cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biblija
Hrišćanska Biblija
▪151. Psalam (na kraju Psaltira)
▪Proširena 3. glava, dodata 13. I 14. glava u Knjizi proroka Danila
Knjige "anaginoskomene" - dobre za čitanje (nazvane u XVI veku na Zapadu devterokanonskim, zato što je njihovo unošenje u kanon Zapadne crkve, pored "protokanonskih knjiga", bilo stavljeno na diskusiju), uključene su u biblijski kanon od najstarijih vremena (kanon Svetog Atanasija Velikog), i to su sledeće; Judita, Tovija, 3. Jezdrina (Jezdra u Septuaginti), Varuh, Poslanica Jeremijina, Premudrosti Solomonove, Premudrosti Sirahove, 1, 2, i 3. Makavejska.
Biblija na rumunskom jeziku, izdanje 1968. godine, uključila je i neke nekanonske odeljke (Pesmu trojice mladića, Istoriju Suzane, Istoriju aždaje i Bela, Molitvu Manasijevu).
U prvim vekovima kružile su mnoge knjige - bilo apokrifne, bilo autentične, veoma cenjene od hrišćana - koje Crkva na kraju nije unela u novozavetni kanon. Otkrivenje Jovanovo je prihvaćeno u kanon sa izvesnim izbegavanjem. Osamdeset peti Apostolski kanon ne pominje Otkrivenje, ali zauzvrat preporučuje dve Poslanice Korinćanima od Klimenta Rimskog i Učenje Dvanaestorice Apostola (odbačeno na Šestom vaseljenskom saboru, kanon 2, na osnovu toga što su ga koristili neki jeretici); to isto čini i Laodikijski sabor (60. kanon) i Sveti Kirilo Jerusalimski. Prihvata ga Sveti Atanasije Veliki, koji spominje i Jermin Pastir (kao i Sveti Maksim Ispovednik), a takođe i Kartaginski sabor (kanon 30), koji u isto vreme preporučuje Žitija Svetih (kanon 54) i, na kraju, Dionisije Areopagit. Pod uticajem katihetskih škola u Siriji i Palestini, Otkrivenje se nije upotrebljavalo u liturgijskoj praksi, mada ga je ipak na kraju aleksandrijska škola stavila u kanon.
Rimokatolička crkva je tek 1546. godine, na protivreformatorskom saboru u Trentu, uključila u kanon svih 27 knjiga Novog zaveta. Tom prilikom je Jeronimov latinski prevod Biblije, poznatiji kao Vulgata prihvaćen kao zvanična, autoritativna verzija katoličkog Svetog pisma. Biblija je (naročito) počela da se širi svetom u 16. veku posle Hrista, i danas je, u celini ili delimično, prevedena na preko hiljadu pet stotina jezika. Biblija je izazvala divljenje, manje ili veće, relativno priznanje ili prihvatanje pripadnika drugih religijskih tradicija, ali, uopšte uzev, ona je, kao i drugi sveti spisi, sveta po svom sopstvenom tradicionalnom karakteru jedino za pripadnike odgovarajuće vere.
Prevodi Biblije kod Južnih Slovena
Tzv. „Izborno jevanđelje" i Apostol preveli su sa grčkog na crkvenoslovenski braća Kirilo i Metodije pred polazak u Moravsku na propovedanje hrišćanstva, a druge delove Novog zaveta i Stari zavet biće da su preveli oni i njihovi učenici. Knjige Starog zaveta preveo je na srpski jezik Đuro Daničić (1865), a Novog zaveta Vuk Karadžić (1847). Vuk je svoj prevod revidirao 1857, a u Daničićevoj redakciji izašao je 1864, 1867, 1868, 1870, 1871. I pre Vuka bilo je prevoda Novog zaveta, kao Atanasija Stojkovića (1830. i 1834). U novije vreme treba spomenuti prevod celog Svetog pisma Luja Bakotića 1933. (štampan latinicom), a Novog zaveta dr Dimitrija Stefanovića (1934), dr Emilijana Čarnića (1973), dok je Sinodalna komisija objavila prevod Novog zaveta, koji je Sveti arhijerejski sinod izdao u saradnji sa Biblijskim društvom kao zvanični prevod 1984. g. Ispravljeni prevod štampan je 1990. g. Biblijsko društvo je objavilo Četvorojevanđelje u „dinamičnom" prevodu Aleksandra Birviša 1986. g. a II izdanje 1987. g. U bogoslužbenoj upotrebi Srpske crkve je Jevanđelistar, u izdanju Braničevske eparhije (1975. i 1977).
Kod Hrvata, pored prevoda Matije Petra Katančića (1831), celu Bibliju su preveli I. M. Škarić (Beč 1858-61), I. E. Šarić (Sarajevo 1941-42). Novi zavet su preveli J. Štadler (Sarajevo 1895-1904), dr F. Zagoda (1925), LJ. Rupčić (Sarajevo 1961), B. Duda (Zagreb 1962). Vrhunski podvig je izdanje izdavačke kuće „Stvarnost" 1968. g. koji je i sa jezičke tačke besprekoran, zatim prevodi Novog zaveta B. Duda - J. Fućak (Zagreb 1973), Gracijan Raspudić (Mostar 1987).
Prvi slovenački prevod Novog zaveta dao je Primož Trubar (1557-1582). Takođe je protestantski teolog Jurij Dalmatin štampao celu Bibliju u Vitenbergu 1584. Ovim prevodom je popravio jezik prvih slovenačkih pisaca i postavio uzor književnog prevoda. Njegov prevod Biblije je najznačajniji književni događaj pre pojave Prešernovih dela. J. Japelj i B. Kumerdej izdaju Novi zavet (1784-86). Celu Bibliju štampa A. Volf (Ljubljana 1885-59). Novi zavet preveli su i J. Zidanšek (1918), fr. Jere, Gr. Pečjak i A. Snoj (1926-29). Celo Sveto pismo izdali su M. Slavič i Fr. Jere (1960-66), a Novi zavet Fr. Jere, Gr. Pečjak i A. Snoj (1961). - France Rozman preveo je četiri jevanđelja (Ljubljana, 1979). Novi zavet - jubilarni prevod povodom 400-godišnjice Dalmatinove Biblije (1984) (uvod i primedbe preuzete sa francuskog ekumenskog izdanja) izdao je Nadbiskupski ordinarijat u Ljubljani u saradnji sa Biblijskim društvom, kao i ekumensko izdanje cele Biblije (1975). - Stevan Kuzmič dao je Novi zavet, a Šandor Terplan Psalme 1528. g. (jubilarno izdanje 1928. g.) na prekomurskom dijalektu.
Makedonci su dobili Novi zavet 1967. a celo Sveto pismo (sa devterokanonskim knjigama) 1990. god., a takođe u izdanju Biblijskog društva. Stručna analiza ovog prevoda još nije urađena da bi se ustanovilo u kolikoj meri se ovaj prevod oslanja na srpski prevod Svetog pisma.
Godine 2006. Jehovini svjedoci objavili su novi prevod na jezicima južno-slovenskih naroda: makedonskom, srpskom, hrvatskom i slovenačkom: Novi svet - prevod Svetog pisma.
Kritike
Bibliju, a posebno Stari zavet, često kritikuju zbog nelogičnosti i okrutnosti.
Racionalna kritika Biblije posebno je usmerena na bajkovite priče koje se u njoj nalaze:
Filozof Fridrih Niče kritikuje jevrejske sveštenike koji su od povesti Izraela načinili religiju, te objašnjenje svih velikih događaja u njihovoj prošlosti pojednostavili u "idiotsku formulu" poslušnosti ili neposlušnosti prema bogu:
Niče dokazuje da je veliko razdoblje u istoriji Izraela u rukama jevrejskih sveštenika postalo razdoblje propadanja i nesreće, jer tada sveštenik još ništa nije značio. Oni su, prema svojim potrebama, od moćnih, slobodarskih likova iz istorije Izraela stvarali varalice i kukavice ili "bezbožnike".
Vaso Pelagić je također kritikovao Bibliju zbog besmislica i "izmišljotina":
MCM
MCM se može odnositi na:
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Borba za nezavisnost Latinske Amerike je proces čiji se glavni deo odigrao između 1810. i 1820. godine i predstavlja oslobađanje španskih, portugalskih i francuskih kolonija od vlasti metropola i formiranje samostalnih država. Na ovaj proces uticaj su imala kako dešavanja unutar kolonija tako i međunarodni događaji pre svega pojava prosvetiteljstva i Francuska revolucija, Rat za nezavisnost SAD i Napoleonova okupacija Španije.
Ova borba ne može da se poredi sa procesom dekolonizacije koji se odvijao sredinom 20. veka u Africi i Aziji. Iako je u oba slučaja reč o emancipaciji naroda, ratovi za nezavisnost u Latinskoj Americi nisu bili ratovi potlačenih i tlačitelja, već ljudi istog društvenog statusa, čija je borba predstavljala sudar vladajuće strukture kolonija sa metropolom. U procesima koji su se odigrali u Africi i Aziji sukobili su se kolonijalni gospodari i potlačeno stanovništvo koje je ustalo protiv takvog sistema.
Trajanje i specifičnosti
thumb|left|350px|[[Bitka kod Ayacucha, poslednja i odlučujuća bitka u borbi za nezavisnost latinoameričkog kontinenta. Ulje na platnu. Martin Tovar i Tovar, 1824. ]] Početak i završetak procesa borbe za nezavisnost Latinske Amerike istoričari smeštaju u različite vremenske okvire. Najveći broj se slaže da taj period traje oko pola veka, od sedme decenije XVIII do treće decenije XIX veka (osim Kube, koja je stekla nezavisnost dosta kasnije, 1898), to jest, od vidnih idejno-političkih uticaja revolucionarne misli Evrope do međunarodnog priznanja latinoameričkih država. Ova dešavanja nastaviće se građanskim ratovima i sporom stabilizacijom.
Ekonomski, socijalni i politički procesi koji su doveli do oslobađanja ne dešavaju se istovremeno u svim delovima Latinske Amerike, niti su oni neposredno povezani istim neposrednim uzrocima. Naprotiv, dele ih vremenske, etničke i socijalne razlike i izrazit lokalizam.
Rat za nezavisnost u Latinskoj Americi vode potomci belih doseljenika (kreoli) protiv metropole kao secesionistički rat i to je uglavnom samo njihova borba oko vlasti, a ne i borba širokih slojeva naroda. Indijanci, crni robovi i slobodni crnci nisu ostvarivali sopstvene interese u tom ratu. Bili su često angažovani u interesu španske monarhije protiv separatizma svojih gospodara, zemljoposednika i lokalnih vlasti. Čileanski istoričar Hajme Ejsagire kao dokaz navodi da je od 87.000 rojalista (1820) svega trećina bila iz metropole, a da je u Bitci kod Ayacucha od 9.000 vojnika na strani rojalista svega 500 bilo iz Španije.
Stanje u društvu
U kolonijalnom društvu Latinske Amerike formirane su dve suprostavljene imućne socijalne strukture. Na jednom kraju su bili kreoli - veleposednici i aristokrate evropskog porekla, ali rođeni na američkom kontinentu, veoma bogati, ali bez direktnog pristupa političkoj vlasti sem na lokalnom nivou. Ova grupa bila je suprotstavljena Špancima iz metropole u čijim je rukama bila politička vlast, monopol nad trgovinom, sakupljanje poreza i taksi u četiri vicekraljevstva i posredovanje u odlivu bogatstva u metropolu. Obe grupacije bile su nezadovoljne svojim položajem. Obespravljena grupa stanovništva: Indijanci, crnci, mulati, zambosi bili su posebno nezadovoljni svojim položajem, što se odražavalo kroz nebrojene i neuspele ustanke tokom celog kolonijalnog perioda, koji su uvek bili u krvi gušeni, a vođe surovo kažnjavane. Najžešći su bili ustanci Indijanaca koji su se protezali kroz ceo kolonijalni period, međutim, postoje oprečna mišljenja o njihovom uticaju na početak antikolonijalnog rata u Latinskoj Americi. Dok neki istoričari smatraju da indijanski ustanci i bune imaju marginalan značaj za izbijanje rata za nezavisnost, drugi smatraju da su opšta društvena previranja predstavljala pripremu za konačni početak rata protiv kolonijalizma.
U ovakvo društvo lako su prodrle revolucionarne ideje iz prosvetiteljske Evrope koje su donosili bogati kreoli sa svojih putovanja i njihova deca koja su se školovala u velikim evropskim centrima. Čitale su se zabranjene knjige o enciklopedistima, reformi postojećeg društvenog poretka, prirodnim naukama, prirodnim pravima čoveka i drugim evropskim idejama. Prosvetiteljske ideje o slobodi, jednakosti, napretku i nezavisnosti su bile poseban predmet proučavanja kreolske buržoazije i klera u španskim američkim kolonijama. Iako je nepismenost širokih narodnih slojeva bila velika, a španska metropola se trudila da spreči širenje naprednih ideja u svojim kolonijama, vrlo brzo su se raširile ideje Rusoa, Monteskjea i Voltera.
Proterivanje jezuita
Iako se Gvaranski rat završio potpunom propašću gvarani zajednica i proterivanjem jezuita sa američkog kontinenta i kasnijim potpunim gašenjem tog religioznog reda (1773), jezuiti su odigrali bitnu ulogu u stvaranju svesti o prirodnim pravima čoveka i neophodnosti borbe protiv kolonijalizma. Originalnim pristupom, sličnim socijalnom utopizmu, jezuiti su od indijanskih naseobina stvorili državu u državi, snažno ekonomsko uporište koje je smetalo kolonijalnim vlastima. Posle raspuštanja Družbe Isusove brojni njegovi redovnici ispoljili su veliku postojanost, nisu napustili red i zahvaljujući pomoći drugih redova uspeli su da u emigraciji, najviše u Italiji i Engleskoj, nastave svoj intelektualni uticaj. Usmerili su ga na patriotsko kazivanje o nehumanom odnosu španskih vlasti prema Indijancima. Jezuita Huan Pablo Viskardo napisao je čuveno Pismo svim Špancima. U njemu je po prvi put proklamovano pravo na revoluciju i nezavisnost. Pismo je došlo i do Fransiska Mirande, tada najvećeg zagovornika ideje o oslobađanju kolonija. Miranda je objavio ovo pismo na više jezika, otvarajući oči svetskoj javnosti pred strahotama nasilja ustanove repartimijento de labor i motive za veliki društveni zaokret opravdavajući ga prirodnim pravima čoveka.
Intelektualci
Posle progona jezuita, škole koje su oni držali preuzeli su kreoli unoseći u njih nove sadržaje - ideje prosvećenosti i enciklopedizma. Boravak čuvenih evropskih naučnika u kolonijama dao je podstrek već uzburkanoj intelektualnoj atmosferi. Počela su da se stvaraju udruženja intelektualaca u kojima se raspravljalo o politici, nauci, umetnosti. Ranije zatvoreni krugovi intelektualaca se otvaraju javnosti. Održavaju se tribine na kojima se ispoljava novonastali hispanoamerički patriotizam. Broj ovakvih udruženja uvećao se kada im se, osim kreola, pridružuju i mestici (Gvatemala, 1808. godine). Pritisak da se napusti sholastika kao pogled na svet bio je toliko izražen da su se studenti Lime 1783. prvi put otvoreno suprostavili zvaničnom kandidatu za rektora predlažući jednog enciklopedistu. Sva ova intelektualna previranja i promene na neki način su pripremale tlo za konačnu pobunu.
Masoni
thumb|120px|Masonski simbol U red najznačajnijih tajnih udruženja koje su organizaciono i propagandom pripremali Rat za nezavisnost bile su masonske lože. Frankomasonerija okupljala je više različitih slojeva: aristokrate, intelektualce, oficire i druge. Najpoznatije ličnosti iz borbe za nezavisnost bili su slobodni zidari, članovi Američke lože na čelu sa velikim majstorom Fransiskom Mirandom. San Martin je organizovao ložu Lautaro u Buenos Ajresu (1812 — 1815) koja je bila pod uticajem masonerije iz Londona i koja se zalagala za ispunjavanje ciljeva američke Deklaracije o nezavisnosti. Masonske lože, delujući uvek tajno, organizovale su Veliko američko udruženje, Udruženje viteza razuma i druga. Preko njih su širili ideju otpora apsolutizmu i organizovali vojne pobune.
Dvor (Hrvatska)
Dvor (obično Dvor na Uni; prethodno Podovi), gradić i sjedište istoimene općine u Hrvatskoj, smještene na granici s Bosnom i Hercegovinom. Administrativno pripada Sisačko-moslavačkoj županiji.
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Pobune koje su prethodile ratu za nezavisnost
Pobune i ustanci veoma česti tokom tri veka kolonijalne vladavine nisu imali za cilj nezavisnost kolonija ali su stvarali uslove čije sazrevanje dovodi do secesije. Svi ustanci i pobune u Latinskoj Americi tokom kolonijalne vladavine mogu se svrstati u tri kategorije: ustanci Indijanaca, izazvani eksploatacijom i ugnjetavanjem, ustanci robova koji su imali za cilj ukidanje ropstva i ustanci kreola. Cilj ovih poslednjih sve do 18. veka bilo je rasterećenje od prevelikih nameta, protest protiv zloupotreba vlasti, samovolje pojedinaca, monopola i privilegija aristokratije i nisu bili usmereni protiv monarhije i kolonijalne vlasti.
Pobune Indijanaca
Najstariji su bili ustanci Indijanaca Perua. Prvi je podigao još 1536. Manko Inka Jupanki protiv porobljavanja, nosilac vladajuće dinastije i jedan od naslednika poslednjeg cara Inka, Ataualpe. Ustanak je bio masovan i vođen je sa promenljivom ratnom srećom. Ustanici su postigli znatne uspehe i čak je kratkotrajno obnovljen suverenitet države Inka, mada na dosta manjoj teritoriji. Nakon pogibije Manka su nasledili njegovi sinovi Titu Kusi Jupanki i Tupak Amaru I i kada su oni poraženi ustanak je ugušen. Među borbenim plemenima Kečua i Ajmara oni su postali simbol otpora.
Dvor (Hrvatska)
Zemljopis
Općina Dvor nalazi se u južnoj Baniji (Sisačko-moslavačka županija), obuhvaća južni dio Zrinske gore i južni dio Hrvatskog pounja, te leži na lijevoj obali rijeke Une.
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Pobune Indijanaca
Araukanci su sukcesivno dizali pobune na teritoriji današnjeg Čilea. Slično njima činili su i rudari u Novoj Španiji, Meksiku (1598), u Tukumanu (1655), zatim crnci u rudnicima zlata na teritoriji današnje Venecuele. Od sredine 17. veka žarišta ustanaka premeštaju se u Novi Meksiko, a uzroci su sem pomenutih i nasilno preobraćenje u hrišćanstvo. Najveći među ustancima počeo je 1680. i tokom njega je razorena prestonica Santa Fe. Ustanak je trajao 12 godina.
Dvor (Hrvatska)
Općinska naselja
Bansko Vrpolje, Buinja, Buinjski Riječani, Čavlovica, Ćore, Divuša, Donja Oraovica, Donja Stupnica, Donji Dobretin, Donji Javoranj, Donji Žirovac, Draškovac, Dvor, Gage, Glavičani, Golubovac Divuški, Gorička, Gornja Oraovica, Gornja Stupnica, Gornji Dobretin, Gornji Javoranj, Gornji Žirovac, Grabovica, Grmušani, Gvozdansko, Hrtić, Javnica, Javornik, Jovac, Kepčije, Kobiljak, Komora, Kosna, Kotarani, Kozibrod, Kuljani, Lotine, Ljeskovac, Ljubina, Majdan, Matijevići, Ostojići, Paukovac, Pedalj, Rogulje, Rudeži, Rujevac (Banija), Sočanica, Stanić Polje, Struga Banska, Šakanlije, Šegestin, Švrakarica, Trgovi, Trgovska gora, Udetin, Unčani, Vanići, Volinja, Zakopa, Zamlača, Zrin, Zrinska Draga, Zrinski Brđani, Zut,
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Pobune Indijanaca
U 17. veku španska vlast u kolonijama ozbiljno je uzdrmana ustancima i neredima. Jedan od ustanaka u Asunsionu, poznat kao Ustanak paragvajskih komunara (1724-25) najveći je do tada sudar pobunjenika i centralističke vlasti. Vodio ga je jezuita Hose Antekera koji će postati simbol borbe protiv kolonijalne vlasti. Antekera i njegov naslednik Fernando Mompo (španski Mompó) su, prema nekim istraživačima, definisali prava čoveka pola veka pre Linkolna i Francuske revolucije. Od njih je poteklo geslo da je autoritet naroda iznad autiriteta kralja. Komunarske simbole koristili su za svoje ciljeve i kreoli koji su smanjenje poreskih nameta, slobodnu trgovinu i ukidanje obaveze vojne službe.
U Venecueli 1749. ustanak malih proizvođača kakaovca protiv monopola ubedljivo je govorio da je proširena osnova socijalnog protesta. Slično se događalo i u severnoj Argentini 1752, u Limi 1750. kada je izbio ustanak indijanskih poglavica. Na Jukatanu su 1765. ustanici proglasili novog kralja Maja, iste godine je izbio ustanak u Kitu, Novoj Španiji 1867, u Čileu, Novoj Granadi i Peruu protiv nameta dižu se komunari 1776. godine. Kod kreola javlja se saosećanje za indijansku sudbinu i dolazi do međusobnog približavanja.
Dvor (Hrvatska)
Stanovništvo
Po posljednjem popisu stanovništva iz 2001. godine, općina Dvor imala je 5.742 stanovnika, raspoređenih u 64 naselja:
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Pobune Indijanaca
Slične, ali ne i tako brojne zavere i pobune, javljaju se i u Brazilu. Najčuvenija je zavera tajnog društva neposlušnih rudara iz 1789. godine u rudnicima Minas Žeraisu pod vođstvom Silve Havijera zvanim Tiradentes. U ime rudara tražena je nezavisna republika, slobodna trgovina i sve ono što je bilo u skladu sa liberalnim stremljenjima tog vremena. Zaveru su podržali brazilski pesnici Da Kosta, Antonio Gonzaga i drugi. Zavera je otkrivena i sasečena u korenu, a pomenuti pesnici su prognani.
Dvor (Hrvatska)
Uprava
Područje općine Dvor obuhvaća sva naselja južno od Zrinske gore do granice s Bosnom i Hercegovinom.
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Pobune Indijanaca
thumb|levo|300px|Egzekucija Tupak Amarua II
Najveći među spontanim i organizovanim ustancima domorodaca bio je ustanak Tupaka Amarua II (1780-83) u oblasti južnog Perua, severnog Čilea, Bolivijske visoravni i severozapadne Argentine gde je postojbina Kečua i Ajmara Indijanaca. Neposredni povod za ustanak bile su previsoki porezi, zloupotrebe vlasti i sistem prisilnog rada tzv. mita. Vodio ga je Hose Gabrijel Kondorkanki Nogera, imućni obrazovani trgovac, nasledni vođa Indijanaca koji je uzeo ime Tupak Amaru II. U početku je ustanak bio veoma uspešan. Ustanku su u početku prilazili kreoli i mestici, ali su ga napuštali zbog radikalnih zahteva Indijanaca. Uprkos velikoj brojnosti (više desetina hiljada ljudi), slabo naoružana, neopremljena i nedisciplinovana indijanska vojska nije mogla da odoli pritisku španske vojske. Vicekraljevi su okupili mestike i 1731. potukli Indijance. Španski vojnici pokazali su izuzetnu surovost prema porženima. Pogubljeno je oko 80.000 Indijanaca, a samog Tupaka su vezali za konjske repove i pokušali da raščereče, međutim, morali su da upotrebe sekire. Uprkos porazu novi ustanak je izbio 1782. pod vođstvom Tupaka Dijega, koji ga je vodio dve godine sve dok vlasti nisu sprovele delimične reforme u korist Indijanaca.
Dvor (Hrvatska)
Uprava
Upravno središte je naselje Dvor na Uni.
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Pobune Indijanaca
Iako su ustanci Indijanaca doživljavali poraze ogroman značaj imala je ispoljena politička podudarnost sa republikanskim secesionizmom kreola. Reč je o procesu formiranja jednog opšteg raspoloženja za oslobodilačku borbu u korist novih ideja o američkoj nacionalnoj pripadnosti.
Dvor (Hrvatska)
Povijest
Na prostoru općine Dvor nalaze se poznati gradovi (utvrde) :
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Pobune Indijanaca
Zahtevi za nezavisnost bili su manje izraženi u područjima gde su vladali tolerantniji i sposobniji vicekraljevi kao što je Meksiko. U Brazilu nije ni nametana stroga centralistička vlast.
Dvor (Hrvatska)
Povijest
Nakon povlačenja Turaka 1718. godine započinje utvrđivanje granice na obali rijeke Une i izgradnja naselja koje se nalazilo na terasi (podovi) pa je zato dobilo ime Podovi. Podovi postaju sastavni dio Vojne krajine; nakon što je 1775. godine car Josip II posjetio granicu i prespavao u Podovima, Podovi mijenjaju ime u Dvor. Za vrijeme Kraljevine Jugoslavije mjesto dobija ime Dvor na Uni koje je 1995. godine opet promijenjeno u Dvor.
Dvor na Uni je poznato kao mjesto gdje su snage tzv. Krajine na samom kraju Operacije Oluja pružile posljednji ozbiljniji otpor hrvatskim snagama. Slamanjem tog otpora, odnosno povlačenjem krajinskih snaga, završile su ratne operacije na hrvatskom tlu.
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Ustanci kolonizatora i kreola
U pojedinim delovima kolonija nije bilo većeg komešanja kreola (Meksiko, Peru) i to se objašnjava većom sposobnošću vicekraljeva, to jest fleksibilnijom politikom vlasti. U tim sredinama podsticaji za nezavisnost dolazili su uglavnom spolja. Bilo je pobuna plantažnih radnika, ali one nisu imale secesionistički karakter.
Dvor (Hrvatska)
Gospodarstvo
Stanovništvo se uglavnom bavi stočarstvom, ima i nešto prerađivačke industrije.
NGC 6322
NGC 6322 je rasejano zvezdano jato u sazveÅ¾Äu Å korpija koje se nalazi na NGC listi objekata dubokog neba.
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Unutrašnji činioci - neposredni uzroci rata za nezavisnost
Ovakva situacija je proizvela tenziju i nezadovoljstvo među različitim sektorima u hispanoameričkim kolonijama. Međutim, Indijanci, crnci i mulati su bili najugroženiji, jer osim Španaca, ugnjetavali su ih i kreoli.
NGC 6322
Deklinacija objekta je - 42° 56' 2" a rektascenzija 17h 18m 25,7s. Prividna veličina (magnituda) objekta NGC 6322 iznosi 6,0. NGC 6322 je još poznat i pod oznakama OCL 1000, ESO 278-SC6.
Borba za nezavisnost Latinske Amerike
Spoljni činioci
Događaji koji su pripremili političku klimu za odvajanje kolonija od Španije ne potiču samo od događanja u samim kolonijama. Naprotiv evropska i svetska dešavanja tog vremena imala su veliki uticaj na dešavanja u Latinskoj Americi. U Francuskoj se odigrala do tada najveća buržoaska revolucija, u Engleskoj cveta liberalizam. Sjedinjene Američke Države prve na američkom kontinentu dobijaju nezavisnost.
Uticaj Francuske revolucije
Francuska revolucija je u početku imala veliki odjek u kolonijama tim više što su ideje enciklopedista, Rusoa, Didroa, Voltera bile prisutne među inteligencijom i političkom opozicijom. Kolonijalna uprava uočila je opasnost od ovih ideja tako da je kažnjavano robijom prevođenje Deklaracije o pravima čoveka i građanina.
Pred Francusku revoluciju Karlos III je nastojao da u kolonijama sprovede reforme u duhu prosvećenog apsolutizma. One su, međutim bile malog dometa. Kralj je odbacio predloge svojih ministara da se dalekosežnim reformama osujeti secesija. Ukinut je deo monopola na trgovinu s kolonijama proširenjem trgovačkih dozvola na druge zemlje, smanjene su carine, unapređena je nauka, liberalizovana je štampa, povećan je uvoz knjiga ali ovo nije moglo da zadovolji želje i potrebe kolonija.
Međutim nešto kasnije, stav prema Francuskoj revoluciji se promenio. Postulati o jednakosti svih ljudi nisu odgovarali ekonomskim interesima dominantnoj kreolskoj klasi. Slagali su se sa jednakim pravima u okviru svoje klase, ali ne i sa izjednačavanjem prava kreolaca sa pravima Indijanaca, crnaca, mestika i mulata. Zbog toga, ideje Francuske revolucije nisu bile najbolje prihvaćene u krugovima visoke klase kolonijalnog društva.
S druge strane, Francuska revolucija je imala izuzetan odjek u francuskom delu Santo Dominga. Radikalne promene u Francuskoj su se prenele na francuske kolonije, što je rezultovalo silovitim pobunama robova, koje su se na kraju završile nezavisnošću Haitija. Sa Haitija, pobune robova su se proširile na Venecuelu, i kreolci su sa užasom odbacili ideje francuske revolucije i odlučili se za model koji im je bio mnogo bliži i koji je daleko više odgovarao njihovim ekonomskim interesima: model Američke revolucije.
Uticaj Američke revolucije
Američka revolucija isprva nije imala neposredni uticaj na dešavanja u španskim kolonijama. To se može objasniti sukobima između Španije i Francuske sa Britanijom koji su apsorbovali svu pažnju kolonija kao i opreznošću prema SAD, očekivanjem da bi se „pigmej mogao pretvoriti u kolosa“. SAD je dobro iskoristio evropske sukobe 1783. godine i pri sklapanju mirovnog sporazuma sa Britanijom utvrdio granice prema španskoj Floridi na 32 paraleli. SAD su 1819. otkupili deo španskih teritorija. Ali o svim ovim velikim međunarodnim dešavanjima se među narodom malo znalo pa čak ni gornji sloj kreolskog stanovništva nije bio šire obavešten o američkoj revoluciji. Njen uticaj se osetio tek usvajanjem Deklaracije o nezavisnosti i nakon završetka borbi za nezavisnost na Haitiju, kada su ideje francuske, zamenili idejama američke revolucije.
Napoleonova okupacija Španije
thumb|250px|[[Fransisko Goja. "3. maj 1808. godine". Streljanje u Madridu španskih rodoljuba od strane francuskih vojnika. Muzej Prado u Madridu]] Sporazum iz Fontenbloa koji je 1807. godine potpisao predsednik španske vlade Manuel Godoj sa Napoleonom kojim se odobrava francuskoj vojsci da pređe Španiju pri napadu na Portugal (1807) imalo je katastrofalne posledice po Španiju. Sporazum je podrazumevao zajedničku invaziju na Portugal i podelu kolonija u Brazilu. Iako su u novembru francuske trupe jednostavno umarširale u Portugal, Napoleon je i dalje ubacivao trupe preko Pirineja u Španiju, pod izgovorom da priprema odbranu Španije od Britanaca.
Portugalski kralj Žoao IV od Portugala bio je prinuđen da emigrira u Brazil sa 15.000 odabranih plemića, zaštićen britanskom flotom. On je ubrzo doneo odluku da prizna osamostaljenje Brazila. Napoleonova politika dovela je do abdikacije kralja Karla IV u korist sina Fernanda VII, koji je opet, bio prinuđen da preda vlast Napoleonu. Za kralja Španije i Indija Napoleon je imenovao svog brata Žozefa. Pošto su Francuzi bukvalno okupirali celu Španiju, Španci su digli opšti ustanak i vodili ga sa promenljivom srećom šest godina (1808-14) prihvatajući za legitimnog kralja samo Fernanda VII.
Rat za nezavisnost
Opšti znak za početak borbe, ranije sporadično vođene i sa malim uspehom bio je Napoleonov napad na Španiju 1808. godine. Invazija je za Španiju predstavljala prekid jedninstvenog kontinuiteta monarhije, s obzirom da su Karlos IV i Fernando VII morali da se odreknu španskog prestola u korist Napoleonovog brata, Žozefa Bonaparte.
U kolonijama su sazvani kabildi i formirane narodne hunte po ugledu na Španiju. One preuzimaju vlast u Kitu (1809), Karakasu, Buenos Ajresu, Santijagu i Bogoti (1810). Ovo su prve nezavisne vlade u španskim kolonijama. Španski generalni kortesi okupljeni u Kadizu doneli su prvi liberalni španski Ustav 1812. godine, ukinuli Inkviziciju, a centralna hunta je proglasila sve kolonije sastavnim delom Španije i pozvala ih da se pridruže borbi protiv Francuza. Bio je ovo pokušaj Španije da zadrži ove teritorije. U ovom periodu većina kreola se dvoumila između borbe za nezavisnost i nastavka vezanosti za metropolu. On je ujedinio provincije Španije i kolonije u jedinstvenu nacionalnu državu. Takav tok političkog odlučivanja ipak nije doneo željene rezultate.
Britanija je bila u nedoumici ali ne samo oko španskih kolonija tj. da li da podrži pobunjenike u njima radi razbijanja španskog pomorskog i trgovačkog monopola ili da se opredeli za špansku borbu protiv Napoleona. Opredelila se za pomoć španskoj gerili protiv francuske okupacije. Tokom 1813. francuske trupe su proterane iz Španije da bi naredne godina Napoleon bio potučen a španski kralj Fernando VII trijumfalno je dočekan sa spremnim Ustavom. Međutim, Fernando VII je odbacio Ustav, izvršio vojni udar, obnovio apsolutizam, vratio Inkviziciju i pohapsio sve liberale.
Ovakav razvoj događaja uverio je kreole koji su se kolebali da do nezavisnosti vodi samo put oružane borbe.
Etape rata za nezavisnost
thumb|levo|350px|Sled sticanja nezavisnosti po zemljama U početku cilj borbe nije bio jasno definisan, ili je bolje rečeno bio različit za razne grupacije stanovništva. Jedan deo vladajućih slojeva želeo je reforme u okviru monarhije odnosno samo političku slobodu od kontrole Madrida. Drugi deo želi potpuno osamostaljenje, republikanizam, slobodno tržište i parlamentarni sistem. I jedna i druga struja su predstavljale manjinu. Širi društveni slojevi nisu nezavisno i organizovano učestvovali u oslobodilačkoj borbi, niti je ona izražavala njihove socijalne interese. Pristupali su joj milom ili silom, mobilizacijom na obe strane. Emancipaciju je vodila trgovačka buržoazija, bogati kreolski bankari i deo aristokratije, socijalne grupacije koje su jedino bile u stanju da je dovedu do uspeha. U početku sukoba vojske obe strane su bile malobrojne. Vojska oslobodilaca sastojala se od nedisciplinovanih dobrovoljaca, slabo naoružana i opremljena. Ona deluje nesinhronizovano, razjedinjena rivalstvom vođa.
Takođe, rat se ne odvija istim tokom u svim vicekraljevstvima. Ne postoje iste političke ideje koje mogu da ujedine ovu borbu. Oružane borbe vođene su tamo gde su bile stacionirane španske vojne snage. Ostali delovi kolonija sa slabijim komunikacijama i manjeg značaja za metropolu stekli su nazavisnost kada je Španija propala kao kolonijalna imperija. Jedina borba koja je u njima vođena bila je borba nekoliko struja kreola oko preuzimanja vlasti.
U drugom periodu zaoštravaju se vojni sukobi. U Španiji je obnovljen apsolutizam. Posle 1814. ona je opet u stanju da u kolonije šalje vojne ekspedicije-izuzev u Argentinu. Kruna ne traži put sporazuma nego konfrontacije. Među kreolima dolazi do zaokreta jer se i monarhisti uveravaju da je jedini put nezavisnosti potpuno odvajanje od matice.
U trećem periodu relativno brzo je određena sudbina kolonija: oslobodilačka vojska bila je reorganizovana. Bolivar i San Martin, kao i druge manje poznate vođe pobeđuju u velikim bitkama. Prihvataju se savezništva sa stranim državama već prema konkretnoj situaciji i interesima.
Četvrti period počinje sticanjem nezavisnosti. U njemu se odvija borba za vlast pojedinih kreolskih kaudilja i lokalizam razbija san o jedinstvu. Velike sile priznaju nezavisnost brojnih novih država. Najjači bastion Španaca bio je u Peruu a oslobodilaca u Rio de la Plati. Najžešće borbe vođene su u Novoj Granadi i Čileu.
Haiti
thumb|200px|Tusan-Luvertur, vođa haićanske revolucije za nezavisnost Pred ustanak, na Haitiju je živelo nekih 600.000 stanovnika, od kojih su 500.000 bili crni robovi dovedeni iz Afrike da rade ne poljima šećerne trske nakon što je kolonijalni sistem potpuno uništio autohtono indijansko stanovništvo. Francuza je ukupno bilo oko 30.000, vladinih službenika, trgovaca i zanatlija oko 10.000 i oko 30.000 mulata.
Godine 1791. 30.000 belaca i 27.000 crnaca i mulata otpočeli su ustanak za nezavisnost podstaknut Deklaracijom o pravima čoveka i zahtevom Francuske revolucije da kolonije dobiju ista prava kao i metropola. Velika Britanija i SAD pružile su podršku Francuzima i ustanak je ugušen.
Jug Južne Amerike
Argentina, Čile i Peru su vodile rat za nezavisnost pod vođstvom Hosea San Martina, poznatog kao Oslobodilac, naročito u Argentini.
Opšti tok Rata za nezavisnost u prvom periodu obeležili su Otvoreni kabildi i zbivanja u Argentini. Britanska invazija na latinoamerički kontinent je planirana sa tri najpovoljnija prilaza: preko Venecuele, Buenos Ajresa i Čilea. Prve dve su propale, a treća preko luke Valparaiso nije ni preduzeta.
Kada je engleska flota 1806. napala Buenos Ajres vicekralj je pobegao bez pokušaja da pruži otpor napadaču. Grad su odbranili samoorganizovani kreoli. Potukli su Britance, a nakon toga su preuzeli vlast i odrekli vernost Hunti iz Sevilje, a zatim organizovali instituciju Otvorenih kabilda kao narodni organ koji je po prvi put preuzeo političku vlast i od tada je nije ispuštao iz svojih ruku. Nakon prvih vesti o Napoleonovoj okupaciji, dolazi do stvaranja ovih organa u različitim delovima kolonija. Prvi je formiran u Karakasu 19. aprila 1810. godine a poslednji u Čileu 18. septembra 1810. Kabildi nisu proglašavali nezavisnost ali su obrazovali nove kreolske vlade i označili početak unutrašnjih političkih sukoba oko dalje sudbine kolonija. U Vicekraljevstvu Rio de la Plati dobili su najširu podršku i u gradovima i u unutrašnjosti i time je otpočela Majska revolucija i formiranje oslobodilačke vojske. Novoformirana patriotska hunta okupila je i konzervativce i liberale i počela mnoge ekonomske i političke reforme (1810 — 1826) u proglašenoj državi Ujedinjene provincije Rio de la Plate. Među najvažnijim vođama Otvorenih kabilda u Argentini bili su Manuel Belgrano, Marijano Moreno, Huan Hose Kasteli, Kornelio de Saavedra.
Nezavisnost Čilea je 12. februara 1818. proglasio revolucionarni vođa Bernardo O'Higins, koji je postao diktator Čilea. O'Higins je bio inspirisan San Martinovim idejama. Njih dvojica su se zajednički borili protiv Španaca u odlučjućoj bici kod Čakabuka.
Venecuela
Venecuela je objavila svoju nezavisnost od Španije 5. jula 1811. godine čime je otpočeo rat između dve zemlje. Godine 1812. španske snage predvođene generalom Huan Domingom Monteverdeom potukle su venecuelansku revolucionarnu vojsku sa Franciskom Mirandom na čelu, koja se predala u Viktoriji 12. jula 1812. čime je završena prva faza rata. Simon Bolivar i ostale vođe revolucije su emigrirali.
Kako su i lojalisti pokazali istu istrajnost pobunjenici su ostvarivali samo kratkotrajne uspehe. Tokom 1814. ojačane španske snage u Venecueli su pretrpele niz poraza ali su najzad potukle Bolivara kod La Puerte 15. juna 1814. Osvojile su Karakas 16. jula 1814. i ponovo su potukle pobunjenike kod Aragve 18. avgusta 1814. godine. U ovoj borbi Španci su izgubili 2000 ljudi od 10 000 koliko ih se borilo a pobunjenici su izgubili 3.000 ljudi. Bolivar i druge vođe vratile su se u Novu Granadu.
Vojska predvođena lojalistom Hoseom Tomasom Bovesom je pokazala svoju ključnu vojnu ulogu. Okrećući se protiv nezavisnosti, ovi izuzetno pokretni, izuzetni borci su još jednom potisnuli Bolivara iz njegove rodne zemlje.
Bolivar se vratio u Venecuelu decembra 1816. ponovo vodeći neuspešnu borbu protiv Španaca od 1816. do 1818. godine.
Bolivar se još jednom vratio u Venecuelu aprila 1821. predvodeći armiju od 7.000 ljudi. Kod Karaboba 24. juna njegove snage su do nogu potukle Špance i revolucionarne snage su izvojevale nezavisnost Venecuele.
Paragvaj
Paragvaj je posle Haitija prvi postigao nezavisnost 1811. godine delom zahvaljujući svojoj geografskoj izolovanosti, delom tradiciji ustanka od 80 godina ranije. Snažnu prvobitnu motivaciju patriotskog pokreta inicirala je grupacija najkrupnijih vlasnika plantaža duvana. Fransija Gaspar poznat kao doktor Fransija bio je vodeća ličnost suprotstavljena veleposednicima. Čovek mnogih reformi koje su imale odjek u širokim slojevima stanovništva. Zatvorio je spoljna tržišta i ukinuo spoljnu trgovinu a potom je podigao fabriku oružja i baruta. Sledeći korak bio je eksproprijacija velikih latifundija bez naknade stvorenih nakon progona jezuita. Jedan deo zemlje podeljen je seljacima u sitnim parcelama a drugi je ostao državi u formi velikih stočarskih dobara. Podigao je cene i gvozdenom rukom je sprečio špekulacije robom za osnovne potrebe. Konfiskovao je crkvena dobra a manastire pretvorio u kasarne. Jakobinac, bez partije, uspeva da pridobije siromašne, robove, sitnu buržoaziju formiranu u gradovima. Krajem 18. veka paragvajsku zatvorenost je razbila britanska diplomatija koja je uz pomoć Brazila i Argentine podstakla pobunu aristokratije i srušila taj usamljeni jakobinski režim.
Kolumbija
Od 1815. oslobodilački pokret u Venecueli kao i u najvećem delu Španske Južne Amerike je zapao u izuzetno tešku poziciju. Velika vojna ekspedicija koju je poslao Fernando VII te godine je preotela Venecuelu i najveći deo Nove Granade. Novi Bolivarov napad na Venecuelu 1816. predstavljao je težak neuspeh.
Godine 1819. Bolivarove snage su prešle Ande i prodrle u Novu Granadu juna-jula iste godine. U Bitci kod Boyace 7. avgusta 1819. godine njegova vojska od 2.000 ljudi potukla je 3.000 španskih i kolonijalnih boraca. U proleće 1820. Bolivarove republikanske snage su zauzele Bogotu. Nakon toga Bolivar je postao prvi predsednik Velike Kolumbije.
Ekvador
Ekvador je od 1614, pripadao Vicekraljevstvu Perua, a od 1739. Vicekraljevstvu Nova Granada. Već u 18. veku, kreoli su na teeritoriji današnjeg Ekvadora pokušavali da ostvare nezavisnost.
Dana 9. avgusta 1809. godine, osnivanjem Nezavisne hunte čiji je predsednik bio Huan Pio Montufar, počela je borba za nezavisnost Ekvadora. Već 10. avgusta se smenjuje predsednik Audijencije i proglašava se nezavisnost Kita. Vicekraljevi Perua i Nove Granade su poslali vojne ekspedicije, koji su ugušili ovaj ustanak.
Kada je Fernando VII odbio da prizna Ustav iz Kadiza, to izaziva talas pobuna i independističkih pokreta širom španskih kolonija u Americi. Na taj način Kraljevska Audijencija u Kitu uspeva da se odcepi od metropole nakon Bitke kod Pinčinče 24. maja 1822.
Teritorije Kita i Gvajakila koji se bio odvojio od španske dominacije 1820. i imao je sopstvenu vladu), ušli su u zajednicu koja je dobila ime Velika Kolumbija, kao Južni distrikt. Nakon raspada 1830. iz ove države su nasale Nova Granada (današnje Kolumbija i Panama), zatim Venecuela i Ekvador.
Bolivija
Nezavisnost je proglašena još 1809. godine, ali je nakon toga sledilo 16 godina krvave borbe do uspostavljanja prve republike koja je dobila ime po Simonu Bolivaru, 6. avgusta 1825.
Napoleonska invazija na Iberijsko poluostrvo je dovela u pitalje lojalnost visokih staleža u gorljem Peruu. Većina njih je ostala lojalna Centralnoj Hunti u Španiji i čekala da vidi šta će da se desi. Prvi konflikti su izbili 25. maja 1809. godine kada su radikalni kreoli odbili da priznaju vlast centralne hunte i zahtevajući nezavisnost, zauzeli su ulice. Ovaj revolt je bio jedan od prvih u Latinskoj Americi, ali jeubrzo ugušen.
Dana 16. jula 1809. godine Pedro Domingo Muriljo je poveo drugi ustanak kreola i mestika u La Pazu, i proglasio nezavisnost Gornjeg Perua u ime Fernanda VII. Lojalnost prema španskom kralju je iskorišćena da bi se nezavisnosti dao legitimitet. Do novembra 1809. godine, Kočabamba, Oruro i Potosi su se pridružili Murilju. Iako su ustanak u La Pazu ugušile trupe vicekranja Perua, i u Čukisaki trupe vicekralja Rio de la Plate, Gornji Peru nikada više nije bio pod potpunom kontrolom Španije.
Tokom sledećih sedam godina Gornji Peru je bio poprište borbi između snaga Ujedinjenih provincija Rio de la Plate (današnja Argentina) i rojalista iz Perua. Iako asu rojalisti odbacili tri argentinske invazije, gerile su uglavnom kontrolisale većinu teritorije gde su se formirale tzv. republikete ("republikice"), to jest, ustanički centri, odakle će poteći borba za nezavisnost.
Do 1817. Gornji Peru je bio uglavnom mirnan i pod kontrolom Lime. Nakon 1820. Konzervativna partija kreolaca je podržala generala Pedra Antonija de Olanjetu koji je odbio da prihvati mere španskih kortesa, ali takođe je odbio da se pridruži ustanicima Simona Bolivara i Antonija Hosea de Sukrea. Nije hteo da prizna poraz ni nakon odlučujuće bitke kod Ayacucha 1824. godine, poslednje velike bitke rata za nezavisnost Latinske Amerike. Na kraju ga je pobedio Antonio Hose de Sukre aprila 1825. godine, a nova država je dobila ime po Simonu Bolivaru - Bolivija.
Urugvaj
Kada su u Montevideo stigle vesti o formiranju Prve patriotske vlade u Buenos Ajresu, pojavili su se prvi znaci želje za nezavsnošću. Dana 28. februara, 1811, oko stotinak patriota na čelu sa Hoseom Vijerom Venansijem Benavidezom, zauzeli su gradove Mercedes i Sorijano i proglasili kraj španske dominacije. U međuvremenu, Hose Hervasio Artigas je organizovao vojsku u Buenos Ajresu i krenuo u Urugvaj gde je posle prvih uspeha, krenuo u opsadu Montevidea. Vicekralj je tražio pomoć od Portugalaca iz Brazila, koji su potukli Artigasa i ušli u Montevideo. Posredovanjem vlade iz Buenos Ajresa, portugalske trupe su se povukle a Artigas se vratio na čelo vojske i ponovo postavio opsadu oko Montevidea koja je trajala gotovo dve godine (kapitulacija 20. juna 1814).
Godine 1816. opet dolazi do portugalske intervencije u Urugvaju. Montevideo opet pada u ruke Portugalcima 1817. godine. Artigas je pobegao u Paragvaj, gde je ubrzo umro.
Godine 1821. Brazil je aneksionirao Orijentalnu prevlaku (danas, Urugvaj), pod imenom Provincija Sisplatina, u čijem će sastavu ostati do 1825, kada je Huan Antonio Lavaljeha sa još 33 Urugvajca napao zemlju, i uz ogromnu podršku naroda, osvojio Montevideo i proglasio nezavisnost Urugvaja 25. avgusta 1825.
Meksiko
thumb|desno|[[Migel Idalgo]] Rat za nezavisnost Meksika je jedan od hispanoameričkih ratova za nezavisnost koji su najduže trajali. Počeo je 1810, kao seljačka buna protiv kolonijalnih gospodara, a završio se 1921. pobedom alijanze liberala i konzervativaca.
Vodeća figura u borbi za nezavisnost Meksika bio je Migel Idalgo, sveštenik malog grada Dolores. U svom domu je organizovao sastanke na kojima su bili dobro došli kako Indijanci, tako mestici, kreoli i Španci. Na tim sastancima se raspravljalo o socijalnim i ekonomskim temama, i ubrzo su prerasli u antikolonijalnu konspiraciju. Početak ustanka je bio određen za 8. decembar 1810, međutim konspiratori su bili obavešteni da su otkriveni, te su bili primorani da požure sa dizanjem ustanka. Tako su već u septembru počele prve borbe, a ustanici su krenuli ka gradu Meksiku, u nameri da ga zauzmu. Nakon prvih uspeha i nekoliko zauzetih gradova, stigli su do Meksika ali nisu uspeli da ga zauzmu. Nakon toga su krenuli ka severu, ka Teksasu, ali su pali u zasedu kod grada Monklove i svi bili pohvatani, zajedno sa Idalgom, kome je kao svešteniku, sudila Inkvizicija i osudila ga na smrt paljenjem na lomači. Kazna je izvršena 30. jula 1811. godine.
Od 1815. do 1821, rat za nezavisnost se pretvorio u gerilski rat u kome su se istakle dve figure: Gvadalupe Viktorija (kasnije prvi meksički predsednik) u Puebli, i Visente Gerero u Oaksaki. Međutim, nakon 10 godina borbe, pokret za nezavisnost je bio blizu totalnog kraha. Ustanici su se suočavali sa žilavim otporom rojalista i apatijom najuglednijih kreolaca kolonije. Preterano nasilje ustanika Idalga i Morelosa je nateralo kreole da se povuku iz borbe i da se nevoljko pridruže španskoj strani, odlučivši da sačekaju momenat kad bi mogli da nađu manje krvav put do nezavisnosti. U tom momentu izbija na površinu lik kreolca Avgustina de Iturbidea, koga je vicekralj poslao da zada konačni udarac snagama Gerera u Oaksaki. Proslavio se u prvim godinama revolucije po tome što je strastveno progonio Idalgove i Morelosove pristalice. Bio je miljenik meksičke crkve i enkarnacija savršenog kreolca konzervativca: pobožan, posvećen zaštiti privatne svojine i društvenih privilegija. Međutim, Iturbide nije bio zadovoljan: nije imao visok vojni čin i nije bio bogat.
Iturbideova ekspedicija se podudarila sa uspešnim vojnim udarom u metropoli - vođe vojnog udara su bile sazvane da organizuju borbu protiv ustanika u Americi, naterali su Fernanda VII da potpiše liberalni Ustav 1812. godine. Iturbide je u tom događaju video priliku da se kreoli domognu vlasti i nezavisnosti u Meksiku, te je promenio stranu, opozvao Gerera na pregovore i ubedio ga da udruže snage. Postavio je tri uslova: da Meksikom vlada neki evropski monarh, da kreolci i Španci imaju ista prava i da katolička crkva zadrži sve svoje privilegije i verski monopol u zemlji. Dana 24. februara 1821, Iturbide i Gerero su pozvali sve snage Meksika da se ujedine u borbi za nezavisnost. Dana 24. avgusta, Iturbide je potpisao dokument sa vicekraljem Nove Španije, poznat kao Sporazum iz Kordobe, kojim se priznaje nezavisnost Meksika. Ovde Iturbide dodaje klauzulu da ukoliko nijedan evropski monarh ne prihvati meksičku krunu, na presto može stupiti i neki kreol, što će on kasnije iskoristiti i proglasiti se prvim carem Meksičkog carstva. Privremena skupština je 28. septembra proglasila Povelju nezavisnosti. Dana 5. januara 1822. Generalna kapetanija Gvatemala (u čiji sastav su ulazile Čijapas, Gvatemala, Salvador, Nikaragva, Kostarika i Honduras) proglasila je nezavisnost i pripojena je Meksičkom carstvu. Međutim, godinu dana kasnije, Meksičko carstvo se raspalo i repubikanci su uspostavili demokratiju i meksičku državu.