cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lateks
Lateks (lat. latex) je bijeli mliječni sok mnogih biljaka za kojeg se drži da ima zaštitnu, a vjerojatno i hranidbenu ulogu. Najpoznatiji je lateks kaučukovca od kojeg se proizvodi prirodni kaučuk. Dobiva se urezivanjem kore, a sastoji se od disperzije makromolekula poliizoprena u vodi. Osim kaučuka, iz prirodnog lateksa pripravljaju se i balata i gutaperka.
Prirodni kaučuk
Prirodni kaučuk osušeni je mliječni sok (lateks) tropskog drveća iz roda kaučukovca. Najveći prinos lateksa daje plantažni uzgoj biljke Hevea brasiliensis (95% svjetske proizvodnje prirodnoga kaučuka), koja potječe iz doline Amazone, a od početka 20. stoljeća uzgaja se pretežito na plantažama jugoistočne Azije. Lateks se dobiva urezivanjem kore kaučukovca, odakle on lagano istječe i stalno se skuplja. Njegov sastav i količina ovise ponajprije o vrsti drveta, sezoni i uzgoju. Osnovni je sastojak lateksa i prirodnoga kaučuka cis-1,4-poliizopren, polimer izoprena, s velikim lančastim makromolekulama, koje se pri istezanju razvlače i tvore vrlo dugačke paralelne snopove, što je osnova velike elastičnosti proizvoda na bazi kaučuka (elastomeri).
Proizvodnja prirodnoga kaučuka počinje koagulacijom lateksa dodatkom razrijeđenih kiselina (mravlja, octena). Stajanjem nastaje talog kaučuka, koji se odvaja, ispire vodom i obrađuje prolaskom kroz sustav dvovaljaka, suši toplim zrakom i izvlači u vrpce ili preša u bale. Kaučuk je amorfne strukture; na hladnoći je krhak, na temperaturi višoj od 100 °C ljepljiv i mekan poput voska. Obradbom (gnjetenjem) na zagrijanim dvovaljcima ili u miješalicama (mastikacija) kaučuku se smanjuje molekularna masa pa postaje plastičan i prikladan za daljnju preradbu. Kaučuku se zatim primješavaju sredstva za vulkanizaciju (ponajprije sumpor) i drugi dodatci, pa se tako priređena kaučukova smjesa vulkanizacijom prerađuje u gumene proizvode (guma). Dio lateksa koncentrira se na 63 do 70% suhe tvari i izravno upotrebljava u različite svrhe: višekratnim uranjanjem prikladnih kalupa nastaju tanki filmovi, koji se suše, vulkaniziraju i odvajaju (rukavice, baloni), a koncentrirani lateks služi i za impregnaciju tekstila, papira ili kao ljepilo. Najveća je primjena lateksa u izradbi pjenastih (spužvastih) polimernih materijala.
Balata
Balata (iz karipskoga paláta, bálata) je trgovačko ime za drvo nekih vrsta rodova Manilkara (M. bidentata i M. huberi) i Mimusops (M. balata) iz porodica raširenih na području Srednje Amerike, Gvajane i sjeveroistočnog Brazila. Drvo je jedričavo, srž boje svježega mesa, a poslije tamnosmeđa. Drvo je vrlo teško, tvrdo, čvrsto, elastično i trajno; razmjerno dobro se obrađuje. Upotrebljava se u brodogradnji, vodogradnji, za izradbu furnira, parketa, glazbenih instrumenata.
4. korpus JNA - Sarajevo
4. korpus JNA odn. sarajevski korpus je bio korpus Kopnene vojske Jugoslovenske narodne armije sa sjedištem u Sarajevu, SR Bosna i Hercegovina.
Borbeno djelovanje 4. korpusa
4. korpus je 1991 godine imao posrednu ulogu u Ratu u Hrvatskoj. Njegova 10. motorizirana brigada iz Mostara je planski, u ljeto 1990 godine, dovedena u stanje spremnosti u slučaju rata u Hrvatskoj. U maju 1991 pokušano je dovođenje 10. motorizirana brigade na front u Hrvatsku, ali je to završilo neuspjehom zbog blokade prometnice Mostar - Široki Brijeg. Nakon tog propalog pokušaja dio 10. motorizirane brigade je bio prebačen na Kupreško polje, odakle je u augustu 1991 godine oklopni bataljon prebačen u sastav 9. kininskog korpusa u čijem je sastavu djelovao kao 9. oklopni bataljon. Od septembra 1991 dijelovi 4. korpusa su u Hercegovini bili pridodani Komandi 2. operativne grupe JNA (2. OG), od koje su dobili zadaću odbrane vojnog aerodroma u Mostaru i objekata u dolini Neretve.
Frano Kršinić
Frano Kršinić (Lumbarda na Korčuli 24. srpnja 1897. - Zagreb 1. siječnja 1982.), hrvatski kipar.
Životopis
Hrvatski kipar, rođen 24. srpnja 1897. u Lumbardi na Korčuli. Duga kamenoklesarska tradicija u obitelji ostavila mu je u nasljeđe siguran i neposredan odnos prema kamenu. Stoga se u mladosti odlučio za rad s kamenom. Sukladno tome pohađao je Klesarski odjel Zanatske škole u Korčuli, a zatim klesarsko-kamenarsku školu u Hořicama u Češkoj (1912. - 1916.). Nakon završene klesarsko-kamenarske škole upisuje se na Umjetničku akademiju u Pragu (1916. - 1920.) gdje studira kod Vaclava Myslbeka i Jana Šturse. U Češkoj se izdržavao klesanjem za druge. Diplomirao je 1920. godine i odmah se vratio u Hrvatsku. Živio je u Zagrebu od 1920. do 1922, te od 1922. do 1924. u Zemunu. U jesen 1924. godine postaje učitelj klesanja Visokoj umjetničkoj školi u Zagrebu. Frano Kršinić bio je jedan od osnivača grupe Zemlja 1929. (iz koje je istupio 1930.) te član grupe Nezavisnih. Od 1947. je vodio majstorsku radionicu u Zagrebu. Kao istaknuti kipar koji je upornim radom izgradio vlastiti izraz bez naglih skokova i iznenadnih obrata bio je član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti (danas: Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti) od 1948. godine. Putovao je i svijetom pa je tako bio na studijskim putovanjima u Njemačkoj (1920.), Grčkoj (1922.), Francuskoj (1925. i 1937.) i u Italiji (1936.).
Njegova pojava u hrvatskom kiparstvu označava prekid s naturalističkom faktografijom i ilustrativnošću uljepšanog realizma, narativnog akademizma i ornamentalnih oblika secesije. Kršinić je majstor lirskog oblika, a najviše domete postigao je u ženskim aktovima i figuralnim kompozicijama i bronci, kamenu i mramoru (Dijana, 1928.; Buđenje, 1928.; Češljanje, 1928.; Majka i dijete, 1940.; Njegovateljica ruža, 1940. i 1953.; Majčina igra, 1942.; Sjećanje, 1943.; Pleti me, pleti, majčice, 1950.). Sažimanjem likovnih elemenata, mirnim tokom linije, uravnoteženom gradnjom masa, idealizacijom i produhovljenjem oblika on iskazuje primarnu toplinu i buđenje djevojaštva, ljepotu mladosti i intimnu draž ženstva (Majka kupa dijete, 1958.). Kao izuzetno plodan kipar u kamenu i bronci izveo je mnoge reprezentativne spomenike (Frane Bulić, Zagreb, 1953; Eugen Kumičić, Zagreb, 1937; Emanuel Vidović, Split, 1963; Nikola Tesla, Gospić, 1981). Zatim spomenike partizanskoj borbi u Sisku, Grubišnom Polju, Dubrovniku, Bakru i Zagrebu (Spomenik Žrtvama fašizma) te monumentalni lik Josipa Broza (Titovo Užice, 1960.). Radio je i skice za spomenik Marku Oreškoviću (1947.), Ivanu Gunduliću (1947.), Palim ratnicima (1948.) i Josipu Brozu (1948.) Izradio je spomenik Etiopskog narodnog oslobođenja (Addis Abeba, u suradnji s A. Augustinčićem, 1955.). No, radio je i nadgrobne spomenike u Zagrebu (obitelji Novak, Popović, Ritig i Kraus na Mirogoju) i Dubrovniku (obitelji Lipanović). Potom portrete, autoportrete i poprsja (Ante Starčević, Ante Kovačić, J. Kljaković), likove kazališnih umjetnika u predvorju Hrvatskog narodnog kazališta u Zagrebu u periodu od 1934. do 1948. godine (A. Mandrović, J. Freudenrich, V. Lisinski, D. Demeter, I. Zajc, M. Ružička, Strozzi), reljefe u sadri (Senjski uskoci), bronci (Dafnis i Chloe; Ribari) i drvetu (Svirači). Značajne su i njegove kompozicije u terakoti razvedenijih oblika i nemirnije površine (Djevojka s vrčem, 1925.; Odmor, 1928.; Torzo, 1938.; Odmor seljanke, 1942.).
Među djelima iz poslijeratnog razdoblja ističu se već spomenuti Ribari (1947.) i Sputana (1957.). Brojna djela Frane Kršinića postavljena su u javnim prostorima i predstavljaju primjere skladnog spoja skulpture i okoliša (Pučka pjevačica, Ilidža, 1929.; Molitva, Beograd, 1930.; Majčina igra, Sarajevo, 1946.). Oble, pročišćene i jednostavne forme Frane Kršinića oplemenjuju gradske i parkovne prostore u kojima se nalaze. Samostalno je izlagao u Zagrebu (1921., 1929. i 1932.), Beogradu (1922., 1924. i 1968.) te u Dubrovniku (1971.). Retrospektivnu izložbu održao je u Umjetničkom paviljonu u Zagrebu jesen 1968. godine. Sudjelovao je na izložbama Proljetnog salona (1921. - 1924.), na Međunarodnoj izložbi dekorativne umjetnosti u Parizu (1925.), na izložbi jugoslavenske skulpture i slikarstva u Londonu (1930.), na XXII. i XXV. bijenalu u Veneciji (1940. i 1950.) te još nekim izložbama. Zahvaljujući svome radu dobio je nagradu Vladimir Nazor za životno djelo 1962. godine i Nagradu AVNOJ-a 1968. godine.
Nakon inzulta 1974. prestaje aktivno raditi, te umire 1. siječnja 1982. godine u Zagrebu. Radovi Frane Kršinića danas se nalaze u privatnim zbirkama i muzejima u Londonu, Ženevi, Moskvi, Berlinu, Münchenu, Stockholmu, New Yorku, Washingtonu, Addis Abebi i Kawasakiju.
Valladolid (provincija)
Administrativni centar provincije je istoimeni grad Valladolid.
Geografske karakteristike
Provincija Valladolid prostire se na površini od 8,110 km² u kojoj živi 521,130 stanovnika. Sa sjevera graniči sa provincijama León i Palencia, sa istoka sa Burgos i Segovia, sa zapada sa Zamorom i sa juga sa Segovijom, Ávilom i Salamancom.
Privreda
Valladolid je poljoprivredni kraj u kom se sadi i uzgaja ječam, zob, repa, cikorija, šećerna repa i kukuruz. U Valladolidu ima i nešto tvornica koje proizvode; prehrambene i kemijske artikle, tekstil, automobilske dijelove, štavljenu kožu i metalnu galanteriju.
Pored Valladolida koja je administrativni centar, ostali veći urbani centri su Medina del Campo, Iscar, Medina de Ríoseco, Peñafiel i Tordesillas.
Erciyes
Erciyes (turski: Erciyes Dağı) čita se Erdžijes je stratovulkan, dio Masiva Taurus koji leži 25 km južno od grada Kayseri u Turskoj.
Geografske karakteristike
Erciyes je sa svojih 3 916 metara, najviša planina u Centralnoj Anadoliji i najviši vrh Antitaurusa - sjeveroistočnog kraka Masiva Taurus.
Do danas je Erciyes poprilično erodirao, ali se možda ponovno probudi i eruptira kao što je to napravio za antičkog Rima - 253. pne.
Grčki historičar, geograf i filozof Strabon zvao je tu planinu Argaeus (grčki: Ἀργαῖος) i zabilježio da je njen vrh uvijek pokriven snijegom. Napomenuo je i da su malobrojni penjači koji su se popeli na vrh, tvrdili da se sa njega za jasnog dana vide i Crno (na sjeveru) i Sredozemno more (na jugu).
Turpilije
Turpilije (lat. Turpilius) bio je rimski komediograf. Prema Hijeronimu, umro je kao starac 103. pne. u Sinuesi. Od njegovog imena poznat je samo nomen gentilicium, dok se praenomen i cognomen u antičkim izvorima ne spominju. Nejasno je na osnovu čega je Petar Krinit Turpiliju pripisao lično ime Sextus (Sekst).
Sačuvano je oko 200 stihova i trinaest naslova Turpilijevih palijata: Boethuntes, Canephoros, Demetrius, Demiurgus, Epicleros, Hetaera, Lemniae, Leucadia, Lindia, Paedium, Paraterusa, Philopator, Thrasyleon. Svi naslovi su grecizmi ili grčka vlastita imena, a nekoliko njih ukazuju na to da se možda radi o preradama Menandrovih komedija.
Većina sačuvanih fragmenata nalazi se kod filologa Nonija, ali ima ih i kod Cicerona, Diomeda Gramatičara, Hijeronima, Isidora Seviljskog i Priscijana. Iz nekih fragmenata moguće je rekonstruisati zaplet Leukadije, koja obrađuje legendu o Faonu i Sapfi. Pisanjem komedija na mitološke teme sledio je važan eksperiment koji je Plaut napravio sa Amfitrionom. Ni u jednom fragmentu ne nalazimo aluzije na rimsku tematiku, ali po jezičkoj i metričkoj raznolikosti bio je bliži Plautu nego Terenciju.
Turipilijeve palijate s uspehom su se prikazivale sve do Ciceronovog doba. Književni kritičar Volkacije Sedigit smestio je Turpilija na sedmo mesto u svom popisu najboljilh rimskih komediografa.
Dobje (Gorenja vas - Poljane, Slovenija)
Dobje je naselje u slovenskoj Općini Gorenjoj vasi - Poljane. Dobje se nalazi u pokrajini Gorenjskoj i statističkoj regiji Gorenjskoj.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 71 stanovnika.
Miš
Miševi (lat. Mus) su rod glodavaca iz potporodice pravih miševa. Najpoznatija vrsta iz ovog roda su domaći miševi. Osim njih, ovaj rod obuhvaća još 37 vrsta od kojih su neki, kao domaći miševi, hemerofili, dok su drugi životinje koje žive daleko od ljudi, povučeno, u šumama.
Osobine
Tijelo im je dužine između 4,5 i 12,5 cm, a rep je obično jednako dug kao i tijelo. Prosječno su teški oko 30 grama. Neki miševi su u ljudskom uzgoju dosegli i 60 grama. Divlji miševi imaju siva ili smeđa leđa, a na trbušnoj strani svjetlije sivo ili smeđe, nerijetko i bijelo krzno. U uzgoju su u međuvremenu postignute nebrojene varijacije boja. Rep je pokriven vrlo finom dlakom, tako da se na prvi pogled čini gol.
Anatomija i građa
Zahvaljujući činjenici da čovjek i miš dijele čak 99% gena, kao i onima o sličnosti razvoja embrija, simptomima mnogih bolesti i zajedničkih oblika poremećaja i ponašanja, nije čudno da miš kao jedan od glavnih modelnih organizama dobiva još važniju ulogu. Miševi postaju bitni sudionici u otkrivanju tajni ljudskog genoma. Miševi su mali glodavci koji imaju potrebu stalno uzimati hranu.
Povijest
Miševi su ljudima poznati iz davnina. Odavno su prepoznati kao velike štetočine i prava napast gdje god se nasele.
Miševi kao hrana
Miševi kao hrana u prirodi služe mnogim životinjskim vrstama. Tako se danas kod uzgoja upotrebljavaju kao hrana za kućne zmije i ostale životinje.
Miševi kao kućni ljubimci
Prednosti miševa kao kućnih ljubimaca su: Mane miševa kao kućnih ljubimaca su:
Vrste
Tablica s 38 vrsta miševa (rod Mus);
Alžirski domaći miš, makedonski domaći miš i Mus spicilegus su ranije smatrani podvrstama domaćeg miša. Tek novija morfološka i biokemijska istraživanja dokazala su da je riječ o zasebnim vrstama.
Valazzana, Massa e Carrara
Valazzana je naselje u Italiji u provinciji Massa e Carrara, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 529 m.
Vladko Maček
Vladimir - Vladko Maček (Jastrebarsko, 20. srpnja 1879. – Washington, DC, 15. svibnja 1964.), hrvatski političar iz 20. vijeka.
Maček je predvodio Hrvatsku seljačku stranku nakon smrti Stjepana Radića. Bio je jedan od hrvatskih političkih vođa u Kraljevini Jugoslaviji.
Životopis
Godine 1903. stekao doktorat prava u Zagrebu. Do 1905. bio je u sudskoj službi u Zagrebu, Petrinji, Samoboru i Ivancu, a potom odvjetnički pripravnik u Krapini. Godine 1908. otvorio je odvjetnički ured u Sv. Ivanu Zelini. Član Hrvatske pučke seljačke stranke (HPSS) od osnutka, a od 1906. član glavnoga stranačkog odbora. Kao časnik sudjelovao u I. svjetskom ratu, a nakon rata preselio se u Zagreb, gdje je bio blizak suradnik Stjepana Radića Tijekom izdržavanja zatvorske kazne (1919.-20.) bio je izabran za potpredsjednika HPSS-a, a nakon izlaska iz zatvora 1920. za zastupnika u Narodnoj skupštini kao kandidat HPSS-1 u Bjelovarsko-križevačkoj županiji. Godine 1921. otvorio je odvjetnički ured u Zagrebu. Početkom 1925., nakon odluke Stjepana Radića o priključenju Hrvatske republikanske seljačke stranke (HRSS) Seljačkoj internacionali u Moskvi (1924) te primjene Obznane i vladine odluke o zabrani rada stranke, bio je uhićen zajedno s ostalim članovima stranačkoga vodstva. Premda u zatvoru, na izborima u veljači 1925. bio je izabran u skupštinu kao stranački zastupnik Srijemske županije. Nakon promjene političkog usmjerenja HRSS-a i preimenovanja u Hrvatsku seljačku stranku (HSS) te ulaska u zajedničku vladu, s radikalima, u srpnju 1925. bio je pušten iz zatvora.
U veljači 1927. bio je izabran za predsjednika Oblasne skupštine Zagrebačke oblasti, a u rujnu ponovno za zastupnika u Narodnoj skupštini. Nakon smrti Stjepana Radića (1928.) bio je postavljen za predsjednika HSS-a i ujedno supredsjednika, sa Svetozarom Pribićevićem, Seljačko-demokratske koalicije. U početku je prihvatio uvođenje diktature, misleći da ona može voditi rješenju hrvatskoga pitanja, no ubrzo je postao njezin kritičar. Premda je nakon uvođenja apsolutističkoga režima rad HSS-a formalno bio zabranjen, u stvarnosti je, ponajviše zahvaljujući njegovu nastojanju, započelo jačanje stranačke organizacije te povezivanje HSS-a s ostalim građanskim Strankama u Kraljevini Jugoslaviji. Pritom je HSS u svojim redovima okupio sve slojeve hrvatskog društva i stao na čelo općehrvatskog nacionalnog pokreta. U studenome 1932. dao je konačan oblik tzv. Zagrebačkim punktacijama, kojima je oštro osuđen kraljev apsolutizam i hegemonija Srbije te zatraženo preuređenje države na načelima složene državne Zajednice bez prevlasti jednog ili više njezinih dijelova nad ostalima. Zbog toga je bio uhićen u siječnju 1933. i osuđen na tri godine zatvora, iz kojeg je pušten potkraj 1934. amnestijom kneza Pavla Karađorđevića. Na izborima 1935. i 1938. bio je nositelj zemaljske oporbene liste Bloka narodnoga sporazuma. Jedno od njegovih temeljnih političkih stajališta bilo je da se postojeća višenacionalna država, izložena srbijanskoj prevlasti, mora preustrojiti, ako želi opstati. Kako bi riješio hrvatsko pitanje u Kraljevini Jugoslaviji, ušao je u pregovore s premijerom Dragišom Cvetkovićem te s njime 26. kolovoza 1939. sklopio sporazum kojim je osnovana Banovina Hrvatska. Pritom su predstavnici HSS-a ušli u vladu,a sam Maček bio je potpredsjednik.
Nakon puča 27. ožujka 1941. bio je imenovan za potpredsjednika u vladi generala Dušana Simovića, ali je u travnju na svoje mjesto u vladi delegirao Jurja Krnjevića i vratio se u Zagreb. Odbio je mogućnost proglašenja hrvatske samostalnosti pod njemačkom zaštitom. Smatrajući da će pobjedom savezničkih snaga HSS preuzeti vlast u Hrvatskoj, zauzimao se za politiku čekanja odbijajući suradnju i s partizanima i s ustašama. Kako bi ga spriječili u političkom djelovanju, vlasti NDH zatvorile su ga u listopadu 1941. u koncentracijski logor Jasenovac, a od ožujka 1942. bio je u kućnome pritvoru na imanju u Kupincu. U lipnju 1945. otišao je u emigraciju, isprva u Francusku, a 1947. u SAD. Ondje je bio jedan od suosnivača Međunarodne seljačke unije u kojoj su se nalazili prvaci predratnih seljačkih stranaka. U inozemstvu je uspio očuvati HSS. Zastupao je ideju da bi Jugoslaviju trebalo urediti u duhu sporazuma iz 1939., a od 1956. isticao je misao da bi jugoslavensku zajednicu valjalo preustrojiti na konfederalnom načelu. Njegovi posmrtni ostatci preneseni su u domovinu i 15. svibnja 1996. položeni na zagrebačkom groblju Mirogoj.
Santa Cruz Pocitos, Atltzayanca
Santa Cruz Pocitos je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tlaxcala, u opštini Atltzayanca.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 1363 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2456 m.
Edward VII od Ujedinjenog Kraljevstva
Edward VII rođen kao Albert Edward (London, 9. novembar 1841. – Buckinghamska palača, London, 6. maj 1910.), bio je kralj Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske i svih ondašnjih i Britanskih dominiona od 22. januar 1901. do svoje smrti, a od 1901. i indijski car.
On je bio prvi i jedini monarh iz njemačke dinastije Saxe-Coburg-Gotha, neobično popularan zbog svog izuzetno simpatičnog i ljubaznog ponašanja.
Biografija
Nakon toga incidenta Viktorija ga je isključila iz svih ozbiljnijih državnih poslova, a to je potrajalo sve dok nije nakupio više od 50 godina, tek tad počeo je dobijati informacije o vladinim poslovima.
Opština Socol, Caraș-Severin
Socol je opština u Rumuniji u okrugu Karaš-Severin.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 131 m.
Edward VII od Ujedinjenog Kraljevstva
Biografija
Kao Princ od Walesa oženio se 10. marta 1863. Alexandrom, najstarijom kćerkom danskog princa Christiana (kasnijeg kralja Christiana IX). Od šestoro njihove djece, samo je petoro doživjelo punoljetnost, ali mu je najstariji sin Albert Victor naglo umro za epidemije gripe 1892. što ga je teško pogodilo.
Dok mu se supruga Alexandra uglavnom bavila užom porodicom, Edward je imao znatno šire interese, pa je stalno putovao kako po Britaniji tako i po Evropi i svijetu. On je bio i poznati sportaš onog vremena, a naročito je volio utrke, jedrenje i lov. Ali su ga upravo te aktivnosti i buran život, dovele u nekoliko velikih skandala, a ondašnje novine su mu stalno pronalazile nove ljubavnice. Čak je bio meta neuspjelog atentata u Belgiji 4. aprila 1900. koji je pokušao Jean-Baptiste Sipido, zbog Burskih ratova.
Za kralja je ustoličen 22. januara 1901. nakon smrti majke Viktorije, a okrunjen je 9. augusta 1902. Period njegove vladavine vratio je sjaj monarhije, koji je izbljedio za posljednjih godina Viktorijine vladavine, kad je bila osamljena udovica. Odmah po stupanju na tron, te iste 1902. poduzeo je turneju po Evropi, još je genijalnije postupio slijedeće 1903. kad se uputio u Pariz. Svojom srdašnošću osvojio je Francuze, i tako pomogao utrti put anglo-francuskom savezu Entente Cordiale 1904. godine. Dok mu to s druge strane sa njemačkim carem i vlastitim nećakom Wilhelmom II baš i nije uspjevalo. Iako je bio površan i nesposoban za duži mentalni napor, imao je urođeni talent za procjenjivanje ljudi.
Edward se osobito angažirao kod velike reforme vojske, koju je proveli državni sekretar obrane Richard Burdon (kasniji vikont Haldane), i admiral John Fisher u mornarici, zahvaljujući tome Britanija nije ušla nespremna u Prvi svjetski rat.
Planje
Planje je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Rogatica koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 37 stanovnika.
Torriglia, Genoa
Torriglia je naselje u Italiji u provinciji Genoa, u regiji Ligurija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1369 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 745 m.
Braia, Asti
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 31 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 286 m.
Lystrosaurus
Lystrosaurus je bio rod terapsida kasnog perma i srednjeg trijasa, te živio prije oko 250 milijuna godina. Do danas je priznato četiri do šest vrsta među znanstvenim krugovima.
Bio je biljojed te otprilike veličine jedne svinje. Prednje noge su mu bile snažnije od zadnjih, zbog čega se pretpostavlja da je kopao rupe te se nastanjivao u kanalima. Nakon permsko-trijaskog izumiranja, najvećeg u povijesti Zemlje, Lystrosaurus je bio najrasprostranjenija preživhela životinja na kopnu. Razlog njegova opstanka i danas je nepoznat, iako neki navodi da je možda uzrok tome što je živio ispod površine tijekom katastrofe te da je imao pluća sposobna da udišu kisik usprkos česticama prašine za koje se pretpostavlja da su uzrokovane erupcijom supervulkana.
Santa Rosalía, Villa Corzo
Santa Rosalía je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Villa Corzo.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 559 m.
Šelak
mini|desno|300px|Neke od različitih boja šelaka.
mini|desno|300px|Crtež kukca Kerria lacca i njegovih šelakovih cijevčica (nacrtao Harold Maxwell-Lefroy).
Šelak (njem. Schellack < niz. schellak, od staroniz. schel: ljuska) je prirodna plastomerna smola koja nastaje ubodom ženke štitne uši (lat. Coccus lacca), u grane različita istočnoindijskoga drveća, uglavnom na vrstama Ficus religiosa, Ficus bengalensis i Ficus laccifera iz porodice dudova (murva) Iz ozljede curi balzam, koji se, kada se osuši, struže s grana (sirovi šelak). Crvene je boje od boje kukaca. Ispiranjem vodom, uklanjanjem voska alkoholom i pretaljivanjem sirovoga šelaka dobivaju se svijetle vrste. Na tržište dolazi u obliku tankih pločica i listića žute do tamnonarančaste boje. Može se vrlo dobro glačati, pa se, otopljen u špiritu, često rabi za poliranje drva. Sastojak je nekih ljepila, lakova, tuševa i sprejeva za kosu, služi za izradbu dugmadi, primjenjuje se i za električnu izolaciju.
Historija
Za zaštitu drvenih i metalnih površina već su se u prošlosti s većim ili manjim uspjehom upotrebljavale različite vrste prirodnih smola i balzama, voskovi, ekstrakti biljaka, masnoće, bitumenske tvari iz Mrtvog mora i slično. Obojenja su se dobivala utrljavanjem zemljanih boja u vezivo ili pomoću obojenih tvari iz raznovrsnih biljaka tropskog i suptropskog podneblja. U srednjem vijeku kao zaštitna sredstva bile su već poznate neke vrste uljanih boja, asfaltnih lakova, jantarskih lakova, otopina gumiarabike i slično. Brodovi su se impregnirali i otopljenim smolama u nesušivu ulju. Kasnije se pod utjecajem istočnih zemalja za impregnaciju drva i brodova počelo upotrebljavati i četinarsko ulje. Od Arapa je preuzeto terpentinsko ulje kao otapalo, a kineski utjecaj potaknuo je, između ostaloga, i nekoć vrlo raširenu upotrebu takozvanog ruj laka, koji se pripravljao nepoznatim postupkom od sokova biljke ruj ili sumak (lat. Toxicodendron vernicifluum). Metode i postupci obično su se držali u tajnosti i prelazili su s oca na sina, pa su mnogi načini zaštite ostali zagubljeni. Svi su ti načini u likovnoj umjetnosti i u zaštiti površina više ili manje zadržali kroz čitav srednji i dio novog vijeka. Tek se u 15. stoljeću u Nizozemskoj (braća Eyck) po prvi put počelo upotrebljavati sušivo ulje kao vezivo u koje su se utrljali pigmenti. Sušivo ulje bilo je i ranije poznato (10. stoljeće), ali nije bilo upotrijebljeno u širem smislu.
Prva proizvodnja zaštitnih pokrivnih sredstva počela je u 17. stoljeću u Nizozemskoj zbog dobro razvijene brodogradnje. U 18. stoljeću počelo se u Francuskoj proizvodnjom firnisa i sušivih ulja. Međutim, prva organizirana proizvodnja lakova i boja u Europi počela je tek u 19. stoljeću. Paralelno se razvijala i proizvodnja pigmenata. Prvi anorganski pigment pripravljen je 1704. Bilo je to pariško modrilo. Zaredali su novi pigmenti, i to među najvažnijima olovno bjelilo (1759), cinober (1785), kromove žute i zelene boje (1809), švajnfurtsko zelenilo (1814), ultramarin (1828), litopon (1850), cinkovo bjelilo (1850), a nakon toga započelo se sintezom organskih pigmenata.
Kaka
Kaka može da se odnosi na sledeće:
Žuč (razvrstavanje)
Žuč se može odnositi na:
El Tulillo, Comondú
El Tulillo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California Sur, u opštini Comondú.
Jauja, Villa de Álvarez
Jauja je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Colima, u opštini Villa de Álvarez.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 4 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1046 m.
Dobravšce
Dobravšce je naselje u slovenskoj Općini Gorenjoj vasi - Poljane. Dobravšce se nalazi u pokrajini Gorenjskoj i statističkoj regiji Gorenjskoj.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 86 stanovnika.
Ruda-Brad, Brad
Ruda-Brad je naselje u Rumuniji u okrugu Hunedoara u opštini Brad.
Balnot-sur-Laignes
Balno sir Lenj je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Šampanja-Ardeni, u departmanu Ob.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 158, a gustina naseljenosti je iznosila 16 stanovnika/km².
Flavijevci
Flavijevci, odnosno Flavijevska dinastija, označava tri rimska cara koja su vladala od 69. godine n. e., poznate kao »Godina četiri cara«, do 96. godine, kada je poslednji član ove dinastije bio ubijen, nakon čega je na presto stupila Antoninska dinastija. Sva tri cara nastavila su vladati uglavnom u okvirima principata kakvog ga je ustrojio još Oktavijan Avgust, premda za vlade trećeg cara dalje jačaju apsolutističke tendencije.
Loma de San Antonio, Jalostotitlán
Loma de San Antonio je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Jalostotitlán.
Dornheim
Dornhajm je opština u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 44 opštinska središta okruga Ilm. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 578 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16070008.
Loma de San Antonio, Jalostotitlán
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 46 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1844 m.
Hernandez, New Mexico
Ernandes je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Novi Meksiko.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 946.
Gnej Flavije
Od najranijeg je vremena rimsko privatno pravo i pravnu proceduru kontrolisao i razvijao patricijski sveštenički kolegij pontifika (pontifices), koji su svakoga meseca objavljivali popis dana tokom kojih su se mogli obavljati pojedini pravni poslovi. Gnejev je natpis sadržavao pravila stalnog kalendara koja su određivala koji se pravni poslovi mogu preduzimati kojim danima, a popisao je i pravne formule koje je građanin morao upotrebljavati pred rimskim magistratom da bi se njegov zahtev ili odbrana prihvatili kao validni. Objavljivanje stalnog kalendara i utvrđenih pravnih formula, koje je najverovatnije potpomagao, ako ne i inicirao, Apije Klaudije, umanjilo je donekle u sudsko-pravnim poslovima patricijsku samovolju prema plebejcima.
Las Humedades, Zirándaro
Las Humedades je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini Zirándaro.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 172 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 320 m.
Ponte del Nure, Piacenza
Ponte del Nure je naselje u Italiji u provinciji Piacenza, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 83 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 65 m.
Kaka (mitologija)
Kaka (Caca) je naziv božanstva u rimskoj mitologiji.
Kult
Kult, o kome su se brinule Vestalke je ustanovljen u starom Rimu iz zahvalnosti prema boginji jer je pomogla Herkulu. U čast boginje, održavana je stalna vatra.
Pljesko
Pljesko je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Rogatica koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 97 stanovnika.
Pedro Cruz Bailón, Comonfort
Pedro Cruz Bailón je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Comonfort.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1779 m.
Расно (Пријепоље)
Расно је насеље у Србији у општини Пријепоље у Златиборском округу. Према попису из 2002. било је 410 становника (према попису из 1991. било је 442 становника).
Демографија
У насељу Расно живи 322 пунолетна становника, а просечна старост становништва износи 38,1 година (36,3 код мушкараца и 39,9 код жена). У насељу има 123 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 3,33.
Ово насеље је у углавном насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
Opština Eloxochitlán, Hidalgo
Eloxochitlán je opština u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 947 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1877 m.
Cappelletta, Venezia
Cappelletta je naselje u Italiji u provinciji Venecija, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 709 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 15 m.
Morsella, Pavia
Morsella je naselje u Italiji u provinciji Pavia, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 404 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 110 m.
Cuauhtémoc Yucunicoco, Santiago Juxtlahuaca
Cuauhtémoc Yucunicoco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santiago Juxtlahuaca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 137 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2589 m.
Dobravica (Radovljica, Slovenija)
Dobravica je naselje u slovenskoj Općini Radovljici. Dobravica se nalazi u pokrajini Gorenjskoj i statističkoj regiji Gorenjskoj.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 21 stanovnika.
Baza (hemija)
mini|260px|Dijagram promjene [[Gibsova slobodna energija|Gibsove slobodne energije za disocijaciju nekih kiselina i baza]]
Baze ili lužine (grč. βάση, basé – osnova, fundament) je jedna od osnovnih kategorija hemijskih jedinjenja. Baze su u užem smislu svih jedinjenja, koja u vodenim rastvorima mogu graditi hidroksidne jone (OH−), te tako povisiti pH vrednost rastvora. Hidroksilni joni su hemijska jedinjenja koja iz kiselina mogu preuzeti protone dajući molekule vode. Stoga je baza na neki način suprotnost kiselinama te se s njima neutralizira. U širem smislu, razni bazno-kiselinski koncepti opisuju daleko širu paletu hemijskih reakcija, koji prelaze okvire osobina hidroksidnih jona u vodi. Od posebnog značaja su koncepti po Luisu (Luisove baze i Luisove kiseline), te prema Pearsonu, koji navodi podelu na jake i slabe kiseline i baze. Većina baza su supstance koje proizvode hidroksidne jone (OH−) u vodenim rastvorima, i stoga se klasifikuju kao Arenijusove base. Da bi supstanca bila klasifikovana kao Arenijusova baza, ona mora da formira hidroksilne jone u vodenom rastvoru. Arenijus je smatrao da je neophodno da baza sadrži hidroksid u svojoj strukturi. Iz tog razloga je Arenijusov model ograničen, pošto se njime ne mogu objasniti bazna svojstva amonijaka u vodenom rastvoru (NH3), kao ni njegovih organskih derivata (amina). Isto tako postoje baze koje ne sadrže hidroksidni jon, ali ipak reaguju s vodom, što dovodi do povećanja koncentracije hidroksidnog jona. Primer toga je reakcija između amonijaka i vode, čime se formira amonijak i hidroksid. U ovoj reakciji amonijak je baza pošto on prima proton od molekula vode. Amonijak i druge baze slične njemu obično imaju sposobnost formiranja veze sa protonom usled slobodnog elektronskog para koji poseduju. U opštijoj Bronsted-Lorijevoj teoriji kiselina i baza, baza je supstanca koja može da primi jone vodonika (H+) — inače poznate kao protoni.
U vodi baze putem promene autojonizacione ravnoteže proizvode rastvore u kojima je koncentracija jona vodonika niža nego u čistoj vodi, i.e., voda ima pH veći od 7,0 pri standardnim uslovima. Rastvorne baze se nazivaju alkalijama, ako sadrže i kvantitativno otpuštaju OH− jone. Međutim, važno je da se naglasiti da baznost nije isto što i alkalnost. Metalni oksidi, hidroksidi, i posebno alkoksidi su bazni, i kontrajoni slabih kiselina su jake baze.
Baze se mogu smatrati hemijskom suprotnošću kiselina, mada neke kiseline imaju sposobnost delovanja kao baze. Baze i kiseline se mogu videti kao suprotni koncepti zato što je dejstvo kiseline da povećava koncentraciju hidronijum jona (H3O+) u vodi, dok baze redukuju njegovu koncentraciju. Reakcije između kiseline i baze se bazivaju neutralizacijom. U reakciji neutralizacije, vodeni rastvor baze reaguje sa vodenim rastvorom kiseline da proizvede rastvor vode i soli u kome je so razdvojena na njene jone. Ako je vodeni rastvor zasićen datim sonim rastvorkom, svaka dodatna količina takve soli se taloži iz rastvora.
Hemijski koncept pojma baze je uveo francuski hemičar Guillaume François Rouelle in 1754. godine. On je uočio da kiseline, koje su u to vreme bile uglavnom isparljive tečnosti (poput sirćetne kiseline), prelaze u čvrste soli jedino kad se kombinuju sa specifičnim supstancama. Rouelle je smatrao da takve supstance služe kao „baza“ za soli, dajući soli „konkretnu ili čvrstu formu“.
Istorijski razvoj pojma
Tokom doba alhemije bilo je poznato nekoliko alkalnih jedinjenja, poput krečnjaka (CaCO3, CaO i Ca(OH)2), natron, soda, potaša i amonijaka. Sve do početka 18. veka nije bila poznata tačna razlika između sode i potaše. Pojam alkalije se manje koristio i nije bio poznat tačan međusobni odnos između ovih supstanci. Baza (alkalija) kao suprotnost kiselini postulirana je u hemijatriji, medicinsko-teoretskom učenju koje je zastupao Otto Tachenius u 17. veku.
Opština Șopotu Nou, Caraș-Severin
Șopotu Nou je opština u Rumuniji u okrugu Karaš-Severin.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 458 m.
Baza (hemija)
Istorijski razvoj pojma
Sve do 18. veka održalo se mišljenje o tijesnoj povezanosti između baza i vatre odnosno vatrene materije, a zbog njihovih poznatih egzotermičkih reakcija. Pojam baze uveli su hemičari iz 17. veka, poput Georg Ernst Stahla, Robert Boylea i Guillaume François Rouellea, jer su one bile osnovne supstance koje su gradile nehlapljivu osnovu (bazu) za fiksiranje isparljivih kiselina i uklanjale (poništavale) njihove nagrizajuće osobine.
Temeljni korak u hemiji načinio je Antoine Lavoisier. On je smatrao, da će kiseline uvek nastati iz oksida nemetala i vode, a baze od vode i oksida metala. Humphry Davy i Justus von Liebig su zastupali mišljenje da su kiseline spojevi vodonika, koji se pomoću metala mogu prevesti u soli. Svante Arrhenius je 1887. definisao baze kao supstance, koje se nakon njihovog rastvanja u vodi disociraju otpuštanjem hidoksidnog jona, te kiseline kao supstance koje se disociraju otpuštanjem protona. Kiseline i baze se međusobno neutraliziraju. Međutim ova teorija je bila manjkava, jer nije obuhvatala jedinjenja bez kiseonika. Primer za to je amonijak koji neutrališe kiseline.
Johannes Nicolaus Brønsted je 1923. predstavio svoj bazno-kiselinski model. Njegov model se dugo vremena održao u hemiji, naročito u analitičkoj. Prema njegovoj teoriji, kiseline i baze deluju međusobno u reakcijama prenosa protona, tako što ih baze preuzimaju od kiselina. Iste godine, Gilbert Newton Lewis je takođe predstavio svoj model koji je pomogao u objašnjenju toka reakcija u organskoj hemiji i hemiji kompleksa, a njegove definicije su primenjive i izvan njih. Stoga se danas može govoriti o Luisovim bazama i Luisovim kiselinama. Prema tom modelu su mnogi spojevi, koji su do tada smatrani kiselinama, "isključeni" iz kiselina. Koncept slabih i jakih kiselina i baza razvio je Ralph G. Pearson 1963. i time proširio način posmatranja reakcija u organskoj hemiji i hemiji kompleksa.
Vrste baza
Određena hemijska jedinjenja se označavaju kao bazi zbog svojih posebnih hemijskih osobina. Širok raspon ovih hemikalija se može podeliti u grupe prema određenim pokazateljima. Prema njihovom jonskom naboju, baze se mogu podeliti na neutralne, anjonske i katjonske baze. Amonijak (NH3) ne nosi jonski naboj, te je prema tome on neutralna baza. Primjer anjonske baze je natrijum-hidrogenkarbonat, jer on u rastvoru daje anjon HCO3−. U anjonske baze takođe se može svrstati i hidroksilni anjon (OH−).
Kao graditelj baza nazivaju se jedinjenja, kod kojih se pored bazičnih reakcija odvijaju i druge hemijske reakcije. Takva jedinjenja su metalni oksidi, koji pri svom otapanju u vodi s njom grade odgovarajući hidroksid. Tako na primer kalcijum-oksid (CaO) sa vodom gradi bazu Ca(OH)2. Neplemeniti metali poput alkalnih mogu biti oksidirani delovanjem vode. Pri vrlo burnoj reakciji natrijuma s vodom pored natrijum-hidroksida (sode) nastaje i vodonik.
Arenijusova teorija
Po klasičnoj, jonskoj teoriji Arenijusa baza je hemijsko jedinjenje, koje u vodenom rastvoru, usled disocijacije izdvajanjem jona OH−, povećava njihovu koncentraciju, a smanjuje koncentraciju H+ jona (povećava pH rastvora). Arenijusove baze su rastvorljive u vodi i ovi rastvori uvek imaju pH veći od 7.
Primjer Arenijusove baze:
Bronstedova teorija
Kako ova teorija posjeduje ograničenja, Johanes Bronsted je dao teoriju prema kojoj je baza akceptor protona (iona H+).
Primer Bronstedove baze:
H2O je baza, jer je akceptor protona.
Proteolitička teorija
Po protolitičkoj teoriji, baza je svako hemijsko jedinjenje koje je akceptor (primalac) katjona vodonika (H^+), tj. protona, u uslovima date reakcije.
Npr. u reakciji: jedinjenje HA je kiselina, a jedinjenje B baza.
Hemijska jedinjenja (sa izuzetkom nekoliko veoma jakih kiselina i baza) mogu u zavisnosti od uslova da vrše ulogu kiseline ili baze – ovakva jedinjenja se zovu amfoterna jedinjenja.
Luisova teorija
Najprihvaćeniju opštu definiciju baze dao je G.N. Luis: Baza je jedinjenje, koje je donor (davalac) elektronskog para u uslovima date hemijske reakcije.
Primer Luisove baze:
U ovom slučaju SO3 je kiselina, a H2O baza jer atom kiseonika u molekulu H2O donira slobodan elektronski par, a atom sumpora prima taj elektronski par da bi postigao stabilan oktet.
Osobine
Mahom su u čvrstom agregatnom stanju, lužnatog okusa (okus sapuna, pepela) djelimično rastvorljive u vodi. Opšta svojsta baza su:
Reakcije između baza i vode
Sledeća reakcija predstavlja opštu reakciju između baze (B) i vode za formiranje konjugovane kiseline (BH+) i konjugovane baze (OH-):
B(aq)+H2O(l)↔BH+(aq)+OH-(aq)
Konstanta ravnoteže, Kb, ove reakcije se može naći koristeći sledeću opštu jednačinu:
Kb=[BH+][OH-]/[B]
U ovoj jednačini se baze (B) i ekstremno jake baze (konjugovane baze) međusobno nadmeću za proton. Rezultat toga je da baze koje reaguju sa vodom imaju relativno malu vrednost konstante ravnoteže. Baza je slabija kad ima nižu vrednost konstante ravnoteže.
Dobijanje baza
Metal + voda > baza
Neutralizacija
Osnove neutralizacije su zasnovane na činjenici, da se karakteristike kiselina pri mešanju sa nekom bazu ne upotpunjavaju nego se poništavaju. Tako na primjer neka baza se sa pogodnom količinom neke kiseline neutrališe. U toj reakciji baze i kiseline nastaje voda.
Reakcija natrijum-hidroksida u i sa vodom daje "živu sodu":
Reakcija "žive sode" sa hlorovodičnom kiselinom (neutralizacija): "Živa soda" + hlorovodična kiselina reagiraju dajući rastvor natrijum-hlorida u vodi.
Slabe baze, kao što je soda bikarbona ili belance, se mogu koristiti za neutralizaciju prosute kiseline. Neutralizacija kiselina jakim bazama, kao što je natrijum hidroksid ili kalijum hidroksid može da uzrokuje silovite egzotermne reakcije, i same baze mogu da uzrokuju štetu koja je slična prosutoj kiselini.
Alkalnost nehidroksida
Baze su generalno jedinjenja koja mogu da neutrališu izvesnu količinu kiseline. Natrijum karbonat i amonijak su baze, mada ni jedna od tih supstanci ne sadrži grupe. Oba jedinjenja primaju H+ kad su rastvorena u protonskim rastvaračima, kao što je voda:
Polazeći od ovih jednačina, pH, ili kiselost, se mogu izračunati za vodene rastvore baza. Baze takođe direktno deluju kao donori elektronskih parova:
Baza se isto tako može definisati kao molekul koji ima sposobnost da primi elektronski par ulazeći u valentnu ljusku drugog atoma. Postoji ograničen broj elemenata čiji atomi mogu da formiraju molekul sa baznim svojstvima. Ugljenik može da deluje kao baza, kao i azot i kiseonik. Fluor i ponekad retki gasovi poseduju tu sposobnost, takođe. Do toga tipično dolazi u jedinjenjima kao što su butil litijum, alkoksidi, i metalni amidi, kao što je natrijum amid. Baze ugljenika, azota i kiseonika bez rezonantne stabilizacije su obično veoma jake, ili superbaze, koje ne mogu da postoje u vodenom rastvoru usled kiselosti vode. Rezonantna stabilizacija, međutim, omogućava postojanje slabijih baza kao što su karboksilati; na primer, natrijum acetat je slaba baza.
Jake baze
Katjoni tih jakih baza su elementi prve i druge grupe periodnog sistema (alkalni i zemnoalkalni metali).
Jake baze imaju sposobnost formiranja stabilnih jedinjenja kombinovanjem sa jakim kiselinama. Slabe baze, međutim, nemaju sposobnost formiranja stabilnih jedinjenja kombinovanjem sa slabim kiselinma.
Superbaze
Soli karbanjona, amidi i hidridi iz grupe 1 mogu da budu još jače baze usled ekstremne slabosti njihovih konjugovanih kiselina, koje su stabilni ugljovodonici, amini, i divodonik. Obično se te baze kreiraju dodavanjem čistih alkalnih metala kao što je natrijum u konjugovanu kiselinu. One se nazivaju superbazama, i ne mogu se formirati u vodenim rastvorima zato što su jače baze od hidroksidnog jona. Kao takve, one deprotonišu konjugovanu kiselinu, vodu. Na primer, etoksidni jon (konjugovana baza etanola) u prisustvu vode podleže sledećoj reakciji.
Primeri superbaza su:
Neutralne baze
Kad neutralna baza formira vezu sa neutralnom kiselinom, dolazi do elekričnog stresa. Kiselina i baza dele elektronski par koji je prethodno pripadao bazi. Rezultat toga je formiranje visokog dipolnog momenta, koji se jedino može poremetiti promenom aranžmana atoma u molekulu.
Baze kao katalizatori
Bazne supstance se mogu koristiti kao nerastvorni heterogeni katalizatori hemijskih reakcija. Neki od primera su metalni oksidi kao što su magnezijum oksid, kalcijum oksid, i barijum oksid kao i kalijum fluorid na alumini i pojedini zeoliti. Mnogi prelazni metali su dobri katalizatori, a znatan broj njih su bazne substance. Bazni katalizatori su korišćeni za hidrogenacije, migracije dvostrukih veza, u Meerwein-Ponndorf-Verley redukciji, Majklovoj reakciji, i mnoštvu drugih reakcija. CaO i BaO mogu da budu veoma aktivni katalizatori na visokim temperaturama.
Čvrste baze
Primeri čvrstih baza su:
Sposobnost čvrste površine da uspešno formira konjugovanu bazu putem apsorpcije električno neutralne kiseline određuje baznu jačinu površine. Broj baznih mesta po jedinici površine čvrste materije se koristi za izražavanje količine baze prisutne na čvrstim katalizatorima. Naučnici su razvili metode merenja količine baznih mesta: titracijom sa benzojevom kiselinom koristeći indikatore i adsorpcijom kiseline u gasnom stanju. Čvrsta materija sa dovoljnom baznom jačinom će absorbovati električno neutralni kiseli indikator i on će poprimiti boju koja je karakteristična za konjugovanu bazu. Pri primeni gasno kiselinskog adsorptivnog metoda se koristi azot oksid. Bazna mesta se zatim određuju koristeći količinu absorbovanog ugljen dioksida.
Slabe baze
Kad postoji gradijent vodoničnih jona između dva mesta biološke membrane, koncentracija nekih slabih baza je usredsređena na samo jednu stranu membrane. Slabe baze imaju tendenciju da se nakupljaju u kiselim fluidima. Želudačna kiselina sadrži veću koncentraciju slabe baze od plazme. Kiseli urin, u poređenju sa alkalnim urinom, brže izlučuje slabe baze.
Etimologija termina
Koncept baze proističe iz starijeg alhemičarskog pojma „matrica“: "Smatra se da je termin „baza“ prvi put koristio francuski hemičar Louis Lémery 1717. godine, kao sinonim za stariji Paracelsijev termin „matrica“. U skladu sa šesnaesto-vekovnim animizmom, Paracelsus je postulirao da prirodne soli nastaju unutar zemlje kao rezultat impregniranja zemljišne matrice ili materice univerzalnom kiselinom ... Moderno značenje termina i uopšte unos u hemijski rečnik, se međutim obično pripisuju francuskom hemičaru, Guillaume-François Rouelle... Rouelle je eksplicitno definisao neutralnu so kao produkt formiran sjedinjavanjem kiseline sa drugom supstancom, bilo da je ona u vodi rastvorna alkalija, isparljiva alkalija, materija apsorbovana u zelji, metal, ili ulje, koja ima sposobnost da deluje kao „baza“ u soli „dajući joj konkretnu ili čvrstu formu“. Većina kiselina koje su bile poznate u 18. veku su bilie isparljive tečnosti ili „spiriti“ koje se mogu destilisati, dok su soli, po samoj prirodi, bile kristalne materije. Stoga je baza supstanca koja neutrališe kiselinu, koja navodno uništava isparljivost ili spirit kiseline, i koja daje čvstoću (i.e., daje čvrstu osnovu) rezultirajućoj soli."
- William Jensen
Primeri baza
• 2
Ontario, Oregon
Ontario je grad u američkoj saveznoj državi Oregon.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 11.366, što je 381 (3,5 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Ivan Pernar
Ivan Pernar ima više značenja:
La Cruz, Amacuzac
La Cruz je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Morelos, u opštini Amacuzac.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 933 m.