udisanja i tijekom izdisanja zato što njihove zračne vreće obavljaju "pumpanje", a pluća jednostavno upijaju kisik. Od 1870-ih godina pa nadalje znanstvenici su se uglavnom slagali da su postkranijalni skeleti mnogih dinosaura sadržavali mnoge zračne vreće, posebno u kralješcima. Dugo vremena ove su se šupljine jednostavno smatrale sredstvima za smanjenje težine, ali Bakker je predložio da su to bile zračne vreće kao one kod ptica, i koje čine dišni sustav ptica najefikasnijim na svijetu.
John Ruben et al. (1997., 1999., 2003., 2004.) osporili su ovo i predložili da su dinosauri imali "plimni" dišni sustav (unutra i vani), koji je pokretao mehanizam jetrenoga klipa, kao kod krokodila: mišići pričvršćeni za preponsku kost povlače jetru unazad, što uzrokuje širenje pluća i uvlačenje zraka; kada se mišići opuste, pluća se vraćaju u prijašnje stanje i oblik te životinja izdiše. Oni također kažu da je ovo razlog za sumnju u podrijetlo ptica od dinosaura.
Kritičari su tvrdili da bi, bez zračnih vreća kao kod ptica, neznatna poboljšanja krvožilnog i dišnog sustava današnjih gmazova omogućila gmazu da postigne 50% do 70% dotoka kisika sisavca slične veličine i da nedostatak zračnih vreća ne bi zaustavio razvoj endotermije. Rijetko je tko opovrgnuo u znanstvenim člancima tvrdnje Rubena i njegovih suradnika da dinosauri nisu mogli imati zračne vreće; no u jednom se članku ističe da je fosil Sinosauropteryxa, na kojem su bazirali većinu argumenata, bio veoma sravnjen i tako nije bilo moguće razlučiti je li jetra bila pravog oblika da bi bila dio mehanizma jetrenog klipa. Neka nedavna istraživanja jednostavno navode, bez daljnjih komentara, da su Ruben et al. protiv prisustva zračnih vreća kod dinosaura.
Istraživači su predstavili dokaze i argumente za zračne vreće kod sauropoda, prosauropoda, Coeluridae, Ceratosauria i teropoda Aerosteona i Coelophysiss.
U naprednih sauropoda ("neosauropoda") kralješci zadnjeg dijela leđa i kuka pokazuju znakove zračnih vreća. Kod ranih sauropoda samo su vratni kralješci imali ovu osobinu. Ako je razvojni slijed kod embrija ptica vodič, zračne su vreće zapravo evoluirale prije kanala u skeletu u kojima se one nalaze u kasnijim oblicima.
Dokazi zračnih vreća pronađeni su i kod teropoda. Istraživanja upućuju na to da fosili Coeluridae, Ceratosauria, i teropoda Coelophysisa i Aerosteona dokazuju postojanje zračnih vreća. Coelophysis iz kasnog trijasa jedan je od najranijih dinosaura čiji fosili dokazuju kanale za zračne vreće. Aerosteon, kasnokredski alosaur, imao je pticama najsličnije zračne vreće dosada otkrivene.
Rani sauropodomorfi, uključujući i tradicionalno zvane "prosauropode", možda su također imali zračne vreće. Iako su moguća pneumatska uvlačenja pronađena kod Plateosaurusa i Thecodontosaurusa, ta su uvlačenja vrlo malena. Jedno istraživanje iz 2007. godine zaključilo je da su prosauropodi vjerojatno imali abdominalne i cervikalne zračne vreće, prema dokazima za to kod sestrinskog taksona (teropodi i sauropodi). Istraživanjem se zaključilo da je nemoguće odrediti jesu li prosauropodi imali pluća slična pticama; međutim, zračne su vreće gotovo sigurno bile prisutne kod dinosaura.
Dosada nisu pronađeni dokazi za zračne vreće kod Ornithischia. No ovo ne znači da ti dinosauri nisu imali metaboličku stopu koja se može usporediti s onom u sisavaca, budući da sisavci također nemaju zračne vreće.
Predložena su tri objašnjenja za razvoj zračnih vreća kod dinosaura:
Kalkulacije zapremine raznih dijelova dišnog sustava sauropoda Apatosaurusa podržavaju ideju zračnih vreća kao kod ptica u sauropoda:
Na osnovu ovoga, Apatosaurus nije mogao imati gmazovski dišni sustav, zato što bi zapremina pluća bila manja od zapremine praznog prostora, pa se ustajali zrak ne bi izbacivao, već bi ostajao u plućima. Također, dišni sustav sisavaca bi omogućavao plućima samo oko 225 − 184 = 41 litara svježeg, oksidovanog zraka u svakom udisaju. Apatosaurus je tako morao imati bilo sustav nepoznat ljudima ili onaj kao kod ptica, sa više zračnih vreća kroz koje prolazi zrak. Nadalje, sustav kao kod ptica bi zahtijevao samo zapreminu pluća od oko 600 litara, dok bi sustav kao kod sisavaca zahtijevao oko 2950 litara, što bi prelazilo procijenjenih 1700 litara mogućeg prostora prsa kod 30-tonskog Apatosaurusa′.
Dišni sustavi dinosaura sa zračnim vrećama su možda mogli održavati viši nivo aktivnosti nego kod sisavaca slične veličine i građe. Uz omogućavanje vrlo efikasnog opskrbljivanja kisikom, brzi protok zraka bi bio efektivan mehanizam za hlađenje, što je vrlo važno za životinje koje su aktivne ali prevelike da bi se riješile sve nepotrebne topline kroz kožu.
350px|thumb|right| Processus uncinatus su malene bijele kukice koje se nalaze otprilike na polovici svakog rebra. Ostatak dijagrama prikazuje zračne vreće i ostale dijelove ptičjeg dišnog sustava.
Processus uncinatus
Ptice na zadnjem dijelu rebara imaju kukice po imenu Processus uncinatus i one daju prsnim mišićima bolju potporu kada se prsa šire dok ptica udiše. Veličina ovih kukica je povezana sa načinom života ptice: kraće su kod ptica koje hodaju, a najduže kod ptica koje rone, jer one moraju brzo nadopuniti rezerve kisika kada izrone. Maniraptori su također imali ove kukice i one su proporcionalno bile iste dužine kao i kod današnjih ptica koje rone, što je činjenica koja ukazuje na to da su maniraptori trebali veliku opskrbu kisikom.
Nosne školjke
Nosne školjke su uvijene strukture od tanke kosti u nosnoj šupljini. U većine sisavaca i ptica one postoje i prekrivene su sluzokožom koja vrši dvije funkcije: poboljšava osjet njuha povećavanjem područja dostupnog za absorbiranje zračnih kemikalija; uz to zagrijava i vlaži udahnuti zrak i vadi vlagu i toplinu iz izdahnutog zraka, kako bi se spriječilo isušivanje pluća.
Ruben et al. su argumentirali u nekoliko objava da:
Međutim, bilo je primjedbi na ove argumente:
Krvožilni sustav
Bez obzira na to je li taj predmet stijena ili zaista srce, možda će imati malo relevantnosti na unutrašnju anatomiju i metaboličku stopu dinosaura. I današnji krokodili i ptice, najbliži živući srodnici dinosaura, imaju četverodijelno srce, iako malo drugačije kod krokodila, i dinosauri su ga vjerojatno također imali. Međutim, takva srca ne moraju biti povezana sa metaboličkom stopom.
Rast i životni ciklus
Nijedno pronađeno jaje dinosaura nije bilo veće od košarkaške lopte, a embriji velikih dinosaura, poput Maiasaura, bili su pronađeni u relativno malenim jajima. Poput sisavaca, dinosauri su prestajali rasti kada bi dostigli tipičnu veličinu odraslih svoje vrste, dok odrasli gmazovi nastavljaju polako rasti ako imaju dovoljno hrane. Dinosauri svih veličina su rasli brže od današnjih gmazova slične veličine; ali rezultati poređenja sa toplokrvnim sisavcima slične veličine ovise o njihovoj veličini:
thumb|380px|right|Grafik koji pokazuje pretpostavljenu stopu rasta (masa tijela naprema starosti) kod četiri tiranosaurida. Crna linija predstavlja Tyrannosaurusa rexa. Na osnovu Erickson et al. [[2004|2004.]]
Tyrannosaurus rex je pokazivao veliko povećanje rasta u "tinejdžerskom dobu":
Izučavanje skeleta hadrosaura Hypacrosaurusa iz 2008. godine je pokazalo da je ovaj dinosaur rastao još i brže i dostizao svoju punu veličinu sa oko 15 godina; glavni dokaz za to je bio broj i dužina prstenova rasta na kostima ("prstenova" koji pokazuju koliko je kost narasla u određenom periodu). Autori su saznali da je ovo ostajalo nepromjenjivo prema teoriji životnog ciklusa koja kaže da vrste koje su plijen rastu brže od grabežljivaca kako bi nadoknadile veliki broj mladunaca stradalih zbog grabežljivaca, ako ima dovoljno hrane koja podržava brz rast.
Izgleda da su induvidualni dinosauri živjeli prilično kratko, npr. najstariji tiranosaur dosada pronađen je imao 28 godina kada je umro, a najstariji sauropod je imao 38 godina. Grabežljivci su vjerojatno bili krivi za visoku stopu smrtnosti vrlo mladih dinosaura, a kompeticija za pravo na parenje je bila kriva za visoku stopu smrtnosti odraslih dinosaura.
Basel-Landschaft
Kanton Basel-Landschaft kog njegovi stanovnici kolokvijalno na njemačkom zovu Baselland ili Baselbiet je jedan od 26 švicarskih kantona na sjeverozapadu zemlje. Po površini je jedan od srednjih kantona, koji se prostire po gornjem toku rijeke Rajne.
Fiziologija dinosaura
Metabolizam
Znanstveno mišljenje o načinu života, metabolizmu i regulaciji temperature dinosaura je variralo tijekom vremena od otkrića dinosaura sredinom 19-og stoljeća. Znanstvenici su se neslagali u tome da li su dinosauri uopće bili u stanju regulirati svoju tjelesnu temperaturu. Nedavno je "toplokrvnost dinosaura" (tj. aktivan način života i relativno konstantna tjelesna temperatura) postala prihvaćenija i debata se fokusirala na mehanizme regulacije temperature i koliko je metabolička stopa dinosaura bila slična onoj kod sisavaca i ptica.
Basel-Landschaft
Glavni i najveći grad kantona je Liestal.
Fiziologija dinosaura
O čemu se vodi debata
"Toplokrvnost" je kompleksan i prilično neodređen pojam, zato što u nju spadaju neke ili sve navedene vrste tarmoregulacije:
Budući da su unutrašnji mehanizmi izumrlih bića nepoznati, većina diskusija se fokusira na homeotermiju i tahimetabolizam.
Procjenjivanje metaboličkih stopa komplikuju razlike između te stope dok je životinja aktivna i dok se odmara. Kod svih današnjih gmazova i većine sisavaca i ptica, maksimalna stopa tijekom cjelodnevne aktivnosti je 10 do 20 puta viša od minimalne metaboličke stope tijekom odmora. Međutim, kod nekoliko sisavaca ove stope se razlikuju za faktor od 70. Teoretski bi bilo moguće za kopnenog kralježnjaka da ima gmazovsku metaboličku stopu tijekom odmaranja i stopu sličnu onoj kod ptica dok je aktivan. Međutim, životinja sa takvom stopom ne bi mogla brzo rasti. Ogromni biljožderi sauropodi su se možda cijelo vrijeme kretali, konstantno u potrazi za hranom, da bi njihova potrošnja energije bila slična našoj, bez obzira na to da li su im metaboličke stope bile niske ili visoke.
Metaboličke mogućnosti
Glavne mogućnosti su:
Dinosauri su postojali oko 150 milijuna godina, tako da je vrlo moguće da su različite grupe razvile različite metabolizme i načine termoregulacije i da su neki razvili različitu fiziologiju od prvih dinosaura.
Robert Reid je predložio da bi se takve životinje mogla smatrati "neuspjelim endotermima". On je razmatrao i dinosaure i trijaske pretke sisavaca kako su prolazili kroz fazu sa ovim osobinama. Sisavci su bili primoreni postati manji kako su arhosauri počeli dominirati ekološkim nišama za srednje do velike životinje. Njihovo smanjenje veličine ih je učinilo ranjivijima gubitku topline zato što im se povećavao odnos površina naprema masi, i time su morali povećati stvaranje unutarnje topline i na taj način su postali potpuno endotermni. S druge strane, dinosauri su postali srednje velike i velike životinje i tako su mogli održavati srednji tip metabolizma.
Struktura kostiju
right|thumb|250px|Umjetnički prikaz Apatosaura Armand de Ricqlès je otkrio Haversove kanale u kostima dinosaura i tvrdio je da je to bio dokaz endotermije kod dinosaura. Ovi kanali su česti kod "toplokrvnih" životinja i povezuju se sa brzim rastom i aktivnim načinom života zato što pomažu u recikliranju kostiju kako bi podržali brz rast i popravljanje štete nastale stresom ili povredama. Bakker je tvrdio da je prisustvo fibrolamelarne kosti (koja se brzo stvara i ima končast, isprepleten izgled) kod fosila dinosaura dokaz endotermije.
Međutim, kao rezultat drugih, većinom kasnijih istraživanja, struktura kosti se ne smatra dobrim pokazateljem metabolizma dinosaura, sisavaca ili gmazova:
Stopa rasta
Dinosauri su relativno brzo rasli od malenih jaja do težine od nekoliko tona. Prirodna interpretacija ovoga je da su dinosauri vrlo brzo pretvarali hranu u tjelesnu težinu, za što je potreban vrlo brz metabolizam, za aktivno traženje i brzo asimiliranje hrane.
Međutim, jedna preliminarna istraga o vezi između veličine odraslih, stope rasta i temperature tijela, zaključila je da su veći dinosauri imali višu tjelesnu temperaturu od manjih; na primjer, za Apatosaurusa, najvećeg poznatog dinosaura, se procjenjuje da je imao tjelesnu temperaturu koja je prelazila 41 °C, a za manje dinosaure je procijenjeno oko 25 °C – za poređenje, normalna tjelesna temperatura čovjeka je oko 37 °C. Prema ovim procjenama, istraga je zaključila da su veliki dinosauri bili inercijalni homeotermi (njihovu temperaturu je stabilizirala njihova veličina) i da su dinosauri bili ektotermi (hladnokrvni, jer nisu stvarali toliko topline kao sisavci dok se nisu kretali ili probavljali hranu). Ovi rezultati su u skladu sa vezom između veličine i stope rasta dinosaura (opisane iznad).
Stopa izotopa kisika u kostima
Stopa izotopa 16O i 18O u kostima ovisi o temperaturi na kojoj se kost formirala - što je viša temperatura, više je 16O. Barrick i Showers (1999.) analizirali su stopu izotopa kod dva teropoda koji su živjeli u umjerenim područjima svijeta sa sezonskom varijacijom temperature; u pitanju su Tyrannosaurus (SAD) i Giganotosaurus (Argentina):
Međutim, ovaj pogled je bio osporavan. Dokaz ukazuje na homeotermiju, ali sam po sebi ne može dokazati endotermiju. Dalje, stvaranje kostiju možda nije bilo kontinuirano na mjestima blizu ekstermiteta - kod skeleta alosaura linije obustavljenog rasta su rijetka ili ih nema, ali su česte na prstima. Iako nema apsolutnog dokaza da su ove linije bile vezane za temperaturu, možda su označavale vrijeme kada su ekstermiteti bili toliko hladni da su kosti prestale rasti. Ako je tako, podaci o stopi izotopa bi bili neoptpuni, posebno za vremena kada su ekstermiteti bili najhladniji. Stope izotopa kisika su možda nepouzdana metoda za procjenjivanje temperature ako se ne može pokazati da je kost jednako rasla u svim svojim dijelovima.
Stopa grabežljivaca i plijena
Bakker je matrao da:
Ovaj argument je na više polja bio kritiziran i više se ne uzima zaozbiljno (sljedeća lista kritika je daleko od iscrpne):
Pozicija i hod
thumb | right | 300px | Izgledi kuka i pozicije udova. Udovi dinosaura su bili uspravni i nalazili su se ispod tijela, a ne sa strane kao kod guštera i daždevnjaka. Dokazi za ovo su uglovi površine zglobova i lokacije vezivanja mišića i tetiva za kosti. Pokušaji da se dinosaure predstavi sa odmaknutim udovima završavaju sa bićima koja imaju kukove, koljena, ramena i zglobove na krivim mjestima.
Pravi udovi povećavaju količinu potrebne energije za dizanje i lijeganje, ali izbjegavaju Carrierovo ograničenje. Ovo pokazuje da su dinosauri bili aktivne životinje zato što bi prirodna selekcija pogodovala zadržavanju odmaknutih udova da su dinosauri bili spori i provodili većinu vremena odmarajući se. Aktivan način života zahtijeva metabolizam koji brzo nedopunjava energiju i raščlanjuje otpadne produkte koji izazivaju umor, tj. zahtijeva prilično brz metabolizam i znatan nivo toplokrvnosti.
Jedno istraživanje iz 2009. godine je podržalo hipotezu da je endotermija bila česta barem kod većih dinosaura i da je naslijedna za sve dinosaure, na osnovi načina hodanja.
Perje
thumb|[[Microraptor]] thumb|156px|left|Otisak kože hadrosaurida [[Edmontosaurusa]] Nema sumnje da su mnogi teropodi imali perje, uključujući i Shuvuuiau, Sinosauropteryxa i Dilonga (rani tiranosaurid). Smatra se da je služilo za inzulaciju i time je ono dokaz toplokrvnosti.
Zapravo, fosilizirana koža Carnotaurusa (jednog abelisaurida koji nisu bili pripadnici Coeluridae) pokazuje gmazoliku kože bez perja sa redovima kvrga. Ali odrasli Carnotaurus je težio oko jedne tone, a sisavci ove veličine i veći imaju ili vrlo kratke dlake ili golu kožu, pa nam možda koža Carnotaurusa ništa ne govori o tome da li su manji teropodi koji ne spadaju u Coeluridae imali perje.
Otisci kože Pelorosaurusa i drugih sauropoda (ogromnih dinosaura sa dugim vratom) otkrivaju velike šestougaone krljušti, a neki sauropodi, poput Saltasaurusa, su imali koštane ploče na koži. Koža ceratopsa se sastojala od velikih višeugaonih krljušti, ponekada sa raštrkanim kružnim pločama. "Mumificirani" ostaci i otisci kože hadrosaurida otkrivaju krljušti nalik na kamenčiće. Teško je da su ankilosauridi, poput Euoplocephalusa, imali insulaciju, budući da je većina njihove kože bila pokrivena koštanim kuglicama i pločama. Isto tako, ne postoje dokazi insulacije kod stegosaura.
Polarni dinosauri
Fosili dinosaura su bili pronađeni u regijama koje su u njihovo doba bile blizu polovima, ponajprije na jugoistoku Australije, na Antarktiku i u regiji North Slope na Aljasci. Ne postoje dokazi za promjenu ugla nagnutosti Zemlje, pa su se polarni dinosauri i ostatak ekosistema morali prilagoditi istim ekstremnim varijacijama dužine dana kroz godinu, koje se i danas dešavaju na sličnim geografskim širinama (u ljeto cijeli dan može biti bez noći, a u zimu cijeli dan bez svjetlosti).
Izučavanja fosilizirane vegetacije pokazuju da je North Slope na Aljasci imao maksimalnu temperaturu od 13 °C i minimalnu temperaturu od 2 °C do 8 °C u posljednjih 35 milijuna godina perioda krede (malo hladnije od Portlanda, Oregon, ali i malo toplije od Calgaryja, Alberta). Pa ipak, u North Slopeu nisu pronađeni fosili velikih hladnokrvnih životinja poput guštera i krokodila, koji su u isto vrijeme bili česti u Alberti, Montani i u Wyomingu. Ovo nagovještava da su barem neki dinosauri bili toplokrvni. Predloženo je da su sjevernoamerički polarni dinosauri možda migrirali do toplijih regija kako se zima približavala, a da su na Aljasci živjeli tijekom ljeta čak iako su bili hladnokrvni. Međutim, za putovanje do Montane i nazad bi bilo potrebno više energije nego što jedan hladnokrvni kralježnjak stvori tijekom cijele godine;drugim riječima, dinosauri sa Aljaske su morali biti toplokrvni bez obzira na to jesi li migrirali ili ostajali gdje jesu tijekom zime. Jedan članak iz 2008. godine o migraciji dinosaura, koji su napisali Phil R. Bell i Eric Snively, predlaže da je većina polarnih dinosaura, uključujući teropode, sauropode, ankilosaure i hipsilofodonte, vjerojatno prezimljavala; međutim, hadrosauridi poput Edmontosaurusa su vjerojatno mogli godišnje preći 2600 km.
Teže je odrediti klimu jugoistočne Australije: na ovim nalazištima postoje dokazi permafrosta, pukotina u ledu i brežuljkastog tla stvorenog pomjeranjem podzemnog leda, što navodi na to da je prosječna godišnja temperatura varirala između -6 °C i 5 °C; istraživanja izotopa kisika u ovim nalazima su dali prosječnu godišnju temperaturu od 1,5 °C do 2,5 °C. Međutim, raznolikost fosilne vegetacije i veličina fosilnog drveća prelazi ono što se danas nalazi u sličnim hladnim staništima, i nitko nije uspio objasniti kako bi takva vegetacija preživjela hladnoću; za usporedbu, Fairbanks, Aljaska ima prosječnu godišnju temperaturu od 2,9 °C. Migriranje od i do jugoistočne Australije bi bilo vrlo teško za malene dinosaure, poput Leaellynasaura, biljoždera velikog od 60 cm do 90 cm, budući da je more na sjeveru blokiralo prolaz do toplijih geografskih širina. Primjerci kostiju Leaellynasaura i Timimusa, ornitomimida dugog oko 3,5 m i u kukovima visokog oko 1,5 m, pretpostavlja da su ova dva dinosaura imala različite načine preživljavanja hladnih i tamnih zima: primjerak Timimusa je imao znakove obustavljenog rasta, pa je stoga možda hibernirao; ali primjerak Leaellynasaura nije imao znakove obustavljenog rasta, pa je vjerojatno ostajao aktivan tijekom cijele zime.
Dokazi za bihevioralnu termoregulaciju
Neki dinosauri, npr. Spinosaurus i Ouranosaurus, su na leđima imali "jedra" koja su podržavale bodlje koje su rasle iz kralježaka. (Ovo je bio slučaj i kod sinapsida Dimetrodona.) Takvi dinosauri su mogli koristiti jedra za: Međutim, vrlo mali dio dinosaura je imao jedro. Jedna česta interpretacija ploča na leđima stegosaura je da su se koristile za razmjenu topline tijekom termoregulacije, budući da su ploče ispujnene krvnim žilama koje bi teoretski mogle absorbirati i rasipati toplinu. Ovo je možda funkcionisalo kod stegosaura sa veličim pločama, poput Stegosaurusa, ali drugi stegosauri, poput Wuerhosaurusa, Tuojiangosaurusa i Kentrosaurusa, su imali manje ploče čija je površina teško mogla biti podobna za termoregulaciju. Nedavno je i sama ideja da su ploče stegosaura služile za termoregulaciju postala upitna.
Zagonetka sa krokodilima i metabolizam ranih arhosaura
Krokodili predstavljaju zagonetku ako se smatra da su dinosauri bili atkivni i sa konstantnom temperaturom tijela. Krokodili su evoluirali malo prije dinosaura i, nakon ptica, njihovi su najbliži srodnici - ali današnji krokodili su hladnokrvni. Na ovo se postavlja nekoliko pitanja:
Današnji krokodili su hladnokrvni, ali mogu hodati sa uspravljenim udovima i imaju nekoliko osobina vezanih za toplokrvnost kako bi poboljšali opskrbu kisikom:
Zašto je prirodna selekcija bila naklonjena razvoju ovih osobina, koje su vrlo važne za aktivna toplokrvna bića, ali beskorisna za hladnokrvne vodene lovce iz zasjede koji provode većinu vremena plutajući u vodi ili ležeći na obali rijeke?
thumb | 300px | right | Rekonstrukcija [[Terrestrisuchusa, vrlo vitkog i dugonogog trijaskog krokodilomorfa. ]]
Tijekom kasnih 1980-ih bilo je predloženo da su krokodili u početku bili aktivni, toplokrvni grabežljivci i da su njihovi preci arhosauri bili također toplokrvni. Nedavno je istraga razvoja krokodila otkrila da embriji krokodila prvo razviju potpuno funkcionalna četverodijelna srca, a tek onda modifikacije koje čine da njihovo srce radi kao trodijelno pod vodom. Uz princip da ontogenija pobjeđuje filogeniju, istraživači su zaključili da su prvi krokodili imali četverodijelna srca i da su time bili toplokrvni, a tek kasnije razvili trodijelno srce kako su postajali vodeni grabežljivci iz zasjede.
Još novija istraživanja kostiju arhosaura i njihove implikacije za stopu rasta također pretpostavljaju da su rani arhosauri imali prilično visoku metaboličku stopu i da su trijaski preci krokodila prešli na tipičniju gmazovsku metaboličku stopu.
Ako je ovakav pogleda točan, razvoj toplokrvnosti kod arhosaura (koji je dostigao svoj vrhunac kod dinosaura) i kod sisavaca bi zahtijevao sličnu količinu vremena. Također bi bio u skladu sa fosilnim dokazima:
Rezanje plazmom
Rezanje plazmom je proces koji se koristi za rezanje čelika i ostalih metala koristeći plazma plamenik. Inertni plin (ponekad komprimirani zrak) se potiskuje velikom brzinom kroz mlaznicu, dok u isto vrijeme se uspostavlja električni luk kroz plin do radnog komada, pretvarajući jedan dio plina u plazmu. Plazma je dovoljno topla da se metal poreže i da se otopljeni metal otpuše sa reza.
Povijesne činjenice
Rezanje plazmom je započelo 1950-tih godina, da bi se od 1957. počeo primjenjivati tzv. suhi postupak. Koristio je vrlo skupe mješavine argona i vodika, koje su prolazile pokraj volframove elektrode, i kroz sapnicu bi se plin sabijao. Volframova elektroda je bila negativna katoda, a radni komad je bio pozitivna anoda. Pištolj za rezanje se morao postaviti što je moguće bliže radnom predmetu. Nedostatak je bila pojava nakošenja i zaobljenja rubova reza, zbog rasipanja toplinske energije na vrhu luka. Obično su se rezali limovi do 50 mm.
Od 1962. se počeo primjenjivati luk plazme sa dualnim tokom. Kod ovog tipa rezanja, dodan je sekundarni plin oko sapnice s plazmom. Sekundarni plin je pokrivao zonu rezanja i poboljšavao kvalitetu i brzinu rezanja, a također i hladio je sapnicu i keramičku zaštitu. Obično se za rezanje koristio dušik, a sekundarni plin je ovisio o materijalu koji se reže, recimo kisik za meke čelike, ugljični dioksid za nehrđajuće čelike, te argon/vodik za aluminij. Brzina rezanja je bila bolja za meke čelike, ali ne i za nehrđajuće čelike i aluminij. Ni kvaliteta reza nije bila zadovoljavajuća za sve primjene. Od 1965. se započelo rezanje plazmom s vodenom zaštitom, koja je slična tehnici s dualnim tokom, ali se umjesto zaštitnog plina koristila voda. Izgled reza i vijek sapnice su poboljšani zbog efekta hlađenja vodom.
Od 1977. se razvilo rezanje plazmom ispod vode, koje koristi velike snage sa jačinom struje iznad 100 A, pa je postalo vrlo popularno. Radni komad se potopi pod vodu na dubinu od 50 do 75 mm, te se onda vrši rezanje. Prednost je što je smanjena buka, eliminirano je stvaranje dima i bljesak električnog luka je značajno smanjen. Nedostatak je smanjenje brzine rezanja, nemogućnost ocjene kvalitete rezanja po zvuku plazme, te razlaganje vode na vodik i kisik. Kisik teži da se spaja s rastaljenim metalom (osim kod aluminija i lakih metala), te se stvaraju metalni oksidi. Vodik ostaje u vodi, te se voda mora stalno mješati, da ne dođe do nakupljanja vodika i malih eksplozija u dodiru s plazmom.