cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lipid-fosfatna fosfataza
Za rad ovog enzim je neophodan Mg2+.
846 Lipperta
846 Lipperta je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 52,41 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,707 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,548 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,185, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 0,263 stepeni, a orbitalni period iznosi 2020,698 dana (5,532 godina). Apsolutna magnituda asteroida je 10,26 a geometrijski albedo 0,050.
Asteroid je otkriven 26. novembra 1916. godine.
Carl Nielsen
thumb|right|Karl Nilsen 1910. godine
Karl August Nilsen (danski: Carl August Nielsen; 9. juna 1865., selo Sortelung, ostrvo Fin - 3. oktobra 1931., Kopenhagen) je danski kompozitor.
Rođen je kao 7. dete u bednoj porodici. Karl Nilsen se oženio 1891. Anom Marijom Karl-Nilsenom. Imaju kćer - Anu Mariju Frederiku Telmani. Kompozitor je prikazan na novčanici od 100 danskih kruna.
Havana, Texas
Havana je naseljeno mesto za statističke potrebe u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 407 stanovnika.
Portovieli, Pordenone
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 27 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 18 m.
847 Agnia
847 Agnia je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 28,04 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,041 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,524 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,092, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 2,484 stepeni, a orbitalni period iznosi 1695,829 dana (4,642 godine). Apsolutna magnituda asteroida je 10,29 a geometrijski albedo 0,172.
Asteroid je otkriven 2. septembra 1915. godine.
Karperidin
Karperidin je organsko jedinjenje, koje sadrži 17 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 304,384 Da.
Proložac
Proložac je općina u Hrvatskoj, smještena u Dalmatinskoj Zagori, odnosno Imotskoj Krajini. Administrativno pripada Splitsko-dalmatinskoj županiji.
Naseljena mjesta
Pet je naselja u sastavu općine (stanje 2008.), to su: Donji Proložac, Gornji Proložac, Postranje, Ričice i Šumet. Najveći i najnapučeniji je Donji Proložac.
Sport
imaju nk mladost.
Barmstedt
Barmštet je grad u njemačkoj saveznoj državi Šlezvig-Holštajn. Jedno je od 49 opštinskih središta okruga Pineberg. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 9.702 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 1056002, NUTS (DEF09) i LOCODE (DE BMT) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Pineberg Barmštet se nalazi u saveznoj državi Šlezvig-Holštajn u okrugu Pineberg. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 11 metara. Površina opštine iznosi 17,2 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 9.702 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 565 stanovnika/km².
Ringwood, New Jersey
Ringvud je grad u američkoj saveznoj državi Nju Džerzi.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 12.228, što je 168 (-1,4 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Dampierre-sur-Salon
Dampjer sir Salon je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Franš-Konte, u departmanu Gornja Saona koja pripada prefekturi Vezul.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 1218 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 64 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 18,8 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 225 metara (maksimalnoj 270 m, a minimalnoj 192 m).
Ugrožena vrsta
Ugrožena vrsta je vrsta čija j populacija tako malena da joj prijeti izumiranje.
Ispočetka korišten jedino od biologa i ekologa, ovaj je pojam dobio i svoje pravno značenje kada su mnoge države, pod pritiskom pokreta za zaštitu okoline, donijele zakone kojima se određene vrste definiraju kao ugrožene vrste te na temelju njih donose razne mjere u svrhu sprečavanja njihovog izumiranja, najčešće u obliku zabrane lova ili ekonomske eksploatacije određenih prirodnih staništa.
Stavljanje određenih vrsta na listu ugroženih vrsta, odnosno skidanje s nje, čest je predmet kontroverzi i političkih sukoba iza kojih stoje različiti ekonomski, politički i socijalni interesi.
Donja Višnjica
Donja Višnjica je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Lepoglave, Varaždinska županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 549 stanovnika te 139 obiteljskih kućanstava.
Bukovina
thumb|right|220px|Mapa Bukovine i okruženja (Rumuni podrazumevaju veću teritoriju, obojeno u zeleno) thumb|220px|[[Karpati u Bukovini.]] Bukovina (rum. Bucovina, ukr. Буковина, mađ. Bukovina, nem. Bukowina) je istorijski region koje danas dele Rumunija i Ukrajina.
Svoje zvanično nemačko ime (die Bukowina), dobila je dok je bila pod Austrijskom vladavinom (1775-1918), pod uticajem naziva koji su koristili sloveni (Poljaci, Ukrajinci i ostali) iz tih krajeva za ogromne bukove šume koje su se tamo prostirale.
Bukovina nije nikada ostvarila svoju totalnu autonomiju, kao država, već je uvek kroz istoriju bila u okviru neke druge države.
Istorija
U periodu od 1349. do 1384. godine severni deo Bukovine potpada pod vlast Kraljevine Poljske a južni deo podpada pod vladavinu Moldavije. U tom periodu se i uzdiže grad Sučava koji i 1388. godine postaje sedište okruga koji je bio pod vladavinom Moldavije.
Između 1385. i 1569. godine vlast nad severnim delom Bukovine naizmenično dele Kraljevina Poljska i Moldavija. U 16. veku, tačnije 1512. godine, Moldavija podpada pod vlast Turaka a istovremeno i celokupna teritorija Bukovine. Severni deo Bukovine se vratio pod Poljsku vlast 1541. godine.
Posle nemilih događaja u Madefalvi, 1764. godine, nekoliko hiljada Sekelja se iseljava iz Erdelja i odlazi prvo u Moldaviju a ubrzo zatim i u Bukovinu gde osnivaju svojih pet sela Andrašfalva, Hadikfalva, Fogadjišten, Ištenšegitš i Jožeffalva. Tokom 19. i 20. veka Sekelji su napustili ta sela, i vratili se u stara staništa ili prešli u novoosnovana kao što su: Skorenovac, Vojlovica i Ivanovo, tokom velike seobe Sekelja u 1883. godini. Od toga doba je i nastao pojam Bukovinski Sekelji.
Tokom 1772. godine došlo je do podele Bukovine između tadašnje Poljske, Austrije i Rusije. Posle pobede Austrije i Rusije protiv Turske, 1775. godine, Austrija dobije i deo Moldavije i samim tim oblast oko Sučave kada Bukovina dobija autonomiju u okviru Austrijske monarhije.
Stanovništvo
Zbog mnogobrojnih istorijskih promena vladara i seoba naroda u Bukovini je stanovništvo veoma šaroliko po nacionalnosti, ali se može reći da na jugu Bukovine većinom žive Rumuni a na severu slovenski narodi (Ukrajinci, Rusi).
Bukovina kao celina
Po podacima iz popisa u Austro Ugarskoj broj stanovnika po godinama je bio:
Ukrajinski deo Bukovine
Po popisu iz 1995. godine, procentualni odnos stanovništva u Černivačkoj oblasti bio je sledeći:
Rumunski deo Bukovine
Po popisu iz 1992. godine procentualni odnos stanovništva u oblasti Sučava je bio sledeći:
Posleratne podele
Posle Prvog svetskog rata i raspada Austro−Ugarske 1918. godine, Rumuni koji su živeli u Bukovini su izglasali priključenje Rumuniji, ali je severni deo još ostao pod vlašću Ukrajine.
(KDO)-lipid IVA 3-dezoksi-D-mano-oktulozonska kiselina transferaza
(KDO)-lipid IVA 3-dezoksi-D-mano-oktulozonska kiselina transferaza (, KDO transferaza, waaA (gen), kdtA (gen), Kdo transferaza, 3-dezoksi-D-mano-okt-2-ulozonska kiselina transferaza, 3-dezoksi-mano-oktulozonska kiselina transferaza) je enzim sa sistematskim imenom CMP-3-dezoksi-D-mano-okt-2-ulozonat:(KDO)-lipid IVA 3-dezoksi-D-mano-okt-2-ulozonat transferaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj bifunkcionalani enzim iz Escherichia coli prenosi dva 3-dezoksi-D-mano-okt-2-ulozonatna ostataka na lipid IVA (cf. EC 2.4.99.12 [(KDO)-lipid IVA 3-dezoksi-D-mano-oktulozonska kiselina transferaza]).
848 Inna
848 Inna je asteroid glavnog asteroidnog pojasa čija srednja udaljenost od Sunca iznosi 3,104 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 10,9 a geometrijski albedo 0,172.
Podbablje
Podbablje je općina u Hrvatskoj, smještena u Dalmatinskoj Zagori, odnosno Imotskoj Krajini. Administrativno pripada Splitsko-dalmatinskoj županiji.
Gospodarstvo
poljopriveda
The Juror
The Juror je američki igrani film snimljen 1996. u režiji Briana Gibsona. Po žanru je triler, a radnja se temelji na romanu Georgea Dawesa Greena. Protagonistica, čiji lik tumači Demi Moore, je njujorška kiparica odabrana za člana porote na suđenju mafijaškom bosu, a koja zbog toga postaje predmetom kampanje zastrašivanja s ciljem da ishodi oslobađajuću presudu. Film, čiji je zaplet imao velike sličnosti s filmom Trial by Jury od prije dvije godine, je doživio fijasko i kod kritičara i kod publike.
U Indiji je 2000. snimljen njegov neslužbeni bollywoodski remake pod naslovom Khauff.
U Hrvatskoj je distribuiran pod naslovom Porotnica, a u Srbiji pod naslovom Porotnik.
Runovići
Runovići su općina u Hrvatskoj. Smještena je u Dalmatinskoj Zagori, a administrativno pripada Splitsko-dalmatinskoj županiji.
Zemljopis
Runovići su smješteni u zaleđu planine Biokovo.
Runovićki zaseoci nanizani su duž južnog ruba Imotskog polja.
Stanovništvo
Općina Runović ima ukupno 2.643 stanovnika. U naselju Runović živi 2.071 stanovnik, u Slivnu 524, a u Podosju živi 48 stanovnika. Samo je jedna osoba starija od 95 godina.
Slavni ljudi
Petar Puljiz-Pero
Sport
Nk MRAČAJ osnovan je 1964 g. . U svojoj bogatoj povijesti dao je nekoliko svjetski poznati nogometaša. Najpoznatiji je svakako kapetan "vatrenih" Zvonimir Boban. Tu su još Ivan-Iko Buljan, Branko Tucak, Ivan Gudelj, Stanko Mršić,Mladen Karoglan... Klub godinama plovi po regionalnim ligama od 3 do 5 lige. Igralište se nalazi tik uz rijeku Vrljiku i nosi naziv POJILO. Klub je ime dobijo po brdu iznad sela Runovići.
Boja dresa: plava Himna: "ko u mračaj dirne, ježa će gucati" Navijačka skupina: Lamara (ime dobili po staroj limenoj školi koja se nalazila uz igralište)
Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu
Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu je član Univerziteta u Beogradu, nastao izdvajanjem iz Filozofskog fakulteta školske 1960/61. godine. Nalazi se na Studentskom trgu 3, između zgrade Rektorata Univerziteta u Beogradu i zadužbine Ilije M. Kolarca. Dekan Fakulteta je prof. dr Iva Draškić Vićanović, a Prodekani su prof. dr Balša Stipčević (za nastavu), prof. dr Nenad Tomović (za naučni i stručni rad), prof. dr Anete Đurović (za međunarodnu saradnju) i prof. dr Saša Moderc (za finansije).
Razvoj filoloških disciplina u Srbiji
Institucionalizovano izučavanje filoloških disciplina postoji u novovekovnoj Srbiji još od vremena ustanovljenja Velike škole u Beogradu 1808. godine, u kojoj su se učili srpski i nemački jezik.
Istorija visokog školstva u Srbiji počinje sa osnivanjem Liceja kneževine Srbije 1838. godine u Kragujevcu. Nastava stranih jezika je i zakonski utemeljena 1839. godine, kada se pored nemačkog u nastavni plan uvodi i francuski jezik. Dve godine kasnije, 1841. Licej je preseljen u Beograd.
Na temelju Liceja, knjaz Mihailo je 1863. godine osnovao Veliku školu (Akademiju) koja je useljena u zadužbinu kapetana Miše Anastasijevića na Velikoj pijaci (danas: Studentski trg). U toj zgradi se danas nalazi Rektorat Univerziteta u Beogradu i Katedra za srpski jezik Filološkog fakulteta. Velika škola je bila podeljena na tri fakulteta: Filozof(ij)ski, Tehnički i Naučni.
Filozofski fakultet Velike škole podeljen je 1873. godine na dva odseka: Filološko-istorijski i Prirodno-matematički. Katedra za slovensku filologiju i istoriju svetske književnosti postojala je od 1873. godine, a iz nje se 1876. godine izdvojila Katedra za srpsku i slovensku književnost. Filološko-istorijski odsek je kasnije, 1896. godine, podeljen na Lingvističko-literarni i Istorijsko-geografski. Na Lingvističko-literarnom odseku stručni predmeti su bili: Srpska i slovenska filologija, Istorija srpske i jugoslovenske književnosti, Latinski i grčki jezik i književnost, Francuski i nemački jezik i književnost i Teorija književnosti.
Utemeljenje Beogradskog univerziteta 1905. god. dalo je nov polet filološkim disciplinama koje su se razvijale u organizacionom okviru Filozofskog fakulteta do 1960. godine, kada je osnovan Filološki fakultet.
Topsham, Maine
Topšam je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Mejn.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 5.931, što je 340 (-5,4 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu
Filološki fakultet (1960)
Filološki fakultet je postao samostalna nastavna i naučna ustanova izdvajanjem iz Filozofskog fakulteta školske 1960/61. godine.
Neposredno po izdvajanju, Fakultet je imao jedanaest nastavnih grupa: Srpskohrvatski jezik, Jugoslovenska književnost, Jugoslovenska i svetska književnost, Slavistika, Francuski jezik, Italijanski jezik, Engleski jezik, Nemački jezik, Opšta književnost, Orijentalna filologija i Albanologija.
Postdiplomske odnosno magistarske studije uvedene su školske 1961/62. godine.
Katedre
Fakultet ima 15 samostalnih katedri:
Posebnu jedinicu Fakulteta predstavlja Seminar za društvene nauke, koji organizuje nastavu filozofije, kulturologije, socijalne ekologije i psihologije za sve studijske grupe.
Naučni centri
Na Fakultetu ima 5 posebnih naučnih centara:
Izdavačka delatnost
Fakultet izdaje sledeće periodične publikacije:
Od 1961. izlazi i serija monografskih publikacija Monografije Filološkog fakulteta, u kojoj je do sada objavljeno preko 80 doktorskih disertacija i ostalih monografskih radova.
Lipid-vezani proteini
Lipid-vezani proteini, su kovalentno vezani za masne kiseline kao što su palmitat ili miristat, koje ih fiksiraju bilo na površini ćelijskih membrana. Primeri ovakvih proteina su G proteini i pojedine kinaze. Smatra se da masno kiselinski lanac uronjen u i integrisan sa lipidnim bislojem membrane duž sličnih masno-kiselinskih lanaca okružujućih lipidih molekula. Potencijalna mesta učvršćavanja su terminalne amino grupe proteina i bočni lanci cisteinskih ostataka.
Prenilacija
Prenilacija je vezivanje lipidnih lanaca za proteine s ciljem omogućavanja njihove interakcije sa ćelijskom membranom. Neki od važnih prenilacionih lanaca su geranilgeraniol, farnezol i dolihol. Oni su produkti metaboličkog puta HMG-CoA reduktaze.
Karpipramin
Karpipramin je organsko jedinjenje, koje sadrži 28 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 446,628 Da.
Donja Poljana
Donja Poljana je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Varaždinskih Toplica, Varaždinska županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 477 stanovnika te 135 obiteljskih kućanstava.
Novi Sad
mini|250px|desno|[[Svetozar Miletić advokat, gradonačelnik Novog Sada i jedan od najznačajnijih i najuticajnijih srpskih političara u Austro - Ugarskoj druge polovine XIX veka]] Novi Sad je najveći grad Autonomne Pokrajine Vojvodine na severu Republike Srbije, kao i sedište pokrajinskih organa vlasti i administrativni centar Južnobačkog okruga. Grad se nalazi na granici Bačke i Srema, na obalama Dunava i Malog bačkog kanala, u Panonskoj ravnici i na severnim obroncima Fruške gore.
Novi Sad je Evropska prestonica kulture 2022. Novi Sad je, posle Beograda, drugi grad u Srbiji po broju stanovnika (bez podataka za područje Kosova i Metohije). Na poslednjem zvaničnom popisu iz 2011. godine, sam grad je imao 231.798 stanovnika. Na opštinskom području Novog Sada (uključujući i prigradska nasenja) broj stanovnika je 2011. godine iznosio 341.625.
Osnovan 1694. godine, Novi Sad je dugo vremena bio centar srpske kulture, zbog čega je dobio ime „Srpska Atina“. Danas je Novi Sad veliki industrijski i finansijski centar srpske ekonomije, univerzitetski grad i školski centar, kulturni, naučni, zdravstveni, politički i administrativni centar Autonomne Pokrajine Vojvodine, grad domaćin mnogih međunarodnih i domaćih privrednih, kulturnih, naučnih i sportskih manifestacija, kao i grad muzeja, galerija, biblioteka i pozorišta.
Ime
U Gradu Novom Sadu u službenoj upotrebi su, pored srpskog jezika, još i mađarski, slovački i rusinski jezik. Ime grada na ostalim službenim jezicima glasi Újvidék (mađarski), Nový Sad (slovački) i Novi Sad (rusinski). Na ostalim jezicima koji su (ili koji su bili) od istorijskog značaja na ovim prostorima ime Novog Sada glasi Neoplanta (latinski), Neusatz ili Neusatz an der Donau (nemački), Novi Sad (rumunski) i Mlada Loza (bugarski).
Prvobitna imena Novog Sada bila su Racka varoš (Ratzen Stadt, Ratzenstatt) i Petrovaradinski šanac (Peterwardeiner Schantz), dok ime Novi Sad (Neoplanta, Neusatz, Újvidék) datira iz 1748. godine.
Položaj grada
[[Datoteka:NoviSad Sat.png|left|thumb|270px|Satelitski snimak Novog Sada "NASA World Wind"]] Novi Sad se nalazi na 45.33333°N, 19.85°W, u središnjem delu autonomne pokrajine Vojvodine, na severu Srbije, na granici Bačke i Srema.
Grad leži na obalama reke Dunav, između 1.252-og i 1.262-og kilometra rečnog toka. Na levoj obali Dunava se nalazi ravničarski deo grada (Bačka), dok je na desnoj obali, na obroncima Fruške gore, smešten brdoviti deo grada (Srem). Nadmorska visina sa bačke strane je od 72 do 80 m, dok je sa sremske strane oko 250-350 metara. Kod Novog Sada se u Dunav (sa leve strane reke) uliva Mali bački kanal, koji je deo sistema kanala Dunav-Tisa-Dunav. Bački deo grada je smešten sa obe strane ovog kanala.
Sa 15 prigradskih naselja, opštinsko područje grada Novog Sada obuhvata površinu od 702,7 km², dok uže područje Novog Sada sa Petrovaradinom i Sremskom Kamenicom zauzima površinu od 129,4 km². Građevinski rejon grada obuhvata površinu od 106,2 km².
Opštinsko područje Grada Novog Sada okružuju opštine Bački Petrovac, Vrbas, Temerin, Žabalj, Titel, Inđija, Sremski Karlovci, Irig i Beočin, čiji stanovnici, zajedno sa stanovnicima još nekih opština južnobačkog okruga, gravitiraju Novom Sadu.
Klima
Klima u Novom Sadu prelazi iz umereno kontinentalne u kontinentalnu, tako da grad ima sva četiri godišnja doba. Preko jeseni i zime povremeno duva hladan vetar košava, koji obično traje od tri do sedam dana. Košava može tokom zime da stvori nanose i smetove snega tokom vejavica i mećava. Prosečna temperatura vazduha u gradu je 10,9 °C, srednja temperatura u januaru je –1 °C, dok je u julu 21,6 °C. Godišnje padne prosečno 578 mm padavina, a broj dana sa padavinama je 122. Zbog promene klime na globalnom (svetskom) nivou, poslednjih godina se na području Novog Sada povećala količina padavina, što povremeno izaziva poplave u nekim delovima grada, budući da sadašnji gradski kanalizacioni sistem nije projektovan za izmenjene klimatske uslove.
Starija naselja na području Novog Sada
thumb|right|300px|[[Petrovaradinska tvrđava i nekadašnji most na baržama]] Prema tumačenjima rezultata novijih arheoloških istraživanja, na prostoru Petrovaradinske tvrđave su pronađeni ostaci mlađeg paleolitskog staništa, iz perioda od 19.000. do 15.000. godina pre nove ere, iz čega se zaključuje da je čovek na prostoru Petrovaradinske stene živeo još u paleolitu, kada su se ljudska staništa uglavnom nalazila u pećinama, a retko kada na otvorenom prostoru.
Postojanje ljudskih naselja na području današnjeg Novog Sada može se pratiti u kontinuitetu od mlađeg kamenog doba - neolita (od oko 4500. godine pne.). Pored područja Petrovaradina, na kojem su nađeni tragovi naselja iz skoro svih epoha, na Bačkoj strani Dunava (na Klisi, Slanoj Bari, Starom Gradu i Detelinari) takođe su pronađeni tragovi praistorijskih naselja iz kamenog, bakarnog, bronzanog i gvozdenog doba.
Najstariji arheološki ostaci (iz vremena kamenog doba) pronađeni su sa obe strane Dunava, na području današnjeg Petrovaradina (koji je u kontinuitetu nastanjen od praistorije do danas) i području današnje Klise. Istraživanjem ostataka naselja iz mlađeg bronzanog doba (3000. godina pne.) na području današnjeg Petrovaradina, arheolozi su pronašli i bedeme pojačane koljem i palisadama iz tog perioda, koji svedoče da je još u vreme vučedolske kulture ovde postojalo utvrđeno naselje.
U 4. veku pre nove ere se na području današnjeg Novog Sada pojavljuju Kelti, koji na desnoj obali Dunava, na području današnjeg Petrovaradina, podižu utvrđenje, a tragovi Kelta pronađeni su i na području Detelinare. Zatim se, u 1. veku pre nove ere, na ovom području pojavljuju Rimljani, koji u 1. veku nove ere na desnoj obali Dunava podižu prvu veću tvrđavu pod imenom Kuzum (Cusum) i uključuju je u provinciju Panoniju. Dunav je tada činio limes Rimskog carstva, koje je obuhvatalo njegovu desnu (sremsku) obalu, dok je na levoj obali reke, u Bačkoj, od 1. veka nove ere stanovalo sarmatsko pleme Jazigi. Nalazi rimskog novca na području Novog Sada svedoče o trgovačkim vezama Jaziga i Rimljana. Rimljani su povremeno zaposedali i južnu Bačku i držali ove pogranične prostore u funkciji kontralimesa, a u cilju obezbeđivanja dodatne granice, izgradili su u Bačkoj šančeve sa jarkom, danas poznate kao Rimski Šančevi.
U 4. veku, u doba Seobe naroda utvrđenje Kuzum je porušeno od strane Huna, a ovo područje zatim dolazi pod vlast Ostrogota (5. vek), Gepida (5-6. vek), Langobarda (6. vek), Vizantije (koja u 6. veku obnavlja utvrđenje Kuzum i daje mu ime Petrikon), Avara (6-8. vek) i Franaka (8. vek).
Sredinom 6. veka, područje naseljavaju Sloveni. U 9. veku, tvrđava Petrikon (ili na slovenskim jezicima - Petrik) ulazi u sastav Bugarskog carstva, a u 11. veku njom vlada sremski vojvoda Sermon, čiji su zlatnici u 19. veku pronađeni u jednom petrovaradinskom vinogradu. Pošto je Bugarska poražena od Vizantije a Sermon ubijen, tvrđava ponovo postaje deo Vizantije, da bi, posle borbi Vizantinaca i Mađara, krajem 12. veka, ušla u sastav srednjovekovne Kraljevine Ugarske. Na području Bačke, ugarska vlast se ustaljuje nešto ranije, tokom 10. veka.
thumb|left|300px|Naselje Bistrica (Bistritz) na području današnjeg Novog Sada, ucrtano na mapi flamanskog kartografa Gerharda Merkatora iz 16. veka Tokom ugarske vladavine, na području današnjeg Novog Sada nalazilo se nekoliko naselja, koja se u istorijskim dokumentima pominju od 13. veka. Prema istorijskom dokumentu iz 1237. godine (povelja ugarskog kralja Bele IV), pored Petrovaradina (Pétervárad) i Sremske Kamenice (villa Camanch) na sremskoj strani Dunava, postojalo je i nekoliko naselja na bačkoj strani: Vašaroš-Varad (poznat i kao Peturvarad, Stari Petrovaradin i Varadinci), Mrtvaljoš (poznat i kao Mortaljoš - Mortályos), Sent Marton (Ke Sent Marton), Bakša (poznato i kao Bakšić, Bačić, Bakšafalva i Bačka - Bachka), Sajlovo I i Sajlovo II (poznata i pod imenima Gornji i Donji Zajol - Zoyl, Sajol i Isailovo), Bivalo (poznat i kao Bivaljoš i Bivološ - Bywolos), Rivica i Čenej (poznat i kao Čeme - Cheme ili Chemey). Petrovaradin se u ovo doba prvi put spominje pod današnjim imenom, iako je ono u osnovi evoluiralo od prvobitnog vizantijskog imena Petrikon. U kasnijem periodu (16. vek), na ovom području se pominju još dva naselja - Bistrica (Bistritz) i Kamendin (poznat i kao Kemind - Keménd). Slovensko naselje Bistrica pominje se na više karata koje datiraju iz 16. i 17. veka, a nalazilo se prekoputa Petrovaradinske tvrđave, na području današnjeg Novog Sada, dok se naselje Kamendin nalazilo u široj okolini današnjeg grada. Bivaljoš je bio veliko naselje slovenskog življa koje datira iz perioda seobe naroda (5-6. vek).
Između 1526. i 1687. godine, ovo područje je u sastavu Osmanskog carstva. Tokom osmanske uprave, neka od naselja na bačkoj strani Dunava su iščezla, dok su druga nastavila da postoje i bila su nastanjena Srbima. Po poreskom spisku iz 1522. godine, među stanovnicima ovih naselja na bačkoj strani Dunava srećemo kako mađarska, tako i slovenska imena (Božo, Radovan, Radonja, itd), da bi po turskim podacima iz 1590. godine na ovom području bilo zabeleženo 105 kuća koje plaćaju porez i to isključivo srpskih. Pošto se zna da je bilo i Srba koji nisu plaćali porez (ukoliko su recimo bili u turskoj službi), onda je broj stanovnika ovih naselja sigurno bio veći.
U vreme Osmanske uprave poznat pod imenom Varadin, Petrovaradin je bio sedište nahije u okviru Sremskog sandžaka. Podgrađe tvrđave imalo je oko 200 kuća, tu se nalazila Sulejman-hanova džamija, a postojale su i dve manje džamije, Hadži-Ibrahimova i Huseinova. Pored dve turske mahale, u sastavu grada nalazila se i hrišćanska četvrt sa 35 kuća, naseljenih isključivo Srbima. Od praistorije pa sve do kraja 17. veka, centar urbanog života na području današnjeg grada nalazio se na sremskoj strani Dunava, na prostoru današnjeg Petrovaradina, koji je svojim značajem uvek zasenjivao naselja na bačkoj strani. Osnivanjem Racke varoši, potonjeg Novog Sada, središte lokalnog urbanog života će se tokom 18. veka definitivno pomeriti na bačku obalu Dunava.
Osnivanje i razvoj Novog Sada
thumb|left|250px|[[Petrovaradinska tvrđava 1693. godine]] thumb|250pxx|left|[[Bitka kod Petrovaradina, slika Jana Pitera van Bredela]] Petrovaradin je ostao u osmanskom posedu sve do Velikog bečkog rata (1683-1699. godine), kada ga osvajaju Austrijanci (Habzburzi). Pokušavajući da povrate izgubljenu tvđavu, Turci započinju nekoliko pohoda, ali doživljavaju strahovite poraze u bici kod Slankamena (1691. godine) i bici kod Sente (1697. godine), a usled loših vremenskih prilika napuštaju opsadu Petrovaradina 1694. godine. U nastojanju da izmeni odluke Karlovačkog mira, Osmansko carstvo preduzima novi pohod na Austriju. Bitka između Austrijanaca i Turaka se odigrala kod Petrovaradina početkom avgusta 1716. godine, a okončala se velikim turskim porazom, posle čega Osmansko carstvo definitivno nestaje sa ovih prostora. Mnogi potesi u okolini Petrovaradina i danas nose nazive koji datiraju iz turskog perioda: Vezirac, Alibegovac, Mišeluk, Tekije, itd.
Na početku habzburške vladavine krajem 17. veka, građanima pravoslavne veroispovesti bilo je zabranjeno da stanuju u Petrovaradinu. Srbi su, zbog toga, 1694. godine osnovali novo naselje na levoj obali Dunava, a iz ovog naselja će se, vremenom, razviti i današlji Novi Sad. Najstarije ime naselja na levoj obali Dunava bilo je Racka varoš (Ratzen Stad), a korišćen je i naziv Petrovaradinski Šanac (Peterwardeiner Schantz). Prvobitni stanovnici naselja bili su ogromnom većinom Srbi, ali i Nemci, Jevreji, Mađari, Jermeni, Bugari, Cincari i Grci, o čijem prisustvu govore mnogi arhitektonski i kulturni spomenici. Od 1702. godine, naselje je u sastavu Habzburške vojne granice, a 1708. godine postaje sedište Bačkog vladike i glavno mesto bačkog dela podunavske vojne granice.
1718. godine, stanovnici srpskog sela Almaš (nalazilo se između Temerina i Srbobrana) preseljeni su u Racku varoš (u današnji Almaški kraj), čime se stanovništvo varoši naglo umnožilo. Prema podacima iz 1720. godine, u Rackoj varoši je bilo 112 srpskih, 14 nemačkih i 5 mađarskih domova. Racka varoš u to vreme postaje "komorska varoš", sa začecima urbanih odlika, a budući da se nalazio u sastavu vojne granice, grad je po stanovništvu bio podeljen na vojni i civilni deo. Grad je zvanično dobio ime Novi Sad (Neoplanta na latinskom jeziku) 1748. godine, kada je postao slobodan kraljevski grad.
Carica Marija Terezija je tim povodom 1. februara 1748. izdala edikt koji glasi:
Tokom većeg dela 18. i 19. veka Novi Sad je bio središte kulturnog, političkog i društvenog života celokupnog srpskog naroda, koji tada nije imao sopstvenu državu, a prema podacima iz prve polovine 19. veka, ovo je bio i najveći grad nastanjen Srbima (Oko 1820. godine Novi Sad je imao oko 20.000 stanovnika, od kojih su oko dve trećine bili Srbi, a današnji najveći srpski grad, Beograd, nije dostigao približan broj stanovnika pre 1853. godine). Zbog svog kulturnog i političkog uticaja, Novi Sad je postao poznat kao Srpska Atina. Prema podacima iz 1843. godine, u Novom Sadu je bilo 17.332 stanovnika, od čega 9.675 pravoslavnih, 5.724 katolika, 1.032 protestantanata, 727 Jevreja i 30 vernika Jermenske crkve. Najveća etnička grupa u gradu u ovom periodu bili su bili Srbi, a druga po brojnosti Nemci.
thumb|desno|250px|Novi Sad i Petrovaradinska tvrđava u prvoj polovini 19. veka Tokom Revolucije iz 1848/49. godine, Novi Sad se nalazio u sastavu proklamovane Srpske Vojvodine, srpske autonomne oblasti u okviru Habzburške monarhije. Iako je igrao značajnu ulogu u početku srpskog pokreta, grad je bio ugrožen od strane mađarske vojske stacionirane na Petrovaradinskoj tvrđavi, koja je već u toku juna 1848. okrenula topove prema Novom Sadu. Kada je, u toku likvidacije mađarskog ustanka, 11. juna 1849. ban Josip Jelačić sa svojim trupama stigao u grad i sutradan (12. juna) otvorio iz topova vatru na tvrđavu, mađarska vojska mu je uzvratila daleko većom merom, bombardujući kuće u gradu. Ban Jelačić tada naredi povlačenje, misleći da će time od grada ukloniti opasnost, ali se potom mađarski vojnici sa tvrđave spuštiše u grad i počeše pljačkati, paliti i ubijati. Novi Sad je bio razoren, izgubio je većinu svog stanovništva, a srušeno je 2/3 zgrada. Prema podacima iz 1850. godine, u gradu je bilo samo 7.182 stanovnika, što nije ni polovina predratnog broja od 17.332 zabeleženog 1843.
Između 1849. i 1860. godine Novi Sad je bio u sastavu zasebne austrijske pokrajine Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata, a nakon ukidanja te administrativne jedinice, grad je uključen u sastav Bačko-bodroške županije u okviru Habzburške Ugarske. Posle Austro-ugarske nagodbe iz 1867. godine i transformacije Habzburške monarhije u Austro-Ugarsku, politika mađarizacije ugarske vlade je značajno izmenila demografsku strukturu grada, odnosno, od pretežno srpskog Novi Sad je dobio etnički mešovit karakter. U političkoj i kulturnoj sferi, Novi Sad je zadržao svoju staru ulogu i znatno je prednjačio, ne samo ispred vojvođanskih, već i ispred drugih srpskih i jugoslovenskih gradova. 1863. godine u Novom Sadu je izlazilo 9 srpskih listova, dok je u Beogradu tada izlazilo 4, a u Zagrebu 6 listova. Matica srpska se preselila iz Budimpešte u Novi Sad 1864. godine, a nešto ranije (1861. godine) u gradu je osnovano i Srpsko narodno pozorište. 1865. godine ponovo se formira srpska gimnazija sa višim razredima.
Period nakon Prvog svetskog rata
thumb|left|250px|Novi Sad [[1920. godine]] Austrougarska monarhija se pri završetku Prvog svetskog rata krajem oktobra 1918. godine raspala, a 3. novembra i kapitulirala. U Novom Sadu je obrazovan je privremeni Srpski narodni odbor sa zadatkom da u interregnumu preuzme prerogative vlasti i obezbedi red do uspostavljanja redovnog poretka. 2. novembra članovi Srpskog narodnog odbora su se dogovorili da se organizuje narodna straža, a istog dana na ulicama se pojavilo obnovljeno socijaldemokratsko glasilo "Sloboda", koje je najavilo nacionalno oslobođenje srpskog naroda u Vojvodini. Srpski narodni odbor uputio je ultimatum komandantu nemačkih trupa da 8. novembra, najkasnije do šest časova ujutru, njegovi vojnici napuste grad. Po izlasku i poslednjeg neprijateljskog vojnika, srpske straže su zauzele sve važne punktove u gradu, a u noći između 8. i 9. novembra mandatori Srpskog narodnog odbora su i zvanično preuzeli vlast u Novom Sadu od mađarskog Magistrata. Na sednici je, pola sata pre ponoći, vlast prešla u srpske ruke, tako da su novosadski Srbi faktički sami sebe oslobodili dan pre ulaska srpske vojske u Novi Sad 9. novembra. Kada je javljeno da srpska vojska dolazi u Novi Sad, u susret joj je pošlo u toku prepodneva oko 400 konjanika, koji su bili u narodnim odelima, a nosili su srpski barjak. Na mostu je u ime Novosađana prvi pozdravio srpske vojnike ugledni građanin Sava Stojković, član Upravnog odbora Matice srpske. On je okićenu srpsku zastavu predao majoru Vojislavu Bugarskom kao komandantu jedinice srpske vojske koja je imala čast da oslobodi Novi Sad.
thumb|250px|Spomenik žrtvama racije i Petrovaradinska tvrđava Posle Aprilskog rata 1941. godine, Kraljevinu Jugoslaviju su okupirale i podelile Sile osovine. Novi Sad, kao i cela Bačka, anektiran je od strane Hortijeve Mađarske, dok je Srem sa Petrovaradinom pripojen Nezavisnoj Državi Hrvatskoj. Tokom četvorogodišnje okupacije (od 1941. do 1944. godine), okupatori su počinili brojne zločine (hapšenja, ubijanja, paljenja, streljanja, maltretiranja) nad srpskim i jevrejskim stanovništvom grada, a jedan od poznatijih masovnih zločina je Novosadska racija sprovedena januara 1942. godine, u kojoj su, samo u tri dana (21. januar - 23. januar), mađarski fašisti ubili i pod dunavski led bacili 1.246 Novosađana (po drugim podacima 1.426), po nacionalnosti 809 Jevreja, 375 Srba, 18 Mađara, 15 Rusa i 2 Rusina, a po polnoj i starosnoj strukturi 489 muškaraca, 415 žena, 177 starih osoba i 165 dece. Jedan od poslednjih zločina okupatora u Novom Sadu bilo je i masovno odvođenje Jevreja, čitavih porodica, od dece do staraca, u nemačke logore 1944. godine. Tokom celog rata, fašisti su ukupno ubili oko 5.000 Novosađana, a mnogi drugi su raseljeni.
U Novom Sadu je, tokom celog rata, delovao pokret otpora i oslobodilački pokret pod vođstvom Komunističke Partije Jugoslavije. U gradu se nalazilo sedište okružnog komiteta Komunističke Partije Jugoslavije, koji je u okviru narodnooslobodilačkog pokreta bio deo Pokrajinskog komiteta KPJ za Vojvodinu. U narodnooslobodilačkoj borbi, u partizanskim odredima i vojvođanskim brigadama, neposredno je učestvovalo 2.365 Novosađana, pripadnika svih nacionalnosti, (Srba, Mađara, Slovaka i ostalih). 22. oktobra 1944. godine, ugrožen nadiranjem Crvene armije i Narodnooslobodilačke vojske, okupator je napustio Novi Sad, a 23. oktobra grad su oslobodile partizanske jedinice iz Srema i Bačke, čime se Novi Sad ponovo našao u okviru nove socijalističke Jugoslavije. Tokom vojne uprave (17. oktobar 1944. - 27. januar 1945.), nove jugoslovenske vojne vlasti su likvidirale jedan broj građana srpske, mađarske i nemačke narodnosti, koji su optuženi za kolaboraciju sa mađarskim fašistima ili su smatrani neprijateljima novog državnog poretka. Godine 1975. grad je odlikovan Ordenom narodnog heroja i proglašen za grad-heroj.
Od 1945. godine Novi Sad je glavni grad Autonomne Pokrajine Vojvodine. Na zasedanju u Novom Sadu 30. i 31. jula 1945. godine, Skupština izaslanika naroda Vojvodine donosi predlog da se Vojvodina priključi federalnoj Srbiji, što je na Trećem zasedanju AVNOJ-a od 10. avgusta 1945. godine jednoglasno prihvaćeno, a 1. septembra 1945. godine Predsedništvo Narodne skupštine Srbije donelo je Zakon o ustanovljenju i ustrojstvu Autonomne Pokrajine Vojvodine, u okviru Narodne Republike Srbije i socijalističke Jugoslavije.
thumb|250px|Istorijski razvoj Novog Sada U posleratnom periodu, grad je prošao kroz brzu industrijalizaciju, a njegovo stanovništvo se do kraja 20. veka znatno uvećalo. Pored starih srednjih škola, i novih, koje su se u toku vremena specijalizovale i znatno povećale broj đaka, Novi Sad dobija i više škole. Prvo je to viša pedagoška škola (osnovana 1946. godine), a zatim Filozofski i Poljoprivredni fakultet (1954.), da bi 1960. godine najzad bio osnovan i ceo samostalan Univerzitet, u čijem su sastavu devet fakulteta i još nekoliko viših škola. 1980. godine počinje da deluje i novoosnovana Vojvođanska akademija nauka i umetnosti. Između 1980. i 1989. godine, grad Novi Sad je bio podeljen na 7 gradskih opština: Stari Grad, Podunavlje, Liman, Slavija, Petrovaradin, Detelinara i Sremski Karlovci. Godine 1989. šest gradskih opština je spojeno u jedinstvenu opštinu Novi Sad, dok je opština Sremski Karlovci izdvojena iz sastava grada i postala posebna administrativna jedinica.
6. oktobra 1988. godine, u Novom Sadu su organizovanivane demonstracije pod čijim je pritiskom srušena tadašnja vojvođanska vlada. Po prosutom jogurtu koji je deljen demonstrantima, a ovi ga bacali na neke funkcionere Vojvodine, ovaj događaj je ostao poznat kao "jogurt revolucija". Cilj ovih demonstracija bio je rušenje tadašnjeg autonomnog statusa Vojvodine, koji je pokrajina imala po ustavu iz 1974. godine.
left|Zgrada Televizije Novi Sad, srušena u bombardovanju 1999.|thumb|250px Posle raspada Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, odvajanja Slovenije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine i Makedonije i formiranja nove Savezne Republike Jugoslavije 1992. godine, Novi Sad iznenada postaje drugi po veličini grad u trećoj Jugoslaviji, što mu daje dodatni zamajac u razvoju, iako je to doba bilo veoma krizno i turbulentno. Grad je pretrpeo veliku štetu tokom NATO bombardovanja SRJ 1999. godine, tokom kojeg je ostao bez sva tri mosta preko Dunava. Stambene zone su nekoliko puta gađane avio-bombama i projektilima, dok je novosadska rafinerija bombardovana gotovo svakodnevno, što je izazvalo veliko zagađenje životne sredine i ekološku štetu. 2003. godine, SR Jugoslavija se transformisala u Državnu zajednicu Srbije i Crne Gore, da bi se njenom podelom, 2006. godine, Novi Sad našao u sastavu samostalne Srbije.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine, na opštinskom području Grada Novog Sada živelo je 299.294 stanovnika (od toga 156.328 punoletnih lica), a prosečna starost stanovništva iznosila je 39,8 godina (38,3 kod muškaraca i 41,2 kod žena). Na ovom području ima 72.513 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,63. Uže gradsko jezgro Novog Sada (bez Petrovaradina i Sremske Kamenice) ima 191.405 stanovnika, dok zajedno sa ovim naseljima, broj stanovnika u urbanom delu Novog Sada iznosi 216.583. Sam grad, kao i većina okolnih naselja, pretežno su nastanjeni Srbima, sa izuzetkom naselja Kisač u kojem većinu stanovništva čine Slovaci. Prema podacima sa sajta JKP "Informatika" iz 2010. godine, opštinsko područje Grada Novog Sada ima 467.261 stanovnika, dok urbani deo grada (sa Petrovaradinom i Sremskom Kamenicom) ima 412.157 stanovnika.
Prema popisu iz 2002. godine, na opštinskom području Grada Novog Sada zabeležene su sledeće brojnije etničke grupe: Srbi (75,50%), Mađari (5,24%), Jugosloveni (3,17%), Slovaci (2,41%), Hrvati (2,09%), Crnogorci (1,68%) i ostali. Na užem području Novog Sada (bez Petrovaradina i Sremske Kamenice) bilo je 2002. godine 73,91% Srba, 6,03% Mađara, 3,69% Jugoslovena, 2,23% Crnogoraca, 1,84% Hrvata, itd.
{| style="width:50%; background:none;"
Političko i administrativno uređenje
thumb|250px|[[Gradska kuća u Novom Sadu|Gradska kuća na Trgu slobode|thumb|200px]]
Organi vlasti u Gradu Novom Sadu su Skupština Grada Novog Sada, Gradonačelnik, Gradsko veće, Gradska uprava i nezavisna regulatorna tela.
Gradske četvrti
thumb|right|250px|Gradske četvrti Novog Sada thumb|right|250px|Mesne zajednice Novog Sada Pored najužeg gradskog područja Novog Sada na levoj obali Dunava, urbanom području grada takođe pripadaju i Petrovaradin i Sremska Kamenica na desnoj dunavskoj obali, koji sa ostatkom grada na levoj obali reke čine jedinstvenu celinu.
Argences
Aržans je naselje i opština u severnoj Francuskoj u regionu Donja Normandija, u departmanu Kalvados koja pripada prefekturi Kan.
Novi Sad
Gradske četvrti
Najstarije gradske četvrti Novog Sada su Stari grad i Podbara (Almaški kraj). Do polovine 19. veka, širenjem grada prema zapadu, nastaju Rotkvarija, Salajka i Grbavica. U starije delove Novog Sada spadaju i nekadašnja posebna naselja Mišeluk, Sremska Kamenica, Tatarsko brdo, Petrovaradin i Klisa, koja su danas deo urbanog područja grada. Do polovine 20. veka nastaju gradske četvrti Banatić, Sajmište, Adamovićevo Naselje, Telep, Stara Detelinara, Liman 1, Vidovdansko Naselje, Slana Bara, Mali Beograd, Stari Šangaj, itd.
Argences
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 3241 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 332 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 9,76 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 44 metara (maksimalnoj 74 m, a minimalnoj 2 m).
Novi Sad
Gradske četvrti
Limani 2, 3 i 4, Satelit, Novo Naselje, Nova Detelinara, Avijatičarsko naselje i Adice nastali su u vreme socijalizma, uglavnom planskom izgradnjom. Izuzetak čini naselje Adice, koje je nastalo kao neplansko prigradsko naselje, koje se kasnije spojilo sa Novim Sadom. Na Limanima, Novom Naselju i Detelinari izgrađene su moderne zgrade i široki bulevari, a ovo su ujedno i tri najveća novosadska naselja po broju stanovnika. Ova naselja su izgrađena zbog velikog priliva stanovništva posle Drugog svetskog rata, na područjima nekadašnjih šuma i poljana. Mnoge stare kuće u gradskom centru, na Roktvariji i okolini današnjeg Bulevara oslobođenja srušene su tokom 1950-ih i 1960-ih, da bi bile zamenjene višespratnicama. Grad je doživeo novi građevinski bum krajem 20. i početkom 21. veka, a neke starije gradske čevrti, poput Grbavice, Stare Detelinare ili Telepa, potpuno su promenile svoju fizionomiju.
thumb|left|200px|Novi Sad i sat na Petrovaradinskoj tvrđavi. Najnovije gradske četvrti sa novoizgrađenim porodičnim kućama uglavnom su smeštene na obodu grada i u velikoj meri su nastanjene stanovništvom koje je izbeglo sa bivših jugoslovenskih prostora zahvaćenih ratom. U te nove gradske četvrti spadaju Veternička Rampa, Sajlovo, Veliki Rit, Gornje Livade, itd. U toku je i planska izgradnja višespratnica za kolektivno stanovanje na Jugovićevu, a urbanističkim planovima je predviđena i na području Mišeluka. Širenje stambenih zona karakteristično je i za sremsku obalu Dunava, gde su u okolini istorijskih gradskih jezgara Petrovaradina i Sremske Kamenice tokom vremena nastala nova stambena naselja - Ribnjak, Sadovi, Bukovački Plato, Alibegovac, Tatarsko Brdo, Čardak, Bocke, Staroiriški Put, Paragovo, Popovica, Glavica, Artinjeva, itd.
Prigradska naselja
thumb|desno|250px|Mapa opštinskog područja Grada Novog Sada {{legend|#ABCDEF|Gradska opština Novi Sad}}{{legend|#DDFFDD|Gradska opština Petrovaradin}}{{legend|#5874a8|Uže gradsko jezgro}} thumb|desno|250px|Mapa opštinskog područja Grada Novog Sada U 13 prigradskih naselja na opštinskom području Grada Novog Sada živi 86.842 stanovnika (23,7% od ukupnog broja stanovnika grada). Najveća prigradska naselja su (sa prikazanim brojem stanovnika sa popisa iz 2011): Veternik (17.454), Futog (18.269) i Kać (11.612). Futog ima status samostalnog gradskog naselja, dok ostala prigradska naselja Novog Sada nemaju izraženijih gradskih funkcija. Zbog povećanja broja stanovnika i širenja stambenih zona, neka prigradska naselja kao što su Veternik, Futog, Ledinci, Stari Ledinci i Bukovac, tokom vremena su se fizički spojila sa Novim Sadom i sa njim čine jedinstvenu anglomeraciju.
Novom Sadu gravitiraju i stanovnici južnobačkog i delimično sremskog okruga, posebno žitelji susednih opština Beočin, Sremski Karlovci, Temerin i Bački Petrovac. Stanovnici ovih opština, u kojima živi oko 68.000 stanovnika, svakodnevno dolaze u Novi Sad, sa kojim su povezani redovnim prigradskim autobuskim linijama.
Kultura
Tokom habzburške uprave u 18. i 19. veku, Novi Sad je bio centar srpske kulture, politike i društvenog života, zbog čega je dobio nadimak Srpska Atina. Srpsko narodno pozorište, najstarije profesionalno pozorište među Južnim Slovenima, osnovano je u Novom Sadu 1861. godine, dok je sedište Matice srpske, značajne kulturno-naučne ustanove srpskog naroda, preseljeno iz Pešte u Novi Sad 1864. godine. U 19. i početkom 20. veka, veliki broj srpskih književnika, pesnika i pravnika živeo je ili radio u Novom Sadu, a među njima su bili Đura Daničić, Đura Jakšić, Jovan Jovanović Zmaj, Svetozar Miletić, Laza Kostić, Đorđe Natošević, Kosta Trifković, Vuk Stefanović Karadžić, itd.
Danas je Novi Sad drugi po značaju kulturni centar Srbije (posle Beograda), a gradske vlasti pokušavaju da učine grad privlačnijim organizovanjem brojnih kulturnih manifestacija i muzičkih koncerata. Od 2000. godine se u gradu održava muzički festival EXIT, najveći letnji muzički festival u Srbiji i regionu. U Novom Sadu se održava i jedini festival alternativnog i novog pozorišta u Srbiji - INFANT, zatim Zmajeve dečje igre - najpoznatiji festival dečje književnosti, Dani Brazila - Novosadski Samba Karneval, Sterijino pozorje, Novosadski džez festival, Međunarodni novosadski književni festival i mnogi drugi.
thumb|left|180px|[[Novosadska sinagoga|Sinagoga]] Pored Srpskog narodnog pozorišta, druga poznatija pozorišta u gradu su Pozorište mladih i Novosadsko pozorište. U Novosadskoj sinagogi se takođe održavaju brojni kulturni događaji. Druge značajne kulturne ustanove u gradu su ogranak Srpske akademije nauka i umetnosti, Vojvođanska akademija nauka i umetnosti, biblioteka Matice srpske sa oko 3.000.000 publikacija, Gradska biblioteka u Novom Sadu, Istorijski arhiv u Novom Sadu, Arhiv Vojvodine (koji čuva mnoge istorijske dokumente sa područja Vojvodine koji datiraju u prošlost do 1565. godine), Kulturni centar Novog Sada (koji organizuje značajne manifestacije i predstavlja aktuelnu kulturu), Azbukum (centar za srpski jezik i kulturu), itd. U Novom Sadu se nalaze i najznačajnija umetnička udruženja Vojvodine: Društvo književnika Vojvodine, Udruženje likovnih umetnika Vojvodine i druga.
Muzeji i galerije
right|200px|Zgrada Spomen-zbirke Pavla Beljanskog u Novom Sadu|mini U gradu se nalazi nekoliko muzeja i brojne privatne ili javne galerije. Najpoznatiji muzej je Muzej Vojvodine, koji je osnovala Matica srpska 1847. godine, u kojem se nalazi trajna kolekcija koja predstavlja srpsku kulturu i život u Vojvodini tokom istorije. Muzej Novog Sada na Petrovaradinskoj tvrđavi ima stalnu kolekciju vezanu za istoriju tvrđave.
Galerija Matice srpske je najveća i najcenjenija galerija u Novom Sadu, a podeljena je na dve zasebne galerije koje se nalaze u centru grada. Tu su još i Galerija likovne umetnosti - Poklon zbirka Rajka Mamuzića i Spomen-zbirka Pavla Beljanskog - jedna od najvećih kolekcija srpske umetnosti 20. veka (od 1900-ih do 1970-ih).
Obrazovanje
thumb|desno|250px|Gimmnazija Jovan Jovanović Zmaj Grad Novi Sad je univerzitetski grad sa državnim univerzitetom i mnogim privatnim fakultetima i visokim školama, kao što su univerzitet Edukons u Sremskoj Kamenici, Novosadski otvoreni univerzitet, Protestantski teološki fakultet, itd. Pored institucija visokog obrazovanja, na teritoriji Novog Sada se nalaze i 52 državne osnovne i srednje škole.