cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brest
Morfologija
Visina do 35–40 m, prsni prečnik 3–4 m; kruna gusta okrugla ili eliptična sa debelim osnovnim granama i tankim gusto razgranatim periferijskim. Kora jako ispucala; letorasti kod nekih vrsta sa plutastim izraštajima; pupoljci na izbojku koso iznad lisnog ožiljka otklonjeni srednje veličine, vršni nedostaje; cvetni se razlikuju od lisnih. Koren moćan, sa pojedinim žilama usmerenim naniže i masom površinskih. Kod velikih stabala ponekad se formira daskasto korenje (U. laevis i U. japonica) visine 30–50 cm. Mikoriza na korenu obilna, često u obliku debelih naslaga. Kod velikog broja vrsta česta je pojava korenskih izbojaka. Raspored listova naizmeničan, ponekad mozaičan. Listovi su prosti, asimetrični, dvostruko testerasti ili nazubljeni, na kratkim peteljkama; nervatura tipično perasta, sa snažno razvijenim središnjim i kratkim bočnim nervima, koji se završavaju u zupcima liske; površina je često pokrivena finim ili grubim dlačicama.
Cvetovi mali, dvopolni; čašica je zvonasta sa 4-9 režnjeva, prašnici i istom broju kao režnjevi; tučak nastaje srastanjem dva oplodna listića, u jednom od njih razvija se semeni zametak; žig obrazuju vršni delovi oplodnih listića koji ne srastaju; cvasti pramenaste skupine ili grozdići, većinom na prošlogodišnjim ili ovogodišnjim izbojcima. Cvetanje većina vrsta pre listanja, vrlo rano u proleće. Plod je pljosnata orašica, okružena širokim, žućkastobelim membranoznim krilom, ređe beskrilna plodonošenje nekoliko nedelja posle cvetanja; plod opada odmah po sazrevanju. Ima vrsta koje cvetaju i plodonose u jesen. Seme sa pljosnatim embrionom i troslojnom semenjačom; četvrti unutrašnji sloj sačinjen je od reda ćelija endosperma. Kod nekoliko vrsta javlja se dormantnost embriona. Klijanje nadzemno; ponik se javlja nekoliko dana po setvi. Primarni letorast klijavca ima heteroblastno razviće: naspramni raspored listova, simetriju osnove liski, radijalnu simetriju, obrazovanje vršnog pupoljka. Kotiledoni objajasti, pri osnovi sa dva režnja, odozdo svetlozeleni.
Bioekologija
Brestovi imaju široku ekološku amplitudu. Neizbirljivi su prema mnogim faktorima spoljašnje sredine. Staništa sa ekstremnim kolebanjima faktora spoljašnje sredine, koja su najčešće u manjem ili većem stepenu neprihvatljiva za razvoj šume i rast drveća, predstavljaju zajednice u kojima brest preovladava.
Većina brestova spada u dugovečne vrste. Pojedini primerci poljskog bresta dostižu starost od 500 godina.
Areal
Iako je savremeni areal reliktnog karaktera (najveća raširenost brestova bila je u miocenu), rod je kosmopolitski i zahvata gotovo potpuno severnu hemisferu, sa izuzetkom Severne Amerike, zapadno od Stenovitih planina. Severna granica areala je iza polarnog kruga, na jugu Skandinavije; južna u Aziji do Tajvana, provincija Jun-nan i Haj-nan (Kina); zahvata severnu Afriku i na Američkom kontinentu, obuhvatajući Floridu, spušta se do Centralne Amerike: Kostarika, Meksiko, Panama. Visinsko rasprostranjenje takođe je znatno: sibirski brest na Tibetu raste do 3900 m nv, a poljski brestovi holandskih poldera rastu ispod morskog nivoa.
Kod nas se od prirode javljaju tri vrste brestova: poljski brest (Ulmus minor), vez (Ulmus effusa) i gorski brest (Ulmus glabra). Od alohtonih vrsta čest je sibirski brest (Ulmus pumila) koji pokazuje invazivna svojstva.
Opšti značaj
Čovek sadi brestove pereko 2000 godina u Evropi, Centralnoj Aziji i Kini, a kao građa, drvo bresta, koristi se od najranijih vremena o čemu svedoče iskopine naselja prvobitne zajednice u Evropi. Kultni odnos prema vrstama ovog roda zabeležen je u mitologiji mnogih indoevropskih naroda. Redak izuzetak su Rimljani koji su „držali da se sanjarije kuju u paklu od brestovine“. Ovo verovanje, međutim, nije im smetalo da, u doba carstva, arbustumi, zasađene šume, obiluju brestovima. Po Varonu to su bile mešovite šume bresta, topola, čempresa itd. Između redova bila je vinova loza koja se puzala uz stabla. Rastojanje između redova bilo je toliko "da su u vinogradih između drveća sa jednim volom plužiti mogli".
U mnogim verovanjima azijskih naroda seča i upotreba brestovog drveta predstavlja tabu. Ovo je naročito vezano za pustinjska plemena koja izrazito cene sibirski brest (U. pumila) zbog osobine da zalazi duboko u pustinju gde njegovo lišće i plodovi predstavljaju jedinu hranu za ljude i stoku.
Slično je i sa himalajskim brestovima (U. wallichiana, U. chumlia i U. villosa) koji se tradicionalno sade u blizini sela da bi se njihov list koristio za stočnu hranu, a vlaknasta kora za užad. U Pakistanu vlakna kore U. chumlia kuvaju se sa vunom i od toga se pravi veoma topla odeća. Kora ove vrste predstavlja jedan od sastojaka masti za isceljenje preloma kosti, a koristi se i kod posekotina i rana. Prah sasušene unutrašnje kore služio je za različite obloge. Drvo U. villosa ima raznovrsnu primenu uključujući plugove, građu i ogrev. Veoma često se smatra svetim drvetom po selima, a neka gigantska stabla nalaze se u blizini hramova i grobova svetaca u Kašmiru. U Kini se nedozreli plodovi U. pumila koriste za salatu. Pored ove vrste jestivi su i plodovi U. macrocarpa i U. thomasi. Naročito je za to podesna druga vrsta zbog krupnoće ploda i ukusa koji podseća na lešnik. Seme brestova sadrži i do 32% ulja specifične mase 0.96 (pri temperaturi od 20 °C). Spada u grupu kokosovih ulja, žutozelene boje, slatkastog ukusa, jestivo je, a ima upotrebu i kao cenjeno tehničko ulje. Starosedeoci Japana Ainu veruju da je brest (U. japonica) drvo koje je prvo stvoreno i poslato sa neba u punom uzrastu. Ova vrsta je bila važan deo njihove ekonomije. Uz pomoć suvih korenova trenjem je paljena vatra. Od unutrašnjeg dela kore, gnječenjem i ispiranjem u vodi, dobijana su vlakna za tkaninu od koje je izrađivana narodna nošnja ainu. Mrtva kora je upotrebljavana za pokrivanje kuća i za spoljašnje (i unutrašnje) zidove.
U tradicionalnoj medicini severnoameričkih Indijanaca upotrebljavana je sluz, koju obilno luči unutrašnji deo kore američkih brestova (U. rubra i U. americana). Ovu sluz su evropski doseljenici koristili da utole žeđ, a rastvorenu u vodi, protiv upale grla i groznica.
U ranim godinama kolonizacije Amerike ispod krošnji impozantnih primeraka američkog bresta odvijali su se mnogi značajni događaji. Neki od ovih istorijskih brestova još uvek su u životu i premašuju 30 m visine. Kliper piše o 10 najpoznatijih istorijskih stabala u SAD, od kojih, tri pripadaju brestu (U. americana).
Porto Cervo, Olbia-Tempio
Porto Cervo je naselje u Italiji u provinciji Olbia-Tempio, u regiji Sardinija.
Brest
Opšti značaj
Brest Penovog ugovora (The Penn Treaty Elm) predstavlja najznačajnije od svih istorijskih stabala jer označava mesto gde je 1682. godine William Penn na zapadnoj obali reke Delaver sklopio ugovor o miru sa Indijancima. Godinu dana ranije Pen je dobio veliko prostranstvo - Pensilvaniju od Kralja Engleske Čarlsa II. Kada je 1810. godine nevreme uništilo ovaj brest, prsni prečnik mu je bio oko 2.5 m, a bio je star 423 godine. Stablo i događaj prikazao je romantičar Benjamin Vest na svom platnu. To što lišće na platnu nije lišće bresta, podseća da je Vest bio umetnik a ne botaničar.
Porto Cervo, Olbia-Tempio
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 2050 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 18 m.
Brest
Opšti značaj
Drvo slobode je brest usko povezan sa događajima koji prethode sticanju nezavisnosti SAD. Engleski parlament je 1765. doneo "Stamp Act" prema kome u kolonijama štampa i razne transakcije (ugovori, hipoteke...) moraju da nose poseban poreski pečat. Patriote iz Masačusetsa i drugih britanskih kolonija kršili su ovaj omrznuti zakon. Na Hanover skveru u Bostonu o stoletni brest obešena je lutka sa likom lorda Butea tvorca Akta. Članovi grupe, koji su sebe nazvali sinovima slobode, zakleli su se pod ovim brestom i nazvali ga drvetom slobode. To je bio čin izdajstva, pa britanski vojnici 1776. godine seku i spaljuju drvo slobode.
Treći brest koji prema izboru Klipera spada u deset najpoznatijih stabala Amerike je Vašingtonov brest. Ispod krošnje ovog bresta 3. jula 1775. general Džordž Vašington preuzima komandu nad Kontinentalnom armijom blizu Bostona. Do 1923. godine, do kada je stablo bilo živo, verovalo se da je veoma staro i da predstavlja ostatak drevnih šuma koje su pokrivale ovo područje. Posle prebrojavanja godova ustanovljeno je da je stablo staro svega 204 godine, pa je u Vašingtonovo vreme to bilo stablo sa prsnim prečnikom od 20–30 cm.
Ceh piše o ogromnom brestu koji se nalazi u dvorištu zavoda za gluvoneme u Parizu ''„Zasađen je 1600., a zovu ga Salijev brest, on je poslednji od onih koje je navodno po nalogu francuskog kralja Anrija IV zasadio poznati državnik Sully pred vratima jedne pariske crkve. Prsni prečnik mu je 6 m, a visina 45 m. Svojom ogromnom krošnjom nadmašuje taj brest skoro sve zgrade, koje se u Parizu nalaze.“''
List "Politika" donosi u svom broju od 25. aprila 1938. godine (strana 31.) napis o poslednjem brestu u Mačvi. "U selu Majuru, ukraj puta na šest kilometara od Šapca, još prkosi vremenu jedan brest, više poznat u narodnom predanju, nego u istoriji. To je poslednji ostatak nekadašnjeg Kitoga, „luga zelenoga“, u kome je Luka Lazarević zadao poslednji udarac turskoj vojsci u bici na Mišaru. Još i danas do vrha ovog bresta vode gvozdene stepenice koje su postavili Austrijanci. Preko njih su Austrijanci na vrh iznosili mitraljeze. Na vrhu su još uvek prikovane daske na koje su ti mitraljezi postavljani. Danas je oko starog bresta sve uzorano, a sve manje zelenila na njegovom vrhu rečito kazuje da se približava kraj života ovog gorostasa."
Brest se rado upotrebljava za zapis i u tom slučaju je tabuiran. U Jošanici je 1913. godine postojao ogromni, vrlo stari brest, pod kojim je bio zapis. Kada su seljaci, bežeći od Turaka, stvorili novo naselje, izabrali su i novi zapis, a ovaj brest niko nije mogao preseći. Jedan je krešući grane presekao sekirom nogu i jedva ostao živ; drugi je pao glavačke i ugruvao se, a treći slomio ruku još na samom drvetu. Veliki i razgranati primerci bresta obično se u našem narodu smatraju za svetinju, i kada je kakva procesija, pod njim sveštenik zastane i očita jevanđelje i daje blagoslov. Prema verovanju u Vranjskom Pomoravlju, od sveg šumskog drveća stari brest ne valja seći jer tada nema „berićet“ u polju i stoci. U Hercegovini se veruje da se zduhaći biju brestovima između sebe. U okolini Leskovca postoje brestovi za koje se veruje da su lekoviti. Iz šupljine bresta kod sela Gornji Trnjani, koji je posečen 1942, bolesnici su zahvatali vodu i umivali se. U narodnoj medicini brest je dosta poznat kao lek protiv zubobolje, crvenog vetra, privija se na uboj i rane i sl. U selu Sevcu na severnim padinama Šar-planine godinama stoji osušeno stablo ("zapis") koje po visini, debljini i granatosti predstavlja pravog džina, i koje niko ne dira poštujući staro verovanje.
O kultnom odnosu prema brestu, a i biljkama uopšte, svedoče i imena naselja. Od ukupno 2850 dendrotoponima zabeleženih na području uže Srbije po brestu nosi naziv 84 toponima (oko 3%). Zabeleženi su i ovi nazivi: Brestovik, Bresnik, Brešće, Brestovac, Brestovica, Bresnica, Brestić, Brestovi, Brestovo, Brestovača, Bresje, Brestar, Bresničić, Brestak, Brestovačka reka, Bresnička reka... Brestovi, zajedno sa voćkama, hrastovima, lipama, drenom, bukvom, vrbama, topolama i brezom, predstavljaju najčešću osnovu geografskih pojmova izvedenih od imena drvenastih biljaka.
Značaj za pejzažnu arhitekturu i hortikulturu
Brestovi su važna komponenta šuma, živica, vetrobranih pojaseva i urbanih zelenih prostora širom umerene zone severne hemisfere. Ovo snažno, brzorastuće drveće prilagodljivo širokom opsegu stanišnih uslova, često svrstavano među najplemenitije lišćare, pojavljuje se u brojnim oblicima, veličini i boji asimilacionih organa. Zlatne i šarenolisne forme su često korišćene u geometrijski uređenim parkovima ranijih epoha. Otuda i relativno rani početak selekcije brestova i sinteza ukrasnih klonova sa ovim osobinama. Tako Miler 1752. opisuje U. minor 'Elegantissima Variegata' i 'Folia Flavescens'; U. procera 'Argenteo-Variegata' je sintetisana u Engleskoj 1770., iste godine Veston opisuje kultivar U. glabra 'Albo-Variegata'; U. carpinifolia 'Marmorata' nastaje u Francuskoj oko 1772., U. carpinfolia 'Wredei' je Nemački kultivar sintetisan 1877., a iste godine u Belgiji U. x hollandica 'Purpurascens'; U. campestris 'Variegata' nastao je u 19. veku u Belgiji, a U. glabra 'Lutescens' u Nemačkoj, oko 1885.
Paralelno, prvenstveno u V. Britaniji, gde brestovi predstavljaju neodvojivi deo pejzaža, izdvajaju se taksoni prema oblicima krune i opštem izgledu, koji su najčešće nastali spontano od samoniklih ili rano introdukovanih i odomaćenih vrsta. Postoji sedam brestova tipičnih za Britaniju, a to su pored osnovnih vrsta U. procera, U. glabra i U. carpinifolia, forme poljskog (U. carpinifolia var. cornubiensis izdvojen oko 1770. i var. sarniensis izdvojen 1836.) i holandskog hibridnog bresta (U. hollandica 'Vegeta' i 'Hollandica' oba engleska klona nastala 1750. i 1814.). Vojvoda od Montagua (, 1690–1749.), čiji je nadimak bio "Planter John", osnovao je preko 100 km brestovih avenija u Northemptonširu.
Početkom XX veka od 90.000 stabala u drvoredima Pariza brest je odmah iza platana po zastupljenosti, a slede kesten i javor. U Severnoj Americi, američki brest (U. americana) je bio omiljeno drvo za sadnju u drvoredima urbanih zona. Na istoku SAD i Srednjem Zapadu gotovo da nema grada bez „ulice brestova“ (Elm street). Američki brest maltene je sinonim za drvorednu sadnicu i soliter na travnjaku. Kosmopolitska upotreba bresta kao drveta koje treba da obezbedi dubok hlad ogleda se i u običaju u Taškentu (Uzbekistan) da se gost služi čajem ispod bresta (U. densa i U. 'Androssowii'). Masovnu upotrebu ovih vrsta guste okruglaste ili nešto izdužene krune, koje gotovo da ne propuste ni zrak sunčeve svetlosti, na ulucama, u parkovima i baštama gradova Zakavkazja, Prednje i Srednje Azije, ističu mnogi autori.
Specifičnosti ekoloških uslova gradske sredine danas, kao što je zagađena atmosfera, nepovoljne fizičke i hemijske osobine supstrata, globalno otopljavanje usled efekta staklene bašte itd., nalažu da se vrste, ili unutarvrsni taksoni koji se upotrebljavaju u ozelenjavanju naselja odlikuju nizom osobina koji će im omogućiti opstanak u ovakvim uslovima. Neizbirljivost prema zemljištu, brz rast, otpornost prema atmosferskim zagađenjima i suši samo su neke od osobina koje brestove svrstavaju u grupu biljaka pogodnih za gradske uslove. Pored toga dopadljiv izgled većine vrsta koje pripadaju ovom rodu je razlog više da se one upotrebe i time, pored biološke opravdanosti primene, zadovolje i estetske momente. Pored drvoreda, brestovi se koriste i za grupimičnu i soliternu sadnju u različitim kategorijama zelenih prostora, a neke od vrsta uspešno se koriste i za žive ograde. Posebno su zahvalni, zbog brzog rasta, za kategorije gde se žele što brži efekti, a zbog otpornosti prema zagađenju sredine, pogodni su za industrijske zone. Svi brestovi su i medonosne vrste.
Kako se u novije vreme i kod nas sve češće na tržištu pojavljuju bonsai forme (盆栽) - patuljasto drveće gajeno na tradicionalan japanski način, treba napomenuti da u Japanu, gde je bonsai tržište ekonomski veoma važno, neki od brestova imaju znatno učešće u ovoj proizvodnji. Posebno cenjena vrsta za ove potrebe je U. parvifolia koja se upotrebljava najčešće za grupnu sadnju, formiranje „minijaturnih pejzaža“, kao i za kombinacije sa kamenom. Nagomilavanjem vekovnog iskustva u ovoj oblasti, proizvođači minijaturnih biljaka doveli su u vezu neke morfološke osobine biljaka sa potencijalom da budu gajene na ovaj način. Te osobine imaju i svoj poseban termin i nazivaju se „jacubuša“ karakteristike. Bukvalno termin „jacubuša“ znači osam pupoljaka, a ilustruje najvažniju osobinu ovih formi - pojavu višestrukih pupoljaka u pazusima listova. Pored višestrukih pupoljaka, u ove karakteristike se ubrajaju i kratke internodije, mali listovi, spavajući pupoljci, tvrdo drvo i patuljast rast. Sitnolisni japanski brest ima više izdvojenih formi sa jacubuša karakteristikama, a najznačajnije dve su U. parvifolia 'Yatsubusa' i U. parvifolia 'Yatsubusa-Hokkaido'. Naročito je atraktivna druga zbog izrazito sitnih listova koji liče na paprat. Godine 1981. od nekoliko hiljada half sib potomaka sibirskog bresta, dobijenih iz semena sakupljenog iz populacija na Novom Beogradu, izdvojena jedna individua sa tipičnim jacubuša osobinama.
Značaj za šumarstvo
Poljski brest treba gajiti na staništu vrba, topola, lužnjaka-jasena, kitnjaka-graba, cera-sladuna, crnog jasena-grabića (na nižim delovima, sa očuvanim zemljištem, koji nisu ekstremno suvi i insolirani), nizinske bukve (na toplijim i suvljim delovima), kao i na peskovima i černozemu. Brdski brest treba saditi na staništima nizinske bukve i bukve-jele. Pogodan je za melioracije degradiranih bukovih šuma.
Kao brzorastuće i vrste otporne na vetrove i so, brestovi se obično sade u zaštitne pojaseve duž morskih obala u Evropi. Takođe se široko koriste i za vetrobrane pojaseve na velikim prostranstvima u prerijama SAD, gde relativno mali broj vrsta može da opstane. U kompleksu mera zaštite zemljišta od erozije voda i vetra, ogroman je značaj zaštitnih šumskih pojaseva, kojih je do 1977. u bivšem Sovjetskom Savezu bilo preko 120, čije je ukupno prostiranje 13.000 km. Oni zahvataju različite geografske zone (šumostepe, stepe, polupustinje) i različite podloge (od černozema do svetlosmeđih zemljišta i solončaka), a u pojedinim oblastima učešće sibirskog bresta je 88-94% U Volgogradskoj oblasti 100.000 ha zaštitnih pojaseva je pod sibirskim brestom. Urod žitarica na ovim poljima na veoma siromašnim zemljištima (solončak) sa 1000 kg/ha čistog zrna povećao se na 2700 kg/ha, zahvaljujući prvenstveno mogućnosti da se formira snežni pokrivač, koji bi bez pojasa bio oduvan snažnim vetrovima.
Brestov list je bio omiljena stočna hrana na širokim prostranstvima od doba Starog Rima, a i u naše vreme ne treba zanemariti njegov značaj u agrošumarstvu nerazvijenih zemalja Azije. Po hranljivoj vrednosti brestov list spada među najbolje od šumskih vrsta. Sadrži 6,75 % azotnih sastojaka, 1,22 % masti, 21,18 % bezazotnih sastojaka, 3,67 % celuloze i 4,57 % pepela. Od vitamina sadrži S i E. Brestova stelja se brzo razlaže, što utiče na bolje održavanje tla. U. pumila predstavlja vrstu koja obogaćuje zemljište hranljivim sastojcima, naročito kalcijumom i silicijumom.
U. fulva i U. laevis spadaju u grupu vrsta za štavljenje, a isitnjena kora nekih vrsta služi za dobijanje plute.
Holandska bolest i posledice
Sa pojavom "holandske“ bolesti brestovi postepeno isčezavaju, lišavajući šumarstvo dragocenih ekonomskih i meliorativnih vrsta koje pripadaju ovom rodu. Iz istih razloga pejzažna arhitektura prekraćena je u upotrebi brestova u oplemenjivanju urbanih sredina i vangradskih predela.
Od 1919. godine, kada je prvi put zabeležen izazivač „holandske“ bolesti, gljivica Ceratocystis ulmi(Buisman) C. Moreau, zaraza još uvek zadržava karakter epifitocije ugrožavajući vrlo osetljive evropske i američke vrste. Gljivica izaziva traheozu, začepljenje sprovodnih elemenata, a time i potpuno sušenje biljke. Zaraza se širi uz pomoć brestovih potkornjaka koji spore gljivice unose direktno u zonu sprovodnih tkiva i predstavljaju vektore zaraze.
Najčešće se navode dve pretpostavke o pojavi patogena. Prema jednoj, pomalo romantizovanoj, 100.000 kineskih kulija koji su u vreme I svetskog rata kopali rovove i gradili fortifikacijske objekte u severnoj Francuskoj, svoje stvari doneli su u korpama pletenim od brestovog pruća, a sa prućem i gljivicu. Druga nešto realnija pretpostavka je da je do tada saprofitska gljivica pod uticajem iperita, za koji se zna da ima mutagena svojstva, i koji je u to doba korišćen na bojištima severne Francuske, prešla u virulentni oblik. Autori se sa sumnjom odnose prema obe pretpostavke jer su se i kuliji i iperit pojavili na sceni kada su prve zaražene grančice iz okoline Tilburga bile poslane Službi za zaštitu biljaka u Vageningen. Neki autori tvrde da je sušenje otpočelo mnogo ranije - polovinom XIX veka. Prema drugim autorima postavlja se pitanje da li je primarni uzrok patogen ili grupa abiotskih faktora. Promena makroklimatskih faktora i regulacija voda naročito utiču na fiziološko slabljenje drveća u nizijama, a time i brestova, koji tek tako oslabljeni bivaju napadnuti gljivicom. No bez obzira na pouzdanost teorija kojima se objašnjava pojava gljive, sledeće činjenice su neosporne, agresivnost i visoka virulentnost patogena i njegova prilagodljivost i promenljivost.
Najvažnije promene patogena vezuju se za njegovo širenje na zapad i istok. Prva promena vezana je za širenje bolesti na Severnu Ameriku, u koju je zaraza prenesena na trupcima za gradnju brodova 1929. godine. Sa promenom sredine dolazi do pojave virulentnijeg oblika o čijem se poreklu ništa pouzdano ne zna. Na trupcima bresta ovaj soj se 1960. godine prenosi u Evropu iz Kanade i svoje katastrofalno dejstvo ispoljava naročito u Engleskoj gde strada 2/3 od 24.000.000 engleskih brestova. Od ovog varijeteta, poznatog kao „zapadni“ stradaju i do tada otporni klonovi tako da se njihova upotreba svodi na minimum.
Oko 1980. u Evropu se iz Sovjetskog Saveza prenosi forma poznata kao „istočna“, koja takođe svojom virulentnošću čini još nekoliko do tada otpornih klonova neupotrebljivim ili manje upotrebljivim.
Danas u fitopatologiji vlada mišljenje da holandsku bolest izazivaju tri vrste gljiva iz odeljka Ascomycota (Berk. 1857) Caval.-Sm. 1998 reda Microascales Luttr. ex Benny & R.K. Benj.(1980): (1)'Ophiostoma ulmi (Buisman) Melin & Nannf. (1934), koja je napala evropske brestove 1919 (sinonimi: Graphium ulmi M.B.Schwarz (1922), Ceratostomella ulmi Buisman (1932), Ceratocystis ulmi (Buisman) C.Moreau (1952)); (2) Ophiostoma himal-ulmi Brasier & M.D. Mehrotra (1995), endemična, ekstremno virulentna vrsta zapadnih Himalaja i (3) Ophiostoma novo-ulmi Brasier (1991)', koja je prvo opisana u Evropi i Severnoj Americi 1940. godine, i koja je desetkovala brestove u oba područja do kasnih 60ih godina XX veka. Poreklo O. novo-ulmi je nepoznato, a pretpostavlja se da je hibrid između O. ulmi i O. himal-ulmi.
Borba protiv epifitocije
Rešavanje problema sušenja brestova prolazilo je kroz različite faze: od relativne pasivnosti i traženja zamene vrstama sličnih osobina, preko zaštite pojedinih stabala fungicidima i kontrole vektora zaraze (brestovih potkornjaka), do aktivnog pristupa problemu - sintezi klonova otpornih na bolest i njihovom masovnom razmnožavanju. Otpornost na patogen testira se trostrukom veštačkom inokulacijom koktela sojeva Ophiostoma u kambijum individua dobijenih iz različitih ukrštanja. Individua koja preživi, smatra se otpornom i predstavlja ortetu budućeg otpornog klona. Orteta se razmnožava isključivo autovegetativnim metodama, čime potomstvo (ramete), zbog istovetne genetske strukture (istog genotipa) ostaje otporno. Otporni klonovi se u praksi uspešno razmnožavaju zelenim, zrelim, korenskim i kalusnim reznicama, kao i kulturom tkiva.
Tokom više od devet decenija realizovan je čitav niz klonova koji u sebi manje ili više sjedinjuje dve tražene osobine: otpornost i odgovarajuću formu i dimenzije. U ovome prednjače istraživači iz Holandije, SAD i Kanade.
Holandski program može se ukratko svesti na tri „generacije“ klonova. Prva je realizovana tridesetih i četrdesetih godina i sastojala se od dva klona U. x hollandica 'Christine Buisman' (1936) i U. x hollandica 'Bea Schwarz' (1947) nastali selekcijom generativnog potomstva evropskih provenijencija. I pored osrednjeg izgleda, nezadovoljavajućeg porasta i osetljivosti prvog prema rak ranama izazvanim gljivicom Nectria cinabariana Tode ex Fries široko su primenjivani do pojave agresivnijih sojeva holandske bolesti ne samo u Holandiji već i u SAD i Italiji.
Drugu generaciju predstavljala su dva međuvrsna hibrida U. 'Commelin' (U. x hollandica 'Vegeta' x U. carpinifolia 1) i U. 'Groeneveld (U. glabra x U. carpinifolia 1)'. Sintetisani su 1960. i 1963. godine od roditelja koji su evropske vrste. Od tada do 1980. godine prodato je oko 1.000.000 sadnica. Poslednjih godina njihova upotreba ograničena je na bolja staništa zbog relativne osetljivosti prema agresivnim sojevima i preobilnog cvetanja na siromašnim staništima što prouzrokuje istanjenost krune i pojavu golih delova.
Višestrukim veštačkim inokulacijama različitim sojevima spora Ceratocystis ulmi u rasadniku utvrđena je potpuna otpornost prema manje virulentnijim sojevima i visok stepen otpornosti prema agresivnom soju identifikovanom u Velikoj Britaniji 1971. godine. Ime 'Lobel' klon dobija u čast Matthias de l'Obel-a (1538—1616) naučnika na polju medicinskih nauka, ličnog lekara Willema van Oranje i botaničara po kome je i rod Lobelia L. (Campanulaceae) dobio ime.
(3) Ulmus 'PLANTYN' (syn: U. 'PLANTIJN') dobijen je 1954. godine ukrštanjem klonova 202 x 302, i preliminarno označen brojem 496. ženski roditelj je kao i kod prethodna dva klona, a otac je klon nastao 1944. godine ukrštanjem klonova poljskog bresta (1 x 28). ženski roditelj i ovog klona, U. carpinifolia 1, francuskog je porekla, a bio je i muški roditelj klonova „druge generacije“ holandskih klonova (U. 'Commelin' i U. 'Groeneveld'). Ime po Cristoffel Plantijn-u (1514—1589) koji je radio kao štampar i izdavač u Antverpenu i bio prijatelj Lobela i Dodoensa, izdavao njihova dela i bodrio ih u radu.
U SAD postoji više centara u kojima se radi na sintezi otpornih klonova bresta: University of Wisconsin, Madison (sa klonovima U. 'Regal', U. 'Sapporo Autumn Gold' i U. 'American Liberty'), Morton Arboretum, Chicago (U. 'Accolade' i U. 'Denada'), Nursery Crops Laboratory USDA, Delaware - Ohio (U. 'Urban', U. 'Homestead' i U. 'Pioneer'), Oklahoma State University, Stillwater (U. 'Prairie Shade')...
Kanadski klonovi U. 'Jacan', U. 'Thomson' i U. 'Mitsui Centennial' takođe pokazuju visok stepen otpornosti prema holandskoj bolesti.
U Rusiji najvažnija dva centra za proučavanje holandske bolesti i sintezu na nju otpornih klonova su Svesavezni istraživački institut za šumarstvo i mehanizaciju (VNIILM) u Puškinu, blizu Moskve, gde se više proučava fitopatološko-entomološki aspekt problema, i Svesavezni institut za agrošumarstvo (VNIALMI) u Volgogradu, gde se vrši selekcija otpornih klonova prvenstveno sibirskog bresta za upotrebu u zaštitnim pojasevima.
Radovi na selekciji otpornih individua su zastali u fazi njihove prve determinacije (bez provere otpornosti veštačkom inokulacijom). Pretpostavlja se da postoji korelaciju uzmeđu otpornosti i strukture kore. Stabla sa uzdužno ispucalom korom u vidu traka preporučuju se kao polazni materijal, kao i ona koja su u žarištima najveće zaraze preživela. I pored ovih korisnih sugestija izrečenih pre više od četrdeset godina realizovanih i registrovanih domaćih klonova nema; rad na introdukciji stranih otpornih klonova ili otpornih vrsta svodi se uglavnom na visokorezistentnu azijsku vrstu U. pumila L. sa kojom nije bilo pokušaja kontrolisanog ukrštanja sa autohtonim vrstama.
Selekcija stabala samoniklih vrsta željenih osobina i introdukcija otpornih taksona su izvori za stvaranje kolekcija polaznog materijala za sintezu klonova koji bi bili prilagođeni našim staništima, nasleđujući ovu osobinu od domaćih roditelja, a istovremeno i otpornost od roditelja otpornih selekcija. Ovakav prilaz je jedino opravdan i predstavlja kraći put jer je verovatnoća da novosintetisani klonovi budu otporni daleko veća, a istovremeno se smanjuje rizik od moguće neprilagođenosti introdukovanih taksona uslovima naših staništa.
Već je istaknut neuporedivo veći stepen promenljivosti patogena u odnosu na biljku domaćina, zbog kraćeg životnog ciklusa a i posebnoj sklonosti ovog mokroorganizma ka mutacijama, koje, najverovatnije, predstavljaju čak i uzrok pojave holandske bolesti. Zbog česte pojave novih, često virulentnijih, sojeva potreba za stalnom sintezom novih klonova je jedini način da se „ide u korak“ sa patogenom.
Riello
Riello ima više značenja:
Blackface
thumb|desno|280px|Reprodukcija postera za [[minstrel show Williama H. Westa iz 1900. godine koji je originalno izdala kompanija Strobridge Litho Co., a koji pokazuje transformaciju od bijelca u "crnca".]]
Blackface je izraz koji na engleskom doslovno znači "crno lice", a pod kojim se podrazumijeva kazališna šminka koja za svrhu ima izvođača "transformirati" u karikirani i stereotipni lik crnca. Blackface je svoj karakteristični oblik dobila u minstrel šouima u SAD u 19. vijeku, a koristili su je kako bijeli tako i crni izvođači. S vremenom je postala simbol rasističkih predrasuda te se od druge polovice 20. vijeka njeno korištenje smatra kontroverznim.
Kosmos-295
Kosmos-295 je jedan od preko 2400 sovjetskih vještačkih satelita lansiranih u okviru programa Kosmos.
Kosmos-295 je lansiran sa kosmodroma Pleseck, SSSR, 22. avgusta 1969. Raketa-nosač R-12 Dvina (8K63, NATO oznaka SS-4 Sandal) sa dodatim stepenom je postavila satelit u orbitu oko planete Zemlje. Masa satelita pri lansiranju je iznosila 325 kilograma. Kosmos-295 je bio satelit namijenjen za vojno i naučno istraživanje.
Runtime
Reference
Runtime Moteur d'exécution סיבוכיות זמן ランタイムライブラリ Biblioteka uruchomieniowa
Ernst Röhm
Ernst Julius Günther Röhm (München, 28. novembar 1887. - München, 2. jul 1934.), njemački nacionalsocijalist. Bio je bliski suradnik Adolfa Hitlera koji je najzaslužniji za stvaranje milijunske paravojne nacističke organizacije, SA odreda, zahvaljujući kojima su nacionalsocijalisti došli na vlast u Njemačkoj 1933. godine. Ubijen je u Noći dugih noževa po Hitlerovom naređenju.
Rana karijera
Ernst Röhm je rođen u Münchenu. Služio je kao oficir u 13-oj armiji pješadije u Bavarskoj vojsci kada je započeo Prvi svjetski rat u augustu 1914. god. U septembru je ozbiljno ranjen u bitci kod Lorraine (Francuska) i nosio je ožiljke do kraja svog života. Zbog svojih zasluga u ratu dobio je Željezni križ i unaprijeđen u čin kapetana prije završetka rata.
Poslije primirja 11. novembra 1918. pristupio je dobrovoljnoj paravojsci Freikorps (jednoj od mnogih u Münchenu), kako bi ugušili svaku komunističku pobunu. Godine 1919. Röhm se priključio Njemačkoj radničkoj stranci (njemački Deutsche Arbeitpartei), a 1920. je promijenila ime u Nacional-socijalistička njemačka radnička stranka (NSDAP). Röhm je uspio organizirati jurišni odred (Sturmabteilung, SA) koji je služio kao politička vojska koja će štititi stranku i koja će se boriti protiv komunista i Židova u Münchenu. Upoznao je Hitlera godinu dana ranije i postali su dobri prijatelji i saveznici.
Nakon neuspješnog pivskog puča u Münchenu, Röhm, Hitler i ostali uhapšeni bili su na sudu pod optužnicom za izdaju. Röhm je osuđen na godinu i 3 mjeseca u zatvoru i na nečasni otpust iz Njemačke obrambene vojske, ali tu kaznu nije odslužio zbog obećanja da će se dobro ponašati. Dok je Hitler bio u zatvoru 1924. Röhm je organizirao novu vojsku, zamjenu za SA jer je bila zabranjena nakon uhićenja i još je bio zastupnik u njemačkom Reichstagu. Godine 1925. dolaze na vidjelo razlike između njega i Hitlera pa daje ostavku u Reichstagu i emigrira u Boliviju. Tamo je služio kao savjetnik u Bolivijskoj vojsci.
Vođa SA
mini|Hitler i Röhm 1933. U septembru 1930. Hitler je poslao zahtjev Röhmu da dođe natrag u Njemačku i obavlja dužnost kvisoko pozicionirane osobe u SA. Röhm prihvaća ponudu i započinje s radom u januaru 1931. god. Uveo je nove radikalne ideje koje će poboljšati rad SA. SA je brojila 1 milijun pripadnika i iako su dali svoj položaj SS-u, SA su se nastavili boriti protiv komunista, Židova i svih onih koji su bili protiv nacista.
Nakon što je Hitler dobio svu moć u Njemačkoj, SA je postala pomoćna policija koja je upadala u lokalne urede i natjerala ih da svu vlast predaju nacistima. SA su sada smatrali da će nakon godina borbe biti promjena u državi, ali Hitler ih više nije trebao (služili su samo kao političko oružje do tada).
Druga revolucija
Röhm se sve više bunio zbog Hitlerovih odluka. Počeo je proširivati SA i pobuna je bila na vidiku. Tada Röhm u martu pokušava napraviti kompromis tako da daje prijedlog da se par tisuća vođa iz SA prebaci u Njemačku vojsku, ali taj prijedlog vojska odbacuje.
Dana 11. aprila 1934. Hitler se sastaje s predstavnicima vojske na brodu Deutschland i nudi im prijedlog da prihvate Hitlera na mjesto predsjednika a on će zauzvrat smanjiti SA, ugušiti Röhmove ambicije i Reichswehr će postati jedina i glavna vojna sila u Njemačkoj.
Ali ministar obrane Werner von Blomberg je bio odlučan i dao ultimatum Hitleru. Rekao je ako se političke tenzije u Njemačkoj ne završe, predsjednik Hindenburg će zakonom predati svu vlast vojsci. Hitler je bio šokiran. Jedino što je preostalo Hitleru bilo je da uništi SA, odnosno Röhma i ostale čelnike kako ne bi izgubio svu vlast u Njemačkoj. Znao je da su Reichswehr i SA jedine preostale nezavisne vlasti koje ga mogu srušiti.
U februari Blomberg pristaje dodati svastiku na zastavu vojske i time staru vojsku baca u zaborav.
Homoseksualnost
mini|Ernst Röhm (sredina) nakon imenovanja u decembru 1933. Ernst Röhm je bio poznat po svojem relativno otvorenom homoseksualnom ponašanju.
Naveo je u svojem pismu iz 1928. kako je otkrio svoje homoseksualne sklonosti 1924. Njegov prijatelj Gerhard Rossbach ga je uveo u homoseksualnu supkulturu u Berlinu i Münchenu. Tada je Röhm počeo redovito odlaziti u okupljališta muških homoseksualaca u Berlinu. ). Često je bio u pratnji Paula Röhrbeina, kojem je omogućio položaj kao "Frontbannführer" u Berlinu. Do 1924. je imao samo prolazna homoseksualnia iskustava, iako je ponekad "bez užitka", imao seksualne kontakte i sa ženskim prostitutkama u gradu Metzu.
Nakon njegova povratka iz Bolivije Röhm je u svojoj neposrednoj okolici u zajedničkom stožeru SA odreda smjestio i brojne homoseksualce. Osim Edmunda Heinesa i Karla Ernsta bio je u vezi s "homoseksualnom klikom" pogotovo sa svojim pomoćnikom Hansom Erwinom von Spreti-Weilbachom, slikarom Martinom Schätzlom i gostioničarom Karlom Zehnerom.
Hitler, koji do 1934. nije imao negativan stav o homoseksualnosti Röhma, tek nakon njegove smrti to navodi kao jedan od argumenata za opravdanje ubojstva bivšeg bliskog prijatelja tvrdeći da je tek 1934. saznao o tome.
Smrt
Röhma su izolirali Hitler, Hermann Göring i Goebbels. Dana 20. aprila Göring je prebacio političku policiju na Himmlera (Gestapo), jer je računao da će se Himmler okrenuti protiv Röhma. Himmler, Heydrich i Göring su se služili spletkama i krivotvorenim dokumentima i papirima kako bi uvjerili Hitlera da ga Röhm želi svrgnuti s čela (čak su nabavili dosje koji su dali Hitleru koji je povjerovao da su Francuzi platili Röhmu 12 milijuna maraka za njegovo zbacivanje s vlasti. To je bilo dovoljno za Hitlera i donio je odluku da likvidira vrh SA. Göring, Himmler, Heydrich i Victor Lutze sastavili su popis za likvidaciju i predali ga SS-u.
U međuvremenu Röhm i nekoliko njegovih kolega iz SA bili su na odmoru u Bad Wiessee. Dana 28. lipnja Röhm je dobio poziv od Hitlera koji mu je naložio da okupi sve čelnike SA na konferenciji 30.lipnja u Bad Wiessee. Röhm se složio, ne znajući što ga očekuje.
Dan 30. juna obilježen je kao početak Noći dugih noževa. U zoru 30. Hitler je odletio avionom u München, zatim autom do Bad Wiessee gdje je osobno uhitio Röhma i čelnike SA. Svi su zatvoreni u zatvoru Stadelheim u Münchenu. Od 20. junaa do 2. jula cijelo vodsvo SA bilo je smaknuto zajedno s ostalim političkim neprijateljima nacista.
Nakon nekog vremena Eicke i Lippert se vraćaju u Röhmovu ćeliju i nađu ga kako stoji. Röhm je kao izraz hrabrosti napuhnuo gola prsa kao ponosan čovjek dok su pucali u njega. Pokopan je u Westfriedhofu u Münchenu.
U govoru 13. jula Hitler je aludirao na Röhmovu seksualnu orijentaciju i objasnio narodu da je čistka bila potrebna kao obrana od izdajica.
Izvori
1.# ^ Simkin, John. ["Ernest Roehm"]. Spartacus Educational. http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/GERroehm.htm. Retrieved 2009-03-12. 2.# ^ Steakley, James. ["Homosexuals and the Third Reich"] Jewish Virtual Library
3.# ^ Robert Payne, The Life and Death of Adolf Hitler, p. 192 (Praeger Publishers, 1973).
4.# ^ [Machtan, Lothar] (2002). The Hidden Hitler. Basic Books. p. 107. ISBN 0465043097.
5.# ^ a b [Shirer, William, The Rise and Fall of the Third Reich] (Touchstone Edition) (New York: Simon & Schuster, 1990)
Ḩajr ash Sha‘f, Hajjah
Ḩajr ash Sha‘f je naselje u Jemenu u pokrajini Hadžah.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 3 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 472 m.
Lipnik
Lipnik je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Gacko koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 253 stanovnika.
Kosmos-296
Kosmos-296 je jedan od preko 2400 sovjetskih vještačkih satelita lansiranih u okviru programa Kosmos.
Kosmos-296 je lansiran sa kosmodroma Tjuratam, Bajkonur, SSSR, 29. avgusta 1969. Raketa-nosač R-7 Semjorka (8K71, NATO oznaka SS-6 Sapwood) sa dodatim stepenom je postavila satelit u orbitu oko planete Zemlje. Masa satelita pri lansiranju je iznosila 4730 kilograma. Kosmos-296 je bio osmatrački satelit.
Stimpfach
Štimpfah je opština u njemačkoj saveznoj državi Baden-Virtemberg. Jedno je od 30 opštinskih središta okruga Švebiš Hal. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.988 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 8127104.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Švebiš Hal Štimpfah se nalazi u saveznoj državi Baden-Virtemberg u okrugu Švebiš Hal. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 450 metara. Površina opštine iznosi 33,4 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.988 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 90 stanovnika/km².
Tototlán del Oro, Cuautla
Tototlán del Oro je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Cuautla.
Mortelle, Arezzo
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 334 m.
NLK (kinaza)
__NOTC__
Rifreddo
Rifreddo ima više značenja:
NLK (kinaza)
Serin/treonin protein kinaza NLK je enzim koji je kod ljudi kodiran NLK genom.
Dodatna literatura
<!-- The PBB_Controls template provides controls for Protein Box Bot, please see Template:PBB_Controls for details. {{PBB_Controls }->
Otvoreni pristup
Otvoreni pristup ( je slobodan, besplatan, neograničen onlajn pristup naučnim radovima, pre svega akademskim člancima, knjigama i disertacijama. mini|desno|Logo Pokreta za otvoreni pristup Pokret za otvoreni pristup nastao je kao reakcija na apsurdnu situaciju da se rezultati istraživanja, koja su finansirana najčešće sredstvima univerziteta ili instituta, objavljuju u časopisima komercijalnih izdavača na čija izdanja te iste institucije moraju da se pretplate kako bi mogle da koriste dobijene rezultate.
Every Race Has a Flag but the Coon
thumb|Partitura za "Every race has a flag but the coon."
Otvoreni pristup
Već osam godina na globalnom nivou obeležava se Nedelja otvorenog pristupa sa ciljem da promoviše otvoreni pristup znanju i da ukaže na prednosti ovakvog koncepta.
Deklaracije
Otvoreni pristup je prvi put definisan u Budimpeštanskoj deklaraciji, potpisanoj 2002. godine (. U njoj se između ostalog kaže da otvoreni pristup podrazumeva da svaki korisnik koji ima pristup internetu može da čita, preuzima, kopira i štampa materijal bez ikakvih tehničkih, pravnih ili finasijskih barijera. Jedina obaveza korisnika je da autoru obezbedi nadzor nad integritetom dela i da delo ispravno citira. Godinu dana kasnije, 2003. godine, objavljena je Berlinska deklaracija o otvorenom pristupu naučnom znanju ( koja se uzima kao početak uključivanja istraživačkih organizacija u Pokret za otvoreni pristup. Do danas je ovu deklaraciju potpisalo više od 300 akademskih institucija u svetu, a u novembru 2011. godine i Univerzitet u Beogradu, kao i Univerzitet u Nišu.
Every Race Has a Flag but the Coon
Pjesma se u literaturi navodi kao jedan od poticaja za crnačku organizaciju UNIA da pod vodstvom Marcusa Garveya godine 1920. uvede panafričku zastavu.
Otvoreni pristup
Vidovi otvorenog pristupa
Još od Budimpeštanske deklaracije otvoreni pristup se ispoljava u dva osnovna oblika ili kroz dve komplementarne strategije: Godine 2012. objavljen je tzv. Finč izveštaj autorke Dejm Dženet Finč (Dame Janet Finch), profesorke sociologije na Univerzitetu u Mančesteru, pod nazivom Accessibility, sustainability, excellence: how to expand access to research publications. U ovom obimnom dokumentu favorizuje se „zlatni put“, dok se uloga institucionalnih repozitorijuma svodi na sivu literaturu, odnosno arhiviranje rezultata istraživanja. Izveštaj je vrlo brzo izazvao oštre kritike, naročito među zagovornicima „zelenog puta“ kao što je Stiven Harnad (Stevan Harnad). Harnad, koji smatra da je jedini pravi otvoreni pristup onaj koji podrazumeva arhiviranje preprint verzije rada u digitalni repozitorijum, izveštaj je nazvao fijaskom, a svoje tvrdnje je potkrepio pokazateljima racionalnosti i efektivnosti zelenog pristupa. Veliki broj izdavača dopušta da autori preprint verzije radova pohrane u digitalni repozitorijum svoje institucije. Informacije o politici pojedinih izdavača u vezi sa ovakvim arhiviranjem pruža servis SHERPA/Romeo (Securing a Hybrid Environment for Reserach Preservation and Access).
Homești, Greabănu
Homești je naselje u Rumuniji u okrugu Buzau u opštini Greabănu.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 915 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 297 m.
Otvoreni pristup
Digitalni repozitorijumi
Digitalni repozitorijumi su kolekcije digitalnih objekata, tekstova, slika, video i audio materijala i dr. u odgovarajućem preporučenom formatu. Vrlo često objekte u repozitorijum unose ovlašćeni korisnici, autori, odnosno nosioci autorskog prava, putem samoarhiviranja, a uneti objekat dobija trajni link kao stalnu adresu na mreži. Repozitorijumi se uglavnom dele na:
Pretraživanje repozitorijuma moguće je i preko portala kao što su DOAR (Directory of Open Access Repository) i ROAR (Registry of Open Access Repository).
Zaštita dokumenata u otvorenom pristupu
Veliki broj dokumenata u otvorenom pristupu zaštićen je licencama Kreativne zajednice, kao standarda koji omogućuje da autor zadrži pravo na delo, ali i da dozvoli drugima njegovo korišćenje. Na sajtu Creative Commons Serbia moguće je pretražiti sve radove koji su zaštićeni CC licencama i dobiti informacije o uslovima koje sadrži svaka od šest licenci. Mnogi repozitorijumi već sadrže ove licence, tako da se autor, prilikom unosa svog dela, opredeljuje za neku od opcija i određuje uslove pod kojima delo može da se koristi.
Al-Hakam I
Al-Hakam Ibn Hisham Ibn Abd-ar-Rahman I (الحكم بن هشام; Alhakén I) (? - 822) bio je omejadski emir Cordobe u al-Andalusu (maurska Iberija) od 796. do smrti 822.
Bio je sin emira Hišama I i konkubine po imenu Zokhrouf. Njegov stariji brat je umro u djetinjstvu. Prilikom dolaska na vlast su ga pokušali svrgnuti stričevi Sulejman i Abdalah, pa se Al-Hakam za pomoć obratio franačkom caru Karlu Velikom. Sulejman je na kraju zarobljen i pogubljen, dok je Abdalahu pošteđen život, ali je ostatak života proveo u Valenciji.
Al-Hakam se veliki dio vladavine morao nositi s pobunama, uključujući gradove Toledo, Zaragoza u Merida. Godine 805. je pokušano njegovo svrgvanaje od strane rođaka Muhamed ibn al-Kasima. Al-Hakam je zbog toga kaznio Toledo davši 72 tamošnja plemića raspeti na križ. Godine 818. je također okrutno kaznio još jedan ustanak.
Njegova konkubina po imenu Ajab je bila poznata kao dobrotvorka, odnosno osnivač kolonije za gubavce u Cordobi.
Naslijedio ga je sin Abd al-Rahman II.
Softversko inženjerstvo
Softverski inženjering ili programsko inženjerstvo je stroga primena inženjeringa, naučnih i matematičkih principa i metoda u ekonomičnoj proizvodnji kvalitetnog softvera. Nastao je kao nužna potreba vezana za programiranje i izradu softvera početkom 70. godina prošlog vijeka. Nagli razvoj mehatroničkih uređaja kontrolisanih i upravljanih softverskim aplikacijama kao i efikasna kontola i obrada podataka utiču na potrebe razvoja ove naučno tehničke discipline. Po definiciji softverskog inženjeringa, softver podrazumijeva: Trend razvoja je takav da produktivnost računarmed jkaoaiiaoaoaoa raste oko 30 % godišnje a produktivnost softvera je tek od 4 do 7%. Veliki problem predstavlja nedostatak stručnjaka ove vrste tako da potrebe rastu svake godine za oko 12% dok je priliv stručnjaka tek oko 4 %. Zbog navedenog, i u oblasti izrade softvera se uvode komjuterski potpomognute tzv. CA tehnologije. Uz već poznate CAD, CAM, CIM..i druge već poznate tehnologije, u softverskom inženjeringu se javljaju CASE tehnologije - Computer Aided Software Engineering.
Vanjske veze
Разработка программного обеспечения Programvaruutveckling
Righi
Righi ima više značenja:
Coon song
thumb|desno|250px|Omot partiture za "Coon Coon Coon", pjesmu iz 1901. koju je izvodio [[Lew Dockstalder u blackfaceu.]]
Kosmos-297
Kosmos-297 je lansiran sa kosmodroma Pleseck, SSSR, 2. septembra 1969. Raketa-nosač R-7 Semjorka (8K71, NATO oznaka SS-6 Sapwood) sa dodatim stepenom je postavila satelit u orbitu oko planete Zemlje. Masa satelita pri lansiranju je iznosila 4730 kilograma. Kosmos-297 je bio osmatrački satelit.
Coon song
Coon song je naziv za muzički žanr, odnosno vrstu pjesama koje su bile popularne u SAD od 1880-ih do 1920-ih, karakteristične po tome što su za temu imale život crnaca prikazujući ih na stereotipan način. Riječ "coon" u američkom žargonu uvredljiv izraz za crnca, a neki autori smatraju da su upravo te pjesme zaslužne kako za uvođenje tog izraza tako i za opravdavanje rasne segregacije. Coon pjesme su predstavljale dio repertoara minstrel šoua, ali ponekad su ih koristili i "obični" vodvilji, pa i "legitimne" teatarske kuće i predstave. Uglavnom su ih pisali i izvodili bijeli izvođači, ali se među piscima našlo i nešto crnaca, uključujući Ernesta Hogana. Danas se zbog svog eksplicitno rasističkog sadržaja smatraju kontroverznim dijelom američke kulturne historije, iako se priznaje da su posredno popularizirali ragtime, a preko njega i kasnije oblike afroameričke muzike.
Jedan od najpoznatijih primjera žanra je Every Race Has a Flag but the Coon iz 1900. godine koja je posredno zalužna za stvaranje panafričke zastave.
Bergen County, New Jersey
je okrug u američkoj saveznoj državi Nju Džerzi.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u okrugu je živelo 905.116, što je 20.998 (2,4 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Lončari (Gacko)
Lončari su naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Gacko koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 5 stanovnika.
Angara (razvrstavanje)
Angara može da se odnosi na:
Rigo
Rigo ima više značenja:
Kula (Gacko)
Kula je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Gacko koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 187 stanovnika.
Geografija
Kula je udaljena od Gacka 6 km, i nalazi u južnoj periferiji Kuljskog polja.