cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jugoistočna Azija
Okoliš
Wallaceova linija dijeli Indonezijski arhipelag na dva dijela. Ona prolazi današnjom granicom tektonskih ploča i razdvaja azijske (zapadne) vrste od australazijskih (istočnih) vrsta. Otoci između Jave/Bornea i Papue formiraju mješovitu zonu poznatu kao Wallacea u kojoj se pojavljuju oba tipa.
Plitke vode jugoistočnoazijskih koraljnih grebena pokazuju najvišu razinu bioraznolikosti svjetskih morskih ekosustava s obiljem koralja, riba i mekušaca. U Južnokineskom moru može se pronaći kitopsina.
Ekonomija
Jugoistočna Azija je doživjela veliki ekonomski rast tijekom 1980-ih. Singapur je bio jedan od četiriju izvorna "istočnoazijska tigra", a u proteklim su godinama novi "tigrovi" postali Indonezija, Malezija, Filipini i Tajland. Naziv tigar označava brzi rast tih gospodarstava. Veliki dio tog rasta bio je pokrenut izravnim stranim ulaganjima u lokalne industrije. Novac je dolazio iz Sjedinjenih Država i japanskih TNC-ija, a kasnije iz međunarodnih investicijskih portfelja. Ekonomski su stručnjaci često smatrali jugoistočnu Aziju primjerom globaliziranog kapitalizma zbog brojnih međunarodnih ulaganja. Na lokalnoj razini rast se interpretirao nešto drugačije: "azijske vrijednosti" je naziv za model autoritarnih vlada koje su čvrsto vodile ekonomiju prema brzom razvitku. Model su posebice promicali regionalni vođe. Povjerenje u ovaj model bio je potresen 1997. kada je financijska kriza prouzročila razdoblje opreznijeg i sporijeg rasta. Sve države jugoistočne Azije osim Istočnog Timora članice su ASEAN-a. ASEAN Free Trade Area (Područje slobodne trgovine ASEAN-a) smanjilo je carinske prepreke između regionalnih ekonomija. Potpisnici su se složili proširiti dogovor o slobodnoj trgovini s Narodnom Republikom Kinom i Japanom tijekom nadolazećih godina.
U oštrom kontrastu sa Singapurom kao čvorištem ekonomskog razvoja nalaze se Kambodža, Laos, Mianmar i Vijetnam kao zemlje stalnog siromaštva. Ove se četiri zemlje često označuju kao "CLMV" grupa. U dvjema državama jugoistočne Azije, Laosu i Vijetnamu, na vlasti se nalazi komunistička partija koja je tek 1986. godine pokrenula postupnu tranziciju s planskog na tržišno gospodarstvo. Siromaštvo je posljedica rata koji je zahvatio regiju u razdoblju od 1941 do 1975, a u Kambodži su se borbe nastavile sve do kasnih 1990-ih. Vijetnam sjedinjuje slobodni tržišni kapitalizam i komunizam koji privlače multinacionalne kompanije i potiču malene poduzetnike. Vijetnam se razvio u najuspješniju od četiriju zemalja, iako se sâm nalazi među najsiromašnijim zemljama na svijetu. Laos i Kambodža proživljavaju poteškoće zbog svojeg surovog terena i nedostatka infrastrukture.
Kultura
thumb|300px|right|Banaueske rižine terase na otoku Luzonu, Filipini
Poljoprivreda rižinih polja postoji u jugoistočnoj Aziji tisućama godina, protežući se diljem subregije. Neki dramatični primjeri tih rižinih polja zauzimaju Banaueske rižine terase u planinama sjevernog Luzona na Filipinima, te u Indoneziji. Za održavanje tih polja nužan je intenzivan rad. Rižina polja vrlo su prikladna za monsunsku klimu u regiji.
Tijekom prošlih nekoliko tisućljeća glavni kulturni utjecaji nad narodima jugoistočne Azije dolazili su iz Indije. Dokaz tome su oblici pisanja poput balijskog koji se piše na podijeljenom palminom listu nazvanom lontar.
Starost ovog oblika pisanja datira prije izuma papira u Kini 100. u.e. Svaki palmin list bio je podijeljen na samo nekoliko linija koje su se protezale uzdužno preko lista. Palmini su se listovi međusobno povezivali konopcem, a vanjski se dio ukrašavao. Alfabeti jugoistočne Azije težili su biti abugide sve do dolaska Europljana, koji su koristili riječi koje također završavaju na suglasnike, a ne samo na samoglasnike. Ostali oblici službenih dokumenata koji nisu koristili papir bili su javanski svitci bakrenih pločica. Oni su bili izdržljiviji u okružju tropske klime jugoistočne Azije.
Obrađivanje metala koristilo se za pisanje, proizvodnju oružja (poput karakterističnog krisa), te proizvodnju glazbenih instrumenata. Gamelanski instrumenti su se sastojali od gongova i ostale tonalne, ali udaraljkaške glazbe. Većina tradicionalne glazbe temelji se na pentatonskoj ljestvici koja je nastala prema kineskim utjecajima.
Ples u jugoistočnoj Aziji uz pokrete nogama uključuje i pokrete rukama. Lutkarstvo i igre sjena bile su omiljen oblik zabave tijekom prošlih stoljeća. Umjetnost i književnost u jugoistočnoj Aziji nalazi se pod snažnim utjecajem hinduizma koji je stoljećima prije donesen na ova područja. Iako su prešle na islam, Indonezija i Malezija su zadržale mnoge oblike običaja, kulture, umjetnosti i književnosti koji su bili pod utjecajem hinduizma. Najbolji primjeri toga su Wayang Kulit (lutka sjene) i književnost poput Ramayane. Isto vrijedi i za kopnenu jugoistočnu Aziju (isključujući Vijetnam). Plesni pokreti, umjetnost i hinduski bogovi stopili su se u tajlandsku, khmersku, laosku i burmansku kulturu. Vijetnamci dijele veliku kulturnu sličnost s Kinezima poput nacionalnog vijetnamskog kostima Ao Dai koji se nalazio pod utjecajem Qi paoa (Cheong Sam) iz Kine. Kinezi i Vijetnamci također su privrženiji budističkom obliku mahayani.
Narodi jugoistočne Azije su bili odgajani da na svojim glavama nose razne terete. Uobičajeno je bilo vidjeti djevojčicu koja je na svojoj glavi balansirala maleni objekt poput kugle, dok su njezina majka ili tetka balansirale mnogo veći teret.
Pravilo je da su narodi, koji su jeli prstima, vjerojatnije bili pod utjecajem indijske kulture nego kineske u kojoj su ljudi jeli štapićima. Čaj, kao piće, može se pronaći diljem regije.
Religija jugoistočne Azije izvorno je bila animistička, a tek je kasnije postala theravada budistička (525 u.e.) i hinduska. Indonezija i Malezija tek su kasnije došle pod utjecaje islama (1400-ih) i kršćanstva (1500-ih). Posljednji hinduski dvor u Indoneziji povukao se na Bali tijekom kasnih 1400-ih. U kopnenom dijelu jugoistočne Azije Mianmar, Kambodža i Tajland su zadržali budistički oblik theravadu. Theravada budizam je donesen sa Šri Lanke, a s vremenom se stopio s khmerskom kulturom koja je bila pod utjecajem hinduizma. Iako su kršćanski misionari bili rašireni u regiji, zemlje jugoistočne Azije poput Tajlanda su izbjegavale kršćanstvo. Tajlanđani su ipak od kineskih misionara sa zapada apsorbirali znanost i tehnologiju kako bi se uspjeli oduprijeti kolonijalizmu. Kralj Mongkut (Rama IV) jednom je rekao svojem prijatelju i kršćanskom misionaru: "Ono što nas učite činiti je izvrsno, ali ono što nas učite vjerovati je budalasto".
Narodi jugoistoka bili su moreplovci tisućama godina, a neki su stigli do Madagaskara gdje njihovi potomci žive do današnjeg dana. Njihova su plovila bila dostojna za oceansku plovidbu daleko prije dolaska europskih istraživača. Magellan je na svojem putovanju zapisao kako se njihovim plovilima lakše upravljalo u usporedbi s europskim brodovima.
Kineski su trgovci tisućama godina slijedili vjetrove i struje tijekom monsunskog razdoblja. Zapisi s Magellanova putovanja pokazuju da je Brunej, kojeg su Kinezi utvrdili prije 1521., posjedovao više topova od bilo kojeg europskog broda.
Povijest
Solheim i ostali su predočili dokaz za Nusantao (Nusantara), primorsku trgovačku mrežu, koja se protezala od Vijetnama na ostatak arhipelaga u vremenu od 5000 p.u.e. do 1|1 u.e.
Oppenheimer i ostali pokazali su dokaz da je Indonezija izvorna lokacija tihooceanskih otočana.
Povijesne veze s ostatkom svijeta
Budući da je Indijski ocean usporedno tiši od Južnog oceana, malajski narod je s lakoćom kolonizirao Madagaskar i obavljao trgovinu između zapadne i jugoistočne Azije. Indijski ocean je daleko mirniji, pa je stoga bio ranije otvoren za trgovinu od Atlantika ili Pacifika. Brodovi su u plovidbi na zapad koristili snažne monsune tijekom rane sezone, a zatim su se nakon nekoliko mjeseci čekanja vraćali natrag na istok.
Zlato sa Sumatre stiglo je prije dvije tisuće godina na zapad sve do Rima. Zlatne su kovanice bile u uporabi na obalama, ali ne i u unutrašnjosti Sumatre. Tijekom 1500-ih europski istraživači su stigli u jugoistočnu Aziju iz zapadnog Portugala i iz istočne Španjolske. Redovna trgovina obavljala se brodovima koji su plovili istočno iz Indijskog oceana i južno iz kopnene Azije. Brodovi su trgovali raznim dobrima, a zauzvrat su na otocima u arhipelagu otkupljivali prirodne proizvode poput meda i kljunoroščevih kljunova.
Kineski car, koji je poželio održati veze s jugoistočnom Azijom, poslao je princezu Hang Li Po s pratnjom od 500 ljudi do Malacce kako bi se udala za tamošnjeg sultana kojeg se dojmila mudrost kralja Mansura. Hang Li Poino vrelo (izgrađeno 1459) danas je turistička atrakcija kao i Bukit Cina gdje se nastanila njena pratnja. Strateška vrijednost Malajskog prolaza, kojeg je u 15. i ranom 16. stoljeću nadzirao Sultanat Malacca, nije prošla neopaženo od portugalskog pisca Duartea Barbose koji je 1500. godine napisao "Onaj tko je gospodar Malacce drži ruku na grkljanu Venecije".
Današnja se strateška vrijednost nalazi u industriji svjetskih mikroprocesora, koja se velikim dijelom nalazi upravo u jugoistočnoj Aziji, te u prijevozu nafte brodovima.
Povezanost s Australazijom
Australazijska kontinentska ploča definira regiju koja graniči s jugoistočnom Azijom i koja je također politički odijeljena od zemalja jugoistočne Azije. Kulturna dodirna točka leži između Papue Nove Gvineje i indonezijske provincije Papue koja dijeli otok Novu Gvineju s Papuom Novom Gvinejom. U Papui su u tijeku znatni kolonizacijski napori.
Književnost jugoistočne Azije
Povijest jugoistočne Azije dala je bogatstvo raznih autora koji su pisali o regiji ili su u njoj samo djelovali.
Atletika na Olimpijskim igrama
Muške discipline
Atletski program za muškarce po disciplinama nije se menjao od Olimpijskih igara u Melburnu 1956. godine, kada je uvrštena disciplina hodanja na 20 km, osim što jednom na igrama u Montrealu 1976. godine nije bilo takmičenja u disciplini hodanja na 50 km.
Discipline koje se više ne nalaze u programu su uglavnom razne dužine preponskih trka, skokovi iz mesta, neke bacačke discipline, i mešovite štafete u kojima su takmičari iz jedne ekipe trčali različite dužine deonica. Do sada su se ukupno pojavile 52 različite discipline za muškarce.
Ženske discipline
Takmičenja u atletici za žene uključena su u program na Olimpijskim igrama u Amsterdamuu 1928. godine. Do sada se u programu Olimpijskih igara pojavilo 27 raznih disciplina za žene.
Ukupno osvojene medalje
Pavo Nurmi je sportista koji je osvojio najviše medalja na olimpijskim igrama. Najviše medalja u pojedinačnim disciplinama ima Rej Juri (8 medalja) zatim Karl Luis (7 medalja). Amerikanka Evelin Ešford drži rekord u ženskoj konkurenciji sa 5 medalja.
Radomir Konstantinović
Radomir Konstantinović (Subotica, 27. 3. 1928 — Beograd, 27. 10. 2011.) bio je srpski filozof i književnik, član ANUBiH. Bio je veliki kritičar nacionalizma i rata.
Život
Rođen je 27. marta 1928. godine u Subotici. Otac mu je bio prof. dr Mihailo Konstantinović. Radomir je bio član Literarne redakcije Radio Beograda od 1949-1951. godine. Više decenija bio je ugledni saradnik Trećeg programa Radio Beograda.
Konstantinović je počeo kao pesnik, sa zbirkom stihova "Kuća bez krova" (1951), da bi se posvetio romanu i objavio čitav niz eksperimentalnih projekata i modernih dela: "Daj nam danas" (1954), "Mišolovka" (1956), "Čisti i prljavi" (1958), "Izlazak" (NIN-ova nagrada 1960. godine) i "Ahasfer ili traktat o pivskoj flaši" (1964). Od "Pentagrama" (1966), okreće se eseju.
Od 1966. godine započinje emitovanje preko Trećeg programa Radio Beograda, a od 1969. štampanje u časopisu "Treći program" ogleda o pesnicima srpske kulture 20. veka „Biće i jezik“. 1969. godine objavljuje kultnu Filosofije palanke u kojoj analizira provincijsku svest, uvreženu malograđanštinu i kruti tradicionalizam. Nakon Titove smrti 1980. godine je napisao tekst u kojem hvali Titovo razdoblje i žali za Titom.
Opština Văculești, Botoșani
Văculești je opština u Rumuniji u okrugu Botošani.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 291 m.
Radomir Konstantinović
Život
1994. godine, u vreme zamaha istorijskog revizionizma, Konstantinović je osnovao Društvo za istinu o antifašističkoj narodnooslobodilačkoj borbi u Jugoslaviji (1941-1945), koje danas postoji pod imenom Savez antifašista Srbije. Postmodernističko štivo „Dekartova smrt“ objavljeno je 1998. godine.
2003. godine primljen je u Akademiju nauka Bosne i Hercegovine. Skupština Subotice je 2005. godine odbila da proglasi Radomira Konstantinovića za počasnog građanina.
mini|desno|260px|Radomir Konstantinović - Pozdrav Bori Ćosiću, Bioskop „Reks“, 1997.
Gama astronomija
mini|desno|300px|Gama zračenje iz svemira upija Zemljina atmosfera, tako da korištenje gama astronomije treba biti iz svemira. mini|desno|300px|Svemirski opservatorij Compton Gamma Ray Observatory, koji koristi gama zračenje za istraživanje svemira. mini|desno|300px|Dva ogromna balona rendgenskog i gama zračenja zračenja u samom središtu Mliječnog puta (2010.). mini|desno|300px|Komet Lulin snimljen u gama području (2009.) mini|desno|300px|Supernova SN 2005cs snimljena u gama području mini|desno|300px|Teleskop MAGIC za maglovitog dana. Vide se laserske referentne zrake, koje mjere geometriju aktivne površine reflektora. mini|desno|300px|Pulsari u gama području koje je otkrio satelit Fermi Gamma-ray Space Telescope. mini|desno|300px|Pulsirajuće gama zrake koje dolaze s pulsara Vela. mini|desno|300px|Maglica Rakovica. mini|desno|300px|Blazar Markarijan 421. mini|300px|desno|Dvije uzastopne slike Sunčeve baklje. Gama astronomija koristi za promatranje svemira gama zračenje za otkrivanje najaktivnijih zakutka svemira, primjerice pulsare, kvazare i crne rupe. Radi se o zračenju najkraćih valnih duljina i najveće energije. Nijedna zvijezda ili oblak plina nije dovoljno vruća da isijava u tom dijelu spektra. Umjesto toga gama zrake stvaraju radioaktivni atomi u svemiru, subatomske čestice koje se sudaraju brzinama bliskim brzini svjetlosti, te anihilacija materije i antimaterije. Gama astronomija još je uvijek u povojima, pa je još mnogo izvora ovog energetskog zračenja koje valja prepoznati.
Čak i najdulje gama zrake, na granici s rendgenskim, imaju valne duljine manje od atoma. Donje granice za valnu duljinu gama zrake nema: najkraće koje su ikad zabilježene bilijardu su puta kraće od obične vidljive svjetlosti. Takve kratke gama zrake vrlo su rijetke, jer u svemiru nema mnogo energetskih izvora koji bi ih mogli stvoriti. Sve gama zrake iz svemira upije Zemljina atmosfera.
Historija
Pojavom umjetnih satelita javila se mogućnost promatranja iznad površine Zemlje, pa su počela promatranja u drugim područjima elektromagnetskog spektra. Slučajno otkriće snažnog kozmičkog zračenja u rendgenskom i gama području, do kojeg je došlo u špijunskom traganju za nuklearnom aktivnošću na Zemlji, iz temelja je promijenilo naše poimanje svemira. Provale tajanstvenog svemirskog gama zračenja otkrivene su krajem 1960-tih godina sustavom satelita VELA, koje je Ministarstvo obrane SAD-a lansiralo s ciljem da pretražuju svemir glede otkrivanja eventualnih sovjetskih svemirskih nuklearnih detonacija, posebice s tamne strane Mjeseca. Interesantno, ali Hladni rat je eto unaprijedio znanost. Sovjeti naime takve pokuse nisu nikada proveli, ali je umjesto njih otkrivena nova astronomska pojava u obliku pravih provala zračenja iz udaljenih svemirskih prostranstava.
Radomir Konstantinović
Život
Preminuo je u Beogradu 27. oktobra 2011. godine. Na komemoraciji se nije pojavio niko od aktuelnih predstavnika vlasti.
Gama astronomija
Historija
Dok se prije smatralo da su izvori zračenja u svemiru gotovo isključivo termički uravnoteženi objekti poput zvijezda, postojanje snažnih izvora visokoenergijskog zračenja, pokazalo je da postoje objekti i procesi neke nove vrste. U usporedbi s kozmičkim gama zračenjem, kozmičko rendgensko zračenje je većeg toka (broj fotona po jedinici površine u jedinici vremena), može prolaziti kozmološke udaljenosti (vide se i najudaljeniji objekti), te se može pod određenim uvjetima fokusirati pa je najprije procvala rendgenska astronomija. Tako je gama područje ostalo posljednji elektromagnetski prozor u svemir koji treba otvoriti.
Područja gama astronomije
Gama zračenje iz svemira obuhvaća veći dio spektra nego sva ostala zračenja zajedno - čak 16 redova veličine, od 104 eV do 1020 eV. Tako veliki energijski raspon zahtijeva vrlo različite mjerne instrumente i detekcijske tehnike. Uobičajena je zato podjela gama spektra na podpodručja:
Radomir Konstantinović
Dela
minijatura|[[Filosofija palanke]]
Ajantrik
Ajantrik (u međunarodnoj distribuciji poznat i pod engleskim naslovima The Unmechanical, The Mechanical Man ili The Pathetic Fallacy) je indijski crno-bijeli igrani film snimljen 1958. godine u režiji Ritwicka Ghataka. Scenario je također napisao Ghatak, prema istoimenoj priči bengalskog pisca Subodha Ghosha. Po žanru je mješavina drame i komedije, a protagonist, koga tumači Kali Banerjee, je Bimal, taksist iz provincijskog gradića. Radnja kroz različite epizode prijevoza putnika opisuje njegov odnos sa vlastitim vozilom - pohabanim starinskim Chevroletom - koji je zahvaljujući audio i sličnim efektima prikazan poput živog bića, odnosno kao svojevrsni lik u filmu.
Radomir Konstantinović
Dela
Romani
Ajantrik
Ajantrik je 1959. godine bio prikazan venecijanskoj Mostri, pri čemu je poslana kopija bez engleskih ili bilo kakvih drugih titlova, a zbog čega publika nije mogao razumjeti dijaloge. Usprkos toga, ugledni filmski kritičar Georges Sadoul je sa njime bio oduševljen, te se Ajantrik smatra jednim od najpoznatijih ostvarenja tzv. paralelne kinematografije u Indiji.
Radomir Konstantinović
Dela
Esejistički i teorijski radovi
Ajantrik
Postoje navodi kako je Ajantrik poslužio kao inspiracija Ghatakovom mnogo poznatijem zemljaku i kolegi Satyajitu Rayu za njegov film Abhijan iz 1962. godine, a za koga se također navodi da je poslužio kao inspiracija za znameniti Scorsesejev film Taxi Driver.
Radomir Konstantinović
Dela
Radio-drame
Gama astronomija
Gama sateliti
Gama zračenje niskih i visokih energija (od 100 keV do 100 GeV) detektira se instrumetima smještenim na satelite. Prvi gama-sateliti bili su SAS-2 (1973.) i COS-B (1975. − 1982.). Izuzetno značajni pomak donio je EGRET (engl. Energetic Gamma Ray Experiment Telescope) smješten na satelitu CGRO (engl. Compton Gamma Ray Observatory) koji je bio aktivan od 1991. do 2000. U novije vrijeme aktivni su sateliti INTEGRAL (lansiran 2002.), SWIFT (lansiran 2004.) te još nekoliko manjih satelita koji su nedavno lansirani ili tek trebaju biti lansirani. Ipak, najviše nade polaže se u satelit FERMI (engl. Fermi Gamma-ray Space Telescope) koji je lansiran 2008.
Radomir Konstantinović
Nagrade
thumb|desno|[[Biće i jezik]]
Gama astronomija
Gama sateliti
Osnovni elementi gama-detektora na satelitima su: Nabijene čestice su kozmičke zrake koje su 10 000 puta učestalije od kozmičkih gama fotona. Satelit FERMI je, kao predstavnik nove generacije gama satelita, umjesto komore na iskre, opremljen segmentiranim silicijskim detektrorom (engl. silicon strip detector). Osnovna karakteristika satelitskih gama-detektora je relativno mala detekcijska površina (do 1 m2). S obzirom da tok kozmičkog zračenja (broj fotona po jedinici površine u jedinici vremena) naglo opada s energijom (proporcionalan je s e−2,7) sateliti imaju gornji energijski prag od približno 20 GeV. Satelit FERMI je taj prag podigao na 300 GeV.
Pljuskovi čestica u atmosferi
Gama zračenje vrlo visokih energija (od 100 GeV do 100 TeV) detektira se indirektnim metodama pomoću instrumenata smještenih na površini Zemlje. U tom energijskom području gama fotoni imaju dovoljnu energiju da pri ulasku u Zemljinu atmosferu izazovu elektromagnetski pljusak sekundarnih čestica: elektrona, pozitrona i fotona. Takvi pljuskovi nastaju tipično na visinama oko 20 km i mogu se protezati od par kilometara pa sve do površine Zemlje. Slične pljuskove izaziva i kozmičko zračenje (nabijene atomske jezgre od protona do željeza) čija je učestalost veća 10000 puta. Takve pljuskove zovemo hadronskim pljuskovima i oni osim elektrona i fotona sadrže još i pione, mione, protone, neutrone i druge čestice.
Problem je s nabijenim primarnim česticama (kozmičkim zračenjem) što skreću u galaktičkom i međugalaktičkom magnetskom polju na svojemu putu od izvora do Zemlje. Zato se ne mogu povezati s izvorom. S druge strane, gama zračenje putuje bez otklona u magnetskom polju i može se povezati s izvorom.
Čerenkovljevi teleskopi
Čerenkovljevo zračenje danas ima veliku primjenu u visokoenergijskoj fizici, a nosi naziv prema ruskom fizičaru P.A. Čerenkovu koji ga je otkrio i za to dobio Nobelovu nagradu za fiziku 1958. godine. Početkom 60-ih godina javila se ideja da se Čerenkovljevo zračenje, koje stvaraju pljuskovi u atmosferi, izazvani upadom kozmičkog zračenja, iskoristi za indirektnu detekciju gama fotona iz svemira. To je bio začetak ideje gama astronomije. Bilo je potrebno trideset godina usavršavanja detekcijskih tehnika i teleskopa da se pouzdano detektira prvi visokoenergijski gama izvor. Čerenkovljev teleskop sastoji se od segmentiranog zrcala koje reflektira Čerenkovljevu svjetlost u kameru sastavljenu od fotomultiplikatora. Elektronika kojom se digitalizira signal mora biti vrlo brza, jer Čerenkovljeva svjetlost iz jednog pljuska dolazi u vrlo kratkom pulsu trajanja svega par nanosekundi.
Tehnika detekcije koja je omogućila lociranje prvog visokoenergijskog gama izvora i nagli razvoj visokoenergijske gama astronomije, temelji se na analizi slika (engl. imaging) koje Čerenkovljeva svjetlost iz pljuskova stvara u kameri teleskopa. Najvažniji teleskop druge generacije Čerenkovljevih teleskopa bio je teleskop HEGRA na kanarskom otoku La Palmi. HEGRA je zapravo bio sustav od 5 teleskopa kojim je po prvi put uvedena tehnika stereo (dva ili više teleskopa promatraju isti pljusak u atmosferi i događaj se prihvaća ako su ga istovremeno opazila barem dva teleskopa) opažanja 1997. Ta je tehnika omogućila daljnja poboljšanja karakteristika Čerenkovljevih teleskopa i time otkrića mnogih novih izvora. HEGRA je bila aktivna do 2003., nakon čega su dva njezina teleskopa dopremljena u Institut “Ruđer Bošković” u Zagrebu. Ta dva teleskopa bit će baza budućeg opservatorija CROATEA (engl. Cosmic Ray Observatory at the Eastern Adriatic), čime će se Hrvatska uključiti u mali broj zemalja koje se suvereno bave visokoenergijskom astrofizikom čestica. Treća generacija Čerenkovljevih teleskopa u fazi je dovršetka i probnog rada. Čine ju teleskopi: MAGIC na La Palmi, H.E.S.S. u Namibiji, VERITAS u Arizoni, te CANGAROO III u Australiji.
Ostali detektori kozmičkog gama zračenja smješteni na površini Zemlje
Kozmičko zračenje najviših energija (više od 100 TeV) detektira se indirektnim metodama s površine Zemlje, no u tom je energijskom području teško razlučiti primarne game od nabijenih čestica, pa tako ne postoje utvrđeni izvori i područje nema status astronomije. Pljuskovi čestica u atmosferi koje stvaraju kozmičke zrake najviših energija protežu se do površine Zemlje, pa je osim Čerenkovljevog zračenja moguće detektirati sekundarne čestice (mione, elektrone, hadrone) detektorima na površini Zemlje kao npr. u eksperimentu KASKADE u Karlsruheu. Za detekciju kozmičkog zračenja najviših energija (oko 1020 eV) potrebni su detektori koji pokrivaju ogromne površine. Najveći takav eksperiment danas je opservatorij Pierre Auger u Argentini, koji je završen 2008., a čiji detektori su rasprostranjeni na čak 3000 km2. Opservatorij Pierre Auger koristi Čerenkovljevo zračenje za detekciju, ali ne ono koje nastaje u atmosferi, nego Čerenkovljevo zračenje koje u posebnim rezervoarima vode stvaraju sekundarne čestice koje dospijevaju do površine Zemlje. Prvi rezultati pokazuju da bi događaji najviših energija (čak 1021 eV) mogli biti izazvani upadom primarnog gama fotona.
Galaktički izvori kozmičkog gama-zračenja
Prvi pouzdano detektirani visokoenergijski gama izvor bila je Maglica Rakovica, 1989. godine, otkrivena Čerenkovljevim teleskopom Whipple smještenim u Arizoni. Rakova Maglica udaljena je od nas 6500 svjetlosnih godina. To je ostatak supernove čija su eksploziju 1054. godine zabilježili kineski astronomi kao iznenadnu pojavu nove, vrlo sjajne zvijezde na nebu. Eksplozija supernove je završni stadij u evoluciji vrlo masivne zvijezde. Udarni val koji pri eksploziji nastaje širi se u okolni prostor još dugi niz godina. Nabijene čestice u udarnom valu bivaju ubrzane praktički do brzine svjetlosti. Elektroni mogu doseći energije i do 100 TeV (masa mirovanja im je samo 0,5 MeV), pa ih zovemo ultrarelativističkim elektronima. Takvi elektroni koji na svom putu nalete na niskoenergijske fotone (npr. mikrovalno pozadinsko zračenje koje je sveprisutno) mogu fotonima predati veliki dio svoje energije stvarajući tako gama zračenje visokih i vrlo visokih energija. Ovaj se proces zove inverzno Comptonovo raspršenje i glavni je izvor visokoenergijskog gama zračenja koje emitiraju ostaci supernova.
Rakova maglica najjači je galaktički izvor čiji je nepromjenjivi tok visokoenergijskog gama zračenja dobro utvrđen tako da je izvor dobio status tzv. standardne svijeće. Svaki Čerenkovljev teleskop na sjevernoj polutki povremeno promatra Rakovu maglicu. Jedinica za tok visokoenergijskog gama zračenja dobila je po Rakovoj maglici naziv “crab”. Osim Rakove maglice danas su poznati i drugi ostaci supernova. U njihovim središtima obično se nalaze pulsari, brzorotirajuće neutronske zvijezde koje ostaju nakon eksplozija supernova. Pulsari su ekstremni objekti čija brzorotirajuća snažna polja također uzrokuju ubrzavanje nabijenih čestica do vrlo visokih energija. Pulsari ponekad emitiraju i jednu vrstu svemirskih bljeskova gama zraka. Ostaci supernova i pulsari su galaktički izvori visokoenergijskog gama zračenja, što znači da su smješteni unutar naše galaktike.
Izvangalaktički izvori kozmičkog gama zračenja
Nakon što je osjetljivost atmosferskih Čerenkovljevih teleskopa dosegla dovolju granicu, 1992. detektiran je i prvi izvangalaktički izvor visokoenergijskog gama zračenja, Markarijan 421, aktivna galaktička jezgra udaljena od nas oko 500 milijuna svjetlosnih godina. 1995. otkriven je na drugom dijelu neba i drugi izvor, Markarian 501 na sličnoj udaljenosti. Oba izvora otkrivena su teleskopom Whipple. Do danas je poznato oko 10 takvih izvora, a uskoro se očekuje veliki porast broja otkrića s obzirom da treća generacija Čerenkovljevih teleskopa upravo počinje s radom.
Gotovo sve aktivne galaktičke jezgre koje su izvori visokoenergijskog gama zračenja su blazari. Osnovna karakteristika blazara je brza promjenjivost toka zračenja u širokom spektru valnih duljina, od radio valova do visokoenergijskih gama. Vremenska promjena toka može biti reda veličine sata, što znači da je veličina objekta reda veličine svjetlosnog sata − manje od veličine Sunčevog sustava. S druge strane, masa aktivne galaktičke jezgre iznosi par stotina milijuna masa Sunca što znači da se radi o izuzetno kompaktnom objektu. Postoji više teorija o prirodi takvih objekata, no objašnjenje koje ima neusporedivo najviše izgleda da bude točno jest da se u središtima aktivnih galaktičkih jezgara nalaze supermasivne crne rupe. Vjerojatno se u središtima svih galaktika, pa i u našoj, nalaze supermasivne crne rupe, ali je akrecija (akrecija je prirast mase svemirskog tijela, pojava pri kojoj zbog snažne gravitacije postoji tok tvari iz okoline prema tom tijelu. Zbog zakona očuvanja kutne količine gibanja formira se tzv. akrecijski disk) mala pa jezgra takve galaktike nije aktivna. Aktivna galaktička jezgra sastoji se od supermasivne crne rupe, akrecijskog diska i dva ultrarelativistička mlaza na osi rotacije. Kod blazara je jedan od mlazova usmjeren prema nama.
Budućnost gama-astronomije
Nova, treća generacija Čerenkovljevih teleskopa (MAGIC, HESS, VERITAS i CANGAROO-III) u završnoj je fazi izgradnje. Neki su teleskopi već dovršeni, te su počeli s opažanjima, a ostali će biti dovršeni u idućih nekoliko godina. Satelit FERMI, prvi iz nove generacije gama-satelita, je lansiran 2008..
Iz povijesti znanosti poznato je da je dosad svaka radikalno nova vrsta znanstvenih instrumenata donosila nove znanstvena otkrića. Zato se opravdano vjeruje da će nova generacija detektora kozmičkog gama zračenja u idućih deset godina donijeti mnoge nove spoznaje i otkriti nam novu, zasad nepoznatu fiziku.
Sunčeve baklje
Sunčeva baklja (engl. solar flare) je velika eksplozija u Sunčevoj atmosferi, koja može osloboditi oko 6 × 1025 džula energije,a to je oko 1/6 ukupne energije koja otiđe sa Sunca svake sekunde). Sunčeve baklje utječu na sve slojeve Sunčeve atmosfere (fotosfera, kromosfera i korona), grije plazmu do 10 milijuna Kelvina i ubrzava elektrone, protone i teške ione skoro do brzine svjetlosti. Stvara elektromagnetsko zračenje na svim valnim duljinama, od radio valova do gama-čestica. Većina Sunčevih baklji se pojavljuje u aktivnim područjima oko Sunčevih pjega, gdje snažno magnetsko polje prolazi fotosferu i povezuje se sa koronom. Snagu dobiva iznenada (traje minutu do desetak minuta) oslobađanjem magnetske energije iz korone. Ako su Sunčeve baklje izuzetno snažne, one mogu uzrokovati koronalno izbacivanje mase.
X-zrake i UV zračenje koje emitiraju Sunčeve baklje, mogu utjecati na Zemljinu ionosferu i ometati veliki opseg radio komunikacija. Direktne emisije Sunčevih baklji na decimetarskim valnim duljinama mogu ometati rad radara i ostalih uređaja koji rade na tim frekvencijama.
Kajkovo
Demografija
Današnji rodovi su: Vukićevići, Miletići, Radunovići, Nešovići, Stefanovići, Spasojevići, Milunovići.
Geografija
Teritorija sela Kajkovo nalazi se u Juznom delu Srbije. Smesteno je u Severnom delu Kosova i Metohije i zahvata jedan slivnog podrucja Ibra. Nalazi se u Severnom delu teritorije grada Leposavica, smesteno je sa desne strane reke Ibar.
Kajkovo se na Severu granici sa selom Dren, ka severozapadu  sa Mekinicem , ka Zapadu tj. preko reke Ibar sa selom Krnjin, ka jugu i jugozapadu sa selima Kostin Potok i Tvrdjan i ka istoku sa Rodeljom.
Kajkovo se nalazi na 613m nadmorske visine .Najblizi veci gradovi su Kosovska Mitrovica magistralnim putem udaljena 38km, Pristina 77km , Raska 39km i Kraljevo.
Nalazi se sa obe strane magistralnog puta Kosovska Mitrovica-Kraljevo. Kuce su podizane u Gornjem i Donjem Kajkovu, a selo je dosta bogato vodom.
NGC 2878
NGC 2878 je galaksija u zviježđu Vodenoj zmiji.
Paso de Yeguas, Zinapécuaro
Paso de Yeguas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Zinapécuaro.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 25 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2550 m.
Alessandra Ambrosio
Alessandra Corine Ambrósio (Erechim, Rio Grande do Sul, 11. april 1981.) je brazilski fotomodel.
Rani život
Alessandra Ambrosio je rođena 11. april 1981. godine u Erechimu u Brazilu. Njeni roditelji, koji su italijanskog i poljskog porekla, poseduju benzinsku pumpu. S jesanajesta godina imala je estetsku operaciju uši, ali je nakon dva godine došlo do komplikacija. U 2006. godine pojavila se u TV-emisiji The Tyra Banks Show, gdje je rekla da je operacija bila loše iskustvo i da ju je obeshrabrila od ponovnih pokušaja neke plastične operacije.
Karijera kao model
Prvo pojavljivanje bilo je na naslovnici brazilskog magazina Elle. Od tada se pojavila u reklamama za robne marke kao što su Christian Dior, Giorgio Armani i Ralph Lauren. Radila je kolekcije za modne kuće kao što su Prada, Chanel i Oscar de la Renta. Pojavila se u mnogim važnim časopisima, uključujući Cosmopolitan, Elle, GQ, Harper's Bazaar, Marie Claire, Ocean Drive, Vogue i jedini je model koji se pojavio na naslovnici magazina Glamour u SAD-u 2006. godine.
U 2005. godine na modnoj reviji modne kuće Victoria's Secret, nosila je donji veš u potpunosti izrađen od slatkiša za kolekciju „Seksi ukusno“ sa svojim koleginicama Adriana Lima, Doutzen Kroes i drugim. Učestvovala je na modnoj reviji ove kuće 2008. godine samo tri meseca nakon porođaja. U 2009. godine otvorila je modnu reviju kuće Victoria's Secret sa velikim krilima u obliku zvezde.
Televizijska i filmska pojavljivanja
Alessandra Ambrosio se nekoliko puta pojavljivala na televiziji. U 2006. godine imala je sporednu ulogu u filmu Casino Royale, gde je glumila teniserku. Takođe se pojavila i u seriji How I Met Your Mother u 26. novembra 2007. zajedno sa svojim kolegicama anđelima Adriana Lima, Marisa Miller, Miranda Kerr i Heidi Klum.
Falls City, Oregon
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 947, što je 19 (-2,0 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Las Cruces, Mulegé
Las Cruces je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Baja California Sur, u opštini Mulegé.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 488 m.
Savski most (Beograd)
thumb|350px|Stari Savski most pogled iz pravca Gazele Savski most je najmanji most u funkciji drumskog saobraćaja u Beogradu. Pored drumskog saobraćaja preko njega prelaze i tramvaji.
Tehničke karakteristike
Most je dugačak oko 430m dok je raspon između dva glavna stuba 157m. Most ima po jednu traku za drumska vozila koje u isto vreme koriste i tramvaji.
Istorija mosta
Most su sagradili Nemci 1942. jer je most kralja Aleksandra, tada jedini preko Save, bio srušen. Nemci su most nazvali „Princ Eugen“, a nakon rata beograđani su most zvali "nemački", ali danas retko ko zna da je on ikada nosio to ime.
Rekonstrukcije mosta
Most je više puta obnavljan. Poslednja rekonstrukcija je započela 13. oktobra 2007., a završena 30. marta 2008.. Tokom rekonstrukcije 2007/08 kolovozne trake na samom mostu, ali i njegovim prilazima su proširene kako bi se povećala protočnost saobraćaja i postavljeno je dekorativno osvetlenje.
Opština Camargo, Chihuahua
Camargo je opština u Meksiku, u saveznoj državi Chihuahua.
Ibarsko Postenje
Ibarsko Postenje je naselje u opštini Leposavić na Kosovu i Metohiji. Površina katastarske opštine Ibarsko Postenje gde je atar naselja iznosi 246 ha. Pripada mesnoj zajednici Lešak. Selo se nalazi 12 km severozapadno od Leposavića, sa obe strane Vračevske reke, leve pritoke reke Ibra. Granična sela oko seoskog atara su: Beluće, Rvatska i Gornja Kamenica, zaselak Trebića. Zapadno od sela je brdo Dubrava (763m), a na severu je Gradina čije se strane strmo spuštaju prema Ibru. Srednja nadmorska visina sela je 506 metara. U korenu naziva sela je naziv biljke postenjak (vrsta karanfila koja raste na stenju). Na bregu zvanom Crkvine, u neposrednoj blizini reke Ibra nalaze se ostaci stare crkve očuvanih zidova 0,50 metara, gde je sredinom 2000. godine podignuta nova crkva. Stanovništvo se pretežno bavi zemljoradnjom, a u manjoj meri i čuvanjem stoke.
Demografija
U naselju 2004. godine živi 172 stanovnika i broji 39 domaćinstava. Današnji rodovi su: Kuzmanovići, Veselinovići, Gvozdići, Tanaskovići, Milenkovići, Pavlovići, Todosijevići, Jerovići, Boškovići, Kovačevići, Banovići, Premovići, Vukadinovići.
Estancia Lucita, Victoria
Estancia Lucita je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Victoria.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 5 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 330 m.
Villagonia, Messina
Villagonia je naselje u Italiji u provinciji Messina, u regiji Sicilija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 173 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 11 m.
Acetoacetil-CoA
Acetoacetil-CoA je organsko jedinjenje, koje sadrži 25 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 851,607 Da.
Desirée Rogers
Desirée Glapion Rogers (16. jun 1959 -) je američka poslovna žena koja se trenutno nalazi na mjestu generalnog direktora Johnson Publishing Company. Prije toga je vršila niz direktorskih funkcija u privatnom i javnom sektoru, a među kojima je bila uprava nad Državnom lutrijom Illinoisa. Široj javnosti je postala poznata kada je, kao bliska prijateljica Baracka i Michelle Obama imenovana društvenom sekretaricom Bijele kuće, postavši prvom Afroamerikankom na toj funkciji. Njen mandat je krajem 2009. obilježio incident koji se u Bijeloj kući zbio prilikom diplomatske večere za indijskog premijera Manmohana Singha kada su se s predsjednikom rukovala tri nepoznata gosta. Zbog skandala koji je nastao, odnosno kritika za loše vođenje protokola, Rogers je nekoliko mjeseci kasnije odstupila s dužnosti.
Голубан (Сјеница)
Голубан је насеље у Србији у општини Сјеница у Златиборском округу. Према попису из 2002. било је 42 становника (према попису из 1991. било је 34 становника).
Демографија
У насељу Голубан живи 31 пунолетни становник, а просечна старост становништва износи 36,6 година (39,8 код мушкараца и 33,8 код жена). У насељу има 11 домаћинстава, а просечан број чланова по домаћинству је 3,82.
Ово насеље је великим делом насељено Бошњацима (према попису из 2002. године).
Isola, Sondrio
Isola je naselje u Italiji u provinciji Sondrio, u regiji Lombardija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 47 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1252 m.
NGC 2882
NGC 2882 je galaksija u zviježđu Lavu.
Goagiu, Avrămești
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 636 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 442 m.
Bissey-la-Côte
Bise la Kot je naselje i opština u istočnom delu centralne Francuske u regionu Burgonja, u departmanu Zlatna obala koja pripada prefekturi Monbar.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 120 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 6 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 19,93 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 271 metar (maksimalnoj 344 m, a minimalnoj 229 m).
Todd Stern
Todd D. Stern (4. maj 1951 -) je američki pravnik i ekološki aktivist, koji trenutno služi kao specijalni izaslanik Bijele kuće za promjenu klime. U tom svojstvu je Stern sudjelovao na konferencijama UN o klimatskim promjenama. Na to ga je mjesto imenovao predsjednik Barack Obama početkom 2009.
Stern je od 1993. do 1998. služio kao pomoćnik predsjednika Billa Clintona te u Buenos Airesu pregovarao o odredbama protokola iz Kyota.
Maureen Dowd
Maureen Bridgid Dowd (14. januar 1952 -) je američka spisateljica i novinarka koja žiovi u Washingtonu i kao kolumnistica piše za The New York Times. 1970-ih i ranih 1980-ih je pisala za Time i Washington Star, gdje je pokrivala vijesti i sport. Dowd se priključila Timesu godine 1983. kao gradski reporter da bi godine 1995. postala redovni kolumnist Godine 1999. je nagrađena Pulitzerovom nagradom za seriju kolumni o skandalu vezanom uz Monicu Lewinsky i Billa Clintona.
Dowd, koja u svojim kolumnama iznosi liberalne i feminističke stavove, poznata je po specifičnom stilu pisanja u kome se za vodeće političare koriste nadimci - npr. "41-i" za Georga Busha Starijeg, "Big Time" (Veliki) za Dicka Cheneya te Georga Busha Mlađeg, koga je žestoko kritizirala, kao "W.". Zbog toga je ponekad bila kritizirana, odnosno zamjerano je da se previše bavi političarima kao osobama a nimalo politikama koje nastoje voditi. S druge strane, Dowd je poznata po podršci Baracku Obami koga je nazvala "Spock", nastojeći opisati njegovu intelektualnu superiornost većini njegovih kolega.
Colonia Héroes de 1910, Tlalpan
Colonia Héroes de 1910 je naselje u Meksiku u saveznoj državi Distrito Federal u opštini Tlalpan.
Prema proceni iz 2014. u naselju je živelo 331 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2939 m.
Occiano, Salerno
Occiano je naselje u Italiji u provinciji Salerno, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 103 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 342 m.
Lyons, Illinois
Lajons je grad u američkoj saveznoj državi Ilinois.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 10.729, što je 474 (4,6 %) stanovnika više nego 2000. godine.
NGC 2907
NGC 2907 je galaksija u zviježđu Vodenoj zmiji.
I due crociati
I due crociati je italijanska filmska komedija snimljena 1968. godine u režiji Giuseppea Orlandinija. Protagonisti, koje tumači popularni komičarski dvojac Franco Franchi i Ciccio Ingrassia, su vitez i feudalac koji krajem 11. vijeka sticajem okolnosti odlaze u Prvi križarski rat i umalo ne upropaste pohod Gotfrida Bujonskog (koga tmači Umberto D'Orsi). Film je predstavljao parodiju kako hollywoodskih historijskih spektakala, tako i znamenitog renesansnog epa Oslobođeni Jeruzalem Torquata Tassa, iz koga je preuzet lik ratnice Clorinde, koju tumači švedska glumica Janet Agren u svojoj prvoj filmskoj ulozi. U jednoj od scena je također parodiran i prethodne godine snimljeni američki ratni film Dvanaest žigosanih.
Kobilja Glava (Zubin Potok)
Demografija
Naselje ima srpsku etničku većinu.
Srednja Azija
framed|Karta srednje Azije koja prikazuje tri skupa mogućih granica za regiju thumbnail|326px|Srednja Azija u odnosu na ostale regije svijeta Srednja ili centralna Azija (rus. Средняя ili Центральная Азия; tur. Orta Asya; perz. آسياى مرکزی; stan. mand. kin. 中亚/, pin. Zhōngyà; arap. الوسطى [Asya al Wusta]), je ogromna regija Azije koja nema izlaz na more. Iako postoje različite definicije njenih točnih granica, nijedna definicija nije općenito prihvaćena. Usprkos neodređenosti u definiranju granica, srednja Azija ipak ima opće karakteristike. Prema jednoj karakteristici srednja Azija je povijesno bila povezana sa svojim nomadskim narodima i Putom svile. Ona je zbog toga imala ulogu križišta u kretanju ljudi, dobara i ideja između Europe, Bliskog istoka, južne i istočne Azije. Ponekad se naziva Unutrašnjom Azijom, a nalazi se unutar većeg euroazijskog kontinenta. Ponekad se naziva i Turkestanom.
Kobilja Glava (Zubin Potok)
Demografija
Broj stanovnika na popisima:
Srednja Azija
Definicije
Najograničenija definicija je bila službena definicija Sovjetskog Saveza koji je definirao "srednju Aziju" kao područje koje obuhvaća samo Uzbekistan, Turkmenistan, Tadžikistan i Kirgistan, ali ne uključuje Kazahstan. Ova se definicija često koristila izvan SSSR-a u tom razdoblju. Ruski jezik ipak ima dva različita termina: Средняя Азия (Srednjaja Azija ili "srednja Azija", uža definicija koja uključuje samo tradicionalno neslavenske, "centralnoazijske" zemlje koje su inkorporirane unutar granica povijesne Rusije) i Центральная Азия (Centraljnaja Azija ili "centralna Azija", šira definicija koja uključuje "centralnoazijske" zemlje koje nikada nisu bile dio povijesne Rusije). Budući da hrvatski jezik također pripada skupini slavenskih jezika, ova se uporaba može primijeniti kao i kod ruskog. Ruska Federacija sada uključuje Kazahstan u svoju novu definiciju "srednje Azije".
Ubrzo nakon nezavisnosti, vođe pet bivših sovjetskih srednjoazijskih republika susreli su se u Taškentu i objavili da bi definicija srednje Azije trebala uključivati Kazahstan kao što su Sovjeti u nju uključivali izvorne četiri zemlje. Od tada je ova definicija postala najuobičajenom definicijom srednje Azije.
UNESCO-ova opća povijest srednje Azije napisana upravo prije raspada SSSR-a definira regiju na temelju klime i koristi daleko veće granice. Prema UNESCO-u srednja Azija obuhvaća Mongoliju, zapadnu Kinu (uključujući Tibet), sjeveroistočni Iran, Afganistan i zapadni Pakistan, srednjoistočnu Rusiju južno od tajge, bivše srednjoazijske sovjetske republike (pet "stanova" bivšeg Sovjetskog Saveza), ali čak i Punjab, sjevernu Indiju i Pakistan.
Geografija
thumbnail|375px|[[Fizička karta srednje Azije od Kavkaza na sjeverozapadu do Mongolije na sjeveroistoku.]]
Srednja Azija je ekstremno velika regija raznolike geografije, uključujući visoke visoravni i planine (Tjan Šan), ogromne pustinje (Kara Kum, Kizil Kum, Taklamakan), te posebice bešumne, travnate stepe. Velik dio zemlje je presušan ili presurov za poljodjelstvo. Pustinja Gobi se prostire od podnožja Pamira, 77° istočno, do planina Velikog Hingana (Da Hinggan), 116°-118° istočno.
Glavne rijeke u regiji su Amu Darja, Sir Darja i Hari Rud. Veće vodene površine su Aralsko i Balkaško jezero od kojih su oba dio velikog zapadno/srednjoazijskog endoreičkog bazena koji također obuhvaća Kaspijsko jezero. Oba jezera su se tijekom proteklih desetljeća značajno smanjila zbog skretanja vode iz rijeka, koje utječu u njih, radi natapanja i industrije. Voda je krajnje vrijedan resurs u aridnoj srednjoj Aziji, te može dovesti do značajnih međunarodnih sporova.
Klima
Prema Köppenovom sustavu klasifikacije klime, srednja Azija je dio Palearktičke ekozone. Najveći biom u srednjoj Aziji je biom umjerenih travnjaka, savana i šipražja. Srednja Azija također sadrži planinske travnjake i šipražje, pustinjsko i kserično šipražje i biome umjerenih crnogoričnih šuma.
Povijest
Povijest srednje Azije je definirana njenom klimom i geografijom. Aridnost regije učinila je poljodjelstvo teškim, a udaljenost od mora odsjekla ju je od trgovine. Stoga se u regiji razvilo nekoliko većih gradova, a prije njih su područjem dominirali nomadski konjički narodi stepa.
Odnosi između stepskih nomada i sedentarnih naroda u i oko srednje Azije dugo su bili obilježeni sukobima. Nomadski način života bio je vrlo prikladan za ratovanje, a stepski konjanici su postali jedni od vojno najmoćnijih naroda na svijetu, ograničeni samo vlastitim nedostatkom unutarnjeg jedinstva. Veliki vođe ili promjene uvjeta periodično su organizirali nekoliko plemena u jedinstvenu silu, te su stvorili gotovo nezaustavljivu snagu. Najznačajnije su provale Huna u Europu, napadi Wu Hua na Kinu i mongolsko osvajanje velikog dijela Euroazije.
Dominacija nomada je završila u šesnaestom stoljeću s pojavom vatrenog oružja koje je omogućilo sedentarnim narodima stjecanje kontrole u regiji. Rusija, Kina i ostale snage su se proširile u regiju, a čitavu srednju Aziju su zauzele do kraja devetnaestog stoljeća. Nakon ruske revolucije srednjoazijske regije su uklopljene u Sovjetski Savez. Mongolija je ostala nezavisna, ali zapravo je postala sovjetska satelitska država. Sovjetska područja srednje Azije doživjela su znatnu industrijalizaciju i izgradnju infrastrukture, ali i potiskivanje lokalnih kultura, stotine tisuća smrti od neuspjelih kolektivizacijskih programa, te trajnu ostavštinu etničkih napetosti i ekoloških problema.
Raspadom Sovjetskog Saveza pet zemalja je zadobilo nezavisnost. U svim novim državama službenici bivše Komunističke partije zadržali su se na vlasti kao lokalni moćnici. U nijednoj državi nema više represije kakva je bila u svojetskim vremenima, ali nijedna se nova republika ne može smatrati funkcionalnom demokracijom. Ostali dijelovi srednje Azije ostali su pod vlašću Kine ili Rusije.