cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
MiG-23
Opis
Struktura aviona je izrađena od dural-aluminijuma. Kabina pilota je hermetizovana i pod diferencijalnim je pritiskom. Sedište pilota se može katapultirati u nuždi. thumb|thumb|230px|Kontejner kočnog padobrana. Spoljni teret je gorivo ili naoružanje. MiG-23 poseduje 5 spoljnih nosača, za podvešavanje rezervoara goriva i naoružanja. Dva nosača su na korenom delu, nepokretnog dela krila, a tri ispod trupa. Nosivost je od 2 000 do 4 500 kg mase spoljnjeg tereta. Na zadnjem delu trupa, simetrično, polubočno, s gornje i donje strane, postavljene su aerodinamičke kočnice. U korenom delu vertikalnog repa je smešten kontejner za kočni padobran (ilustrovano na slici desno). Padobran se otvara i puni s vazduhom pri sletanju, u trenutku dodira glavnih nogu o tlo.
U početku je MiG-23 imao prednost nad zapadnim avionima, u aerodinamičkim i letnim karakteristikama, prvenstveno u sposobnosti stabilnog leta na velikim napadnim uglovima, od 24° do 26°. Dolaskom naredne generacije lovačkih aviona ta prednost je nestala, pošto su avioni NATO pakta pomerili tu granicu velikih napadnih uglova na 30°. Krilo aviona MiG-23 je imalo kapacitet za dalji napredak s modifikacijama i do te granice, ali s pojavom naprednijih aviona kao što je MiG-29, to nije bilo racionalno.
Pogon
Usisnici sa sprovodnim kanalima i motor, sačinjavaju sistem pogona aviona MiG-23. Usisnici su bočni, s promenljivom geometrijom ulaznog preseka. Promena ulaznog preseka usisnika se vrši u funkciji Mahovog broja, u krozvučnoj i nadzvučnoj oblasti brzina strujanja vazduha. Ta promena ulaznog preseka je automatizovana, a realizuje se preko zakretanja leptira (prikazano na slici desno). Na taj način se s regulacijom optimizira napajanje motora s vazduhom u funkciji Mahovog broja. thumb|thumb|230px|[[Motor iračkog aviona, stradalog u Pustinjskoj oluji]] Za razliku od MiG-23, na avionu MiG-21 se ulazni protok vazduha menja s aksijalnim pomeranjem centralnog koplja ili konusa (slika gore, desno). Kod mnogih savremenijih aviona je fiksan usisnik, bez te dopunske komplikacije sa pokretnim delovima i automatikom.
Granični sloj strujanja vazduha uza zid, koji razdvaja trup i kanal usisnika, odsisava se kroz perforiranu, vertikalnu ploču (vidi se na slici). U tabeli su dati korišćeni motori Tumanski, na varijantama aviona MiG-23. Razvoj aviona je uslovljavao i prateći napredak motora, što nije teklo usklađeno. Odvijanje programa MiG-23 je dosta ograničavala problematika razvoja i proizvodnje motora. Tako su, na primer, Avion 23-11 i prvi avioni Mig-23S, u početku, leteli sa starijim motorom, pa su kasnije dobili planirane.
Sve varijante aviona MiG-23 su opremljene sa motorima Tumanski, izuzev MiG-23B, koji je bio sa AL-21F-3 (osnovni potisak 76,5 kN i 112,8 kN s dopunskim sagorevanjem, koristi se na Su-24).
Oprema
|thumb|thumb|230px[[Radar Sapfir–23D.]] Varijante aviona MiG-23 su različito opremljene:
Varijante
Avion MiG-23 je, u toku svoje proizvodnje i eksploatacije, prema potrebama i raspoloživoj tehnologiji, stalno unapređivan. U okviru velikog broja serija, najznačajnije su dvadesetak razvijenih varijanti. Razvoj novih naprednih varijanti aviona MiG-23 je usporavalo zaostajanje razvoja tehnologije i mogućnosti proizvodnih kapaciteta za motore, u SSSR-u. Rezultati razvoja i proizvodnje u avionskoj industriji motora su stalno, fazno kasnili za potrebama avionskog programa.
Standard aviona za sovjetsku armiju se razlikovao od izvoznih. Njihovi su svi avioni imali ugrađenu instalaciju za nošenje nuklearnog oružja i različit sistem za legitimisanje.
Avion 23-11
Avion 23-11 je istraživačko-razvojni, demonstrator primenjene tehnologije i koncepcije, ujedno i prototip za dokaz u letu za odluku o ulasku u serijsku proizvodnju. Ovakav prilaz u razvoju aviona je neuobičajen, ali je u programu aviona MiG-23, na neki način, iznuđen s trkom za prestiž. Posledica odstupanja od iskustvene vazduhoplovne procedure istraživanja i razvoja je produžetak razvoja i u početnom delu serijske proizvodnje aviona. U avion 23-11 je, u početku, je bio ugrađen motor »F-27F-300«, koji je primenjen i na Su-24. Poleteo je 10. juna 1967. godine. Krilo ovog aviona je bilo bez zuba, na napadnoj ivici. Kasnije su sve varijante imale zub. Ukupno je proizvedeno 9 aviona u ovom standardu.
MiG-23S
MiG-23S je varijanta i standard prvog serijskog aviona. U njemu je na početku integrisan slabiji motor Tumanski »R-27F-300«, a kasnije je zamenjen jačim i poboljšanim »R-27F2-300«. Takvih aviona je proizvedeno svega 60 primeraka, u periodu između 1969. i 1970. godine. Opremljen je radarom »Sapfir–22SM« (koristi se na MiG-21), toplotnim pelengatorom, radiostanicom »ARC-10« i sistemom lokatora »ASP-PF«. Poleteo je 21. maja 1969. godine. Naoružanje je bilo na nivou aviona MiG-21bis, pod trupom je nosio top »GŠ-23L« sa borbenim kompletom od 200 granata. Nikada nije usvojen za operativnu upotrebu kao lovac.
Ovim avionima je bio opremljen jedan puk beloruskog vojnog okruga i s njima je bilo dosta problema. Retroaktivno, u toku eksploatacije, izvršen je veliki broj modifikacija na njima u cilju otklanjanja uočenih nedostataka i reklamacija.
MiG-23M
Razumljivo je da korisnik nije bio zadovoljan sa početnim serijskim standardom aviona MiG-23S. Zato je dalji razvoj nastavljen preko poboljšanja konstrukcije, aerodinamike, elektronike i unapređenja tehnologije proizvodnje. Neizbežno, prateće povećanje mase aviona je trebalo kompenzirati s povećanjem površine krila i tako sačuvati prihvatljivu vrednost njegovog specifičnog opterećenja. Površina krila je povećana s produženjem njegove tetive. To je realizovano kroz pomeranje njegove napadne ivice sa uvođenjem zuba. Dodatak površine krila, s pomeranjem napadne ivice, za dužinu zuba, je izazvao potrebu povećanja volumena horizontalnog repa. To je izvedeno s pomeranjem repne površine za 860 mm, unazad. U trup je ugrađen četvrti rezervoar goriva.
U modifikovanom nosnom delu krila, konstruktivno nisu bila dobro rešena pretkrilca. Nije bila obezbeđena pouzdana sihronizacija njihovog izvlačenja. Sa čime je stvorena opasnost od svaljivanja aviona na krilo, na režimima poletanja i sletanja. Iz tih razloga se jedan let, u toku ispitivanja ovakvog aviona, završio s katastrofom. Ovi avioni MiG-23 nisu bili posebno obeleženi, a proizvedeno ih je u ograničenom broju, u 1971. godini. Bez obzira na to što su ovi avioni bili specifični i rizični, pri poletanju i sletanju, predati su vojci na operativnu upotrebu.
Naredni korak u unapređenju je bio na avionu 23-11M. Taj avion je bio sa istim krilom, sa zubom i sa reprojektovanim pogonom pretkrilaca. Sa novim pogonom pretkrilaca, ista su se sinhrono izvlačila, što je povećalo potrebnu pouzdanost aviona u poletanju i sletanju. Ovaj standard je obeležen sa MiG-23M . Pogonjen je motorom Tumanski »R-29F-300« i opremljen radarom »Sapfir-23D-III«, čija je proizvodnja konačno sustigla dinamiku avionskog programa. thumb|thumb|230px|Avion MiG-23M, u letu s podzvučnom brzinom.Radar »Sapfir-23D-III« je imao detekciju cilja do 100 km, sa zahvatom istog od približno 35 km. Obrada radarskih podataka je bila sa analognim računarom. Toplotno uočavanje i zahvat raketa je detektovao toplotni pelengator »TA-23« i optički kolimator »ASP-23D«.
Komande leta su unapređene sa sistemom za automatsko upravljanje »Sau-23A«, u koji je integrisan autopilot, oko sve tri ose aviona. Uveden je sistem za navigaciju »Poljot 1L-23«. Integrisano je pilotsko izbacivo sedište novije varijante »KM-3«, koje se može katapultirati i spasiti pilota i pri nultoj brzini i visini leta aviona (sistem nula-nula). To znači da se pilot može katapultirati i na stajanci, prilikom zapuštanja motora, a pri pojavi požara ili neke druge opasnosti. Na krilima su ugrađena još dva nosača za spoljne terete, 2h800 litara goriva, rakete ili bombe. Te linije za podvešavanje spoljnog tereta se koriste samo pri uglu strele krila od 16 stepeni, što je saglasno podzvučnim brzinama leta. Podvešavanje spoljnih tereta je ilustrovano na slici, na kraju poglavlja „Naoružanje“. Avion MiG-23M je naoružan topom GŠ–23L, raketama za blisku borbu sa infracrvenim navođenjem »R-3S«, »R-3R« ili »K-13M« i raketama srednjeg dometa s poluaktivnim radarskim navođenjem »R-23T«. Za nošenje nuklearne bombe, sovjetski avioni MiG-23M su imali poseban adapter za podtrupni nosač.
MiG-23M se pojavio u junu 1972. godine i ubrzo je ušao u masovnu proizvodnju i postao masovni sovjetski lovački avion. Oko 1 300 aviona Mig-23M (sa podvarijantama MF i MS) proizvedeni su i predati na operativnu upotrebu vazduhoplovstvu Crvene armije. MiG-23M je bio udarni borbeni avion SSSR, u vremenskom periodu od 1972 do 1978. godine iako mu nisu otklonjeni svi nedostaci, otkriveni u početnoj seriji MiG-23S.
MiG-23MF
thumb|thumb|230px|MiG-23MF. MiG-23MF je verzija aviona za izvoz, prvenstveno namenjenog zemljama članicama Varšavskog pakta i arapskim državama. Radar mu je bio nešto uprošćeniji, a imao je i različit sistem legitimisanja prijatelj ili neprijatelj i nije imao instalaciju za nošenje nuklearnog oružja.
Elektronska oprema im je slabija po performansama (npr. radaru su isključene neke funkcije). Ovakvi avioni su bili veoma bliski osnovnoj varijanti MiG-23M, a iz njega je i razvijen 1977. godine. Prvi su isporučeni Bugarskoj 1988, a kasnije Kubi, Indiji i Siriji. Posle toga je izvoz tekao u druge države u Evropi, Bliskom istoku i Africi. Ti avioni su bili opremljeni sistemom za navođenje »Lazur SMA«, radarom »Sapfir-23E« (E se odnosi na „eksport“ — izvoz) i toplotni pelengator »TP-23-1«.
MiG-23MS
MiG-23MS  je dorađena izvozna verzija aviona MiG-23M. Kupci izvan Evrope obično nisu želeli pojednostavljenu verziju MiG-23MF. Imali su veće zahteve, tako da je za izvoz, izvan istočne Evrope, napravljena verzija MiG-23MS, koja je veoma bliska sovjetskoj MiG-23M. Ovaj avion je mogao detektovati toplotno zračenje aviona bombardera u prečniku do 30 km, a lovačkih aviona na manjem rastojanju. Pri izvozu je link podataka najčešće uklanjan. Standardno naoružanje mu se sastojalo od dve rakete srednjeg dometa »R-23«, poluaktivno radarski vođene i dve za blisku borbu sa samonavođenjem »R-60s«. Od 1974. godine je postavljen udvojeni nosač ispod trupa, što omogućuje nošenje 4 rakete »R-60s«.
MiG-23ML
Početne varijante aviona MiG-23 su građene pri pretpostavci da je prioritet borba s raketama većih brzina i dometa, te su manevar i bliska borba bili u drugom planu. Tokom borbene upotrebe aviona MiG-23, uočeno je da je to zabluda i traženo je poboljšanje manevra, zbog bliske borbe. To je zahtevalo smanjenje mase aviona, što je i realizovano u nivou od 1 250 kg.
Mig-23ML je varijanta dobijena znatnom rekonstrukcijom aviona Mig-23M. Smanjenje mase se postiglo uklanjanjem stražnjeg, trupnog rezervoara goriva, rekonstrukcijom delova strukture i integracijom lakše opreme. Aerodinamika je poboljšana za smanjenje otpora aviona. Produžni dorzal fin je uklonjen. Granično opterećenje je pomereno na 8,5 g [m/s2], u odnosu na ranije 8 g [m/s2], kod varijanti MiG-23M/MF. Integrisan je jači motor »R-35F-300«, potiska 8,4/128 kN. Izvršena je rekonstrukcija stajnih organa. Ojačana je nosna noga. Na nju su postavljeni točkovi većeg prečnika. Prečnik glavnih nogu stajnog trapa je takođe povećan, na 175 mm.
Ove izmene na avionu, prvenstveno smanjenje mase i povećanje potiska motora, zajedno su dovele do poboljšanja karakteristika aviona u manevru.
Ugrađena oprema je znatno poboljšana. Novi radar »Sapfir-23ML« je pouzdaniji i ima maksimalan domet detekcije od oko 100 km, zahvat cilja veličine lovačkog aviona na 55 km u modu pogled na gore, a 25 km u modu »pogled na dole«. Ugrađen je poboljšani autopilot, novi navigacioni sistem, radio i sistem davača.
Prototip, u ovoj varijanti, poleteo je u februaru 1976, a serijska proizvodnja je počela 1978. godine.
MiG-23MLA
MiG-23MLA  je poboljšana varijanta MiG-23ML. Razvijen je za namenu lovačkog aviona, približnih mogućnosti s varijantom MiG-23P. Opremljen je radarom »Sapfir-23MLA«, od 170 kg mase, s unapređenim komponentama. Opremljen je s toplotnim pelengatorom »TA-26« i automatskim sistemom za navođenje »DSP-i-17«. U kompletu naoružanja su rakete »R-24R« (dometa do 40 km), a raketa »R-24T« (dometa 25-35 km) je integrisana kao privremena zamena za »R-27«. Raketa »R-24R« ima kombinovani sistem vođenja, s radio-korekcijom putanje.
Naknadno je MiG-23MLA naoružan sa savremenom, sverakursnom raketom »R-73«. Ona ima bolje performanse i od konkurentske, američke Sajdvinder AIM-9L. Ima veći domet i ugao zahvata glave za navođenje. Avionu MiG-23MLA je povećan plafon leta na 19 000 m, a domet rakete »R-73« je do 50 000 m, što obezbeđuje anvelopu raketnog dejstva, u rasponu, od 40 do 24 000 m. U to vreme je ta karakteristika bila posebno važna za borbu protiv krstarećih raketa tipa Tomahavk, tada novog oružja. U periodu od 1978. do 1983. godine u fabrici aviona „Znamja truda“ proizvedeno je 1 100 aviona MiG-23MLA.
MiG-23P
MiG-23P  je presretač za potrebe protivvazduhoplovne odbrane. Sredinom 1970ih godina je završen njegov razvoj iz prethodne varijante MiG-23ML. Taj razvoj je bio iznuđen zbog zastarelosti aviona Su-9, sa istom namenom i operativnom upotrebom. Pošto su promene bile samo u određenom segmentu, ispitivanje u letu presretača MiG-23P je vremenski kratko trajalo. Serijska proizvodnja i uvođenje u operativnu upotrebu su otpočeli u toku 1978. i 1979. godine.
Po spoljnjem izgledu je MiG-23P isti kao i MiG-23ML. Razlika je prvenstveno u delu opreme za navođenje sa zemlje, s kojom se MiG-23P itegriše u globalni sistem protivvazduhoplovne odbrane.
Na avionu MIG-23P je ugrađeno:
Vođenje aviona MiG-23P se realizuje automatizovanim zemaljskim sistemima vođenja lovačkih aviona, u zonu lansiranja raketa. Nakon otkrivanja i izbora cilja, avionski napadno-navigacijski sistem preuzima upravljanje lansiranim projektilom, po optimalnoj putanji, koju preklapa sa ciljem.
Set oružja, uključujući i za borbu protiv ciljeva na zemlji, isti je kao i kod MIG-23ML, s tim što presretačka varijanta koristi manji asortiman tog oružja.
Nakon odluke u 1989. za smanjenje broja taktičkih nuklearnih snaga, mogućnost upotrebe MIG-23P na zemaljske ciljeve gotovo da je i nestala. U skladu s tim je namena MiG-23P redefinisana i on je od tada korišćen isključivo kao klasični lovački avion.
MiG-23MLD
MiG-23MLD je ažurirana varijanta MiG-23ML/MLA. Iskustva instituta CAGI, biroa Mikojana i Suhoja, stečena na rešavanju aerodinamike krila na velikim napadnim uglovima, za avione MiG-29 i Su-27 su pomogla za dopunsko poboljšanje aerodinamike Mig-23. Na krilu je i dalje istraživan uticaj zuba, usmerivača i optimizacije oblika i veličine pretkrilca. Izabrano je pretkrilce sa oštrijom napadnom ivicom, dužine 365 mm po razmahu, automatski se izvlači usled lokalne aerodinamičke sile na njemu, pri brzini do 900 km/h (što zavisi od trenutne vrednosti napadnog ugla). Sa ovim rešenjem je izbačen pogon pretkrilaca, s čime je smanjena masa i pojednostavljen je ceo avion. Kritički je preispitana i sva oprema. Takav standard aviona je obeležen kao MiG-23MLD, a njegova proizvodnja je otpočela 1984. godine. Avion MiG-23MLD je, sa svojim karakteristikama leta na velikim napadnim uglovima, uporediv s F-16 falkononom.
Zbog ograničenog opterećenja strukture aviona, pri normalnom ubrzanju od 8,5 g m/s2, pilot ima upozorenje, preko uređaja »SOS-3-4«. Ranije su se dešavala oštećenja ramenjača krila i drugih delova aviona, pri prekoračenju te granice.
Povećana je masa mogućeg nošenja borbenih sredstava do 4500 kg. Maksimalna masa aviona je time povećana na 20 100 kg.
U toku 1984. i 1985. godine je proizvedeno samo 66 aviona MIG-23MLD. Od većeg značaja je to što su mnogi, ranije proizvedeni avioni, retroaktivno dovedeni na taj standard. U tome vremenskom periodu, avionima treće i četvrte generacije F-15 igl, F-16 fajting falkon i F/A-18 Hornet, jedino su se na određen način mogli suprostaviti lovci Mig-23MLD i Mig-25PD, od svih raspoloživih u Sovjetskom Ratnom vazduhoplovstvu.
Smatra se da su mu osnovne i najveće slabosti:
Avion MiG-23MLD je ispitan u prevučenom letu, pri prekoračenju kritičnog napadnog ugla. Probni pilot Boris Orlov je prvi s njim ulazio u kovit i izlazio iz njega bez ikakvih teškoća.
U Rusiji MiG-23 nije više u operativnoj upotrebi, ali su dosta aviona MiG-23MLD uskladišteni kao ratna rezerva.
Mig-23A
Mig-23A je projekat mornarničke varijante, za upotrebu sa palube broda. Projekat je urađen 1972. godine. Nema podataka o realizaciji proizvodnje po projektu.
MiG-23B
MiG-23B  je borbeni avion za podršku kopnenih i pomorskih trupa. Ceneći iskustvo i potrebe podrške kopnenih i pomorskih trupa s avijacijom, razvijen je ovaj avion za tu namenu. Statistika je zabeležila da je 46,52% borbenih letova realizovano u funkciji podrške, od svih ukupno napravljenih u Drugom svetskom ratu. Saglasno potrebama i dugoj sovjetskoj i ruskoj tradiciji, u ovoj vrsti i nameni aviona, razvijena je varijanta MiG-23B. U njega je ugrađen specijalni nišanski sistem »JRT-17«, razvijen u lenjigradskoj fabrici „Arsenal“, za čiju integraciju je posebno podešen nosni deo trupa aviona, bez ugradnje radara.
Oko izbora motora je postojala određena dilema, a konačno je ugrađen »TRDF AL-21F-3« (koji se koristi i na Su-24). Prototip aviona MiG-23B je završen u januaru 1971. godine, a poleteo je 18. februara.
MiG-23B je modifikovan u domenu zaštite pilota i vitalnih delova motora i instalacija od neprijateljske vatre sa zemlje. Za zadatke podrške trupa na zemlji i na moru, specifičan je profil leta aviona. Let se odvija pretežno na maloj visini i na većim udaljenostima. U takvom profilu leta značajno je povećana potrošnja goriva, zbog čega su unutrašnji rezervoari uvećani na ukupnu zapreminu od 5 630 litara. Sa ovim izmenama je povećana, tipična poletna masa aviona, na 15 450 kg. MiG-23B je opremljen sa laserskim meračem daljine do zemaljskih ciljeva. Od naoružanjnja mu je ostavljen top i rakete za blisku borbu, za funkcije samoodbrane. Nosi više vrsta bombi, mase do 3 000 kg, više tipova vođenih raketa vazduh–zemlja i dva lansera za nevođene rakete od 57 mm.
U toku 1972. i 1973. godine je proizvedena mala serija, svega oko 20 aviona MiG-23B. Isti su predati jedinicama vazduhoplovstva na operativnu upotrebu. Ograničena proizvodnja je uslovljena manjkom motora »AL-21F-3«. Prioritet je bila isporuka ovih motora za opremanje drugih tipova aviona, posebno Su-24.
MiG-23BN
thumb|thumb|230px|MiG-23BN MiG-23BN  je serijska varijanta aviona za podršku, s motorom »TRDF R-29B-300«, koji je poleteo 1973. godine. MiG-23B nije bio u prioritetu za obezbeđenje s motorom »TRDF AL-21F-3«, zbog limitirane količine njegove proizvodnje. Pored toga što je Su-24 imao strategisku prednost za sovjetsku odbranu, upotreba motora »TRDF AL-21F-3« bi i ograničavala izvoz aviona MiG-23B, pošto on nije imao izvoznu dozvolu.
Da bi se motor Tumanski primenio na avionu za podršku, bila je nužna njegova modifikacija i podešavanje za takvu misiju. Podrška se odvija sa različitim profilom leta u odnosu na presretanje i lovačke zadatke aviona. Prvenstveno se odvija let na maloj visini, s podzvučnim brzinama. To znači da je motor, u većem delu misije, na režimu rada bez dopunskog sagorevanja. Da bi se motor Tumanski optimizirao za te uslove podrške, pretrpeo je modifikacije kompresora, grejne komore i izduvne cevi. Povećan je stepen kompresije i protok vazduha, kroz kompresor. Poboljšano je sagorevanje u grejnoj komori, s čime je smanjena specifična potrošnja goriva. Zamenjena je izduvna cev s kraćom. Novi, modificirani motor Tumanski je dobio, u svojoj oznaci, dopunsko slovo »B«. Njegov kompresor je otporniji na usisavanje čvrstih, stranih predmeta i ceo motor je pogodniji za eksploataciju od »TRDF AL-21F-3«.
Serijska proizvodnja aviona MiG-23BN je realizovana u moskovskoj fabrici „Znamja truda“, s početka 1973. godine. U procesu otklanjanja nedostataka u postupcima proizvodnje usvojena je posebna tehnologija zavarivanja titanijuma i tankih čeličnih limova. To je bilo posebno važno u prevazilaženju pojave naprslina na vitalnim delovima aviona, sa visokom koncentracijom napona i na rezervoarima goriva.
Modernizovan je nišanski sistem i osposobljen je i za upotrebu nuklearne bombe. Ostali sistemi vezani za oružje su ostali isti kao i na MiG-23B. Modernizovan je upravljačko-pokazivački sistem u kabini pilota. Uveden je ekranski pokazivač u boji s adaptacijom, sa mogućnošću integracije na magistralu podataka, po NATO standardu Mil 1553B. Uveden je određeni broj komandi koje mogu biti osnova za uvođenje sistema hotas.
Opremljen je sistemima aktivne i pasivne zaštite od radarskog i IC neprijateljevog zahvata.
MiG-23BN je postao potpuno komercijalizovan sovjetski i ruski masovni proizvod. Proizvedeno je 624 primerka do 1984. godine. MiG-23BN se još uvek koristi u trećim zemljama kao udarni avion za podršku, s dejstvom vazduh-zemlja. Poneki od njih je bio opremljen sistemom za punjenje goriva u letu, sa francuskog lovca F-1 Miraž.
Firma „Mikojan“ je 1998. godine napravila paket modernizacije aviona MiG-23BN za inostrane korisnike. Taj paket predviđa uvođenje velike količine nove opreme i oružja, sa modernije verzije aviona MiG-27. Oznaka MiG-23-98 se odnosi na predloženi standard s realizacijom predloženog paketa modernizacije.
MiG-23BM
MiG-23BM je prototip za lovca-bombardera MiG-27, namenjenog za sovjetsko vazduhoplovstvo. Razvijen je 1973. godine, kao proizvod pod oznakom 32-25.
MiG-23U
MiG-23U  je prototip dvoseda, namenjenog za preobuku, obuku i trenažu pilota. Razvijen je na osnovu varijante MiG-23S, sa dva sedišta u produženoj kabini. Drugo sedište pilota je ugrađeno u prostor dobijen ukidanjem rezervoara goriva. U serijskoj proizvodnji mu je uklonjen i radar.
Prvi let prototipa MiG-23U je uspešno realizovan 19. aprila 1970. godine.
MiG-23UB
Program njegove modernizacije je pokrenut 1998. godine. Prvenstveno je bilo predviđeno uvođenje savremenijih sistema komunikacije između pilota, uvođenje digitalne tehnologije i poboljšanje naoružanja, zbog povećanja mogućnosti aviona za borbenu obuku.
MiG-23UM
MiG-23UM  je dvosed varijante lovačkog aviona namenjen za preobuku, borbenu obuku i proveru borbenih sposobnosti pilota. Prozvodnja prototipa je otpočela 1968. godine, a završila se 1969. Lovački avion MiG-23M je prepravljen u dvosed, s motorom »R27F2M-300«; zadržan je radar i rakete srednjeg dometa. Na njemu je borbena obuka kompletna, čak i s dejstvom raketama srednjeg dometa, uz korišćenje radara. Ukupno ih je proizvedeno 251 primerak u fabrici „Irkutske“.
MiG-23K
MiG-23K je projekat mornaričke varijante, s motorom »R-100«, s krilom povećane površine i sa punjenjem goriva u letu. Projekat je urađen 1976. godine. Nema podataka o njegovoj daljoj realizaciji. Pretpostavlja se da je prestao biti aktuelan, pored tadašnjeg sagledavanja ideje o budućem savremenom mornaričkom avionu MiG-29K. <!--
Karakteristike
-->
Naoružanje
U okviru dozvoljene nosivosti mase podvesnih tereta, moguće je kombinovati integrisano raketno i bombardersko naoružanje: U uporednoj tabeli naoružanja je izostavljena početna serijska varijanta MiG-23S, pošto nije od borbenog značaja. <!--
-->
Borbena upotreba MiG-23 na Bliskom Istoku
thumb|400px|MiG-23MF
Irak i Iran
Prva borbena upotreba aviona MiG-23 je bila u Iraku, pri dejstvu vazduh-zemlja protiv Kurda, 1974. godine. To iskustvo nema veći značaj za ocenu borbenih karakteristika aviona MiG-23, pošto je dejstvovano u uslovima nepostojanja protivničke avijacije i protivvazduhoplovne odbrane. Dejstvo se svelo na klasično bombardovanje slabo branjenih ciljeva.
Avion sovjetske protivvazduhoplovne odbrane je, 21. juna 1978. godine, oborio dva iranska transportna helikoptera CH–47 Činuk, prilikom njihove povrede vazdušnog prostora. MiG-23M je jednog oborio topom, a drugog raketom R-60.
U Iračko-iranskom ratu MiG-23 je intenzivno korišćen u periodu od 1980. do 1988. godine. U tom ratu je bilo više borbi iračkih Migova s iranskim avionima američkog porekla. Irački MiG-23ML je oborio iranski F-14 tomket, kojim je pilotirao pukovnik Mohamed-Hašem Al-e-Aga, 17. januara 1987. godine. Takođe je oboren još jedan F-14 tomket, kojim je pilotirao kapetan Baram Ganei. Iračani su u tom sukobu sa MiG-23BN uspešno presretali i uništavali protiv-brodske rakete Eksocet, francuskog porekla.
Liban i Sirija
U sukobima arapskih država i Izraela, mnogo su korišćene propaganda i dezinformacije, tako da su podaci o gubicima aviona i jedne i druge strane veoma nepouzdani. Za „friziranje“ podataka je bio zainteresovan i lobi vojne industrije, obeju strana, potencijalnih isporučilaca borbenih aviona trećim zemljama. Prikazano preimućstvo aviona jedne strane je najbolja preporuka i sugestija za odluku potencijalnog kupca. U Libanu se vodio građanski rat između političko-verskih frakcija, a u vazdušnom prostoru između sirijskih i izraelskih borbenih aviona. Ta borba u vazdušnom prostoru iznad Libana je bila prava prilika za dokazivanje vrednosti aviona MiG-23, u odnosu na izraelske, zapadnog porekla. SSSR je imao višestruki interes da što pre dođe do pojave MiG-23 na tom ratištu. Preko Mađarske je rastavljeni MiG-23 prebačen u Siriju, sa avionom An-12, 14. septembra 1973. godine. Međutim, nije bilo dovoljno vremena za njegovu montažu i uključenje u borbu, pošto je sukob već obustavljen 24. oktobra.
U toku 1982. godine, Sirijci su uveli u operativnu upotrebu 24 MiG-23BN. Oni su bili u nezavidnoj situaciji naspram impresivne izraelske avijacije, sastavljene od tada najsavremenijih američkih aviona F-16 fajting falkon i F-15 igl, podržanih s jakim protiv-elektronskim dejstvima sa distance. Dodatna prednost neprijatelja je bila protiv-radarski zaklon sa Golanskom visoravni, na kojoj Sirijci nisu imali raspoređene radarske sisteme. Na taj način su Sirijci bili, u radarskom mraku, do visine leta od 3 000 m. MiG-23 nije bio u ravnopravnim uslovima za odmeravanje svojih borbenih sposobnosti, ni po izabranoj predstavničkoj varijanti (povoljniji bi bio MiG-23MLD) ni po opštim uslovima na ratištu. MiG-23 nije imao u Libanu ravnopravne uslove za suprostavljanje lovcima F-16 falkon i F-15 igl, kao što je imao njegov prethodnik MiG-21 u Vijetnamu, u odnosu na F-4 Fantoma.
Tokom borbi u vazdušnom prostoru Libana, 1982. godine, MiG-23 je demonstrirao svoje prednosti i mane. Postizanje velikih brzina za kratko vreme je bila njegova prednost, nad suprostavljenim avionima, pošto je mogao brzo napasti i brzo napustiti bojište. Njegova adaptacija s promenom strele krila, prema Mahovom broju leta, takođe je bila prednost nad F-16 falkonom i F-15 iglom. Manje je gubio energiju za promene režima leta. Piloti u Migu su lakše podnosili dug let na malim visinama i velikim brzinama, pošto je on bio manje osetljiv na uzburkanu atmosferu. Kada MiG-23 promeni ugao strele, na 72 stepena, smanji mu se površina krila. Pošto mu je masa neizmenjena, povećava mu se specifično opterećenje krila, što direktno smanjuje odgovor aviona na uzburkanu atmosferu. MiG-23 je imao lošiji manevar, sve do brzina od oko 1 200 km/h. Ako bi pilot pokušao da to izmeni s prebacivanjem na srednji ugao strele od 45 stepeni, avion bi se naglo usporavao, zbog velikog prirasta talasnog otpora. Na brzinama većim od 1 200 km/h, prednost je bila na strani Miga. Da je MiG-23 imao automatsku i kontinualnu promenu ugla strele krila u funkciji Mahovog broja, imao bi i bolji manevar u celoj anvelopi brzina. Radar na F-15 iglu je bolji od ugrađenih na suprostavljenim varijantama MiG-23 u Libanu. Izjednačen je sa sistemom na MiG-23MLD, koji nije učestvovao u tim borbama (vidi se na slici gore, anvelopa zahvata radara). Uporedne osnovne karakteristike, za suprostavljene avione, date su u donjoj tabeli.
Bivše sovjetske republike
Posle raspada Sovjetskog Saveza, u Azerbejdžanu je tokom etničko-teritorijalnih sukoba, u Nagorno-Karabahu, u određenoj meri korišćen i avion MiG-23. U ovim sukobima je uništen najmanje jedan avion MiG-23, vazduhoplovstva Ajzerbedžana u jesen 1992. godine.
Afrika
U Africi je bilo više etničkih i separatističkih sukoba, u kojima su manje ili više učestvovali i avioni iz porodice MiG-23, i to izvozne verzije.
Etiopija
Avioni MiG-23 su korišćeni u lokalnim i građanskim sukobima u Etiopiji. Ratno vazduhoplovstvo Etiopije je imalo u operativnoj upotrebi sovjetske lovce-bombardere MiG-23BN. Oni su korišćeni 1980-ih, tokom građanskog rata, a intenzivno u njegovoj završnoj fazi 1991. godine, kada su pobunjenici bili nadomak glavnog grada Adis Abebe. Tada su piloti etiopskog vazduhoplovstva dnevno imali i po tri borbena leta (aviopoletanja). Ponovo su korišćeni tokom međugraničnog sukoba između Eritreje i Etiopije (1998-2000).
Čad
U lokalnim sukobima u Čadu je bila umešana i Libija, pa i velike sile sa zapada. U okviru tih akcija, avioni MiG-23, libijskog vazduhoplovstva, duže vreme su patrolirali duž fronta, a imali su i nekoliko dejstava vazduh-zemlja.
Libija
Prilikom otmice italijanskog broda, u istočnom Mediteranu 1985. godine, od strane Palestinaca, stvorila se kriza. Optužena je Libija za umešanost u te događaje. Na dodiru s libijskom obalom počela je velika vojna operacija koncentrisanja vojnih snaga, pod opravdanjem povećane aktivnosti libijskih aviona MiG-23PD i Miraža. Nije došlo do sukoba i borbenih dejstava.
Na dan 4. januara 1989. godine došlo je do sukoba. Tada su dva F-14 tomketa, sa nosača aviona „Džon Kenedi“, patrolirali blizu libijske obale, u zalivu Sidra. Tom prilikom su ih presrela dva libijska aviona MiG-23. Piloti s Tomketa su radarski osvetlili Migove, što je normalna procedura upozorenja za povratak istih. Libijski avioni se nisu povukli, već su pokazali spremnost za borbu. Jedan Tomket je ispalio raketu, koja je promašila cilj. Drugi Tomket je uspešno pogodio, raketom, jednog MiG-23. Zatim je, s jednog od Tomketa, lansirana raketa AIM-9 Sajdvinder, koja je eksplodirala u izduvnoj cevi drugog Miga. Oba libijska pilota su se spasila katapultiranjem.
Sadašnji korisnici
450px
Betpouey
Betpue je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Gornji Pirineji koja pripada prefekturi Aržele Gazo.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 128 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 7 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 16,2 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 1250 metara (maksimalnoj 2.854 m, a minimalnoj 899 m).
McPherson, Kansas
Makferson je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 13.155, što je 615 (-4,5 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Jerko Tipurić
Jerko Tipurić, nekadašnji hrvatski nogometaš i trener. Za Hajduk je odigrao 228 utakmica i zabio 28 golova, i to 7 u 113 prvenstvenih utakmica i 21 u prijateljskim. Odigrao je i 12 utakmica za Kup i 11 europskih.
Prvi nastup za Hajduk imao je 17. veljače 1985 za prvenstvo Jugoslavije protiv Vojvodine u Novom Sadu (1:1), kada nastupa u početnom sastavu i zabija gol.
Igrao je i za FK Igman Konjic, NK Zagreb, NK Čelik Zenica i Cercle Brugge
Prva konferencija Pokreta nesvrstanih
Prva konferencija Pokreta nesvrstanih (takođe poznatih i kao "neangažovane" ili "vanblokovske" zemlje) održana je od 1. do 6. septembra 1961. godine u Beogradu, tada glavnom gradu Federativne Narodne Republike Jugoslavije. Cilj konferencije je bila "razmena gledišta o međunarodnim problemima u cilju efikasnijeg doprinosa miru i bezbednosti u svetu i miroljubivoj saradnji među narodima". Događaj je kolokvijalno poznat i kao Jalta trećeg sveta.
Pozadina
Bandunška konferencija aprila 1955. je bila prva velika afro-azijska konferencija. Održana je u indonežanskom gradu Bandung uz učešće 29 zemalja Afrike i Azije, uglavnom tek osamostaljenih. Ciljevi konferencije su bili unapređenje afro-azijske ekonomske i kulturne saradnje i protivljenje kolonijalizmu ili neokolonijalizmu od bilo koje supersile (SAD ili SSSR). Iako se Bandunškoj konferenciji često pripisuje uloga začetnika Pokreta nesvrstanih (čak i eksplicitno na konferenciji 1992. u Indoneziji), dve su se inicijative u početku razvijale paralelno, zagovarale različite pristupe i strategije (regionalni bi- ili tri-kontinentalni nasuprot univerzalnom) pa su čak pred konferenciju u Kairu 1964. godine bile u otvorenoj konkurenciji.
Nakon Bandunške konferencije 1955. godine, sledećeg jula 1956. na Brionima su se sastali Tito, Naser i Nehru i u izjavi povodom sastanka potvrdili 10 principa usvojenih na Bandunškoj konferenciji i uočili da "sukobi i zategnutost koji postoje danas u svetu dovode do straha i strepnje i u sadašnje vreme i u odnosu na budućnost". Za ovaj "strah" (koji ometa "uspostavljanje čvrste osnove za mir") je rečeno da "podela današnjeg sveta u moćne blokove zemalja ima tendenciju" da ga učini trajnim.
Charles "Haywire" Patoshik
Čarls „Struja“ Patošik je izmišljeni lik iz američke TV serije Bekstvo iz zatvora. Njegov lik tumači Sajlas Vir Mičel. „Struja“ se u seriji prvi put pojavljuje u trećoj epizodi.
Prva konferencija Pokreta nesvrstanih
Deklaracija
U Deklaraciji konferencije, okupljene zemlje su "odlučno odbacile... tezu da je rat, a i 'hladni rat' neizbežan.". Odgovornost za "periodično zaoštravanje međunarodnih odnosa" je viđena u "postojećim vojnim blokovima" (v. NATO i Varšavski pakt). Nesvrstane zemlje su smatrale da su načela miroljubive koegzistencije jedina alternativa hladnom ratu.
Elektrofilna aromatična supstitucija
Elektrofilna aromatična supstitucija (EAS) je organska reakcija u kojoj se jedan atom, obično vodonik, vezan za aromatični sistem zamenjuje elektrofilom. Najvažnije reakcije ovog tipa su aromatična nitracija, aromatična halogenacija, aromatična sulfonacija, i Friedel–Kraftsove reakcije acilacije i alkilacije.
Charles "Haywire" Patoshik
Patošik ima neuroanatomsku leziju koja izaziva nesanicu, kao i dijagnostikovane shizofrene napade sa bipolarnim tendecijama. Lekove koji tretiraju poremećaj dobija svakodnevno.
Elektrofilna aromatična supstitucija
Osnovne reakcije
Aromatične nitracije kojima se formiraju nitro jedinjenja se odvijaju putem formiranja nitronijum jona iz azotne i sumporne kiseline.
Prva konferencija Pokreta nesvrstanih
Spisak učesnika
Na konferenciji je učestvovalo 25 zemalja predstavljenih šefovima država, vlada ili ministrima ino. poslova. Tri zemlje su imale status posmatrača (Bolivija, Brazil, Ekvador).
Duri, Belluno
Duri je naselje u Italiji u provinciji Belluno, u regiji Veneto.
Prva konferencija Pokreta nesvrstanih
Spisak učesnika
Spisak zemalja članica pokreta sa predstavnicima na Konferenciji:
Elektrofilna aromatična supstitucija
Osnovne reakcije
Aromatična sulfonacija benzena sa dimećom sumpornom kiselinom daje benzensumpornu kiselinu.
Trnoružica
thumb|mini|Trnoružica nabode prst na vreteno, slika Alexandera Zicka Trnoružica ili Uspavana ljepotica je klasična dječja bajka u kojoj se javljaju prelijepa kraljevna, kletva zle vile i lijepi kraljević koji ju oslobađa prvim poljupcem. Bajku je pod izvornim imenom La Belle au bois dormant prvi objavio francuski književnik Charles Perrault u djelu Histoires ou contes du temps passé 1697. godine. Svoju inačicu bajke objavila su Braća Grimm pod izvornim imenom Dornröschen. Godine 1959. snimljen je Disneyev crtani film. O zloj vili Zluradi iz rečenog crtanog filma 2014. bit će snimljen igrani film, a vilu će glumiti Angelina Jolie.
Na krštenje dugo željenog djeteta kralj i kraljica su pozvali sedam vila koje imaju darivati dijete. Šest vila dade kraljevni darove ljepote, duhovitosti, milosti, plesa, pjesme i glazbe. Iznenada ljuta što nije pozvana na proslavu pojavljuje se zla kuma koja kaže kako će kraljevna uistinu rasti u sreći i bogatstvu, ali da će prije nego što sunce zađe na njen šesnaesti rođendan nabosti prst na vreteno i umrijeti. Sedma vila koja je tek imala dati svoj dar je nakon odlaska nepozvane zle vile uspjela ublažiti kletvu, navješćujući kako princeza ne će umrijeti nego će zaspati na 100 godina, a prvim poljupcem probudit će ju kraljević. Zabrinuti kralj pod prijetnjom smrću zabranjuje posjedovanje vretena, a u crtanom filmu naređuje spaliti sva vretena u državi. U crtanom filmu dobre vile kako bi ju sakrile od Zlurade odgajaju kraljevnu Auroru u šumskoj kolibi, gdje ona slučajno sreće i zaljubljuje je se u svoga obećanog budućeg muža. Na šesnaesti rođendan kraljevne kralj i kraljica su odsutni, a kraljevna luta po prostorijama kraljevske palače. Na vrhu najvišeg tornja nailazi na staru ženu koja prede na vretenu, koja nije čula za kraljevu zabranu. Znatiželjna kraljevna zazanimana za predenje pita staricu može li pokušati, starica joj odobri, a ona se zbog nespretnosti nabode na vreteno i padne u nesvijest. Starica bespomoćno zapomaže i bezuspješno nastoji oživjeti kraljevnu. Tako se prokletstvo ostvarilo. U crtanom filmu sama zla vila dolazi u kraljevsku palaču, hipnotizira kraljevnu, te ju vodi stubama na vrh najvišeg tornja gdje nabode prst na vreteno. Kralj beživotnu kćer smješta u najljepšu palaču u sobi, u postelju optočenu zlatom i srebrom. Dobra vila koja je ublažila zlo proročanstvo kaže da kraljevna mora tu počivati dok ju ne oživi prvi poljubac prave ljubavi. Kralj i kraljica napuštaju kraljevsku palaču oko koje utjecajem druge dobre vile nemilice raste trnje i šiblje kako bi kraljevna mogla počivati u miru. U crtanom filmu zla vila zarobi kraljevića koji uz pomoć dobrih vila uspije pobjeći i na konju se zaputiti prema kraljevskoj palači. Potom zla vila kako bi ga spriječila zapriječi mu put neprohodnim trnjem i šibljem. Nakon što ga uz pomoć dobrih vila uspije prokrčiti, zla vila se pretvara u golemog crno-ljubičastog zmaja kojeg kraljević uz malu pomoć dobrih vila uspije pobijediti probovši ga mačem u srce. Po izvornoj priči nakon sto godina kraljević saznaje za postojanje prelijepe uspavane djevojke na nepristupačnom vrhu najvišeg tornja trnjem i šibljem zaklonjene kraljevske palače. On hrabro krči put i ulazi u palaču, te nalazi djevojku pred kojom očaran njenom ljepotom pada na koljena. Poljubi ju, ona oživi te se naposljetku vjenčaju i sretno žive.
Elektrofilna aromatična supstitucija
Osnovne reakcije
Aromatična halogenacija benzena sa bromom, hlorom ili jodom daje aril halogenska jedinjenja. Reakcije su katalizovane odgovarajućim gvožđe trihalidom.
Friedel-Kraftsova reakcija postoji kao acilacija i alkilacija sa acil halidima ili alkil halidima kao reaktantima.
Katalizator je najčešće aluminijum trihlorid, mada se skoro svaka jaka Luisova kiselina može koristiti. U Friedel-Kraftsovoj acilaciji, puna mera aluminijum trihlorida se mora koristiti, umesto katalitičke količine.
Duri, Belluno
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 374 m.
Music of the Heart
Music of the Heart je američki igrani film snimljen 1999. u režiji Wes Cravena. Radnja se temelji na stvarnim događajima i prati napore muzičke nastavnice Roberte Guaspari (koju tumači Meryl Streep) da pruži klasično muzičko obrazovanje djeci u Harlemu.
U Hrvatskoj je distribuiran pod naslovom Glazba mog srca, a u Srbiji pod naslovom Muzika srca.
Lancaster, Missouri
Lankaster je grad u američkoj saveznoj državi Misuri.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 728, što je 9 (-1,2 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Ara Frocella, Frosinone
Ara Frocella je naselje u Italiji u provinciji Frosinone, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 393 m.
Ribeiro dos Santos Thiaguinho
Thiaguinho (pravim imenom Thiago Ribeiro dos Santos; u Hajduku registriran kao Ribeiro dos Santos Thiaguinho) (28. ožujak 1989.), brazilski nogometaš, nekadašnji igrač Hajduka. U Hajduk dolazi na jednogodišnju posudbu u ljeto 2009., ali koncem godine raskinut je ugovor sa njim i Paraibom.
Thiaguinho je odigrao 11, prijateljskih utakmica u kojima nije dao nijedan gol.
Kastalagin
Kastalagin je organsko jedinjenje, koje sadrži 41 atom ugljenika i ima molekulsku masu od 934,630 Da.
Bijeg iz zatvora
Bijeg ili bekstvo iz zatvora je naziv koji u najširem smislu označava čin kojim pojedinac ili grupa ljudi tajno i bez ovlasti napušta određeni prostor na kojoj joj je vlast, neka organizacija ili druga grupa ljudi ograničila slobodu kretanja, najčešće kao osuđenicima ili ratnim zarobljenicima. U užem smislu se pod time podrazumijeva napuštanje objekta ili instalacije izgrađene u svrhu ograničenja slobode kao što su zatvor (kaznionica), zarobljenički ili koncentracioni logor.
Bijeg iz zatvora predstavlja jedan od najpopularnijih motiva u djelima fikcije, za što se kao neki od primjera mogu navesti film Papillon i TV-serija Prison Break.
Hemijska polarnost
thumb|right|290px|[[Voda (molekul)|Molekul vode se često koristi kao primer polarnosti. Dva naelektrisanja su prisutna, pri čemu je negativno u sredini (crveno obojeno), a pozitivna naelektrisanja su na krajevima (plavo obojena).]]
U hemiji, polarnost se odnosi na razdvajanje električnih naelektrisanja koje dovodi do toga da molekul ili njegove hemijske grupe imaju električni dipolni ili multipolni moment. Polarni molekuli interaguju putem dipol–dipol intermolekularnih sila i vodoničnih veza. Molekulska polarnost je zavisna od razlike elektronegativnosti između atoma u jedinjenju i asimetrije njegove strukture. Polaritnost je u osnovi brojnih fizičkih svojstava uklučujući površinski napon, rastvorljivost, i tačke topljenja i ključanja.
Polarnost veza
Dva vezana atoma ne dele uvek ravnomerno elektrone. Jedan atom može da izvrši veću silu na elektronski oblak od drugog. To "povlačenje" se naziva elektronegativnost i ono je mera privlačenja elektrona od strane pojedinog atoma. Nejednaka podela elektrona unutar veze dovodi do formiranja električnog dipola: separacije pozitivnog i negativnog naelektrisanja. Parcijalna naelektrisanja se obeležavaju sa δ+ (delta plus) i δ− (delta minus). Te simbole su uveli Kristofer Ingold i njegova supruga Hilda Ašervud 1926.
South Solon, Ohio
Saut Solon je grad u američkoj saveznoj državi Ohajo.
Gorron
Goron je naselje i opština u zapadnoj Francuskoj u regionu Loara, u departmanu Majen koja pripada prefekturi Majen.
Troxelville, Pennsylvania
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 221, što je 29 (15,1 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Džet
Malo se zna o njegovoj vladavini, ali je postao poznat zahvaljujući grobnoj steli. Ona je ukrašena njegovim Horus imenom, i pokazuje specifični egipatski stil koji se u to vrijeme već bio razvio. Njegova vladavina je zabilježena u izgubljenim ili uništenim dijelovima Kamena iz Palerma.
Čvrstoća
mini|250px|desno|Ispitni uzorak ili epruveta nakon [[Vlačna čvrstoća|vlačnog ispitivanja. Vidi se suženje promjera uzorka zbog vlačnog istezanja na kidalici.]]
mini|desno|250px|Univerzalna [[kidalica.]]
mini|250px|desno|[[Dijagram naprezanja trgovačkih čelika.]]
mini|desno|250 px|Dijagrami naprezanja češćih tehničkih materijala. Nakon dosizanja točke M, epruveta se produžuje čak i ako opterećenje smanjujemo. Suženje presjeka na najslabijem mjestu epruvete naglo raste i u točki L nastupa lom epruvete.
mini|desno|250px|Lom [[aluminijske ručice uslijed umora materijala. Tamna područja prikazuju spori nastanak i rast pukotina, dok svijetlo područje prikazuje brzi i nasilni lom materijala.]]
Čvrstoća je mehaničko svojstvo materijala da pruža otpor djelovanju sile. Materijali se sastoje od jednoga ili više kristala (monokristali, polikristali) ili su amorfni. Razaranje kristala nastaje zbog prekoračenja interatomskih ili intermolekularnih sila na dva načina:
Ako je poznata atomska i molekularna struktura materijala, mogu se teoretski izračunati sile kojima su vezani atomi i molekule. Pokazalo se, međutim, da stvarna (tehnička) čvrstoća kristala iznosi tek stoti ili tisućiti dio teoretske čvrstoće. Ta se pojava tumači različitim pogrješkama u atomskoj ili molekularnoj strukturi kristala, a i u amorfnoj masi (nepravilnosti u strukturi kristala, dislokacije, šupljine; to jest defekti čvrstog stanja). Tehnički materijali najčešće su polikristalni ili amorfni, no kod nekih je materijala struktura složenija, zbog čega je i izgled prijelomne površine drugačiji nego kod monokristala. Plastični (na primjer olovo) i elastoplastični materijali (na primjer meki čelici, aluminij, guma) nemaju određene tlačne čvrstoće, jer se mogu gotovo neograničeno deformirati. Krhki se materijali pri pritisku razaraju uglavnom zbog prekoračenja smične čvrstoće. Tlačna čvrstoća krhkih materijala (lijevanoga željeza, stakla, kamena) znatno je veća od vlačne čvrstoće; to se tumači većom osjetljivošću krhkih materijala na pogrješke u strukturi, koje se više očituju kod vlačnog naprezanja.
Vlačna čvrstoća
Vlačna čvrstoća (oznaka: σM) je osnovno mehaničko svojstvo materijala, uz granicu razvlačenja, na osnovu kojeg se materijali vrednuju prema njihovoj mehaničkoj otpornosti na naprezanje. Vlačna čvrstoća prestavlja omjer maksimalne postignute sile pri vlačnom ispitivanju na kidalici i ploštine početnog presjeka ispitnog uzorka ili epruvete. Ona je suprotna vrijednost od tlačne čvrstoće.
Dijagram naprezanja
Zbog djelovanja sile F (a time nastalog naprezanja σ) štap ili šipka će se od početne duljine Lo rastegnuti na duljinu L. Tako je produljenje štapa ili šipke:
Relativno produljenje ε (duljinska ili uzdužna deformacija) štapa ili šipke je produljenje s obzirom na početnu duljinu Lo. Početno je naprezanje linearno (deformacija je izravno razmjerna naprezanju). U području linearnog rastezanja (Hookeov zakon) materijal je elastičan i nakon prestanka djelovanja sile, odnosno naprezanja, on se vraća u početno stanje. Youngov modul elastičnosti je omjer naprezanja i relativnog produljenja (u području elastičnosti). Tehnička granica elastičnosti je naprezanje pri kojem osjetljiva mjerila osjete prvo primjetno trajno produljenje materijala (pri još nepromijenjenom presjeku Ao). Nakon te granice (obično na kraju linearnog rastezanja) materijal se rasteže plastično i nakon prestanka djelovanja sile ne vraća se više na početnu duljinu Lo, već ostaje određeno trajno produljenje, uz suženje presjeka, A < Ao).
Način opterećenja
S gledišta smjera opterećenja razlikujemo:
Neki materijali pokazuju vrlo velike razlike u vlačnoj i tlačnoj čvrstoći. Tako primjerice beton i kamen imaju zanemarivu nosivost u vlačnom smjeru, ali zato imaju vrlo veliku tlačnu čvrstoću. Za svaku vrstu opterećenja mora se odrediti dopuštena čvrstoća s kojom se ulazi u proračun strojnih elemenata.
S gledišta karakteristika opterećenja razlikujemo:
Kod izmjeničnog, a pogotovo titrajnog opterećenja (opruge, kotrljajući ležaji, spone i poluosovine automobila, avionska krila i dr.) javlja se pojava umora materijala, pa se za takva titrajna opterećenja dopuštena čvrstoća određuje zavisno o željenog trajnosti elemenata koji će se od tog materijala izrađivati. Ona je svakako niža od dopuštene čvrstoće za mirno opterećenje. U mnogim slučajevma se zahtijeva da element izdrži beskonačno mnogo titraja, pa onda govorimo o trajnoj titrajnoj čvrstoći, koja je daleko ispod dopuštene čvrstoće za mirno opterećenje. Lomovi uslijed umora materijala imaju karakterističan oblik po slici. Vidljiv je početak loma na oslabljenom mjestu uslijed nehomogenosti materijala, hrđe ili uključci i slično, oko kojega se sa svakim titrajem proširuje područje prekinutog presjeka, dok se nosivi dio presjeka ne smanji toliko da normalno radno opterećenje prekorači granicu loma.