cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wesley Hills, New York
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 5.628, što je 780 (16,1 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Tert-Butil izocijanid
Tert-Butil izocijanid je organsko jedinjenje, koje sadrži 5 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 83,132 Da.
2-Oksokiselina razranatog lanca dekarboksilaza
2-Oksokiselina razranatog lanca dekarboksilaza (, dekarboksilaya oksokiselina razgranatog lanca, dekarboksilaza alfa-keto kiselina razgranatog lanca, dekarboksilaza keto kiselina razgranatog lanca, BCKA, (3S)-3-metil-2-oksopentanoatna karboksilijaza) je enzim sa sistematskim imenom (3S)-3-metil-2-oksopentanoat karboksilijaza (formira 2-metilbutanal). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim deluje na brojne 2-oksokiseline.
Galezova Draga
Galezova Draga je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Ozlja, Karlovačka županija.
Châteney (Gornja Saona)
Šatne je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Franš-Konte, u departmanu Gornja Saona koja pripada prefekturi Lir.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 44 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 16 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 2,6 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 360 metara (maksimalnoj 414 m, a minimalnoj 287 m).
Galezova Draga
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 25 stanovnika te 9 obiteljskih kućanstava.
Furjanići
Furjanići je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Ozlja, Karlovačka županija.
Bayerisch Eisenstein
Bajeriš Ajzenštajn je opština u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 24 opštinska središta okruga Regen. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.049 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9276115.
Lakeside, Texas
Lakeside je gradić u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 1.307 stanovnika.
Gaber
Gaber je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Desinić, Krapinsko-zagorska županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 144 stanovnika te 41 obiteljskih kućanstava.
Proteinski prekurzor
Proteinski prekurzor (proprotein, propeptid) je neaktivni protein (ili peptid) koji se može pretvoriti u aktivnu formu putem posttranslacione modifikacije. Ime prekurzora proteina često sadrži prefiks pro. Primeri su proinsulin i proopiomelanokortin.
Proteinski prekurzori se često koriste u organizmu kad su kasniji oblici proteina potencijalno štetni, ali je neophodno da budu brzo dostupni i/ili u velikim količinama. Enzimski prekurzori se nazivaju zimogenima ili proenzimima. Primeri su enzimi digestivnog trakta kod ljudi.
Neki proteinski prekurzori se izlučuju iz ćelije. Mnogi od njih se sintetišu sa N-terminalnim signalnim peptidom koji ih predispozira za sekreciju. Poput drugih proteina koji sadrže signalni peptid, njihova imena imaju prefikse pre. Oni se stoga nazivaju pre-pro-proteini ili pre-pro-peptidi. Signalni peptid se odvaja u endoplazmatičnom retikulumu. Primer je preproinsulin.
Key Vista, Florida
Ki Vista je naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Florida.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.757.
NGC 1541
NGC 1541 je galaksija u zviježđu Biku.
Riesci, Lecce
Riesci je naselje u Italiji u provinciji Lecce, u regiji Apulija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 952 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 28 m.
Skrobotno
Skrobotno je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Bileća koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 4 stanovnika.
Disanje
U životinjskoj fiziologiji, disanje je prijenos kisika iz zraka u stanice tkiva te prijenos ugljikova dioksida u suprotnom smjeru. Ono je kontrast biokemijskoj definiciji disanja, koje se odnosi na stanično disanje: metabolički proces kojim organizam dolazi do energije reakcijom kisika s glukozom koja daje vodu, ugljikov dioksid i adenozin trifosfat (ATP) (energiju). Iako je fiziološko disanje potrebno kako bi opskrbilo stanično disanje, a tako i život životinja, procesi su različiti: stanično disanje zauzima mjesto u pojedinačnim stanicama životinja, dok se fiziološko disanje tiče dotoka mase i prijenosa metabolita između organizma i vanjske okoline.
U jednostaničnih organizama, obična je difuzija dovoljna za izmjenu plinova: svaka je stanica uvijek u dodiru s vanjskom okolinom, s kratkom udaljenošću koju plinovi moraju prijeći. Zauzvrat, složeni mnogostanični organizmi poput čovjeka imaju veću udaljenosti između okoline i njihovih unutarnjih stanica, pa je radi toga dišni sustav potreban za učinkovitu izmjenu plinova. Dišni sustav usklađeno djeluje s krvožilnim sustavom koji prenosi plinove iz i u tkiva.
Kod kralješnjaka koji dišu, respiracija kisika uključuje četiri stadija:
Disanje se sastoji od dvije radnje: udisaja i izdisaja.
Ventilacija i prijenos plinova zahtjevaju energiju radi pokretanja mehaničkih pumpa (dijafragma i srce), suprotno pasivnoj difuziji.
Fiziologija disanja čovjeka
Svi poznati živi organizmi vrše izmjenu plinova s njihovim okolišom. Ova izmjena je poznat kao disanje. Za održavanje života, kisik se mora udisati u pluća, zatim procesom difuzije preko alveolo-kapilarne membrane, vezanjem za hemoglobin u eritrocitima, i otopljen krvi prenijet do tkiva, i potom prenijet u stanice u kojima se obavlja aerobni metabolizam.
Disanje
Disanje se može opisati kao spontani, ritmički mehanički proces. Kontrakcijom i relaksacijom mišića tijekom disanja nastaje kretanja plinova iz atmosfere u pluća i obratno, čime tijelo dobija jedan plinoviti medij za razmjenu plinova. thumb|250px|centar|thumb|Vanjsko disanje
Vanjsko disanje
Vanjsko disanje se odvija u alveolama pluća. Zrak, koji sadrži kisik, iz atmosfere mehaničkim procesom disanja ulazi u alveole pluća. Iz udahnutog zrak u alveolama, kisik difuzijom prelazi u krvotok. U isto vrijeme, ugljični dioksid difuzijom iz venske krvi prelazi u alveole odakle sa izdahnutim zrakom napušta pluća. Ciklus disanja je nesvjestan proces koji se neprekidno ponavlja, osim ako je zbog poremećaja svijesti nastao poremećaj u njegovoj regulaciji. Vanjsko disanje odvija se u dvije faze: Kretanje zraka prema plućima je aktivna faza vanjskog disanja, ili udisanje. Ono je uzrokovano širenjem zida prsnog koša i spuštanjem ošita. Udah povećava volumen pluća i u njima stvara područje niskog tlaka. Budući da je veći tlak izvana, zrak prodire u pluća.
U tijeku mirnog disanja intrapleuralni tlak, u odnosu na atmosferski na početku udisanje, je oko (-2,5 mmHg) i smanjuje se na približno (-6 mmHg) na kraju inspirija. Za to vrijeme tlak u plućima varira u rasponu od 0 do -1,2 mmHg, tj. postaje blago negativan.
Pri maksimalnom udahu promjer prsnog koša povećava se za 20%. Normalna broj dišnih ciklusa je 12 udisaja u minuti, a zapremina udahnutog zraka pri jednom udahu je oko 500 ml. Prema tome,minutni volumen disanja(ili količina zraka koja prođe kroz pluća), prosječno je oko 6 litara u minuti. U pasivnoj fazi vanjskog disanja - izdisanje, ošit se podiže, a zid prsnog koša se sužava, što dovodi do povećanja tlaka unutar pluća. Nakon što se otvori glotis, tlak unutar pluća izbacuje zrak, zajedno sa oslobođenim CO2 iz krvi, u atmosferu.
NGC 1540
NGC 1540 je galaksija u zviježđu Eridanu.
Disanje
Unutarnje disanje
Unutarnje disanje je proces koji se odvija na razini tkiva i stanica, koje iz kisikom obogaćena krvi koriste kisik, a u nju vraćaju ugljični dioksid. Ovaj mehanizam, poznat je i kao metabolički procesa, proizvodnje energije neophodne za život. Unutarnje ili stanično disanje je isti proces, koji se odvija postupno, u nekoliko koraka, a čiji je rezultat pretvaranje energije pohranjene u molekulima glukoze u upotrebljivu kemijsku energiju u obliku ATP-a.
2200 Pasadena
2200 Pasadena je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,403 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 13,4.
Bayerbach bei Ergoldsbach
Bajerbah baj Ergoldsbah je opština u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 35 opštinskih središta okruga Landshut. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.740 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9274119.
Disanje
Regulacija disanja
Živčani sustav prilagođava veličinu alveolarne ventilacije potrebama organizma. Zahvaljujući pri tome, da se tlakovi kisika i ugljičnog dioksida u krvi minimalno mijenjaju i kod teških opterećenja respiratornog sustava. Centar za disanje se nalazi u produženoj moždine i ponsu, a regulacija disanja se odvija kontinuiranim slanjem impulsa.
Bayerbach bei Ergoldsbach
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Landshut Bajerbah baj Ergoldsbah se nalazi u saveznoj državi Bavarska u okrugu Landshut. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 409 metara. Površina opštine iznosi 25,4 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.740 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 68 stanovnika/km².
Disanje
Regulacija disanja
Krajnji cilj disanja je održavanje povoljnih koncentracija kisika, ugljičnog dioksida i vodikovih iona u tjelesnim tekućinama. Povećanje ugljičnog dioksida ili vodikovih iona utječe na respiraciju, tako što nadražuje centar za disanje i dovodi do uklanjanja viška plinova ubrzanjem respiracije. Regulacija ugljičnog dioksida se vrši mehanizmom povratne sprege, tako da u toku pneumonija, emfizema i drugih plućnih bolesti, ovaj sustav može povećati alveolarnu ventilaciju 5-7 puta.
Anatomija dišnih organa
thumb|thumb|350px|Respiratorni sustav čovjeka Dišni sustav sastoji od dišnih putova i organa koji unose atmosferski zrak u organizam. Usno nosni prolaz se sastoji iz usnica, usne šupljina, nosnica i nosne šupljine - nazalni prolaz. Ovaj prolaza oblaže sluznica koja je prekrivena cilijarnim epitelom, čija je osnovna uloga filtriranje i vlaženje zraka. Mehaničke nečistoća, iz udahnutog zraka, sa zadržavaju u usnoj i nosnoj šupljina na vlaženom epitelu odakle se mehaničkim putem odstranjuju iz nosa i ustiju (kašljanjem, kihanjem, slinom) ili gutanjem. Sluz sa uhvaćenim česticama se pokreće jedan centimetar u minuti do konačnog izbacivanja ili gutanja. U nosu i ustima zrak se zagrije i ovlaži vodenom parom, prije nego stigne u pluća. Kada bi čovjek udisao zrak kroz običnu cijev, suh i hladan zrak koji dopire u donje dijelove pluća pogodovao bi infekciji. Zrak koji ulazi kroz nosne šupljina je bolje filtrirani zrak od onoga koji ulazi kroz usta. Zato se savjetuje da se disanje kad god je to moguće obavlja preko nosa. Ždrijelo je tjelesna šupljina koja s jedne strane spaja usnu i nosnu šupljina a sa druge grkljan. Glavna uloga ždrijela u procesu disanja je primiti zrak iz nosne i usne šupljina i zagrijati ga na temperaturu tijela prije njegovog ulaska u respiratorne sustav. Grkljan je organ dišnog sustava koji je smješten u prednjem dijelu vrata. Organ je cijevastog obilika i počinje otvorom u donjem dijelu ždrijela (hipofarinks), a nastavlja se u dušnik (lat. trachea). Glavna funkcija grkljana je disanje, dok je kroz evoluciju prilagođen i fonaciji (govoru). Posebnu ulogu u zaštiti disanja ima grkljanski poklopac (lat. epiglotis), koji sprečava da hrana završi u grkljanu i dalje u dušniku, tj. sprečava aspiraciju i eventualno gušenje. Dušnik ili trahea, je cijev kroz koju zrak dospijeva u bronhije. thumb|250px|centar|thumb|Izmjena plinova se odvija na nivou alveola i plućnih kapilara Faze vanjskog disanja Zrak iz dušnika nastavlja kretanje dolje kroz bronhije i bronhiole, ka sve manjim prolazim, ili duktusima, dok ne dospije u alveole plućnog tkiva. Glavna dušnica, po ulasku u pluća, silazi koso nadole i oblikuje bronhalno stablo. Plućni režnjić, je osnovna jedinica građe pluća, ima oblik piramide, veličine oko 1 cm². Kroz njegov vrh ulazi bronhiola koja se grana dajući sitne alveole, poluloptasta proširenja njezinih zidova. Bronhiola formira strukture koje liče na grozd a svaka bobica predstavlja alveolu.
Alveola je najvažniji dio pluća, oblika mjehurića promjera 0,3 mm i u prosjeku ih ima oko 150 milijuna. Alveole su tvorevina vrlo tankih zidova, kojih u plućima ima oko 300 milijuna, sa ukupnom površinom koja je u kontaktu sa kapilarama od oko 70 m². Svaka mala alveola okružena je mrežom kapilara kojima se pridružuju arterije i vene. Na mikroskopskom pregledu kapilara se vidi da promjer njegovog zid čini samo jedna stanica. Plućni kapilara su toliko uske da se crvena krvna zrnca mogu kretati kroz njih samo u jednom nizu. Razmjena plinova CO2 i O2 se odvija na razini alveola.
Funkcije disanja
thumb|250px|centar|thumb|Shema razmjene plinova u plućima
Unos kiseonika u tijelo
Primarna funkcija disanja je unos kisika. Kisik ulazi u tijelo putem dišnog suustava, a zatim se u tijelu kroz cirkulacijski sustav dostavlja do svih njegovih dijelova. Sve stanice u tijelu za potrebe metabolizma hrane imaju potrebu za kisikom.
Uklanjanje ugljičnog dioksida iz tijela
Ugljični dioksid je jedan od nusproizvoda u metaboličkim procesima. Ugljični dioksid se prenosi iz tkiva do pluća odakle se on izbacuje iz tijela.
Kada ugljični dioksid uđe u kapilare, on reagira s vodom, te nastaje ugljična kiselina. Ta reakcija se ubrzava enzimima do 5000 puta. Već u sljedećem trenutku ova kiselina disocira na bikarbonatne ione i u ovom bezopasnom stanju se prenosi do pluća. Ovim procesom je omogućeno da se ugljični dioksid 15-20 puta lakše transportira.
Regulacija tjelesne temperature
Tjelesna temperature se obično održava u rasponu od (36.1 do 37,0 °C). Isparenje tjelesnih tekućina (kao što je znojenje) je jedna od metoda koja pomaže uklanjanju topline i održavanju toplinske ravnoteže tijela. Vlažan zrak tokom izdisanja također pomaže u procesu eliminacije topline. Negativan efekt može biti gubitak velike količine topline zbog velike površine pluća. centar|thumb|thumb|250px|Proces difuzije O2 i CO2 odvija se kroz semipermeabilnu membrane na temelju razlike tlaka (pO2 i pCO2)
Regulacija acido-bazne ravnoteže u tijelu
U tijelu postoji složena ravnoteža između količine kisika i ugljičnog dioksida. Kretanje ugljičnog dioksida i kisika odvija se kroz brojne kemijske promjene u hemoglobinu i krvnoj plazmi. Poremećaj u radu ovih kemijskih puteve mijenja kemijsku ravnotežu tijela. Pod normalnim uvjetima, relativni nivo acido-bazne ravnoteže (pH razina) u tijelu je u rasponu od 7,35 do 7,45. Tijekom disanja raste parcijalni tlak ugljičnog dioksida, povećava se razina kiselosti, i pH vrijednost se snižava na manje od 7,3. Isto tako, premalo ugljičnog dioksida izaziva porast bazne reakcije krvi i porast pH vrijednosti. Budući da ljudsko tijelo održava acido-baznu ravnotežu unutar uskih granica, dišni centar mozga reagira pri svakoj promjeni pH i parcijalnog tlaka ugljičnog dioksida (pCO2) u krvi. Kada dođe do promjena acido-bazne ravnoteže i pH, kemijski receptore aktiviraju dišni proces kako bi se pCO2 i pH razina normalizirali. Raspon od 7,2 do 7,6 je kritična granica nužne za kretanje kisika kroz krv i ulazak kisika u tkiva.
Izmjena plinova u plućima i tkivima
thumb|thumb|260px|Izmjena plinova u plućima temelji se na razlici pO2 i pCO2 u alvolama i krvnoj plazma kapilara pluća
Na razmjenu plinova kroz plućne membrane utječu sljedeći čimbenici;
Uloga eritrocita i hemoglobina u dišnom procesu
Kada kisik dospije u alveole pluća, ona prolazi tanku staničnu barijeru alveola i kreće sa prema plućnim kapilarama gdje se u krvi veže u slabu vezu sa hemoglobinom. Dakle, dolazi do zasićenje hemoglobina u eritrocitima krvi kisikom.
Funkcija disanja s promjenom visine
Količina kisika i ugljičnog dioksida razmenjena difuzijom preko alveolo-kapilarne membrane i krvi zavisi prije svega od razlike parcijalnog tlaka kisika i ugljičnog dioksida u alveolarnom zraku i njihovog parcijalnog tlaka u venskom dijelu kapilara.
Taj tlak, i njegova diferencijalna razlika bitna je za pravilnu saturaciju krvi kisikom posade zrakoplova, jer s visinom pada zasićenje krvi kisikom, zbog snižavanja atmosferskog tlaka zraka. Ovaj pad u zasićenju krvi kisikom može dovesti do hipoksije, koja je posljedica smanjene količine kisika u tkivima tijela.
Funkcionalna podjela atmosfere u odnosu na visinu
Prema fiziološkom učinku dostignute visine na procese disanja u organizmu čovjeka izvršena je sljedeća podjela atmosfere;
Ako pretpostavimo da barometarski tlak padne na 13,3 kPa, od te vrijednosti na parcijalni tlak vodene pare (pH2O) otpada 6,3 kPa, za sve ostale plinove ostaje 7 kPa. (13,3-6,3 = 7). Na velikim visinama od 7 kPa, mora se oduzeti tlak CO2 tako da u zraku ostaje svega 3,8 kPa (7-3,2 = 3,8) plina. Pod uvjetom da se kisik ne troši od 3,8 kPa treba oduzeti 4/5 koliko zauzima dušik, tako da na pO2 otpada 0,8 kPa. Imajući u vidu da su do tog momenta tkiva iznimno anoksična, značajnu količinu kisika apsorbiratće krv, tako da u plućima ostaje svega 0,26 kPa tlaka kisika, što je nedovoljno za normalan proces disanja. Na temelju ovoga zaključujemo da čovjek na atmosferskom tlaku od 13,3 kPa, ne bi mogao preživjeti ako bi udisao samo atmosferski zrak. Primjer: na visini od 15.500 metara barometarski tlak zraka je 11,6 kPa, što je nedovoljno za normalan proces disanja, zato je potrebno udisanje 100% kisika pojačati i nadtlakom. Vrijednost nadtlaka možemo izračunati ako od donje granice tlaka na kojoj se obavlja proces disanja 100% kisika (18,8 kPa) oduzmem vrijednost tlaka na zadanoj visini (18,8-11,6 = 7,2 kPa). Sa ovim nadtlakom, od 7,2 kPa, postiže se vrijednost parcijalnog tlaka kisika na visini od 15.500 metara koja osigurava zasićenje hemoglobina u krvi oko 90%.
Disanje pod nadtlakom
Disanje pod nadtlakom je umjetno povećanje smanjenog parcijalnog tlaka kisika u udahnutom zraku, kao jedna od osnovnih mjera u borbi protiv smanjenog barometarskog tlaka atmosferskog zraka i pojave hipoksije u tijelu pilota za vrijeme letenja na većim visinama.
Tlak plina ostvaruje se samo za vrijeme udisanja, dok tijekom izdisanja tlaka nema. Na ovaj način je promijenjen normalni respiratorni ciklus jer je sada udah pasivna faza a izdah aktivna faza. Tijekom izdisanja potrebno je izvšiti određeni rad da bi se stvorio povećan negativan tlak u grudnom košu, koji će istisnuti zrak kako bi se tlak izjednačio sa vanjskim. Dok disanje dovodi u pluća pozitivni tlak ostali dijelovi tijela su izloženi okolnom pritisku zraka.
Disanje 100% kisika pod nadtlakom od 11,7 kpa osiguralo bi trajnu uspješnu zaštitu od hipoksije na bilo kojoj visini. Međutim ovako veliki nadtlak je neostvarljiv jer dovodi do; dekompresijske bolesti i fizioloških poremećaja u radu respiratornog sustava.
Mogućnosti disanja kisika pod nadtlakom nisu neograničene, te nakon prelaska vrijednosti od 7,8 kPa dolazi do značajnih poremećaja u radu kardiovaskularnog i respiratornog sustava, a na većim tlakovima moglo bi doći i do rupture pluća.
Da bi se ovo spriječilo uvedena su specijalna odijela sa nadtlakom koja stvaraju tlak sa vanjske strane tijela pilota, s ciljem da se vanjski tlak izjednači s unutrašnjim tlakom. Samo sa ovakvim odijelom dobro se podnosi disanje pod nadtlakom i do 20,7 kPa
Kako je disanje kisika pod nadtlakom veoma naporno, njegova primjena nije preporučljiva duži vremenski period, a i sama oprema koja se koristi za tu namjenu znatno otežava rad pilota. Zato su suvremeni avioni tako konstruirani da su njihove kabine pod nadtlakom, što omogućava normalan rad pilota, a odijelo se koristi samo u slučaju nastanka izvanredne situacije (rashermetizacija kabine ne velikim visinama).
Zaštitna funkcije disanja na visini
Kako bi čovjek osigurao normalan proces disanja na visini on mora disanje nadopuniti nizom zaštitnih mjera:
Reanimacija u slučaju nesreće
U slučaju disfunkcije pluća i nedostatku rada srca, kod pacijenta se provodi reanimacija putem umjetnog disanja i masaže srca. Umjetno disanje se sprovodi usta na usta ili usta na nos (kao sto je gore opisano). Masaža srca se sprovodi tako što se dlan jedne ruke postavi na donjoj trećini grundnog koša te se druga ruka stavi preko nje. Vrši se pritisak od otprilike 3-4 cm u dubinu pri čemu često dolazi do loma prsnog mosta. U ovom slučaju dolazi do manjeg otpora te se jačina pritiska smanjuje. Reanimacija se započinje umjetnim disanjem te se nastavlja masažom srca u odnosu 2:15. Brzina reanimacije je određena prosječnom brzinom disanja te brzinom rada srca kod pacijenata u stabilnom stanju. Time se pri reanimaciji nastoji postići frekvencija disanja od oko 16 te srca između 60-80. Kod male djece frekvencija se povisuje na 20-22 disanja te do 200 otkucaja srca. Zbog manjeg grudnog koša kod dojenčadi i male djece, za masažu srca se ne koriste ruke nego samo dva prsta. Pritisak se vrši otprilike 1-2cm u dubinu.
Defibrilacija
thumb|Defibrilator sa EKG funkcijom Za potrebu reanimacije u hitnim slučajevima, bolnice i vozila hitne pomoći upotrebljavaju defibrilator. Po vrsti rada on može biti automatski ("peacemaker"), poluautomatski ili manualni. Automatski defibrilatori su malih dimenzija te se koriste kod hroničnih oboljenja srca kao preventiva, te se nose stalno na ili u tijelu. Poluautomatski defibrilatori su u posljednjoj deceniji u većem dijelu evropskih zemalja uvedeni u sanitetske službe.
Ovakvi poluautomati spasiocu oduzimaju odluku kada izvršiti električni udar putem elektrokardiografskog mjerenja rada srca. Do električnog udara dolazi samo pri vidljivoj mišićnoj funkciji srčanih komora. Njihova upotreba je jednostavna i ne donosi opasnost za pacijenta. Manualni defibrilatori se koriste uglavnom u bolnicama. Odluku o električnom udaru u ovom slučaju donosi doktor. Externi defibrilatori električni udar donose putem elektroda najčešće zaljepljenih ili postavljenih na grudni koš. Interni defibrilatori se koriste direktno na srcu putem dviju elektroda pri operacijama ili transplatacijama. Za vrijeme ovakve vrste reanimacije, umjetno disanje se vrši putem ambu-vrećice ili putem intubacije.
Tribes Hill, New York
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.003, što je 21 (-2,1 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Lakeside City, Texas
Lakeside City je gradić u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 997 stanovnika.
Oslobodilački tigrovi Tamilskog Elama
Oslobodilački tigrovi Tamilskog Elama, isto tako poznati pod nazivom Tamilski tigrovi, vojna su organizacija koja je od 1970-ih vodila secesionistički rat protiv vlada Šri Lanke kako bi izborila nezavisnu nacionalnu državu za tamilsku većinu u sjevernim i istočnim dijelovima Šri Lanke. LTTE je proskribirana kao teroristička organizacija od strane 32 države u svijetu. LTTE vodi njen osnivač Velupillai Prabhakaran.
Andouque
Ondug je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Središnji-Pirineji, u departmanu Tarn koja pripada prefekturi Albi.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 370 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 14 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 26,21 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 447 metara (maksimalnoj 488 m, a minimalnoj 267 m).
Tetraciklični antidepresiv
right|thumb|200px|[[Hemijska struktura tetracikličnog antidepresiva amoksapina]]
Tetraciklični antidepresivi (TeCA) su klasa lekova koja se prvenstveno koristi kao antidepresivi. Oni su uvedeni u upotrebu tokom 1970-tih. Njihovo ime je proisteklo iz njihove hemijske strukture koja sadrži četiri prstena i koja je blisko srodna sa tricikličnim antidepresivima (TCA) koji sadrže tri prstena.
Endo-1,3(4)-b-glukanaza
Endo-1,3(4)-b-glukanaza (, endo-1,3-beta-D-glukanaza, laminaranaza, beta-1,3-glukanaza, beta-1,3-1,4-glukanaza, endo-1,3-beta-glukanaza, endo-beta-1,3(4)-glukanaza, endo-beta-1,3-1,4-glukanaza, endo-beta-(1->3)-D-glukanaza, endo-1,3-1,4-beta-D-glukanaza, endo-beta-(1-3)-D-glukanaza, endo-beta-1,3-glukanaza IV, endo-1,3-beta-D-glukanaza, 1,3-(1,3, 1,4)-beta-D-glukan 3(4)-glukanohidrolaza) je enzim sa sistematskim imenom 3(or 4)-beta-D-glukan 3(4)-glukanohidrolaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Supstrati su laminarin, lihenin i D-glukani iz žitarica.
Tetraciklični antidepresiv
Profil vezivanja
Izabrani ligandi deluju kao antagonisti (ili inverzni agonisti u zavisnosti od aktivnog mesta) na navedenim receptorima i kao inhibitori transportera.
Alanis Morissette
Alanis Nadine Morissette (Ottawa, 1. lipnja 1974.) kanadsko–američka je pjevačica i pisac pjesama te povremeno glumica. Najprodavaniji je ženski rock izvođač svih vremena.
2206 Gabrova
2206 Gabrova je asteroid glavnog asteroidnog pojasa čija srednja udaljenost od Sunca iznosi 3,015 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 11,3.
Ljudsko kloniranje
Ljudsko kloniranje je stvaranje genetski identične kopije postojećeg, ili nekad postojećeg, čovjeka putem kloniranja tkiva te osobe. Izraz se općenito koristi za umjetno kloniranje ljudi; ljudski klonovi u obliku identičnih blizanaca su uobičajeni, s obzirom da se njihovo kloniranje događa tokom prirodnog procesa reprodukcije.
Iako se smatra da geni utječu na ponašanje i kognitivnost, "genetski identični" ne znači potpuno identičan; identični bliznaci, usprkos toga što su prirodni klonovi s identičnom DNK, su različiti ljudi s različitim ljudima i ne potpuno istom ličnosti. Odnos između "originala" i klona je često nalik na odnos između dva identična blizanca koji su odgojeni odvojeno; oni dijele istu DNK, ali ne i istu okolinu. Žustra naučna rasprava se povela oko toga u časopisu Nature godine 1997. Na kraju odgovor na pitanje koliko su slični original i klon ovisi o tome koliko je nečija ličnost određena genetikom, što je još uvijek predmet naučnih istraživanja. (V. priroda protiv odgoja i kloniranje.)
Alanis Morissette
Rani život
U New York-u, Morissette se prijavila na Star Search, popularnom natjecanju za američke talente. Otišla je u Los Angeles kako bi se pojavila u emisiji, ali izgubila je nakon prvog kruga.
Alanis i Now Is the Time
1990., Alanis potpisuje ugovor s MCA Records i objavljuje debitantski album – Alanis (1991.) – s producenticom Leslie Howe. U to vrijeme, Morissette se kreditirala jednostavno kao 'Alanis', kako bi se izbjegla moguća zabuna za kanadskog kolegu Alannah Myles. Album je dosegao dvostruku platinastu nakladu a prvi singl, Too Hot, dosegao je Top 10 kanadskih top ljestvica. Slijedeći singlovi bili su Feel Your Love, Walk Away i Plastic.
1992., Alanis je nominirana za tri Juno Awards: Single of the Year, Best Dance Record, i Most Promising Female Vocalist – ovu zadnju je i osvojila. Iste godine, objavila je Now is the Time, nasljednika 'Alanis'. Namjera je bila ovim albumom odmaknuti Morissette od dance-pop zvuka koji je predstavio debitantski album, a sadržavao je singl An Emotion Away. Međutim, Now Is the Time prodao se u broju manjem od polovice prethodnog, te nakon izvršenog ugovora na dva albuma s MCA Canada, ostala je bez velikog ugovora.
Preseljenje u Los Angeles
1993., Alanis se preselila iz rodnog grada Ottawe u Toronto. Živući sama prvi put u životu, Alanis se susrela s društvom pisaca pjesama, ali rezultati su je frustrilali. Posjet Nashvillu nekoliko mjeseci kasnije također se pokazao neplodnim.
Počela je putovati u Los Angeles i surađivati sa što je moguće više glazbenika, u nadi da će pronaći suradnika. Tijekom toga, Alanis se upoznala s producentom i piscem pjesama Glenom Ballardom. Prema Ballardu, veza je bila trenutna, i u 30 minuta od upoznavanja, počeli su eksperimentirati različitim zvukovima u Ballardovom kućnom studiju. Unatoč naivnosti Alanis, Ballard je vjerovao da se radi o ženi mudrijoj nego što bi njene godine trebale nositi. Prekretnica njihovih sastanaka bila je pjesma 'Perfect', koja je napisana i snimljena za 20 minuta. Alanis je improvizirala tekst na mjestu prema Ballardovim tonovima. Verzija pjesme koja se pojavila na Jagged Little Pill je jedini pokušaj koji je ovaj par ikada snimio.
U Los Angelesu, Alanis je živjela u malom, jednosobnom stanu. Na putu u supermarket jedno poslijepodne, bila je opljačkana uz prijetnje pištoljem. Čovjek je pretresao njenu torbicu dok je drugi držao pištolj uperen u nju i natjerao je da leži licem dolje prema pločniku. Alanis je poslije otkrila da joj je jedina briga bila knjiga tekstova pjesama koje je držala u torbici. Tekstovi su, srećom, ipak ostali netaknuti. Činili su glavninu Jagged Little Pilla.
Ballard i Morissette snimali su pjesme za Jagged Little Pill doslovno dok su bile pisane. Prema Alanis, Ballard je bio prvi suradnik koji ju je ohrabrivao da izrazi emocije potpuno i bez straha ili srama. Kao rezultat, Alanis je bez zadrške dijelila sve, od svoje poletne ljubavi za životom u 'You Learn, preko tople zaluđenosti u 'Head Over Feet', do najmračnije, najbezobzirnije fantazije za osvetom u 'You Oughta Know'. Alanis je crpila inspiraciju za pjesme u potpunosti iz osobnih iskustava. Do proljeća 1995., Alanis potpisuje ugovor s Maverick Records.
Jagged Little Pill razdoblje (1995.–1998.)
1995., s dvadeset i jednom godinom, Alanis je objavila prvi međunarodni album, Jagged Little Pill. S obzirom na to da su očekivanja od albuma bila izrazito mala, njen menadžer i dugogodišnji prijatelj Scott Welsh kasnije je priznao da nije očekivao da će se album prodati u više od 250,000 primjeraka. Album je debitirao na broju 118 Billboardove 200 ljestvice.
Međutim, stvari su se brzo promijenile kada je DJ iz Los Angelesa s utjecajne radio postaje naišao na 'You Oughta Know' i počeo je puštati non-stop. Pjesma je odmah zaprimila pažnju te se video spot počeo jako često vrtjeti na MTV-u. Slušatelji su bili šokirani i oduševljeni njenim pristupom i stavovima, rijetkima za žene umjetnice u to vrijeme.
Dok je 'You Oughta Know' bio hit, skupina hit singlova koji su slijedili zapravo su poslali Jagged Little Pill na svoj fantastični uspon prema vrhu. Nakon 'Hand in My Pocket', treći singl, 'Ironic' postao je najveći hit Alanis Morissette. Doduše, primila je velike kritike zbog teksta, kada je postalo očito da se mnoge situacije koje je Alanis opisala zapravo ne mogu kategorizirati kao ironične. Irski komičar Ed Bryne je zapravo temeljio veći dio svoga stand-up komičarskog nastupa ističući nedostatak ironije u pjesmi. 'You Learn' i 'Head Over Feet', četvrti i peti singl, zadržali su Jagged Little Pill na Billboard Top 20 ljestvicama više od godinu dana.
Morissette su neki proglašavali 'lutkom glazbene industrije'. Napadana je zbog suradnje s Glenom Ballardom, zbog njegove navodne reputacije po stvaranju imidža, iako je Alanis sama stvorila sve tekstove pjesama za Jagged Little Pill i većinu glazbe za isti, a i takva vrsta suradnje nije bila neobična za solo glazbenike u to vrijeme.
Unatoč svemu, album je nominiran za šest Grammy nagrada. Na dodjeli 1996., Alanis je izvela 'You Oughta Know', međutim bez ljutnje, ostavljajući samo prizvuk tuge i kajanja. Te večeri, Alanis je osvojila nagrade za Album of the Year, Best Female Rock Vocal Performance, Best Rock Song i Best Rock Album.
Supposed Former Infatuation Junkie razdoblje (1998.–2002.)
1998., Alanis snima 'Uninvited', pjesmu kao soundtrack filma 'City of Angels'. Pjesma nikada nije službeno objavljena kao singl, ali je vrlo često emitirana na radiopostajama.
Kasnije te godine, Morissette objavljuje Supposed Former Infatuation Junkie, još jednom u suradnji s Glenom Ballardom. Obožavatelji i kritičari nisu bili spremni za ovaj novi pristup pisanju pjesama, jer je većina pjesama, uključujući 'The Couch' i 'Unsent' prkosila tradicionalnim oblicima.
Nakon objavljivanja, album se počeo prodavati iznimno dobro. Izdavač se nadao prodaji milijun primjeraka odmah po objavljivanju. Prodao se upola toliko. Bilo kako bilo, album je debitirao kao broj 1 na Billboard 200 ljestvici, obarajući rekord po broju prodanih albuma jedne žene u samo tjedan dana (469,000 primjeraka, kasnije je taj rekord oborio album Britney Spears 'Oops!... I Did It Again'). Kao nasljednik Jagged Little Pilla, Supposed Former Infatuation Junkie zadržao se znatno kraće na ljestvicama. Njegovi rječiti, osobni tekstovi odbili su mnoge obožavatelje i nakon samo 28 tjedana, sišao s Billboarda 200, s 2.6 milijuna prodanih primjeraka. Širom svijeta, ukupno se prodao u oko 7 milijuna primjeraka. Kritike su bile uglavnom pozitivne, uključujući ocjenu od četiri zvjezdice slavnog časopisa Rolling Stone. 1999., pjesma 'Uninvited' osvojila je dvije Grammy nagrade za Best Rock Song i Best Female Rock Vocal Performance. Prvi singl, 'Thank U', bio je također nominiran za Grammy u kategoriji Best Female Pop Vocal Performance. Video spot za ovu pjesmu, u kojem se Alanis pojavljuje gola, stvorio je ozračje blage kontroverzije. Te iste godine, Morissette objavljuje unplugged live (acoustic) album 'MTV Unplugged'. 1999., Alanis Morissette proširuje područje djelovanje počevši se baviti glumom. Pojavila se u ulozi Boga u filmu Kevin Smith-a 'Dogma'. Smith, koji tvrdi da je veliki obožavatelj Alanis, zamolio je nekoliko puta da sudjeluje u filmu. Morala je odbiti glavnu žensku ulogu, i u trenutku kada joj je raspored dopustio da sudjeluje u filmu, jedina slobodna uloga bila je ona Boga – bez govornih rola, tj. samo pojava na kraju filma.
Također se pojavila u hit-komediji 'Seks i Grad' (Sex and the City) te Curb Your Enthusiasm, a i igrala jednu od glavnih uloga u predstavi Eve Ensler 'Vaginini Monolozi' (The Vagina Monologues).
Under Rug Swept razdoblje (2002.–2004.)
2002., nakon četiri godine odsutnosti, Alanis Morissette objavila je treći međunarodni studijski album 'Under Rug Swept', bez primjetne odsutnosti suradnika na Jagged Little Pillu i Supposed Former Infatuation Junkie, Glena Ballarda. Prvi put, Alanis je preuzela ulogu i pisca pjesama i producenta. Album je lansirao hit singl 'Hands Clean', dok je debitirao kao broj jedan na Billboard 200 ljestvici, s prodajom 215,000 primjeraka prvi tjedan. Under Rug Swept će eventualno doseći milijun prodanih primjeraka u Sjedinjenim Američkim državama, iako je samo pjesma 'Hands Clean' dobila značajno mjesto na radio i TV postajama. Grammy nagrade zaobišle su album, ali je Alanis osvojila još jednu Juno nagradu za producenticu godine.
U prosincu 2002., Alanis objavljuje CD/DVD kombinaciju 'Feast on Scraps', u koju su uključeni nastupi uživo i osam prethodno neobjavljenih pjesama nastalih na snimanju albuma Under Rug Swept. Album je opet nominiran za Juno nagrade, kategorija Music DVD of the Year.
U studenom 2003., Alanis se pojavljuje u Broadwayskoj predstavi 'The Exonerated' u ulozi Sunny Jacobs, osuđenice na smrt oslobođene nakon što se pojavio dokaz da nije počinila zločin.
So-Called Chaos razdoblje (2004.)
Svibanj 2004. donosi novi album, njen četvrti međunarodni studijski, 'So-Called Chaos'. Dok Alanis nosi sve zasluge za pisanje pjesama, ovaj put koproducenti bili su Tim Thorney i John Shanks. S prodajom u 115,000 primjeraka u prvom tjednu, debitirao je kao broj pet na Billboard 200 ljestvici uz općenito pozitivne kritike. Prvi singl, 'Everything', objavljen je u ožujku 2004. Kako bi se izbjegao cenzorski 'beep' u prvom stihu pjesme, u radio i TV verzijama pjesme riječ 'asshole' promijenjena je u 'nightmare'. Same radio i video verzije pjesme također su promijenjene izbacivanjem nekih stihova iz albumske verzije. Još dva singla, 'Out is Through' i 'Eight Easy Steps' uslijedili su uskoro ali nijedan nije dosegnuo uspjeh pjesme 'Everything', iako je dance mix 'Eight Easy Steps' u prvih 10 na US dance music charts. U lipnju 2004, Alanis je objavila zaruke s glumcem Ryanom Reynoldsom. Glumačkoj karijeri u srpnju dodaje ulogu u Cole Porter biografskom filmu De-Lovely, u kojem je izvela pjesmu 'Let's Do It, Let's Fall in Love' i imala kratku glumačku ulogu anonimne kazališne glumice. Snimak pjesme objavljen je na soundtracku filma i na The Collection.
Bayerisch Gmain
Bajeriš Gmajn je opština u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 15 opštinskih središta okruga Berhtesgadener Land. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.976 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9172115.
Alanis Morissette
Jagged Little Pill:Acoustic i The Collection razdoblje (2005.)
Kako bi obilježila desetgodišnjicu Jagged Little Pilla, Alanis objavljuje studijsku akustičnu verziju 13.lipnja 2005. pod nazivom 'Jagged Little Pill Acoustic'. CNN izvještava da će album biti ekskluzivno pušten u prodaju preko lanca trgovina Starbucks, a ekskluziva bi trajala šest tjedana. Taj potez izazvao je dosta kontroverze, čak su i kompanije kao HMV u Kanadi iz protesta maknule cijeli katalog Alanis Morissette iz ponude za vrijeme trajanja ekskluzive. Album se prodao u oko 310,000 primjeraka, nakon šest tjedana prodaja je normalno nastavljena u svim ostalim dućanima, s tim da su uključene stvari koje originalno nisu ponuđene u verziji za Starbucks. Alanis je popratila ovaj album dvomjesečnom turnejom u ljeto 2005., svirajući u manjim, intimnijim okruženjima.
Frkuljevec Peršaveški
Frkuljevec Peršaveški je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Mače, Krapinsko-zagorska županija.
Bayerisch Gmain
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Berhtesgadener Land Bajeriš Gmajn se nalazi u saveznoj državi Bavarska u okrugu Berhtesgadener Land. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 540 metara. Površina opštine iznosi 11,4 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.976 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 261 stanovnika/km².
Frkuljevec Peršaveški
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 56 stanovnika te 15 obiteljskih kućanstava.
Alanis Morissette
Jagged Little Pill:Acoustic i The Collection razdoblje (2005.)
14. listopada, Alanis objavljuje obradu Seal-ove pjesme 'Crazy' iz 1991. kao prvi singl s albuma najvećih hitova, Alanis Morissette: The Collection. Pjesma je došla na 11. poziciju Billboard Top 40 ljestvice do 5. prosinca.
The Collection je objavljen 15. studenog 2005., uslijedila je ograničeno izdanje albuma 6. prosinca. Ograničeno izdanje DVDa uključivalo je dokumentarni film s dva prethodno neobjavljena video spota za pjesme iz 1996., 'Can't Not' i 'King of Intimation' (obje s turneje 'Can't Not'). Pjesma Can't Not kasnije se pojavila u nešto drukčijoj verziji na Supposed Former Infatuation Junkie. DVD također uključuje isječak od 90 sekundi neobjavljenog video spota za pjesmu 'Joining You'.
Alanis je napisala soundtrack za film 'Kronike iz Narnije: Lav, Vještica i Ormar' (The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe) – 'Wunderkind'. Pjesma je nominirana za nagradu Golden Globe (Best Original Song).
Saline, Padova
Saline je naselje u Italiji u provinciji Padova, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 82 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 6 m.
N-acetillaktozaminid b-1,3-N-acetilglukozaminiltransferaza
N-acetillaktozaminid b-1,3-N-acetilglukozaminiltransferaza (, uridin difosfoacetilglukozamin-acetillaktozaminid beta1->3-acetilglukozaminiltransferaza, poli-N-acetillaktozaminski enzim produžavanja, Galbeta1->4GlcNAc-R beta1->3 N-acetilglukozaminiltransferaza, UDP-GlcNAc:GalR, beta-D-3-N-acetilglukozaminiltransferaza, N-acetillaktozamin beta(1-3)N-acetilglukozaminiltransferaza, UDP-GlcNAc:Galbeta1->4GlcNAcbeta-Rbeta1->3-N-acetilglukozaminiltransferaza, GnTE, UDP-N-acetil-D-glukozamin:beta-D-galaktozil-1,4-N-acetil-D-glukozamin beta-1,3-acetil-D-glukozaminiltransferaza) je enzim sa sistematskim imenom UDP-N-acetil-D-glukozamin:beta-D-galaktozil-(1->4)-N-acetil-D-glukozamin 3-beta-N-acetil-D-glukozaminiltransferaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim deluje na beta-galaktozil-1,4-N-acetilglukozaminil terminus na asijalo-alfa1-kiselinskom glikoproteinu i drugim glikoproteinima i oligosaharidima.
Fort Fairfield, Maine
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.825, što je 225 (14,1 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Kvinapril
Kvinapril (Accupril) je inhibitor angiotenzin konvertujućeg enzima (ACE inhibitor) koji se koristi u tretmanu hipertenzije i zatajenja srca.
Farmakologija
Kvinapril je prolek. On se konvertuje u aktivni metabolit, kvinaprilat, u jetri.
Chantes (Gornja Saona)
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 112 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 17 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 6,57 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 220 metara (maksimalnoj 262 m, a minimalnoj 201 m).
5-Guanidino-2-oksopentanoatna dekarboksilaza
5-Guanidino-2-oksopentanoatna dekarboksilaza (, alfa-ketoargininska dekarboksilaza, 2-okso-5-guanidinopentanoatna karboksilijaza) je enzim sa sistematskim imenom 5-guanidino-2-oksopentanoat karboksilijaza (formira 4-guanidinobutanal). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim je zavstan od prisustva tiamin difosfata i dvovalentnih katjona.
Ladostigil
Ladostigil (TV-3,326) je neuroprotektivni agens koji se istražuje za moguću primenu u lečenju neurodegenerativnih poremećaja poput Alchajmerove bolesti, demencije sa Levijevim telima, i Parkinsonove bolesti. On deluje kao reversiblni inhibitor acetilholinesteraze i butirilholinesteraze, i kao ireverzibilni inhibitor monoamiske oksidaze B. On kombinuje mehanizme dejstva starijih lekova kao što su rivastigmin i rasagilin u jedan molekul. Osim neuroprotektivnih svojstava, ladostigil poboljšava izražavanje neurotrofnih faktora poput GDNF i BDNF, a moguće je da ima sposobnost povraćanja dela oštećenja prisutnih kod neurodegenerativnih bolesti putem indukcije neutrogeneze. Ladostigil takođe ima antidepresivno dejstvo, i može da bude koristan pri lečenju depresije i anksioznosti.
Martin Scorsese
Martin Marcantonio Luciano Scorsese (Queens, New York, 17. studenog 1942.) američki je filmski redatelj, scenarist, producent i povjesničar filma. Osnivač je Svjetske filmske zaklade te dobitnik nagrade Američkog filmskog instituta za životno djelo za svoj doprinos filmu te Zlatnog globusa, BAFTA-e i nagrade Ceha američkih redatelja. Scorsese je predsjednik Filmske zaklade, neprofitne organizacije posvećene očuvanju filma i prevenciji propadanja filmskog materijala.
Rani život
Martin Scorsese rođen je u New York Cityju. Njegov otac, Luciano Charles Scorsese (1913.–1993.), i majka, Catherine Scorsese (1912.–1997.), radili su u njujorškoj tvornici odjeće. Kao dječaka roditelji su ga često vodili u kino; u tom je razdoblju svog života razvio svoju strast za film. U ranoj dobi opsjednut povijesnim spektaklima, čini se kako su bar dva filma tog žanra, Zemlja faraona (1955.), i El Cid (1961.), ostavili snažan i trajan utjecaj na njegovu filmsku tehniku. Kasnije se prisjetio tog utjecaja u dokumentarcu o talijanskom neorealizmu te komentirao kako su ga Kradljivci bicikla zajedno s filmovima Paisà, Rim, otvoreni grad inspirirali te kako je to utjecalo na njegov pogled i prikaz njegova sicilijanskog nasljeđa. U svojem dokumentarcu, Moje putovanje u Italiju, Scorsese je istaknuo da je sicilijanska epizoda Paise Roberta Rossellinija kao prvo što je vidio na televiziji zajedno sa svojim rođacima, koji su sami bili sicilijanski doseljenici, izvršilo veliki utjecaj na njegov život. Kao još jedan veliki utjecaj na svoju karijeru naveo je indijski neorealizam redatelja Satyajita Raya. Njegova prvotna želja da postane svećenik dok je pohađao Cardinal Hayes High School u Bronxu, zamijenjena je ono za film - sjemenište je zamijenio za Njujoršku školu filma, gdje je 1969. stekao magisterij.
Rana karijera
Iako je Vijetnamski rat počeo u to vrijeme, Scorsese je uspio izbjeći vojnu službu. Pohađao je filmsku školu u sklopu njujorškog sveučilišta, snimajući kratkometražne filmove Što tako lijepa djevojka radi na ovakvom mjestu? (1963.) i Nisi samo ti, Murray! (1964.). Njegov najpoznatiji kratki film iz ovog perioda bio je crnohumorni The Big Shave (1967.), u kojem se nepoznati čovjek brije sve dok ne počne obilno krvariti, režući vlastiti vrat britvicom. Film je bio svojevrsna optužba američke vojne intervencije u Vijetnamu, a alternativni naziv filma bio je Viet '67.
1970-e
Početkom desetljeća postaje prijatelj i znanac sa takozvanim "filmskim balavcima" sedamdesetih: Francisom Ford Coppolom, Brianom De Palmom, Georgeom Lucasom i Stevenom Spielbergom. De Palma ga je upoznao s glumcem Robertom De Nirom, koji mu postaje veliki prijatelj i suradnik na mnogim projektima. Tijekom ovog perioda radio je kao jedan od montažera na filmu Woodstock i upoznao glumca i redatelja Johna Cassavetesa, koji će mu također postati veliki prijatelj i mentor.
Ulice zla
Scorsese je 1972. snimio gangsterski film Boxcar Bertha, radnjom smješten u doba Velike depresije, za producenta B-filmova Rogera Cormana, koji je lansirao karijere redatelja kao što su Francis Ford Coppola, James Cameron i John Sayles. Iako je smatran manje vrijednim djelom, nedvojbeno je naučio Scorsesea kako snimiti film jeftino i brzo, te ga pripremio za prvi film s De Nirom, Ulice zla.
Ulice zla je bio film koji se pokazao kao prekretnica u karijerama za Scorsesea, De Nira i Keitela. Sad se već dobro osjetio Scorseseov rukopis: macho držanje, krvavo nasilje, katolički osjećaj krivnje i iskupljenje, dinamična montaža i rock glazba za film. Iako je film bio inovativan, njegova napeta atmosfera, skoro pa dokumentaristički stil i "ulična" režija najviše su dugovali redateljima Cassavetesu i ranom Jean-Luc Godardu.
1974. je glumica Ellen Burstyn izbabrala Scorsesea da režira film Alice više ne stanuje ovdje, za kojeg je osvojila Oscar za najbolju glumicu. Iako dobro prihvaćen, film ostaje anomalija u redateljevoj ranoj karijeri budući da se fokusira na središnji ženski lik. Vrativši se u Malu Italiju kako bi istražio svoje etničke korijene, Scorsese je snimio Italianamerican, dokumentarac u kojem su se pojavili i njegovi roditelji, Charles i Catherine Scorsese.
Taksist
Dvije godine poslije, 1976., Scorsese je šokirao kino publiku diljem svijeta kad je režirao kultnog Taksista, mračni i nasilni prikaz čovjeka koji lagano tone u ludilo u paklenoj viziji Manhattana.
Film je važan iz niza razloga. Prije svega, Scorsese je s njim stekao reputaciju kompletnog redatelja koji djeluje na visokoj razini zajedno sa snimateljem Michaelom Chapmanom čiji stil teži izrazitim kontrastima, snažnim bojama i složenim pokretima kamere. Osim toga, bila je to izvedba prekretnica Roberta De Nira u ulozi poremećenog i psihotičnog Travisa Bicklea, te je isti trenutak film postao jedan od najlegendarnijih filmskih prekretnica. U filmu su nastupili i Jodie Foster u izrazito kontroverznoj ulozi maloljetne prostitutke, te Harvey Keitel kao njezin svodnik, Matthew ili "Sport."