cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dubrava Križovljanska
Dubrava Križovljanska je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Cestica, Varaždinska županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 297 stanovnika te 85 obiteljskih kućanstava.
Knippa, Texas
Knippa je naseljeno mesto za statističke potrebe u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 689 stanovnika.
Thiells, New York
Tils je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Njujork.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 5.032, što je 274 (5,8 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Terbufos
Terbufos je organsko jedinjenje, koje sadrži 9 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 288,431 Da.
2087 Kochera
2087 Kochera je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,205 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 13,1.
Amerang
Amerang je opština u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 46 opštinskih središta okruga Rozenhajm. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 3.563 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9187113.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Rozenhajm Amerang se nalazi u saveznoj državi Bavarska u okrugu Rozenhajm. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 537 metara. Površina opštine iznosi 39,8 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.563 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 90 stanovnika/km².
Angles (Gornji Pirineji)
Angl je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji Pirineji, u departmanu Gornji Pirineji koja pripada prefekturi Aržele Gazo.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 141 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 45 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 3,1 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 400 metara (maksimalnoj 647 m, a minimalnoj 407 m).
Jetra
thumb|thumb|Jetra čovjeka označena crvenom bojom (pogled odnaprijed)
Јetra (lat. hepar) јe za život važan organ kod kralježnjaka, uključuјući tu i ljude, te još nekih životinja. Jetra ima brojne važne funkcije za organizam kao što su npr. sinteza proteina, detoksifikacija kemijskih spojeva ili stvaranje biokemijskih molekula važnih za probavu
Kod čovjeka jetra ima važnu ulogu u metabolizmu obavljaјući mnoštvo funkciјa, uključuјući detoksifikaciјu, odlaganje glikogena i proizvodnju krvnih bjelančevina. Јetra također proizvodi žuč, koјi јe važan prilikom probave. Medicinski termini koјi su u vezi sa јetrom, obično počinju sa hepato- od grčke riječi za јetru, hepar.
Anatomija
thumb|250px|thumb|Gornja ploština jetre. thumb|250px|thumb|Donja ploština jetre.
Kod odraslih ljudi jetra je mekan, smeđocrveni organ klinastog oblika, naјveći organ u trbušnoj šupljini, a nalazi se sa desne strane trbušne šupljine, neposredno ispod ošita. Jetra je teška obično 1200-1600 g, a sastoji se od 2 režnja (lat. lobus), od kojih je desni oko 6 puta veći od lijevog. Desni režanj je gornjom granicom u visini petog rebra, a donji rub je na desnoj strani ispod prsnog koša. Lijevi režanj ide koso i svojim vrhom dotiče lijevu stanu dijafragme.
Gornja strana jetre (lat. facies diaphragmatica hepatis) jeste konveksna i naliježe uz ošit i prednji trbušni zid. Pokrivena je peritoneumom i pričvršćena za ošit i prednji trbušni zid srpastom vezom (lat. ligamentum falciforme hepatis).
U svojoj donjoj, slobodnom rubu ona sadrži oblu svezu jetre (lat. ligamentum teres hepatis), zaostatak pupčane vene (lat. vena umbilicalis). Njena dva lista se razdvajaju kod stražnjeg ruba jetre i nastavljaju gornji list vjenačne vene (lat. ligamentum coronarium hepatis).
Donja strana (lat. facies visceralis hepatis) jeste konkavna i spušta se koso prema dolje i u desno i naliježe najprije na jednjak i prednju stranu želuca, a zatim na gornji dio duodenuma, na desni kut debelog crijeva, na desni bubreg i na desnu nadbubrežnu žlijezdu. Na donjoj strani jetre nalaze se tri žlijeba, jedan poprečni i dva sagitalna, koji skupa oblikuju slovo H. Poprečni žlijeb predstavlja hilus ili portu jetre (porta hepatis), kroz koji prolaze krvne žile, živci i žučni kanali. Lijevi sagitalni žlijeb je u vidu duboke pukotine, (lat. fissura sagittalis sinistra), koja u svom prednjem dijelu sadrži lig. teres hepatis, a u svom zadnjem dijelu lig. venosum. U prednji dio desnog žlijeba naliježe žučni mjehur, koja odgovara udubini (lat. fossa vesicae fallae).
Jetra se sastoji od dva nejednaka režnja, desnog (lat. lobus dexter) i lijevog (lat. lobus sinister), od kojih je prvi znatno veći. Granicu između režnjeva jetre označavaju na njenoj gornjoj strani srpasta veza (lat. lig. falciforme hepatis), a na njenoj donjoj strani lijevi sagitalni žlijeb (lat. fisura sagittalis sinistra). Na donjoj strani jetre desnim sagitalnim žlijebom izdvijeni su nepotpuno od desnog režnja dva manja, prednji, četvrtasti (lat. lobus quadratus) i stražnjki, repati (lat. lobus caudatus).
Jetra je ovijena vezivnom ovojnicom, lat. capsula fibrosa hepatis, (naziva se i Glissonova ovojnica), koja se u području jetrenih vrata (lat. porta hepatis' mjesta gdje u jetru ulaze jetrene arterije i vena porte) naziva lat. capsula fiborsa perivascularis. Kroz jetrena vrata na donjoj strani jetre, između desnog i lijevog režnja, ulaze grane jetrene arterije ((lat. arteria hepatica propria) i portalne vene (lat. vena porte) u jetru zajedno sa tračicma ovojnice, zatim se te strukture granaju do razine temeljene građevne jedinice jetre, jetrene režnjiće. Jetra, naime, posjeduje dvostruki krvožilni sustav. Oko 80% krvi ulazi u jetru portalnim krvotokom kroz venu porte, a oko 20 % kroz arteriju hepatiku. Jetra je na taj nači bogato opskrbljena krvlju, optok iznosi oko 1,5 litar u minuti. Hepatičnom arterijom jetra dobiva hranu i kisik, a portalnim krvotokom dospijevaju u jetru hranjive tvari i ostali sastojci koji su apsorbirani u probavnom sustavu (tanko crijevo, debelo crijevo), te se u jetri uglavnom i metaboliziraju.
Histologija
thumb|thumb|Jetreni režnjić. Jetra je sastavljena od velikog broja temeljnih funkcionalnih jedinica koje se nazivaju jetreni režnjići (lobul). Jetreni režnjić je heksaedričnog oblika. U središtu lobula nalazi se centralna vena, oko koje se zrakasto šire gradice jetrenih stanica hepatocit. Gradica se sastoji od dva niza heptocita između kojih se nalazi žučni kanalić. Jetreni režnjići su međusobno razdvojeni vezivnom pregradom koja sadrži venule nastale grananjem portalne vene i jetrene arteriole nastale grananjem jetrenih arterija, te žučne kanale i limfne žile. Venska krv iz portalnih venula u vezivnim pregradama teče jetrenim sinusoidama prema središtu jetrenog režnjića u centralnu venu. Jetrene sinusoide se sadrže brojne otvore te tvari iz venska krv lako odlaze u prostor između stanica stijenke sinusoida i jetrenih stanica. Taj prostor se naziva Disseov prostor, iz kojega tekućina odlazi u limfne žile.
Centralne vene svakog režnjića ulijevaju se u veće sabirene vene, sve do jetrenih vena (4-5 jetrenih vena) koje se ulijevaju u donju šuplju venu (lat. vena cava inferior).
Druge vrste stanice, Kupfferove stanice, raspoređene su uz stijenke jetrenih sinusoida i pripadaju retikuloendotelnom sustavu. Odnos Kupfferovih i parehimatoznih jetrenih stanica u tkivu jetre je 3:17. Metaboličke funkcije vrše se u parenhimatoznim stanicama, hepatocitima, dok su Kupfferove stanice dio retikuloendotelnog sistema i imaju sposobnost fagocitiranja.
U jetrenim stanicama (heptocitima]] stvara se žuč koja žučnim kapilarama (kolangiole), koje se nalaze između između dvostrukih redova heptocita u jetrenom režnjiću, te izlazi iz lobula formirajući interlobularne kanaliće. Iz tih kanalića žuč odlaze u sve veće vodove sve do 5-6cm dugog zajedničkog žučnog voda (lat. ductus hepaticus communis), koji nastaje spajanjem lijevog i desnog žučnog voda. Ti kanalići su omotani vezivnim tkivom. Zajednički jetreni vod sa izvodnim kanalom (lat. ductus cysticus) žučnog mjehura stvara glavni žučovod (lat. ductus choledochus). Sustavom žučnih kanala izlučuju se žuč i u njoj otopljene tvari iz jetre u žučni mjehur.
Funkcija jetre
Najveća je žlijezda u ljudskom organizmu, a služi za skladištenje hranjivih tvari te neutraliziranje štetnih.
Jetra ima vrlo važnu ulogu u nizu metaboličkih, kako kataboličkih tako i anaboličkih procesa, pa se stoga naziva „centralnom laboratorijom“ organizma. U njoj se odvija veliki dio metabolizma ugljikohidrata, lipida, proteina i drugih dušikovih tvari. U jetri se također vrši proces detoksikacije, konjugacije i esterifikacije. Metaboličke funkcije vrše se u parenhimatoznim stanicama, hepatocitima, dok su Kupfferove stanice dio retikuloendotelnog sistema i imaju sposobnost fagocitiranja. Danas je već poznato i koje subcelularne organele vrše pojedine od navedenih funkcija.
Mitohondriji sadrže enzime potrebne u metaboličkim reakcijama ugljikohidrata, proteina i lipida. U njima se odvijaju procesi oksidativne fosforilacije i stvaranja energetskih bogati spojeva ATP. Ribosomi sadrže ribonukleinsku kiselinu RNK i tu se vrši proces sinteze proteina i proces konjugacije. U grubim i glatkim membranama endoplazmatskog retikuluma i ribosomima aktiviraju se aminokiseline za sintezu proteina, vrši se sinteza kolesterola, konjugacija bilirubina i detoksikacija lijekova i drugih tvari, dok se transport i sekrecija bilirubina pripisuje golgijevom aparatu. Lizosomi sadrže razne enzime, npr. kisele hidrolaze, proteaze, a neki od njih sudjeluju u metabolizmu žučnih boja, željeza i bakra.
Uloga krvožilnog sustava jetre
Krvožilni sustav jetre služi kao dodatni spremnik krvi, u kojem se uboičajeno nalazi oko 500 mL krvi, a dodatno može primiti do 1 litre krvi. U limfnim žilama jetre stvara se 50% ukupne limfe u tijelu, dok Kuppferove stanice uklanjaju bakterije koje se iz probavnog sustava apsorbiraju zajedno sa hranjivim tvarima.
Uloga jetre u metabolizmu
Jetra ima važnu ulogu u metabolizmu masti, ugljikohidrata, te najvažnije proteina ljudskog tijela. Uz to u jetri se stvara dio faktora zgrušavanja krvi, pohranjuje se željezo, različiti vitamini, te sudjeluje u detoksifikaciji tvari.
Uloga jetre u metabolizmu masti
U jetri se stvara većina lipoproteina, ugljikohidrati i proteini se pretvaraju u masti, sintetizira se velika količina kolesterola, iskorištavanje masti za dobivanje spojeva (acetil-koenzim A) koji se dalje u ostalim stanicama tijela koriste za dobivanje energije u cikluse limunske kiseline.
Jetra ima važnu ulogu u metabolizmu lipida. U tom se organu vrši sinteza masnih kiselina, fosfolipida, kolesterola i lipoproteina. U jetri se vrši esterifikacija kolesterola i stvaranja žučnih kiselina, kao i metabolička razgradnja masnih kiselina, te stvaranja ketonskih tijela. U praksi se u dijagnostici bolesti hepatobilijarnog trakta najviše određuje koncentracija kolesterola. On se najvećim dijelom sintetizira u jetri iz aktivnog acetata (acetil-koenzim A), a jetra je i organ preko kojeg se kolesterol izlučuje u žuč. U jetri se vrši esterifikacija kolesterola sa masnim kiselinama uz sudjelovanje enzima acil-kolesterol-acil-transferaza (ACAT), dok u krvi enzim lecitin-kolesterol-acil-transferaza (LCAT), pri čemu se masna kiselina prenosi s lecitina i veže na C3 atom kolesterola. Određivanje koncentracije ukupnog kolesterola u serumu korisno je za razlikovanja opstruktivnog i hepatocelularnog ikterusa. U opstruktivnom ikterusu koncentracija kolesterola u serumu raste do visokih vrijednosti, te postoje određena povezanost i s povišenjem koncentracije bilirubina i aktivosti alkalne fosfotaze. Na suprot tome, kod hepatocelularnog ikterusa kolesterol je normalan ili tek slabo povišen. Međutim, kod opstruktivnog ikterusa uzrokovanog malignom bolesti, obično izostaje porast serumskog kolesterola. Općenito se kod malignih bolesti često nalazi niska koncentracija kolesterola. Teška oštećenja jetre (npr: ciroza jetre ili toksični hepatitis) smanjuju sintetsku i esterifikacijsku funkciju jetre, pa se u tim stanjima mogu naći niske koncentracije kolesterola, čak ispod 2,6 mmol/L. Takav je nalaz uvijek znak vrlo teškog ostećenja s jako oslabljenom funkcionalnom sposobnošću jetre.
Uloga jetre u metabolizmu proteina
Najvažniji dio metaboličkih funkcija jetre, odnosi se na metabolizam proteina. U jetri se odvijaju reakcije u koji se stvara karbamid (iz amonijaka), stvaraju se brojne bjelančevine plazme, odvijaju se reakcija u kojima iz jednih aminokiseline se stvaraju druge.
Funkcija jetre u konjugaciji i detoksikaciji
Razne toksične i organizmu strane tvari konjugiraju se u jetri sa glukuronskom ili sumpornom kiselinom ili glicinom i time se prevode u netoksične i bolje topive spojeve koji se zatim izlučuju iz tijela. Tako se indol apsorbiran iz crijeva oksidira u jetri u indoksil i konjugira sa glukuronatom ili sulfatom i kao takav izlučuje urinom kao indikan. Tako se i salicilna kiselina, mentol, kamfor, fenol i druge tvari i lijekovi vežu u glukuronide ili sulfate. Na taj način jetra vrši detoksikaciju, iako možda taj izraz nije sasvim dobar, jer se mnogi spojevi koji se stvaraju u organizmu i nisu toksični, kao npr. bilirubin i neki hormoni, također konjugiraju i izlučuju kao glukuronidi ili sulfati. Osim sa glukuronatom ili sulfatom jetra vrši konjugaciju i sa glicinom pa se tako salicilna, nikotinska ili benzojeva kiselina mogu vezati sa glicinom u salicilurnu, nikotinurnu i hipurnu kiselinu.
Da bi se ispitala funkcija jetre u konjugaciji i detoksikaciji, predloženo je više metoda, a sve se temelje na tome da se pacijent optereti nekom tvari koja se u jetri konjugira, a potom se ispituje koliko se glukuronida ili sulfata poslije toga nalazi u krvi ili izlučenih u urinu. Od svih tih testova najviše se koristio test sinteze hipurne kiseline nastale konjugacijom benzoata sa glicinom. Taj se test prije dosta koristio u ispitivanju funkcije jetre, a danas se, kao i drugi testovi opterećenje, manje koristi, jer se dijagnostika jetrenih bolesti više koristi enzimatskim testovima.
Test sinteze hipurne kiseline: Benzojeva kiselin se u jetri konjugira sa glicinom u hipurnu kiselinu, koja se izlučuje urinom. U zdravoj jetri ova sinteza se brzo odvija, pa se već nakon nekoliko sati najvećim djelom izlučuje hipurna kiselina. Ona se može iz urina istaložit u obliku igličastih kristala i mjeriti gravimetrijski ili titracijom sa natrijevom bazom.
Promjene aktivnosti enzima u bolestima hepatobilijarnog trakta
Određivanje aktivnosti raznih enzima u krvnom serumu ima u bolestima jetre i žučnih vodova vrlo veliku dijagnostičku vrijednost. Posljednjih 30 godina, razvojem kliničke enzimologije, znatno su se povećale mogućnosti ispitivanja hepatobilijarnog trakta i poboljšala diferencijalna dijagnostika tih bolesti. Dok su se prije labaratorijskim testovima mogli uglavnom registrirati samo funkcionalni poremećaji, a koji se katkad javljaju dosta kasno, tek nakon lezije tkiva, enzimski testovi većinom ukazuju na anatomske promjene, dakle već na samu leziju. Na propusnost i integritet jetrenih stanica ukazuju aktivnosti nekih enzima koji pri procesima koji uzrokuju promjene propusnosti staničnih membrana ili nekrozu stanica prelaze iz oštećenih stanica u krvotok, pa se time povećava aktivnosti tih enzima u serumu ili plazmi. Na osnovi enzimske slike može se zato upoznati priroda i intenzitet patološkog procesa. Enzimi hepatobilijarnog trakta mogu se svrstati u 3 grupe:
U bolestima hepatobilijarnog trakta, ovisno o kojoj bolesti se radi, dolazi do promjena aktivnosti mnogih enzima, kao: aminotransferaza, aldolaze, laktat-dehidrogenaze, sorbit-dehidrogenaze, glutamat-dehidrogenaze, ceruloplazmina, leucin-aminopeptidaze, y glutamiltreansferaze, alkalne fosfataze, 5-nukleotidaze, izocitrat-dehidrogenaze, malat-dehidrogenaze, glukoza-6-fosfat-dehidrogenaze (ulazi u proces glikolize, a nastao glukogenolizom izravno iz glukoze), ornitin-karbamiltransferaza, guanaze itd.
Kliničko značenje. U infektivnom hepatitisu znatno je povećana aktivnost indikatorskih enzima u serumu. Ti enzimi, zbog promjene propusnosti stanične membrane i oštećenja tkiva uzrokovanih upalnim procesom, prelaze u većim količinima iz stanica u krvnu cirkulaciju, što izaziva porast njihove aktivnosti u krvnom serumu. Najviše raste aktivnost serumskih aminotransferaza, AST-a do 50, a ALT-a i do 100 puta više od granice referentnih vrijednosti. Pri tome je karakteristično da je aktivnost ALT-a veća od aktivnosti AST-a, tj. nalazi se inverzija koeficijenta AST/ALT, tzv. DeRitisovog koeficijenta, pa je ovaj u infektivnom hepatitisu manji od 1, i u prosjeku iznosi oko 0,63. Aktivnost ostalih indikatorskih enzima u serumu također je povišena, ali ne toliko kao aminotransferaza. Aktivnost aldolaze i glutamat-dehidrogenaze mogu porasti 10-15 puta iznad granice referentnih vrijednosti, a laktat-dehidrogenaze i y-glutamiltransferaze nešto manje. Aktivnost sorbit-dehidrogenaze, enzima karakterističnog za jetru, može u serumu porasti i do 70 puta iznad normale. Za prognozu i ocjenu težine bolesti značajan je upravo intenzitet porasta aktivnosti SDH i GLDH.
U teškim slučajevima bolesti aktivnosti tih enzima u serumu vrlo su velike, GLDH je veća od 20 U/L, a SDH od 50 U/L. Kako lezija stanica prethodi slabljenju funkcije jetre, to i porast aktivnosti enzima, osobito aminotransferaza, počinje prije nego što se pojave patološki ispadi «klasičnih» testova, npr. porast koncentracije bilirubina u serumu, promjena odnosa proteinskih frakcija koje se očituju u elferogramu i flokulacionim testovima i dr. Tako aktivnost aminotransferaza u serumu počinje rasti i do 3 tjedna prije ostalih labaratorijskih pokazatelja, što je važno za ranu dijagnozu akutnog hepatitisa. Aktivnosti enzima koji se nalaze u epitelu žučnih puteva ili se izlučuju putem žuči, kao alkoholne fosfataze ili LAP-a u akutnom hepatitisu, malo se povisuju, 2-3 puta, a ponekad se, iako rjeđe, nalaze i normalne aktivnosti, npr. alkalne fosfataze. Aktivnost GGT, budući da se nalazi uglavnom u epitelu žučnih puteva, ali je nešto ima i u jetrenom parenhimu, poraste nešto više, ali rijetko preko 200 U/L. Inače se općenito porast aktivnosti GGT u serumu smatra jednim od najosjetljivijih znakova oštećenja jetre.
Aktivnost kolinesteraze ne pokazuje neke značajnije promjene, tek ukoliko se funkcionalna sposobnost jetre smanji, snizuje se aktivnost kolinesteraze.
Aktivnost enzima u serumu obično su normalne ili granične u perzistirajućem kroničnom hepatitisu. Nešto mogu biti povišene u serumu aktivnosti GGT i ornitin-karbamiltransferaze. Nasuprot tome, u agresivnom kroničnom hepatitisu aktivnosti indikatorskih enzima u serumu rastu slično kao u cirozi jetre. DeRitisov koeficijent AST/ALT obično je iznad 1. Aktivnost GGT je visoka, a naročito u hepatitisu uzrokovanom alkoholom porast aktivnosti GLDH i veći porast aktivnosti AST-a od ALT-a ukazuju na nekrotične krize. U nekrotskim krizama aktivnosti aminotransferaza, GGT, GLDH, SDH mogu biti vrlo visoke. U kroničnom hepatisu nalazi se oslabljena funkcija jetre, a to uzrokuje često sniženu aktivnost kolinesteraze. U cirozi jetre povisuju se aktivnosti aminotransferaza do oko 5 puta, i obično AST-a više od ALT-a, a ostalih indikatorskih, enzima, kao aldolaza, LDH, SDH, nešto manje. Aktivnost alkalne fosfataze također se umjereno povisuje. Međutim, za cirozu je karakterističan jači porast aktivnosti GGT i GLDH. Aktivnost GGT je osobito visoka, i od 1000 U/L, nekad i više, u cirozi alkoholičara. Taj porast GGT u cirozi alkoholičara posljedica je toksičnog efekta alkohola na mikrosome i indukcije tog enzima alkoholom. Međutim, u cirozi aktivnosti enzima mogu biti i slabije povišene, nekad čak i normalne, a to ovisi o fazi u kojoj se bolest nalazi. U terminalnoj fazi, kada je funkcionalno aktivno tkivo već reducirano nemaju se više odakle enzimi izlučivati u cirkulaciju, pa se njihove aktivnosti u serumu snizuju. Ali što više funkcija jetre slabi, sve se više snizuje aktivnost serumske kolinesteraze, i to je karakterističan nalaz u cirozi jetre.
Enzimski testovi vrlo su korisni za razlikovanje hepatocelularnog i opstruktivnog ikterusa. U opstruktivnoj žutici obično su aktivnosti aminotranferaza i ostalih indikatorskih enzima umjereno povišene u serumu, uz jači porast aktivnosti alkoholne fosfataze 7a, GGT, LAP i ceruloplazmina. Za razliku od hepatocelularne, u opstruktivnoj žutici obično je DeRitisov koeficijent normalan, tj. aktivnost AST-a je veća od aktivnosti ALT-a. Za diferencijalnu dijagnozu je od važnosti i odnos aminotransferaza i alkalne fosfataze. Dok je ALT/AP u akutnom hepatitisu veći od 25, pa čak i od 50, u opstruktivnoj žutici taj je odnos obično oko 1 ili nešto veći ili manji. Enzimska slika ponekad omogućuje da se opstruktivni ikterus izazvan konkrementima razlikuje od onog izazvanog malignim procesom jer je u ovom posljednjem slučaju obično snižena aktivnost kolinesteraze i jače povišena aktivnost alkalne fosfataze. Ako su već prisutne metastaze, često se nalazi i jači porast aktivnosti aldolaze i LDH.
U hepatocelularnom ikterusu s kolestazom slika je miješana, pa nalazimo aktivnost enzima u serumu koja ukazuju i na oštećenja jetre i na kolostazu, tj. uz visoke aktivnosti aminotransferaza i ostalih indikatorskih enzima i relativno visoke aktivnosti alkalne fosfataze, GGT i LAP. Korisne podatke u diferencijalnoj dijagnostici bolesti hepatobilijarnog trakta daje određivanje više enzima i njihovi međusobni odnosi.
Izvori
Normalne vrijednosti pojednih enzima jetre i najčešći uzorci njihovog poremećaja:
Metabolizam bilirubina
thumb|thumb|Biliverdin thumb|thumb|Bilirubin thumb|thumb|Urobilinogen thumb|thumb|Sterkobilin Bilirubin nastaje nizom reakcija iz hemoglobina. Hemoglobin se oslobađa prilikom raspadanja eritrocita u stanicama retikuloendotelnog sustava, prvenstveno u slezeni, koštanoj srži i jetri. Cijepanjem metenskog mosta između prvog i drugog pirolnog prstena otvara se porfirinski prsten i nastaje spoj biliverdin-željezo-globin, koji se naziva još koleglobin ili verdohemoglobin. Reakciju katalizira enzim hemoksigenaza uz kisik i NADPH2. Tada se otcjepljuje željezo i globin, a sam biliverdin se reducira u bilirubin djelovanjem enzima biliverdin reduktaze. Sve te reakcije odvijaju se u retikuloendotelnom sistemu (RES). Iz stanica RES-a bilirubin dospjeva u krvotok, te se u krvi veže na albumin i kao takav (prije se nazivao indirektni bilirubin) posebnim aktivnim transportnim sustavom ulazi u jetrene sinusoide i iz njih u stanice jetrenog parenhima (hepatocite). Tu se odvaja albumin, a bilirubin se konjugira u endoplazmatskom retikulumu. Time netopivi bilirubin prelazi u topivi oblik. Ovaj konjugirani bilirubin prije se nazivao direktni bilirubin. Pri spomenutim procesima važan je aktivan transport bilirubina od sinusoida kroz jetrenu stanicu do žučnih kanalića, u čemu igraju ulogu neke subcelularne strukture, lizosomi i Golgijev aparat. Sa žuči bilirubin dospijeva u tanko crijevo, gdje se oslobodi iz glukuronida djelovanjem glukuronidaze i pod utjecajem djelovanja anaerobne crijevne flore reducira u urobilinogen. Urobilinogen se dijelom izlučuje preko debelog crijeva u stolicu, a drugi dio urobilinogena vraća se enterohepatalnom cirkulacijom, portalnim krvotokom u jetru. Iz jetre se ponovo izlučuje u tanko crijevo, a dijelom preko hemoroidalnog venskog spleta (lat. plexusa hemorrhoidalesa) u sustavni krvotok, te dospijeva u bubrege i izlučuje se kao mokraćni urobilinogen u količini od 0,85 do 6,76 mol (0,5-4 mg) dnevno. U hemolitičkoj žutici hemoglobin se razgrađuje u većoj količini u RES-u zbog hemolize eritrocita. Zbog toga se povećava koncentracija bilirubina vezanog za proteine u krvotoku. Ako stvaranje bilirubina u RES-u poraste trostruko od normalnog, jetra, iako zdrava i funkcionalno sposobna, ne može više svu tu količinu bilirubina primati i dalje metabolizirati, pa dolazi do žutice. Jetra pojačano metabolizira bilirubin i izlučuje ga konjugiranog s glukuronatom u žuč i preko nje u crijevo. Zbog toga raste i fekalni sterkobilinogen, što izaziva tamnu boju stolice. U žuči se također povećava koncentracija bilirubina i to izaziva predispoziciju za stvaranje žučnih kamenaca. Sterkobilinogen se u većoj količini vraća enterohepatičnom cirkulacijom u jetru. Jetra opet ne može svu tu količinu primiti i ponovo izlučiti, pa više žučne boje dospijeva krvotokom u bubrege te se više urobilinogena izlučuje urinom.
Normalne vrijednosti bilirubina u krvi su za:
Žutica
thumb|thumb|Bolesnik sa žuticom Žutica (lat. icterus) je povišenje koncentracije bilirubina u krvnom serumu (hiperbilirubinemija) koja ima za posljedicu pojavu žute boje kože, sluznica i bjeloočnica. Prema uzroku hiperbilirubinemije razlikujemo razne tipove žutice, a diferenciranje žutice jedno je od osnovnih problema u diferencijalnoj dijagnostici bolesti hepatobilijarnog trakta. Razlikujemo četiri tipa žutice:
Jetra životinja
Jetra je organ koji se nalazi kod svih kralježnjaka i obično je najveći visceralni organ. Oblik organ varira između vrsta i ponajviše je određen oblikom i rasporedom ostalih susjednih organa. Ipak kod većine životinja podijeljena je u lijevi i desni režanj. Iznimka su zmije, gdje je jetra duguljastog oblika poput cigare zbog oblika same životinje. Unutarnje strukture jetre su kod svih kralježnjaka vrlo slične.
Organ koji se katkada naziva jetra nalazimo kod probavnih sustava kopljača (lat. Amphioxus) koljena svitkovaca (lat. Chordata), iako je kod ovih vrsta funkcija organa žlijezda koja izlučuje enzime, dok metaboličke nema.
3-Dezoksi-8-fosfooktulonat sintaza
3-Dezoksi-8-fosfooktulonat sintaza (, 2-dehidro-3-dezoksi-D-oktonat-8-fosfat D-arabinoza-5-fosfat-lijaza (piruvatna fosforilacija), 2-dehidro-3-dezoksi-fosfooktonat aldolaza, 2-keto-3-dezoksi-8-fosfooktonska sintetaza, 3-dezoksi-D-mano-oktulozonat-8-fosfatna sintaza, 3-dezoksi-D-manooktulozonat-8-fosfat sintetaza, 3-dezoksioktulozonska 8-fosfat sintetaza, KDOP sintaza, fosfo-2-keto-3-dezoksioktonat aldolaza) je enzim sa sistematskim imenom fosfoenolpiruvat:D-arabinoza-5-fosfat C-(1-karboksivinil)transferaza (fosfatna hidroliza, formira 2-karboksi-2-oksoetil). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Kodoksim
Kodoksim je organsko jedinjenje, koje sadrži 20 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 372,415 Da.
2088 Sahlia
2088 Sahlia je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,206 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 12,42.
1,2-Alfa-L-fukozidaza
1,2-Alfa-L-fukozidaza (, almond emulzin fukozidaza, alfa-(1->2)-L-fukozidaza) je enzim sa sistematskim imenom 2-alfa-L-fukopiranozil-beta-D-galaktozid fukohidrolaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim je visoko specifičan za neredukujuće terminalne L-fukozne ostatake vezane za D-galaktozne ostatke 1,2-alfa-vezom.
Knollwood, Texas
Knollwood je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 226 stanovnika.
Case Squarzalovo, Pordenone
Case Squarzalovo je naselje u Italiji u provinciji Pordenone, u regiji Furlanija-Julijska krajina.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 37 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 11 m.
Eastpointe, Michigan
Istpojnt je grad u američkoj saveznoj državi Mičigen. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 32.442 stanovnika.
Obrijež
Obrijež je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bijeljina koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 218 stanovnika.
Atari Falcon
Kompjuter Atari Falcon je proizveden oko procesora Motorola 68030 na 16 Mhz koji ga je trebao učiniti jačim od kompjutera Amiga 1200 koji mu je bio glavna konkurencija sa svojim procesorom Motorola 68020. Na žalost kompanijina odluka da se zadrži puna kompaktibilnost s kompjuterima Atari ST rezultira sakaćem sposobnosti tog procesora tako da kompjuter na kraju postaje sporiji od konkurencije.
U drugoj polovici 1993. godine kompanija Atari donosi odluku o odustajanju od proizvodnje ovog kompjutera kako bi sve svoje resurse iskoristila za proizvodnju igraće konzole Atari Jaguar.
Dubravec
Dubravec je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Klenovnik, Varaždinska županija.
Povijest
1988. je godine iz sastava ovog naselja izdvojen dio od kojeg je nastalo naselje Horvatsko.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 470 stanovnika te 136 obiteljskih kućanstava.
Fanwood, New Jersey
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 7.318, što je 144 (2,0 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Ostojićevo (Bijeljina)
Ostojićevo je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bijeljina koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 595 stanovnika.
Parabita, Lecce
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 8739 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 87 m.
Družbinec
Družbinec je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Petrijanec, Varaždinska županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 561 stanovnika te 137 obiteljskih kućanstava.
Knox City, Texas
Knox City je gradić u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.130 stanovnika.
Patkovača
Patkovača je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bijeljina koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 646 stanovnika.
2089 Cetacea
2089 Cetacea je asteroid glavnog asteroidnog pojasa čija srednja udaljenost od Sunca iznosi 2,534 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 10,98.
Balignac
Balinjak je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Tarn i Garona koja pripada prefekturi Kastelsarazen.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 28 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 6 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 4,09 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 236 metara (maksimalnoj 234 m, a minimalnoj 129 m).
Kodidramol
Kodidramol je organsko jedinjenje, koje sadrži 30 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 600,614 Da.
Duga Međa
Duga Međa je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Zdenci, Virovitičko-podravska županija.
Rachel Korine
Rachel Korine (rođena kao Rachel Simone; 4. april 1986 - ) je američka fimska glumica, koja je uglavnom nastupala u filmovima Harmonyja Korinea, sa kojim je od 2007. godine u braku i ima jedno dijete. Najpoznatija uloga ju je lik Cotty u filmu Spring Breakers.
2,6-Beta-fruktan 6-levanbiohidrolaza
2,6-beta-fruktan 6-levanbiohidrolaza (, beta-2,6-fruktan-6-levanbiohidrolaza, 2,6-beta-D-fruktan 6-levanbiohidrolaza, levanbioza-produkujuća levanaza, 2,6-beta-D-fruktan 6-beta-D-fruktofuranozilfruktohidrolaza) je enzim sa sistematskim imenom (2->6)-beta-D-fruktofuranan 6-(beta-D-fruktosil)-D-fruktoza-hidrolaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
West Point, Kentucky
Vest Pojnt je grad u američkoj saveznoj državi Kentaki.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 797, što je 303 (-27,5 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Vernon, New York
Vernon je grad u američkoj saveznoj državi Njujork.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.172, što je 17 (1,5 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Allie (Gornji Pirineji)
Alije je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Gornji Pirineji.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 220, a gustina naseljenosti je iznosila 60 stanovnika/km².
Ammerthal
Amertal je opština u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 27 opštinskih središta okruga Amberg-Zulcbah. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.096 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9371111.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Amberg-Zulcbah Amertal se nalazi u saveznoj državi Bavarska u okrugu Amberg-Zulcbah. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 430 metara. Površina opštine iznosi 8,1 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.096 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 257 stanovnika/km².
2090 Mizuho
2090 Mizuho je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 3,073 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 10,99.
Piperci
Piperci su naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bijeljina koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 386 stanovnika.
Rotta Sabbadina, Padova
Rotta Sabbadina je naselje u Italiji u provinciji Padova, u regiji Veneto.
2091 Sampo
2091 Sampo je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 30,48 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,204 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,818 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,064, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 11,373 stepeni, a orbitalni period iznosi 1908,608 dana (5,225 godina). Apsolutna magnituda asteroida je 10,20 a geometrijski albedo 0,158.
Asteroid je otkriven. 1978. godine.
Amerdingen
Amerdingen je opština u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 43 opštinska središta okruga Donau-Ris. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 871 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9779112.
Terbutilazin
Terbutilazin je organsko jedinjenje, koje sadrži 9 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 229,710 Da.
Amerdingen
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Donau-Ris Amerdingen se nalazi u saveznoj državi Bavarska u okrugu Donau-Ris. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 530 metara. Površina opštine iznosi 19,1 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 871 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 46 stanovnika/km².
Hidroksimetilbilan sintaza
Hidroksimetilbilan sintaza (, HMB-sintaza, porphobilinogen deaminaza, pre-uroporfirinogen sintaza, uroporfirinogen I sintaza, uroporfirinogen I sintetaza, uroporfirinogen sintaza, uroporfirinogen sintetaza, porfobilinogen amonijak-lijaza (polimerizacija), (4-(2-karboksietil)-3-(karboksimetil)pirol-2-il)metiltransferaza (hidrolizacija)) je enzim sa sistematskim imenom porfobilinogen:(4-(2-karboksietil)-3-(karboksimetil)pirrol-2-il)metiltransferaza (hidroliza). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim deluje putem postepene adicije pirolilmetilnih grupa.
Kosse, Texas
Kosse je gradić u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 464 stanovnika.
Ricci-Maccaroni, L'Aquila
Ricci-Maccaroni je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 46 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1061 m.
2092 Sumiana
2092 Sumiana je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,848 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 11,9.
Popovi (Bijeljina)
Popovi su naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bijeljina koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 1.134 stanovnika.
Kogazocin
Kogazocin je organsko jedinjenje, koje sadrži 21 atom ugljenika i ima molekulsku masu od 313,477 Da.
Pompeji
Pompeji (latinski: Pompeii ) je arheološki lokalitet u Južnoj Italiji u Regiji Kampanija, to su iskopine rimskog grada Pompeja kog je zatrpala lava 79.
Geografija
Lokalitet se nalazi pored današnjeg grada Pompei, udaljen oko 8 km od planine Vezuv (23 km jugoistočno od Napulja ), na nadmorskoj visini od 40 metara, sjeverno od ušća rijeke Sarno.
Historija
Prvo naselje su osnovali Etruščani na već postojećoj Oskanskoj naseobini Alstadt (ispod foruma) krajem 7. vijeka pne. tako što su podigli gradske zidine okruživši oko 63 hektara površine, skoro cijelu današnju površinu grada. Etruščanima su Pompeji služili kao sigurna luka i naselje u kojem su obavljali trgovinu, te se grad razvijao poprilično kaotično, za razliku od obližnjeg otoka Ischia i gradova Cumaea i Neapolisa gdje su Grci još od 770. pne. provodili organiziranu gradnju.
thumb|left|260px| [[Freska iz susjednog Nuceria Alfaterna sa prikazom drevnih Pompeja]] thumb|300px|Plan starog grada. Nakon Bitke kod Cumae 524. pne., gradom su zavladali Grci, a već koncem 5. st. pne. Grke su potjerali novi naseljenici sa sjevernih planina, Samniti, koji su zavladali skoro cijelom Kampanijom. Unatoč strogoj vlasti Samnita, grčki utjecaj je ostao snažan u gradu koji je za njihove vladavine ojačao svoje zidine. Nakon Samnitskih ratova (343. pne. - 290. pne.) Samnite su porazili Rimljani i Pompeji su postali dio Rimsko-Italskog saveza u kojemu su sačuvali svoju autonomiju i započeli ubrzan razvitak, temeljen na trgovini vinomi uljem. Do 2. st. pne. sve važnije javne građevine su bile podignute i ukrašene, a forum je dobio dugu kolonadu s tri strane i postao je centar vjerskog, političkog i upravnog života grada.
Za vrijeme rimskog građanskog rata Pompeji su stali na stranu drugih italskih gradova koji su zahtijevali rimsko građanstvo. Okrutni general i rimski konzul Sula je ugušio ustanak u cijeloj Kampaniji 89. pne., a Pompeji su proglašeni kolonijom Colonia Cornelia Venerai Pompeianorum prema srednjem imenu Sule (Cornelius) i božici Veneri koju je obožavao. Pompeji su izgubili status slobodnog grada i bili su primorani usvojiti rimsko pravo, a brojni vojnici iz Suline vojske su dobili placeve oko grada. Dotadašnje vladarske obitelji Popidius, Trebius i Holconius su izgubili moć u korist novopridošlica, pa su čak i samnitski hramovi romanizirani, Jupiterov hram pretvoren u Kapitolij, a u gradu su podignuti novi hramovi, terme, odeon i amfiteatar.
Za vrijeme cara Augusta i Rimskog Carstva Pompeji su se nastavili razvijati, a od 20. pne. širom grada su podignuti rimski hramovi omiljenih Augustovih božanstava, te je obožavanje u tim hramovima značilo obožavanje Cara. Vespazijan je proširio Venerin hram i podigao svoj hram na forumu na kojemu su uklonjene skulpture slavnih pompejanaca i naposljetku zamijenjene skulpturama careva. Podignuti su i brojni slavoluci od kojih je najpoznatiji Neronov slavoluk na istočnoj strani Kapitolija.
Smrt Pompeja
thumb|300px| Karl Pavlovič Briuljov, Posljednji dan Pompeja, 1833., ulje na platnu, 465,5 × 651 cm, Državni muzej, [[Sankt Peterburg]] Erupciji Vezuva koja je zatrpala Pompeje prethodili su brojni potresi od kojih je najrazorniji bio onaj 67. godine, sedam godina prije katastrofalne erupcije. Pompeji su se brzo oporavljali zahvaljujući svojoj snažnoj ekonomiji, no neke od obnova su još bile u tijeku kada je Pompeje zadesila konačna smrt.
Do 24. kolovoza 79. godine, za Vezuv se vjerovalo kako je obična planina. Negdje oko 12 sati uz strahovit prasak “čep” od otvrdnute lave kojim je bio začepljen krater vulkana se rasprsnuo od nagomilanog pritiska. Eksplozija je izbacila stup vulkanskog materijala visok oko 20 km, koji je slijedila “kiša” malog kamenja (lapilli), te vulkanskog pepela koji je zatrpao sve u radijusu od 70 km. U vrijeme erupcije u Pompejima je živjelo oko 20.000 ljudi.
thumb|left|250px| Gradovi zahvaćeni erupcijom Vezuva 79. god. Plinije Mlađi, admiral rimske flote u obližnjem Misenu i znanstvenik prirodoslovac, u svom pismu Tacitu opisuje katastrofu u kojoj je poginuo njegov stric Plinije Stariji, a kojemu je on svjedočio bježeći brodom prema Stabiae. On navodi: ''“Pojavio se oblak koji mogu opisati samo oblikom guste čempresove krošnje ... Kontinuirani i dugi potresi su tresli kuću, kao da je netko pomjerao iz temelja, u jednom trenutku slabo, u drugom jače. Ljudi ispred kuće su bili prestrašeni od kamenja koje je padalo s neba, iako je bilo svijetlo i tako prhko da se lomilo na dodir; ... ipak sam odlučio izaći van s jastucima na glavi.”''
Pompeji i obližnji Oplontis su zatrpani za samo nekoliko sati, a potresi i plimni valovi su potrajali sve do slijedećeg jutra. Na kraju je kiša stvrdnula impresivnu rijeku lave i pokrenula blatne lavine. Herkulanej je zatrpan impresivnom razinom blata od 20 metara, vjerojatno od jezera koje ispunjavalo krater vulkana prije eksplozije. Većina stanovnika Pompeja nije poginula od urušavanja zgrada, niti od vulkanskog kamenja s neba, već od otrovnih plinova iz vulkanskog kamenja.
Nekoliko dana poslije carska senatorska komisija iz Rima je došla na mjesto tragedije da organizira pomoć za preživjele. Sljedeće godine je i sam car Tit posjetio lokaciju, te pronašao da su uzaludni svi pokušaji za obnovom Pompeja i Herkulaneja. Preživjeli nisu imali druge, već da pokušaju pronaći svoje mrtve i pokoje svete predmete, te da se odsele na neko gostoljubivije mjesto.
Otkriće Pompeja
Godine 1592., prilikom iskapanja kanala, arhitekt Fontana je otkrio ostatke oslikanog zida, što je dokumentirano i zaboravljeno. Iskapanje je započeto tek 1748. godine za vladavine burbonskog kralja Karla Napuljskog, vjerujući da je riječ o drevnom gradu Stabiae. Godine 1763. iskopan je natpis koji je potvrdio pravo ime grada Pompeja. Kako je Herkulanej bio zatrpan tvrdim slojem blata, a Pompeji mekanim slojem blago otvrdnutog pepela, iskopine su brže napredovale u Pompejima. Poluiskopani Pompeji su postali senzacijom i ranom turističkom lokacijom već u 18. vijeku.
Iskapanje je pojačano 1860 godine kada je ravnateljom arheološke lokacije postao Giuseppe Fiorelli, koji je prvi primjenio sistem konzerviranja otkrića, i strateški isplairao iskapanja umjesto bjesomučne potrage za blagom.
Znamenitosti
Forum je bio glavni i pješački trg u Pompejima i srce gradskog života. Bio je dug 142, a širok 38 metara, a od njega su vodile glavne ulice. Bio je uokviren kolonadom dorskih i jonskih stupova s tri strane, dok se na četvrtoj nalazio Jupiterov hram, kasnije Kapitolij (hram posvećen rimskom Trojstvu Jupitera, Junona i Minerve). Bio je popločan, a uokvirivale su ga najvažnije javne građevine (navedene suprotno od smjera kazaljke na satu):
thumb|220px| Frank Fox, Faunova vila (1918.).
Vile
thumb|220px| Soba Misterija u vili Misterija. thumb|220px| Detalj fresko-friza u vili Misterija.
Ostale građevine
thumb|left| Ulica Stabiana (1870.) thumb|220px| Veliki [[teatar ]] thumb|220px| Amfiteatar Trokutasti forum je bio svojevrsna pompejska akropola. Njegov trokutasti oblik strši izvan gradskih zidina i njegovi hramovi su bili daleko vidljivi s mora (prva stvar koju su pomorci vidjeli od Pompeja). U forum se ulazilo kroz portik uokviren s tri jonska stupa do kolonade od 95 stupova iz 2. st. pne. U sredini se nalazio veliki Herkulov dorski hram iz 6. st. pne. koji je kasnije pretvoren u Minervin hram, a naposljetku napušten prije uništenja Pompeja. Ispred hrama se nalaze tri pred-rimska oltara i okrugli bunar okružen dorskim stupovima, dok je iza hrama polukružna kamena klupa s koje se pruža pogled na Napuljski zaljev.
Lupanar je bio službeni bordel u Pompejima (od mnogih u gradu) koji se nalazio na sjecištu dvije malene ulica, ali u samom središtu grada. Brojne posjetioce su do bordela vodili putokazi u obliku falusa uklesani u ploče na ulicama. Na zidovima su brojne erotske scene, a iznad svakih vrata su eksplicitne scene seksa koje pokazuju mušterijama specijalnost prostitutke u sobi.
Stabijske terme iz 2. vijeka pne., u središtu grada, su se prostirale na 35,000 m² s unutarnjim dvorištem oko kojega su prostorije kupatila za muškarce, dok su ženske prostorije bile manje i imale su poseban ulaz.
Veliki teatar iz 2. vijeka pne. je izgrađeno u grčkom stilu (sa sjedalicama uklesanim u padini brda), ali s rimskom scenom i plošnom galerijom oko sjedališta na kojem je moglo stati mnogo više ljudi (obično onih najsiromašnijih jer je to bilo najudaljenije mjesto). Teatar je mogao primiti oko 5,000 ljudi, a mjesta najbliža orkestri su bila rezervirana za najvažnije posjetitelje, a iza scene se nalazilo veliko dvorište za vježbu oko kojega su bile gladijatorske barake.
Odeon (mali zatvoreni teatar) leži uz veliki stariji teatar (2. vijek pne.). Ima oblik polukružnog rimskog teatra sa četiri lučna ulaza iznad kojih su bile galerije za počasne goste. Obično se koristilo za manje izvedbe poput poetskih recitala i koncerata.
Amfiteatar su u 3. vijeka pne. dala izgraditi dva najveća upravitelja ove rimske kolonije, Caius Quintus Valgus i Marcus Portius, što ih čini najstarijim afitetrom u antičkom Rimu. Amfiteatar je mogao primiti oko 20,000 gledatelja na svoje tri etaže, a u najhladnijim danima zime i najtoplijim danima ljeta nije bilo predstava. Uz amfiteatar se nalazio najveći otvoreni prostor u gradu (141 x 107 m), rezerviran za carske ideološke prezentacije - Palestra. Od triju gradskih vrata, vrata prema Vezuvu (Porta Vezuvio), vrata prema Nocereu (Porta Norcera) i vrata prema Herkulaneju (Porta Ercolano), vode ceste oko kojih su dva gradska groblja (necropolis) s bogatim grobnicama koje se prostiru na više od 250 m s obje strane ceste. Posjetitelji su morali proći pored velebnih grobnica, upozoreni na bogatstvo njegovih stanovnika, prije nego što bi došli u grad.
U gradu se nalazile i brojni dućani, restorani, gostionice, fontane, thermopolium (brzi restoran), vojna škola, pekarnice, Castelum Aquae (hidraulična vodovodna postaja), i dr.
Lamont, Florida
Lamont je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Florida.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 178.
Aguas Buenas, Puerto Rico
je okrug u američkoj ostrvskoj teritoriji Portoriko, ostrvskoj državi Kariba.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 28.659, što je 373 (-1,3 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Izmir
Izmir (İzmir, إزمير, Ιζμίρ [Izmír]); također Smirna, (Σμύρνη [Smýrni] ili Σμύρνα [Smýrna], Smirni ili Smirna) je grad i luka na obali Egejskog mora, upravno središte istoimene pokrajine u zapadnoj Turskoj. Izgradnjom željezničkih pruga u drugoj polovici 19. stoljeća, koje ga vežu s bogatim zaleđem, Izmir je postao važna trgovačka luka. Suvremeni je Izmir glavna turska izvozna luka i druga po izvozu iza Istanbula. Živo je prometno čvorište s međunarodnim aerodromom. Sveučilište je osnovano 1955. Arheološki muzej. Izmir se ubraja među vodeća industrijska središta u zemlji. Brodogradnja, metalna, tekstilna i prehrambena industrija, rafinerija nafte, obrada kože, proizvodnja cementa. Međunarodni sajmovi. U okolici rudnici ugljena. Turizam, oko 55 km jugoistočno od grada nalazi se antički Efez.
Atari ST
thumb|right|thumb|300px|Atari 1040STF sa zaslonom SC1224 u boji Atari ST je ime porodice personalnih kompjutera koja su bila popularna između 1985 i ranih 90-tih godina 20. stoljeća. Ovo računalo proizvodila je američka tvrtka Atari.
Izmir
Etimologija
Toponim "Smirna" ("Smyrna" starogrčki) znači "mira" (aromatična biljka od čijih bobica se proizvodi balzam smirta), zbog prisutnosti tog žbunja na području gdje je podignut grad.