cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grčka književnost
Prozno stvaralaštvo
Počeci književne helenske proze padaju u 6. vek pne., premda se ona upotrebljavala i ranije za potrebe svakodnevnog života, pisanje zakona, ugovora, za spiskove pobednika na narodnim igrama, spiskove sveštenika i činovnika te za natpise svake vrste. Proza je nastala u Joniji, gde su se tada nalazili najnapredniji i najbogatiji gradovi u celom grčkom svetu. Jonjani su bili pažljivi posmatrači prirode i prvi su, u obliku kratkih sinteza, pokušali ponuditi odgovore na teške probleme koje im je postavljala priroda: tako su nastale filozofija i nauka. Jonski filozofi otvorili su novu eru u filozofiji pitanjem o prapočetku svega što postoji, pitanjem o bitku. Jonjani kao prvi prozni pisci pišu svojim jonskim dijalektom, koji se ustalio kao jezik najstarije grčke proze. Već se u antici raspravljalo da li je prvi prozni pisac bio istoričar Kadmo iz Mileta (početak 6. veka pne.) koji je sastavio spis Osnivanje Mileta i cele Jonije ili njegov savremenik, filozof Ferekid sa Sirosa sa svojim kosmogonijskim spisom Heptamih (= Pećina sa sedam skrovišta).
Prvi pravi grčki filozofi i začetnici nauke bila su trojica Milećana, čija učenja čine tzv. miletsku školu. Prvi od njih, Tales (Θαλῆς ili Θάλης, 624–547. pne.) – koji izgleda nije ostavio ništa napisano – kaže da je prauzrok svega u prirodi voda, Anaksimen (Ἀναξιμένης, sredina 6. veka pne.) smatra da sve stvari nastaju zgušnjavanjem i razređivanjem vazduha, dok je najapstraktniji odgovor dao Anaksimandar (Ἀναξίμανδρος, 610–547), koji prauzrokom svega smatra neodređenu materiju zvanu apeiron (ἄπειρον), iz koje usled suprotnosti toplo-hladno nastaje svet. Anaksimandar je nešto stariji od Anaksimena i sastavio je prvi filozofski spis, pod naslovom O prirodi (Περὶ φύσεως), a zatim je i Anaksimen svoje misli zapisao u jednom spisu istoga naslova. Šestom veku pripada i Pitagora (Πυθαγόρας), koji nije ostavio ništa napisano i koji smatra da harmonija, koja vlada svetom, proizlazi iz određenih brojevnih odnosa koji vladaju svetom: broj je savršenstvo. Pitagora je izvršio ogroman uticaj na antičku filozofiju i nauku, što neposredno što preko svoje pitagorejske škole.
Najstariji grčki istoriografi i geografi obično se nazivaju logografima (λογογράφος = prozni pisac), a tako su se u Atini nazivali i oni govornici koji su za svoje klijente sastavljali sudske govore. Najvažniji logograf bio je Hekatej iz Mileta (Ἑκαταῖος ὁ Μιλήσιος), koji je živeo za vreme persijskog kralja Darija (vladao 525–485. pne.) i koji je napisao dva dela: Genealogije (Γενεαλογίαι) sa pričama o mitskim junacima gde je nastojao uneti i nekog hronološkog reda i naivnim racionalizmom ukloniti pojedinosti koje su mu se činile neverovatnima, te Opis Zemlje (Γῆς περίοδος) s geografskim opisima Evrope i Azije te podacima o narodima i njihovim običajima.
Prvim piscem evropske basne smatra se Ezop (Αἴσωπος, 6. vek pne.), premda se koreni basne kao književne vrste nalaze u dalekoj prošlosti i možda su nastali u Indiji. Ezop je bio rodom iz Frigije u Maloj Aziji i kao rob služio je više gospodara. Kako se čini, on svoje basne nije pisao, već ih je pričao u prozi, a kasnije su se širile usmenom predajom i u svojoj jezgri sačuvale su se u dosta neiskvarenom obliku. Međutim, tokom vekova svaka se basna počela pripisivati njemu, pa je pod Ezopovim imenom sačuvan čitav zbornik basana. Svaka Ezopova basna je prava mala drama sa zapletom, kulminacijom i raspletom, često odiše svežim humorom, a svoju etičku i pedagošku vrednost čuva i danas.
Ghārib Jirbah, Hajjah
Ghārib Jirbah je naselje u Jemenu u pokrajini Hadžah.
Prema proceni iz 2014. u naselju je živelo 7 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 588 m.
Levkušje
Levkušje je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Ozlja, Karlovačka županija.
Grčka književnost
Klasično razdoblje
U drugoj polovini 6. veka pne. Jonija pada pod persijsku vlast i gubi prvenstvo u kulturnom razvoju grčkoga sveta, koje će otada pa tokom čitavog 5. i 4. veka pne. pripadati Atini. Kulturna hegemonija Atine tako se potpuno podudara s njenom političkom hegemonijom, koja je započela sjajnim atinskim pobedama kod Maratona, Salamine i Plateje tokom grčko-persijskih ratova i učvrstila se izgradnjom Atinskog pomorskog saveza. Atička književnost u 5. veku pne. obrađuje različita pitanja koja su postavljale savremene društvene i političke prilike – državnu politiku, moral, vaspitanje, privredu – a u središtu svih tih pitanja nalazi se čovek, njegov položaj i uloga u društvu, kao i njegova moralna odgovornost za odluke koje donosi. Osnovna su obeležja klasične književnosti bliska povezanost s narodom, obrada svakodnevnih životnih problema, monumentalnost i humanizam. Od književnih vrsta glavno mesto zauzima drama – tragedija i komedija – koja, uz Homerove epove, predstavlja najvažniji doprinos Helena evropskoj književnosti.
Levkušje
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 198 stanovnika te 54 obiteljskih kućanstava.
Rockport, Kentucky
Rokport je grad u američkoj saveznoj državi Kentaki.
Grčka književnost
Tragedija
Postanci grčke drame padaju u 6. vek pne., a njeni vrhunci u 5. i 4. vek pne. Najstarije i gotovo jedine podatke o postanku tragedije nalazimo u Aristotelovoj Poetici, gde čitamo da je nastala od improvizovanog početka, i to od onih koji su započinjali pevati ditiramb, da je prošla kroz mnogo promena dok je zadobila svoj uobičajeni oblik. Prikazivanje tragedije u staroj je Grčkoj bila služba božanstvu, deo državnoga kulta. Dva bitna obeležja tragedije jesu kult boga Dionisa i mit. Na razvitak tragedije posebno je uticalo uspostavljanje tiranije u mnogim polisima, jer su se tirani posebno oslanjali na seljaštvo, među kojima je popularno božanstvo bio Dionis, koji nije pripadao "aristokratskom" Olimpu. Herodot kaže da je Arion iz Metimne "prvi spevao ditiramb, dao mu naslov i prikazao ga u Korintu", a Suidina enciklopedija: "Kažu da je Arion izumeo tragički način, i da je prvi sastavio hor i spevao ditiramb, i prozvao tako ono što je hor pevao, i uveo da satiri govore stihovima". Dakle, on je od ditiramba stvaorio satirsku pesmu kada je uveo običaj da Dionisa slavi njegova pratnja, tj. satiri, koji se u prenesenom smislu, zbog brade i bludnosti, a možda i zbog kostima, nazivaju τράγοι (= jarci). Odatle je i postala reč tragedija, tj. pesma koju su pevali ljudi preodeveni u satire.
Atinski tiranin Pizistrat uveo je dve važne svetkovine: Panateneje i Velike Dionisije, za vreme kojih je 534. pne. prvi put prikazana jedna tragedija pesnika Tespida, koga tradicija smatra "ocem tragedije". On je prema horu postavio jednog silena kao glumca, koji je horu govorio nešto što je hor podsticalo na pevanje ili je s horovođom zametao razgovor. Za govor toga glumca, koji je počeo prikazivati višestruke likove, upotrebljen je oblik jampske pesme, tj. trohejski tetrametar i jampski trimetar. Može se, dakle, zaključiti da je tragedija postala u Atini od satirskog ditiramba, koji je u nju došao s Peloponeza. Ali tragedija svoj prirodni oblik dobija tek posle pada Pizistratida, jer ono što je stvorio Tespid još uvek ima više karakter satirske igre.
Drugi atički tragički pesnik, nakon Tespida, bio je Heril, za koga Suida kaže da je napisao oko 160 drama, ali je poznat samo naslov jedne drame: to je Alopa, sa građom iz eleusinskog mita. Najvažniji tragički pesnik pre Eshila bio je Frinih iz Atine, za koga Suida kaže da je prvi tragičku poeziju izneo na pozornicu, prvi uveo ženski lik, izumeo tetrametre (što znači da aleksandrijski filolozi nisu imali tragičarskih tekstova starijih od Frinihovih) te napisao devet tragedija. Među ovih devet tragedija su i dve s istorijskom tematikom: Zauzeće Mileta i Feničanke (koja slavi salaminsku pobedu). Frinihova tragedija već ima umetnički doteran govor, kako pokazuju dva odlomka iz njegovih Pleuronjanki, ali prave radnje još uvek nema mnogo, jer postoji samo jedan glumac. Tragički pesnik bio je i Frinihov sin Polifrasimon, za koga Suida pominje da je naposao tetralogiju Likurgija. Peti tragičar bio je Pratina, koji je navodno napisao 50 drama, od kojih 32 satirske igre. Po imenu su poznate dve njegove drame: Satiri rvači i Dismene ili Karijatide. Misli se da se u ovoj drugoj drami radilo o dva hora koji se prepiru: naime, Karijatidama su se nazivale igračice u kultu Artemide u Kariji na severnoj granici Lakonije i Arkadije, a Dismenama seoske bakhantkinje u Sparti, pa bi ova drama prikazivala sukob između apolonsko-kitarističke i dionizijsko-auletske muzike. I Pratinin sin Aristija pisao je tragedije: 467. pne. prikazao je očevu satirsku igru Satiri rvači, a po naslovu su poznate njegove drame Persej, Tantal, Antej, Atalanta, Kiklop i Orfej.
Pravim tvorcem helenske tragedije smatra se Eshil (Αἰσχύλος, 525–456. pne.), rođen u Eleusini blizu Atine, koji je uveo drugoga glumca i smanjio ulogu hora, a kasnije je od Sofokla preuzeo i trećega glumca. Građu za svoje tragedije uzimao je iz bogate riznice grčke mitologije, a naročito je rado obrađivao domete ljudske sudbine kojom upravljaju božanska pravda i večni zakoni kojima se ljudi moraju pokoravati. Pored Sedmorice protiv Tebe (Ἑπτὰ ἐπὶ Θήβας) o borbi Edipovih sinova Eteokla i Polinika i Okovanog Pometeja o kazni koju Prometej trpi od Zevsa zbog svoje pomoći ljudskom rodu, Eshil je autor i jedine sačuvane trilogije u helenskoj književnosti, pod naslovom Orestija (Ὀρέστεια), koja obrađuje tragediju Atrejeva roda, gde grozni zločini uzrokuju nove zločine. Prvi deo trilogije je Agamemnon (Ἀγαμέμνων) koja govori o tome kako Agamemnona po povratku iz Troje ubijaju njegova žena Klitemnestra i njen ljubavnik Egist, zatim sledi Žrtva na grobu ili Hoefore (Χοηφόροι) o tome kako Agamemnonov sin Orest na Elektrin nagovor ubija majku da bi osvetio mrtvoga oca, a trilogija se završava tragedijom Eumenide (Εὐμενίδες) koja govori o tome kako Oresta zbog ubistva majke proganjaju Erinije, koje na nagovor Atene i nakon izmirenja i zadovoljenja pravde postaju blage (Eumenide).
left|thumb|190px|Eshil
Mlađi savremenik Eshilov bio je Sofokle (Σοφοκλής, 495–406. pne.), rođen u Kolonu blizu Atine, pravi predstavnik Periklova doba. Na scenu je uveo i trećega glumca, čime je povećao dramatiku radnje, a broj članova hora povećao je sa dvanaest na petnaest. U odnosu na Eshila, Sofokle karaktere svojih likova crta s mnogo više pažnje i trudi se da im dâ što više ljudskih svojstava te složeniji i bogatiji duševni život. Tragedija Elektra (Ἠλέκτρα) govori o Agamemnonovoj kćerki Elektri koja živi za osvetu učekujući brata Oresta da ubije majku Klitemnestru. Najbolja mu je drama Kralj Edip (Οἰδίπoυς τύραννoς) koja govori o tome kako je tebanski kralj Edip u neznanju ubio svog oca, oženio se vlastitom majkom te na vrhuncu slave i moći, istražujući uzroke kuge, otkriva strašan greh u kojem živi te oslepljuje sama sebe i odlazi u dobrovoljno izgnanstvo. Antigona (Ἀντιγόνη) govori o Edipovoj kćerki Antigoni koja nakon smrti braće Eteokla i Polinika želi po božanskom zakonu sahraniti brata Polinika koji se borio protiv grada, što kralj Kreont zabranjuje i Antigonu kažnjava smrću, što prouzrokuje i njegovu vlastitu propast. Edip na Kolonu (Oι̉δίπoυς ἐπὶ Κολωνῷ) govori o slepom izgnaniku Edipu koji, po Apolonovom uputstvu, kod Kolona traži smirenje i očišćenje od greha, i to na samrti i dobija, zahvaljujući i atinskom kralju Tezeju. Sačuvane su još drame Ajant (Αἴας) o ludilu koje je spopalo Ajanta nakon što je Ahilejevo oružje dosuđeno Odiseju, Trahinjanke (Tραχίνιαι) o tome kako Dejanira nehotice ubija svoga muža Herakla, te Filoktet (Φιλοκτήτης) o tome kako Grci polazeći na Troju ostave Filokteta na ostrvu Lemnosu jer mu se iz rane širi nepodnošljiv smrad, ali kasnije shvate da ne mogu osvojiti Troju bez Heraklova luka i strela koje se nalaze kod Filokteta, te ga posećuju Odisej i Neoptolem, koji međutim ne uspeju dobiti to važno oružje, pa se pojavljuje sam Herakle kao deus ex machina i naređuje Filoktetu da im preda oružje i sam pođe u Troju.
Komedija
Megarska je komedija u osnovi flijačka, anonimna i prilično gruba, ali je dobila i svoju umetničku obradu u delima Epiharma (Ἐπίχαρμος, 528–438. ili 431. pne.) iz Sirakuze, kojem je Platon davao prvenstvo ispred atičkih komediografa. Od njegovih drama ostalo je 37 natpisa i oko 200 fragmenata. Neke su drame bile inspirisane Heraklom, npr. Herakle na osvajanju pojasa (Ἡρακλῆς ὁ ἐπὶ τὸν ζωστῆρα), druge Odisejem, npr. Odisej dezerter (Ὀδυσσεὺς αὐτόμολος), a bilo je i drama vezanih za mit o Dionisu, za trojansku priču, kao i za Tezeja, Edipa i druge mitološke likove. Neke drame obrađivale su prizore iz svakodnevnog života, npr. Seljanin (Ἀγρωστῖνος), Grabeži (Ἁρπαγαί), Megaranka (Μεγαρίς) itd. Osnovne razlike između sicilijske i atičke komedije jesu u tome što sicilijska nema hora i što njen obim ne prelazi 300–400 stihova. Svojevrstan Epiharmov nastavljač bio je Sofron (Σώφρων, rođen oko 480. pne.) iz Sirakuze, o kome znamo vrlo malo. Sastavljao je mime, vrstu narodne lakrdije, u kojoj je oponašao smešne i ponekad ozbiljne prizore iz svakodnevnog života. On je mimu dao umetnički oblik i svoje mime podelio na muške i ženske, prema likovima koji se u njima javljaju.
U razvoju atičke komedije razlikuju se tri perioda: stara, srednja i nova komedija. Glavne odlike stare komedije jesu hor kostimiran u neobične kostime, parabaza, oštra lična poruga te obrada tema iz savremenog političkog i društvenog života. Svoj umetnički oblik komedija je dobila nakon tragedije, pa je i njena struktura delimično oblikovana po uzoru na tragediju. O najstarijim atičkim komediografima, Hionidu i Magnetu, ne znamo gotovo ništa, dok je malo bolja situacija sa Kratinom i Eupolidom, starijim Aristofanovim savremenicima. Kratin (Κρατῖνος, 519–423. pne.) iz Atine napisao je 21 komediju, od kojih su sačuvani neki fragmenti. U nekim komedijama oštro je napadao Perikla i krug oko njega, dok u nekima parodira mitološke teme. Najoriginalnija mu je komedija Pljoska ili Boca (Πυτίνη), u kojoj je prikazao samoga sebe: njegova zakonita žena Komedija preti mu razvodom braka jer ju je prevario s ljubavnicom Pijanstvom (Flašom), međutim posredovanjem prijatelja dolazi do izmirenja. Kratin je bio osnivač političke komedije koga je krasila velika i originalna pesnička snaga. Atinjanin Eupolid (Εὔπολις, 446–411. pne.) napisao je 17 komedija, od kojih su takođe sačuvani neki fragmenti. Uglavnom je pisao komedije s političkom tematikom, napadajući Perikla i demagoga Hiperbola. Satira na društvene i političke običaje onoga vremena bila je komedija Gradovi (Πόλεις) koja je kritikovala atinsku politiku prema saveznicima. Prema nekima, jedna od najboljih bila mu je komedija Opštine (Δῆμοι): iz Hada dolaze Solon, Miltijad, Aristid i Perikle i pomažu teškom položaju Atine kažnjavajući zločince i doušnike.
thumb|left|Aristofan
Najveći grčki komediograf bio je Aristofan (Ἀριστσφάνης, oko 445–385. pne.) iz Atine, glavni predstavnik stare atičke komedije. Po svojim političkim i etičkim shvatanjima Aristofan je konzervativan i brani stare običaje, kritikuje novotarije i sofističku prosvetu. Politički napadi upereni su uglavnom na demokratske državnike, a posebno su oštroj poruzi izvrgnuti demagozi – vođe radikalne demokratije. Predmet komedije ima fantastični karakter: najčešće se ostvaruje neki nemogući plan izmene društvene stvarnosti, a satira se izlaže u obliku utopije, pa neverovatnost radnje stvara izrazito jak komički efekat. Od 44 komedije koje su se pripisivale Aristofanu sačuvano je jedanaest. Komedija Aharnjani (Ἀχαρνῆς, 425. pne.) prožeta je jakim antiratnim duhom i pesnikovom strasnom željom za okončanjem peloponeskog rata, a govori o tome kako neki seljak sklapa za svoju porodicu separatni mir sa Spartom i uživa sve životne radosti. U Vitezovima (Ἱππῆς, 424. pne.) oštro se napada vođa radikalne demokratije Kleon koji je tada bio na vrhuncu moći. Oblaci (Νεφέλαι, 423. pne.) kritikuju sofističko obrazovanje, predstavljajući Sokrata kao karikaturu sofistike i prikazujući nadmetanje Pravednog i Krivičnog govora, gde prvi hvali staro i strogo vaspitanje, a drugi dokazuje da nema pravde i da se zakoni mogu kršiti. Ose (Σφῆκες, 422. pne.) ismejavaju strast Atinjana za parničenjem prikazujući sudski proces protiv psa koji je ukrao sir. Komedija Mir (Εἰρήνη, 421. pne.) prikazana je nekoliko dana pre Nikijinog mira: jedan seljak odlazi na nebo da oslobodi boginju mira koju zarobljenu drži bog rata, oslobađa je i donosi za zemlju uprkos protivljenju proizvođača oružja. Najduhovitija je komedija Ptice (Ὄρνιθες, 414. pne.) koja parodira političke, socijalne i verske planove o poboljšanju sveta: dva Atinjanina lete prema pticama i između neba i zemlje osnivaju ptičje carstvo, odakle će ptice vladati ljudima i bogovima. Ženska skupština u Tesmoforiju (Θεσμοφοριάζουσαι, 411. pne.) parodira moderne tragičke pesnike, posebno Euripida, kojeg žene osuđuju na smrt zbog njegove mizoginije. Lizistrata (Λυσιστράτη = ona koja raspušta vojsku, 411. pne.) prikazana je posle atinskog poraza kod Sirakuze i ima antiratnu tendenciju: žene zaraćenih strana uskraćuju spolne odnose svojim muževima i time ih prisiljavaju na sklapanje mira. Žabe (Βάτραχοι, 405. pne.) su napisane nakon Euripidove smrti: Dionis, zabrinut zbog sudbine tragedije, odlazi u Had da dovede na svet Euripida, a u drugom delu komada nadmeću se Eshil i Euripid citatima iz svojih tragedija, gde pobedu odnosi Eshil. Komedija Žene u narodnoj skupštini (Ἐκκλησιάζουσαι, 392. pne.) ismeva žene, koje umesto narodnih demagoga preuzimaju državnu upravu i uspostavljaju zajedništvo imovine, žena i muževa: to je jedini eksperiment – kaže pesnik – koji Atina još nije probala. U komediji Pluto (Πλοῦτος = Bogatstvo, 388. pne.) žali se pesnik na nepravedno raspodeljeno bogatstvo, a naročito je uspela scena nadmetanja Bogatstva i Siromaštva.
thumb|right|200px|Menandar
O srednjoj komediji, koja otprilike obuhvata razdoblje od 385. do 330. pne., ne znamo gotovo ništa, ali je produkcija bila veoma bogata, sa oko 800 komedija od 57 pisaca. Od svega toga, osim sasvim kratkih fragmenata i mnogo naslova, nije nam se sačuvalo ništa. Čini se da su najpoznatiji pisci srednje komedije bili Antifan (Ἀντιφάνης), Anaksandrid (Ἀναξανδρίδης) i Aleksid (Ἄλεξις). Tematika srednje komedija bila je raznovrsna: mitološka parodija, intrige i ljubavne zgode, prizori iz svakodnevnog života.
U novoj komediji, koja obuhvata razdoblje od oko 330. pne. do oko 260. pne., hor više ne učestvuje u radnji nego svojim pesmama ispunjava razmake između činova, lični napadi su ređi i bezazleniji, upereni redovno protiv parazita, hetera i filozofa. Na strukturu radnje nove komedije posebno je uticala tragedija, i to naročito Euripid. Osnovni motivi nove komedije su svakodnevni porodični život i ljubav: zaljubljeni mladić mora savladati razne prepreke kako bi došao do devojke koju voli, a u tome mu pomaže njegov lukavi rob, koji nalazi izlaz iz svake teškoće. Motiv spašavanja devojke spaja se s motivom izloženog i nađenog deteta: silovana devojka rađa i izlaže dete koja biva spašeno i na toj osnovi razvija se zamršena intriga koja dovodi do srećnog završetka. Najveći pesnici nove komedije bili su Filemon, Difil i Menandar, ali od prve dvojice sačuvani su previše kratki fragmento da bi se mogla dati ocena o njihovoj umetnosti. Menandar (Μένανδρος, oko 343–oko 291. pne.) iz Atine napisao je 105 komedija, od kojih su sačuvani brojni kratki fragmenti, znatniji odlomci komedija Samljanka (Σαμία), Devojka s podrezanom kosom (Περικειρομένη) i Parničari (Ἐπιτρέποντες), ali i jedna cela komedija – Čovekomrzac (Δύσκολος, 317–316. pne.). Osnovni motiv Menandrovih komedija jeste privatni život atinskih građana, naročito ljubav i savlađivanje raznih prepreka ka srećnom završetku. Pesnikova originalnost sastoji se u pronalaženju neočekivanih rešenja i manevrisanju u strogim okvirima nove komedije. Pesnik uspeva da individualizuje tipske likove (starca, mladića, roba, hetere, parazita itd.) i učini ih umetnički uverljivim. Komedije često odišu sentimentalnošću i romantikom, humor je blag i diskretan, s malo čisto akcionih scena. Menandar je, posebno preko svojih rimskih podražavalaca Plauta i Terencija, snažno uticao na evropsku dramsku tradiciju do modernih vremena.
Filozofija
U klasičnom razdoblju antička filozofija doživljava svoje najveće vrhunce. Od presokratskih filozofa hronološki je prvi Heraklit (Ἡράκλειτος, oko 535–oko 475. pne.), koji je smatrao da je praelement svega vatra i da se osnovni zakon prirode sastoji u neprestanom nastajanju, u neprestanoj promeni i kretanju koje se vrši sukobom suprotnosti, i koji – premda je pisao u prozi – svoje misli izražava u pravim pesničkim slikama kratkim i jedrim stilom. Parmenid (Παρμενίδης, oko 515. pne.), glavni predstavnik elejske škole, svoje mišljenje o jednom, večnom, nepokretnom i nepromenljivom bitku izložio je u poemi O prirodi (Περὶ φύσεως), od koje su sačuvani oskudni fragmenti iz kojih se vidi da je bio osrednji pesnik ali veliki mislilac. Zenon iz Eleje branio je i tumačio filozofsku misao svog učitelja Parmenida i u poznatim aporijama nastojao dokazati nemogućnost kretanja. Empedokle (Ἐμπεδοκλῆς, oko 495–435. pne.) iz Agrigenta na Siciliji smatra se osnivačem atomizma, a pripisuju mu se dva epa u heksametrima: O prirodi (Περὶ φύσεως) i Očišćenja (Καθαρμοί), gde objašnjava da se sve postojeće sastoji od četiri elementa – zemlje, vode, vatre i vazduha, koje u pokret stavljaju dva suprotstavljena principa – ljubav i mržnja. Na ovu misao naslanja se Anaksagora (Ἀναξαγόρας, oko 500–428. pne.), ali je razvija u apstraktnije tumačenje: svet se sastoji iz jednako deljivih i nepromenljivih čestica koje on zove homeomerije (τὰ ὁμοιομερῆ), a koje su nekada bile sastavljene u jednu masu, u celinu, ali ih je u pokret stavio svetski um (νοῦς), prvi pokretač. Anaksagora je pripremio teren atomizmu Leukipa (Λεύκιππος), o kome ne znamo ništa pouzdano, i Demokrita (Δημόκριτος, oko 470–oko 360. pne.), koji za bitak uzimaju atome (ἄτομος = nedeljiv, termin koji potiče od njih), koji se razlikuju po obliku, redu i položaju i nalaze se neprekidno u kretanju. Od Demokritovih 60 dela u jonskom dijalektu sačuvani su fragmenti. Svojom materijalističkom flozofijom Demokrit je preko Epikura uticao na sva duhovna strujanja u grčkom svetu do kraja helenizma, a mnogo je pristalica imao i u Rimu. Njegov je savremenik bio i najveći antički lekar Hipokrat (Ἱπποκράτης, oko 460–oko 377. pne.), otac naučne medicine, pod čijim su imenom sačuvana 52 spisa, ali ne potiču svi od Hipokrata. U njima se mogu naći i genijalna predviđanja koje je moderna nauka potvrdila, npr. teorija o ustrojstvu ljudskog organizma, koja se zanova na teoriji o četiri soka (krv, sluz, žuta i crna žuč) od kojih zavisi karakter i zdravlje svakog čoveka; moderne teorije o hormonima predstavljaju svojevrsni povratak Hipokratu. Znameniti su njegovi Aforizmi (Ἀφορισμοί), koji su bili rašireni u srednjem velu ("Život je kratak, a umeće dugo") i spis O vazduhu, vodi i mestima (Περὶ ἀέρων, ὑδάτων, τόπων) u kojem se ispituju odnosi između klime i zdravlja.
150px|left|thumb|Sokrat
Glavni protivnik Sofista bio je Atinjanin Sokrat (Σωκράτης, oko 470–399. pne.) koji je, kao i sofisti, čoveka učinio središtem svoga proučavanja. Čini se da on nikada nije zapisao svoje misli, tako da njegovo učenje poznajemo iz Ksenofontovih, Platonovih i Aristotelovih dela. Zainteresovan u prvom redu za etičku problematiku, koja je kao "etička" bila ugrožena sofističkim tumačenjem moralnih normi, Sokrat je nastojao da utvrdi pojmovnu vrednost pojedinih moralnih normi, čime je želeo da pobije sofistički relativizam u etici, koji se zasnivao na čulno-pojedinačnom kriteriju. Postupak je pritom bio dijalektički, što znači da je u toku razgovora (dijaloga) tako dugo argumentima i protivargumentima obarao pojedine stavove (svoje ili sagovornikove) dok ne bi na kraju iskristalisao potpuno jasnu definiciju određenog pojma. Njegove javne diskusije, u kojima je induktivnom metodom "ironije" (εἰρωνεία) iskušavao neproverene etičke stavove u cilju jasnog definisanja pojmova, predstavljale su oštru kritiku sofističkog načina filozofiranja. A sofisti su, objektivno uzevši, bili ideolozi demokratije, koja je tada u Atini predstavljala nastupajuću snagu i upravo proživljavala teškoće uspona.
Najgenijalniji Sokratov učenik i jedan od najvećih svetskih idealističkih filozofa uopšte bio je Atinjanin Platon (Πλάτων, 427–347. pne.), utemeljitelj Akademije, koji je uglavnom pisao dela u obliku dijaloga. On nije samo veliki mislilac, nego i originalni umetnik. Premda se dijalog kao književni postupak javlja i ranije, ipak je filozofski dijalog pravu umetničku obradu dobio tek u Platonovim spisima. U njegovim dijalozima raspravljaju filozofi, pesnici i mladi ljudi iz Sokratovog društva. Sva ta lica su istorijske ličnosti, i dijalog obično nosi naziv po nekome od njih, a glavni lik u većini dijaloga je upravo Sokrat, i ti su dijalozi među najuspelijima s književne tačke gledišta (Gozba, Fedon, Fedar). Platonovi dijalozi pokazuju autorovu sposobnost za živo postavljanje scene, kojoj ne nedostaje ni dramatike, kao što je okupljanje građana povodom dolaska jednog čuvenog sofiste u Protagori, gozba posle pobede na tragičkim takmičenjima u Gozbi, izlet za vreme vrućeg letnjeg dana u Fedru, Sokratov sastanak s prijateljima pred smrt u Fedonu. Platon je veliki majstor potretisanja likova: sva su lica potpuno individualizovana, čime se ističu njihovi međusobni kontrasti. Mnoga su, posebno Platonu mrski sofisti, dati satirički. Od svih likova najuspeliji je Sokratov. Dijalozi su prožeti sjajnim pesničkim slikama i poređenjima, koje često predstavljaju sredstvo Platonovog književnog stila, posebno u motivima koje ispunjavaju praznine u njegovom filozofskom sistemu. Među književno najuspelijim dijalozima jesu: Odbrana Sokratova, koji je ceo duboko poetičan i prožet herojskim žarom Sokrata koji ide u smrt ostajući veran svojoj misiji; Fedon, u kome prevladava tuga koju Sokrat svojom vedrinom uspeva ublažiti; Fedar, koji sadrži mnogo pesničkih slika, od pejzaža do drugog Sokratovog govora; te Gozba, verovatno najbolje Platonovo delo s književnog stanovišta, u kome filozofija zauzima samo malo mesta i u kome se uz žive iskre životne radosti priča o ljubavi.
Najuniverzalniji filozof antike bio je Aristotel (Ἀριστοτέλης, 384–322. pne.), učenik Platonov i osnivač peripatetičke filozofske škole. Napisao je ogroman broj spisa koji su se bavili svim područjima znanja. U njegovom duhovnom razvoju mogu se razlikovati tri razdoblja: u prvom on je sledbenik i nastavljač Platona, u drugom podvrgava Platonovu filozofiju oštroj kritici, posebno teoriju ideja, dok u trećem razdoblju razrađuje svoju vlastitu filozofiju i posvećuje se proučavanju prirodnih nauka. Od filozofskih spisa najznačajniji mu su Organon (Ὄργανον = Oruđe filozofiranja), gde se pokazuje kao osnivač formalne logike, te Metafizika gde se raspravlja o odnosu materije i forme i o suštini entelehije, dakle o najopštijim principima koji su osnova svega pojedinačnoga. Za istoriju književnosti posebno su značajna dva Aristotelova spisa: Retorika (Τέχνη ῥητορική), gde se daju uputstva za govorništvo, i znamenita Poetika (Περὶ ποιητικῆς = O pesničkom umeću), gde se daje opšti uvod o pesništvu, razmatra se epika i najzad analizira suština i značenje tragedije. Kao i za Platona, i za Aristotela umetnost je oponašanje (μίμησις) ljudi i prirode, ali ne ropsko, nego ono koje je stvaralačko i kreira tipove, dakle ono opšte, koje je bolje i više od pojedinačnoga. Cela Poetika, posebno deo o katarzi, tj. očišćenju afekata sažaljenjem i strahom, čime tragedija postiže svrhu, prožeto je protestom protiv Platonove negacije umetnosti. Najznačajniji je Aristotelov učenik bio Teofrast (Θεόφραστος, oko 372–oko 287. pne.) koji se nakon Aristotela dugo vremena nalazio na čelu peripatetičke škole. Za književnost mu je najznačajnije delo Karakteri (Ἠθικοὶ χαρακτῆρες), u kojem je skicirao trideset tipičnih nosilaca neke ljudske mane ili slabosti (laskavac, brbljivac, klevetnik, pristalica oligarhije, praznoveran čovek itd.), a zatim dao primere kako određeni tip postupa u svakodnevnom životu. Ovim su delom udareni prvi temelji karakterologije.
Istoriografija
thumb|160px|Tukidid
Pravi naučni istoričar je Tukidid (Θουκυδίδης, oko 460―oko 399. pne.). Naslov njegovog dela: Istorija peloponeskog rata (Ξυγγραφὴ περὶ τοῦ πολέμου τῶν Πελοποννησίων καὶ Ἀθηναίων) izvodi se iz prve rečenice uvoda, a podela na osam knjiga pripada aleksandrijskim filolozima. Tukidid je nameravao opisati ceo peloponeski rat, ali ga je u tome sprečila smrt, pa se njegovo delo završava događajima iz 411. pne. Tukidid u istoriografsko pripovedanje unosi strogu kritiku, koja razlikuje istinito od lažnoga, dokazano od verovatnoga, te otkriva veze između različitih događaja. Da bi što bolje dokumentovao događaje, uneo je u delo i neke isprave. Posebno su važni govori državnika i vojskovođa, jer sadrže komentar istorijskih zbivanja, a piščevom izlaganju daju dramatičnost i živost. Posebnu vrednost daju sažeti i plastični opisi, od kojih je najznamenitiji opis kuge u Atini u drugoj knjizi.
Plodan pisac bio je Ksenofont (Ξενοφῶν, oko 430―354. pne.) iz Atine, čiji je život bio obeležen prijateljstvom sa Sokratom, kako se posebno vidi u njegovom delu Uspomene na Sokrata (Άπομνημονεύματα). Kao pisac nije samo istoričar, nego i filozof, političar i didaktičar. Učestvovao je u Pohodu deset hiljada koji je Kir Mlađi pokrenuo protiv svoga brata Artakserksa 401. pne., o čemu piše u svom delu Anabaza (Κύρου ἀνάβασις = tj. uspinjanje), u kojem opisuje Kirovu smrt i povratak grčkih plaćenika kroz Persiju. U Helenskoj istoriji (Ἑλληνικά) nastavlja prikaz grčke istorije na mestu gde je Tukidid završio, tj. od 411. do 362. pne., slaveći Spartu i kralja Agesilaja II. Sliku idealnog vladara prikazao je u delu Kirupedija (Κύρου παιδεία = Kirovo vaspitanje), gde prikazuje život Kira Starijeg (558―529. pne.), osnivača velike persijske države, kao uzora vladara i vojskovođe. Ksenofont piše atičkim dijalektom, jednostavnim i jasnim jezikom. Njegov je izraz pun elegancije i čistoće, pa su ga zato nazvali atičkom muzom ili pčelom. Samo oskudni fragmenti sačuvani su od dela manjih istoričara 4. veka pne., među kojima su se najviše isticali Efor (Ἔφορος, oko 400―330. pne.), koji je prvi napisao veliku opštu istoriju cele Grčke, i Teopomp (Θεόπομπος, oko 375―306. pne.), koji je, između ostaloga, u delu Helenska istorija (Ἑλληνικά) dao nastavak Tukididove istorije od 410. pne. do bitke kod Knida 394. pne.
Govorništvo
thumb|right|200px|Demosten
Najveći grčki govornik bio je Demosten (Δημοσθένης, 384–322. pne.), koji je među prvima naslutio opasnost koju je za nezavisnost Helade predstavljao Filip II Makedonski, pa se strasno upustio u političku borbu i sav život povezao s istorijom svoga grada. Najpoznatija su mu tri govora Protiv Filipa (Κατὰ Φιλίππου), koja su kod nas poznata kao Filipike, u kojima oštro napada makedonskog kralja i podstiče Atinjane na otpor njegovim osvajačkim ambicijama. Protiv Filipa i promakedonske stranke u samoj Atini uperena su i tri Olintska govora (Ὀλυνθιακός α' β' γ'). Čuveni govor O vencu (Περὶ στεφάνου) za povod ima odbranu nekog Ktesifonta, koji je bio optužen da je nezakonito predložio da Demosten bude odlikovan zlatnim vencem, ali zapravo ovim svojim najdužim govorom Demosten je ne samo odbranio svoga klijenta, već i sebe samoga i svoju političku delatnost. Govornička veličina Demostenova leži u snazi njegovog patriotizma, usredsređenosti na cilj dokazivanja, tonu duboke ozbiljnosti i blagoj dramatici, kao i u lucidnoj upotrebi argumenata.
Iz Atine je bio i Eshin (Αἰσχίνης, rođen oko 390. pne.), govornik i političar konzervativnih ubeđenja, koji je bio pristalica Filipa II i vođa promakedonske stranke u Atini. Odlikovao se jednostavnom elegancijom svojih govora, od kojih je najvažniji govor O kršenju poslaničke dužnosti (Περὶ παραπρεσβείας), u kojem se branio, i odbranio, od Demostenovih optužbi da je prekršio poslaničku dužnost pri sklapanju tzv. Filokratovog mira time što se dao podmititi i što je podneo netačan izveštaj. U govoru Protiv Ktesifonta (Κατὰ Κτησιφῶντος) optužio je ovoga da je nezakonito predložio da Demosten bude ovenčan zlatnim vencem, ali se Demosten uspešno odbranio govorom O vencu, pa je Eshin morao otići u progonstvo. Govornik Likurg (Λυκοῦργος, oko 390–324. pne.) bio je vatreni pristalica Demostenove politike. Od 75 njegovih govora sačuvan je samo onaj Protiv Leokrata (Κατὰ Λεωκράτους), koga optužuje za izdaju. Nedostatak govorničkog dara nastoji da nadoknadi učenošću, pa su mu govori bili puni citata iz pesnika. Od ostalih manjih govornika ovoga razdoblja značajni su još Hiperid (Ὑπερείδης, 389–322. pne.) čiji je Nadgrobni govor (Ἐπιτάφιος) značajan kao jedini nadgrobni govor koji je zaista i održan, zatim Dinarh (Δείναρχος, rođen oko 360. pne.), koji je bio pripadnik promakedonske stranke u Atini i čiji je govor Protiv Demostena o Harpalovom blagu značajan jer je pun istorijskih podataka, i najzad Demad (Δημάδης) koji je posle atinsko-tebanskog poraza kod Heroneje 338. pne. kao pristalica Makedonaca snažno uticao na političke prilike u Atini, i koji svoje govore nikada nije objavio.
Jeremići
Jeremići su naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Milići koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 50 stanovnika.
Grčka književnost
Aleksandrijsko razdoblje
thumb|left|250px|Carstvo Aleksandra Velikog
Nizoksetin
Nizoksetin je organsko jedinjenje, koje sadrži 17 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 271,354 Da.
Grčka književnost
Aleksandrijsko razdoblje
Helenizam obuhvata razdoblje od 3. veka pne. do prve trećine 6. veka nove ere, ali u grčkoj književnosti u okviru ovog dugog razdoblja treba zapravo razlikovati dva perioda, od kojih se prvi najčešće naziva aleksandrijskim, zbog toga što Aleksandrija postaje središtem ekonomske i kulturne moći tadašnjeg helenskog sveta, koji traje do osvajanja Egipta od strane Oktavijana Avgusta 30. pne., dok se drugi period naziva rimskim, koje traje sve do 529. nove ere. Porazom kod Heroneje 388. pne. grčka su polisi izgubili svoju nezavisnost i potpali pod vlast Makedonije, koja međutim nije dirala u kulturne tekovine osvojene zemlje jer je i sama stajala pod njenim jakim uticajem. Osvajanja Aleksandra Velikog proširila su grčku kulturu sve do Indije i Etiopije. Nakon Aleksandrove smrti 323. pne. raspala se njegova ogromna država na Egipat Ptolemeida, Siriju Seleukida te mnoge manje državice, od kojih su najznačajnije bile Bitinija, Antiohija i Pergam. Atina gubi sav politički značaj, ali uz Aleksandriju i Pergam, ostaje jednim od kulturnih središta helenizma. Uz izuzetak Atine i demokratske republike Rodosa, sve su helenističke države bile monarhije, u kojima nestaje aktivne uloge građanina, pa stoga čovek, s jedne strane, od građanina skučenog polisa postaje "građaninom sveta", a s druge se okreće samome sebe i svom intimnom životu: tako su kosmopolitizam i individualizam osnovne odlike helenističke kulture i provejavaju kroz sve važne filozofske pravce toga vremena – epikureizam, stoicizam, kinizam. Do velikih promena dolazi i na području religije: tradicionalna mitologija gubi aktuelnost i shvata se kao kulturna vrednost prošlosti, a njeno mesto zauzimaju različiti mistični kultovi koji obećavaju spas nakon smrti. Zato egzaktne nauke doživaljavaju veliki procvat, sve više se izdvajajući iz krila filozofije i stupajući u bliži dodir s naučnim dostignućima Vavilona i Egipta. U ovom je razdoblju naučno zasnovana i filologija, i to pre svega u Aleksandrijskoj biblioteci. Menja se i sadržaj književnosti: u uslovima helenističkih monarhija govorništvo nestaje ili se u retorskim školama bavi izmišljenim predmetima, ali se zato obogaćuje patetikom. Književnost s političkih i društvenih tema prelazi na porodičnu tematiku, privatni život i individualne osećaje.
Pesničko stvaralaštvo
Na početku aleksandrijskog razdoblja grčke književnosti stoji poezija koja zbog toga što su njeni najistaknutiji predstavnici živeli i radili u Aleksandriji nosi naziv aleksandrijska poezija. Ta poezija obrađuje učene i mitološke teme s pretežno ljubavnim sadržajem, a začetnikom se smatra Fileta sa Kosa (Φιλητᾶς, oko 340–285. pne.), koji je pisao melanholične elegije posvećene voljenoj Bitidi. Elegije takve sadržine pisao je i njegov učenik Hermesijanakt (Ἑρμησίαναξ, rođen oko 300. pne.), dok je Fanokle (Φανοκλῆς) u elegijama opevao ljubav bogova i heroja prema lepim dečacima. Najznačajniji je elegičar toga doba bio Kalimah (Καλλίμαχος, oko 310–240. pne.), koji u elegijama pod naslovom Uzroci (Αἰτία, 4 knjige) piše o poreklu običaja i kultova vezanih za mit. Posebno je značajna elegija Berenikina kosa, sačuvana fragmentarno, ali poznata po obradi rimskog pesnika Katula (carm. 66). Smatrajući "veliku knjigu velikim zlom" stvara mali ep, tzv. epilij, Hekala (Ἑκάλη), u kojem praktično ostvaruje svoje teorijske nazore o književnosti: mali obim, neobičnost i novost predmeta i brižljivu i originalnu tehničku obradu. Kalimah je veliki majstor stila, ali zbog težnje ka "učenošću" i erudiciji već je njegovim savremenicima bio potreban komentar.
Jeremići
Geografija
Selo se nalazi u regiji Birač.
Istorija
Jeremići su se do 1991. nalazili u sastavu opštine Vlasenica.
Grčka književnost
Pesničko stvaralaštvo
Među najveće pesnike ovoga razdoblja pripada Teokrit (Θεόκριτος, oko 300–oko 250. pne.), koji je stvorio posebne pesničke kompozicije – idile, kojih nam je sačuvano oko trideset i koje se dele na dve grupe. Prvu čine pastirske ili bukolske pesme, u kojima grubi i neuki, ali slobodni i bezbrižni pastiri postaju idealni likovi koji vreme provode čuvajući svoja stada i pevajući o svojim draganama. Ove su idile prava mala remek-dela, u kojima se Teokrit pokazuje kao majstor u slikanju ljubavnih zanosa, ali i u dinamičnom opisivanju prirode. Druga grupa pesama predstavlja male prizore iz gradskog života s običnim ljudima kao glavnim likovima. Teokrit je snažno uticao na Vergilija u njegovim Eklogama, ali i na kasnije pesnike pastoralne lirike. Neposredno se na Teokritovo pesništvo nastavljaju Bion iz Smirne (Βίων, kraj 2. veka pne.), od koga je sačuvano 17 manjih pesama, i Mosho (Μόσχος, oko 150. pne.), koji je pored idila napisao i omanji epilij Europa (Εὐρώπη).
Ponovni procvat u ovom razdoblju doživljava i mim, čiji je glavni predstavnik bio Heronda (Ἡρόνδας, 3. vek pne.). Premda je u svoje mime nastojao uneti određenu dozu "učenosti", ipak nije zazirao od vulgarnosti karakteristične za mimsku poeziju. Najčešće su mu teme svodnici, ljubomorne žene, zanatlije, malograđanke itd.
Kalimahov učenik Apolonije Rođanin (Ἀπολλώνιος, oko 300–230. pne.) krenuo je sasvim suprotnim putem od svoga učitelja te je stvorio najobimnije delo helenističke književnosti – spev Doživljaji Argonauta (Ἀργοναυτικά, 4 knjige sa 5.835 heksametara), koji za osnovu ima priču o putovanju Argonauta u Kolhidu po zlatno runo i o njihovom povratku. Ep nema unutrašnjeg jedinstva i radnja nije kao kod Homera koncentrisana oko jednog događaja. Osim toga, Apolonije u svoje delo unosi mnoštvo "učenih" digresija, fantastičnih geografskih i etnografskih podataka, tumači manje poznate etimologije. Služeći se istovremeno lakim i jasnim pripovedanjem te živim i slikovitim opisima, ova je poema pobudila znatan interes, posebno kod rimskih epičara. Najistaknutiji pesnik didaktičke epike ovog doba bio je Arat (Ἄρατος, oko 305–oko 240. pne.), koji je napisao astronomski ep Pojave (Φαινόμενα) – delo suvoparno i bez pesničkog zanosa, ali zbog zanimljivosti teme veoma popularno u antici. Nikandar (Νίκανδρος, 2. vek pne.) svojim Preobraženjima (Ἑτερεροιούμενα), u kojima piše o pretvaranju ljudi u životinje i bilje, uticao je na Ovidija (Metamorfoze), a svojim Georgikama (Γεωργικά) na Vergilija (Georgike).
Karakterističan oblik u kome je svoj izraz našla helenistička poezija bio je epigram, koji obrađuje najraznovrsnije teme: filozofske, gozbene, ljubavne. Do nas su epigrami došli u dve velike zbirke nastale u Vizantiji. Prva je i poznatija Palatinska antologija, nastala početkom 10. veka, sa oko 4.000 epigrama na grčkom jeziku od vremena grčko-persijskih ratova pa sve do vizantijskog srednjeg veka. Druga i manje poznata je Planudska antologija, koju je u 14. veku sastavio monah Maksim Planud. Među mnogim epigramatičarima aleksandrijskoga razdoblja nalaze se i dve žene: Anita (Ἀνύτη, oko 300. pne.), predstavnica peloponeske škole, i Nosida (Νοσσίς) čije su pesme uglavnom vezane za kult Afrodite. Uz Asklepijada, Leonidu i mnoge druge, ipak je naveći helenistički epigramatičar bio Meleagar iz Gadare (Μελέαγρος, 1. vek pne.), koji je sastavio zbirku epigrama pod naslovom Venac (Στέφανος). Od oko 130 sačuvanih epigrama većina je ljubavnog karaktera.{{sfn|Sironić|Salopek|1977|loc=str. 168} On je, uz Filodema (Φιλόδημος, oko 110–40. pne.), takođe epigramatičara te epikurejskog filozofa i teoretičara umetnosti, izvršio jak uticaj na rimske elegijske pesnike.
Od drugih posrednika između aleksandrijske i rimske književnosti ističu se Euforion (Εὐφορίων, rođen oko 276. pne.) koji je pisao epilije i elegije opterećene učenošću i nejasnoćom, i Partenije (Παρθένιος, 1. vek pne.) koji je kao zarobljenik došao u Rim, a zatim bio oslobođen i postao Vergilijev prijatelj, i od koga su nam sačuvane samo ljubavne pripovesti u prozi, pod naslovom Ljubavne patnje (Ἐρωτικὰ παθήματα), što ih je sakupio od različitih autora i posvetio Korneliju Galu.
Arzaron II, Rovigo
Arzaron II je naselje u Italiji u provinciji Rovigo, u regiji Veneto.
Grčka književnost
Prozno stvaralaštvo
Za razliku od pesničke, prozna produkcija ovoga razdoblja sačuvana je u vrlo malom obimu, pa se naše znanje o njoj uglavnom zasniva na vestima iz antike i na izvodima i odrazima u rimskoj književnosti. U prozi su pre svega pisali istoriografi, geografi, filozofi, govornici, gramatičari, naučnici, dakle uglavnom oni koji su se više zanimali za naučnu stranu nego za umetničku obradu određenog predmeta, ali ima i onih koji se i u proznom stvaralaštvu približavaju svojim pesničkim savremenicima. Osvajanja Aleksandra Velikog proširila su znanje Helena o novim i nepoznatim zemljama, pa raste zanimanje za istoriju, geografiju, etnografiju i slične discipline, ali i u tim delima prevladava "učenost" u vezi sa zanimljivim detaljima. Istorija prestaje biti ispitivanje istine i ispunjava se novelističkim, retoričkim i dramatskim elementima.
Arzaron II, Rovigo
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 4 m.
Eurosong 1997.
'''Natjecanje za Pjesmu Eurovizije 1997. godine''' bilo je 42. natjecanje za Pjesmu Eurovizije, održano 3.5. 1997. u Dublinu. Voditelji su bili Ronan Keating i Carrie Crowley. Katrina and the Waves, su kao predstavnici Ujedinjenog Kraljevstva, pobijedili na natjecanju s pjesmo Love Shine A Light. Pjesma je dobila dotada nezapamćenih unprecedented 227 bodova; dobila je bodove od iz svih država-sudionica, uključujući pet puta po 10 bodova i rekordnih deset puta maksimalnih 12 bodova. Taj rekord je izjendačila Grčka kada je Elena Paparizou osvojila natjecanje 2005. godine. Njena pjesma My Number One je osvojila ukupno 230 bodova, tri boda više od grupe Katrina and the Waves, iako s daleko više država koje su glasale (39 naprama njih 25 godine 1997.). Zato se Love Shine a Light još uvijek smatra najuspješnjiom eurovizijskom pobjednicom svih vremena, što je naznačeno u Ateni na natjecanju 2006. godine kada je to bila završna pjesma u potpuriju ranijih eurovizijskih pobjednika, izvođenog prilikom polufinala.
Grčka književnost
Prozno stvaralaštvo
Među onima koji su pratili Aleksandra na njegovim pohodima izdvaja se Aristotelov nećak Kalisten (Καλλισθένης), koji u Helenskoj istoriji (Ἑλληνικά) obrađuje period od 387. pne. do 357. pne., i pod čijim se imenom sačuvao i spis O Aleksandrovim delima (Ἀλεξάνδρου πράξεις). Ovo Pseudo-Kalistineovo delo postalo je veoma popularno i tokom mnogih vekova prerađeno je na mnoge druge jezike. Tu se Aleksandrov život pretvara u legendu, a njegovi pohodi u putovanja po bajkovitim i legendarnim krajevima. Lokalnu istoriju obradio je Timej (Τιμαῖος, oko 345–250. pne.), čija je Istorija Sicilije (Σικελικά) u 38 knjiga obuhvatala razdoblje od najstarijih vremena do 289. pne. U Atini su tzv. atidografi analistički beležili događaje u Atini i u Atici. Sličnoga su oblika bile i hronike, među kojima je važan tzv. Parski mermer (Marmor Parium), mramorna ploča nađena 1627. na ostrvu Parosu, na kojoj su ispisani događaji u Atici od mitskog kralja Kekropa do 263. pne.
Eurosong 1997.
Nakon kontroverze vezane uz prethodnih izbor sudionika 1996. godine, European Broadcasting Union je uvela nov sistem za 1997. godinu: države s najnižim prosječnim rezultatima iz prethodne četiri godine se neće natjecati na izboru 1997. godine, a one s najnižim prosječnim rezultatima u prethodnih pet godina se neće natjecati na budućim natjecanjima (s time da tako isključena država stiče pravo da se natječe nakon godine u kojoj je isključena), što je za cilj imalo da se broj sudionika svake godine ograniči na 25. Italijanska državna televizija RAI je već ranije najavila da joj je to bila posljednja godina sudjelovanja na natjecanju za Pjesmu Eurovizije.
IBM Deep Blue
Deep Blue je bio šahovski kompjuter razvijen od IBM-a. Godine 1997. je taj stroj porazio svjetskog šahovskog prvaka Garija Kasparova.
Eurosong 1997.
Postojali su mnogi različiti stilovi pjesama ove godine. Danska je kandidirala rap pjesmu, Hrvatska je poslala grupu nalik na Spice Girls, Švedska grupu nalik na boyband iz sredine 1980-ih.
Basciano
Basciano ima više značenja:
Eurosong 1997.
Dugogodišnji irski dirigent Noel Kelehan nije dirigirao ove godine, a tu je dužnost preuzeo Frank McNamara.
Grčka književnost
Prozno stvaralaštvo
Najznačajniji je istoričar ovoga doba bio Polibije (Πολύβιος, oko 201–120. pne.), jedan od retkih koji je tada shvatio ulogu Rima u svetskoj istoriji. Za vreme trećeg makedonskog rata (171–168. pne.) aktivno je delovao u Ahejskom savezu pa je nakon poraza stigao kao zarobljenik u Rim, gde se upoznao sa aristokratskim porodicama i ušao u krug Scipiona Mlađeg. Uz manje spise glavno mu je delo Istorija (Ἱστορίαι, 40 knjiga), gde je opisao istoriju Rima i Kartagine od 266. pne. do 221. pne., zatim opštu istoriju Grčke, Azije, Italije i severne Afrike, širenje Rima i sukobe s Hanibalom i Antiohom, te najzad osvajanje Grčke i pad Kartagine. U celini je sačuvano prvih pet knjiga, a ostale fragmentarno. Posebno je zanimljiva Polibijeva analiza ustava Rimske Republike i njegova teorija pragmatičke istoriografije: smatrao je, naime, da je za istoričara osnovno proučavanje dokumenata, ali i lično upoznavanje s poprištem istorijskih zbivanja i lično političko iskustvo.
Promenom političkih prilika govorništvo gubi svoj raniji značaj i karakter i povlači se u retorske škole, gde postaje vežba u raspravljanju o temama često sasvim udaljenih od stvarnog života. U nedostatku sadržaja retori teže za formalnim efektima, pa su se na toj osnovi razlikovala dva osnovna pravca u govorništvu: azijanski i aticistički. Prvi se posebno negovao u Maloj Aziji, pa mu odatle i ime, i bio je kićen, pun patetike i traženih metafora.