cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
São Paulo
Klima
Izvori: Weather Channel i World Climate ; *Promatrano između 1933. i 2006. – Skupina za klimatske studije na Sveučilištu u São Paulu (mjesečno klimatsko izvješće)  – Meteorološka stanica Agua Funda (južna zona).
Politika
thumb|300px|thumb|Palacio dos Bandeirantes - sjedište državne vlasti
U brazilskoj politici, mjesto gradonačelnika Sao Paula uvijek je imalo veliku ulogu. Između 1989. i 2004. gradsku politiku određivale su dvije stranke, to su socijalistički PT (Partido dos Trabalhadores) i ekstremno desni PP/PPB (Partido Progressista, prije Partido Popular i Partido Populista Brasileiro).
Nedavniji gradonačelnici grada bili su:
Politička podjela
thumb|thumb|Karta četvrti São Paula
Grad São Paulo dijeli se na 31 gradsku četvrt, tj. podprefekture (subprefeituras). To su:
Ove podprefekture dijele se na okruge. Svaka podprefektura ima većinom dva ili tri okruga, dok podprefekture Se, Butanta, Lapa, Penha i Mooca imaju po jedanaest okruga. Podprefekture službeno su grupirane u devet regija (ili zona), uzimajući u obzir njihov zemljopisni položaj i povijest. Ipak, u nekim agencijama i institucijama (telefonske kompanije, izborne zone) koristi se drugačija podjela od službene.
Ove regije su:
U širem području grada (Grande Sao Paulo) živi oko 19 milijuna stanovnika (po podacima IBGE-a iz 2005.). Ovo područje koje gravitira São Paulu uključuje 39 općina.
Gospodarstvo
thumb|thumb|190px|Avenija Berrini: novi financijski centar Sao Paula
Marko Nikolić
Marko Nikolić (Kraljevo, 20. oktobar 1946 — 2. januar 2019) bio je srpski filmski i pozorišni glumac. Televizijsku slavu je stekao glavnom ulogom u TV seriji Bolji život, kao i ulogom Karađorđa, u nekoliko TV drama i u seriji Vuk Karadžić. Dobitnik je više staleških nagrada za svoja glumačka ostvarenja, a izdvajaju se Nagrada „Pavle Vuisić” i Nagrada Car Konstantin.
São Paulo
Gospodarstvo
Burza Sao Paula je Bovespa, dok se budućnosnice nude na BM&F-u. Poslovno središte grada je okolica Avenije Paulista u starom središtu grada (Centro Velho). Druga važna poslovna područja su u četvrtima Pinheiros i Santo Amaro, te u aveniji Faria Lima.
U gradu se održava veliki broj sajmova i ostalih gospodarskih manifestacija, koji privlače razne posjetitelje iz Brazila i iz inozemstva. Neki od važnijih događanja u gradu su:
Marko Nikolić
Biografija
Imao je tri braka iza sebe i troje dece, uključujući i ćerku Minu, koja je takođe glumica.
São Paulo
Gospodarstvo
U zadnjem desetljeću gradsko gospodarstvo se od industrijskog sektora okrenulo uslužnom i IT sektoru. Tako su staru industriju zamjenila uslužna poduzeća, poglavito na području zabave, građevinarstva i turizma, te su se otvorili mnogi trgovački centri.
Marko Nikolić
Biografija
Preminuo je 2. januara 2019. godine nakon duge i teške bolesti na KBC „Zvezdara” u Beogradu.
São Paulo
Rasna struktura stanovništva
Po IBGE-u, stanovništvo Sao Paula čine: bijelci (65,7%), mulati ili u brazilskoj verziji pardos (26,2%), crnci (6,0%), azijati ili u brazilskoj verziji amarelos (2,1%), te domoroci, tj. indijanci (0,1%).
Marko Nikolić
1971—1980
Godine 1971. glumio je u dve epizode TV serije Čedomir Ilić u ulozi studenta, a iste godine i u TV filmovima Don Kihot i Sančo Pansa i Domovina u pesmama. U kratkometražnom filmu Amigos pojavio se 1972. godine, kao i u filmu Prvi splitski odred u ulozi ustaškog poverenika. Godine 1973. imao je ulogu u TV seriji Od danas do sutra, a 1974. godine u TV seriji Divlje godine kao nepoznati. Šira publika upoznala je Nikolića kao artiljerca u ratnom filmu Žike Mitroića, Užička republika iz 1974. godine, gde je igrao u ulozi Klakera. Nakon toga usledila je uloga u filmu Poznajete li Pavla Pleša? (1975), a onda i u partizanskom filmu Devojački most (1976), gde je Nikolić u ulozi partizana Marka bio jedan od glavnih aktera filma. Usledile su uloge u TV seriji Grlom u jagode (1976), mini-seriji Na putu izdaje (1976) i TV seriji Užička republika, takođe u ulozi Klakera. Godine 1977. Nikolić se pojavio u filmovima Pucanj kao Petar Zorić, Inferiornost kao Aberiđi i u TV filmu 67. sastanak Skupštine Kneževine Srbije u ulozi Adama Bogosavljevića. Tokom sedamdesetih godina, Nikolić je imao veliki broj uloga kao partizanski borac, 1978. godine glumio je u filmovima Dvoboj za južnu prugu kao Miša, filmu Boško Buha kao Puškar i TV mini-serijama Boško Buha i Razmena. Godine 1979. pojavio se u TV filmovima Ujed kao Miloš i Prva srpska železnica kao Nikola Pašić. Tokom 1980. godine pojavio se u filmovima Petrijin venac kao Dobrivoje, Snovi, život, smrt Filipa Filipovića kao komunista i u TV filmu Nešto iz života kao veterinar Života.
São Paulo
Etnička struktura stanovništva
Sao Paulo je grad u kojem se mješa najviše kultura u Brazilu, te jedan od kulturalno najraznovrsnijih gradova u svijetu. Od 1870. godine, oko 2,3 milijuna useljenika se doselilo u ovu državu iz svih krajeva svijeta. Danas su mnogi stanovnici grada miješanog podrijetla.
Europljani
Talijanska zajednica je najveća u gradu, te je prisutna u svim njegovim dijelovima. Oko 10 milijuna stanovnika Sao Paula, 55% (5,5 milijuna) potomci su Talijana. Iz toga proizlazi da je Sao Paula grad u kojem živi najveći broj Talijana na svijetu (u Rimu, najvećem gradu Italije živi 2,5 milijuna stanovnika). Talijani su u početku bili grupirani u etničke četvrti kao Bixiga i Mooca u kojima se i danas vidi talijanski utjecaj. Početkom 20. veka, u gradu se više služilo talijanskim od portugalskog jezika, te su talijanski dijalekti puno pridonijeli oblikovanju današnjeg dijalekta Sao Paula (dialeto paulistano). Zanimljiva je činjenica da je ovo grad s drugom najvećom potrošnjom pizze na svijetu. Osim Talijana, vrlo su prisutni i potomci portugalskih (oko 3,000,000), španjolskih (oko 2,000,000) i njemačkih (oko 1,000,000) useljenika.
Marko Nikolić
1981—1990
Godine 1981. pojavio se u TV seriji Svetozar Marković kao Adam Bogosavljević i filmovima Šesta brzina kao gastarbajter, Stari Beograd, Bila jednom ljubav jedna, Kraljevski voz kao žezezničar ilegalac, Tuga kao mladić i filmu Buntovnik. Tokom 1982. pojavio se u TV serijama Priče iz radionice kao gastarbajter, Poslednji čin, Doktorka na selu kao sekretar Radiša, Priče preko pune linije, Španac i TV filmu Beograd nekad i sad u ulogama Neše, Nikole i Petra. Godine 1983. glumio je u francuskom filmu Le prix du danger u ulozi takmičara, TV serijama Zamke kao Pavle, major OZNE, Rade Končar i TV filmu Karađorđeva smrt. Uloga Karađorđa Petrovića u režiji Đorđa Kadijevića donela mu je veliku popularnost, a ubrzo nakon toga je počelo dugogodišnje snimanje TV serije Vuk Karadžić, gde je takođe tumačio lika Karađorđa.
São Paulo
Europljani
U Sao Paulu živi od 60,000 do 130,000 Židova, koji se većinom nalaze u Higienopolisu (veća prisutnost) i u Bom Retiru (trenutno manja prisutnost).
Marko Nikolić
1991—2000
Godine 1991. Nikolić se pojavio u TV filmovima Konak, Glava šećera kao Uzivoić i Apis kao major Ljubomir Vulović. Godine 1992. igrao je Karađorđa Petrovića u TV seriji Teatar u Srba, a iste godine i na TV filmu Juriš na skupštinu u ulozi Milomira Sokolovića. Godine 1994. u ulozi Stefana Nikolića pojavio se u filmu Zdravka Šotre, Dnevnik uvreda 1993, jednoj epizodi TV serije Policajac sa Petlovog brda kao Rembo i TV filmu Novogodišnja priča kao Života. U filmu Terasa na krovu iz 1995. godine, Nikolić se pojavio u ulozi Ratka, a iste godine i u devet epizoda TV serije Kraj dinastije Obrenović kao Dimitrije Cincar-Marković i fulmu Tamna je noć u ulozi Boška Belezade. U periodu od 1994—1996. godine glumio je u ulozi Bate Šejna Davidovića u dvadeset i devet epizoda TV serije Srećni ljudi. Nikolić je takođe imao ulogu u TV seriji Gore-dole, režisera Miloša Radivojevića kao Damjan Danković Džoks, gde se u periodu od 1996—1997. godine pojavio u dvanaest epizoda. Godine 1997. pojavio se u TV filmu Ljubav, ženidba i udadba u ulozi Jovana, a naredne godine u TV filmovima Svirač kao gazda Milun Vučetić i Nikoljdan 1901. godine kao kafedžija Stavros. Godine 1999. pojavio se u filmovima Morte di una ragazza perbene  i Nek bude što bude.
São Paulo
Europljani
Od drugih naroda sa šireg područja Europe brojniji su Armenci, Litavci, Grci i Poljaci.
Arapi
U gradu živi veći broj stanovnika arapskog podrijetla, većinom libanonskog i sirijskog. Najveći broj njih se doselilo u razdoblju od 1900. do 1930. Posebno je značajna libanonska zajednica (oko 850,000) koja je najveća zajednica Libanonaca izvan Libanona. Diljem grada postoji veliki broj arapskih restorana, te su mnoga arapska jela (quibe, esfiha, itd.) definitivno ušla u brazilsku kuhinju. Ulicu Rua 25 de Marco (ulica 25. marta) osnovali su Arapi koji su većinom tamo poslovali kao trgovci.
Marko Nikolić
2001—2010
Godine 2001. Nikolić se pojavio u kratkom TV filmu Rondo i TV mini-seriji Budi fin. U filmu Živojina Pavlovića, Država mrtvih iz 2002. godine, Nikolić se našao u ulozi pijanca Rocka, a iste godine pojavio se u filmu Kordon u ulozi Zmaja, za koju je dobio Nagradu Car Konstantin 2003. godine na 38. Filmskim susretima u Nišu. Takođe, Nikolić je 2002. godine imao ulogu majstora Save u jednoj epizodi TV serije Kazneni prostor i TV filmovima Zagonetne varijacije kao pisac Abel Znorko, Tridesetdva kvadrata kao Ljubisav i TV filmu Akcija Tigar, gde se pojavio u ulozi Miluna Petkovića. Kao Božidar Spasić glumio je u osam epizoda TV serije Najbolje godine iz 2003. godine, a 2004. godine u TV filmu Skela u ulozi gospodara. Pojavio se i u TV seriji Nebojše Romčevića, Ljubav, navika, panika, u tri epizode, kao Đole, 2005. godine. U periodu od 2005—2006. godine glumio je Bumidira Popivodu u dvadeset i devet epizoda TV serije Idealne veze. Nikolić se pojavio u manjoj ulozi Karađorđa u filmu Šejtanov ratnik iz 20056. godine, a nakon toga u periodu od 2007—2008. godine pojavljivao se u TV seriji Kafanica blizu SIS-a, u ulozi Bogija. U ulozi organizatora pojavio se u jednoj epizodi serije Kuku, Vasa (2010), a iste godine glumio je u ulozi Atanasa Božića u filmu Montevideo, Bog te video!
Višići
Višići su naseljeno mjesto na području opštine Čapljina u Bosni i Hercegovini u entitetu Federacija Bosne i Hercegovine. Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, naseljeno mjesto Višići imalo je 1.788 stanovnika.
Marko Nikolić
2011—2019
U filmu Srđana Dragojevića Parada iz 2001. godine imao je ulogu Bogdana, a naredne godine pojavio se u deset epizoda TV serije Jagodići kao Mate. U periodu od 2012—2013. godine pojavio se u pet epizoda TV serije Montevideo, Bog te video! kao Atanas Božić. Nikolić je zabeležio ulogu i u kraktometražnom hrvatskom filmu Kutija iz 2013. godine u ulozi Brke. Pojavio se u segmentu Sofija, filma Jednaki (2014), a iste godine i u filmu Peti leptir kao deda Dušan. U periodu od 2012—2015. godine glumio je u trideset i sedam epizoda crnogorske i srpske serije Budva na pjenu od mora, u ulozi đeda Joke, a nakon toga u filmu Radoša Bajića, Za kralja i otadžbinu (2015) u ulozi Milisava Janjića. Iste, 2015. godine pojavio se u ulozi Dejana Stanića u filmu Brat Dejan, kao i u jednog epizodi TV serije Čizmaši, gde je nastupio sa ulogom generala Pantića. U ulozi Mitrofana Bana pojavio se u TV seriji Božićni ustanak, 2017. godine. Ostvario je uloge i u šest epizoda TV serije Senke nad Balkanom kao deda Luka, kao i u kratkometražnom filmu Pesnik revolucije, takođe iz 2017. godine. Advokata Simu glumio je u TV seriji Pet, nakon toga iste godine ostvario je uloge u serijama Komšije kao Živojin, Pogrešan čovek kao Lazar Crnković stariji, serijama Žigosani u reketu kao deda Miša i u Urgentni centar kao Hraben Lukić.
São Paulo
Azijci
thumb|thumb|Japanska gradska četvrt „Liberdade“ u Sao Paulu. Sao Paulo je grad s najvećom azijatskom (amarelos tj. „žuti”) zajednicom u Brazilu. 2,1% stanovništva (oko 200,000 ljudi) istočnjačkog su podrijetla. Japanska zajednica u gradu je najveća izvan Japana. Japanski useljenici su počeli dolaziti 1908. godine, a u velikom broju su dolazili sve to 1950-ih. Najveća koncentracija Azijaca je u gradskoj četvrti Liberdade. U ovoj četvrti natpisi su na japanskom, a trgovine su tipičnog japanskog izgleda, te je jezik koji se govori na ulicama također japanski.
Također je dosta brojna i korejska zajednica u gradu. Oko 60 hiljada stanovnika je južnokorejskog podrijetla, a većinom se nalaze u Bom Retiru. Kinezi većinom žive u četvrti Cambuci.
Nordestinos
„Nordestinos” je naziv za doseljenike iz Sjeveroistočne brazilske regije (Regiao Nordeste do Brasil). Padom doseljavanja Europljana i Azijaca u 1930-im, počelo je doseljavanje iz drugih brazilskih država u São Paulo. Najveći broj ovih doseljenika su iz država: Pernambuco, Paraíba, Alagoas, Bahia i sjevernog dijela Minasa Geraisa. Zbog velikog rasta stanovništva, te smanjenja mogućnosti za sve, danas se bilježi suprotan efekt ovome, tj. stanovništvo se počelo vraćati u mjesta od kud su došli.
Jezici
Kao i u ostatku Brazila, portugalski je najdominantniji jezik kojim se koristi većina stanovništva. Ipak, koriste se i neki drugi jezici kao njemački, japanski, arapski, španjolski, kineski i korejski kojim se služi još prva ili druga generacija doseljenika. Talijanski, te pogotovo njegovi južni dijalekti su nekad bili vrlo rašireni, dok danas većina Italobrazilaca nisu vrlo tečna u talijanskom. Ipak, talijanski je ostavi snažan trag na gradskom dijalektu.
Razvoj stanovništva
Ovi podaci predstavljaju broj stanovnika u određenom razdoblju. Do 1929. navedene su procjene, a od 1940. do 2000. okvirni podaci popisa stanovništva. Podaci za 2006. godinu su procjene Brazilskog federalnog ureda za statistiku i zemljopis (IBGE).
Prijevoz
Aeroporto Internacional de Guarulhos (Aeroporto da Cumbica) je najveći međunarodni aerodrom u Latinskoj Americi gdje posluju 39 avioprijevoznika koji povezuju 28 zemalja, s oko 500 letova dnevno. Dva terminala imaju kapacitet od 29 milijuna zračnih putnika godišnje. 2002. godine, kroz zračnu luku prošlo je 12 milijuna putnika, te 160.000 aviona. Zračna luka će uskoro biti spojena izravno s metroom.
Zračna luka Congonhas nalazi se južno od središta grada, u blizini parka Ibirapuera. Ovdje se odvija najveći tuzemni promet. U gradu postoji još i zračna luka Campo de Marte koja se nalazi sjeverno od Rio Tiete. Ovaj aerodrom služi većinom za jeftinije i čarter letove, te za privatne korisnike.
Sao Paulo je grad s najvećim brojem helikoptera po stanovniku na svijetu. Po helikopterskom prijevozu je u rangu New Yorka i Tokija. Korisnici su većinom gradska elita koja ovim načinom izbjegava kriminal i gužve na cestama grada. U gradu se nalazi oko 200 sletišta za helikoptere i helidroma.
Grad je dobio željeznicu 1.1. 1867. Pruga Santos–Jundiaí i danas postoji, te premošćuje tada teško prolazne rijeke i brda, te spaja grad s obalom.
thumb|thumb|Rodovia dos Imigrantes U cestovnom prometu, vrlo su važne dvije brze ceste (vias expressas) koje sijeku grad i povezuju ga s drugim brazilskim državama i autocestama, to su Marginal Tietê i Marginal Pinheiros. Ulazak u grad je moguć mnogim cestama, od kojih su najvažnije:
Javni prijevoz
Glavninu javnog prijevoza u São Paulu čine autobusi i podzemna željeznica. Metro sustavom grada upravlja država São Paulo, dok autobusnim prijevozom, kojeg obavljaju brojni prijevoznici, upravlja općinsko društvo SPTrans.
Metro
thumb|thumb|Stanica na Liniji 4 Metropolitano de Sao Paulo ili samo Metro je sustav javnog prijevoza željeznicom u gradu, te je prvi takav sustav u Brazilu. Relativno je mali u usporedbi sa sličnim takvim sustavima u većim gradovima diljem svijeta. Čini ga 61.3 km željeznica, od kojih su 34.6 km u potpunosti ispod zemlje. Sastoji se od četiri linije, te 57 stanica (33 ispod zemlje). Sustav se spaja na 261,7 km CPTM-a (Companhia Paulista de Trens Metropolitanos) kojim se odvija promet u širem području São Paula. CPTM-om i metroom tjedno prođe oko 3.5 milijuna putnika. Trenutno je u izgradnji proširenje metro sustava.
Autobusi
Gradom dominira autobusni prijevoz s oko 17,000 autobusa koji nose boje područja u kojem prometuju (npr. svjetlozelena za autobuse u području centar-jugozapad, tamnoplava za sjeverno područje itd.). Do nedavno vladala je jaka prisutnost neslužbenog prijevoza, koji je sad legaliziran i funkcionira isto kao i glavni prometni sustav.
Zbog brzog rasta grada, većina prometnica nije planski napravljena što danas rezultira velikim zastojima na cestama. Kako bi se riješio ovaj problem u fazi izgradnje je kružni sustav cesta oko grada, tj. zaobilaznica nazvana Rodoanel Mario Covas kojom bi većinom trebali prometovati autobusi i kamioni koji samo prolaze kroz grad.
Kazališta
thumb|thumb|Teatro Municipal
Jedno od najpoznatijih kazališta u Sao Paulu je „Theatro Municipal“. Ovo kazalište u blizini Anhangabaua izgrađeno je početkom 20. veka te je jedno od rijetkih ostataka iz tog vremena. Gradnja u neobaroknom stilu je započela 1903. godine, te je inspirirana izgledom Pariške Opere. Otvorena je 12.9. 1911. godine, operom „Hamlet“ Ambroisea Thomasa.
Ovo kazalište ukrašeno je brojnim umjetničkim radovima, od kojih su istaknu stakleni prozori. U središnjem lusteru nalazi se 260 svjetiljki, a sastoji se od 6000 kristalnih dijelova. U nastavku zgrade nalazi se i muzej kazališta.
Od drugih kazališta poznati su: Kazalište katoličkog sveučilišta, Kazalište Sao Pedro, Brazilsko kazalište komedije itd.
Muzeji
thumb|thumb|Muzej MASP, Avenida Paulista U Muzeju umjetnosti u Sao Paulu (Museu de Arte de São Paulo) nalazi se najvažnija zbirka umjetnina u Južnoj Americi, a u muzeju Ipiranga izložba o povijesti Brazila.
U „Museu de Arte Sacra“ nalazi se najbogatija zbirka sakralnih umjetnina u Brazilu, sa više od 4000 izložbenih primjeraka od kojih su oko tisuću oltari, slike, križevi, skulpture i druge umjetnine napravljene u razdoblju od 16. do 20. veka. Ova građevina je izgrađena u kolonijalnom stilu, a datira iz 1774. godine.
U Parque do Ibirapuera nalazi se „Museu de Arte Contemporânea“ (Muzej suvremene umjetnosti), u kojem se nalazi bogata zbirka od oko 3000 dijela zapadne i južnoameričke umjetnosti, među kojima i djela Pabla Picassa i Amedea Modiglianija. Tu je i zgrada Biennalea, u kojoj se svake dvije godine odvija najveća svjetska izložba moderne umjetnosti, „Museu de Arte Moderna“ (Muzej moderne umjetnosti), „Museu da Aeronáutica“ (Aeronautički muzej) i „Museu do Folclore“ (Muzej folklora).
Obrazovanje
thumb|thumb|Pravni fakultet – Sveučilište u São Paulu 1950. godine U gradu se nalazi Sveučilište u Sao Paulu (Universidade de São Paulo ili USP), koje je jedno od najpoznatijih akademskih institucija u Brazilu. Ovo sveučilište uzdržava država Sao Paulo, te je besplatno za svakog upisanog studenta. Sveučilište ima brojne istraživačke programe, te je jedan od najprestižnijih obrazovnih središta u zemlji. U gradu se nalazi glavni kampus, kao i medicinska i pravna škola. Diljem države nalazi se nekoliko manjih kampusa.
U gradu se nalazi i Nacionalni institut za nukulearna istraživanja IPEN (Instituto Nacional de Pesquisas Nucleares), te najveća javna bolnica u zemlji (Hospital das Clínicas da Faculdade de Medicina da USP).
Sport
thumb|thumb|190px|Stadion Pacaembu 190px|thumb|thumb|Pista u Interlagosu
Nogomet
Kao i u ostatku Brazila, i u Sao Paulu nogomet je najvažniji i najpopularniji sport. Najveći klubovi u Sao Paulu su Sao Paulo, Palmeiras i Corinthians. Sva tri igraju u brazilskoj Serie A. Četvrti važan klub je Portuguesa, koji trenutno igra u brazilskoj Serie B. Još jedan važan klub u Sao Paulu je Santos FC iz obližnjeg istoimenog obalnog grada Santosa. U gradu postoje i dva manja kluba, to su Juventus i Nacional.
Nogometni klubovi
Silvestarski maraton
Silvestarski maraton se odvija svake godine na Silvestrovo (31.12.). Prvi put je održan 1925. godine, kada su sudionici trčali oko 8 km ulicama. Od tada se mijenjala dužina utrke, a danas je određena na 15 km. Registracije za utrku počinju 1.10., a broj sudionika je ograničen na 15 000.
Velika nagrada Brazila
Velika nagrada Brazila je utrka Formule 1 koja se odvija na pisti Autodromo Jose Carlos Pace u Interlagosu. Staza je dugačka 4.31 km, a dužina utrke je 305.91 km. Dosad najuspješniji vozač bio je Alain Prost.
Drugi sportovi
Odbojka, košarka i tenis su također popularni sportovi. U gradu postoji nekoliko klubova čije su momčadi osvojile mnoštvo nagrada. Najvažniji su Pinheiros (odbojka, košarka i rukomet), Paulistano (košarka), Banespa (odbojka), Hebraica (košarka) i Sao Paulo Athletic Club (rugby).
The Story of My Life (biografija)
The Story of My Life je autobiografija Helen Keller, prvotno izdana 1903. godine, a u kojoj je opisan njen rani život, posebno iskustva s Anne Sullivan. Njene dijelove je William Gibson godine 1957. adaptirao za Playhouse 90 kao brodvejsku prestavu 1959. godine, a kasnije je adaptirana u holivudski film iz 1962. godine i indijsku verziju iz 2005.
El Jaral, Unión de San Antonio
El Jaral je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Jalisco, u opštini Unión de San Antonio.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 102 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1903 m.
Fürfeld
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Bad Krojcnah Firfeld se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Bad Krojcnah. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 210 metara. Površina opštine iznosi 12,5 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.564 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 125 stanovnika/km².
Yetón, Aldama
Yetón je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Aldama.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 319 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1561 m.
El Mango, General Heliodoro Castillo
El Mango je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guerrero, u opštini General Heliodoro Castillo.
Umbrărești, Târgu Bujor
Umbrărești je naselje u Rumuniji u okrugu Galac u opštini Târgu Bujor.
El Mango, General Heliodoro Castillo
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 14 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1332 m.
Umbrărești, Târgu Bujor
Prema proceni iz 2013. u naselju je živelo 1206 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 33 m.
2-C-Metileritritol 4-fosfat
2-C-Metileritritol 4-fosfat je organsko jedinjenje, koje sadrži 5 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 216,126 Da.
Giovanni Benedetto Castiglione
thumb|left|[[Monotipija Orijentalca, jedna od njegovih najpopularnijih.]] thumb|right|300px|[[Bakropis Melankolija]] thumb|right|300px|Krist protjeruje lihvare iz Hrama
Giovanni Benedetto Castiglione (kršten 23. marta 1609 – 1664) bio je italijanski barokni umjetnik, slikar, bakropisac i crtač iz Đenoveške škole. Najpoznatiji je po bakropisima i kao izumitelj monotipije. U Italiji je bio poznat pod nadimkom Il Grechetto, a u Francuskoj kao Le Benédette.
Costola, La Spezia
Costola je naselje u Italiji u provinciji La Spezia, u regiji Ligurija.
Erdgeist (Wedekind)
Duh zemlje (1895) (Erdgeist) je drama koju je napisao njemački dramatičar Frank Wedekind. Predstavlja prvi dio ciklusa 'Lulu' (drugi je Pandorina kutija [1904]), a u kojoj je prikazano društvo "gonjeno požudom i pohlepom". U njemačkom folkloru erdgeist je gnom, prvi put opisan u Goetheovom Faustu (1808). Zajedno s Pandorinom kutijom, Wedekindova drama je poslužila kao predložak za operu Lulu Albana Berga (posthumno praizvedenu 1937).
Costola, La Spezia
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 19 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 507 m.
El Olivo, San Vicente Tancuayalab
El Olivo je naselje u Meksiku, u saveznoj državi San Luis Potosí, u opštini San Vicente Tancuayalab.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 6 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 49 m.
Arilsulfotransferaza
Termin arilsulfotransferaza ima više značenja.
Río Azul, Santa María Chimalapa
Río Azul je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Oaxaca, u opštini Santa María Chimalapa.
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 9 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 179 m.
Maksim Grk
Maksim Grk, također poznat kao Maximos Grk ili Maksim Grek (grčki: Μάξιμος ὁ Γραικός, ruski: Максим Грек, o. 1475-1556), bio je grčki pravoslavni monah, publicist, pisac, učenjak i prevodilac koji je živio u Rusiji. Također je poznat i kao Maksimos Hagiorit (grčki: Μάξιμος ὁ Ἁγιορίτης).
Prema hrišćanskom predanju, mnogo je radio, ali je mnogo i stradao za istinu. Proveo je dugo vremena u tamnici gde je napisao poznati kanon Svetome Duhu, koji se i sada upotrebljava u crkvi. Umro je 1556. godine.
Srpska pravoslavna crkva slavi ga 21. januara po crkvenom, a 3. februara po gregorijanskom kalendaru.
Nicholas Ray
Nicholas Ray (Nikolas Rej, 7. avgust, 1911. – 16. jun, 1979) bio je američki reditelj, najpoznatiji po svom filmu Rebel Without a Cause.
Biografija
Rođen je kao Raymond Nicholas Kienzle u Galesvilleu. Pohađao je univerzitet u Wisconsinu, gde je ušao u svet medija, baveći se radiom. Tu je upoznao i dva čoveka koji su ga ispirisali da se bavi filmom: Frank Lloyd Wright i dramaturg Thornton Wilder, koji je tada bio profesor. Ray je dobio stipendiju da radi sa Wrightom kao njegov učenik.
Budući da je došao iz sveta radija, Ray je režirao samo jednu broadwaysku predstavu, mjuzikl Duka Ellingtona, Beggar's Holiday, 1946. godine. Godinu dana kasnije režirao je svoj prvi film, They Live By Night. Film je prikazan tek dve godine kasnije, zbog haotične situacije nastale preuzimanjem kuće RKO Pictures od strane Howarda Hughesa. Ovaj film noir je bio prepoznatljiv po empatičnom stavu prema mladim društvenim autsajderima, što je kasnije postao stalni motiv u Rayjevim filmovima. New York Times je dao pozitivne kritike, premda je kritikovao njegove simpatije prema buntovnicima i kriminalcima.
Ray je dao nekoliko filmskih doprinosa žanru film noira, među kojima su najznačajniji In A Lonely Place (1950) sa Humphrey Bogartom i policijski triler On Dangerous Ground.
Njegov najproduktivniji i najuspešniji period bile su 1950-e. Tokom sredine 50-ih napravio je dva filma po kojima je ostao upamćen. Johnny Guitar (1954) je western sa Joan Crawford i Mercedes McCambridge u akcionim ulogama koje su obično igrali muškarci, što je bilo veoma ekscentrično za to vreme. Godine 1955. Ray je snimio Rebel Without a Cause sa James Deanom, koji se pojavio u svojoj drugoj i najpoznatijoj ulozi. Film je objavljen ubrzo nakon Deanove smrti i imao je revolucionarni uticaj na stvaranje kulture mladih. Gledano van njegovog društvenog i pop-kulturalnog značaja, Buntovnik je najčistiji izraz Rayjevog stila i vizije, sa ekspresionističkom upotrebom boja, dramatičnim korišćenjem arhitekture i empatijom prema neprilagođenima.
Rebel Without a Cause je bio Rayjev najveći komercijalni uspeh i označio je proboj u karijeri mladih glumaca Natalie Wood i Sala Minea. Ray je probudio latentnu homoseksualnost Minea i njegov lik Platoa je postao prvi lik gej tinejdžera na filmu. Tokom snimanja filma kružile su glasine da je u vezi sa Woodovom, koja je bila 27 godina mlađa od njega, što je stvorilo napetu atmosferu između njega i Dennisa Hoppera, koji je bio u vezi sa glumicom u to vreme, ali su kasnije izgladili odnose.
Godine 1956. Ray je snimio melodramu, Bigger Than Life u kojoj je James Mason glumio nastavnika u malom gradu koji je poludio zbog korišćenja nove droge. Godine 1957. režirao je True Story of Jesse James, u kome je uloga, koju je trebalo da igra Dean, poverena Robertu Wagneru.
Kasniji život
Zbog toga što je bio biseksualac, kao i zbog upotrene droga i alkohola, hollywoodska filmska industrija je počela da se zatvara prema njemu tokom 1960-ih. Radio je i dalje, ali nije dobijao dovoljno pažnje za filmove koje je snimao. Filmovi kao što su The Savage Innocents i priča o Isusu iz Nazareta, King of Kings, bili su ocrnjeni u kritikama. Nakon što se onestvesti na sceni za vreme snimanja filma 55 Days at Peking (1963), nije režirao ništa do sredine 1970-ih. Godine 1970. Ray je sreo Dennisa Hoppera na koncertu grupe Grateful Dead, koji ga je pozvao na svoj ranč, gde je sređivao svoj novi film, The Last Movie. Hopper je pomogao Rayu da dobije mesto na Univerzitetu Binghamton. Od 1971. do 1973. Ray je predavao film, gde je sa svojim studentima snimio We Can't Go Home Again. Tokom proleća 1972. traženo je da pusti snimke ovog filma na konferenciji, gde je publika bila šokirana kada je videla Raya kako pušti marihuanu sa svojim studentima. Rana verzija fila je prikazana na Kanskom festivalu, 1973. godine, ali Ray, koji nikada nije bio zadovoljan ovim projektom, nastavio je da ga sređuje do svoje smrti. Predavao je film na Lee Strasberg Institute i New York University, gde je dobio mesto uz pomoć svojih prijatelja.
Pre smrti je sarađivao na filmu Lightning Over Water (poznatim i kao Nick’s Film) sa nemačkim rediteljem Wimom Wendersom. Umro je od raka pluća, 16. juna, 1979. godine, nakon dvogodišnje bolesti.
Privatni život
Ray se venčavao više puta:
Incudine, Brescia
Incudine je naselje u Italiji u provinciji Brescia, u regiji Lombardija.
Cumberland, Maryland
Kamberland je grad u američkoj saveznoj državi Merilend.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 20.859, što je 659 (-3,1 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Umireni čelik
mini|desno|250px|Umireni čelik ima [[mikrostruktura|mikrostrukturu bez plinovitih mjehurića.]]
The Way of All Flesh (roman)
The Way of All Flesh (1903) je polu-autobiografski roman britanskog književnika Samuela Butlera. Radnja prati četiri generacije porodice Pontifex, te kroz njihove životne priče opisuje licemjerje viktorijanske ere. Butler je roman pisao između 1873. i 1884. godine, ali se, plašeći se kritičkih reakcija od strane viktorijanaca, nije usudio objaviti ga za vrijeme života. Objavljen odmah nakon njegove smrti, roman je postao jedno od najznamenitijih djela Butlerovog opusa.
Umireni čelik
Poluumiremi čelik nije potpuno dezoksidirao. Upotrebljava se za glavne nosive elemente u visokogradnji (nosače, rešetke, okvire i sl.).
Ako se skrućivanje u posudi (kokila) događa tako da čelik kipi, dobiva se čelik za koji se kaže da je neumiren. Ovaj čelik može se upotrebljavati za elemente koji se ne zavaruju. Tako npr. Thomasov postupak (taljenje čelika s velikim postotkom fosfora u pećima s dolomitnom oblogom) daje nizak postotak primjesa, no loš raspored, te se u sredini presjeka javlja neumirena zona (“jalova glava” se obično odstranjuje od ingota).
Dezoksidacija
Otklanjanje kisika tokom proizvodnje čelika naziva se dezoksidacija. Tokom proizvodnje čelik dolazi u dodir s kisikom i dušikom, i pri višim temperaturama može otopiti znatne količine plinova. Više od 0,03 % kisika čini čelik osjetljivim na starenje, a više od 0,07 % kisika osjetljivim na tzv. „crveni lom“, jer sumpor ne veže kisik u plinske mjehuriće SO2, nego u tvrde uključke FeS. Prilikom valjanja čelika između 800 i 1000 ºC, nastupa lom po granicama kristalnog zrna zbog loše oblikovljivosti FeS. Kisik se u talini veže sa željezom u oksid FeO koji pretežno odlazi napovršinu taline, ili s aluminijem u Al2O3. Ugljik se spaja s kisikom u plinoviti ugljikov monoksid koji izlazi iz taline. Što je viši maseni udio ugljika, to je veća količina CO, odnosno manji maseni udio preostalog kisika.
Dakle, niskougljični čelici (< 0,1 % ugljika) sadrže nakon prečišćavanja, nedopustivo visoke masene udjele kisika. Postupak dezoksidacije zasniva se na djelovanju elemenata koji imaju veći afinitet prema kisiku od željeza. Prema padajućem afinitetu to su: aluminij, cirkonij, bor, titanij, silicij, ugljik, vanadij i mangan. Aluminij i silicij vežu kisik u okside, a Ti, B i Al vežu osim kisika i dušik u nitride, a Ti i B grade također karbide i karbonitride.
Fürthen
Firten je opština u njemačkoj saveznoj državi Rajna-Palatinat. Jedno je od 119 opštinskih središta okruga Altenkirhen (Vestervald). Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 1.227 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 7132038.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Altenkirhen (Vestervald) Firten se nalazi u saveznoj državi Rajna-Palatinat u okrugu Altenkirhen (Vestervald). Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 160 metara. Površina opštine iznosi 2,2 km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.227 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 558 stanovnika/km².
Frapelle
Frapel je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Lorena, u departmanu Vogezi.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 231, a gustina naseljenosti je iznosila 51 stanovnika/km².
Operacija Ziethen
Operacija Citen (njem. Ziethen) je bila združena operacija Vermahta, ustaša i četnika protiv partizana u Dalmaciji i jugozapadnoj Bosni.
Kapitulacija Italije 8. septembra 1943. otvorila je nove i neslućene perspektive rata na Balkanu. Iako su Nemci koncentrisali znatne snage, ipak je NOVJ duže vremena zadržala u svojim rukama neke ključne strateške položaje: velika ostrva, Pelješac, Podbiokovlje, obalu ispod Velebita, kao i važne položaje u jadranskom zaleđu. Ovo je otvaralo mogućnost neposredne veze između NOVJ i Saveznika u južnoj Italiji. Međutim, za ostvarivanje ove saradnje nisu još bile donete političke odluke i organizacione mere. Prvih nedelja se korišćenjem ove veze bavio jedan broj entuzijasta, i to sa znatnim uspehom.
Ova veza je za Nemce predstavljala opasnu pretnju. Stoga su oni pokrenuli opsežne operacije protiv pozicija NOVJ na Jadranu i veza sa zaleđem. Operacija "Citen" decembra 1943. jedna je od niza operacija koje je u decembru 1943. sinhrono preduzela nemačka Druga oklopna armija sa ciljem saniranja krize i sistematskog poboljšanja svojih pozicija na zapadnom Balkanu. Cilj ove operacije je ovladavanje zaleđem srednje Dalmacije, a posebno Livanjskim Poljem kao ključnim položajem.
Operacija je izvedena u tesnoj saradnji i uz pomoć trupa 5. SS korpusa i 15. brdskog korpusa. Ovi korpusi formirali su četiri motorizovane grupacije ojačane oklopnim delovima radi brzog i energičnog koncentričnog prodora u dubinu teritorije koju je kontrolisala NOVJ. Ove četiri napadne kolone konvergirale su ka Livnu kao primarnom cilju operacije.
Teritoriju srednje Dalmacije i njeno zaleđe kontrolisao je Osmi dalmatinski korpus NOVJ, s naređenjem da je aktivno brani.
Bezuspešni protivnapadi delova Prvog proleterskog korpusa i 8. korpusa trajali su do 19. decembra, nakon čega je Vrhovni štab NOV i POJ bio prinuđen da odustane od posedanji ove oblasti i time odustane od stvaranja trajne slobodne teritorije u ovoj fazi rata.
Situacija iz nemačkog ugla
minijatura|Kapitulacija Italije i ustanak u okupiranoj Jugoslaviji 1943.
thumb|Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji 1943 (na staklima rupe od metaka).
minijatura|Barikade na putevima, Jugoslavija 23. septembar 1943.
Nakon kapitulacije Italije septembra 1943. i napredovanja Saveznika u južnoj Italiji situacija na zapadnom Balkanu postala je za Nemačku kritična. Uprkos energičnim merama i dovođenju štaba Druge oklopne armije, Trećeg SS oklopnog korpusa sa istočnog fronta i jedanaest novih divizija u kratkom vremenu, zapadna obala Jadrana početkom novembra 1943. bila je još uvek širom otvorena za eventualno iskrcavanje Saveznika. NOVJ je držala u svojim rukama glavna jadranska ostrva, obalu i gradove ispod Velebita, Trogir, Podgoru i Pelješac. U pozadini srednjedalmatinske obale ležala je široka slobodna teritorija u kojoj se kao ključni strateški čvor isticalo Livanjsko polje. Ono je, s jedne strane, prikupljalo komunikacije koje izvode sa jadranske obale, a sa druge je širilo veze:
Vrhovna komanda Vermahta je veoma ozbiljno shvatila situaciju. Krupnim snagama Armijske grupe "B" na komunikacijama u zaleđu Tršćanskog i Kvarnerskog zaliva (takozvana Romelova ofanziva, ili Operacija "Provala oblaka" ) i Druge oklopne armije u oblasti Zagreba i Karlovca tokom septembra i oktobra ponovo je uspostavljena kontrola nad unutrašnjim prstenom odbrane Balkana. Za to vreme periferne snage Druge oklopne armije pokušavale su na širokom području zakrpiti bar neke otvorene rupe.
Početkom novembra situacija je po Nemce i dalje bila teška i zahtevala je prelazak u novu fazu što je pre moguće.
Ofanziva sastavljena od niza sinhronih i povezanih operacija na širokom području od Banije do Prijepolja koja je trebala da iz osnova izmeni situaciju na ratištu Jugoistoka organizovana je za početak decembra. Jedan od prioriteta bilo je prekidanje neposrednog kontakta Saveznika i NOVJ na Jadranu. Otvor prema Jadranu gde je na samoj obali već bila u toku operacija "Jesenji pljusak" ) napadnut je po dubini operacijom "Citen" ).
Strateška situacija iz ugla NOVJ
mini|Partizanska diverzija na mostu Otavec, [[Bela krajina, Slovenija, septembar 1943.]]
Kapitulacijom Italije NOVJ je došla do značajne količine vojne opreme. Pored toga, došlo je do masovnog priliva dobrovoljaca. Iskusne jedinice, koje su bile borbeno izvežbane i očvrsle u prethodnim teškim borbama u ovom periodu popunjene su velikim brojem dobrovoljaca bez borbenog iskustva, a formirane su i brojne nove jedinice. Obuka komandnog kadra, učvršćivanje jedinica i ovladavanje vojnom veštinom biće u narednom periodu krupan zadatak sa ovu naglo omasovljenu vojsku. Partizanski rukovodioci uviđali su da im neposredna veza sa Saveznicima na Jadranu pruža perspektivu sistematskog obezbeđenja svojih potreba za oružjem i opremom sa dalekosežnim vojnim i političkim implikacijama. Postojali su i izvesni politički rizici od takvog vezivanja, ali oni su u tom trenutku izgledali sekundarno.
Da bi se iskoristile ove mogućnosti, bilo je neophodno da sa zadrže i odbrane položaji na obali, kao i strateška saobraćajna čvorišta u zaleđu. Livno je među njima bilo najznačajnije.
Strateška situacija iz ugla Saveznika
Tek što su uspostavljeni prvi kontakti i dobijene prve informacije, a znatno pre donošenja bilo kakvih ozbiljnih odluka, pred Saveznicima se iznenada otvorila mogućnost da preko NOVJ prodru duboko na Balkan sa mogućnošću ugrožavanja nemačkih pozicija u srednjoj Evropi.
minijatura|Prelazak nemačkih trupa preko srušenog mosta, decembar 1943.
U ovom periodu ozvaničene su i intenzivirane veze Saveznika sa NOVJ. 16. septembra 1943. u Vrhovni štab NOVJ stigao je brigadir Ficroj Meklejn, šef zvanične Savezničke vojne misije. On je odmah sa velikim entuzijazmom pristupio razradi ideje što šireg korišćenja jadranske veze između Saveznika i NOVJ. U tom cilju tokom novembra 1943. prešao je put od Drvara do Korčule. Nezavisno od njega na eksploataciji jadranske veze radio je američki major Luis Hjuot ), iz obaveštajne službe OSS, koji je, u velikoj meri ličnom inicijativom, već organizovao prevoz znatnih količina oružja iz južne Italije. Oba aktera na živopisan način opisala su ove poduhvate u svojim knjigama: Meklejn u svojoj knjizi, a Hjuot u knjizi.
Tako su se na različitim nivoima u Savezničkoj i partizanskoj hijerarhiji pokrenule aktivnosti vođene vizijom o snažnoj, moderno opremljenoj partizanskoj vojsci redovno snabdevanoj potrebnim materijalom od strane Saveznika preko Jadrana, i dalje u unutrašnjost. Saveznici su videli šansu da za relativno malu korličinu ratne opreme isoporučenu preko Jadrana dobiju za uzvrat mnogo glavobolje zadate Nemcima.
Iza ovih akcija međutim još nisu stajale neophodne političke odluke i vojni operativni planovi - sve je bila sopstvena inicijativa i improvizacija entuzijasta na raznim nivoima. Sa strane NOVJ, Tito je bez većeg kolebanja doneo odluku da prihvati širenje veza i saradnje. Na strani saveznika, odgovarajuća odluka doneta je krajem novembra na Teheranskoj konferenciji. Međutim, nedovoljno brzo - uskoro će nemačka ofanziva staviti tačku na ove planove. Oni će biti realizovani tokom narednih meseci putem vazdušnog transporta, u mnogo skromnijem obimu nego što je to bilo moguće oktobra 1943.
Operativna situacija
minijatura|Partizanska mornarica na Jadranu.
Područje od Livna do Korčule i Visa po vertikali, i od Zrmanje do Neretve po horizontali bilo je u rukama novoformiranog Osmog dalmatinskog korpusa NOVJ, koji je u svom sastavu imao četiri divizije: 9., 19., 20. i 26. Nemci su se probili komunikacijom Imotski - Lovreč - Sinj i pokušavali su da je posednu i utvrde, ali je situacija bila dinamična i nedefinisana - ona strana koja izvrši koncentraciju, ostvarivala je prolaz.
Po liniji Jadranske obale tokom oktobra i u prvoj polovini novembra tekla je operacija "Jesenji pljusak". Nemci su 19. novembra zauzeli Podgoru i do 22. novembra Pelješac, ali je štab Osmog korpusa razmatrao mogućnost protivnapada. Zahvaljujući znatno većoj mobilnosti trupa, Nemci su ih preduhitrili.
Angažovane snage
Štab 2. oklopne armije raspolagao je za ovu operaciju glavninom 114. i 118. lovačke divizije i 1. pukom "Brandenburg", a angažovali su pod svojom komandom još 5. ustaški zdrug (tzv. "Crnu legiju", odnosno "Bobanovce") i delove četničke Dinarske divizije. Ukupno brojno stanje angažovanih jedinica iznosila je oko 21.000 ljudi.
U prvoj fazi operacije pod udarom se našlo šest brigada Osmog dalmatinskog korpusa (treća, Četvrta, Peta, Šesta, Osma i Deseta dalmatinska brigada), dok su kasnije angažovane još četiri brigade: Prva proleterska, Treća krajiška, Druga lička i Sedma krajiška brigada. Ukupna brojnost trupa NOVJ angažovanih u operaciji iznosila je oko 10.000 boraca.
Plan operacije
Štab XV brdskog korpusa izradio je sledeći plan operacije: primenom bočnog manevra motorizovanih i oklopnih snaga sa pravca Knina i upotrebom drugih snaga s linije Sinj — Imotski izbiti na prostoriju Tomislavgrad — Livno, gde razbiti Osmi dalmatinski korpus, a zatim demonstrativno produžiti nadiranje ka Kupresu i Bugojnu. U tu svrhu određene su snage i napadni pravci:
Trebalo je da operacija počne 4. decembra, istovremeno sa operacijama u Kordunu, Baniji, (Operacija "Panter") istočnoj Bosni i Sandžaku (Operacija "Kugelblic"). Primarni cilj operacije bilo je Livno sa okolnim otpornim tačkama. Nakon zauzimanja Livna, trebalo je da snage XV korpusa vrše pritisak prema Bugojnu, dok su snage V SS korpusa trebale biti izvučene radi drugih zadataka.
Jedinice 8. korpusa bile su raspoređene na sledeći način: 9. divizija je sa dve brigade branila pravac Posušje — Tomislavgrad. 19. divizija je sa dve brigade branila pravac Studenci — Aržano — Livno. 20 divizija (dve brigade) i Dinarski NOP odred raspoređeni su na južnim padinama Dinare, prema Sinju i Vrlici, a Grahovsko-peuljski NOP odred u rejonu Derala zatvara pravac Knin — Bosansko Grahovo.
Početak napada
Nemački štabovi ostvarili su potrebnu nadmoć u ljudstvu i tehnici na napadnim pravcima. Međutim, plan operacije je predviđao savladavanje pod borbom velike distance po teškom terenu. Naročito je dug bio napadni pravac severne grupe "Berger". Stoga su pre formalnog početka operacije snage XV brdskog korpusa preduzeli ograničeni napad radi poboljšanja polazne pozicije.
Utvrdivši da se na pravcu Knin - Bosansko Grahovo nalaze samo slabe snage Grahovsko-Peuljskog odreda, 1. puk "Brandenburg" je uz pomoć četnika 1. decembra izveo iznenadni ispad, odbacio Grahovsko-Peuljski odred i 2. decembra ušao u Bosansko Grahovo. Štab 8. korpusa reagovao je naređenjem 19. diviziji da na ovaj pravac uputi 5., a zatim i 6. brigadu.
4. decembra ujutro otpočeo je napad istočne, srednje i južne grupe. Istočna grupa, iz Posušja, iskorišćujući manevar tenkova i podršku artiljerije, savladala je uzastopni otpor i odbila protivnapade rezervi 3. brigade i delova 4. brigade i prodrla do linije Vojkovići — Mesihovina. Južna grupa, u pokretu iz Studenaca, zadržana je na liniji Orlovača — Stražbenica od dva bataljona 4. brigade. Obuhvatajući desno krilo odbrane, nemački tenkovi su preko Gornje Tijarice prodrli u Aržano i zatim produžili dejstvo ka Koritu, gde su iznenadili prištapske delove 4. brigade. Pošto je, zbog ovog brzog prodora, odbrana njenih delova na pravcu Studenci — Aržano postala necelishodna, 4. brigada se povukla ka Prisoju.
Upoznat s nemačkim napadom, Vrhovni štab je naredio Štabu 8. korpusa da zadrži neprijatelja na liiji Mokronoge — Karlov Han i spreči mu prodor ka Šujici, i obavestio ga da će na pravac Tomislavgrad — Šujica,, radi ojačanja odbrane, uputiti 1, i 3. brigadu 1. proleterske divizije. Štab korpusa je rešio da sa 9. divizijom 4. decembra uveče izvrši protivnapad i odbaci neprijatelja na oba pravca njegovog prodora. Zbog nepostojanja veze sa Štabom 4. brigade, protivnapad nije izveden, pa je 3. brigada dobila zadatak da se povuče i u rejonu Mokronoga zatvori pravac Tomislavgrad — Šujica. Istovremeno su u rejon Prisoja upućeni slušaoci Škole gađanja iz Livna, da sa delovima 4. brigade zatvore pravce Karlov Han — Livno i Karlov Han — Tomislavgrad. Južna grupa je potisla slušaoce Škole gadanja i delove 4. brigade iz rejona Prisoja i skrenula ka Tomislavgradu. Najvažniji uspeh ostvarila je Istočna grupa uspevši da napadom iz Mesihovine 5. decembra ujutru izbije u Tomislavgrad i pred Mokronoge, gde je zaustavljena odbranom 3. dalmatinske brigade.
Prodor grupe "Sever"
minijatura|Selo spaljeno od Nemaca Štab 19. divizije, ustanovivši u Bosanskom Grahovu relativno slabe snage Nemaca i četnika, odlučio je da ih sa svoje dve brigade napadne i povrati Bosansko Grahovo. Napad je planiran za noć 5/6. decembra. Međutim, po padu mraka 5. decembra u Bosansko Grahovo ušao je u koloni od oko 300 vozila 721. lovački puk ojačan formacijom tenkova.
Usled nepostojanja savremenih sredstava veze, štab 19. divizije nije stekao pravu sliku o ovoj promeni situacije, niti je bio u mogućnosti da efikasno preusmeri jedinice. 5. i 6. brigada krenule su u izvođenje napada prema planu, ali nisu ostvarile uspeh. Nakon cele noći borbe u mestu, nemačka grupa "Berger" izvršila je koncentraciju i 6. decembra u zoru krenula je u napad u pravcu Livna.
Budući u plitkoj ofanzivnoj formaciji, umesto da budu raspoređene po dubini na pravcu prema Livnu, snage 19. divizije nisu uspele da pruže efikasan otpor. Dva bataljona 6. brigade koja su se našla na pravcu nemačkog napada pružala su otpor do 10 sati pre podne, kad su odbačeni sa komunikacije, i nemačka kolona je nastavila nastupanje prema Livnu ne nailazeći na otpor nakon toga. Kurir 6. brigade koji je trebalo da odnese obaveštenje o nemačkom prodoru u Livno, zbog hladnoće nije uspeo da upali motor i bio je ubijen od Nemaca, tako da jedinice u Livnu nisu bile obaveštene o nemačkom nastupanju.
Zarobljavanje avijatičara NOVJ u Livnu
Tako je u trenutku upada nemačke motorizovane kolone u Livno, 6. decembra posle podne, Prva vazduhoplovna baza bila jedina formacija NOVJ u ispražnjenom Livnu. Ulazak Nemaca samo je uvećao njihovu konfuziju. Neki su zapalili avion F. L. 3 koji se nalazio u Livnu i pokušavali da unište ostalu opremu da ne bi pala Nemcima u ruke, drugi su prihvatili borbu, treći su pokušavali da se izvuku. Znatan deo ih je zarobljen.