Plavno
Istorija
Po nalazima iz neolita, Plavno spada u nekoliko poznatih nalazišta u kninskoj okolini. U željezno doba, u okviru «liburnske» kulturne grupe gradska naselja nalazila su se u kasnijim plavanjskim zaseocima Jovičići, Đurići i Rusići, kao i na brdu Žabinac. U rimsko doba iz Plavna (Plavno polje, prema nekim podacima Torbička pećina) počinjao je akvedukt kojim se snabdijevao veliki vojni logor Burnum (Šupljaja kod Ivoševaca), jedan od glavnih rimskim garnizona u provinciji Dalmacija. Hrvatsko predanje vezuje uz Plavno kraljicu Lepu, navodno moćnu, srednjovjekovnu ličnost, a u romanu „Kraljica Lepa“ Eugena Kumičića, piše da je ona imala ljetnjikovac na uzvišenju između kasnijih zaselaka Đurići, Šimići i Perići. Sve do kraja 20. vijeka tu su bili ostaci zidina. Na temeljima vikendice kraljice Lepe, navodno je turski zapovjednik sanddžakata Klisa, Durak-beg (Vranski), takođe podigao ljetnjikovac, a dugo vremena se po nekom od njegovih potomaka – Muratoviću, pod tim nadimkom raspoznavalo nekoliko kuća u obližnjem zaseoku Perići. Ostaci predromaničkih crkava nađeni su u Plavnu i susjednom Benderu. Najimpozantnija starija građevina koja još u Plavnu postoji je Turska kaca. To je jedna od utvrda srednjovjekovnog graničnog grada Tukleč. Prvi pouzdaniji podaci o srpskom naseljavanju Plavna (tadašnje Srbe mletački i drugi izvori nazivaju najprije Rašanima, potom Bosancima, pa Morlacima, odnosno Vlasima, Mavrovlasima i Morovlasima), zabilježeni su 1417. godine, u vrijeme vlasti Mletačke republike. Prema izvještaju mletačkog providura u Dalmaciji Antonija Kontarinija, između 1413. i 1417. godine «prešlo je mnogo naroda iz Bosne (u koju od 1397. godine Turci neprestano upadaju, da bi pola vijeka kasnije, 1463. godine ona potpuno potpala pod Tursku), od toga naroda je «regrutovano 5.000 dobrih vojnika». U Plavno, kao i okolna naselja, Srbi su se iz susjedne Bosne preseljavali i za vrijeme turske vlasti u Dalmaciji (1522-1688). Veći doseljenički talasi zabilježeni su u Kninskoj krajini još i 1551. i 1577. godine. Za vrijeme nove mletačlke vlasti, krajem 17. vijeka, useljenje je posebno masovno bilo juna 1692. godine kada je u Kninsku krajinu iz Bjelaja u zapadnoj Bosni došlo 5.000 pravoslavnih Srba, među kojima i 1.300 sposobnih za oružje. Tada su Srbi pod vođstvom «arambaša» Pirića, Đurića i Zorića, pored Plavna naselili Zrmanju, Pađene, Mokro Polje, Oton, Ervenik i Žegar. Ustanak u Bosni 1875-1878. godine, vođen protiv Turske, posebno jedan njegov «krak» - Crnopotočka buna na tromeđi Kninske krajine odnosno Dalmacije, Like i Zapadne Bosne, doveo je u Plavno, kao i Strmicu, Golubić i Polaču više od 15.000 izbjeglica iz Bosne. Hiljade njih je spašeno sigurne smrti ili izliječeno od zaraznih i drugih bolesti koje prate takva dešavanja zahvaljujući Engleskinji Adelini Pauli Irbi, kao i stanovnicima Plavna i drugih sela Tromeđe. Decenijama poslije crnopotočkog ustanka u narodu se ispoljavalo razočarenje što zbog tog poraza, kao i sloma ustanika u drugim krajevima Bosne i u Hercegovini, što zbog toga što nije učinjen veći korak ka ujedinjenja Srba. Plavanjci su tu težnju ispoljili u još nekoliko prilika. Učestvovali su kao dobrovoljci u Srpskoj vojsci u Prvom svjetskom ratu, a kada je prolongirano ujedinjenje dijela Dalmacije u novostvorenu državu Srba, Hrvata i Slovenaca, a to područje anektirali Italijani, u Došnici kod Plavna je 5. septembra 1919. godine došlo do sukoba mještana i italijanskih artiljeraca, u kojem nije bilo žrtava.