cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sefardi
Sefardi danas
Sefardska zajednica danas mnogo je veća u državi Izrael nego što je bila nekada u Turskoj, u Safedu. Trenutno postoje zajednice u gradovima Tel Aviv, Haifi i Jerusalim. Oni imaju svoje predstavnike u Knesetu, pa čak i rabin služi kao vođa zajednice, Šlomo Amar. Sefardska verska stranka Šas je glavna politička snaga u Izraelu i najveća konfesionalna sila.
Uništavanje većine sefardske zajednice u holokaustu u velikoj meri dovelo je do značajnog smanjenja populacije sefardsko-španskih govornika. To je dovelo da mnogi članovi sefardske zajednice budu rasprostranjeni, uglavnom u Americi i Izraelu; borili su se da se sačuva jezik, institucionalizovali su i promovisali naučne i kulturne aktivnosti oko njega. Osnovana na inicijativu predsednika Isaka Navona, Nacionalna uprava za ladino, telo za proučavanje sefardsko-španski, njihova zaštita i očuvanje. Ova institucija redovno objavljuje časopis „Aki“ u Jerusalimu, u potpunosti štampan na sefardsko-španskom i sadrži predmete od interesa za zajednicu sefarda. Benito Arias Montano iz Madridskog Instituta takođe objavljuje sličan rez, pod nazivom Sefarad.
U Sjedinjenim Američkim Državama ističe se Fond za razvoj sefardskih studija i kulture (FASAAC), gde ljudi poput Alberta aktivno rade: Mataraso, Hose Benadrete Mair, Henri V. Beso i David Barosas, naučnici sefardske kulture. Ova institucija ima široku arhivu fotografija i dokumenata za istraživače.
U Latinskoj Americi postoje sefardski hramovi i groblja u većim zajednicama. Postepeno prepliću i sarađuju sa aškenaskim zajednicama da opstanu.
Nedavno, Institut Servantes u Istanbulu, u saradnji sa sefardskom zajednicom stanovnika u gradu, redovno uče sefardsko-španski. Fondacija Francisko Kantera Burgos u španskom gradu Miranda de Ebro ima najveću biblioteku o sefardsko-jevrejskim temama iz Evrope, i jedna je od najvećih na svetu.
Od 1982. Španija je ustanovila priznanje državljanstva za Sefarde, što pokazuje jasnu vezu sa zemljom. Nacionalizacija se obrađuje preko sporazuma Saveta ministara. Za običan način, rok za sticanje državljanstva po prirodi svog boravka sefardska je dve godine, kao i na nacionalnom poreklu u Latinskoj Americi, Andore, Filipina, Ekvatorijalne Gvineje i Portugalije.
Sefardi u Jugoslaviji i Srbiji
thumb|Kuća Sefarda u Sarajevu Jevrejska populacija u Srbiji, a i u prethodnoj Jugoslaviji, uglavnom je bila predodređena nekadašnjom austrijsko-turskom granicom. U krajevima oslobođenim od Turaka preovladavali su Sefardi. Izuzetak je Zemun (usled istorijskih izbeglištava iz susednog Beograda), sa svojim nekadašnjim sefardskim življem. Dodatne sefardske opštine, na thumb|left|David Albahari teritoriji današnje Republike Srbije bile su: Šabac, Smederevo, Požarevac, Kragujevac, Niš, Pirot, Leskovac, Novi Pazar, Kosovska Mitrovica i Priština (naseljavanje je zavisilo od odobrenja domaćih autonomnih vlasti), a na teritoriji današnje Bosne i Hercegovine: Banja Luka, Prijedor, Doboj, Derventa, Šamac, Brčko, Bijeljina, Zvornik, Sokolac, Rogatica i Višegrad. Tokom stotina godina pod Osmanlijama, Sefardi su se sve više udaljavali od slave španskog zlatnog veka, živeći izolovano od Evrope, a izuzevši trgovinu, uglavnom i od svojih komšija. Emancipacija i prosvećivanje su pristigli sa ogromnim zakašnjenjem, tek krajem XIX veka. Slika se u međuvremenu obrnula, te su sada Sefardi bili inferiorni spram Aškenaza u ovim krajevima. Formirana su dobrotvorna društva sa svrhom kulturno-prosvetne potpore, poput beogradske Potpore i sarajevske La-Benevolencije. U periodu između dva svetska rata obujao je kulturni život i rad Sefarada na ovom podneblju (žurnalistika, pozorišta, pevačka i sportska društva, prosvetni i naučni rad na temu unikatnog kulturnog blaga sefardskih Jevreja). Holokaust u Drugom svetskom ratu u bivšoj Jugoslaviji preživelo je svega oko 15.000 Jevreja (od oko 75.000 predratnih), samo delom Sefarada. Vraćajući se svojim satrtim opštinama okupili su se uglavnom u Beogradu i Sarajevu. Nezavisnošću Izraela 1948. emigriralo je u nekoliko grupa oko 8.000 jugoslovenskih Jevreja.
U srpskoj kulturnoj baštini zapisana su imena: Jehudu Alkalaja, Isaka Samokovlije, Kalmija Baruha, Žaka Konfina, Elija Fincija, Bore Baruha, Oskara Danona, Hajima Daviča, Oskara Daviča, Luja Daviča, Davida Albaharija.
Sa početkom ratnih sukoba u Sarajevu, organizovan je "vazdušni most" koji je za jedan dan evakuisao gotovo sve Jevreje (koji su hteli da odu) iz Sarajeva. Bar polovina njih je nastavila za Izrael.
I dok Aškenazi imaju prezimena koja zvuče kao germanska, sefardska imena imaju romansku notu kao što su: Danon, Albahari, Romano, Demajo, Kabiljo, Montiljo, Pinto, Konforti, itd.
Sefardi u Beogradu
thumb|Crkva Jevreja Alhambra ediktom, potpisanim 31. marta 1492. od strane katoličkog kraljevskog para Ferdinda II i Izabele I, otvoren je put u Španskoj inkviziciji da otpočne u istoriji nezapamćen progon Sefarda. Broj izgnanih, za koje se pretpostavlja da je bio između 160.000 i 250.000, potražilo je utočište u evropskim zemljama, krajnjem severu Afrike, kao i na teritoriji Otomanskog carstva. U nove krajeve Sefardi su poneli svoj jezik – đudeo-espanjol poznat kao ladino, svoju tradiciju i kulturu i običaje zemlje u kojoj su vekovima živeli.
Beograd su počeli da naseljavaju sredinom 16. veka. Svoju mahalu izgradili su na Jaliji, dunavskoj obali, da bi se kasnije proširili do Dorćola, odnosno raskrsnice ulica kralja Petra i cara Dušana, centra tadašnjeg trgovačkog života. Iz rabinskih responsa (pitanja i odgovori) saznajemo da su mahalu činile prizemne ili kuće na sprat, sa baštama skrivenim od pogleda javnosti, a radnjama sa ulične strane.
Naseljavanje Beograda španskim Jevrejima poklapa se sa turskom vladavinom u gradu. Iako su plaćali harač, Jevreji su pod otomanskim vladarima imali određena građanska i verska prava. U prilog tome ide činjenica da je u to vreme osnovana Talmud Tora, škola za jevrejske dečake, a zahvaljujući beogradskom rabinu Jehudi Lermi, u XVII veku je osnovana prva ješiva, jevrejska verska škola.
Osamnaesti vek obeležile su promene vlasti u Beogradu, smenjujući se između turske i austrijske. To je dovelo do stagnacije u celokupnom razvoju jevrejske zajednice, koja je živela u stalnom strahu, progonima i pod raznim zabranama. thumb|left|Livorno Moses Montefiore Buđenjem nacionalne svecti srpskog naroda početkom XIX veka i otpora koji je pružio osmanlijskoj dominaciji, dovelo je 1815. do stvaranja Kneževine Srbije. Za vreme prve vladavine srpskog kneza Miloša Obrenovića (1815—1839), Jevreji hatišerifom dobijaju građanska prava. U gradu je tada živelo oko 1200 Sefarda, kao i mala aškenaska zajednica sa oko 200 duša. Jevreji se sve više uključuju u političke i kulturne tokove zemlje. U Knjažesko-Serbskoj tipografiji, otvorenoj 1832, koja je raspolagala i hebrejskim slovima, Jevreji počinju da štampaju i svoje knjige. Posebnu blagonaklonost, knez Miloš pokazivao je prema Hajimu Ben-Davidu, koji je bio jedan od njegovih glavnih liferanata i bankara. Mlada srpska buržoazija videla je oštru konkurenciju u usponu jevrejske zajednice, a neretko pokazivala i znake netolerancije. Situacija se menja 1842. dolaskom na tron kneza Aleksandra Karađorđevića. Podstaknut već uveliko iskazanim nezadovoljstvom Srba, objavljuje dekret kojim se Jevrejima oduzimaju dobijena građanska prava. Sve do Berlinskog kongresa 1878, na kome je Srbiji priznata nezavisnost, ova prava nisu bila vraćena. Pa čak i tada to je bilo samo formalno, dok je stvaran život bio sasvim drugačiji. Punu deceniju su se Jevreji borili kako bi im i ustavom bila ukinuta razna ograničenja. Tome su doprineli i napori ogranka Alliance Israelite Universelle (Sveopšte jevrejske alijanse), koji je delovao u Srbiji, a na čijem čelu je, po osnivanju 1882, bio Avram Ozerović, kasnije poslanik u Skupštini Srbije.
Dobijanjem građanskih prava zagarantovanih Ustavom iz 1888. započinje ubrzani proces asimilacije Jevreja. Mnogi, pogotovo mladi, izlaze iz mahale, napuštajući dotadašnji tradicionalni način života. Nastanjuju se na padini Zerek, drugoj polovini dorćolske trgovačke čaršije, gde otvaraju dućane u kojima rade na jevrejske praznike, pa čak i na šabat. Sve manje posećuju svoju mahalu, kao i sinagogu. Zbog toga je krajem XIX veka rukovodstvo jevrejske veroispovedne opštine sefardskog obreda, na čelu sa tadašnjim predsednikom Jakovom M. Alkalajem, odlučio da na Zereku podigne novu sinagogu. Na posedu koji je kupljen zaveštanim novcem bračnog para Mate i Rakile Levi, 1908. obavljeno je svečano osvećenje novoizgrađene sinagoge Bet Jusrael, današnja Ulica cara Uroša. Na istom placu 1928, po projektu jevrejskog arhitekte Samuela Sumbula, poginut je Dom crkveno-školske sefardske opštine, današnja Ulica kralja Petra. Sve do početka Drugog svetskog rata, opštinu su vodile istaknute i značajne ličnosti ne samo za jevrejsku zajednicu.
Književnost
Sa vremenom, prvo španski, a potom i portugalski, postepeno nestaju kao pisani jezici i jezici kulture istočnjačkih sefardskih zajednica i ustupaju mesto nacionalnim jezicima država u koje su se Jevreji naselili: holandskom u Holandiji, italijanskim dijalektima u Italiji, francuskom na jugu Francuske, nemačkom u Nemačkoj, engleskom u Velikoj Britaniji i SAD, a španski se očuvao samo u nekim segmentima liturgije.
Sa Sefardima na Balkanu je poprilično drugačiji slučaj iz dva razloga. Prvi - oni više nisu bili u Španiji u vreme kada se kastiljanski dosta izmenio, i drugi - kako se u svojim novim domovinama nisu puno mešali sa domaćim stanovništvom, nisu učili njihove jezike već su koristili svoj judeo-español, koji je predstavljao njihov nacionalni identitet.
Tokom XVI i XVII veka jezici na Iberijskom poluostrvu se utvrđuju u jedan, kastiljanski, koji sada predstavlja nezavisni španski jezik. Tako sefardski jezik, judeo-español i kastiljanski postaju dva različita sistema. Dakle, judeo-español je sredstvo komunikacije Sefardskih Jevreja tokom četiri veka.
U književnom stvaralaštvu Sefarda možemo razlikovati dva geografska područja. Prvo je područje Otomanskog carstva i država koje su se pojavile nakon njegovog rasparčavanja, a posebno gradovi Konstantinopolj, Solun, Izmir, Jerusalim, Sofija, Beograd, Aleksandrija, Beč. Na ovom području proizvodi se obimna književnost na judeo-español-u, a u njoj takođe ima i elemenata usmenog predanja. Drugo područje je severna Afrika, u osnovi Maroko, u kome su sačuvani mnogi elementi usmene tradicije. Praktično ne postoji književno stvaralaštvo pisano na dijalektu judeo-español-a u Maroku koji se zove jaquetía.
Štamparije u Italiji, u Pizi, Veneciji i Livornu, gde se štampao veliki broj dela objavljivanih na Balkanu, koja su se širila i u Maroko i na Gibraltar, u zone gde u tom vremenu i dugo posle toga nije bilo štamparija. Na ovaj način italijanski gradovi, a posebno Livorno, postaju kulturološki most između Sefarda sa istoka Evrope i severne Afrike.
Razvoj sefardske književnosti možemo po kulturno-istorijskim kriterijumima hronološki podeliti na:
Do Drugog svetskog rata uglavnom se književna dela pišu hebrejskim pismom.
Književnost na judeo-español-u možemo podeliti u tri vrste:
Uzimajući u vid takvo shvatanje religioznog, može se smatrati da je književnost do sredine XIX veka u celosti religiozna. Od sredine XIX veka verska, odnosno nasledna književnost se ne prekida, ali počinje da koegzistira sa sličnim žanrovima.
Paralelno sa verskim i svetovnim žanrovima razvija se i usmena književnost, odnosno tradicionalni žanrovi uglavnom usmenog prenošenja, kakvi su romancero, cancionero, refranero i popularne kratke priče.
Sefardska književnost grubo se može podeliti hronološki na:
Književno stvaralaštvo XVI veka i prevodi Biblije
thumb|Ostaci sinagoge U ovom periodu pišu se dela koja kao izvor inspiracije imaju tradicionalnu jevrejsku misao. Većina ovih dela objavljena je u drugoj polovini XVI veka i zna se da su bile posvećene vraćanju preobraćenih Jevreja iz katoličanstva u judaizam, koji su, u velikoj meri pokršteni, odlazili u Otomansko carstvo.
Načini prevođenja koji su se koristili bili su razvijeni još pre proterivanja sa prostora današnje Španije, i oni se mogu naći prvenstveno u tekstovima na hebrejskom koji su se prevodili za svrhe službe u sinagogama, liturgijskih pesama i govora i drugih dela vezanih za religijski život, kao što su knjige u kojima se govori o moralu, Pirque abot i Hagada, koja se čita u noći Uskrsa.
XVIII vek kao Zlatni vek sefardske književnosti
Posle XVII veka, koji je prošao tiho, bez mnogo novih i značajnih dela, u kome su rađena štampana izdanja dotadašnjih manuskrita, u XVIII veku dolazi do ekspanzije pisanja dela na judeo-español-u, kada su stvorene stotine novih dela. Ovaj tempo trajaće do ulaska u XX vek.
U XVII veku, posle ukidanja sekte Sabataja Cevija, javlja se grupa autora koji su znali hebrejski i imali rabinička znanja, koji preuzimaju da zadatak pružanja religiozno-naslednih jevrejskih učenja njihovim jevrejskim saplemenicima sa ciljem da ih podrže u pronalaženju njihovog religijskog identiteta. Ova komunikacija nije mogla da se odvija na hebrejskom, već se za to morao koristiti jezik koji je svuma razumljiv, što je bio judeo-español. Zahvaljujući delima tih rabina, ovaj vek se naziva zlatnim vekom Sefardske književnosti.
XIX vek i ulazak evropskih uticaja u sefardskoj književnosti
U XIX veku sefardski svet prisustvuje kompletnoj kulturnoj obnovi koja ukida dogme predaka i ruši tradicionalne obrasce koji su tokom vekova ostali gotovo netaknuti u zajednicama na Balkanu. U ovo vreme počinju da se stvaraju dela slobodnog izražavanja i kreiranja na judeo-español-u. Promene se manifestuju baš kod ukidanja ustaljenih običaja i u otvaranju nejevrejske zapadnjačke kulture Sefardima. Na to utiču i istorijske prilike počev od Rusko-turskog rata 1877. do Balkanskih ratova iz 1912. i 1913, a i postromatistički interes zapada za istok (Viktor Igo, Šatobrijan, Bajron, Delakroa). Dolazi do interesovanja španskih filologa za proučavanje Sefardske kulture. S kraja XIX veka, pa do početka Drugog svetskog rata, verski tekstovi počinju da koegzistiraju sa novijim rodovima koji se pišu i na judeo-español-u: novinarstvo, pozorište, pripovedno stvaralaštvo, od kojih su najznačajniji naučna proza i i periodična štampa.
Sefardska književnost i pozorište na tlu bivše Jugoslavije
Sefardi na teritoriji južnoslovenskih zemalja su negovali pisanu kulturnu tradiciju. Tekstovi su bili nacionalno-verskog karaktera, ali je već u XVI veku počela da opada aktivnost njihovih autora – učitelja i rabina. Što se tiče usmenog predanja na ladinu, ono se održalo do polovine XX veka. Njemu su bili dodati orijentalni, balkanski i slovenski elementi i bio je jedini oblik svetovne književnosti kod sefardskih Jevreja.
U okviru sefardskog književnog nasleđa ističu se romanse, priče, balade, kao i izreke i poslovice, koje su nastavili da osmišljavaju i nakon dolaska na Balkansko poluostrvo. Narodnu liriku čine kantikas, odnosno ljubavne pesme, indećas – tužbalice i romanse, tj. narodne balade. Vremenom, pod uticajem novog okruženja, dodaju se nove reči, likovi i događaji kojih nije bilo u prvobitnoj verziji iz Španije.
Pozorišne predstave su Sefardi izvodili još u XVIII veku i tada je bilo zabranjeno hrišćanima da prisustvuju. One su uglavnom bile održavale povodom najveselijeg jevrejskog praznika, Purima. U Sarajevu je prva predstava bila „Juda Makabi“, izvedena 1888. na ladinu. U XX se već javljaju brojni sefardski pisci pozorišnih komada, kao A. Kapon, Laura Papo Bohoreta ili Šabataj Džaen. Slede i autori koji su stvarali na srpskohrvatskom ili na njega prevodili sa ladina: David Albala, Isak Samokovlija, Žak Konfino, Hajim i Benko Davičo.
Sefardska umetnost
thumb|Jevrejska nevesta, Rembrant, 1666. Sefardska umetnost je umetnost zajednica sefardskih Jevreja širom Mediterana i u nekim delovima severne Evrope (posebno u Amsterdamu) nakon progona iz Španije (1492) i Portugalije (1496). Ovaj izraz se takođe odnosi na umetnost Jevreja u srednjevekovnim hrišćanskim španskim kraljevinama. Ove zajednice su stvorile rukopise sa izvanrednim minijaturama, među kojima se ističu Biblije i Hagada. thumb|left|Hagada iz Katalonije, XIV vek Sefardska umetnost se po mnogo čemu razlikuje od aškenaske. To se ogleda i u hebrejskoj kaligrafiji - kod Sefarda postoje zaobljeni znaci koji su u umetnosti Aškenaza skoro kockasti. I dok sefardskoj umetnosti nisu strani islamski i hispanski motivi, u aškenaskoj su prisutniji elementi germanskih i slovenskih kultura.
Najrazvijeniji oblik jevrejske umetnosti je arhitektura, koja je najupečatljivija na sefardskim sinagogama. Najznačajnije sinagoge sagrađene u srednjevekovnoj Španiji su bile Ibn ben Šušan i Sinanoga del Transito u Toledu, kao i Kordopska sinagoga. Portugalska sinagoga u Amsterdamu je bila najvažniji kulturni centar holandske sefardske zajednice u novom veku. Holandsko slikarstvo je ostavilo trag o prisustvu sefardskih Jevreja u toj državi.
Najistaknutiji sefardski umetnik je bio Kamij Pisaro, danski slikar koji je deo života proveo u Francuskoj. Bio je jedan od prvih impresionista, ali je naslikao i kostumbristička i poentilistička dela.
Iluminirani rukopisi
Ukrašni rukopisi Sefarda i iluminacija u jevrejskim rukopisima su bili razvijeni pre svega u srednjevekovnoj Španiji XII veka. Oni koji su sačuvani do današnjeg dana uglavnom potiču iz perioda od druge polovine XIII veka do kraja XV. Ova umetnost je svoj vrhunac doživela u XIV i samo je bila prekinuta antijevrejskim pobunama iz 1391. godine. Neka dela su bila započeta u Španiji, a dovršena u dijaspori nakon 1492. Među sefardskim rukopisima su i hebrejske Biblije i Hagade koje se koriste tokom Pashe, a osim njih ima i raznih religioznih, filozofskih i naučnih tekstova.
Muzika
thumb|Daire thumb|left|Shir Hashrim Postoje tri vrste sefardskih pesama – zabavne, ljubavne i duhovne. Tekstovi mogu biti na raznim jezicima, uključujući hebrejski i ladino. Pesme koje pevaju žene se obično pevaju tokom obavljanja poslova u domaćinstvu, bez muzičke pratnje. Ponekad se koriste daire i ostale udaraljke, pre svega u svadbenim pesmama. Ponekad se u sefardskoj muzici koriste i laute, a neki moderni umetnici uključuju i mnoštvo ne tako tradicionalnih instrumenata.
Sefardska religijska praksa, običaji i pravo
Obredi, moral i zakon kod svih Jevreja zasnovani su na veri - judaizmu. Međutim, postoje izvesne razlike u ispovedanju vere kod Aškenaza i kod Sefarda. Sefardi ne neguju različitu denominaciju u okviru judaizma, već je u pitanju samo različita kulturna tradicija, koja delom proističe i iz same istorije i migracija Jevreja koje danas nazivamo Sefardima. Kako su se Jevreji iz Španije posle 1492. godine raselili po Balkanu, Bliskom istoku i Maloj Aziji, jevrejski egzili preuzimaju vodeću ulogu u već postojećim jevrejskim zajednicama te su ostale jevrejske grupe, kao što su Mizrahi, prilagođavali svoje običaje sefardskim ili su ih u potpunosti prihvatali.
Jevrejsko pravo bazirano je na Tori, svetoj knjizi judaizma, koja je dopunjena Talmudom, zbirkama rabinskih rasprava o pravu, etici, moralu, običajima i istoriji. Posle proterivanja iz Španije, jevrejsko pravo zapisao je Jozef Karo (Joseph Caro) u delu Beth Yosef, konsultujući dela autoriteta koja su mu bila dostupna, među kojima su i Majmonidova (Maimonides). Karo je u ovom delu nesvesno isključio autoritativna nesefardska dela, ali smatrao je da su običaji Aškenaza zabeleženi delom Ashera Bena Jehiela (Asher Ben Yehiel).
thumb|left|Majmonidova statua u Kordobi Beth Yosef je danas prihvaćen među Sefardima kao vodeći autoritet u jevrejskom pravu, ali je isto tako i predmet polemike u učenjima kasnijih rabina pojedinih jevrejskih zajednica.
Liturgija
Sve jevrejske liturgije imaju religijsku tradiciju koja vodi poreklo iz Judeje i Galileje, u njoj ima znatno manje palestinskih običaja. Razni pokušaji standardizacije liturgije su zabeleženi još od vremena Avrama Gaona, Sadije Gaona (Saadia Gaon), Šelomoha Ben Natana (Shelomoh Ben Natan) i Majmonidesa. Svi oni u svojim učenjima imaju učenja Geonima, ali pokazuju prepoznatljiv razvoj koji vodi aktuelnom sefardskom tekstu.
Današnja liturgija sefardskih Jevreja trebalo bi da bude posmatrana kao proizvod postepenog približavanja originalnih lokalnih rituala i rituala severnoafričke grane Jevreja koji gaje vavilonske običaje, sa uticajima liturgije iz vremena vizigotskog kraljevstva, u čijim uticajima ima i odlika palestinskih rituala. Uprkos ovom približavanju različitih rituala, postojale su i razlike između liturgija na različitim delovima Iberijskog poluostrva. Portugalski i katalonski rituali su se unekoliko razlikovali od kastiljanskih, koji su obrazovali osnov kasnije sefardske tradicije.
Posle proterivanja Jevreja iz Španije, Sefardi su prenosili svoje liturgijske obrede kroz arapske i otomanske teritorije, gde su osnovali zajednice, očuvajući isprva razlike između njih i lokalnog stanovništva. U to vreme, u Solunu, na primer, postojalo je više od 20 sinagoga i u svakoj su se poštovali rituali različitih jevrejskih zajednica iz Španije ili Portugala.
U periodu od XVI do XIX veka jevrejske zajednice su prilagođavale već postojeće liturgije, od kojih su mnoge imale sličnosti sa sefardskim, kako bi pratili španske rituale, na onoliko načina na koliko je bilo moguće, i to iz više razloga:
Uticaji lurijansko-sefardskog rituala su se proširili i na delove van Otomanskog carstva gde nije bilo španskih izgnanika, kao što je Iran.
U XIX veku objavljena je serija molitvenika u Livornu, koja je uključivala i kabalističke dodatke molitvama, a molitvenici su bili namenjeni javnoj upotrebi. Kasnije postaju standard u svim sefardskim zajednicama sa lokalnim varijacijama očuvanim samo u usmenoj tradiciji. Kasnije se mnogi sefardski molitvenici objavljuju u Beču i bivaju namenjeni zajednicama na Balkanu.
Razlika između svih ovih varijanti postoji samo na nivou detaljnosti formulacije teksta (umetanje ili izostavljanje rečenica, pasusa itd); strukturalno svi sefardski rituali veoma su slični.
Ladino
thumb|El Avenir, novine na ladinu Ladino je varijetet koji je korišćen u pisanim religijskim tekstovima i pod velikim je uticajem hebrejskog, kojim su govorili Sefardi na Iberijskom poluostrvu do XV veka. Često se meša sa đudeo-espanjolom. To je varijetet koji je korišćen u svim ostalim domenima: kuća, ulica, javni život unutar zajednice, itd.
Ladino je pretklasični španski sa strukturalnim i leksičkim pozajmljenicama iz jezika sa kojima su Sefardi dolazili u kontakt (turski, grčki, srpski, bugarski).
Bio je pisan hebrejskim alfabetom, pismom Raši, a od XX veka latinskim alfabetom.
Danas se ladino govori u nekim delovima Izraela, a broj govornika je nepoznat. U Izraelu danas postoje dve radio-stanice na ladinu, kao i časopis Aurora.
Ladino rečnik ima stotine starih španskih reči koje su nestale iz današnjeg govornog jezika, a takođe uključuje mnoge reči koje su preuzeli od lokalnog jezika iz krajeva gde su se Jevreji tada naseljavali.
Gastronomija
thumb|left|Albóndiga, poznato sefardsko jelo Odlike sefardske gastronomije usko su povezane sa verskim običajima judizma i može se reći da čine sastavni deo mediteranske kuhinje zbog upotrebe sastojaka iz te zone Evrope, sa primesom misticizma u izradi nekih od tradicionalnih recepata. Sadrži jasan uticaj arapske kuhinje i vremenom stiče neke odlike turske kuhinje.
Sastojci koji se koriste u ovoj kuhinji u skladu sa pravilima Kašruta, koji je jasno odredio koji sastojci su dozvoljeni ili zabranjeni u sastavu jela i kakve se mešavine se mogu praviti. Bez obzira na to, svi sastojci iz mediteranske kuhinje koji nisu zabranjeni se koriste. Glavni sastojak su žitarice, u obliku hleba. Suvo, mahunasto povrće je drugo po važnosti. Žitarice su se najčešće koristile za pravljenje hleba ili u kašama. Hrišćani i Jevreji više su voleli da spremaju hleb neko kaše, dok su Mavari više voleli guste supe. Pšenica i ječam su bili uobičajeni, kukuruz u manjim količinama, s obzirom da se uzgajao samo u zoni Levante. Hleb koji su Sefardi pravili razlikovao se od hrišćanskog u upotrebi fermentacije smese pri korišćenju kvasca. Sefardski hleb je bio hleb bez kvasca (pan ázimo), nije vršio fermentaciju i bio je suvlji i manje sunđerast i šupljikav nego hrišćanski. On je i dalje veoma zastupljen u sefardskoj kuhinji. Za najomiljenije povrće se može reći da je bio plavi patlidžan. U La cantiga de las berenjenas navedeno je trideset i pet načina za njegovo pripremanje. thumb|Pržena riba, česta u ishrani Sefarda Od povrća su još koristili i kupus, kiseli kupus, spanać, artičoke, rotkve, celer i repa. Većina ovog povrća koristila se za pravljenje gustih supa, zajedno sa ribom ili mesom. Beli luk i crni luk karakteristični su i veoma zastupljeni. I hrišćani i Sefardi su hranu pripremali s maslinovim uljem. Dosta su koristili leblebije i pasulj, pogotovo u jelu aldafina, koje se sastojalo od leblebija, pasulja i jagnjetine.
Od voća su najviše jeli pomorandže, jabuke, dinje, breskve, smokve, trešnje, grožđe i banane.
Jeli su jagnjetinu, piletinu, grlice i golubove, iznutrice, dok su teletina ređe. Iz religioznih razloga nisu smeli da jedu svinjetinu i zečetinu. Često su koristili mleveno meso u kuvanju.
Riba je bila česta u njihovoj ishrani, najviše tunjevina, sardine, oslić, mrena i orada. Od riba bilo je zabranjeno jesti jegulje, male ajkule i plodove mora. Riba se spremala na mnoge načine, počevši od pescado cocho (tipičan jevrejski recept, riblji paprikaš sa lukom, plavim patlidžanom, začinjeno biberom i korijanderom), ribljih ćufti, taramo salata, Escabeche, pržena, i tako dalje. Bile su poznate i empanade riblje, pogotovo sa tunjevinom.
San Benedetto, Bolzano
San Benedetto je naselje u Italiji u provinciji Bolzano, u regiji Trentino-Alto Adige.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 181 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 990 m.
Zona Industriale Via dell'Industria 1, Vicenza
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 18 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 88 m.
Eduardo Mercado, Salvatierra
Eduardo Mercado je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Salvatierra.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1748 m.
Fejzulah Hadžibajrić
Šejh mesnevihân Fejzulah ef. Hadžibajrić (Sarajevo, 13. januara 1913. – Sarajevo, 21. aprila 1990.), bosanskohercegovački je teolog bošnjačkog porijekla, šejh kadirijskog, rifaijskog, nakšibendijskog, mevlevijskog, bedevijskog i šazilijskog tarikata, znanstvenik, prevoditelj i orijentalist, prvi po redu šejh-ul-mešaih.
Biografija
Fejzulah Hadžibajrić rođen je u Sarajevu, 1913. godine. Djetinjstvo je proveo u dijelu grada pod nazivom Hrid, a potom se preselio ispod područja poznatog kao Alifakovac, u ulicu Toplik. Rano je ostao bez oca pa je radio je u porodičnoj aščinici kako bi pomogao porodici. Završio je mekteb i osnovnu školu, a potom upisao Srednju građevinsku školu u Sarajevu, koju poslije tri godine napušta, upisuje i završava Gazi Husrev-begovu medresu (1933.). Od 1933. do smrti bio je imam u sarajevskim džamijama, do 1943. bio je predavač u Gazi Husrev-begovoj medresi, od 1947. prvi hafiz kutub u Gazi Husrev-begovoj biblioteci. Završava Višu islamsku šerijatsko-teološku školu u Sarajevu, a potom i studij orijentalistike na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu (1955.). Od 1953. bibliotekar je na Veterinarskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu, pa viši bibliotekar na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta u Univerziteta u Sarajevu (1954. – 1972.). U penziju je otišao 1972. godine.
Derviška znanja Fejzulah ef. Hadžibajrić stekao je kod svoga šejha Selima Samija Jašara iz Vučitrna (Kosovo), koji ga 1939., prima u kadirijski tarikat (red). Šejh kadirijskog tarikata Hadžibajrić postao je 1965. u Istanbulu u Ajni Ali-babinoj tekiji na Kasumpaši od šejha Muhjiddina Ensarije i u Bagdadu 1969. od pročelnika kadirijske centrale šejha Jusufa Gejlanija s diplomom. Počasno je primio rifaijski, nakšibendijski, mevlevijski, bedevijski, i šazilijski tarikat od šejhova ovih tarikata u Istanbulu, Konyi, Meki i Tauti. Hadžibajrić je bio aktivan i u osnivanju Tarikatskog centra u Bosni i Hercegovini, a kada je isti osnovan 1977. godine izabran je za njegovog prvog šejh-ul-mešaiha (predstavnika). Tu dužnost obavljao je do smrti 1990. godine. Dužnost šejha Hadži Sinanove tekije u Sarajevu obavljao je od 1978. pa do smrti 1990. godine.
Objavio je veći broj radova u velikom broju izdanja. Prevodio je sa turskog, perzijskog i arapskog jezika. Prvi i Drugi svezak njegovog prijevoda Mesnevije štampani su kao prva izdanja prijevoda Mesnevije na bosanskom jeziku. S prevođenjem i kazivanjem Mesnevije došao je do Trećeg sveska. U posljednjih 100 godina, bio je jedan od pet mesnevihâna u Sarajevu. Prije njega Mesneviju su samo tumačili Mehmed Džemaluddin ef. Čaušević (od 1911. do 1928.) i Mujaga ef. Merhemić (od 1942. do 1959.), a poslije njega hfz. Halid ef. Hadžimulić (od 1988. do 2011.) i hfz. Mehmed ef. Karahodžić (od 2011.). Šejh Fejzulah ef. Hadžibajrić je Mesneviju tumačio od 1965. do 1988. godine.
Umro je u Sarajevu, 21. aprila 1990. godine.
Măgina, Aiud
Măgina je naselje u Rumuniji u okrugu Alba u opštini Aiud.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 628 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 326 m.
Atoka, Tennessee
Atoka je grad u američkoj saveznoj državi Tenesi.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 8.387, što je 5.152 (159,3 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Hythe, Kent
Hythe je grad od 20,275 stanovnika na jugoistoku Engleske u grofoviji Kent.
Administrativno podpada pod distrikt Shepway.
Geografske karakteristike
Hythe leži duž obale Kanala La Manche, na istočnom rubu tresetišta Romney, na mjestu gdje je za napoleonskih ratova prokopan Kraljevski vojni kanal, kao dio obranbenih mjera protiv potencijalne Napoleonove invazije.
Historija
Stari grad leži na brežuljcima u unutrašnjosti, udaljen od obale Kanala La Manche, a moderni dio grada, sa hotelima i ladanjskim kućama, spustio se duž obale sve do kanala.
Kad se tokom srednjeg vijeka - ušće rijeke Rother zatrpalo šljunkom i rijeka promjenila tok i potekla dalje prema istoku, - luka u Hytheu zamijenila je rimsku luku - Portus Lemanis. Ona se nalazila tamo gdje se danas nalaze kvartovi Lympne i West Hythe 3 km zapadno od centra grada.
Hythe (što znači pristanište) bio je luka još za saksonskih vremena, pa je kraljevska povelja o statusu grada iz 1205. bila samo potvrda njegovih ranijih privilegija. Luka je prosperirala u vrijeme konfederacije Cinque Ports, u kojoj je Hythe bio jedan od osnivača, ali je propala kad ju je zatrpao šljunak.
Hythe je više puta stradao od od francuskih napada.
Znamenitosti
Crkva u Lympneu ima normanski zvonik podignut od rimskog materijal.
Puerto Colorado, Cardonal
Puerto Colorado je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini Cardonal.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2230 m.
Mikronacija
350px|thumb|[[Sealand|Kneževina Sealand]] Mikronacija je samoproglašena imaginarna "država" koja ne zadovoljava pravne kriterije za državu (definirani teritorij, stalno stanovništvo, funkcionalnu vlast i sposobnost da stvara odnose s drugim državama), nije međunarodno priznata, ima vrlo malu površinu teritorija kojeg prisvaja i vrlo mali broj stalnog stanovništva, ako ga uopće ima.
Chaneachi, Guachochi
Chaneachi je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Guachochi.
Mikronacija
Takve "države" proglašavaju pojedinci ili male skupine ljudi koji uporno ističu potraživanje suvereniteta nad nekim teritorijem, a uglavnom u svrhu vlastite promocije, političke provokacije, protesta, i/ili za zaradu od prodaje suvenira poput "putovnica" ili "novca".
Chaneachi, Guachochi
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2132 m.
Mikronacija
Najranije poznate mikronacije datiraju s početka 19. stoljeća, izraz "mikronacija" datira bar od 1970., a pojavom interneta, ovaj pojam se proširio i na pojam virtualnih država i nacija koje na prisvajaju nikakav konkretan teritorij.
Primjeri mikronacija su:
La Unión, Carrillo Puerto
La Unión je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Carrillo Puerto.
Tepuijtic, Tlaquilpa
Tepuijtic je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tlaquilpa.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 16 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2154 m.
Kaćuni (Busovača, BiH)
Kaćuni su naseljeno mjesto u općini Busovača, Federacija Bosne i Hercegovine, BiH.
Dobili ime po cvijetu "kaćun" (šafran).
Historija
Do 1981. godine nosilo je naziv Gornje Polje.
Tijekom bošnjačko-hrvatskog suboba u Kaćunima se nalazio logor Silos Armije BiH, namijenjen Hrvatima.
Nogarole Rocca, Verona
Nogarole Rocca je naselje u Italiji u provinciji Verona, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 638 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 35 m.
Ginsenozid Rg1
Ginsenozid Rg1 je organsko jedinjenje, koje sadrži 42 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 801,013 Da.
Limidi, Modena
Limidi je naselje u Italiji u provinciji Modena, u regiji Emilia-Romagna.
NOCERA GROUP
Nocera è un azienda di un grande imprenditore della zona che costruisce case
Zona Industriale, Vicenza
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1078 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 165 m.
Мачковац (Крушевац)
Мачковац је насељено место града Крушевца у Расинском округу. Према попису из 2002. било је 1295 становника (према попису из 1991. било је 1433 становника).
Tzontejco, Cuetzalan del Progreso
Tzontejco je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Cuetzalan del Progreso.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 52 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 480 m.
Мачковац (Крушевац)
Демографија
У насељу Мачковац живи 1066 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 44,9 година (42,8 код мушкараца и 46,8 код жена). У насељу има 364 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 3,56.
Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године), а у последња три пописа, примећен је пад у броју становника.
La Herencia, Mapastepec
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 118 m.
Maumoon Abdul Gayoom
Maumoon Abdul Gayoom (29. 12. 1937.), treći predsjednik države Maldivi, od 1978. do 2008. godine.
Rodio se u mnogobrojnoj obitelji. Otac mu je sa osam žena imao 25-ero djece. On je bio deseto dijete u obitelji. Školovao se u inozemstvu, došavši do titule magistra.
Zbog kritike prethodnika na mjestu predsjednika, imenom Ibrahim Nasir, često je zatvaran i proganjan. Izvan domovine je proveo 24 godine. Na šesti mandat od 5 godina izabran je 2003. godine. Godine 2008. izgubio je u drugom krugu predsjedničkih izbora.
Ranchito de Islas, Choix
Ranchito de Islas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Choix.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 232 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 234 m.
Zovencedo, Vicenza
Zovencedo je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 154 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 309 m.
Beulah, Mississippi
Bjula je grad u američkoj saveznoj državi Misisipi.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 348, što je 125 (-26,4 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Gutiérrez, La Yesca
Gutiérrez je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Nayarit, u opštini La Yesca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1776 m.
San Cayetano, Salamanca
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 42 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1768 m.
Ferrería, Arteaga
Ferrería je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Arteaga.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 27 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 612 m.
Ostana, Cuneo
Ostana je naselje u Italiji u provinciji Cuneo, u regiji Piemonte.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 79 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1266 m.
Vizualni efekti
right|thumb|225px|Prikaz nekoliko različitih koraka kako bi se dočarao robot od modela u stvarnosti putem vizualnih efekata U filmu ili televiziji, vizualni efekti (skraćenica VFX) su proces u kojem se prizor stvara ili manipulira izvan konteksta stvarnoga svijeta u kadru. Vizualni efekti uključuju integraciju igranih snimaka i generiranih slika kako bi stvorili zaseban okoliš koji izgleda realistično, ali bi bio preskup, preopasan, nepraktičan ili jednostavno nemoguć da se uhvati na filmu. Vizualni efekti koriste kompjutersku animacija ili stop animaciju. Kompjuterska animacija je nedavno postala dostupna i filmašima nezavisnog filma uvođenjem povoljnih softwarea koji su jednostavni za upotrebu.
Zehra Deović
Zehra Deović (Foča, 9. decembra 1938 - 30. oktobra 2015) je bosanskohercegovačka pjevačica, poznata kao jedna je od najznačajnijih izvođača sevdalinki. Još kao mlada djevojka postala je članica tamošnjeg Omladinskog KUD „Jedinstvo“. Njen talenat ju je ubrzo odveo na nekadašnji Radio Sarajevo, za koji je od 1960. godine snimala isključivo bosanske sevdalinke. Pjevajući repertoar tradicionalnih bosanskih ljubavnih pjesama obišla je po nekoliko puta sve kontinente. Zastupala je bivšu Jugoslaviju na više međunarodnih festivala etno muzike. Snimila je nekoliko ploča i singlova. Za 38 godina rada na radiju, ostavila je značajan broj arhivskih snimaka sevdalinki, od kojih je veliki broj vrhunske kvalitete. Dobitnica je Estradne nagrade Jugoslavije i Estradne nagrade BiH. Živjela je i radila u Sarajevu.
Osim tradicionalnih bosanskih pjesama sevdalinki Zehra Deović je aktivno učestvovala i u snimanju pobožnih pjesama-Ilahija i kasida,sa kojima se pojavila kao učesnik brojnih festivala Ilahija i kasida, večeri duhovne muzike i sl.
Zehra Deović je 2005. godine dobila Grand Prix nagradu za životno djelo u kategoriji sevdaha.
Najznačajnije izvedbe
Pored navedenih pjesama tu je još stotinjak drugih koje je Zehra Deović snimila za 50 godina rada na estradi, a od kojih se velik broj nalazi na Antologijama sevdalinke u izdanju BHRT-a, ali i drugim mnogobrojnim kompilacijama sevdaha.
Sauz Chino, Salvatierra
Sauz Chino je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Salvatierra.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1748 m.
Monte Noce, Roma
Monte Noce je naselje u Italiji u provinciji Roma, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 53 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 131 m.
Specijalni efekti
right|thumb|225px|Scena iz filma [[Putovanje na Mesec (film)|Putovanje na Mjesec]] Iluzije ili varke oka koje se koriste radi potrebe filma, televizije, kazališta ili video igara kako bi se dočarali nepostojeći događaji, fenomeni ili bića u priči ili u virtualnom svijetu se tradicionalno zovu specijalni efekti (skraćenica SFX, SPFX ili FX).
Specijalni efekti su tradicionalno podijeljeni na kategorije optičkih efekata i mehaničkih efekata. Pojavom digitalne kamere pojavila se razlika između specijalnih i vizualnih efekata, jer se potonji odnosi na digitalnu post-produkciju dok se specijalni efekti koriste za mehaničke ili optičke efekte.
Mehanički ili fizički efekti se ostvaruju odmah tijekom snimanja. Uključuju scenografiju, modele, animatroniku, pirotehniku ili efekte atmosfere: stvaranje vjetra, kiše, magle, oblaka itd. Neki su primjeri dojam da automobil vozi sam od sebe, ili eksplozija zgrade. Šminka se povremeno koristi na glumcima kako bi se dočarala strašna bića ili teške ozljede, poput primjerice u filmu Terminator.
od 1990-ih, kompjuterska animacija (CGI) se počela koristiti sve češće u industriji specijalnih efekata. Daje filmašima veću kontrolu i dozvoljava da se efekti izvedu sigurnije ili uvjerljivije, te uz manje troškove. Kao rezultat toga, mnoge tehnike optičkih i mehaničkih efekata su zamijenjene CGI-om.
Curtișoara, Dobrețu
Curtișoara je naselje u Rumuniji u okrugu Olt u opštini Dobrețu.
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 336 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 192 m.
La Luna, Guachochi
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2202 m.
El Dame, Buenaventura
El Dame je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Buenaventura.
Prema proceni iz 2013. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1452 m.
Linaro, Modena
Linaro je naselje u Italiji u provinciji Modena, u regiji Emilia-Romagna.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1066 m.
Atepatahua, Cuetzalan del Progreso
Atepatahua je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Puebla, u opštini Cuetzalan del Progreso.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 45 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 726 m.
Vallelaposta, Cosenza
Vallelaposta je naselje u Italiji u provinciji Cosenza, u regiji Kalabrija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 131 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 821 m.
Zucchelli, Vicenza
Zucchelli je naselje u Italiji u provinciji Vicenza, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 47 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 103 m.
La Agricultura, Buenaventura
La Agricultura je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua, u opštini Buenaventura.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1397 m.
Pjastovići
Bočne grane obitelji su nastavile upravljati kneževinama Mazovijom (do 1526.) i Šleskom (1675.).
Povijest
Ime su dobili po legendarnom rodonačelniku Pjastu, seljaku iz Gnjezna koji je pripadao plemenu Poljana.
Knez Mješko I. († 992.) je primio kršćanstvo i uveo ga u Poljsku krajem 10. stoljeća. Uspio je sačuvati samostalnost Poljske obranivši je od njemačkih napada. Njegov sin Boleslav I. Hrabri (992.-1025.) okončao je 1001. zavisnost od Njemačke, proširio je državu na Lužice, Češku, Moravsku i Slovačku i dao se 1025. okruniti za poljskog kralja. Tim osvajanjima Poljska je početkom 11. stojeća dostigla svoj najviši uspon pod Pjastovićima, obuhvativši Pomeraniju i zemlje oko Labe i Odre. U to doba i nadbiskupija u Gnjeznu stiče samostalnost.
Od kraja 11. stoljeća počinju međusobne borbe među Pjastovićima i dodjeljivanje udjelnih kneževina članovima porodice, što im je dodatno oslabilo vlast i snagu poljske države. Poljsku su potresli stalni napadi i pljačke Nijemaca koji su 1122. za vladavine poljskog kralja Boleslava III. Krivoustog osvojili zapadno Pomorje. Nakon njegove smrti nastupio je dugi period rascjepkanosti države na nekoliko kneževina pa je Poljska izgubila nekadašnje značenje i postala plijen susjednih zemalja.
Nakon tatarskih prodora koji su u 13. stoljeću opustošili zemlju poljski knezovi su poticali naseljavanje njemačkih obrtnika i seljaka.
Kralj Kazimir III. Veliki (1333.-1370.) uspio je prevladati rascjepkanost i ujediniti poljske zemlje te ekonomski i kulturno unaprijediti državu. Glavna loza Pjastovića prestaje njegovom smrću, jer nije imao potomaka.
Dobrosloveni, Dobrosloveni
Dobrosloveni je naselje u Rumuniji u okrugu Olt u opštini Dobrosloveni.
Prema proceni iz 2012. u naselju je živelo 3821 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 100 m.
Tetzapa, Tlaquilpa
Tetzapa je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tlaquilpa.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 15 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2340 m.
Loma Larga, Carrillo Puerto
Loma Larga je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Carrillo Puerto.
El Pájaro, Cardonal
El Pájaro je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Hidalgo, u opštini Cardonal.
Loma Larga, Carrillo Puerto
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 183 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 161 m.
El Pájaro, Cardonal
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 37 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1813 m.
Пепељевац (Крушевац)
Пепељевац је насељено место града Крушевца у Расинском округу. Према попису из 2002. било је 2101 становника (према попису из 1991. било је 2262 становника).
Демографија
У насељу Пепељевац живи 1715 пунолетних становника, а просечна старост становништва износи 42,0 година (40,5 код мушкараца и 43,4 код жена). У насељу има 594 домаћинства, а просечан број чланова по домаћинству је 3,54.
Ово насеље је великим делом насељено Србима (према попису из 2002. године).
Konferencija za standardizaciju geografskih imena UN-a
Konferencija za standardizaciju geografskih imena Ujedinjenih naroda (engl. United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names, akr. UNCSGN), međunarodna konferencija koju periodično organizira Statistička komisija Ujedinjenih naroda sa središnjom svrhom olakšavanja standardizacije nacionalnih geografskih imena. Svrha konferencije nije rješavanje političkih sporova između država oko uporabe (ili neuporabe) pojedinih geografskih imena.
Konferencija se održava svake pete godine u sjedištu Ujedinjenih naroda u New York Cityju. Može se održati i na drugoj lokaciji ako neka država odluči ugostiti konferenciju i platiti dodatne troškove ugošćivanja konferencije izvan UN HQ. Svaka država može poslati delegaciju. Članovi tih delegacija uglavnom su eksperti za geografska imena koja se koriste u njihovim državama.
Posljednja konferencija, deveta po redu, održana je u New Yorku u kolovozu 2007. godine.
Mesa de los Torres, Choix
Mesa de los Torres je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Sinaloa, u opštini Choix.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 227 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 463 m.
Odra
Reka Odra je reka u Centralnoj Evropi. Izvire u Moravskoj (Češka Republika) i teče kroz zapadnu Poljsku gde formira 187 km dugu granicu između Poljske i Nemačke (deo tzv. linije Odra-Nisa). Reka se uliva u Szczecinski zaljev severno od Szczecina i onda putem tri rukavca (Dziwna, Świna i Peenestrom) ističe u Baltičko more.