cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antraks
Epidemiologija
Zato se antraks kod ljudi prema načinu zaražavanja, tradicionalno svrstava u: Ovakva podela pravi i razliku između načina prenošenja bolesti koji kod kožnog oblika antraksa u organizam dospeva kroz kožne lezije, kod crevnog oblika antraksa gutanjem (oralnim unosom) kontaminirane hrane, pre svega mesa obolelih ili crknutih životinja, i kod inhalacionog antraksa, udisanjem vazduha zaraženog sporama antraksa.
center|450p
Globalna učestalost antraksa kod životinja, zahvaljujući nacionalnim programima, je mala i rezultat je sveukupnog globalnog smanjenjenja antraksa. Iako se tim rezultatima često suprotstavljaju i nepoželjne aktivnosti kao što su; nedovoljno poznavanje bolesti od strane novije generacije veterinara, farmera, i drugih struktura, koje usled nedostatka iskustva, nisu u stanju da pravovremeno prepoznaju i prijave bolest, i preduzmu vakcinaciju. Bolest je i dalje prisutna u nekim mediteranskim zemljama, u malim „džepovima“ u Kanadi i SAD, određeneim zemljama centralne i Južne Amerike i centralne Azije, Indijskom potkontinentu u nekoliko podsaharskih afričkih zemalja i zapadnoj Kini. Zato su sporadični slučajevi i epidemije antraksa i dalje na drugom mestu dešavanja u svetu. Razlike u učestalosti antraksa među državama ili regionima zavise od ekonomskih uslova, kvaliteta nadzor, društvene tradicije, ponašanja u ishrani itd, u određenoj zemlji ili regionu.
Zadnji slučaj pojave antraksa u Srbiji zabeležen je u Vojvodini juna meseca 2011. .
Mortalitet i morbiditet
Najveći broj slučajeva antraksa je kožni tip, sa blažim simptomima, koji mogu biti sanirani sa ili bez lečenja. Kožni antraks je lako izlečiv ako se promene (rane) leče odgovarajućim antibioticima, a stopa mortaliteta je <1%.
Međutim, drugi oblici antraksa su potencijalno smrtonosni. Krvni i inhalacioni oblik antraksa praćeni su najvišom stopom mortaliteta. Udisanje antraksa može biti pogubno, sa ili bez primene antibiotske terapije. Tokom 2001, stopa smrtnosti lečenih ooosoba nakon udisanja antraksa bila je 45%. Crevni antraks je teško dijagnostikovati i povezan je sa višim stopama morbiditeta i mortaliteta (stopa mortaliteta se kreće od 20% do 60%).
Epizootiologija
Bolest se javlja širom sveta. Primarni izvori infekcije su izlučevine bolesnih životinja, leševi životinja i ostaci leša koji se rasipaju po okolini, tlo kontaminirano uzročnicima, naročito pašnjaci (antraksni distrikti, „prokleta polja“), sirovine životinjskog porekla (na mestima gde se one prerađuju - kožare, vunovlačare, klanice itd), hrana i voda kontaminirane sporama i itd. Hrana i voda zagađene sporama predstavljaju takođe izvor zaraze.
Centar za demografsku genetiku Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine
Djelatnost i ciljevi
Nakon uspješne realizacije prvog strateškog cilja ANUBiH u razvoju genetičkih i biotehnoloških istraživanja u Bosni i Hercegovini, odnosno makroprojekta Društvenog cilja VI (radni naslov: „Genetičko inženjerstvo i biotehnologija“), uključujući i odgovarajuću kadrovsku i infrestrukturnu podršku, ANUBiH pokreće i institualizaciju populalacijskogenetičkih istraživanja. Takva potreba zasniva se na rezultatima već utemeljenih istraživanja genetike stanovništva Bosne i Hercegocine, kao i činjenici da su bh. genetičari u toj oblasti već šire afirmirani kao vodeći u Regiji, kako po obimu, tako i kvalitetu i raznorodnosti pristupa lokalnoj demografskoj genetici.
Antraks
Epizootiologija
Za čoveka je izvor infekcija obolela životinja. Od antraksa uglavnom obolevaju ljudi koji su u direktnom kontaktu sa obolelom ili uginulom životinjom kao i ljudi koji se bave industrijskom preradom stočnih proizvoda i preradom životinjske kože. LJudi se takođe mogu inficirati ukoliko dođu u kontakt sa sporama koje se nalaze na antraksni distriktu. Infekcija može nastati i ingestijom termički nedovoljno obrađenog mleka ili mesa obolelih životinja. Prenošenje antraksa sa jedne osobe na drugu je veoma retko. Ptice mogu prenositi uzročnika preko fecesa ali su one otporne na infekciju. center|700px
Centar za demografsku genetiku Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine
Djelatnost i ciljevi
Zahvaljujući pretežno individualnim, a rjeđe organiziranim institucijskim istraživanjima, genetička struktura bh. lokalnih populacija je bolje poznata nego stanovništva ostalih zemalja u Regionu. To se podjednako odnosi i na poznavanje genetičke strukture reprezentativnih uzoraka metapopulacije. U Bosni i Hercegovini su istraživani i mogući faktori genetičke diferencijacije lokalnih dijelova stanovništva, a bh. istraživači su surađivali i na demografsko-genetičkim istraživanjima danas susjednih država: Crne Gore, Hrvatske, Slovenije i Srbije, uključujući Kosovo i Vojvodinu. Demografskogenetička istraživanje odgovarajuće strukture stanovništva, u Bosni i Hercegovini imaju relativno dugu povijest, utemeljenu na radovima austrijskih vojnih ljekara (Augustin Weisbach, Heinrich Himmel i njihovi suradnici), koji su vodili pedantne austrougarske regrutne komisije širom Bosne i Hercegovine, a nakon toga odgovarajuće podatke publicirali u (i danas) glasovitom časopisu Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft in Wien (MAGW). Nakon toga slijedi dugo razdoblje, u kojem se pojavljuju sporadični podaci o učestalosti krvnih grupa nekoliko antigenskig sistema. Istraživačni zamah u ovoj oblasti počinje krajem 1960-tih, od informacija o fenogenotipskoj strukturi našeg stanovništva po pojedinim svojstvima i njihovim komplaksima, preko proučavanja genetičke distance i sličnosti lokalnih populacija, s obzirom na odabrana morfološkoanatomska i biohemijskofiziološka nasljedna svojstva, do kompleksnih molekulskogenetičkih istraživanja u recentnoj epohi.
Antraks
Patofiziologija
Udahnute ali i progutane, spore bacila antraksa fagocituju plućni makrofagi koji ih prenose do traheobronhalnih limfnih čvorova. Tu spore proklijaju, te limfnim sistemom vegetativni oblik dospeva u krv kojom biva raznesen po celom organizmu, a naročito se zadržava u slezini, stvarajući na taj način sekundarne centre infekcije i proliferacije.
Centar za demografsku genetiku Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine
Djelatnost i ciljevi
Koncpcija djelovanja novoosnovanog centra počiva na interdisciplinarnom i polivalentnom pristupu, koji uključuje populacijsku genetiku, biantropologiju, lingvistiku, medicinu, arheologiju, etnologiju, historiju, fizičku kulturu, sport i srodna naučna područja.
Primarna intencija djelovanja novoformiranog Centra je integracija kadrovskih i infrastrukturnih potencijala na istraživanju genetičkih osobenosti stanovništva Bosne i Hercegovine, od antičke, srednjovjekovne i recentne epohe, do predikcije njihovih promjena u prostoru i vremenu.
Antraks
Patofiziologija
Usled velike propustljivosti kapilara i krvnih sudova stvara se veliki serozni eksudat, koji često dovodi u pitanje ishranu tkiva. Promene na krvnim sudovima sa pratećom ishemijom, glavni su uzrok pojave gangrene na koži. Na sluzokožama se pored krvnih izliva nalaze i pihtijasti infiltarti. Parenhimni organi su obično degenerativno izmenjeni, preplavljeni mikroorganizmima. Javlja se otok slezine i skoro svih žležda. veliko umnožavanje bakterija često izaziva začepljenje krvnih kapilara.
Vegetativni oblici bacila antraksa proizvode niz toksina koji podstiču stvaranje antitoksičnih antitela, koja su ujedno odgovorna za imunost prema ovoj bolesti. Do danas nepotpuno su opisane tri komponente jednog od toksina:
Međutim, tek sinergističko delovanje ova tri faktora ima na organizam toksično - štetno dejstvo Spomenute komponente toksina oštećuju fagocite koji propadaju, potom uzrokuju povećanu propustljivost kapilara, oštećenje faktora zgrušavanja krvi što rezultuje kapilarnom trombozom, padom krvnog pritiska i kolapsom, otkazivanjem bubrega i terminalnom anoksijom. Konačno dolazi do depresije i paralize disanja pa nastupa smrt. Ako uzročnik ne prodre dalje u organizam, neće doći do septikemije već nastaje lokalna infekcija kao što je to slučaj u ždrelu svinja.
Klinička slika
Oboljenje se karakteriše veoma brzim tokom bolesti, brojnim krvarenjima u organizmu, pojavom hemoragičnih edema, karbunkula i obilnom seroznom eksudacijom u seroznim šupljinama.
Antraks kod životinja
Klinička slika bolesti se razlikuje kod različitih vrsta (pa i između jedinki iste vrste) domaćih životinja, i zavisi od;
Inkubacija antraksa kod životinja se kreće od 1-7 a najduže 14 dana.
Tok bolesti može biti perakutan, akutan, subakuan i hroničan. Kod preživara on je je pretežno perakutni i akutni a kod svinja, konja i pasa češće se javlja lokalizovani oblik bolesti sa nešto dužim tokom trajanja.
Perakutni tok antraksa, karakteriše moždana apopleksije i brzo uginuće životinja, a javlja se kod ovaca i goveda. Glavni simptomi su; nestbilnost (teturanje) životinje, krvarenje iz prirodnih otvora i pojava krvi u mokraći.
Akutni tok antraksa, karakteriše povišena telesna temperatura (do 42 °C), ubrzano i duboko disanje, ubrzani puls, krvlju prepunjena jako crvena sluzokoža, uvećanje limfnih čvorova. Može biti praćen i prolivom, pobačajem, edematoznim promenama perineuma i ždrela. Životinja je uznemirena, riče, bleji, ima grčeve u trbuhu, škripi zubima, tetura se, apatična je i podrhtava Akutni tok antraksa traje oko 2-24 časa (2-5 dana). Subakutni tok antraksa karakteriše; groznica, drhtavica, grčevi u trbuhu, kongestija jetre i pluća, otežano disanje, edem ispod vrata. Subakutni tok u goveda se ponekad zapaža i kao lokalna infekcija i to sa promenama na koži, crevima, ždrelu odnosno plućima. Subakutni tok bolesti traje 24-48 časa (5-7 dana).
Ovce i koze znatno su osetljivije na infekciju od goveda, i zato kod njih nema lokalizovanog oblika bolesti. Tok bolesti jednak je onome u goveda osim što je brži, a znaci bolesti su: visoka telesna temperatura, uzemirenost, drhtavica, padanje na zemlju, škripanje zubima, mokrenje, krvava stolica i na kraju uginuće životinje.
Antraks kod ljudi
Antraks se može javiti kod ljudi u jednoj od sledećih formi:
Spoljašnja ili kožna forma (pustula maligna).
Unutrašnja forma koja se može javiti kao:
Spoljašnji ili kožni antraks kod ljudi
Kožna forma antraksa kod ljudi ili pustula maligna - je najčešći klinički oblik bolesti, koji se javlja u oko 95% slučajeva. Uglavnom je lokalizovana na otkrivenim delovima tela. Ulazno mesto infekcije su povrede na koži. Na mestu infekcije se prvo javlja makula (okrugla promena u boji kože), u toku 24 časa ona prelazi u papulu (promenu iznad ravni kože), a zatim u vezikulu (mehurić ispunjen tečnošću). U centralnom delu vezikule nastaje izumiranje ćelija (nekroza) i stvara se crno smeđa krasta (krusta) a oko nje venac vezikula. Nakon tri do pet krusta se širi i obuhvata venac vezikula. Tako nastaje antraksna krasta koja je crna, jasno ograničena, uvučena, suva i bezbolna. Nakon otpadanja kruste na njenom mestu ostaje svež ožiljak, a nekada i veliki defekt. Stadijum kraste traje i do 20 dana. Promene na koži su praćene bolnim uvećanjem regionalnih limfnih žlezdi i opštim simptomima; jezom, blago povišenom temperatura groznicom, bolovima u mišićima i zglobovima. Kod malignog edema kao i kod infekcije lokalizovane na licu, odnosno očnom kapku ili na sluzokožama ne dolazi do stvaranja pustule, već se bolest karakteriše difuznim otokom koji je pihtijastog izgleda, bled, bezbolan i brzo se širi. Na sluzkožama se stvaraju mehurići koji pucaju i na njihovom mestu nastaje nekroza ćelija. Kod lokalizacije infekcije na sluzokoži usne duplje i jezika zbog opstrukcije disajnih puteva edemom, može doći do ugušenja.
Unutrašnji antraks kod ljudi
Forme unutrašnjeg antraksa koje se mogu razviti kod ljudi su; inhalacioni antraks, crevni antraks antraksna sepsa i meningealni antraks;
Inhalacioni (plućni, medijastinalni, respiratorni) antraks
Inhalaciona forma antraks nastaje udisanjem spora. Termin „inhalacioni antraks“ je u velikoj meri zamenio stariji nazivi za ovaj oblik bolesti, jer najčešće primenjivan naziv „plućni antraks“, ne odražava činjenicu da se aktivna infekcija javlja u limfnim čvorovima, a ne samo plućima, kao i činjenicu da se kod ove bolesti ne javlja bronhopneumonija.
Udahnute spore se prenose makrofagama iz pluća, u one delove tela gde nema infekcija, prvenstveno limfnim sistemom u kome infekcija dalje napreduje. Klijanje i početno umnožavanje počinje u makrofagama dok su u tranzitu ka limfnim čvoroveima. Stvorene vegetativne ćelije ubijaju makrofage i ulaze u krvotok, gde nastavljaju da se umnožavaju i dovode do fatalnih septikemija. Limfna staza u grudnom košu je primarnih poremećaja povezana je sa edemom, koji može biti očigledno izvan grudnog koša na njegovom ulazu, i pleuralni izliv. Dominantna promena je medijastinitis koji se kod određene grupe bolesnika ne razvija iako obično simbolizuje ovaj oblik bolesti. Kako su medijastinalna proširenje utvrđena kao relativno česta manifestacija u drugim bolestima, u svakodnevnu praksu je uvedena preporuka za kompjuterizovanu aksijalnu tomografiju koja treba da na skeniru pokaže učešće limfnih čvorova u procesu.
Kliničku sliku bolesti karakteriše postepen početak koji liči na gripozni sindrom. Bolesnik se žali na umor, malaksalost, bol u grudima i suvi nadražajni kašalj, i povišenu temperaturu. U daljen toku razvija se hemoragični medijastinitis, temperatura se snižava ispod normale, bolesnik otežano diše, puls je slab, ubrzan, krvni pritisak pada i nastupa kolapsno stanje.
Crevni antraks
Crevna forma antraks nastaje nakon ingestije kontaminirane termički nedovoljno obrađene hrane. Ova forma bolesti karakteriše se povraćanjem krvavog sadržaja, učestalim krvavim stolicama kao i teškim opštim stanjem bolesnika. Bolest prati teško kolapsno stanje i bez adekvatne terapije nastupa smrt za 2-3 dana.
Antraksna sepsa
Sepsa izazvana antraksom je najteži oblik bolesti sa znacim teške infekcije, intoksikacije i kardiovaskularnog kolapsa kojoj prethodi limfohematogeno širenje bacila antraksa iz primarne lezije bilo koje forme antraksa i formiranje sekundarnih metastatskih žarišta na mnogim organima. Kliničke karakteristike su visoka temperatura, toksemija i šok, sa smrću koja nastaje u kratkom vremenskom periodu od diseminacije uzročnika.
Dokazi kojim se potvrđuju da ne postoji asimptomatska antraksna sepsa, ili da postoji samo simptomatska sepsa kod antraks nisu pronađeni. U diferencijalnoj dijagnozi, zbog mogućnosti sepse drugim bakterijama treba imati u vidu i tu mogućnost. Dijagnoza se postavlja izolacijom bacila antraksa iz primarna lezija i iz kulture krvi ili otkrivanjem otrova (toksina) ili DNK bacila antraksa u ovim uzorcima.
Meningealni antraks
Infekcija moždanica (meninga) je najteža forma ili komplikacija antraksa koja se najčešće javlja nakon limfohematogenog širenje bacila antraksa iz primarne lezije bilo koje forme antraksa.
Meningealni antraks je hemoragični leptomeningitis sa simptomima; bol u vratu (sa ili bez fleksija), glavobolja, promene u mentalnom stanju, povraćanje i visoka telesna temperatura, kojima sledi brza dezorijentisanost, gubitak svesti i smrt. Kod bolesnika postoji intenzivno zapaljenje meninga sa pratećim edemom i pojavom krvi i povišenim pritiskom u likvoru .
Diferencijalno dijagnostički treba uzeti u obzir ; Definitivna dijagnoza se postavlja vizuelizacijom inkapsuliranih bacila u likvoru i/ili kulturi.
Dugoročni efekti antraksa
Nakon incidenata sa antraksom zaraženim pismima 2001, neki pacijenatai su se žalili na dugotrajne probleme kao što su bezrazložan umor posle minimalne fizičke aktivnosti i probleme sa kratkotrajnom pamćenjem. Reisman i sar. su 2004. sproveli procenu ovih dugotrajnih efekata u 15 pacijenata otprilike godinu dana posle infekcije. Mnogi pojedinci su i dalje imali istovetne žalbe; zamor u zglobovima, kognitivna oštećenja i psihološke smetnje, koje nisu bile zasnovane na organskim promenama. Kako istraživači nisu pronašli realne osnove za ove žalbe a slični dugotrajni medicinski neobjašnjiv zdravstvene probleme i poteškoće u prilagođavanju svakodnevnom života su zabeležene kod lica koja su preživela Lajmsku i legionarsku bolest, oni pretpostavljaju da su ove tegobe verovatno posledica posttraumatskog stresnog poremećaja. Zato oporavak, može zahtevati nedelja ili meseca u zavisnosti od ozbiljnosti bolesti i osetljivosti pacijenta na ove faktore.
Oporavak od kožnoog antraksa, najčešće se kod male i srednje kožne lezije završava uglavnom kompletunom rstitucijom kože sa minimalnim ožiljakom, a kod veće lezije, ili lezije na mobilnim (pokretljivim) oblastima (npr. na kapku), ožiljaka i nastale kontrakture mogu zahtevati hiruršku korekciju kako bi se vratila normalna funkcioncija i sanirao veliki koženi defekti (ponekad i primenom transplantacije kože).
Hokejaška liga Islanda
Hokejaška liga Islanda je hokej liga zemlje Island. Osnovana je 1991. godine.
Antraks
Dijagnoza
Dijagnoza antraksa postavlja se na osnovu: Ova anamneza obuhvata; vakcinalni status, endemsko područje, kontaminirana hrana povezana sa pojavom epizootije. Naglasiti u anamnezi da li je životinja bila tretirana antibioticima. U serološke medode za dijagnostiku antraksa spadaju; Askoli precipitacija, DIF, ELISA, Vestern Blot (VB), AGID, hemaglutinacijsku test. PCR metoda se koristi kao potvrdni test za kapsulu i PA antigen. Alergijski kožni test na antraks Antraksin (alergen)u toku alergijskog testa daje se intrakutanu. Javlja se eritro i induracija posle 24-48 sati. Biološki ogled koriste se na miševima i zamorci. Uzet biološki materijal za ispitivanje ubrizgava se eksperimentalnoj životinji subkutano u količini od 0,1-0,2 ml ako se radi o mišu ili 0,5 ml ako se radi o zamorcu. Životinja se klinički prati 10 dana. Učinuće nastaje najčešće nakon 2-4 dana. Na mestu inokulacije materijala javlja se otok a u utrobi životinje uvećana slezina.
Hokejaška liga Islanda
Istorija
Hokej je prvi put igran u Islandu oko 1950. godine, na rekama i jezercima. Klima nije davala dobre uslove za sport, tako da hokej se nije razvijao u zemlji nekoliko decenija. Godine 1987. napravljena je prva ledena arena; uveden je veštački led i osigurani bolji uslovi za hokej. Sledeća je napravljena tri godine kasnije. Ovim uslovima je hokej u Islandu mogao da se razvija.
Antraks
Terapija
Od vremena uvođenja antibiotika u medicinsku praksu, utvrđeno je da njihova brza i pravovremena primana daje odlične rezultate i doprinosi brzom oporavku ljudi ili životinja zaraženih antraksom. : O značaju lečenja antraksa antibioticima, u ranim danima primene antibiotika (sredinom pedesetih godina 20. veka) najbolje je opisao Herman Gold (1955)
Hokejaška liga Islanda
Istorija
Hokejaška liga je formirana 1991. godine, sa tri tima. Liga inače počinje početkom oktobra i završava se u martu ili aprilu.
Antraks
Terapija
Kod svakog sveže izolovanog bacila antraksa u životinja ili ljudi može se pretpostaviti da postoji jako velika verovatnoća da on bude osetljiv na penicilin, kao jeftin i lako dostupan lek u skoro svim sredinama, i zato predstavlja osnovu lečenja kod životinja i ljudi u svim zemljama u razvoju. Predložena antibiotska terapija i način njene primene kod antraksa Napomena :  PO - peroralno (preko ustiju), IM - intamuskularno (u mišić), IV - intarvenski u (venu) Paleta antibiotska koji se koristi u terapiji antraksa
Preporuke za terapiju antraksa SZO
Neke osnovne preporuka koje su navodene u brošuri SZO o primeni antibiotika kod antraksa su ;
Dekontaminacija antraksom zaraženih područja
Spore antraksa mogu da preživi dugo vremena u svom okruženju nakon kontaminacije. Najčešće se za dekontaminaciju (čišćenje), kontaminiranih lokacija antraksom obično koriste oksidaciona sredstva, kao što su peroksidi, etilen oksid, sandia pena, hlor-dioksid, kao i tečni izbeljivači koji sadrže natrijum hipohlorit. Ova sredstva polako uništavaju spore antraksa. Izbeljivači međutim nisu rešenje za sanaciju velikih površina jer ugrožavaju zaštitu životne sredine. Izbeljivač i sirćetna kiselina ne smeju da budu u istom rastvoru, jer mogu da proizvedu hlor gas. Zato u malo vode mora prvo da se doda izbeljivač (npr. dve šolje vode na jednu šolju za beljenje), zatim sirće (npr. jedna čaša), a zatim ostatak vode (npr. šest šolja). pH rastvora treba da se testira lakmus papirom a tretirana površina mora ostati u kontaktu sa izbeljivačem oko 60 minuta (ponovljena primena je potrebna da se održi vlaga na površini).
Hlor dioksid je primenjen kao dobar biocid protiv antraksom-kontaminiranih lokacija, i primenjen je u dezinfekciji brojnih vladinih zgrada u protekloj deceniji. NJegov glavni nedostatak je potreba da bude primenjen od stručno obučenih lica. Da bi se ubrzali procesi dekontaminacije, sredstvima se dodaje određena količina neotrovneih katalizatora sastavljenih od gvožđa i tetra-amidnih makrocikličnih liganda u kombinaciji sa natrijum-karbonatom i bikarbonatom i pretvaranjem u sprej. Sprej se primenjuje na zahvaćene površinae nakon čega sledi primena još jednog spreja koji sadrži tert-butil hidroperokide. Koristeći katalizator metodu, potpuno uništavanje svih spora antraksa se može postići za manje od 30 minuta, za razlikui od standardnih katalizatora bez spreja, koji uništavaju manje od polovine spore za isto vreme. Dekontaminacija poslovne zgrade Američkog Senata od spora antraksa koštala je SAD 27 miliona dolara, a čišćenje nekih poštanskih objekat izvan Vašingtona 130 miliona dolara i trajala je 26 meseci. Od tada se stalno razvijaju novije i jeftinije metode dekontaminacije.
Čišćenje antraksom-kontaminiranih površina na rančevima i divljini je mnogo problematičnije. Leševi mogu biti spaljeni, iako to često treba i do tri dana da sagore veliki trupla i to nije izvodljivo u područjima sa malo drveća. Leševi mogu biti si ahranjeni, iako sahranjivanje velikih životinja ako nije dovoljno duboko ne može da spreči ponovno pojavljivanje spora, i zahteva mnogo radne snage i skupe alata. Natapanje leševa u formaldehidu može da ubije spore, ali i da izazove zagađenja životne sredine.
Imunizacija
Imunizacija ljudi protiv antraksa može se obaviti primenom za to specijalno proizvedena vakcine. Vakcina se danas uglavnom primenjuje kod osoba koje rade na visoko rizičnim poslovima, kako bi se smanjila njihova mogućnost zaražavanja ali i mogućnost daljeg širenja antraksa. Zato se vakcina za sada ne preporučuje za ostale ljude već se preporučuje samo za sledeće rizične grupe ljudi :
Antraks kao biološko oružje
Biološko oružje su biološki agensi, mikroorganizmi ili otrovi iz prirodnog okruženja koji se mogu primeniti da onesposobe, ubiju, ili na drugi način ometu protivnika. Biološkog oružja se odlikuje smanjenom vidljivošću, visokim potencijalom, lakom dostupnosti, niskom cenom i relativno lakom primeniom.
U bioterorističke agenase spada i bacil antraksa koji kao biološko oružje može imati široki spektar primene, od bioterorizma, preko prevara (zastrašivanja) do izazivanjanja masovnih žrtava, od strane pojedinaca ili malih grupa u državnom terorizmu ili klasičnom biološkom ratovanju.
Persijska, grčka i rimska literaturu iz 300. p. n. e. navodi primere upotrebe antraksom zaraženih životinjskih leševa, kojima su kontaminirani bunari i izvorišta vode napriatelja.
Antraks može da proizvede masovne gubitke, jer u slučaju velikih epidemija predstavlja ozbiljne izazove za lečenje pacijenata i profilaksu izloženih lica i životinja. Takođe može da predstavlja neprestanu pretnju za dugotrajnije zagađenje životne sredine i stočnog fonda, kontaminiranog područja.
Bez obzira na način i metodu rasturtanja, žrtve se kontaminiraju antraksom preko: kože, gastrointestinalnog (crevnoželudačnog) trakta (GIT), i pluća. Kontaminacija kože je najmanji potencijal za značajaniji morbiditet i mortalitet, jer zdrav, neoštećen kožni omotač pruža odličnu barijeru protiv ovih aktera. Međutim, sluzokoža, ogrebotine na koži, ili druge lezije mogu da postanu ulazna vrata za antraks. Zagađenje hrane i vode omogućava potencijalno nešto veću izloženost zagađenju preko gastrointestinalnog trakta.
Najveći bioteroristički potencijal primena antraksa ima ako se on primeni u obliku aerosola (u oblacima kapljica ili čestica prečnika od 1-5 µm koje sadrže mikrobe antraksa). Kako sa ne može otkriti našim čulima, on udisanjem preko pluća lako prodire u organizam.
Primena biološkog oružja postaje sve sofisticiranije protiv životinja i ljudi tokom 1900-ih. Tokom Prvog svetskog rata, Nemci su razvili soj antraksa, koji je mogao da se upotrebi kao biološko oružje. Tokom Drugog svetskog rata, Japanci su u tajnom istraživačkom centru u Mandžuriji sprovodili eksperimente na oko 3000 kineskih zatvorenika, koje su izlagali pored ostalih agenasa i antraksu. Na žrtvama su posmatrani razvoj bolesti i vršili obdukcije. Godine 1942, Sjedinjene Države su osnovale službu za istraživanje antraks i botulinskog toksina i u junu 1944. uskladištili dovoljne količine botulinskog toksina i hrane za stoku zaražene antraksom da bi je primenili u znak odmazde ukoliko Nemci prvi u ratu upotrebe biološke agenase. Britanci su 1942. i 1943. testirali antraksom napunjene bombe na ostrvu Gruinard na severozapadnoj obali Škotske, a zatim pripremili i uskladištili zalihe stočne hrane zaražene antraksom.
Godine 1979, slučajno je oslobođene antraks iz objekata za oružja u Sverdlovsku, SSSR, nakon čega je umrlo najmanje 66 ljudi. Rusi su nesreću negirali sve do 1992. Godine 1985, Irak je počeo ofanzivnu primenu biološkog oružja i razvio programa proizvodnje antraksa.
300p|mini|Jedno od pisama zaraženog antraksom (poslato u SAD NBC televiziji), kao sredstvo biološkog terorizma. Trenutno, oko 10 zemalja je osumnjičeno za napade biološkim oružjem. U 1992, 20 ljudi je primilo hemoprofilaksu nakon što je u Virdžinija čovek prskao svoje cimere supstancom za koju je tvrdio da je antraks. Prema zvaničnim podacima, na primer, samo u Bostonu prevremeno je korišćen ciprofloksacin od strane 13.500 poštanskih radnika, kao i da je antibiotike, najverovatnije u strahu od antraksa koristilo 2 do 3 miliona Amerikanaca, a broj je u stalnom porastu. To će dovesti do staršnih posledica zbog sve većeg razvoja bakterijeske otpornih na ciprofloksacin i srodnih antibiotika.
Pretnja antraksom kao biološkim agensom „se često odbacuje kao naučna fantastika ili kao toliko nemoralan postupak koji je van granica mašte“, međutim potencijalna opasnost za vojne snage i civilno stanovništvo sada je znatno češća nego u bilo kom trenutku u dosadašnjoj istoriji, što su potvrdili i tragični događaji u SAD 2001. godine.
Opština Budila, Brașov
Budila je opština u Rumuniji u okrugu Brašov.
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 559 m.
Bellacera, Palermo
Bellacera je naselje u Italiji u provinciji Palermo, u regiji Sicilija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 220 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 186 m.
Bent (film)
Bent je filmska drama u britansko-japanskoj produkciji iz 1997. godine u režiji Seana Mathiasa, snimljena po istoimenoj predstavi Martina Shermana, koji je bio i scenarista na filmu. Film se bavi progonom gejeva u nacistička Nemčka nakon ubistva vođe SA-a, Ernsta Röhma u Noći dugih noževa.
El Naranjo, Zitácuaro
El Naranjo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Michoacán, u opštini Zitácuaro.
Bent (film)
Radnja
Max (Clive Owen), promiskuitetni gej muškarac 1930-ih u Berlinu, nije u dobrim odnosima sa svojom porodicom zbog svoje homoseksualnosti. Jedne noći dovodi u svoj stan zgodnog pripadnika SA (Nikolaj Coster-Waldau). Na nesreću, Hitler je odlučio sa da se otarasi SA divizije, koja je bila poznata po homoseksualnosti unutar redova i muškarac koga je doveo biva pronađen i ubijen u stanu koji Max deli sa svojim momkom, Rudyjem (Brian Webber II). Njih dvojica moraju da beže iz Berlina.
El Naranjo, Zitácuaro
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 473 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 2053 m.
Bent (film)
Radnja
Maxov ujak, Freddie (Ian McKellen) je uspeo da nabavi papire za Maxa, ali on odbija da napusti Berlin bez svog dečka. Međutim, Gestapo hapsi i Maxa i Rudyja i stavlja ih u voz za Dachau.
U vozu Rudy je brutalno prebijan od strane stražara i dok ga odvode doziva Maxa. Max, međutim, ne odgovara, želeći da ne bude prepoznat kao gej, jer veruje da ima veće šanse da preživi logor, ako mu ne bude dodeljen ružičasti trougao. Umesto toga, prihvata da nosi žutu zvetdu.
U logoru Max se upoznaje sa Horstom (Lothaire Bluteau), koji pokazuje dostojanstvo priznavanjem onoga u šta veruje. Nakon Horstove smrti (kada mu stražar naredi da krene na električnu ogradu), Maxu je naređeno da ga sahrani. Max oblači Horstovu majicu sa ružičastim trouglom i ubija se, hvatajući se za ogradu.
Talija (biljka)
Talija (Parnassia palustris) obično se naziva i Zlatnikova bela trava, vrsta je iz roda Parnassia.
To je cvet Kambrije i Saderlanda u Velikoj Britaniji, i pojavljuje se na Okružnom grbu bivšeg okruga. Ime potiče iz antičke Grčke: očigledno je stoka sa planine Parnas cenila biljku; samim tim, to je bila "počasna trava".
Opis
Stabljika je uspravna, jednostavna i glatka visine 5—40 cm. Listovi su skupljeni u rozetu i nalaze se na dugoj peteljci, zelene boje, ponekad sa ljubičastim mrljama, dugi 1—4 cm i široki 10—25 mm. Cvet petočlan sa belom krunicom.
La Brisa, Villagrán
La Brisa je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Tamaulipas, u opštini Villagrán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 3 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 465 m.
Lorenzana, Massa e Carrara
Lorenzana je naselje u Italiji u provinciji Massa e Carrara, u regiji Toscana.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 10 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 394 m.
Mostarska Petlja
Mostarska Petlja ili kolokvijalno Mostar je najveća saobraćajna petlja u Beogradu. U nju se uliva saobraćaj iz ukupno šest smerova od kojih su i dva najopterećenija pravca u Beogradu - mosta Gazela sa zapada i sa juga iz pravca sajma tj. bulevara Vojvode Mišića. Petlja se nalzi na evropskim putevima E-75 i E-70.
Mostarska petlja je započeta 1967. a završena 1974 na mestu naselja Jatagan mala. Prvobitno je zamišljena da služi kao deo grdskog auto-puta Bežanija - Autokomanda, no kako obilaznica oko Beograda nije završena gradski auto-put je postao deo i evropskih autoputeva.
Tehničke karakteristike
Olevano sul Tusciano, Salerno
Olevano sul Tusciano je naselje u Italiji u provinciji Salerno, u regiji Campania.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 6399 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 191 m.
Dixon, New Mexico
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 926.
Dombrot-le-Sec
Dombro le Sek je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Lorena, u departmanu Vogezi koja pripada prefekturi Nefšato.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 358 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 18,95 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 18,89 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od | metara (maksimalnoj 485 m, a minimalnoj 357 m).
923
Godina 923. (CMXXIII) bila je redovna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru.
Adipoil hlorid
Adipoil hlorid je organsko jedinjenje, koje sadrži 6 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 183,033 Da.
Opština Mapimí, Durango
Mapimí je opština u Meksiku, u saveznoj državi Durango.
Prema proceni iz 2013. godine u opština je živelo 5980 stanovnika. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 1231 m.
Torrecillas, Lagos de Moreno
Torrecillas je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Lagos de Moreno.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 868 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1896 m.
La Cofradía, Villa Guerrero
La Cofradía je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Villa Guerrero.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1531 m.
Estancia de Morelos, Santiago Atitlán
Estancia de Morelos je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santiago Atitlán.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 564 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 765 m.
Lamoni, Iowa
je grad u američkoj saveznoj državi Ajova. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 2.324 stanovnika.
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 2.324 stanovnika, što je 120 (4,9%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Ostrozub (Orahovac)
Ostrozub je naselje u Metohiji, na sredokraći puta Mališevo - Orahovac.
Geografija
Nalazi se na severnim padinama planine Milanovac. Poznato je po majdanu dobrog kamena. Ispod sela izvire Smetliška reka, koja potom, dobivši niz pritoka, menja ime u Topluga, da bi se kod mesta Pirana, blizu Prizrena, ulila u Beli Drim.
Ladbergen
Ladbergen je opština u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 24 opštinska središta okruga Štajnfurt. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 6.387 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5566032, NUTS (DEA37) i LOCODE (DE LDB) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Štajnfurt Ladbergen se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Štajnfurt. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 50 metara. Površina opštine iznosi 52,3 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 6.387 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 122 stanovnika/km².
Dos Caminos el Limón, Tantoyuca
Dos Caminos el Limón je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Veracruz, u opštini Tantoyuca.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 158 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 189 m.
Ca' Bembo I, Venezia
Ca' Bembo I je naselje u Italiji u provinciji Venecija, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 13 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 4 m.
Ogataj-kan
Ogataj-kan ili Ogodaj-kan (oko 1186 — 11. decembar 1241) bio je sin Džingis-kana i veliki kan mongolske imperije (13. septembar 1229 — 11. decembar 1241). Uz pomoć svoje ljubaznosti i velikodušnosti Ogataj je uspeo da očuva carstvo, pa čak zbog svojih sposobnosi i da ga proširi. Za vreme njegove vladavine Mongolsko carstvo je bilo najveće. Prostiralo se od Koreje na istoku, do Ugarske na zapadu i od južne Rusije na severu do, Horezmijskog carstva na jugu. Njegova osvajanja donela su političku stabilnost celom carstvu. Za vreme njegove vladavine razvila se trgovina sa Evropom, sa kojom se načešće trgovalo svilom. Ogataj je bio jedan od retkih vladara koji su bili pismeni.
Detinjstvo i mladost
Učestvovao je u prvim osvajanjima svog oca Džingis-kana, ali posle ranjavanja na Halahaldžin pesku 1203. godine, kada je Džingis poražen, život mu je spasao Džingisov usvojeni sin Borokula. Iako je već bio oženjen, Džingis ga je 1204. godine venčao sa Toregenom, kćerkom Tohtoa, vladara Merkita. Godine 1206. Ogataj je imenovan za zapovednika u dolini reka Emil i Hobok. Ogataju je na toj dužnosti pomagao Ilugei koji je bio zadužen i za Ogatajovo obrazovanje.
Međuzvjezdana tvar
mini|300px|desno|[[Orionova maglica je difuzna maglica koja prestavlja oblake međuzvjezdane tvari.]]
Ogataj-kan
Pohod protiv dinastije Đin
U novembu 1211. godine Ogataj je poslat sa svojom braćom u pohod protiv dinastije Đin. U tom pohodu Ogataj je opustošio Hebej, a onda su se 1213. godine povlačili kroz severnu oblast Šansi. Za mongolskom vojskom krenula je koneska vojska iz Ordosa, ali pratila ih je do granice sa zapadnim carstvom Sja i tada se i ona povukla.
Međuzvjezdana tvar
mini|300px|desno|[[Odrazna maglica je oblak međuzvjezdane prašine koja odražava svjetlost obližnjih zvijezda i zvjezdanih skupova.]]
mini|desno|125px|[[Herbig-Haro objekt HH47, snimljen sa Svemirskog teleskopa Hubble. Mjerilo u desnom donjem kutu prestavlja 100 AJ.]]
Ogataj-kan
Prvi rat protiv Horezmijskog carstva
Ogataj je sa svojim bratom Čagataiom napao istočna Horezmijska područja. Posle pljačke grada Otrara i masakriranja njegovih stanovnika. Pred kraj 1219. godine opseli su grad Urgenč, a početkom sledeće godine im se pridružio brat Žu-Či, ali Čagatai i Žu-Či nisu bili složni. Zbog toga je Džingis bio primoran da imenuje Ogataja za glavnog zapovednika vojske, koja je opsedala grad. Grad je pao 1221. godine, ali posle toga je izbila pobuna, koji je Ogataj ugušio.
Međuzvjezdana tvar
mini|300px|desno|Kondenzirajuća komora s vidljivim linijama [[ionizirajuće zračenje|ionizirajućeg zračenja (kratke, debele: alfa-čestice; duge, tanke: beta-čestice) čime su dokazane kozmičke zrake.]]
Međuzvjezdana tvar (kratica: ISM, prema engleskom InterStellar Medium) je rijetka tvar rasprostrta između zvijezda. U Mliječnoj stazi čini 10 do 15% vidljive tvari, a njezinoj masi pridonosi najviše plin (99%), a vrlo malo prah (1%). Zbog upijanja i raspršenja svjetlosti u međuzvjezdanoj tvari, pri čem se modra boja raspršuje jače od crvene, udaljenije zvijezde manjeg su sjaja i svjetlost im je crvenija. Tako na primjer u pojasu Mliječne staze, na udaljenosti od 3 000 svjetlosnih godina, svjetlost oslabi 5 puta. Međuzvjezdana tvar otkriva se analizom zvjezdane svjetlosti. Plinoviti sastojci otkrivaju se s pomoću takozvanih mirnih spektralnih linija, to jest apsorpcijskih linija koje se zapažaju u zvjezdanim spektrima, a koje pritom ne pokazuju pomake zbog gibanja zvijezda.
Ogataj-kan
Prvi rat protiv Horezmijskog carstva
mini|levo|Toluj-Ogatajov mlađi brat i regent mini|desno|Ogatajovo krunisanje. Slika Rašida al-Dina iz ranog XIV veka.
Međuzvjezdana tvar
Međuzvjezdana tvar nastaje iz neutralna i ionizirana plina u atomskom i molekulnom obliku, prašine i kozmičkih zraka. Igra bitnu ulogu u astrofizici, budući da zvijezde nastaju iz međuzvjezdane tvari koju zvjezdani vjetar i supernove raznose u međuzvjezdani prostor. Prouzročuje takozvanu absorpciju i bojanje zvjezdanog svjetla. Međuzvjezdana tvar ispunja međuzvjezdani prostor i polako se širi u međugalaktički prostor. Energija koja zauzima isti prostor u obliku elektromagnetskog zračenja je međuzvjezdano radijacijsko polje. Tvar između galaktika ne pripada međuzvjezdanoj tvari i analogna je međugalaktičkom mediju odnosno plinu ili kraće IGM-u. Odgovara tvari u neposrednom okolišu neke zvijezde međuplanetne tvari.
Svojstva
U međuzvjezdanoj tvari ima najviše atoma vodika, zatim helija, a sadrži većinu poznatih kemijskih elemenata. Također, ustanovljeno je više od stotinu vrsta molekula, među kojima ima vrlo složenih, a prevladavaju molekule ugljikovodika. Oblake neutralnih vodikovih atoma otkriva emisijska spektralna linija u području radio valova, s valnom duljinom 21 cm. S pomoću te spektralne linije proučava se građa spiralnih krakova Mliječne staze i drugih galaktika, jer je međuzvjezdana tvar najgušća u krakovima; spiralni krakovi i glavnina međuzvjezdane tvari usredotočeni su u sloju oko galaktičke ravnine, debljine 1 000 svjetlosnih godina. Prosječna gustoća plina iznosi 10–21 kg/m3.
Ogataj-kan
Dolazak na vlast
Džingis je umro 1227. godine, a njegov prvenec Žu-Či još ranije, pa ga je Ogataj, po njegovoj želji i posle odluke na kurultaju Kadoe Aralu na reci Kerulen, nasledio. Ogataj u stvari nije bio pravi vladar jer se sva vlast nalazila u rukama njegovog mlađeg brata i regenta Toluja, koji je zbačen 13. septembra 1229. godine. Tada se Ogataj krunisao i postao je pravi mongolski vladar Mongolskog carstva. Čagatai nije smatrao Ogataja za pravog vladara nego Toluja.
Međuzvjezdana tvar
Svojstva
Prisutnost praha otkriva međuzvjezdana polarizacija, to jest linearna polarizacija svjetlosti zvijezda koja nastaje kada svjetlost prolazi kroz oblak čestica koje nemaju oblik kugle, a orijentiraju se u galaktičkom magnetskom polju. Veličina je čestica praha oko 0,1 μm, a kemijski im sastav nije točno utvrđen; jezgra im se može sastojati od silikata, ugljika i željeza, a plašt od leda. Ustanovljeno je da čestice ugljika nastaju u zvjezdanom vjetru nekih crvenih divova.
Ogataj-kan
Prva kampanja
Džingis-kan je Horezmijsko carstvo pokorio 1226. godine, ali kada otišao u rat protiv carstva zapadnih Ksia sin poginulog horezmijskog vladara Ala ad-Dina Muhameda II, Dželal ad-Din Mankburni je digao ustanak. Dve armije su poslate da pomognu Mankburnijevim neprijateljima. Jedna je poražena u bici kod Damgana, dok je druga odnela Pirovu pobedu u bici kod Isfahana, ali ta pobeda nije iskorištena, već je kampanja zaustavljena.
Međuzvjezdana tvar
Svojstva
Međuzvjezdana tvar raspoređena je nejednoliko, pa se zapažaju na primjer gušći dijelovi promjera od nekoliko godina do nekoliko stotina godina svjetlosti, čemu su tipičan primjer međuzvjezdane maglice. U njih se ubrajaju svjetleće i tamne difuzne maglice, planetarne maglice i ostatci supernovih zvijezda. Hladni oblaci veće gustoće mjesta su stvaranja zvijezda (Herbig-Haro objekt), posebno su to divovski molekularni oblaci; primjer je područje u zviježđu Oriona. Međuzvjezdana tvar nalazi se u stalnim promjenama: ugrađuje se u mlade zvijezde prilikom njihova nastanka, a istječe iz zvijezda tijekom njihova razvoja ili eksplozivnog raspada.
U blizini zvijezda visoke temperature, oblaci vodika djelomično se ioniziraju. Opažanjima u ultraljubičastom i rendgenskom području spektra, iz svemirskih letjelica izvan Zemljine atmosfere, nađena su područja neba s temperaturama do milijun stupnjeva i s vrlo malom gustoćom iona. U međuzvjezdanu tvar ubraja se i kozmičko zračenje.
Ogataj-kan
Druga kampanja
Tu kampanju je odlučno nastavio Ogataj. On je skupio od 30 do 50.000 vojnika i na njihovo čelo postavio generala Čormagana iz Buhare. Ova vojska je 1230. godine bez otpora tamošnjih stanovnika osvojila Veliki Horasan. Posle toga napala je Horezmijsko carstvo u Avganistanu, a u jesen osvojila Mazandaran. Kada je stigla do grada Raja vojska se odmorila i tu napravila kamp da bi tu ostala preko zime. Za to vreme deo vojske je poslat da osvaja ostale delove severne Persije. Godine 1231. Mongoli su osvojili gradove Kom i Hamadan, dok su im se predale pokrajune Fars i Kerman. Dok su Mongoli osvajali Horezmijsko carstvo Mankburni je osvajao Kabul, Gazni i Zavulistan, ali za mongolsko osvajanje Horezmijskog carstva je okrivljen Mankburni i proteran u Evropu. Ubrzo potom i poslednji horezmijski grad je pao pod mongolsku vlast.