cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historija srednjovjekovne Srbije
Prve srpske države u ranom srednjem veku
Posle slovenskog naseljavanja, dolazak Prabugara na Balkansko poluostrvo imao je trajne istorijske posledice na život Vizantije i Srba. Neslovenski preci Bugara, koji se u nauci zovu Prabugari, nomadi i konjanici, prešli su Dunav 680. godine i na teritoriji između Dunava i planine Balkana nametnuli se kao gospodari slovenskom stanovništvu koje je živelo u osam plemenskih oblasti. Stapanje slovenskog i prabugarskog življa teklo je brzo, i čini se bez posebnih prepreka. Njihova država već u drugoj polovini 8. veka ustremila se na jug, težeći da se proširi na slovensko stanovništvo, koje je živelo u Trakiji. Poluvekovni bugarsko-vizantijski rat, vođen sa promenljivom srećom, ustalio je granicu između ove dve države. Posle toga bugarska ekspanzija usmerava se na zapad i najkasnije u prvoj polovini 9. veka Bugari počinju da se sukobljavaju oko teritorija sa Srbima. Danas preovladava mišljenje da su napadi Bugara uticali na čvršće povezivanje srpskih plemena oko vladara plemenskog saveza i na stvaranje prve srpske države, a da je ona stvorena sredinom 9. veka. Nasuprot tome postoji mišljenje da je presudniji uticaj na stvaranje prve države kod Srba izvršila dobro uređena Vizantija i da je prvu državu Srba na Balkanskom poluostrvu do sredine 7. veka stvorio vođa doseljavanja Srba i njihov prvi vladar na Balkanskom poluostrvu.
mini|desno|250p|Srbija kneza Petra Gojnikovića krajem 9. veka O najranijem životu Srba u centralnim oblastima Balkanskog poluostrva veoma malo se zna. Oni su došli kao plemenski savez i obično se misli da su tako živeli do sredine 9. veka, ali postoji i mišljenje po kome je plemenski savez do sredine 7. veka pretvoren u državu. Vladarski sin koji je doveo Srbe na Balkan, a čije ime Konstantin VII Porfirogenit nije zapisao i zato se on često navodi kao nepoznati knez umro je prema istom izvoru pre dolaska Prabugara (tj. pre 680. godine). Posle njega srpskim plemenima vladali su njegov sin, unuk, pa redom arhonti od istog roda. Porfirogenitovo arhonti se obično prevodi kao kneževi. Tom vladarskom rodu pripadali su i Porfirogenitu najraniji po imenu poznati srpski vladari: Višeslav, Radoslav, Prosigoj i Vlastimir.
Prema istom vizantijskom izvoru iz 10. veka, Bugari i Srbi su živeli mirno, pokoravajući se carevima Vizantije, sve dok bugarski knez Presijan nije napao srpskog kneza Vlastimira. Rat je trajao tri godine. Svakako je bio u vreme vladavine Presijama između 836. i 852. godine i u njemu je bugarski knez izgubio „većinu svoje vojske”. To govori o snazi Vlastimirove vojske i države za koju se zna da je obuhvatala i delove današnje Hercegovine. Upravo za vladavinu Vlastimira se najčešće misli da je to vreme kada je završeno pretvaranje plemenskog saveza Srba u državu.
Kneza Vlastimira su nasledili sinovi: Mutimir, Strojimir i Gojnik. I oni su imali da izdrže bugarski napad. Bugarsku vojsku je možda predvodio Vladimir, sin kneza Borisa. Bugari nisu imali uspeha u tom ratu i Vladimir sa dvanaest bugarskih velmoža (boljara) pao je u srpsko zarobljeništvo. Srpski vladar ih je oslobodio i posle toga je zavladao mir. Knez Mutimir vladao je do oko 891. godine. To je doba kada je Vizantija bila još jaka i kada je držala celu istočnu jadransku obalu. Vlast vizantijskog cara i dalje su priznavali slovenski kneževi, a to se dokazuje time što su oni, kao vizantijski saveznici, ratovali u južnoj Italiji.
Više od dva veka istorije prve srpske države, koji počinju od vladavine Vlastimira (u prvoj polovini 9. veka), obeležili su prvo uspešni ratovi Vlastimira i njegovih sinova protiv Bugara, a posle toga od kraja 9. veka u unutrašnje sukobe Mutimirovih potomaka, to jest sinova (Pribislava, Brana, Stefana); unuka Petra (Gojnikovog sina), Klonimira (Strojimirovog sina), Pavla (Branovog sina), Zaharija (Pribislavljevog sina) i praunuka Časlava (Klonimirovog sina) za vrhovnu vlast u Srbiji mešali su se Bugari i Vizantija. Bugarska i Vizantija su nastojale da postave sebi naklonjene osobe na mesto vladara u Srbiji i tako prošire svoj uticaj.
Pokrštavanje Srba
thumb|left|200px|Verska mapa teritorije današnje Srbije u vreme Velikog raskola 1054. godine.
U vreme naseljavanja na Balkansko poluostrvo u VI i VII veku Srbi su bili mnogobošci uvereni u nadmoćnost svojih bogova. Perun je bio gospodar gromova i vrhovni bog svih Slovena, a Svetovid je bio vrhovni plemenski bog Slovena između Labe i Baltičkog mora (i Srba) zaštitnik zemljoradnika, ali i vođa Srba u ratu. Prva faza hristijanizacije Srba veoma je malo poznata. Pretpostavlja se da su prvi misionari među Srbe dolazili od 7. veka iz primorskih hrišćanskih središta i da su upotrebljavali latinski jezik. Srbi ih nisu mnogo razumeli i zato prvi hrišćanski misionari nisu postizali veći uspeh. Prema Porfirogenitu car Iraklije (610-641) kada je naselio Srbe na Balkan pokrstio ih je poslavši sveštenike iz Rima. Ovo prvo pokrštavanje se nije dogodilo, ili nije ostavilo dubljeg traga.
Pojedinačih slučajeva pokrštavanja svakako je bilo. Tek u prvoj polovini 9. veka znamo za neke starešine Srba koje su prihvatle hrišćanstvo. Neki starešina Srba Neretljana (Paganjana) primio je hrišćanstvo dok je pregovarao sa Venecijancima oko 830. Misija Metodija i Konstantina (u monaštvu Ćirila) i njihovih učenika na slovenskom omogućila je veći uspeh pokrštavanja Slovena. Tada, u vreme vladavine Mutimira u drugoj polovini 9. veka Srbi su primili hrišćanstvo. Kao najvažnija potvrda za to se uzima pojava prvih hrišćanskih svetačkih imena kod Srba. Zna se da su Vlastimirovi unuci dobili imena: Stefan (Mutimirov sin) i Petar (Gojnikov sin). Oni su verovatno rođeni između 867. i 873. godine, to jest kada je došlo do pokrštavanja vladarske porodice kod Srba. U to vreme su kao misionari među Srbe dolazili i učenici Ćirila i Metodija. A papa Jovan VIII je posle pokrštavanja srpskog vladarskog roda poslao 873. pismo srpskom vladaru Mutimiru u kome ga poziva da se sa narodom potčini Panonskoj dijecezi, kojom je upravljao arhiepiskop Metodije.
Srbi u Samuilovom carstvu
Nekoliko decenije posle smrti Časlava Srbija je sačuvala samostalnost. Kraj samostalnosti Srbije približio se 976. godine kada je u zapadnoj Makedoniji počeo ustanak protiv Vizantije. Posle brze smrti tri brata, preostali Samuilo je uspeo da obnovi Bugarsko carstvo. Šireći svoju vlast i na sever, Samuilo je svome carstvu verovatno poslednjih godina 10. veka pripojio Zetu i Srbiju. Samuilo je u srpskim kneževinama izgled nastojao da kao srpskim zemljama kao upravnike postavi članove ranijih vladarskih porodica. Vizantija je vodila dugotrajni rat protiv Samuilovog carstva. Car Vasilije II Bugaroubica odneo je odlučijuću pobedu protiv cara Samuila na Belasici u julu 1014. Posle nekoliko godina, kada je konačno uništeno carstvo koje je stvorio Samuilo i srpske zemlje, koje su bile u njemu Raška, Zahumlje i Duklja, postale su deo Vizantije 1018.
Raška kao vazal Vizantije
Nakon toga Sloveni u srpskim zemljama podigli su nekoliko pobuna u nameri da se oslobode vazalnog odnosa prema Vizantiji u 11. veku. Brzo se oslobodila Zeta. U njoj je Stefan Vojislav posle dve pobune između 1036. i 1042. uspeo da protera Vizantince. Prema pisanju popa Dukljanina o pobunu Stefana Vojislava stiče se utisak da je već oko 1042. u srpskim zemljama umesto neposredne vlasti Vizantije postojala uprava preko domaćih starešina koji su bili vazali cara. Zeta se potpuno oslobodila i nastupio je period u kome je ona postala središnja oblast okupljanja Srba. Nasuprot tome, pobune u Pomoravlju i Raškoj bile su ugušene,{ a Srbi u Raškoj su morali prihvatati da priznaju verovatno samo vrhovnu vlast vizantijskog cara do vladavine kralja Konstantina Bodina. Posle poraza Vizantije od Normana kod Drača 1081. godine, zetski kralj Konstantin Bodin mogao je da proširi svoju vlasti u unutrašnjosti Balkanskog poluostrva. U Letopisu popa Dukljanina piše da je Bodin osvojio Rašku i Bosnu. U Raškoj je postavio za župane dva svoja dvorjanina Vukana i Marka (verovatno dva brata), a u Bosni je za upravnka postavio kneza Stevana. Prema pisanju Dukljanina, Bodin je od njih uzeo zakletve vernosti.} Kada je Konstantin Bodin poražen od Vizantije verovatno 1090. nastavio je da vlada u Zeti, ali je njegov ugled bio manji. Možda je nastavio da vlada Zetom kao vizantijski vazal. U Raškoj se osamostalio od Zete župan Vukan. On je pokušao da samovoljno ratuje sa Vizantijom. Ušao je u Lipljana i spalio ga 1093. Protiv Raške je došao car Aleksije I i Vukan je ponudio priznavanje careve vrhovne vlasti. Posle godinu dana Vukan je ponovo upao u Vizantiju i stigao na jugu da opustoši oblasti Vranja, Skoplja i Pologa. Aleksije I morao je lično doći u Lipljanu 1094. godine da umiri Srbe. Vukan je ponovo obećao poslušnost caru, a kao garanciju vernosti predao je taoce, među njima i dva svoja sinovca, Uroša i Stefana Vukana. Raška je ponovo postala vazal vladara Vizantije.
Naslednici Vukana i njegovog brata Marka pokušavali su uz podršku Ugarske da se osamostale u vreme vizantijsko-ugarskog rata (1127—1129) i napali su tvrđavu Ras, ali nisu uspeli da se osamostale. Srpski župani su nastavili sa pokušajima da se osamostale od Vizantije. Zato je rat protiv cara Manojla I Komnina vodio srpski veliki župan Uroš II, verovatno unuk Vukanovog brata župana Marka. Vizantijski car je glavnu pobedu odneo na reci Tari (1150. godine). Tada je nametnuo srpskom županu dvostruko veći obaveze pokornosti nego pre. Teret koji su vazali preuzimali prema vizantijskom caru prvenstveno se odnosio na slanje pomoćne vojske u ratove koje je Vizantija vodila, a posle bitke na Tari veliki župan je morao poslati 500 umesto ranijih 300 vojnika caru kada ratuje u Aziji. U ratovima u Evropi Srbi su caru morali poslati 2.000 vojnika.
Naslednik Uroša II na prestolu, njegov brat Desa, takođe je pokušavao da se oslobodi vazalskih obaveza prema Vizantiji. U tom cilju nastojao je da obezbedi i pomoć ugarskog i nemačkog vladara, ali ga je upravo to koštalo vladarskog trona. Vizantinci su ga zarobili kao izdajnika i odveli u Carigrad. Izgleda da je kasnije, on nekako uspeo da se vrati u zemlju. Postoji podatak da je umro u Trebinju i da je sahranjen u manastiru Sv. Petra u Polju.
Početak dinastije Nemanjića
thumb|Ras, ruševina prestonog utvrđenja U vreme vizantijsko-ugarskog rata kod Zemuna 1165. godine uz Vizantince su ratovali i Srbi. Nema spominjanja Stefana Nemanje i njegove braće u toj vazalnoj vojsci Manojla I Komnina, ali su verovatno bili u njoj. Nije jasno da li je Srbe vodio veliki župan Desa. On je te godine verovatno smenjen, a veliki župan u Raškoj je postao Tihomir stariji brat Stefana Nemanje, rodonačelnika dinastije Nemanjića. Tihomir i Nemanja su izgleda bili potomci velikog župana Vukana, ili Stefana Vukana, ali svakako su bili bliski srodnici prethodnih velikih župana Raške. Stefan Nemanja se rodio u Ribnici (Zeta), gde je njegov otac Zavida izbegao sa porodicom zbog sukoba sa srodnicima oko vlasti. Obično se prema, pisanju Prvovenčanog, navodi da su Nemanju krstili najpre latinski, a po odlasku u Ras, u crkvi Sv. Petra i Pavla pravoslavni sveštenici.
U vreme kada je Tihomir, Nemanjin najstariji brat bio raški veliki župan, Nemanja I je bio oblasni gospodar. Upravljao je Toplicom, Ibrom, Rasinom i Reke. Posle susreta sa vizantijskim carem Manojlom I Komninom, Nemanja I je dobio na dar Dubočicu (oblast oko Leskovca). Kako se to često dešava kada je u pitanju deoba vlasti među braćom, velikim županom i oblasnim gospodarima, pojavilo se ozbiljno neslaganje.
Veliki župan Stefan Nemanja
mini|desno|200p|Stefan Nemanja Stefan Nemanja nije želeo da njegov stariji brat trajno ostane veliki župan. Podigao je pobunu protiv Tihomira i postao veliki župan krajem 1165. ili 1166. godine. Da bi zadržao velikožupansku vlast morao je još jednom da porazi vojsku braće Tihomira, Stracimira i Miroslava, koje su pomagali i Vizantinci. Sa velikožupanskog mesta Nemanja je, kao i njegovi prethodnici, nastojao da se oslobodi potčinjenosti Vizantiji. Učinilo mu se da vizantijsko-mletački rat 1171—1172. godine pruža za to pogodnu priliku. Međutim, rat je srećno okončan po Vizantiju, što je omogućilo caru Manojlu I da izvrši pohod na Srbiju. Nemanja je izbegavao otvoreni rat i pregovarao je sa carem. Obećao je caru vernost u ispunjavanju vazalnih obaveza, ali je bio odveden da, kao zarobljenik, u Carigradu ukrasi carev trijumf. Car mu je dopustio da se vrati u Rašku i njome upravlja kao veliki župan, a on je ostao lojalan caru Manojlu I do njegove smrti 1180.
Posle smrti cara Manojla I Vizantija je zapala u unutrašnje sukobe oko vlasti što su iskoristili njeni severni susedi, pa i Nemanja. Ugari su u zimu 1180-1181. preoteli Dalmaciju i Srem od Vizantije, a od 1183. godine u savezu sa njima i Stefan Nemanja je širio svoju državu.
Do početka 1186. izgleda da je osvojio Duklju sa primorskim gradovima: Danj, Sarda, Drivast, Skadar, Svač, Ulcinj, Bar i Kotor. U Zahumlju je kao njegov namesnik upravljao knez Miroslav, Nemanjin brat, a za njega je kasnije napisano čuveno Miroslavljevo jevanđelje. Knez Miroslav je pokušao osvojiti i Dubrovnik, ali nije uspeo. Sukob sa Dubrovnikom je završen potpisivanjem mirovnog ugovora 27. septembra 1186. kojim su uređena pitanja teritorija i trgovine.
Širenje vlasti Raške na većinu srpskih zemalja
mini|desno|250p|Nemanjina država 1184. godine Dalje širenje svoje države Nemanja je usmerio na jug. Do 1190. godine osvojio je Metohiju (Patkovo, Hvosno, Podrimlje, Kostrc, Draškovina) s prizrenskom oblašću, zatim Kosovo (Lab, Lipljan, Sitnica), Skoplje i teritoriju na gornjem toku Vardara (Gornji i Donji Polog). Na istoku Nemanja je pripojio svojoj državi zemlje oko Đunisa (Zagrlata), Niš, Dubočicu, Vranje i Moravu (Binačka Morava). Pod njegovu kontrolu došla je i teritorija između Zapadne i Velike Morave (Levač, Belica, Lepenica). Nemanjina država izlazila je na Jadransko more od današnjeg Omiša, na severu do LJeša, na jugu. Nemanjin biograf, njegov sin Stefan Prvovenčani navodi da je Nemanja I osvojio i vizantijske gradove Pernik, Zemln (Zemen), Velbužd (Ćustendil), Žitomisk i Stob.
Vizantijski car Isak II Anđeo je uspeo da porazi Nemanju na Moravi 1190. godine, ali i pored pobede povratio je samo manji deo teritorija, sa Nišom, koje je veliki župan ranije u ratu osvojio. Srbiji je ostala većina osvojenih teritorija a važno je bilo i što se Srbija oslobodila vazalnih obaveza prema vizantijskom caru.
Kraljevina Srbija u vreme Nemanjinih naslednika
Nemanja se zamonašio 25.3.1196. pod imenom Simeon u Studenici, a posle se pridružio sinu Savi na Svetoj gori gde su podigli manastir Hilandar. Osnivač dinastije Nemanjića tu je i okončao ovozemaljski život. Ubrzo posle njegove smrti, od početka XIII veka vladarima iz dinastije Nemanjića onovremenici su počeli pripisivati svojstva hrišćanskih svetaca. Najpre je stvoren kult Svetog Simeona i njegovog sina Svetog Save. I jedan i drugi ubrajaju se u najistaknutije državnike srpske prošlosti. Sveti Simeon, Nemanja je bio rodonačelnik dinastije Nemanjića i osnivač najpoznatije Srpske srednjovekovne države, a Rastko, Sava je bio osnivač samostalne srpske crkve i njen prvi arhiepiskop. Uzdizanje Stefana Nemanje i arhiepiskopa Save u red svetitelja koristilo je Nemanjinim naslednicima na srpskom prestolu. Ovim činom udareni su temelji dugoj vladavini Nemanjića. Crkveni kult, odnosno poštovanje Stefana Nemanje i arhiepiskopa Save kao svetitelja, prenosilo se na ceo vladarski rod Nemanjića. Isticalo se da vladari iz ove dinastije vode poreklo od ,,svetorodnog korena". Zato se dinastija Nemanjića naziva svetorodnom. Srpskim zemljama Nemanjići su vladali više od dva veka. Veliki župan Stefan Nemanja počeo je da vlada 1166. godine, a car Uroš, poslednji vladar iz dinastije Nemanjića, umro je 1371. godine.
Stefan Prvovenčani
U vreme sklapanja mira sa Vizantijom 1190. godine, dogovoreno je da Stefan Prvovenčani, srednji sin velikog župana Stefana Nemanje, sklopi brak sa vizantijskom princezom Evdokijom Anđeo. On je, kao zet vizantijske carske porodice, dobio visoko vizantijsko dvorsko zvanje „sevastokratora”, a verovatno je tada određen i za naslednika prestola u Srbiji. Posle toga u aprilu 1195. tast Prvovenčanog postao je car, a verovatno u martu 1196. Stefan Nemanja je sazvao sabor na kome se dobrovoljno povukao sa vladarskog prestola. Opis tog događaja ostavio je Sava I Nemanjić u Studeničkom tipiku. On je zapisao „Božijom voljom izabra blagorodnog i ljubljenog sina, Stefana Nemanju, zeta blagovenčanog kir Aleksija, cara grčkog“. Tako je presto pripao Prvovenčanom, a njegov stariji brat Vukanu je ostao da upravlja kao knez udeonom oblašću Zetom (Dukljom).
Stefanov prvi pokušaj da od rimskog pape Inoćentija III dobije kraljevsku krunu nije uspeo oko 1200. Ipak, njegova upornost se isplatila i posle izbora novog pape Honorija III 1216. godine, brat srpskog velikog župana Sava poslao je u Rim svog učenika Metodija. Metodije je ubedio papu da pošalje kraljevsku krunu za vladara Srbije. Nema jedinstva u opisima krunisanja koje su ostavili savremenici. Većina istraživača misli da je Stefan Prvovenčani krunisan kraljevskom krunom na saboru 1217. godine a da je to krunisanje izvršio visoki predstavnik pape koji je krunu doneo. Danas većina srpskih istoričara prihvata ovaj opis kao uverljiv i poziva se prvenstveno na pisanje arhiđakona Tome Splićanina. Prema detaljnijem opisu krunisanja koji je ostavio Domentijan Hilandarac, sam Sava je prvo postao arhiepiskop, pa krunisao svoga brata u manastiru Žiči. Sava je arhiepiskop postao 1219. i iz Domentijanovog opisa izgleda da je verovatnije da je brata krunisao krajem 1219. ili početkom 1220. Stefan Nemanja II postao je prvi srpski kralj iz dinastije Nemanjić. Zato se posle u srednjovekovnim izvorima uz zajedničko vladarsko ime Stefan on kratko opisivao kao „prvovenčani kralj”, a od toga je nastao nadimak Prvovenčani pod koji je danas najpoznatiji.
Autokefalnost Srpske pravoslavne crkve
desno|mini|250p|Freska [[Sveti Sava|Svetog Save, Kraljeva crkva u manastiru Studenica, iz 1314.]] desno|mini|250p|Zakonopravilo svetog Save, Ilovički prepis iz [[1262.]] Događaj koji je imao još presudniji značaj od proglašenja Srbije za kraljevinu, bilo je stvaranje srpske autokefalne (samostalne) pravoslavne crkve. Ključnu ulogu u ovoj možda najdalekosežnijoj odluci u srpskoj istoriji imao je Sava Nemanjić. Godine 1219. Sava odlazi u Nikeju. Od vizantijskog cara Teodora I Laskarisa i patrijarha Manojla Sarantena Haritopula uspeva da dobije blagoslov za samostalnu srpsku crkvu. To je značilo da srpski episkopi stiču pravo da biraju svog arhiepiskopa. Prvi srpski arhiepiskop postao je Sava u proleće 1219. godine. On je postavio temelje srpskog pravoslavlja i u duhovnom i u organizacionom smislu. To pravoslavlje poznajemo i prihvatamo i u današnje vreme.
Sava je uradio veliki posao u učvršćivanju organizacije srpske države i crkve, pa je u tu svrhu sastavio Zakonopravilo. Zakonopravilo svetog Save iz 1219. godine je uređivalo veliku oblast društvenih odnosa, kako crkvenih tako i građanskih Deo Zakonopravila koji se odnosio na crkveno pravo sačinjavali su: Sinopsis Stefana Efeskog, Nomokanon Jovana Sholastika, Nomokanon u 14 naslova, Pravila svetih apostola, Pravila svetih otaca, Odluke Vaseljenskih i Pomesnih sabora i Mojsijevo zakonodavstvo (3. i 5. knjiga Mojsijeva). Deo koji se odnosio na Građansko pravo sačinjavali su: Izvodi iz Novela Justinijanovih (oko 550), pravni zbornik koji je sastavio Jovan Sholastik, Collectio tripartita, zbirka zakona iz Justinijanovog zakonodavstva i Prohiron (Zakon gradski) iz 879. godine, zbornik vizantijskog građanskog, krivičnog i procesnog prava. Presađivanjem (recepcijom) rimsko-vizantijskog prava Srbija je postala sastavni deo evropske i hrišćanske civilizacije.
Kralj Stefan Radoslav
Posle smrti prvog srpskog kralja, Stefana Prvovenčanog verovatno 1227. na srpski presto je došao njegov stariji sin Stefan Radoslav, po izričitoj očevoj volji. NJegova kratka vladavina (1227—1233) bila je ispunjena unutrašnjim nesporazumima i borbama. Stefan Radoslav je bio sin jedne grčke princeze Evdokije, a muž druge Ane, kćerke moćnog epirskog despota Teodora I Anđela, koji se kasnije krunisao za cara. Zato je razumljivo da je bio naklonjen Grcima. Izgleda da deo srpske vlastele nije sa odobravanjem prihvatio progrčkog kralja koji se ponosno potpisivao i grčkim prezimenom Duka i tražio savete za kanonska pitanja od Grka ohridskog arhiepiskopa, iako je pored sebe imao strica Savu koji je takođe bio arhiepiskop i koji ga je krunisao za kralja.
Radoslavov glavni zaštitnik, car Teodor I Anđeo je poginuo 1230. u sukobu sa Bugarima. Od tada je jačalo nezadovoljstvo srpske vlastele vladavinom progrčkog kralja Stefana Radoslava. To se završilo tako što je Stefan Radoslav zbačen sa prestola verovatno krajem 1233. godine, a srpska vlastela je na njegovo mesto postavila njegovog mlađeg brata Stefana Vladislava I. Zbačeni Radoslav je prvo napustio Srbiju. Ali se posle boravka u Dubrovniku i Epiru ubrzo vratio u Srbiju i zamonašio, a kad je umro Sava ga je sahranio u manastiru Studenici.
Kralj Stefan Vladislav I
Promena na srpskom prestolu krajem 1233. bila je posledica unutrašnjeg nezadovoljstva Stefanom Radoslavom, ali i jačanja uticaja moćnog bugarskog cara Jovana (Ivana) Asena II. Zato je bila praćena promenom spoljne politike Srbije. Stefan Vladislav I je ojačao svoje veze sa bugarskim carem Jovanom Asenom II tako što se oženio Beloslavom njegovom kćerkom. Ubrzo posle nasilnog zbacivanja Stefana Radoslava i Sava je otišao sa mesta srpskog arhiepiskopa. Na saboru u Žiči on se povukao ostavljajući svoje mesto učeniku Arseniju. Sava je napustio Srbiju i ponovo krenuo na Istok. Obišao je Palestinu, Aleksandriju i Nikeju. Umro je u Trnovu 14. januara 1236. godine. Uz velike muke i protivljenja Bugara, Stefan Vladislav I je ubedio svog tasta Jovana Asena II da Savine mošti vrati u Srbiju i sahrani ga u kraljevskom manastiru Mileševi iduće, 1237. godine. Stefan Vladislav I prema Danilovom zborniku, kraljevao je u svome otačastvu 7 godina. Oslonjena na Bugarsku vlast Stefana Vladislava I je trajala koliko i njegov glavni saveznik. Posle smrti njegovog tasta Jovana Asena II u junu 1241. godine, a pre početka 1242. smenjen je i Stefan Vladislav I.
Kralj Stefan Uroš I
mini|desno|250p|Vizantijsko carstvo 1265. godine Srpska vlastela koja nije želela progrčkog Stefana Radoslava, nije bila mnogo zadovoljnija ni probugarskim Stefanom Vladislavom I. Ona je još jednom iskoristila priliku da pokuša da se osamostali od suseda i sama odredi sudbinu prestola i države. Ustala je protiv Stefana Vladislava I, uspela da ga zbaci i da dovede na vlast trećeg sina Stefana Prvovenčanog, Stefana Uroša I. Sve se to odigralo verovatno u drugoj polovini 1241. godine. Na početku njegove vladavine 1242. sa obala Jadranskog mora kroz Srbiju su pustošeći prošli Tatari (Mongoli). Oni su preko Bosne, Raške i Bugarske otišli na severne obale Crnog mora i odatle nastavili da vrše snažan uticaj na balkanske države. Ipak, Tatari su izgleda doveli do velikog privrednog uspona Srbije. Bežeći od Tatara deo nemačkih rudara Sasa se iz Erdelja sklonio u Srbiju i u njoj doveo do otvaranja velikih rudnika, povećanja trgovine i prihoda srpskih vladara.
Stefan Uroš I je na čelu srpske kraljevine prema većini starih srpskih letopisa ostao 35 godina. Za sve to vreme gledao je kako se prilike na Balkanskom poluostrvu iz osnova menjaju. Vizantija je obnovljena 1261. godine, a Ugarska je nastavila da vrši veliki uticaj na Balkan. Srbija je bila je dovoljno velika država sa sposobnim vladarom da veće pretnje po svoje teritorije izbegne.
Na početku vladavine sklopio je sporazum Dubrovnikom, ali su se tada uspostavljeni dobrosusedski odnosi nekoliko puta narušavali i ponovo uspostavljali. U dva maha Stefan Uroš I je i napadao grad i na taj način primoravao Dubrovčane na poštovanje ranije preuzetih obaveza prema srpskom vladaru. U jednom od sukoba sredinom 13. veka Srbiji je veća opasnost zapretila od Bugarske koja je sklopila savez sa Dubrovnikom i napala Srbiju 1254. godine, ali i iz tog rata Stefan Uroš I se izvukao bez gubitaka, verovatno zahvaljujući pomoći iz Ugarske.
U sukobu koji se vodio između vladara iz Epira i Nikejskog carstva Stefan Uroš I je prvo stao na stranu Epira, ali kada je nikejski car Mihailo VIII Paleolog zauzeo Carigrad i obnovio Vizantijsko carstvo srpski kralj se pokušao rodbinski povezati sa njim.
U poslednjoj deceniji vladavine Stefana Uroša I pogoršali su se odnosi Srbije i Ugarske i došlo je do rata u kome srpski kralj nije bio uspešan. Prema pisanju Mađara on je napao na Mačvu krajem 1267. ili 1268. godine, ali ga je mačvanski gospodar uz pomoć ugarskog kralja Bele IV porazio i zarobio. Srpski kralj se morao otkupiti da bi se vratio u svoju kraljevinu. Kao znak pomirenja posle ovog neuspeha, Urošev sin Stefan Dragutin oženio se ugarskom princezom Katalinom, verovatno oko 1270. godine. Pred kraj vladavine Stefan Uroš I je ponovo zaratio sa Dubrovnikom 1275. godine, ali nije raspolagao sa dovoljno vojske i opsadnih sprava da osvoji grad.
Kralj Stefan Dragutin
Uz podršku Ugarske Stefana Uroša I je zbacio sa prestola njegov stariji sin Stefan Dragutin, koji je bio duboko nezadovoljan očevim nepoverenjem. Dragutin je uporno zahtevao vlast u jednoj oblasti Srbije. Budući da mu otac nikako nije izlazio u susret Dragutin je zaratio sa ocem i pobedio ga na Gatačkom polju. Uz majčin oprost, postao je srpski kralj 1276. godine. Poraženi otac se zamonašio i umro već naredne godine. Dragutin nije dugo ostao na vlasti. Pred kraj njegove vladavine počeo je veliki rat sa Vizantijom. Verovatno 1281. srpska vojska je prodrla do grada Sera. Ali početkom sledeće 1282. kralj je nesrećno pao sa konja kod Jelača. Zbog teškog preloma noge neko vreme nije mogao jahati i obavljati vladarske poslove. Stefan Dragutin je bio fizički onesposobljen i razočaran. To je iskoristila nezadovoljna vlastela, koja nije htela da čeka da se vladar oporavi i ponovo predvoditi vojsku u osvajanja. Pod tim pritiskom Stefan Dragutin je odstupio sa prestola u korist svog mlađeg brata Milutina 1282. Svečana promena na srpskom tronu i predaja simbola kraljevske vlasti dogodila se na saboru u Deževu (vladarev dvor kod Rasa).
Posle predaje vlasti Dragutin je kao vlastelin zadržao veliku oblast na severozapadu Srbije od Rudnika do Priboja na Limu pod svojom upravom. Između juna i avgusta 1284. postao je i veliki feudalac Ugarske kada je od ugarskog kralja dobio na upravu Beograd, Mačvu, Soli i Usoru. Tim oblastima je upravljao do smrti u martu 1316.
Prevlast Kraljevine Srbije na Balkanu
Nakon smene na prestolu 1282. sa početkom vladavine Stefana Uroša II Milutina došla je do punog izraza privredna i vojna snaga Srbije. Brz privredni razvoj od vladavine kralja Stefana Uroša I povećao je vladareve prihode i omogućio srpskom kralju da drži veliku plaćeničku vojsku. To je iskoristio Stefan Uroš II Milutin i započeo period najvećih osvajanja u istoriji Srbije. Taj period osvajanja je kratkotrajno prekinula miroljubiva vladavina.
Kralj Stefan Uroš II Milutin
Najduža vladavina jednog vladara iz dinastije Nemanjića bila je upravo Milutinova. On je proveo na tronu skoro četrdeset godina od 1282. do 1321. Možda je samo Mutimir u srednjovekovnoj Srbiji vladao duže. Na samom početku, Stefan Uroš II Milutin je ispunio želje vlastele koja ga je dovela na vlast i nastavio je rat protiv Vizantije. Već 1282. preoteo je Vizantiji Skoplje koje će postati jedna od prestonica srpskih vladara. Kada su Vizantinci 1283. upali u Srbiju do Prizrena, braća Stefan Uroš II Milutin i Dragutin su ih zajednički porazili i došli do Svete gore. Rat na jugu se nastavio i u narednim godinama.
Braća veliki vlastelin Ugarske i Srbije Dragutin i kralj Srbije Stefan Uroš II Milutin su manje promišljeno napali i oblast Braničeva na severu. Oko 1292. oblast Braničeva su preoteli od Bugara, ali je to dovelo do rata sa bugarskim vladarem Vidina Šišmanom. Kada je Srbija porazila i Šišmana i osvojila Vidin, zapretila je opasnost da bude napadnuta od Šišmanovog vrhovnog gospodara Nogaja, koji je vladao Tatarima severno od Crnog mora. Da bi izbegao sukob sa njima Stefan Uroš II Milutin je morao Tatarima poslati kao taoca svoga sina Stefana Uroša i postati njihov vazal. Srbija je ostala vazalna do pogibije tararskog kana Nogaja 1299.
Ipak, na Balkanu prave opasnosti za Srbiju nije bilo. Vizantija je bila poražena i morala je sklopiti mir 1299. po kome je Srbiji predala Makedoniju severno od linije Ohrid – Prilep – Štip. Da bi uspostavio trajniji mir sa srpskim kraljem vizantijski car Andronik II je pristao da mu pošalje svoju kćerku Simonidu za ženu. To je bio peti brak za Milutina.
Nastojanje Vizantije da potomci njihovih princeza koje su udate za strane vladare preuzmu vlast mogla su biti jedan od uzroka da dođe do sukoba kralja Stefana Uroša II Milutina sa bratom Dragutinom. Sukob je počeo najkasnije oko 1301. i potrajao oko deset godina. Pred kraj sukoba oko 1310. većina srpske vlastele je prešla na stranu bivšeg kralja Dragutina, ali je kralj Stefan Uroš II Milutin zahvaljujući brojnim plaćenicima uspeo da sačuva vlast. Braća su se izmirila oko 1312. godine, a 1313. zajednički su delovali protiv Šubića u Zahumlju.
U vreme sukoba sa bratom, oko 1308. kralj Stefan Uroš II Milutin je sinu Stefan Uroš III dao upravu nad Zetom, ali su se njihovi odnosi pogoršali i 1313. ili 1314. sin se pobunio protiv oca. Posle pobede, Stefan Uroš II Milutin je naredio da njegovog sina oslepe i pošalju u Carigrad. Stefan Uroš III je sa porodicom tamo ostao sedam godina.
Stefan Uroš II Milutin je u vreme početka sukoba sa Dragutinom 1301. imao problema i sa Dubrovnikom. Zato je naredio da se zatvore Dubrovčani koji su bili u Srbiji, ali je već 1302. došlo do izmirenja i srpski kralj je izdao Dubrovniku jednu povelju u kojoj daje povlastice Dubrovčanima koji posluju u Srbiji. Ponovo je do manjeg sukoba sa Dubrovnikom došlo 1317- 1318. Nakon sklapanja mira Dubrovčani su mogli ponovo slobodno da posluju u Srbiji.
Srpski kralj je šireći svoju vlast na području današnje Albanije je vladao 1296. Dračom, ali ga je posle nekoliko godina predao Anžujcima kraljevima Napulja. Jedan anonimni katolički kaluđer koji je posetio Srbiju oko 1308. ubeđivao je u izveštaju vladara Napulj da može uz podršku katolika iz Albanije i primorja preoteti primorske oblasti kralju Stefanu Urošu II Milutinu koga je opisivao kao nepopustljivog pravoslavca, ali u svemu drugom prevrtljivca i razvratnika. Kralj Karlo Napuljski tada nije prihvatio te savete, ali kasnije je došlo do jedne neuspešne pobune protiv srpskog kralja u Albaniji 1318/1319.
Među najvrednija i najtrajnija dela iz dugogodišnje vlasti kralja Milutina spadaju mnoge zadužbine i crkve koje je srpski vladar sagradio. Nijedna krunisana glava porodice Nemanjića nije toliko uradila da za sobom ostavi graditeljski i umetnički trag kao Milutin.
Srpska država koju je za sobom ostavio Stefan Uroš II Milutin je bila značajno uvećana, a prema opisu Vizantinaca i raskoš na dvoru je bila veća, ali to nije bio vrhunac uspona srpske države Nemanjića. On će doći tek sredinom četrnaestog veka.
Poslednjih godina vladavine, Stefan Uroš II Milutin je za naslednika prestola odredio svog sina Konstantina, ali je 1320. ili 1321. dopustio povratak u Srbiju i "oslepljenom" Stefanu Urošu III. Stefan Uroš II Milutin je umro na dvoru u Nerodimlju 29. oktobra 1321. godine, a sahranjen je u svojoj zadužbini Banjskoj.
Kralj Stefan Uroš III Dečanski
mini|desno|250p|Manastir Visoki Dečani U oktobru 1321. kada je umro kralj Stefan Uroš II Milutin za prestolonaslednika je bio određen njegov sin Konstantin, ali pitanje naslednika nije bilo rešeno. Pre nego se vlast novog kralja učvrstila, „neočekivano” se kao pretendent za krunu pojavio i, „oslepljeni” stariji sin umrlog kralja, Stefan Uroš III. Vlastela kojoj je bilo naređeno da ga oslepi (1313. ili 1314) to nije potpuno uradila. On se oporavio i posle smrti oca mogao je da objavi da je čudom progledao i da zatraži da nasledi kraljevsku vlast. Pored toga i Dragutinov sin Vladislav II je uspeo da se oslobodi i zatraži za sebe kraljevsku vlast. On se pozivao na dogovor kralja Stefana Dragutina i Milutina pre sabora u Deževu 1282. godine, izjavljujući da je trebalo, po njemu, da sinovi Dragutina naslede presto posle Stefana Uroša II Milutina. Došlo je do rata za kraljevsku vlast u Srbiji.
Do početka 1322. Stefan Uroš III, docnije prema manastiru Dečani nazvan Dečanski, je uspeo da dobije podršku većine vlastele i predstavnika crkve. On je krunisan „od Boga darovanim vencem kraljevstva srpskog” 6. januara 1322. godine, a njegov sin Dušan, istovremeno, postao je „mladi kralj”. Konstantin je bio brzo poražen, a novi kralj je naredio i da ga ubiju 1322. U čestim borbama za vlast među Nemanjićima ubistva poraženih su bila retkost. Stefan Uroš III je dužu borbu morao voditi protiv Stefana Vladislava II, koji je podršku imao na severu Srbije i u Ugarskoj. Kralj Stefan Uroš III je pobedio rođaka 1324. godine, a Vladislav II se povukao u Ugarsku.
Iako je potpuno pobedio Bugare i pokazao nadmoć Kraljevine Srbije na Balkanskom poluostrvu, Stefan Uroš III nije pokazao želju da pobedu iskoristi i zato je stvorio brojne protivnike među vlastelom u svojoj državi. Srpska vlastela mu je najviše zamerala pomirljiv stav prema Vizantiji i to objašnjavala uticajem kraljičinim, koja se nadala da će srpskog kralja naslediti kada odraste njen sin Simeon (Siniša), a ne tadašnji prestolonaslednik, upravnik Zete i u boju kod Velbužda proslavljeni Stefan Dušan. Pored toga, nikako nisu mogli da Stefanu Urošu III oproste što im posle velike pobede kod Velbužda nije dozvolio pljačku i teritorijalno širenje na račun Bugarske.
Srpsko carstvo
Posle jedne decenije bez osvajanja srpska vlastela je nasilno dovela na vlast vladara koji će joj omogućiti sticanje najvećih veleposeda i ratnog plena. Tako je 8. septembra 1331. započela skoro dve i po decenije duga vladavina Stefana Uroša IV Dušana. U tom periodu srednjovekovna Srbija će doživeti vrhunac teritorijalnog i pravnog razvoja u Dušanovom srpsko-grčkom carstvu. Srpsko carstvo je postojalo manje od tri decenije. Posle stvaranja ubrzo se desilo da se proglase dva cara, koji su podeli carstvo, a time doprineli da brzo nestane posle smrti njegovog osnivača.
Car Stefan Uroš IV Dušan Silni
desno|mini|250p|Car Dušan, freska iz manastira Lesnovo, oko [[1350.]] Mladi kralj Stefan Dušan i njemu potčinjena srpska vlastela u Zeti su rešili da moraju nasilno smeniti Stefana Uroša III, koji nije pokazao želju za većim osvajanjima. Ohrabrio ih je i primer prevrata u Bugarskoj u proleće 1331. Tada je nasilno proglašen za cara Jovan (Ivan) Aleksandar, a pobednici su smenili caricu Anu (Nemanjić) i njenog sina cara Ivana Stefana, bliske srodnike Stefana Uroša III, i obnavljali snagu Bugarske, a to je bila pretnja i za državne granice Srbije.
U avgustu 1331. godine, sa svojom vlastelom iz Zete, Dušan je brzim pohodom stigao do oca, lako ga savladao i zarobio. Posle toga, na državnom saboru 8. septembra 1331. Stefan Uroš IV Dušan je krunisan za kralja, a njegov zatvoreni otac i bivši vladar je umro posle dva meseca u novembru 1331.
Sin bugarske princeze Teodore, Stefan Uroš IV Dušan je odabrao da stvori dobre odnose sa bugarskim vladarom. Zato se oženio, sestrom cara Jovana Aleksandra, bugarskom princezom Jelenom 1332. Zahvaljujući i tom braku, iz koga je rođen oko 1336. Budući kralj Uroš V i car Uroš II, odnosi između Srbije i Bugarske ostali su dobri i prijateljski. Pošto je dogovorio pouzdan savez sa Bugarskom, mladi srpski vladar je počeo osvajačke napade na Vizantiju 1332.
Monkey Business (film, 1931)
Monkey Business je američka crno-bijela filmska komedija snimljena 1931. godine u režiji Normana Z. McLeoda, poznat kao prvi naslov u filmografiji braće Marx nastao na temelju originalnoj scenarija. U njemu Groucho, Harpo, Chico i Zeppo Marx tumače četvoricu slijepih putnika na prekooceanskom brodu koji, sticajem okolnosti, postanu upetljani u sukob suparničkih gangstera prilikom koga je oteta kćerka od njih, a koju tumači Thelma Todd. Film, koji osim nekoliko antologijskih gegova, sadrži i popularne muzičke točke, doživio je ogroman uspjeh.
Današnjim historičarima je, međutim, poznat i po detaljima zapleta, odnosno replikama koje su slučajno "predvidjele" nikad razjašnjenu smrt Thelme Todd nekoliko godina kasnije.
Herradero (razvrstavanje)
Herradero ima više značenja:
Historija srednjovjekovne Srbije
Car Stefan Uroš IV Dušan Silni
Sa mnogo nada Dubrovčani su dočekali novog srpskog kralja 1331. i otpočeli pregovore o Stonu i Pelješcu. Posle malo više od godinu dana u januaru 1333. su dobili povelju od srpskog kralja o ustupanju Stona i Pelješaca. Zauzvrat Dubrovnik je bio obavezan da za njih vladaru Srbije „daruje” odjednom 8.000 perpera, a svake naredne godine još po 500 perpera. Od Dubrovnika dobijeni novac bio je potreban kralju Srbije jer su povećani vojni troškovi zbog rata sa Vizantijom.
Srpski kralj je možda bio zainteresovan za sklapanje mira, jer mu je javljeno da ugarska vojska sprema napad na Srbiju. Posle sklapanja mira na jugu, kralj Stefan Uroš IV Dušan je pokrenuo veliku srpsku vojsku na sever. Izbegavajući sukob sa glavninom srpske vojske Mađari su napustili Mačvu i pobegli preko Save. Ovaj sukob se dogodio krajem 1334. ili 1335. Mačva je ostala pod vlašću Srbije. U napadima od 1339. do 1342. godine Mađari su povratili izgubljene teritorije, ali su povremene borbe na severnoj srpsko-mađarskog granici nastavljene.
Veliku ofanzivu protiv Vizantije kralj Stefan Uroš IV Dušan je izvršio 1342. i 1343. u savezu sa vizantijskim prebegom Jovanom VI Kantakuzinom. Kantakuzin se proglasio za cara 1341. godine, ali je bio poražen od namesništva mladog Jovana V Paleologa. Kada je izgubio većinu pristalica otišao je u Srbiju i sklopio savez sa srpskim kraljem u leto 1342. To je olakšalo srpskom kralju da osvoji gradove: Kroju, Berat, Kaninu, praktično celu Albaniju izuzev Drača i Valone, a u grčkim oblastima osvojio je Voden, Kostur, Hlerin i Melnik. Savez između Dušana i Jovana Kantakuzina nije bio dugotrajan i raspao se u proleće 1343. godine, a Kantakuzin je stvorio novi savez sa Turcima Seldžucima iz Male Azije, koji su mu u više mahova pomogli.
Na Uskrs 16. aprila 1346. godine Stefan Uroš IV Dušan bio je svečano krunisan za cara Srba i Grka u Skoplju. Istovremeno njegov sin Stefan Uroš V krunisan je za kralja Srbije. Pošto je krunisanje mogao da obavi samo patrijarh, to je sabor Dušanove države prvo uzdigao arhiepiskopa Joanikija za patrijarha, a on je potom obavio krunisanje cara, uz prisustvo patrijarha bugarskog Simeona, prota i igumana sa Svete gore i drugih crkvenih i svetovnih uglednika. Od tada, samo u zamisli država se delila na Carstvo Srba i Grka, to jest zemlje sa vizantijskim (romejskim) državno-pravnim nasleđem i Kraljevinu Srbiju, to jest zemlje pre osvajanja Stefana Uroša II Milutina. U stvarnosti desetogodišnji Uroš V nije mogao ničim upravljati, sve važnije odluke u državi morao je doneti ili odobriti car u dogovoru sa najvažnijim predstavnicima vlastele.
Car Stefan Uroš IV Dušan je nastavio napade na jugu i osvojio je Epir, Akarnaniju i Etoliju pre kraja 1347. Te godine na Balkanu je počelo širenje najpoznatije epidemije kuge a Dušan je sa porodicom nekoliko meseci boravio na Svetoj gori 1347/48. Iskoristio je smrt od kuge upravnika Tesalije i pre kraja 1348. osvojio je i tu oblast. Tako se njegovo carstvo prostiralo do Dunava na severu do Korintskog zaliva na jugu, i od obala Jadranskog mora na zapadu kod Dubrovnika do obala Egejskog mora na istoku kod Kavale.
Krajem 1350. Dušan je došao pred Solun i pregovarao sa Jovanom VI Kantakuzinom ispred grada. U Vizantiji je došlo do potpunog neslaganja careva Jovana VI Kantakuzina i Jovan V Paleologa. Zato je i Jovan V pregovarao sa Stefanom Urošom IV Dušanom o savezu protiv Jovana VI Kantakuzina 1351. i tada pristao da prizna Dušanovu carsku titulu.
Turci su 1352. porazili jednu grčko-srpsku vojsku, a iste godine su uzeli tvrđavu Cimpe kod Galipolja. Zato je Dušan predložio papi da njega imenuje vođom zajedičkog pohoda protiv Osmanlija u prvoj polovini 1354. Tada je ugarski vladar Lajoš I izvršio napad na Srbiju sredinom 1354. uz tvrdnju da on vodi nekakav krstaški rat, nazivajući hrišćane u Srbiji šizmaticima. Dolazak cara na severnu granicu, ali i pojava bolesti primorali su Mađare na povlačenje. Mačva i Beograd su u drugoj polovini 1354. bili u vlasti cara. Sledeće 1355. Dušan je naredio odredima koje je poslao sestri Jeleni Šubić u Dalmaciju da sarađuju sa Mletačkom republikom protiv Ugarske i Bosne. Dušan je godinama pregovarao sa Mlečanima o sklapanju saveza, trebali su mu njihovi brodovi da osvoji Solun i Carigrad, ali savez nije sklopljen. Car Stefan Uroš IV Dušan je iznenada umro 20. decembra 1355. godine, a Ugarska je nastavila rat protiv Venecije i 1358. postala vrhovni vladar Dalmacije i Dubrovnika.
Audi
Audi sa sjedištem u Ingolštatu, Bavarska, je njemački proizvođač automobila i član Folksvagen grupacije. Folksvagen je obnovio brend, lansiranjem modela Audi F103, 1965. godine. Do 1966. godine, postaje vlasnik 99,55 % akcija kompanije, kupujući u fazama akcije od pređašnjeg vlasnika Dajmler-Benca.
Historija srednjovjekovne Srbije
Car Stefan Uroš IV Dušan Silni
desno|mini|250p|Dušanov zakonik, jedan od najstarijih prepisa, Prizrenski prepis iz 15. veka. Danas se nalazi u Narodnom muzeju u Beogradu. Najznačajniji pravni dokument Dušanove vladavine u Srbiji bio je Dušanov Zakonik koji je proglašen na saboru u Skoplju 1349. godine, a dopunjen na saboru u Seru 1354. Zakonik je trebalo da dopuni ranije objavljene pravne akte i zakonike (Nomokanon, ili Krmčija Svetog Save, tzv. Justinijanov zakonik, Sintagma Matije Vlastara, međunarodni ugovori i povelje izdate licima i ustanovama u Srbiji). U nekim članovima Dušan direktno upućuje na Zakonopravilo (članovi 6, 8, 11, 101, 109 i 196). Jedna trećina Zakonika je urađena po ugledu na odgovarajuće propise vizantijskog prava. Velika je sličnost članova 171 i 172 Zakonika (koji propisuju nezavisnost sudstva) sa delovima iz vizantijskog zbornika Vasilike (knjiga VII, 1, 16-17), koje su bile vizantijska prerada Justinijanovog zbornika. Srbija je preko Zakonopravila već 130 godina primenjivala rimsko-vizantijsko pravo, a Dušanov zakonik je predstavljao dodatno ujednačavanje pravnog poretka. Car Dušan je želeo da sa jedne strane Zakonikom ojača centralnu vlast i učvrsti državu, a sa druge strane da obuzda zahteve srpske velike vlastele, koja se u doba njegovih osvajanja prekomerno osilila i svojim decentralizmom slabila državnu vlast. Detaljno su uređena prava i obaveze pojedinih staleža, kao i odnosi među staležima, da bi se na taj način uveo red u državi, ali i ozakonila pravna nejednakost osoba koje su pripadale različitim staležima (vlastela, sebri). Pored toga, Zakonik je sadržao i propise bračnog prava, građanskopravne i krivičnopravne propise, kao i pravila sudskog postupka. S obzirom na širinu oblasti društvenih odnosa koje je uređivao, Zakonik se može smatrati za ustav srednjovekovne Srbije.
Audi
Ime kompanije potiče od prezimena osnivača Augusta Horha. Osnivač je nazvao kompaniju, prevodeći svoje prezime na latinski. Horh koje na nemačkom znači „slušati“. Kompanija je zvanično osnovana 1909. godine, da bi se 1932. integrisala u jedinstvenu kompaniju sa još tri proizvođača. Četiri prstena u amblemu, upravo predstavljaju automobilske kompanije koje se udružine i stvorile Auto uniju. Slogan Audija na njemačkom glasi „Vorsprung durch Technik“, što znači „Napredak kroz tehniku“.
Počeci Audija
Korijeni kompanije sežu u 1899. godinu i vezuju se za ime Augusta Horha (1868-1951). Prvi Horhov automobil proizveden je 1901. Godine 1909. Horh je bio prisiljen da napusti kompaniju koju je osnovao. Ubrzo potom, osnovao je kompaniju u Cvikauu, nastavivši da koristi Horh brend. Njegovi bivši partneri tužili su ga sudu zbog nedozvoljenog korišćenja zaštitnog znaka, a njemački sud je donio odluku da brend Horh pripada njegovoj bivšoj kompaniji. Horh je, dakle, bio prinuđen da se uzdrži od korišćenja vlastitog prezimena u svom novom poslu sa kolima. Horh je sazvao sastanak u stanu Franca Fikenčera da bi smislio novo ime. Tokom ovog sastanka, Francov sin je tiho učio latinski jezik u uglu sobe. U nekoliko navrata činilo se kao da je na ivici da izgovori nešto, ali bi samo progutao riječi i nastavio da radi, sve dok u jednom momentu nije izustio: „Oče – audiatur et altera pars... zar ne bi bila dobra ideja nazvati je AUDI umjesto HORH?“. „Hör“ na njemačkom znači „Slušaj!“ a isto to znači i „Audi“ na latinskom. Svi prisutni su sa oduševljenjem prihvatili ideju. Nova kompanija sa nazivom Audi je osnovana 16. jula 1909. u Cvikauu. Često je prisutno uvjerenje (ali to nije tačno) da je Audi akronim od „Auto Union Deutschland Ingolstadt“.
Historija srednjovjekovne Srbije
Car Stefan Uroš IV Dušan Silni
Stefan Uroš IV Dušan bio je sigurno jedan od najznamenitijih i najuspešnijih srpskih vladara uopšte. On je bio taj koji je srpski narod doveo do vrhunca moći i političke i zavojevačke. Zanimljiv opis Dušana dao je poznati srpski istoričar Stanoje Stanojević u svojoj Istoriji srpskog naroda (1908), pre više od jednog veka:
Audi
Počeci Audija
Audi je počeo sa četvorocilindričnim modelom 2612 cc (2,6 litara), za kojim su uslijedili modeli 3564 cc, kao i 4680 cc. Ova vozila su se pokazala uspješnim čak i na sportskim priredbama. August Horh je napustoliuAudi 1920. Audi automobili toga vremena bili su luksuzna vozila opremljena specijalnom limarijom.
Historija srednjovjekovne Srbije
Car Stefan Uroš IV Dušan Silni
"'Duboke političke mudrosti u njega nije bilo, ali je on imao prirodne bistrine da shvati neposrednu situaciju i da je iskoristi. Osim toga, on je shvatao potrebu u korist dobre organizacije, mada sam nije bio dobar organizator'."