cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crnogorci
Sport
Najpoznatiji bivši i sadašnji crnogorski sportisti su Predrag Mijatović (fudbal), Dejan Savićević (fudbal), Branko Brnović (fudbal), Dragoslav Šekularac (fudbal), Stefan Savić (fudbal), Mirko Vučinić (fudbal), Stevan Jovetić (fudbal), Vladimir Gojković (vateropolo), Nikola Janović (vaterpolo), Aleksandar Ivović (vaterpolo), Veljko Uskoković (vaterpolo), Veselin Vujović (rukomet), Goran Đukanović (rukomet), Petar Kapisoda (rukomet), Katarina Bulatović (rukomet), Bojana Popović (rukomet), Jovanka Radičević (rukomet), Dejan Zlatičanin (boks), Duško Ivanović (košarka), Luka Pavićević (košarka), Nikola Peković (košarka), Slavko Vraneš (košarka), Vlado Šćepanović (košarkaš), Predrag Drobnjak (košarka), Dejan Radonjić (košarka), Jelena Dubljević (košarka) itd.
Gastronomija
Posebni crnogorski specijaliteti su: kačamak sa kiselim mlekom, popara sa skorupom i sirom, cicvara, raštan sa mesom, bokeljski brodet, jagnjetina u mleku, njeguški pršut, kolašinski lisnati sir ili njeguški u ulju itd.
Jezik
Crna Gora sve do XXI veka nije imala vlastitu jezičku politiku. Do Drugog svetskog rata, Crna Gora nije imala kadra ni za izvođenje nastave u osnovnim i srednjim školama, a fakulteti su formirani tek posle rata. Jezička politka je vođena iz Srbije, Beograda i Novog Sada. Zbog čestih ratova, plemenske kulture, siromaštva i teških uslova života, prosveta i kultura bile su u Crnoj Gori marignalizovane sve do Njegoša. Od doba Njegoša započinje moderna prosveta u Crnoj Gori kada se poklanja posebna pažnja jeziku. Jezička politika crnogorskih vladara je u to vreme sledila srpsku jezičku politiku što će imati veliki uticaj na savremeni jezički identitet Crnogoraca. Tako se u prvoj maloj školi na Cetinju 1834. godine učila srpska gramatika. Učitelji iz stranih zemalja koji su dolazili u Crnu Goru na rad donosili su sa sobom srpskoslovenske bukvare s crkvenim sadržajima. Na Cetinju 1836.godine štampan je Srbski bukvar radi učenja mladeži crkovnomu i graždanskomu čitanju i 1838. godine Srbska gramatika sastavljena za crnogorsku mladež. Srpski jezik bio je nastavni predmet u Djevojačkom institutu 1879.godine i Cetinjskoj gimnaziji 1886/87.godine i svim crnogorskim školama sve do njenog nestanka 1918.godine i njenog utapanja u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca. Između dva svetska rata, jezik se zvao srpskohrvatskoslovenački. Posle obnove crnogorske državnosti u okviru socijalističke Jugoslavije, Crnogorci su sledili jezičku politiku nove države. U Crnoj Gori na snazi je bio Novosadski dogovor o srpskohrvatskom jeziku iz 1954.godine i Pravopis srpskohrvatskoga književnoga jezika (1960). Nakon raspada SFRJ u Ustavu Republike Crne Gore iz 1992.godine unosi se odredba o srpskom jeziku kao službenom jeziku u Crnoj Gori. Posle referenduma i sticanja nezavisnosti, novim crnogorskim ustavom 2007. kao službeni jezik je potvrđen crnogorski jezik. Osim Crnogoraca u Crnoj Gori, crnogorskim govore i Crnogorci u iseljeništvu, pogotovo u Peroju (Republika Hrvatska), u Skadru i susednoj Vraki (Albanija), te u Lovćencu i Feketiću (Vojvodina - Republika Srbija).
Istorijski razvoj
Prema montenegristici istorijski razvoj crnogorskoga jezika deli se na 6 perioda :
U dukljanskom periodu na teritoriji uz Skadarsko jezero razvija se književna delatnost. Centar te delatnosti bio je manastir Prečista Krajinska, gde je nastalo i reprezentativno književno delo Život zetskoga kneza Vladimira anonimnoga Dukljanina iz Krajine. Drugo značajno delo iz toga perioda jeste hronika Kraljevstvo Slovena Popa Dukljanina, odnosno Regnum Sclavorum. Ni jedno ni drugo delo nije sačuvano u originalu, već u latinskome prepisu iz XVII veka.
U zetskome periodu razvija se zetska (crnogorska) redakcija starocrkvenoslovenskoga jezika. Najznačajniji predstavnik te redakcije i reprezentativno delo toga perioda jeste Miroslavljevo jevanđelje, nastalo u Kotoru 80-ih godina XII veka, a pisala su ga dva pisara – Zećanin Varsameleon, koji je napisao glavninu dela, i Rašanin Gligorije, pisar poslednje dve stranice. Crnogorska/zetska redakcija definiše se kao tip starocrkvenoslovenskoga jezika izgovorno prilagođen mesnome jeziku prepisivača iz srednjevekovne Zete. Ta redakcija nastala je verovatno u dvorskoj kancelariji Stefana Nemanje u Kotoru i obeležila je zetski period crnogorske pismenosti i književnosti. Zetska/crnogorska redakcija neosnovano je često tretirana kao zetsko-humska, iako se zna da je nastala u Zeti, pa se odatle proširila na Hum. U XV veku u pravoslavnim crkvama na ostrvima i obalama Skadarskoga jezera veliki broj sveštenika radio je na prepisivanju crkvenih knjiga. Stoga se pojava crnogorske štamparije može smatrati prirodnom posledicom te razvijene prepisivačke književne delatnosti. Ta štamparija, koju je utemeljio Đurađ Crnojević, najverovatnije je prvobitno bila magacionirana na Obodu, a rad je započela na Cetinju. U njoj je pečatano pet inkunabula: Oktoih prvoglasnik, Oktoih petoglasnik, Psaltir s posljedovanjem, Trebnik i Četvorojevanđelje. thumb|200px|Oktoih - prva južnoslovenska i crnogorska štampana knjiga iz 1496.godine
Period pisanoga jezika obuhvata vreme od kraja XV do sredine XVIII veka. Pod pisanim jezikom podrazumeva se pisana realizacija mesnoga govornog jezika. U novim društveno-istorijskim okolnostima u Crnoj Gori postepeno se prelazi na ponovnu upotrebu crnogorskoga jezika s narodnom osnovom. Ipak u pravoslavnoj crkvi će se još dugo upotrebljavati starocrkvenoslovenski jezik. Na spontano ujednačavanje crnogorskoga narodnoga i književnoga jezika posebno je uticala izuzetno razvijena usmena književnost i kult reči. Dva najznačajnija pisca u periodu pisanoga jezika javljaju se u poznoj fazi, u baroknome periodu. To su Andrija Zmajević u primorskome delu (Boka Kotorska) i Danilo Petrović Njegoš u kontinentalnome delu (Cetinje). I jedan i drugi pisali su crnogorskim narodnim jezikom.
Od druge polovine XVIII veka, jačanjem državne i crkvene organizacije, stvaraju se preduslovi za uspostavljanje nekodifikovanoga crnogorskog književnoga jezika kao sredstva zajedničke komunikacije na celome terenu što se nalazio pod jurisdikcijom tadašnje države i crkve, a isto tako i na Crnogorskom primorju. Pisani jezik tako spontano prerasta u nekodifikovani književni (standardni) jezik. Još pre Vuka Stefanovića Karadžića Peraštanin Ivan-Antun Nenadić (1768) zalagao se za fonetsko pravopisno načelo da se lašnje može štjeti kako se govori i da se izgovara kako se i štije. To je pravilo vrlo rano bilo praktično primenjeno u jeziku crnogorske književnosti. U periodu o kojemu je reč najveći domet takvoga književnog jezika dosegnut je u poslanicama Svetoga Petra Cetinjskog.
Kao posledica delovanja jezičke reforme Vuka Karadžića, u crnogorskome jeziku prelaznoga perioda (od 30-ih godina XIX vijeka do Prvoga svjetskog rata) dolazi do značajnih promena i zvaničnoga ukidanja nekih tipičnih crnogorskih jezičkih obelžja. U celome tom periodu jezik je u Crnoj Gori zvanično nazivan srpski, a asimilacija crnogorskoga jezika prema opšteštokavskome karadžićevskom modelu najviše je sprovođena putem udžbenika i vanjskog nastavnog kadra koji je bezrezervno sledio tekovine jezičke reforme Vuka Karadžića. prihvatanje svih tekovina te reforme nije teklo glatko, pa se stvarao front između crnogorskih kulturnih poslenika jer Karadžićev model jezika bio je namenjen prostoru čiji je Crna Gora bila tek neznatan deo, pa je on vremenom napuštao iz toga modela neka opštecrnogorska jezička obeležja. Iako su se i jedni i drugi pozivali na Vuka, glavni uzrok nesuglasica ticao se žrtvovanja tih obeležja koja su u crnogorskoj pismenosti i književnosti imala dugu, viševekovnu upotrebnu tradiciju. U dugim raspravama naročito su se istakli Jovan Pavlović (dosledni vukovac) i Lazar Tomanović, koji se, između ostaloga, zalagao za uvođenje grafema ś i ź, te Đuro Špadijer, koji je u svoju Srpsku gramatiku (namenjenu 3. i 4. razredu osnovnih škola u Crnoj Gori) uneo neke osobine što su Vukovim modelom bile svrstane u dijalektizme i provincijalizme, i Mirko Mijušković, profesor Velike škole u Beogradu. Od školske 1863/64. godine počinje u Crnoj Gori kontinuirano sprovođenje Karadžićeve jezičke reforme u cetinjskoj „maloj školi“, u almanahu Orlić od 1865. godine te u spisima crnogorskoga Senata i državne administracije od 1868. godine. Ta reforma će do kraja XIX veka u Crnoj Gori odneti konačnu pobedu, i to najpre u administrativnome, publicističkome i naučnome stilu. Tome se procesu najduže opirao beletristički stil, koji će i dalje uglavnom ostati izvan domašaja pomenute reforme i s očuvanim temeljnim crnogorskim jezičkim obeležjima ući u XX vek. O očuvanju tipičnih osobina crnogorskoga jezika u beletrističkome stilu svedoče dela trojice reprezentativnih predstavnika toga perioda: Petra II Petrovića Njegoša, Stefana Mitrova Ljubiše i Marka Miljanova Popovića.
Najkrupnije promene crnogorski književni jezik pretrpeo je u vukovskom periodu koju je obeležio srpski jezikoslovac Aleksandar Belić, tj. između dva svetska rata. Crnogorske jezičke osobenosti, očuvane u beletrističkome stilu u prvim dvena decenijama XX stoleća, u novim društveno-istorijskim okvirima bile su utopljene u zajednički srpski/srpskohrvatski jezički šablon. Iako je Belićevim Pravopisom iz 1923. godine npr. ijekavica bila formalno dopuštena, on i u njemu i u narednim izdanjima ističe kako je jekavska jotacija dijalekatska pojava, te su time Crnogorci bili obavezni na upotrebu atipičnih nejotovanih oblika tipa djed, cjedilo, tjerati, sjesti i sl. U narednim izdanjima Belić će ukinuti normativni status i tzv. dužim nastavcima zameničko-pridevske promjene -ijem, -ijeh i umjesto njih kodifikovati samo kratke nastavke. Tako će Vukov model jezika početi da napuštaju Vukove pristalice. No i pored formalnoga priznavanja ijekavice u književnome jeziku, Crnu Goru međuratnoga perioda obeležiće sve veća upotreba ekavice. Uvođenje ekavice sprovodilo se i preko prosvete jer su udžbenici i nastavni kadar bili mahom ekavski. O tome slikovito svedoče napisi u ondašnjoj crnogorskoj štampi.
Savremena etapa u razvoju crnogorskoga književnoga jezika počinje posle II svetskog rata. Od 1968. godine u Crnoj Gori se pojavljuje grupa kulturnih radnika koja je imala novi pristup temeljnim crnogorskim vrijednostima što su potvrđivale postojanje zasebnoga crnogorskog naroda, nacije, jezika i države. Zahvaljujući zalaganju te generacije crnogorskih kulturnih delatnika, posle raspada SFRJ, u Crnoj Gori će se formirati niz institucija koje će raditi na očuvanju suštinskih crnogorskih vrednosti: Crnogorski PEN centar, Matica crnogorska, Dukljanska akademija nauka i umjetnosti, Institut za crnogorski jezik i jezikoslovlje i Crnogorsko društvo nezavisnih književnika.
U poslednjoj deceniji XX veka, kao plod dugogodišnjega izučavanja crnogorskoga jezika, pobrojane institucije objavile su udžbenike neophodne za izučavanje toga jezika. To su: pravopisni priručnik Piši kao što zboriš (Crnogorsko društvo nezavisnih književnika, Podgorica, 1993), dvotomna istorija crnogorskoga jezika – Crnogorski jezik (Matica crnogorska, Cetinje, 1993. & 1997), Pravopis crnogorskoga jezika (Crnogorski PEN centar, Cetinje, 1997) i Gramatika crnogorskoga jezika (Dukljanska akademija nauka i umjetnosti, Podgorica, 2001). Njima je utemeljena nauka o crnogorskome jeziku – montenegristika. Borba za afirmaciju crnogorskoga jezika krunisana je novim crnogorskim Ustavom (2007), gde je taj jezik prvi put stekao službeni status.
Crnogorski govori
Prepoznatljivost Crnogoraca po svom govoru primećena je u lingvističkoj literaturi:
Montenegristika deli crnogorske govore u tri govorne skupine: 1) jugoistočnu, 2) severozapadnu i 3) skupinu govora crnogorskoga dela Sandžaka.
U okviru jugoistočne skupine govorne specifičnosti pojedinih plemena nešto su izrazitije, pa se može govoriti o 5 govornih grana: 1. podlovćenska govorna grana (teritorija četiri nahije i Crnogorsko primorje od Perasta do Bara); 2. barsko-mrkojevićka govorna grana; 3. kučko-pipersko-bratonožićka govorna grana; 4. zetsko-podgorička govorna grana (kojoj pripadaju i Tuzi s okolinom te govor crnogorske dijaspore u Vraki i Skadru); 5. donjopješivačko-bjelopavlićko-vasojevićka govorna grana.
Najkrupnije zajedničke osobine crnogorskih govora koje ih čine jedinstvenim su :
Kad je u pitanju akcenatska situacija, crnogorski govori mogu se podeliti na dve velike skupine: severozapadnu i jugoistočnu. Prvi su četvoroakcenatski, a ostale karakteriše akcenatsko šarenilo: dvočlani, tročlani i četvoročlani akcenatski sistem.
U montenegristici, opštecrnogorske foneme ś i ź koji, uz đ i ć, kao produkti jekavske jotacije, predstavljaju najbitnije fonetske distinktivne elemente crnogorskoga standardnog jezika u odnosu na bosanski, hrvatski i srpski standardni jezik. Kao foneme koje pripadaju  naddijalektalnome  (koine) jezičkom sloju, danas su obeležje crnogorskoga standarda, dok u bosanskome, hrvatskom i srpskome jeziku one imaju dijalektalan status. .
Crnogorsko pismo
Nacionalno pismo Crnogoraca je latinica i ćirilica. Crnogorskim pravopisom iz 2009.godine definisana je crnogorska azbuka i abeceda sa dva nova slova.
Crnogorski jezik iz ugla serbistike i serbokroatistike
Iz ugla serbistike, jezik Crnogoraca je deo srpskog jezika, i kategorički odbacuje osnovanost za naziv crnogorski jezik. Glavna argumentacija serbistike je da je jezik Crnogoraca lingvistički isti sa srpskim, da su jezičke osobine Crnogoraca prisutne i van Crne Gore (u Bosni i Hercegovini i Srbiji), kao i da je tradicionalni naziv za jezik u Crnoj Gori Petrovića bio srpski.
Montenegristika na ove primedbe odgovara da su jezičke osobine Crnogoraca u statusnom pogledu kod Crnogoraca markantne i glavne, a u drugim područjima izuzetak, zatim, da su jezičke osobine Crnogoraca dospele u područja van Crne Gore seobama iz Crne Gore, a da crnogorski jezik s bosanskim, hrvatskim i srpskim jezikom „deli“ zajednički strukturni element – štokavski sistem. Međutim, u odnosu na njih (kao i svaki od njih u svom odnosu prema drugima) on ima svoju specifičnost. Ona i čini da crnogorski jezik jeste poseban i samostalan (autonoman) standardni jezik. Montenegristika odbacuje i tezu serbistike da je srpski jezik tradicionalan naziv za jezik u Crnoj Gori. Do pojave srpskih udžbenika u XIX veku u Crnoj Gori, koji su doprineli širenju srpskog imena za jezik u Crnoj Gori, jezik se u narodu i literaturi dominantno zvao - naški jezik ili slovenski jezik.
Sa druge strane, serbokroatistika, osporava lingvistički postojanje posebnog i srpskog i crnogorskog, ali i hrvatskog i bosanskog jezika. Iz njenog ugla, svi ovi jezici su lingvistički jedan jezik koji se u slavističkoj nauci od Jakoba Grima 1824.godine ustaljeno naziva srpskohrvatski, dok je istorijski nazivan od njegovih korisnika različitim imenima: slovenski, ilirski, srpski, hrvatski, bosanski, slavonski, dalmatinski itd. Ipak, serbokroatistika, crnogorskom jeziku, kao i drugim jezicima srpskim, hrvatskim i bosanskim, priznaje status nacionalne varijante policentričnog srpskohrvatskog jezika po uzoru na nacionalne varijante drugih policentričnih jezika (engleski, nemački, portugalski itd).
Dukljansko razdoblje
Na području rimske provincije Prevalis postojala je episkopija od IV veka. Njen episkop prisustvovao je IV vaseljenskom saboru u Halkidonu 451.godine. Dolazak Slovena i drugih naroda poremetilo je život crkve. Dukljanski episkop je morao da se skloni u Italiju 602.godine. U periodu od VI do VIII veka podignute su bazilike Prevlaka, Zlatica, Martinići, Bar i dr. U legendi o caru Dukljanu preci Crnogoraca sačuvali su sećanje na uvođenje hrišćanske religije u kojoj je Sv. Ilija prikazan u ulozi nosioca hrišćanstva.
Uspon dukljanske države doveo je do osamostaljivanja crkve. Papa Kliment III uputio je barskom biskupu Petru, nadbiskupski palijum 1089.godine. Tada se počinju podizati veliki verski centri Svač, Bar, Prečista Krajinska. U benediktanskim samostanima rade škole i skriptarijumi. Pošto je raška vojska osvojila Zetu, barski nadbiskup Grgur pobegao je u Dubrovnik 1189. Raška vojska je razorila crkve i manastire izuzev kotorskih. Katoličku crkvu u Duklji počeo je podizati dukljanski kralj Vukan Nemanjić, koristeći se tradicijom Vojislavljevića. On je uspeo da povrati status nadbiskupije barskoj crkvi 1199.godine, koja je u međuvremenu, zbog propasti duljanske države bila potčinjena Dubrovačkoj nadbiskupiji.
Zetska eparhija/ mitropolija za vreme Nemanjića
Borba katoličke i pravoslavne konfesije intezivirala se posle osnivanja tri srpske pravoslavne episkopije 1219.godine u današnjoj Crnoj Gori - Humske episkopije sa sedištem u Stonu, Zetske episkopije sa sedištem u bivšem benediktanskom samostanu Arhangela Mihaila kod današnjeg Tivta i Budimljanske episkopije sa sedištem u manastiru Sv. Đorđa (Đurđevi stupovi) kod današnjeg Berana. Zetska episkopija uzdignuta je na rang mitropolije 1346.godine. Sedište Zetske episkopije bilo je na Prevlaci do XV veka, kada se preselila u Prečistu krajinsku. Zabeleženo je od 1219. do 1320. godine 11 zetskih episkopa. Dušanovim zakonikom iz 1349.godine sankcionisan je već stvoreni odnos prema Katoličkoj crkvi, koja se pominje kao latinska jeres, a njeni pripadnici kao poluvernici.
Zetska mitropolija za vreme Balšića i Crnojevića
Posle osamostaljivanja zetske države pod Balšićima, zetski i srpski vladari Đurađ Balšić i Lazar Hrebeljanović sporazumeli su se da za patrijarha Pećke patrijaršije izaberu pustinjaka Jefrema kako bi izbegli izbor uticajne ličnosti za patrijarha koja bi mogla ugrožavati nezavisnost država koje je obuhvatala jedna patrijaršija. Stracimir i Đurađ Balšić ispovedali su 1369.godine katoličku veru i odrekli se crkvenog raskola. Nakon Balšića, Crnojevići se bore protiv srpskih despota koji su pokušavali da ostvare svoja feudalna prava nad Crnom Gorom. Godine 1448 pominje se unijatski zetski mitropolit Jovan Grk sa Krita. Njegov dolazak bio je u duhu Firentinske unije iz 1439.godine, preko koje je vizantijski car Ivan VIII hteo da pridobije katolički Zapad za borbu protiv Turaka. Posle pada Carigrada, Turska je vodila antinunijatsku politiku da bi sprečila povezivanja katoličke i pravoslavne konfesije, pa je postavila za carigradskog patrijarha antiunijatu Genadija II. Povlačeći se pred Turcima, Ivan Crnojević je podigao Cetinjski manastir 1484.godine gde je ustanovio rezidenciju Zetske mitropolije i utvrdio joj imovinske posede.
Crnogorska mitropolija za vreme Pećke patrijaršije
Padom Zete pod tursku vlast, započeto je novo doba crnogorske istorije. Obnavljanjem Pećke patrijaršije 1557.godine zetska mitropolija ulazi u njene granice. Učestvovanjem u borbi protiv Turaka, cetinjski mitropoliti stiču ugled kod crnogorskog naroda. Sredinom XVII veka mitropolit Mardarije upravljao je borbom Crnogoraca i radio na stvaranju crkvene unije sa Katoličkom crkvom protiv Turske. Sarađivao je sa Sv. Vasilijem Ostroškim. U drugoj polovini XVII veka ističu se mitropoliti Ruvim (1673-1685) i Visarion Borilovič Bajica (1685-1692).
Prilikom izbora naslednika mitropolita Visariona, crnogorska crkve ispoljava svoj autokefalan položaj tako što odbija predlog pećkog patrijarha Arsenija Čarnojevića da se za mitropolita postavi dobegli beogradski mitropolit Simeon. Crnogorski zbor bira za mitropolita Savatija Kaluđerovića iz Očinića 1694.godine. Stupanjem na mitropolijsku stolicu Danila Petrovića (1697-1735) proces učvršćivanja mitrolopolije u crnogorskom društvu biće inteziviran. Od vremena vladike Danila, mitropolitsko zvanje postaje nasledno unutar kuće Petrović-Njegoš.
Crnogorska mitropolija za vreme Petrovića
Za vreme vladike Danila Petrovića, Cetinjska mitropolija uspostavlja političke odnose sa Rusijom (1711.godine) i njenom crkvom koja je imala ugled slobodnog centra i zaštitnika pravoslavlja. Iako je Cetinjska mitropolija bila u kanonskom jedinstvu sa Pećkom patrijaršijom, vladika Danila samostalno upravlja Crnom Gorom i njenom crkvom, usled čega dolazi do sukoba sa pećkim patrijarhom Arsenijem IV koji u pismu Podgoričanima (1726.godine) preti kletvom onima koji idu vladici Danilu.
Ukidanje Pećke patrijaršije 1766.godine nije imalo nikakav uticaj na crnogorsku crkvu, jer je ona od ranije ostvarila samostalan položaj. Za vreme vladavine Šćepana Malog (1767-1773) doći će do privremenog razdvajanja svetovne i duhovne vlasti u Crnoj Gori, ali će odmah posle toga cetinjski mitropoliti povratiti svoj vladarski položaj.
Cetinjski mitropoliti su ostvarivali svoju samostalnost uz punu podrušku Crnogoraca. Opštecrnogorski zbor je u pismu ruskom sinodu 1804.godine izričito izjavio da je crnogorski narod slobodan koji se pokorava samo svojim mitropolitima i da je crnogorski mitropolit sam za sebe u ovdašnjoj crkvi, nezavisan ni od kakve vlasti, te da je odgovoran samo crnogorskom narodu koji ga je izabrao. Crnogorski mitropoliti Petar I Petrović Njegoš i Petar II Petrović Njegoš odigrali su ključnu ulogu u procesu stvaranja prvih centralnih organa državne vlasti, koji su omogućili prelazak na svetovnu vlast u Crnoj Gori 1851.godine, čime počinje nov život crnogorske crkve. Knjaz Danilo ustanovljava pravoslavlje za državnu religiju, određujući nadležnost crkve i njena prava.
Prvi crnogorski mitropolit, koji nije više bio iz kuće Petrovića, bio je Nikanor Ivanović (1851-1860). U njegovo vreme, 1856.godine uvedeno je da se Sv. Sava slavi kao školska slava u cetinjskim školama.
Posle ubistva knjaza Danila, za mitropolita je izabran Ilarion Roganović (1860-1882). Mitropolit Ilarion je osnovao Zahumsko-rašku eparhiju sa sedištem u Ostrogu 1878.godine. Izdao je naredbu da sveštenici moraju nositi brade i uveo vođenje parohijskih knjiga. Na Cetinju je 1869.godine osnovana Bogoslovija u kojoj su se školovali sveštenici i učitelji.
Prema unutrašnjem ustrojstvu, crnogorska crkva imala je tri eparhije: Arhiepiskopiju cetinjsku, Zahumsko-rašku eparhiju i Pećku eparhiju. Crnogorskom crkvom upravljao je Sveti Sinod koji su činili: Arhiepiskop Cetinjski i Mitropolit Crne Gore, Episkop Zahumsko-Rasijski, Arhimandrit Cetinjski i Arhimandrit Ostroški, sa stalnim mandatom, tri protoprezvitera koji su bili članovi po izboru, sa mandatom na tri godine i jednog sekretara koji nije imao prava glasa.
U crnogorskom godišnjaku Orliću, u svetitelje crnogorske ubrajani su: Sveti Vasilije Ostroški, Sveti Petar Cetinjski, Sveti Arsenije na Žrebaniku i Sveti Stefan Piperski.
Posle Prvog svetskog rata i nestanka Kraljevine Crne Gore, nestala je i autokefalna Crnogorska crkve nizom akata nove države Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca kojima je istovremeno stvarana i Srpska pravoslavna crkva. Prvi akt ka tom cilju bila je Uredba o privremenom ustrojstvu vera iz 1919.godine. Zatim je iste godine obrazovan Srednjišnji arhijerejski sabor koji je trebalo da izvrši pripremu za ujedinjenje svih srpskih crkava. Njegovu odluku o crkvenom ujedinjenju potvrdio je Ukazom regent Aleksandar Karađorđević, da bi Uredbom o centralizaciji upravne i sudske vlasti u Srpskoj patrijaršiji bio prenet krug rada crnogorskih mitropolita na srpskog patrijarha Pravoslavne crkve Kraljevine SHS. Od 1921.godine, oko 650 manastira i crkava koji predstavljaju crnogorsko kulturno nasleđe, nalaze se u posedu Srpske pravoslavne crkve.
Srpska pravoslavna crkve (SPC) i Crnogorska pravoslavna crkve (CPC)
Crnogorci pravoslavne veroispovesti su vernici kanonske Srpske pravoslavne crkve i nekanonske Crnogorske pravoslavne crkve.
Crnogorska pravoslavna crkva formirana je 1993.godine na narodnom zboru na Cetinju, pozivajući se na tradicije Crnogorske autokefalne crkve pre 1918.godine, od strane dela Crnogoraca koji su bili nezadovoljni delovanjem Srpske pravoslavne crkve, i koji se nisu osećali njenim vernicima. Registrovana je 2000.godine kao verska organizacija. Za prvog mitropolita je proglašen Antonije Abramović koji je prihvatio poziv da se stavi na čelo crnogorske crkve. Bio je iguman manastira Visoki Dečani za vreme Drugog svetskog rata. Posle njegove smrti 1996.godine nasledio ga je Mitropolit Mihailo koji i danas obavlja tu funkciju. Crnogorska pravoslavna crkva nije kanonska, ali održava sestrinske odnose se Ukrajinskom pravoslavnom crkvom - Kijevski patrijarhat, Makedonskom pravoslavnom crkvom i Gruzijskom pravoslavnom crkvom. Sve crkve su nekanonske, osim Ukrajinske pravoslavne crkve koja je 2018. priznata od Vaseljenske patrijaršije.
Između Srpske pravoslavne crkve i Crnogorske pravoslavne crkve postoji sukob u tumačenju duhovnog i kulturnog nasleđa, kao i imovine koju je koristila crnogorska crkva pre 1918. godine, u smislu, ko je njen legitiman naslednik, koja crkva je starija u Crnoj Gori i da li je crnogorska crkva bila autokefalna pre 1918.godine, odnosno da li je Srpska pravoslavna crkva postojala pre 1918. godine. Srpska pravoslana crkva smatra Crnogorsku pravoslavnu crkvu nevladinom organizacijom koja nema nikakav crkveni status. Sa druge strane, Crnogorska pravoslavna crkve, Srpsku pravoslavnu crkvu posmatra kao okupatorsku i da nije postojala pre 1918. godine
Prema istraživanjima CEDEM-a poverenje u Srpsku pravoslavnu crkvu ima 47,8% građana Crne Gore, a u Crnogorsku pravoslavnu crkvu 16,4 %.
Poznati Crnogorci
mini|desno|[[Marina Abramović, konceptualna umjetnica]]
Osporavanje crnogorske nacije i njene kulture
U Srbiji i Crnoj Gori u različitim društvenim sferama javnog i akademskog delovanja deluju društvene snage (političke stranke, crkva, novinari, istoričari, lingvisti, umetnici, civilna udruženja itd.) koje u potpunosti ili delimično negiraju postojanje Crnogoraca kao nacije i njihove kulture kao posebne nacionalne kulture. Potpuno negiranje ide do toga da su Crnogorci veštačka nacija i da ne postoje, a delimično negiranje polazi od toga da Crnogorci postoje tek od 1945. godine i da njihova istorija i kultura pre toga pripada samo Srbima.
Višedecenijski komunistički narativ o Crnogorcima kao naciji srpskog porekla uticaće da jedan deo levog političkog spektra u Crnoj Gori posle cepanja DPS-a na dve struje 1997, a kasnije i stranke (DPS i SNP) postepeno u potpunosti pređe na stanovište srpskih nacionalista da su Crnogorci Srbi i početi se uglavnom izjašnjavati kao Srbi zbog političkog neslaganja sa novim kursom politike DPS od 1997. godine koji će se od tada potpuno osloniti u kulturnoj politici na akademske krugove okupljene kasnije oko Dukljanske akademije nauka i umjetnosti, a koji su tvrdili da su Crnogorci autohton narod sa svojim posebnim etničkim korenima. Taj novi kurs politike DPS se pežorativno naziva u javnom diskursu kao "dukljanizacija" ili "rasrbljivanje" Crnogoraca i dovešće do krize crnogorskog nacionalnog identiteta kod jednog broja Crnogoraca zbog čega će deo njih svoj crnogorski identitet denacionalizovati, a srpski etnički identitet isturiti kao primarni i nacionalni.
Žestina sukoba posebno je intezivna u godinama održavanja popisa stanovništva kada u javnosti dominiraju identitetske teme i rasprave istorijskog i lingvističkog karaktera.
Glavne teze koje na kojima danas počivaju uverenja da Crnogorci nisu nacija nego Srbi, odnosno da su srpskog porekla su sledeće:
Nasuprot ovim tezama, stoje drugačija shvatanja kod onih koji poreklo i identitet Crnogoraca ne vide u srpskom etničkom krugu.
Bez obzira na tematsku šarolikost u različitom tumačenju crnogorske prošlosti, suština identitetskog spora koji je prisutan u današnjoj Crnoj Gori uglavnom se može svesti na različito tumačenje srpskog i crnogorskog imena u prošlosti i odnos prema crnogorskoj državnosti. Prosrpska strana tvrdi da je srpsko ime uvek značilo etničko i nacionalno, a da su Crnogorci samo naziv za stanovnike geografske oblasti Crne Gore, poput drugih geografskih oznaka: Šumadinaca, Sremaca, Ličana itd, a da je crnogorska država stvarana sa idejom svesrpskog ujedinjenja. Sa druge strane, procrnogorska strana tvrdi da srpsko ime nije imalo etničku konotaciju u narodu, već sinonim za pravoslavca koje će pod uticajem političke i školske propagande biti konvertovano u etničko, a da crnogorsko ime nije samo geografsko, nego državno, nacionalno i novovekovno ime za stari dukljansko-zetski narod koji je nastao kao mešavina Slovena i drugih etničkih grupa na prostoru Crne Gore, a obnovio se u moderno doba pod crnogorskim imenom, kao i da je crnogorska država stvarana bez namere da nestane u jugoslovenskoj i srpskoj državi.
Slavko Pavešić
Slavko Pavešić (Konjic na Neretvi, 9. jun 1912. – Beograd, 9. decembar 1975) književni historičar i kritičar, filolog i lingvist, leksikograf, prevodilac.
Život i delo
Osnovnu školu i gimnaziju polazio u Sarajevu, maturirao 1932. Diplomirao 1936. u Zagrebu. Zbog komunističkih ideja rad u državnim školama bio mu je onemogućen, te je do Drugog svetskog rata radio u privatnim školama u Zagrebu. Od 1940. radi na državnim školama u Benkovcu, Slunju i Bjelovaru. Od februara 1944. pripada Narodnooslobodilačkoj vojsci. Po završetku rata, neko vreme radi na raznim državnim poslovima, na kraju u Savetu za nauku i kulturu pri Vladi FNRJ, odakle 26. novembra 1950. prelazi u Jugoslavensku akademiju. Onde je napredovao do zvanja znanstvenog savjetnika.
Počeo je najpre kao književni povesničar i kritičar, komparatist. Od Vlade Čehoslovačke primio je 1936. nagradu za knjigu »Česi i ilirizam«. Rad mu se potom usmerava na dijalektologiju, savremeni jezik i njegovu historiju. O savremenom jeziku i jeziku uopšte govorio je na raznim tribinama, u Zagrebačkom lingvističkom krugu, Radio Zagrebu i drugde.
Bio je jedan od sastavljača prvog zajedničkog srpskohrvatskog pravopisa iz 1960. godine, koji su redigirali Mihailo Stevanović i Ljudevit Jonke. Sudelovao je 1954. u Anketi Matice srpske o savremenom jeziku Srba i Hrvata, za čim je došao Novosadski književni dogovor. Sarađivao je na izradi »Rečnika srpskohrvatskoga književnog jezika« dveju Matica i bio njegov suredaktor.
Najviše je doprineo kao organizator naučnog rada u Jugoslavenskoj akademiji, u čijem Institutu za jezik od 1950. priprema uslove za dovršetak golemoga »Rječnika hrvatskoga ili srpskoga jezika«. Rječnik je uređivao od 1967. do 1975., preuzeo ga je na 79. svesku i dovršio, obavivši petinu ukupnog posla na njegovom uređivanju (18 svezaka ukupno).
Umro je u Beogradu na proslavi 150. godišnjice rođenja Đura Daničića, osnivača Rječnika koji je dovršio Pavešić.
Buffières
Bifjer je naselje i opština u istočnom delu centralne Francuske u regionu Burgonja, u departmanu Saona i Loara koja pripada prefekturi Makon.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 227 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 18 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 12,13 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 325 metara (maksimalnoj 553 m, a minimalnoj 250 m).
Kritika (časopis)
Kritika je bio hrvatski dvomjesečni časopis za kritiku umjetnosti i kulturno-politička pitanja iz Zagreba.
Uređivao ga je Vlatko Pavletić.
Prvi je broj izašao 1968. godine. 18. je broj bio zabranjen zbog članka Smiljane Rendić. Zadnji broj je broj 20. od rujna/listopada 1971. godine. Zabranjen je kao još neki listovi Matice hrvatske nakon nasilna gušenja hrvatskog proljeća (Hrvatski tjednik, Kolo, Hrvatsko sveučilište, Studentski list, Tlo, Hrvatski gospodarski glasnik i drugi).
Izdavači su bili Nakladni zavod Matice hrvatske te Društvo književnika Hrvatske.
Poznati suradnici bili su hrvatski književnik Dobriša Cesarić, crnogorski književnik Radoje Radojević i drugi.
Arestin beta 1
Arestin beta 1, ARRB1, je protein koji je čoveka kodiran ARRB1 genom.
Funkcije
Za članove arestin/beta-arestin proteinske familije se smatra da učestvuju u agonistima posredovanoj desenzitizaciji G protein-spregnutih receptora i uzrokuju specifično prigušivanje ćelijskog responsa na stimuluse kao što su hormoni, neurotransmitera, ili senzorski signali. Arrestin beta 1 je citosolni protein koji deluje kao kofaktor u beta-adrenergičkom receptorskom kinazom (BARK) posredovanoj desenzitizaciji beta-adrenergičkog receptora. Pored centralnog nervnog sistema, on je izražen u visokim nivoima u perifernim krvnim leukocitima, i stoga se za BARK/beta-arestinski sistem da ima značajnu ulogu u regulaciji receptorom-posredovanih imunskih funkcija. Alternativno splajsovani transkripti kodiraju različite izoforme arestina beta 1. One su bile opisane, međutim, njihove precizne funkcije nisu poznate.
Baltegora, Vercelli
Baltegora je naselje u Italiji u provinciji Vercelli, u regiji Piemonte.
Limehouse Nights
Limehouse Nights je zbirka priča engleskog književnika Thomasa Burkea objavljena 1916. godine. Sastoji se od priča čija je radnja smještena u Limehouse, sirotinjsku četvrt u londonskom East Endu. Jedna od priča, The Chink and the Child, je tri godine kasnije poslužila kao predložak za poznati film Broken Blossoms američkog sineasta D. W. Griffitha. Priča Beryl and the Croucher je 1949. adaptirana u britanski kriminalistički film No Way Back.
Baltegora, Vercelli
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 731 m.
Narod (glasilo)
Narod je hrvatski katolički mjesečni list iz Zagreba. Glasilo je za demografsku obnovu i duhovni preporod, te domoljubni i državotvorni odgoj Hrvata.
Povijest
Počele su izlaziti 1995. godine. Prvotno su izlazile kao dvotjednik, a nakon druge godine su prešle na mjesečni ritam izlaženja. ISSN je 1330-7223.
Uređuje ih don Anto Baković. Izdavač je Hrvatski populacijski pokret.
Hrvatski športski list
Hrvatski športski list je bila hrvatska športska mjesečna tiskovina na hrvatskom jeziku iz Zagreba.
Bio je glasilom Hrvatskog akademskog šport-kluba, Hrvatskog automobilističkog kluba, I. hrvatskog mačilačkog kluba, I. hrvatskog sklizalačkog društva, I. hrvatskog nogometnog i šport kluba, hrvatskih koturaških klubova "Orao" i "Sokol", Zagrebačkog šahovskog kluba te Hrvatskog športskog kluba Sparta na Sušaku.
Prvi je broj izašao 1. lipnja 1908. godine. Ukupno je izašlo 8 brojeva.
Sputnjik 2
Sputnjik 2 (ruski: Спутник-2, u znacenju "Satelit 2") bio je drugi satelit u zemljinoj orbiti, te prvi koji je ponio životinju - psa Lajku. Lansiran je 3. studenog 1957.
Sonda je građena u obliku stošca, visokog oko 4 m, s bazom promjera 2 m. Sadrzavala je nekoliko odjeljaka za radio odašiljace, sustav telemetrije, programsku jedinicu, sustav za kontrolu temperature i regeneraciju kabine, te znanstvene isntrumente. U odvojenoj kabini bio je pas Lajka.
Biološki podaci i tehnički podaci o letjelici transmitirani su uz pomoć telemetrijskog sustava Tral D, koji je slao podatke jednom u svakoj orbiti, u trajanju od po 15 minuta.
Od znanstvenih instrumenata, sonda je sadržavala 2 fotometra koji su mjerili sunčevo zračenje (ultraljubičasto i X-zrake) i kozmičke zrake. Na sondi nije bilo kamere.
Tehnički podaci
Sputnjik 2 je lansiran na raketi ICBM R-7 (sličnoj onoj na kojoj je lansiran Sputnjik 1), u orbitu 212 x 1660 km s periodom od 103.7 minuta.
Nakon ulaska u orbiti, vrh letjelice je uspješno odbačen, no jezgra bloka A se nije odvojila kako je bilo planirano. Ovo je onemogućilo termalnu komtrolu sustava, a kasnije otpadanje dijela toplinske izloacije podiglo je temperaturu na oko 40 °C. Vjeruje se da je zbog toga Lajka živjela samo nekoliko sati, umjesto predviđenih 10 dana.
Nakon 158 dana u orbiti, 14. travnja 1958., Sputnjik 2 je ušao u atmosferu
Sputnjik 2 i Van Allenovi pojasevi
Sputnjik 2 otkrio je zemljin vanjski pojas zračenja iznad sjevernog ledenog pojasa, no važnost otkrića nije odmah prepoznata. Australijski znanstvenik Harry Messel uhvatio je signale sa letjelice, no Sovjeti mu nisu htjeli poslati kod a Australci nisu htjeli poslati podatke s letjelice. Tijekom misije Sputnjik 3, suradnja je ostvarena, a rezultati su potvrdili otkrića Van Allenovih pojaseva, koje su Amerikanci već bili otkrili uz pomoć svojih satelita Explorer 1, 3 i 4.
The Bridge on the River Kwai
Most na rijeci Kwai (eng. The Bridge on the River Kwai) je ratni film Davida Leana iz 1957. temeljen na romanu francuskog pisca Pierrea Boullea. Film je fikcija, ali kao okruženje koristi povijesno građenje burmanske željeznice 1942. i 1943. U glavnim ulogama nastupili su Alec Guinness, Sessue Hayakawa, Jack Hawkins i William Holden.
Radnja
Dva ratna zarobljenika zakopavaju leš u groblju japanskog zarobljeničkog logora tijekom Drugog svjetskog rata u južnoj Burmi. Jedan od njih, zapovjednik američke mornarice Shears (William Holden), rutinski podmićuje čuvare kako bi izbjegao teški rad. Stiže veliki kontigent britanskih zarobljenika, marširajući i drsko fućkajući Colonel Bogey March, pod vodstvom pukovnika Nicholsona (Alec Guinness).
Zapovjednik logora, pukovnik Saito (Sessue Hayakawa), im se obraća informirajući ih o svojim pravilima. Inzistira da svi zatvorenici, bez obzira na čin, rade na gradnji mosta preko rijeke Kwai koji će biti dio željeznice koja će povezati cijelu Burmu.
Sljedećeg jutra Saito naređuje svima da rade, a Nicholson naređuje svojim časnicima da stanu. Ističe kako Ženevske konvencije kažu da su zarobljeni časnici izuzeti od manualnog rada. Saito se razbjesni i udari Nicholsona u lice, ali ovaj se odbija pokoriti, čak i nakon što je Saito izvadio strojnicu. Saita od njegove namjere odvraća bojnik Clipton (James Donald), medicinski časnik; umjesto toga, japanski zapovjednik ostavlja Nicholsona i njegove časnike da stoje na neizdrživoj vrućini. Kako dan prolazi, jedan od njih pada u nesvijest, ali Nicholson i ostali ostaju stajati i kad se ljudi počinju vraćati s posla. Nakon što je pukovnik Nicholson pretučen u Saitovom stožeru, britanski časnici poslani su u kavez za kaznu, a Nicholson u samicu.
Nakon što Clipton zatraži da vidi časnike, Saito pristaje pod uvjetom da Clipton nagovori Nicholsona da se predomisli. No, Nicholson se odbija maknuti s mjesta, rekavši "ako se sada predamo, nikad neće biti kraja." U međuvremenu, konstrukcija pada daleko poslije roka, djelomično zbog mnogih "nesreća" koje su organizirali Britanci.
Saito ima rok; ako ga ne ispuni, dobro će se osramotiti te će morati počiniti seppuku. Zato nevoljko odlučuje pustiti Nicholsona, rekavši mu da je proglasio "amnestiju" kako bi obilježio obljetnicu velike japanske pobjede u Rusko-japanskom ratu, koristeći to kao izliku da oslobodi časnike rada. Po izlasku, Nicholson i njegovi časnici ponosno prolaze kroz bučni prijem. Saito se u privatnosti slama i počne plakati.
Nakon što se fizički oporavio od kazne, ali ipak mentalno slomljen, Nicholson odlazi u inspekciju i biva šokiran nakon što je shvatio kako na gradilištu vlada neorganizacija, zabušancija i izravna sabotaža. Odlučuje sagraditi bolji most od Japanaca. Naređuje satniku Reevesu (Peter Williams) i bojniku Hughesu (John Boxer) da smisle dizajn za prikladan most, unatoč vojnoj važnosti koji on ima za Japance. Želi se dokazati pred onima koji su ga zarobili i držati svoje ljude zaposlene.
U međuvremenu trojica muškaraca, među kojima je i Shears, pokušavaju pobjeći. Dvojica su ubijena, a Shears je pogođen. Pada u rijeku gdje ga odnosi struja. Nakon nekoliko dana u džungli, naleti na tajlandsko selo čiji mu stanovnici pomažu da se oporavi. Shears je poslan u britansku bolnicu u Colombo, na Šri Lanki. Tijekom oporavka se udvara zgodnoj medicinskoj sestri.
Bojnik Warden (Jack Hawkins), član britanskih specijalnih postrojbi, pokuša stupiti u kontakt s njim. Priopćava Shearsu da vodi malu grupu komandosa na misiju u kojoj bi trebali uništiti most na rijeci Kwai. Zamoli Shearsa da se dobrovoljno priključi budući da poznaje područje. Shears odbija, konačno priznavši da on uopće nije zapovjednik Shears, nego obični mornarički regrut. Shears počinje pričati kako su on i zapovjednik mornarice preživjeli potapanje njihova broda, ali je zapovjednika kasnije ubila japanska patrola. "Shears" je zamijenio identifikacijske pločice s mrtvim časnikom, nadajući se da će tako doći do komfornijeg tretmana u zarobljeništvu. Nije uspjelo, ali tada nije imao izbora pa se nastavio lažno predstavljati. Warden mu kaže kako su to već znali. Kako bi izbjegla loš publicitet, američka mornarica je sretna posuditi ga britanskoj. Warden mu ponudi pogodbu u zamjenu za njegove usluge, a na misiji će mu biti dat ekvivalentan čin bojnika te će izbjeći kaznu. Shears se nevoljko "dobrovoljno" priključuje.
U logoru, Clipton zbunjeno gleda kako Nicholson luđački tjera svoje ljude da dovrše projekt do roka. Ironično, čak dobrovoljno prijavljuje svoje podređene časnike kako bi pomogli na fizičkom radu. Kako su japanski inženjeri izabrali loše gradilište, originalni most je napušten, a 400 metara nizvodno počinje gradnja novog.
U međuvremenu, komandosi se spuštaju padobranima. Jedan pogiba zbog lošeg slijetanja. Ostali nastavljaju prema rijeci, uz pomoć domorotkinja nosačica i njihova seoskog glavešine, Yaija. Dok se u logoru slavi dovršetak mosta, Shears i poručnik Joyce (Geoffrey Horne) pod okriljem noći postavljaju eksploziv. Sljedećeg dana bi preko mosta trebao proći vlak s japanskim vojnicima i važnim službenicima. Warden ih želi dići u zrak.
Kako pada noć, Nicholson ponosno korača po mostu. Tijekom posljednje inspekcije, razina vode je opala i otkrila žice koje povezuju eksploziv, a u daljini se začuje nadolazeći vlak. Nicholson i Saito požuruju nizvodno i počnu vući žice koje vode do Joycea. Nakon što su došli preblizu, Joyce izlazi iz zaklona i izbode Saita do smrti. Nicholson poviče po pomoć i pokuša spriječiti komandosa (koji si ne može dopustiti da ubije Nicholsona) da se dokopa detonatora. Počinje obračun; Yai je ubijen. Nakon što Joyce biva pogođen, Shears prepliva rijeku kako bi dovršio zadatak, ali ga ubijaju prije nego što je stigao do pukovnika.
Prepoznavši Shearsa, Nicholson konačno dolazi k sebi i uzvikne, "Što sam to učinio?". Smrtno ranjen, spotakne se o detonator i padne na njega, točno u vrijeme kad preko mosta prelazi vlak koji pada u rijeku.
Nakon dovršetka njegove misije, Warden uz pomoć nosača otetura natrag u džunglu. Clipton, koji je svjedočio krvoproliću, promrmlja, "Ludilo! ... Ludilo!".
Povijesna utemeljenost
Toosey se dosta razlikovao od Nicholsona i sigurno nije bio kolaboracionist koji se osjećao obveznim surađivati s Japancima. Toosey je činio sve kako bi odgodio gradnju mosta što je dulje moguće. Gdje god je Nicholson osuđivao sabotažu i druge pokušaje odgađanja građenja, Toosey je to poticao: bili su skupljani bijeli mravi kako bi pojeli drvnu građu, a beton je bio slabo pomiješan.
Uništenje mosta u filmu je potpuno izmišljeno. Zapravo, sagrađena su dva mosta: privremeni drveni most, a nekoliko mjeseci kasnije i stalni čelično-betonski most. Oba mosta su korištena dvije godine, sve dok nisu uništeni u savezničkom bombardiranju. Čelični most je popravljen te je u uporabi i danas.
Scenarij
Scenaristi Carl Foreman i Michael Wilson bili su na crnoj listi pa su mogli raditi samo potajno. Potpis na filmu je dobio Pierre Boulle (koji nije govorio engleski), koji je na kraju i osvojio Oscar. Akademija je tek 1984. ispravila nepravdu i retroaktivno dodijelila nagradu Foremanu i Wilsonu, obojici posthumno. Negdje u isto vrijeme film je ponovno objavljen s njihovim imenima na špici.
Sessue Hayakawa je navodno izrezao svoju kopiju scenarija kako bi sadržavala njegove vlastite rečenice; unatoč tome, nije znao da će njegov lik poginuti na kraju filma.
Snimanje
Nekoliko redatelja je kandidiralo za ovaj projekt, među njima i John Ford, William Wyler, Howard Hawks, Fred Zinnemann i Orson Welles. Producent Sam Spiegel kasnije je rekao da je David Lean, tada praktički nepoznat izvan Velike Britanije, izabran "u nedostatku ičeg drugog".
Lean se umalo utopio kad ga je odnijela riječna struja tijekom stanke u snimanju; život mu je spasio Geoffrey Horne.
Film je snimljen u međunarodnoj koprodukciji između britanskih i američkih kompanija. Radnja je smještena u Burmu, ali je većinom sniman blizu Kitulgale, na Šri Lanki, s nekoliko scena snimljenih u Engleskoj.
Eksplozija mosta trebala se snimati 10. ožujka 1957. uz prisutnost Solomona Bandaranaikea, tadašnjeg premijera Šri Lanke, i nekoliko članova vlade. Međutim, kamerman Freddy Ford nije mogao na vrijeme pobjeći od eksplozije pa je Lean zaustavio snimanje. Vlak je udario u generator na drugoj strani mosta te se oštetio. Popravljen je do sljedećeg jutra kad je dignut u zrak, s Bandaranaikom i njegovim ljudima u neposrednoj blizini.
Glazba
Nezaboravna sastavnica filma je melodija koju zvižde ratni zarobljenici - Colonel Bogey March kad ulaze u logor. Pjesmu je 1914. napisao Kenneth Alford. Dodana joj je melodija Malcolma Arnolda (poznata kao The River Kwai March) koju je svirao orkestar preuzimajući je od zviždača. Mitch Miller ostvario je hit snimivši obje koračnice. Arnold je za svoj glazbeni broj osvojio Oscara.
Oscari
(* - Nagrađeni posthumno 1984.)
Ansambl vokalnih solista Madrigal
Ansambl vokalnih solista Madrigal je hrvatski profesionalni glazbeni ansambl iz Zagreba. Zove se po glazbenoj formi madrigalu. Ovaj ansambl je jedan od najreprezentativnijih glazbenih tijela Hrvatske. Sjedište je u Petrovogorskoj 8, Zagreb.
Osnovan je 1991. godine. Izvodi baroknu glazbu. Ima 18 članova, istaknutih mladih akademskih pjevača-solista. Većina ih je već prije napravila zapaženu samostalnu karijeru u opernoj i oratorijskoj glazbi.
Ansambl je gostovao na više od 80 samostalnih koncerata u Hrvatskoj i inozemstvu (Francuska, Italija, Slovenija, Bosna i Hercegovina, Austrija, Irska, Portugal, Finska, Egipat).
Na repertoaru izvodi djela sakralne glazbe ranog baroka, hrvatsku vokalnu glazbu, rusku duhovnu glazbu i europsku sakralnu glazbu.
Objavio je dva albuma u izdanju Croatia Recordsa: G.Allegri: "Miserere mei, Deus", G. Faure: "Pavane" i M.-A. Charpentier: "Te Deum" na albumu iz 1996. te Hrvatske božićne popjevke 1998. godine.
Izvori
Literatura: O nama
4-Hidroksi-4-metilpentanoinska kiselina
4-Hidroksi-4-metilpentanoinska kiselina je organsko jedinjenje, koje sadrži 6 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 132,158 Da.
Agrameri
Agrameri su bivši zagrebački tamburaški sastav. Ime su stekli hitovima "Ako ima Boga", "Ružo crvena", "Bože vrati je", "Njoj, samo njoj", "Oka tvoja dva" (obrada hita Grupe Valentino).
Članovi
Izvorna postava: