cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Velika panda
Ponašanje i ishrana
S obzirom na to da različite vrste bambusa u različito doba godine cveta, pande moraju imati na raspolaganju najmanje dve različite vrste kako bi izbegle gladovanje. Sam skelet glave je adaptiran na ovakvu ishranu. Imaju snažne vilične mišiće koji povezuju vrh glave i vilicu. Krupni kutnjaci melju i drobe vlaknaste materije bambusa. Iako se prvobitno hrane bambusom, zubi pande su zadržali medveđi oblik, i poješće meso, ribu i jaja ako pronađu. Ostala hrana koju pande jedu u zoološkim vrtovima je med i slatki krompir ili jem.
Podvrste
Dve vrste pandi se prepoznaju na osnovu razlike u veličini lobanje i šarama na krznu.
Razmnožavanje
thumb|170px|Tek rođena beba Suprotno ukorenjenom mišljenju, pande se ne razmnožavaju sporo. Studije su pokazale da se džinovske pande ujedno dobro razmnožavaju kao severnoamerički mrki medvedi. U proseku, ženka tokom života može da ima 2 do 3 mladunca. Pande sporo rastu, a polnu zrelost stiču tek sa 5 do 7 godina. Sezona parenja obično traje od sredine marta do sredine maja. Za to vreme, dva do pet mužjaka su spremna da se bore oko ženke, a mužjaku sa najvišim ugledom pripašće ženka. Sam čin parenja je kratak i traje od 30 sekundi do 5 minuta.
thumb|200px|Mladunče pande staro 7 meseci u [[Volong rezervatu prirode (Sečuan, Kina)]]
Trudnoća varira od 83 do 163 dana, sa prosečnim trajanjem od 135 dana. Bebe pande su samo oko 10 centimetara dugačke i 90 do 130 grama teške po rođenju. Ženka obično rađa jedno do dva mlada. S obzirom na to da obe bebe trebaju konstantnu brigu i pažnju, majka se mora opredeliti koje će mladunče da odbaci. Naučnicima nije poznato po kojoj osnovi majka bira jedno od dva mladunca. Mužjak ne snosi nikakav udeo u podizanju mladunčeta.
Mladunče je po roćenju roze boje, bez ijedne dlake na telu. Rađa se slepo i gluvo. Majka ga doji 30 minuta po jednom putu, a 6 do 14 puta na dan. Tri do četiri sata majka je odsutna iz jazbine jer je u potrazi za hranom. Do dve nedelje nakon rođenja, koža mladog postaje siva, a dlaka konačno dobija crnu boju. Svetlo roza boja na bebinom krzno se može pojaviti, kao rezultat hemijske reakcije između dlake i majčine pljuvačke. Mesec dana posle rođenja, boja krzna je u potpunosti formirana. Dlaka mladunčeta je veoma meka, a kako stari postaje grublja. Mladunče počinje da puzi nakon 75 do 90 dana, a majka se njim igra prevrćući ga. Male količine bambusa su mladunčad sposobni da jedu nakon šest meseci, iako je majčino mleko osnovna hrana tokom cele prve godine. Kada napune godinu dana, bebe pande imaju već oko 45 kilograma, a sa majkom žive dok ne napune 18 meseci do dve godine.
Status
thumb|left|200px|Pande u provinciji [[Sichuan|Sečuan]] Džinovske pande su ugrožene vrste, a prete im kontinuiran gubitak staništa i niska stopa razmnožavanja.
Pande su bile meta lokalnih lovokradica još od antičkih vremena, a stranci su ih lovili otkada su uvedene na Zapad. Sa početkom od 1930-tih godina, stranci ih nisu mogli loviti u Kini zbog Drugog Kinesko-japanskog rata i Kineskog Građanskog rata, ali su pande ostale laka meta lokalnom stanovništvu. Tokom 1960-tih i 1970-tih godina, za vreme Kineske kulturne revolucije, sva istraživanja i naučan rad vezani za pande je prekinut.
Zbog zagađivanja i uništavanja njihovog životnog staništa, zajedno sa segregacijom, populacija džinovskih pandi je bila ozbiljno ugrožena. Zakoni sprovedeni u 1990-tim godinama su dali nadu za njihov opstanak. Iako su i dalje ugožene životinje, veruje se da napori radi očuvanja vrste funkcionišu. Od 2006. godine postoje 40 rezervata za džinovske pande u Kini, u poređenju sa samo 13 od pre dve decenije.
Džinovska panda je jedna od najpoznatijih i najomiljenijih zaštićenih vrsta.
Tibetski mit
Jedna tibetska legenda je pokušala da objasni kako su pande dobile svoje jedinsvene boje. Nekada davno, pande su živele u visokim planinama Tibeta. Njihovo krzno je bilo snežno bele boje. Bili su prijatelji sa mladom pastiricom koja im je čuvala krdo u planinama u blizini sela. Jednoga dana majka panda i njeno mladunče su se igrali sa pastiricom, kada je iznenada, mladunče napao jak i gladan leopard. Ona je uspela da zaštiti mladunče, sklanjajući ga, ali je nju leopard ubrzo ubio. Ostale pande su bile toliko tužne da su organizovale službu za pastiricu, takođe želeći da nikada ne zaborave njenu žrtvu za mladunče pande. Lokalni običaj u planini je bio da se prekriju ruke i noge pepelom u znak sećanja na nastradalu. Pande su bile veoma tužne i gorko su plakale. Obrisale su oči šapama i prekrile uši ne bi li blokirale zvuk plača. Počele su se međusobno grliti ne bi li se tako utešile i dok su to činile pepeo je zacrnio delove krzna preko kojih su prelazile njihove šape do su se grlile. Pande namerno nisu htele da speru crne šare u znak sećanja na devojku koja je poginula.
Lower Santan Village, Arizona
Lower Santan Village je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Arizona. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 374 stanovnika.
Jakša Kušan (novinar)
Jakša Kušan (Zagreb, 23. travnja 1931. – Zagreb, 29. srpnja 2019.) bio je hrvatski novinar, publicist i nakladnik.
Životopis
Jakša Kušan rodio se 1931. godine u Zagrebu. U Zagrebu je završio klasičnu gimnaziju. Pravo je studirao u Zagrebu i Beogradu, a međunarodne odnose na Londonskoj školi ekonomije i političkih znanosti.
Krajem 1990. godine vratio se u Hrvatsku i zajedno s uredništvom pripremao izdavanje Nove Hrvatske ali zbog financijskih prilika nisu uspjeli. Poslije su, uz pomoć Matice hrvatske, pokušali izdavati list Hrvatski tjednik ali je nakon dva broja, izašlih za Božić i Novu godinu 1991./92., list zauvijek obustavljen.
Godine 2000. objavio je knjigu Bitka za Novu Hrvatsku. Bio je i predsjednikom Hrvatske matice iseljenika.
Umro je u Zagrebu 2019. godine, nakon duge i teške bolesti.
Algor mortis
Algor mortis (Algor mortis) (latinski: algor—hladnoća; mortis—smrt) ili mrtvačko hlađenje je smanjivanje telesne temperature nakon smrti. Ovo je načelno konstantno opadanje temperature tela dok se ona ne spusti na temperaturu okoline, mada spoljni faktori mogu da imaju značajan uticaj.
Merenje rektalne temperature može da da određeni uvid u vreme smrti. Mada toplotna provodnost koja dovodi do hlađenja tela sledi krivu eksponencijalnog opadanja, mrtvačko hlađenje se može aproksimirati linearnim procesom: između 1 i 1,5° farenhajta po satu dok se ne dostigne temperatura okoline.
Glajsterova jednačina na primer (98.4° F − rektalna temperatura) / 1.5, daje broj sati koji je protekao nakon smrti.
Kad nastupi raspadanje, unutrašnja telesna temperatura ponovo raste.
Antipapa
Antipapa (lat.), ili protupapa, osoba koja tvrdi da je papa kao suparnik već postojećem papi i koji u tome ima relevantnog uspjeha (od 14. stoljeća često uz podršku određenog broja kardinala). Od početka Crkve bilo ih je mnogo, a na prelasku iz 14. u 15. stoljeće došlo je do zapadne šizme odnosno do velikog raskola u Crkvi koji je završio 1418. izborom pape Martina V.
Prvi poznati protupapa bio je Hipolit Rimski koji je izabran nasuprot papi Kalistu I. od strane rimskih nezadovoljnika u 3. stoljeću. Život je završio pomiren s Katoličkom crkvom, u izgnanstvu, u rudnicima Sardinije, za vrijeme rimskih progona kršćana. Zajedno s njime život je okončao i Kalistov nasljednik papa Poncijan.
Krajem 14. i početkom 15. stoljeća pojavio se čitav niz suprotstavljenih papa, od kojih su onda slijedile različite nasljedne linije. Jednu je od njih Katolička crkva priznavala službenom, dok su ostale mogle izabirati samo protupape. Znalo se dogoditi da istovremeno budu dvojica ili trojica papa, od kojih je svaki tvrdio da je pravi papa, te izopćavao ostale.
U tom su se razdoblju razvile dvije linije papa i protupapa: rimska i avinjonska, prema gradovima u kojima su oni stolovali. Njihov utjecaj uglavnom je ovisio o moći svjetovnih vladara koji su ih podržavali. Kasnije je pridodana i pizanska linija protupapa.
Takvo okruženje dovelo je do gubitka autoriteta institucije pape i protupapinskog raspoloženja, što je u konačnici bio i jedan od razloga za pojavu Protestantizma, odnosno reformacije u 16. stoljeću.
Izraz "antipapa" se nakon toga prilično rijetko koristi, uglavnom za tzv. alternativne pape izabrane od strane vjerskih zajednica čiji su se članovi odmetnuli od Rimokatoličke crkve. S obzirom da u pravilu imaju malen broj sljedbenika, rijetko ili nikada se ne navode u istim popisima sa "pravim" antipapama u historijskom smislu.
Luthersville, Georgia
Lutersvil (Džordžija) je grad u američkoj saveznoj državi Džordžija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 874 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 874 stanovnika, što je 91 (11,6%) stanovnika više nego 2000. godine.
Pizzuti, Frosinone
Pizzuti je naselje u Italiji u provinciji Frosinone, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 101 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 165 m.
Osorkon IV
Osorkon IV je bio vladar Donjeg Egipta koji je vladao u drugoj polovici 8. vijeka pne. te ga neki egiptolozi smatraju posljednjim vladarem Dvadeset druge dinastije Egipta. Ne zna se tko su mu bili roditelji, ali se zna da je vladao Tanisom, pa se tako smatra jednim od nasljednika Shoshenqa V u Donjem Egiptu, ili barem jednim od vladara malih država koje su nastale padom 22. dinastije.
Osorkonova vladavina nikada nije priznata u Memfisu gdje dokumenti navode kao vladara Bakenranefa iz Dvadeset četvrte dinastije. U njegovo doba su različitim dijelovima Egipta istovremeno vladale četiri dinastije - XXII, XXIII, XXIV i XXV. Ovu posljednju je u Gornjem Egiptu osnovao kušitski kralj Piankhi, pa je Osorkon IV ostao vladati jedino u istočnom dijelu Delte Nila.
Historičari vjeruju da je upravo Osorkona posljednji izraelski kralj Hosea preko glasnika molio za pomoć protiv Asirije. Osorkon nije poslao nikakvu pomoć ni trupe, a nešto kasnije je izraelska prijestolnica Samarija osvojena od asirskog kralja Šalmanasara V godine 722. pne. nakon čega su njeni stanovnici deportirani u Asiriju. Kako bi izbjegao sukob s Asircima, Osorkon je nešto kasnije poslao poklone i konje asirskom kralju Sargonu II koji je na vlast došao nakon pada Samarije. Osorkonova je taktika uspjela, jer Sargon nije poduzeo pohod na Egipat.
Jia Chong
Jia Chong (217–282), stilsko ime Gonghe (公闔), formalno Vojvoda Wu od Lua (魯武公), bio je kineski velikodostojnik na dvoru države Cao Wei, a potom dinastije Jin. Služio je kao savjetnik Cao Wei regentima Sima Shiju i Sima Zhaou, pomogavši im da učvrste svoju vlast, a potom i Sima Zhaovom sinu Sima Yanu koji se 265. proglasio carem osnovavši dinastiju Jin. Godine 279. se žestoko protivio pohodu na državu Istočni Wu koji je na kraju završio predajom te države i ponovnim ujedinjenjem Kine. Smatrajući se osramoćenim, Jia Chong je ponudio ostavku, ali je ona odbijena zbog prethodnih zasluga.
Simptomi prestanka uzimanja benzodiapina
Simptomi prestanka uzimanja benzodiapina su skup posledica koji se javljaju nakon što osoba, koja je koristila benzodiapine, razvije fizičku zavisnost, a zatim prestane da ih uzima ili naglo smanji dozu. Ovo je najčešće popraćeno ozbiljnim smetnjama u spavanju, razdražljivošću, povećanom tenzijom i anksioznošću, napadima panike, a javlja se i podrhtavanje ruku, znojenje, poteškoće u koncentrisanju, konfuzije, problemi sa pamćenjem, povraćanje i nadimanje, glavobolja, bolovi u mišićima, a moguće su halucinacije, psihoze i suicid. Takođe, ovi simptomi su značajni u načinu na koji rastu i opadaju, varirajući u jačini iz dana u dan ili iz nedelje u nedelju umesto da ravnomerno tokom vremena opadaju.
To je potencijalno ozbiljno stanje, kompleksno je i često vremenski dugo. Svaki dugoročni korisnik benzodiapina ne mora da oseti posledice nakon prestanka, ali će to po dosadašnjim istraživanjima obično imati oko 50% korisnika. Dugoročnim korisnicima smatraju se svi oni koji su benzodiapine koristili duže od 1-3 meseca.
Ivan V (papa)
Ivan V. je bio papa od 12. srpnja 685. do 2. kolovoza 686. godine.
Po nacionalnosti je bio Asirac, rodom iz Antiohije. Kao papski izaslanik je sudjelovao na Trećem carigradskom saboru 680 - 681. Njegov prethodnik Benedikt II je od bizantskog cara Konstantina IV isposlovao da se pape mogu birati bez carskog pristanka, i Ivan V je bio prvi papa koji je iskoristio tu mogućnost. Zauzvrat je rimska Crkva imala vrlo dobre odnose sa carem, te se to nastavilo i pod Ivanom koji je vodio korespondenciju s novim bizantskim carom Justinijanom II.
Simptomi prestanka uzimanja benzodiapina
Posledice prestanka uzimanja barbiturata, benzodiapina ili alkohola u nekim slučajevima mogu biti opasnije nego prestanak uzimanja opijata – što je detaljno objašnjeno u Ashton Manual-u uzimajući u obzir dvanaestogodišnje kliničko ispitivanje.
Znaci i simptomi
Početak javljanja simptoma može se desiti nakon nekoliko dana ili nedelja od prestanka uzimanja, u zavisnosti od toga da li se radilo o benzodiapinima sa relativno kratkim poluživotom (alprazolam, bromazepam itd.) ili dugim poluživotom (diazepam, nordazepam itd.). Benzodiapini sa dugim poluživotom imaju dugotrajno dejstvo (do 200h, tj. preko 7 dana).
Prevencija
Prema savetima British National Formulary medicinskog priručnika, najbolji način prestanka uzimanja benzodiapina je postepeno, kroz duži vremenski period. Za odvikavanje savetuje se uzimanje benzodiapina sa dugim poluživotom kao što su diazepam ili hlordiazepoksid kako bi se umanjila mogućnost javljanja tzv. rebound efekta.
Ivan V (papa)
Ivan V je sahranjen u Staroj bazilici sv. Petra. Truplo su mu oskrnavili Arapi prilikom pustošenja Rima godine 846.
Cerratina, Pescara
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1297 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 108 m.
Španija
Španija ili Španjolska (špan. España [ esˈpaɲa ] ; službeno Kraljevina Španija ili Kraljevina Španjolska, špan. Reino de España), država u jugozapadnoj Evropi, na Pirenejskom poluotoku, između Biskajskog zaljeva na sjeveru, Francuske (duljina granice 623 km) i Andore (64 km) na sjeveroistoku, Sredozemnog mora na istoku i jugu, Gibraltara (1,2 km) na jugu, Portugala (1214 km) i Atlantskog oceana na zapadu; obuhvaća 504 782 km2.
Dio španjolskog teritorija jesu i dva arhipelaga, smješteni u Sredozemnom moru (Balearski otoci) i Atlantskom oceanu (Kanarski otoci), sjevernoafrički primorski gradovi Ceuta i Melilla, koji su pod španjolskom upravom te enklava Llivia u francuskim Pirenejima. Sjevernoafrički teritoriji pod španjolskom upravom graniče s Maroko. Ukupna dužina španjolske kopnene granice je 1918 km. Od 1986. godine članica je Europske Unije.
Moderna Španija nastaje postepeno kroz vekove spajanjem različitih malenih krišćanskih pirinejskih kraljevstava tijekom njihovih borbi s Arapima. Do završnog ujedinjenja dolazi u 15 veku nakon čega je osvojeno posljednjo arapsko kraljevstvo Granada nakon čega u sljedećem veku Španija postaje daljnjom ekspanzijom prvo svetsko carstvo koje potiče iz Evrope. Današnja nuspojava ove ekspanzije je da za 600 miliona ljudi Španjolski jezik je rodni to jest prvi jezik što ga čini drugim najvećim jezikom na svetu.
Glavni grad Kraljevine Španije je Madrid. Grad sa 3.155.359 stanovnika (Madridska županija 5,964,143) smješten je u središtu Pirenejskog poluotoka. Drugi veći gradovi su Barcelona, Valencia, Sevilla, Zaragoza i Malaga.
Geografija
Smještena na jugozapadu Europe, Španija zauzima veći dio Pirenejskog poluotoka. Dio su njenog teritorija i dva arhipelaga, smješteni u Sredozemnom moru (Balearski otoci) i Atlantskom oceanu (Kanarski otoci), sjevernoafrički primorski gradovi Ceuta i Melilla, koji su pod španjolskom upravom te enklava Llivia u francuskim Pirenejima.
Položaj
Španjolska se nalazi u umjerenoj zoni, između 43°47'24" i 36°00'40" severne geografske širine, i između 7°00'29" istočne i 5°36'40" zapadne geografske dužine.
Reljef
Veći dio pirenejskog područja čini po postanku stara visoravan Meseta (građena od pretkambrijskog i paleozojskog kristaličnog kamenja i starih kamenaca), koju Kastiljsko gorje dijeli na sjevernu i južnu Kastiliju. Sjeverno i južno od Mesete prostiru se planinski lanci: Kantabrijsko gorje i Pireneji (Pico de Aneto, 3404 m) na sjeveru, a Betijski Kordiljeri ili Andaluzijsko gorje na jugu. Andaluzijsko gorje sastoji se od nekoliko masiva, koji se pružaju paralelno s obalom Sredozemnog mora; središnji dio čini Sierra Nevada s najvišim vrhom Španjolske (Mulhacu, 3481 m). Između južnog ruba Mesete odnosno Sierra Morene i Andaluzijskog gorja nalazi se velika Andaluzijska tektonska depresija uz rijeku Guadalquivir. Na sjeveroistočnom rubu Mesete pruža se Ibersko gorje, građeno od krednih i jurskih naslaga, a između Iberskog gorja, Pirineja i Kantabrijskog gorja depresija rijeke Ebro (Aragonska dolina). S visoravni Mesete izdižu se planinski masivi Sierra de Gata, Sierra de Gredos i Sierra de Guadarrama, koji su nastali rasjedanjem u tercijaru. Obala je uglavnom strma i nerazvedena. Dobro je razvedena samo obala Galicije i sjeverozapadne Španjolske sa mnoštvom zaljeva karakterističnih oblika.
Klima
Španjolska se nalazi u umjerenom pojasu, njen neujednačen reljef utječe na veliku klimatsku raznolikost. Često se za klimu Španjolske kaže da je sredozemna (mediteranska). Međutim, to je samo donekle točno jer samo priobalno područje istoka, jugoistoka i juga Španjolske ima sredozemnu klimu. Po geografskoj širini najveći dio Španjolske bi trebao imati sredozemnu klimu, ali neke druge prirodne karakteristike stvaraju drugačije uvjete. Na izmjene klime primarno utječe visoki reljef, odnosno viša nadmorska visina, pa dolazi i do vertikalne klimatske slojevitosti. Uz to, planine se uglavnom izdižu uz rub države, odnosno poluotoka, pa su značajna prepreka širenju klimatskih uticaja sa okolnih prostora. Zbog toga središnji deo Španjolske - visoravan Meseta, ima znatno drugačiju klimu od one koja bi odgovarala geografskoj širini tog prostora, odnosno u značajnoj mjeri je kontinentalna. Na istoku i jugu Španjolske gdje prevladava sredozemna klima (često se navodi i kao suptropska) srednje mjesečne temperature tijekom godine kreću se od 13 °C do 25 °C, a prosječno padne od 350 – 500 mm padalina. Za ovo područje karakteristično je dugo, toplo, suho i sunčano ljeto, kada maksimalne temperature dostignu i 48 °C. Sredozemna obala Španjolske ima najveći broj sunčanih sati u Europi. Na svim obalama zime su ugodne, a na jugu i tople. Sjeverozapad Španjolske, odnosno atlantska obala, koja izlazi i na Biskajski zaljev, ima sviježiju klimu, pa se temperature kreću od 8-20 °C. Sa Biskajskog zaljeva prema poluotoku kreću se vlažne mase, te na planinskim padinama padne najviše padalina, odnosno na ovom prostoru 900–2000 mm. Zbog blage oceanske klime i dosta padalina, čitavo područje je pod relativno bujnom i zelenom vegetacijom, pa se ova regija često naziva i Zelena obala (Costa Verde). Unutrašnju Španjolsku, sa kontinentalnom klimom karakterizira srednje mjesečne temperature od 3-23 °C, mada tokom zime temperature često budu ispod ništice. U ovoj regiji prosječno godišnje padne ispod 500mm padalina, a na nekim sektorima i ispod 300. Istočni obod ove regije poprima neke karakteristike mediteranske klime, dok se sjeverozapadni rub približava oceanskoj.
Hidrografija
thumb|300px|Taho|right Može se reći da osnovu hidrografske mreže Španjolske čini pet rijeka:
Rijeke na sjeverozapadu Španjoske imaju više vode, kraći tok, relativno veliki pad, a njihova estuarska ili rijaska ušća pogoduju razvoju vodenog prometa. Rijeke koje se spuštaju sa visokih planina (Pirineja, Betijskih kordiljera, Kasteljanskog gorja i dr.) imaju velike padove i značajan hidroenergetski potencijal. U vapnenjačkim terenima rijeke su najčešće formirale kanjone, a tu su i vodopadi i brzaci.
Pitka voda
Većinu pitke vode dobivaju iz akumulacijskih jezera. Najveći dio rijeka zauzdan je za vrijeme vladavine Francisca Franca koja je jedna od rijetkih stvari po kojoj je pamčen po dobru u kolektivnoj memoriji španjolskog naroda. Dobrobiti od umjetnih jezera su nesagledive za zemlju poput Španjolske, koja se uslijed klimatskih promjena pretvara u pustinjsku zemlju. Osim pitke vode tu je i korist od dobivanja električne energije, turizma, stvaranja novih ekoloških sistema itd.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. 40.847.530 stanovnika s prosječnom gustoćom naseljenosti od 81 stanovnik/km2.
Buran povijesni razvoj utjecao je na karakteristike i raznolikost stanovništva. Španjolci čine oko 73% ukupne populacije, Katalonci 16,5%, Galjegi (Galicija) 8%, Baski 2,3%, ostali 0,2%. Španjolska je jedna od najizrazitijih katoličkih zemalja pa je logično što je 97% stanovništva katoličke vjere, dok je 0,4% protestanata i 2,6% ostalih. I Španjolska se sve brže urbanizir, pa danas oko 80% stanovništva živi u gradovima. U starosnoj dobi 0-19 godina je 33% populacije, u dobi 20-59 godina je 50%, a starijih od 60 godina ima 17%. Očigledno je i da španjolska populacija postaje sve starija, a na to utječe i niski prirodni prirast, koji iznosi svega 1 promil (stopa nataliteta je 10 promila, a mortaliteta 9 promila).
Historija
Španija je bila naseljena već u paleolitiku, o čemu svjedoči bogata likovna umjetnost (spilje Altamira, Castillo, Pindal) te drugi arheološki ostaci. U kasnijem razdoblju Pirinejski poluotok naseljavaju Iberi.
thumb|right|350px|Rimski most u [[Córdoba|Córdobi]]
Kratkotrajno između prvog i drugog Punskog rata (između Rimljana i Kartažana), Kartažana osvajaju gotovo cijelu Špansku obalu i osnivaju svoje kolonije, među kojima su najvažnije bile na Ibizi i u Cartageni. Porazivši Kartagu u Drugom punskom ratu (201. pr. ne.), Rimljani započinju postupno osvajanje poluotoka, zauzevši u idućih 200-tinjak godina čitav teritorij Pirinejskog poluotoka. U prvim fazama rimske vlasti domaće je stanovništvo dizalo više ustanaka protiv osvajača. Nakon smrti jednog od vođi ustanka, Viriata (139. godine pr. ne.), pobjede su bile sve rjeđe te je slabio otpor protiv Rimljana, a do konačnog sloma dolazi u vrijeme cara Augusta. Rimska vladavina Poluotokom kulminirala je uspostavom potpune civilne rimske vlasti i osnivanjem provincije Hispanije. Pod rimskom vlašću Španija je ostala sve do V. veka. Stanovnici Hispanije prihvatili su rimsku kulturu, jezik i zakone, ali je i njihova važnost Carstvu bila velika tako da su dali nekoliko careva. thumb|230px|Karlo V. je bio prvi kralj ujedinjene Španije Početkom 5. veka provalili su na prostor današnje Španjolske germanska plemena Alani, Svevi i Vandali. Ta su plemena došla iz današnje Nemačke, prošli kroz današnju Francusku i prodrli na Pirenejski poluotok. Alani su osvojili pokrajinu Luzitaniju, Svevi pokrajinu Galiciju, a Vandali pokrajinu Andaluziju. Tijekom rimskog protunapada (411-420) oni su bili katastrofalno poraženi tako da Vandali napuštaju Pirineje i bježi u mnogo sigurniju i lakše obranjivu Afriku, gdje su osnovali vandalsku državu koja se održala do sredine šestog veka (srušio ju je g. 534. bizantski vojskovođa Belizar).
Jermenski kalendar
Jermenski kalendar ili Armenski kalendar je tradicionalni kalendar Jermenije. To je solarni kalendar, koji kao i egipatski kalendar ne poznaje prestupnu godinu; svaka godina ima 365 dana. Zbog toga se odnos sa gregorijanskim kalendarom lagano pomera tokom vremena. Po nekim navodima, prvi mesec godine, Nawasardi, odgovara početku proleća na severnoj hemisferi, ali to je važilo samo tokom 9. do 12. veka.
Španija
Historija
Više 150 godina nakon što su Vandali otišli u Afriku, uništili su zapadni Goti u Španjolskoj i svevsku državu g. 585. te su zagospodarili cijelim poluotokom. Država zapadnih Gota održala se u Španjolskoj do g. 711. Te su godine Arapi zauzeli Pirinejski poluotok i srušili državu zapadnih Gota. Zapadni su Goti oko g. 600. prigrlili katoličku vjeru pa su se sa svojim podanicima starosjediocima stopili u jedan narod — španjolski.
Jermenski kalendar
Godina se sastoji od 12 meseci od po 30 dana, plus pet dodatnih dana (tzv. epagomenalnih) koji ne pripadaju nijednom mesecu. Dani u mesecu su uglavnom imenovani umesto numerisani.
Španija
Historija
Godine 1469. oženio se aragonski kralj Ferdinand nasljednicom kastiljske kraljevske krune Izabelom, te su se tako ujedinile države Aragon i Kastilija u ujedinjenu kraljevinu Španiju. Ferdinand i Izabela poveli su borbu protiv Arapa (Maura) i poslije desetgodišnjeg rata zauzeli su sve njihove zemlje. Godine 1492. osvojili su i arapski glavni grad Granadu. Arapi su zatim posve napustiti Španjolsku, koja je napredovala te postala jedna od najmoćnijih europskih država.
Upravo na kraju srednjega vijeka stvorena je spajanjem Kastilje i Aragonije španjolska narodna država. Otkrićem novih zemalja u Americi Španjolska je za kralja Ferdinanda Katoličkog i kraljice Izabele udarila temelje svojoj moći, veličini i kolonijalnom gospodstvu.
Jermenski kalendar
Godine se u jermenskom alfabetu navode slovima ԹՎ  t’v , pisarskom skraćenicom (sigla) za t’vin ("u godini"), praćenim sa jednim do četiri slova jermenskog alfabeta, od kojih svako predstavlja neki jermenski broj. Npr. "u godini 1455. [2006.]" bi se pisalo ԹՎ ՌՆԾԵ.
Španija
Historija
mini|Crteži u [[Altamira|pećini Altamira, u Kantabriji.]]
Jermenski kalendar
Meseci
Jermenski nazivi meseci pokazuju uticaj Zoroastričkog kalendara te, kako primećuje Antoine Meillet, dva slučaja kartvelijskog uticaja. Postoje različiti sistemi za transliteraciju imena; dole dati oblici potiču iz Calendrical Calculations: The Millennium Edition (Dershowitz i Reingold).
Španija
Preistorija i predromanski narodi
mini|Keltski kastro u A Gvardi u Galiciji.
Na osnovu arheološkog nalazišta Atapuerka može se zaključiti da je Iberijsko poluostrvo bilo nastanjeno hominidima pre 1,2 miliona godina. LJudi su na Iberijsko poluostrvo došli sa severa pre 35.000 godina. Najpoznatiji artefakti o ovim preistorijskim ljudskim naseobinama su čuveni crteži u pećini Altamira u Kantabriji, na severu poluostrva, koje su načinili Kromanjonci između 35.600 i 13.500 godine pre nove ere. Na osnovu arheoloških i genetskih istraživanja dolazi se do zaključka da je Iberijsko poluostrvo poslužilo kao utočište stanovnicima severne Evrope tokom poslednjeg ledenog doba.
Jermenski kalendar
Dani u mesecu
Jermenski kalendar imenuje dane u mesecu, umesto da ih numeriše, što je osobitost koja postoji i u avestanskim kalendarima. Zoroastrijski uticaj je očigledan u bar pet imena. Imena dana su:
Španija
Rimsko carstvo i Gotsko kraljevstvo
mini|Rimski teatar u Meridi
Tokom Drugog punskog rata, između 210. i 205. pre nove ere, Rim je osvojio kartaginjanske kolonije na Sredozemlju. Rimljanima je bilo potrebno skoro dva veka za potpuno osvajanje Iberijskog poluostrva, da bi njime vladali više od šest vekova. Keltsko i iberijsko stanovništvo postepeno je romanizovano (latinizovano). Lokalne vođe su postale deo rimske aristokratije a Hispanija je postala žitnica Rimskog carstva, izvoznik zlata, vune, maslinovog ulja, i vina. Poljoprivredna proizvodnja je povećana sa izgradnjom sistema za navodnjavanje, od kojih su neki još uvek u upotrebi. Carevi Hadrijan, Trajan, Teodosije I, i filozof Seneka su rođeni u Hispaniji. Hrišćanstvo je na ovo podneblje stiglo u prvom veku a raširilo se u gradovima tokom drugog veka. Većina današnjih jezika u Španiji i zakonodavstvo vode poreklo iz ovog perioda. mini|[[Toledo, glavni grad Vizigotskog kraljevstva.]]
Jermenski kalendar
Dani u mesecu
Pre pozajmljivanja egipatskog kalendara (preko Persije), stari Jermeni su imali lunarni kalendar zasnovan na lunacijama od 28 dana.
Španija
Rimsko carstvo i Gotsko kraljevstvo
Slabljenje vladavine Zapadnog rimskog carstva u Hispaniji je počelo 409, kada su germanska plemena Svevi i Vandali, zajedno sa Sarmatskim Alanima prešli Rajnu i opustošili Galiju, da bi ih Vizigoti iste godine doveli u Iberiju. Svevi su osnovali kraljevstvo na području današnje Galicije i severne Portugalije. Raspadom Zapadnog rimskog carstva nestalo je postojeće društveno uređenje, mada su novoformirane države zadržale mnoge institucije i zakone potonjeg carstva, uključujući hrišćanstvo.
Hazdinzi, saveznici Alana, takođe su osnovali kraljevstvo u Galiciji, zauzevši uglavnom isto područje ali su svoju vlast proširili južno do reke Duero. Vandalsko pleme Silinzi je zauzelo područje nazvano Vandaluzija, današnja Andaluzija. Vizantinci su na jugu Iberijskog poluostrva osnovali enklavu Spaniju, s ciljem obnove Rimskog carstva na ovom području. Međutim, Hispanija je na kraju ujedinjena tokom vladavine Vizigota.
Srednji vek
mini|Unutrašnjost [[Velika džamija u Kordovi|Velike džamije u Kordovi.]] Početkom osmog veka Omejadski kalifat se proširio na Iberijskom poluostrvu. Mavri iz severne Afrike su zauzeli skoro celo poluostrvo, izuzev male planinske oblasti na severozapadu.
Pod šerijatskih zakonima hrišćani i Jevreji su imali podređeni status. Ovakav položaj je hrišćanima i Jevrejima branio ispovedanje religije, takođe njihova prava su u svakom pogledu bila manja u odnosu na muslimane.
Preobraćenje u islam dobilo je velike razmere. Veruje se da su krajem 10. veka muladi (muslimani poreklom sa Iberijskog poluostrva) činili većinu stanovništva Al-Andaluza.
Muslimansku zajednicu na poluostrvu karakterisala je šarolikost i socijalna napetost. Vremenom je došlo do sukoba između Berbera iz severne Afrike, najzaslužnijih za osvajanje ove teritorije, sa arapskim vođama sa Bliskog istoka. Pored njih tu je bila i brojna mavarska populacija, koja je živela uglavnom u dolini reke Gvadalkivir, u priobalju Valensije, dolini reke Ebro i u planinskim oblastima Granade. mini|Smrt Rolanda u bici kod Ronsevo Pasa
Kordova, glavni grad kalifata, bio je najveći, najbogatiji i najprefinjeniji grad u zapadnoj Evropi. U Sredozemlju je cvetala trgovinska i kulturna razmena a muslimani su ovo područje oplemenili svojim poznavanjem nauke. Muslimanski i jevrejski naučnici su dali značajan doprinos oživljavanju i širenju grčke kulture u zapadnoj Evropi. Dva značajna filozofa toga doba bili su Ibn Rušd i Mojsije Majmonid. Romanizovani stanovnici Iberijskog poluostrva su zajedno sa muslimanima i Jevrejima doprineli stvaranju autentične kulture na ovom području. Van gradova, gde je živela većina ljudi, vlasništvo nad zemljom nije menjano još od rimskog doba, s obzirom da su muslimanski vlastodršci veoma retko oduzimali zemljište. Takođe, donete su i nove kulture i tehnike obrade zemlje što je doprinelo razvoju poljoprivrede.
Tokom jedanaestog veka dolazi do podela među muslimanima, što je malim hrišćanskim državama omogućilo da znatno prošire svoje teritorije. Vladari dinastija Almoravida i Almohada iz severne Afrike su uspostavili jedinstvo među muslimanima. Ova ponovno ujedinjena islamska država je tokom narednih sto godina beležila napredak i u izvesnoj meri povratila teritorije koje su joj hrišćani zauzeli.
mini|upright|[[Petronilja od Aragona i Ramon Berenger IV, grof od Barselone]]
Nedugo pošto su Mavri zauzeli Iberijsko poluostrvo, kod Španaca i Portugalaca nastaje pokret za njegovo oslobađanje pod imenom Rekonkista. Za početak Rekonkiste uzima se bitka kod Kovadonge iz 722. godine. Nakon pobede hrišćanske vojske nad muslimanskim snagama stvorena je hrišćanska Kraljevina Asturija na severozapadu poluostrva. Nedugo zatim, 739. godine, muslimani su proterani iz Galicije koja je priključena Kraljevini Asturiji.
Muslimanska vojska je takođe pokušala prodor preko Pirineja ali je poražena u bici kod Poatjea u Franačkoj. Docnije su franačke snage uspostavile tzv. hrišćanske okruge na južnoj strani Pirineja. Ove oblasti su kasnije prerasle u kraljevstva Navara, Aragon, i Katalonija. Tokom narednih nekoliko vekova granica između oblasti pod vlašću muslimana i hrišćana protezala se dolinama reka Ebro i Duero.
Raspadom Al-Andaluza, na međusobno zavađena taifska kraljevstva, stekli su se uslovi da hrišćanska kraljevstva ostvare prevlast na Iberijskom poluostrvu. Zauzimanje strateški važnog grada Toleda 1085. godine predstavljalo je pokazatelj velike promene ravnoteže snaga u korist hrišćanskih kraljevstava. Velika mavarska uporišta pala su pod vlast hrišćana u 13. veku – Kordova 1236. a Sevilja 1248. godine – dok je samo enklava Granada ostala u muslimanskim rukama kao vazalna država.
mini|[[El Sid, kastiljanski heroj Rekonkiste.]]
Kraljevi su, ugledavši se na zakone i institucije starog Rima, želeli veću vlast, boreći se protiv plemstva. Marinidi su u 13. i 14. veku napali Iberijsko poluostrvo iz severne Afrike, i uspostavili su nekoliko enklava duž južne obale. Međutim, nisu uspeli da obnove vlast nad poluostrvom i ubrzo su isterani. Takođe, tokom 13. veka, kraljevina Aragon, smeštena na severoistoku današnje Španije, proširila je svoje teritorije na ostrva u Mediteranu, do Sicilije i Atine. Tih godina su osnovani Univerzitet u Palensiji (1212/1263) i Univerzitet u Salamanki (1218/1254). Crna smrt je tokom 1348. i 1349. razorila Španiju.
Brakom između Izabele I od Kastilje i Ferdinanda II Aragonskog 1469. dolazi do ujedinjenja hrišćanskih kraljevstava Kastilja i Aragon. Kanarska ostrva su osvojena 1478. a 1492. združene snage Kastilje i Aragona zauzele su Emirat Granada, čime je okončana vladavina muslimana na Iberijskom poluostrvu, koja je trajalo 781 godinu.
Godine 1478. započela je španska inkvizicija tokom koje su Sefardi bili primorani da pređu u katoličanstvo ili da budu proterani sa španskih teritorija. Sporazumom u Granadi garantovana su prava muslimana, mada su poštovana samo delimično. Muslimani su u potpunosti proterani sa Iberijskog poluostrva početkom 17. veka, nakon ustanka u Alpahurasu.
Imperijalna Španija
Osnova za nastanak savremene Španije i Španske imperije predstavljalo je ujedinjenje kruna Aragona i Kastilje sklapanjem braka između njihovih suverena. Međutim, svako od kraljevstava unutar Španije zadržalo je atribute državnosti u društvenom, političkom, zakonodavnom pogledu, kao i u oblasti jezika i monetarne politike. Izabela i Ferdinand su učvrstili svoju moć na račun lokalnog plemstva, a reč Espanja, čiji je koren drevno ime Hispanija , počela je da se koristi kao zajednički naziv za dva kraljevstva. Pored velikih političkih, zakonskih, verskih i vojnih reformi Španija se nametnula kao prva svetska sila.
mini|levo|[[Kristifor Kolumbo se sreće sa Katoličkim kraljevima u Alhambri.]]
Godina 1492. takođe je označila odlazak Kristifora Kolumba u Novi svet na putovanje koje je finansirala kraljica Izabela. Kolumbo je tokom prvog putovanja prešao Atlantik i stigao do Karipskih ostrva, čime je počelo evropsko istraživanje i osvajanje Amerike, iako je on bio ubeđen da je stigao do Orijenta. Kolonizaciju američkog kontinenta započeli su konkistadori poput Ernana Kortesa i Fransiska Pizara.
mini|[[Casa de Contratación, Sevilja.]]
Španija je bila vodeća evropska sila tokom 16. i većine 17. veka. Ovaj status je ojačala trgovinom i bogatstvom stečenim iz kolonija, takođe, postala je i vodeća pomorska sila sveta. Vrhunac je dostigla tokom vladavina prve dvojice Španskih Habzburga – Karla V (1516-1556) i Filipa II (1556-1598). Tokom ovog razdoblja Španija se suočila sa Italijanskim ratovima, Ustankom komunerosa, Holandskom revolucijom, Pobunom Moriska, sukobima sa Osmanlijama, Anglo-španskim ratom i ratovima sa Francuskom.
mini|levo|[[Crkva svetog Pavla i Univerzitet Svetog Grgura. U Valjadolidskoj debati prvi put se raspravljalo o ljudskim pravima.]]
Zaposedanjem teritorija u Novom svetu, kao i zahvaljujući brakovima između vladajućih dinastija ili nasleđivanjem, Španska imperija se znatno proširila. Obuhvatala je ogromna prostranstva na američkom kontinentu, ostrva u azijsko-pacifičkom regionu, delove Italije, gradove i severnoj Africi, kao i delove današnje Francuske, Nemačke, Belgije, Luksemburga, i Holandije. Početkom 16. veka, kada je Magelanova ekspedicija prva oplovila svet, Španija je postala prva imperija u kojoj sunce nije zalazilo. Ovo je bilo Doba velikih otkrića, a odvažne ekspedicije su putem kopna ili mora pronašle nove trgovačke puteve. Takođe, tada Evropljani započinju osvajanja i kolonizaciju novih teritorija. Španski istraživači su u maticu donosili plemenite metale, začine, luksuzna dobra, i dotada nepoznate biljke, što je značajno doprinelo da Evropljani promene svoje viđenje sveta. Kulturni procvat tokom ovog razdoblja danas se smatra Zlatnim vekom Španije. Širenje imperije dovelo je do ogromnih promena na američkom kontinentu koje su se najviše ispoljile slomom tamošnjih društava i uništavanjem domorodačkog stanovništva. Pod uticajem humanizma, kontrareformacije i novih geografskih otkrića i osvajanja nastaje intelektualni pokret poznat kao Salamankanska škola, koji je postavio prve savremene teorije o međunarodnom i ljudskom pravu.
Krajem 16. i tokom prve polovine 17. veka, Španija se sukobila sa brojnim izazovima. Pirati, pod okriljem rastućeg Osmanskog carstva, pljačkajući i odvodeći u roblje stanovništvo u brojnim priobalnim oblastima onemogućavali su nesmetan život. Takođe, time su se ponovo javile pretnje o mogućoj islamskoj invaziji. Tokom ovog razdoblja Španija je često bila u ratu sa Francuskom.
Polovinom 17. veka Španija se pored brojnih ratova suočila i sa kugom koja je usmrtila veliki broj stanovnika Evrope. Španski Habzburzi su zemlju uveli u niz sukoba širom kontinenta zahvaljujući kojima su iscrpljeni njeni prirodni resursi i privreda. Španija je uspela da zadrži najveći deo rasutog Habzburškog carstva, kao i da pomogne snagama Svetog rimskog carstva u borbi sa protestantima, ali je na kraju ipak bila primorana da prizna otcepljenje Portugalije (deo Iberijske unije od 1580. do 1640) i Holandije, i na kraju da doživi ozbiljne poraze od Francuske tokom poslednjih godina Tridesetogodišnjeg rata. mini|levo|Porodica Filipa V (1743). Tokom doba prosvetiteljstva u Španiji je vladala dinastija Burbona.
U drugoj polovini 17. veka, moć Španije počinje da postepeno opada. Bila je prinuđena da preda nekoliko manjih oblasti Francuskoj i Holandiji; međutim, uspela je da očuva i da poveća svoje ogromno prekomorsko carstvo, koje je ostalo netaknuto sve do početka 19. veka.
Gubitak moći na evropskom tlu doživeo je vrhunac tokom sukoba oko španskog prestola prvih godina 18. veka. Rat za špansko nasleđe bio je međunarodni sukob širokih razmera koji je za ishod, između ostalog, imao gubitak španskih poseda širom Evrope i pozicije najjače evropske sile. Tokom ovog rata na španski presto postavljena je dinastija Burbona. Prvu istinski špansku državu je uspostavio prvi burbonski kralj, Filip V, ujedinjavanjem kruna Kastilje i Aragona u jedinstvenu državu, ukidajući brojne privilegije i zakone koje su imali regionalni vladari.
Tokom 18. veka u najvećem delu carstva dolazi do postepenog oporavka i porasta blagostanja. Novi burbonski monarh je primenio francuski sistem modernizacije uprave i privrede. Prosvetiteljske ideje su postajale privlačnije vladajućoj eliti. Međunarodna pozicija Španije popravila se, između ostalog, zahvaljujući vojnoj pomoći koju su slali pobunjenicima u britanskim kolonijama tokom Američkog rata za nezavisnost.
Liberalizam i nacionalna država
mini|Slika [[Treći maj 1808. Fransiska Goje, epizoda iz Španskog rata za nezavisnost.]]
Španija je 1793, kao članica Prve koalicije, ušla u rat protiv Prve francuske republike. U ovom sukobu Španija je poražena usled čega je morala da pristane na Bazelski mirovni sporazum. Sporazumom se odrekla dve trećine ostrva Hispaniola i ustupila ih Francuskoj. Španski premijer Manuel Godoj je 1807. sklopio tajni sporazum sa Napoleonom o savezništvu protiv Britanije i Portugalije. Napoleonu je ovime omogućeno da pod izgovorom napada na Portugaliju okupira i Španiju. Španski kralj je abdicirao u korist Napoleonovog brata, Žozefa Bonapartea.
Na Žozefa Bonapartea je gledano kao na marionetskog vladara i samim tim nije bio prihvaćen među Špancima. Nezadovoljan bonapartističkim režimom narod se 1808. digao na ustanak. Pobune širom zemlje bile su početak Španskog rata za nezavisnost. Napoleon je bio prisiljen da lično interveniše. Porazio je nekoliko španskih armija a jednu britansku armiju je prisilio na povlačenje. Međutim, nastavak borbi španskih armija, gerilaca, i združenih britansko-portugalskih snaga, uz katastrofalne posledice Napoleonove invazije na Rusiju, doveli su do povlačenja francuske vojske iz Španije 1814. godine, i povratak kralja Fernanda VII.
Tokom rata, 1810. godine, sazvana je Skupština u Kadizu, revolucionarno telo sa zadatkom da rukovodi borbom protiv bonapartističkog režima i da pripremi ustav.
Ustav proglašen 1812. predviđao je parlamentarnu monarhiju i opštu zastupljenost. Međutim, nakon pada bonapartističkog režima Fernando VII je ukinuo Generalnu skupštinu jer je nameravao da vlada apsolutistički. Ovi događaji su nagovestili buduće sukobe između konzervativaca i liberala tokom 19. i početka 20. veka.
mini|Proglašenje španskog ustava iz 1812.
Latinoamerički antikolonijalni pokreti iskoristili su sukobe na tlu Španije radi pokretanja borbe za oslobođenje od španske vlasti. Španske kolonije u Americi počele su 1809. da podižu revolucije i da proglašavaju nezavisnost, što je dovelo do rata koji je okončao špansku kontrolu nad ovim područjem. Kralj Fernando VII je pokušao da povrati vlast nad ovom teritorijom pokretanjem tzv. rekonkiste u Latinskoj Americi ali se suočio sa velikim otporom kako u kolonijama tako i u samoj Španiji, jer su liberalno orijentisani oficiri otkazivali poslušnost. Krajem 1826. jedine španske kolonije na američkom tlu bile su Kuba i Portoriko.
Španija je nakon Napoleonovih ratova bila ekonomski uništena, duboko podeljena i politički nestabilna. Tokom tridesetih i četrdesetih godina 19. veka došlo je do sukoba između antiliberalnih snaga, poznatih kao karlisti, i liberala u Karlističkim ratovima. Iz ovih sukoba liberalne snage su izašle kao pobednik. Nakon Slavne revolucije iz 1868. i kratkotrajne Prve španske republike usledio je mnogo stabilniji period obnove monarhije tokom kog su se na vlasti smenjivali progresivni i konzervativni liberali.
mini|Španski general [[Huan Prim, premijer Španije, sa svojom vladom nakon Slavne revolucije, 1869.]]
Krajem 19. veka na Filipinima i na Kubi jačaju nacionalistički pokreti. Tokom 1895. i 1896. izbili su Kubanski rat za nezavisnost i Filipinska revolucija u koje su se uključile i Sjedinjene Američke Države. Špansko-američki rat je izbio u proleće 1898. a završen je porazom Španije i gubitkom svih njenih kolonija van Afrike.
Španija je u Africi imala sporednu ulogu, kolonizujući Zapadnu Saharu, Španski Maroko i Ekvatorijalnu Gvineju. Tokom Prvog svetskog rata bila je neutralna. Veliki gubici koje je pretrpela u Drugom marokanskom ratu poljuljali su poverenje u vladu i monarhiju.
Španski građanski rat i diktatura
Nakon pobede Narodnog fronta na izborima 16. februara 1936. dolazi do sukoba sa reakcionarnim snagama, koje nisu prihvatale program nove vlade (oslobađanje političkih zatvorenika, agrarna reforma, poboljšanje položaja radnika). Tokom noći 16. i 17. jula iste godine izbila je pobuna nacionalista u Španskom Maroku, na Kanarskim ostrvima i u nizu gradova u Španiji. Nacionaliste je predvodio general Fransisko Franko a pomoć im je pružala nacistička Nemačka i fašistička Italija, dok je Narodni front uživao podršku Sovjetskog Saveza, Meksika i dobrovoljaca iz celoga sveta okupljenih u internacionalnim brigadama. Međutim, nije imao podršku zapadnih sila zbog britanske politike nemešanja u unutrašnje stvari Španije. U izuzetno krvavom građanskom ratu počinjeni su brojni zločini na svim stranama. Poginulo je više od pola miliona ljudi, dok je oko pola miliona bilo prinuđeno da napusti zemlju. Rat je završen 28. marta 1939. pobedom nacionalističkih snaga. Tri dana kasnije Franko je objavio da Španija postaje monarhija sa regentskim savetom a sebe je postavio za šefa države.
mini|Franko drži govor u Eibaru 1949. godine
Frankova Španija je zvanično bila neutralna u Drugom svetskom ratu, mada je imala simpatije ka Silama osovine. Jedina legalna politička organizacija tokom Frankove vladavine bila je Španska falanga za okupljanje nacionalističke sindikalističke ofanzive, ili samo Falanga, osnovana 1937. godine. NJena ideologija se temeljila na falangizmu, varijanti fašizma koji je posebno naglašavao borbu protiv komunizma; katoličanstvu i nacionalizmu. Godine 1949. preimenovana je u Nacionalni pokret.
Nakon Drugog svetskog rata Španija se nalazila u političkoj i ekonomskoj izolaciji, van članstva u Ujedinjenim nacijama. Do promene je došlo 1955, tokom Hladnog rata, kada su Sjedinjene Države rešile da uspostave vojno prisustvo na Iberijskom poluostrvu kao protivmeru mogućem dolasku Sovjetskog Saveza u Sredozemlje. Tokom šezdesetih godina 20. veka Španija je zabeležila nezapamćenu stopu privrednog rasta u svojoj istoriji. Tome je doprinela industrijalizacija, masovne migracije iz selâ u gradove i razvoj turizma. Frankovu vladavinu karakterisala je autoritarnost, promovisanje nacionalnog jedinstva, podržavanje veoma konzervativnog vida katoličanstva poznatog kao nacionalno katoličanstvo, i diskriminatorna politika prema manjinskim jezicima.
Obnova demokratije
U Baskiji su radikalni nacionalisti, oličeni u Eti, nastavili da deluju i nakon obnove demokratije i davanja velike autonomije ovoj pokrajini.
Oko 200 oficira Civilne garde pokušalo je 23. februara 1981. da izvrši puč. Kralj Huan Karlos je preuzeo komandu nad vojskom i uspešno je sprečio pokušaj puča.
mini|Španija je članica [[Evropska unija|Evropske unije od 1986.]]
Španija je 1. januara 2002. postala članica Evrozone a tokom nekoliko narednih godina ostvarila je snažan privredni rast, znatno veći od proseka Evropske unije. Međutim, mnogi ekonomisti su na vrhuncu privrednog rasta upozoravali da će zbog izuzetno visokih cena nekretnina i velikog trgovinskog deficita doći do ozbiljnog privrednog kolapsa.
Lokalna islamistička grupa, podstaknuta delovanjem Al Kaide, izvršila je 11. marta 2004. najveći teroristički napad u istoriji Španije, u kom je stradala 191 osoba a ranjeno je 1.800, postavljanjem bombe u madridskom metrou. Iako se prvobitno sumnjalo da je to delo baskijske grupe ETA, ubrzo je utvrđeno da se radi o islamistima. S obzirom da je trebalo da uskoro budu održani opšti izbori ovaj događaj je izazvao političke kontroverze. Na izborima održanim 14. marta 2004. većinu je osvojila Socijalistička partija, predvođena Hose Luisom Rodrigezom Zapaterom.
mini|Protesti u Madridu 2011. i 2012. zbog finansijske krize u zemlji.