cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emetofilija
Emetofilija je seksualni fetiš odnosno parafilija u kome seksualno zadovoljstvo izaziva povraćanje, bilo da osoba sama povraća ili netko povraća po njoj. Ponekad se za takvu praksu koristi eufemistički izraz rimski tuševi, što je referenca na praksu namjernog povraćanja tokom starorimskih gozbi.
SIB-1553A
{{Chembox-lat }}
SIB-1553A je agonist nikotinskih acetilholinskih receptora koji je selektivan za receptore sa β4 podjedinicom. Administriranje SIB-1553A poboljšava memoriju i pažnju u modelu Parkinsonove bolesti.
Migliorin, Padova
Migliorin je naselje u Italiji u provinciji Padova, u regiji Veneto.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 47 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 7 m.
Molamatta, Gorizia
Molamatta je naselje u Italiji u provinciji Gorica, u regiji Friuli-Venezia Giulia.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 39 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 32 m.
Jadranski Veneti
thumb|200px|right|Grupe na Italijanskom poluotoku u Željeznom dobu. {{legend|#3200f7|[[Ligurci}} {{legend|#808000|Veneti}} {{legend|#FF80FF|Etruščani}} {{legend|#80FFFF|Piceni}} {{legend|#80FF80|Umbrijci}} {{legend|#C0B000|Latini}} {{legend|#008000|Oski}} {{legend|#FF8040|Mesapijci}} {{legend|#FFFF80|Grci}}]]
Veneti (također poznati kao heneti na latinskom i ενετοί [enetoi] na grčkom) su bili drevni narod koji je nastanjivao sjeveroistok današnje Italije, odnosno područje koje odgovara današnjoj regiji Veneto.
U Italiji se za taj narod koristi izraz Paleoveneti kako bi ih se razlikovali od suvremenih stanovnika regije Veneto, za koje se na italijanskom koristi izraz Veneti. Uglavnom se smatra kako nisu u srodstvu s galskim Venetima, odnosno keltskom plemenu koje je živjelo na obali Atlantika.
Neka od plemena za koje se navodi da pripadaju Ilirima, kao Karni, Histri i Liburni, su bili u srodstvu s Venetima.
Botryococcus skvalen sintaza
Botryococcus skvalen sintaza (, SSL-2 (gen)) je enzim sa sistematskim imenom skvalen:NADP+ oksidoreduktaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Ovaj enzim je izolovan iz zelene alge Botryococcus braunii BOT22. On deluje u reverznom smeru.
Wiehl
Vil je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 13 opštinskih središta okruga Oberbergiš. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 25.953 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5374048, NUTS (DEA2A) i LOCODE (DE WHL) kod.
Hlorofilaza
Hlorofilaza (, CLH, hlaza) je enzim sa sistematskim imenom hlorofil hlorofilidohidrolaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Pendergrass, Georgia
Pendergras (Džordžija) je gradić u američkoj saveznoj državi Džordžija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 422 stanovnika.
Hlorofilaza
Ovaj enzim je prisutan u višim biljkama, diatomima, i u zelenim algama.
Pendergrass, Georgia
Demografija
Prema popisu stanovništva iz 2010. u gradu je živelo 422 stanovnika, što je 9 (2,1%) stanovnika manje nego 2000. godine.
Cedar Park, Texas
Cedar Park je grad u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 48.937 stanovnika.
Erotska asfiksija
thumb|right|Kontrola disanja uz pomoć gasmaske i vlažnog komada kože u BDSM igri uloga
Asfiksiofilija se smatra parafilijom, iako je neki članovi BDSM zajednice smatraju redovnim, iako po život prilično riskantnim, dodatkom svom seksualnom životu.
I Don't Like Mondays
I Don't Like Mondays je pjesma koju je irski rock bend The Boomtown Rats godine 1979. snimio i objavio kao dio svog albuma The Fine Art of Surfacing. Pjesmu je u proljeće iste godine napisao vođa benda Bob Geldof inspiriran masovnim ubistvom učenika osnovne škole u San Diegu, odnosno navodnim objašnjenjem počiniteljice Brende Ann Spencer kako je njen jedini motiv bio "da ne voli ponedjeljke, i da joj je to oživjelo dan". Tekst pjesme pokušava objasniti motive, odnosno nedostatke motiva i bilo kakvim smislenih razloga za taj čin. Pjesma je postala veliki hit u Ujedinjenom Kraljevstvu te došla na prvo mjesto top-liste, iako u samim SAD to nije bio slučaj, što se ponekad tumači kontroverzama, odnosno odlukom pojedinih radio-stanica (pogotovo onih u San Diegu, da je ne emitiraju iz pijeteta prema žrtvama. I Don't Like Mondays je usprkos toga dobila mnoge prestižne nagrade, te se smatra kako je Ratsima i Geldofu donijela svjetsku slavu.
Šehzade Abdulah
Princ Abdulah bio je sin Sultana Sulejmana I Veličanstvenog i Haseki Hürrem Sultan. Rodio se 1522. u Manisi, a umro 1524. u Istanbulu.
Charmensac
Šarmanzak je naselje i opština u centralnoj Francuskoj u regionu Overnja, u departmanu Kantal koja pripada prefekturi Sen Flur.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 130 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 8 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 15,17 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 901 metar (maksimalnoj 1.104 m, a minimalnoj 649 m).
Dearing, Kansas
Diring je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 431, što je 16 (3,9 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Bartolovec
Bartolovec je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Općine Trnovec Bartolovečki, Varaždinska županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 782 stanovnika te 205 obiteljskih kućanstava.
Marko Junije Pera
Marko Junije Pera (Marcus Junius Pera, 3. vijek pne.) bio je rimski političar iz perioda drugog punskog rata. Godine 230. pne. je bio konzul, a godine 225. pne. je služio kao cenzor zajedno s Gajem Klaudijem Centom. Godine 216. pne. je u vrijeme Hanibalovog pohoda na Italiju, neposredno nakon katastrofe kod Bitka kod Kane|Kane, imenovan diktatorom. Nastojeći popuniti redove rimske vojske, naoružao je ne samo robove nego i osuđene kriminalce. Istovremeno je za diktatora bio imenovan i Marko Fabije Buteon, a što je bio jedini slučaj u historiji Republike da su istovremeno služila dva diktatora. Buteon je, međutim, imenovan isključivo kako bi obavio određene ustavnopravne formalnosti, te je to dvovlašće brzo prestalo.
Heterokodein
Heterokodein je organsko jedinjenje, koje sadrži 18 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 299,364 Da.
Sinapinska kiselina
Sinapinska kiselina je organsko jedinjenje, koje sadrži 11 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 224,210 Da.
Bitka kod Fesule (225. pne.)
Bitka kod Fesule se godine 225. pne. odigrala između rimske vojske na jednoj te saveza keltskih (galskih) plemena Cisalpinske Galije na drugoj strani. Završila je taktički neodlučno, uz velike gubitke rimske vojske, ali su Gali nakon nje odustali od daljeg prodora na jug prema Rimu.
Batinjani (Pakrac)
Batinjani su naselje u Republici Hrvatskoj u Požeško-slavonskoj županiji, u sastavu grada Pakraca.
Bitka kod Fesule (225. pne.)
Galsku vojsku su oko 225. pne. okupili Insubri s namjerom da keltskim plemenima povrate u Centralnoj Italiji koja su u prethodnim decenijama bili osvojili Rimljani. U tu su svrhu okupili veliki savez, te unajmili gesatske plaćenike iz Galije. Rimljani su, svjesni opasnosti, regrutirali sve svoje saveznike - Samnite, Umbrijce, Etrurce i Kampanijce - te tako stvorili vojsku od 70.000 ljudi. Njen najveći dio je pod konzulom Lucius Aemilius Papus|Lucijem Emilijem Papom postavljen na istok s ciljem da brani Ariminum, dok je ostatak raspoređen po garnizonima. Sa Sardinije je, pak, povučena vojska pod Gajem Atilijem Regulom. Gali su, međutim, uspjeli izmanevrirati Papovu vojsku te neometani prijeći Apenine i tako prodrijeti u Etruriju. Tamo su pljačkali i pustošili dok im se nije suprotstavila na brzinu skupljena vojska pod komandom jednog pretora. Došlo je do žestokog okršaja u kome su Rimljani pretrpili velike gubitke, ali su Gali odlučili da ne nastave pohod na jug, te su se okrenuli na zapad, prema obali Toskane. To je Rimljanima omogućilo da im nešto kasnije nanesu odlučni poraz u bitci kod Telamona.
Cocullo, L'Aquila
Cocullo je naselje u Italiji u provinciji L'Aquila, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 186 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 889 m.
Rignano Garganico, Foggia
Rignano Garganico je naselje u Italiji u provinciji Foggia, u regiji Apulija.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 1972 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 579 m.
Batinjani (Pakrac)
Zemljopis
Batinjani se nalaze zapadno od Pakraca, susjedna naselja su Stari Majur i Novi Majur na istoku, Mali Banovac na zapadu, te Gornja Obrijež na sjeveru.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine Batinjani su imali 38 stanovnika.
Baturi
Baturi je naselje u Republici Hrvatskoj, u sastavu Grada Glina, Sisačko-moslavačka županija.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje je imalo 6 stanovnika te 5 obiteljskih kućanstava.
Cedar Point, Texas
Cedar Point je naseljeno mesto za statističke potrebe u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 630 stanovnika.
Boji
Boji (latinski: Boii) su bili, pretpostavlja se, moćno keltsko pleme u centralnoj Evropi. Živeli su na teritoriji današnje Češke, Slovačke, Austrije i Mađarske, te dalje do Balkana i severne Italije.
Poreklo i deoba
Poreklo imena Boja nije tačno poznato. Pored keltskog naziva za ratnika postoji i mogućnost da ime vodi od vlasnika stoke (od indogermanskog gwowjeh³s). Utvrđeni nazivi su Bojoriks (kralj Boja) i Bojodurum (današnji Pasau u Austriji). Ime se možda sačuavalo u nazivima Bohemije (bojo-hemum = dom(ovina) Boja) i Bavarske (latinski: Baiuvarii, na germanskom, baio-warioz, u kojem je prvi deo germanska varijanta za Boje, dok drugi deo znači "stanovnik"). Možda postoji isto veza sa zemljom Bojkom, prapostojbinom starih Srba po vizantijskom caru Konstantinu VII Porfirogenitu.
Za prvobitnu naseobinu Boja smatra se trougao Rajne, Majne i Dunava. U 4. veku pne. Boji su se podelili u dve grupe, od kojih je jedna krenula u severnu Italiju a druga pravac Bohemija (Boihahemum). Jedan razlog za seobe Boja bile su možda germanske seobe u raniju njihovu zemlju. Pojedini istoričari smatraju da je deoba Boja nastala u Bohemiji ili na putu njoj.
Italijanski Boji
Boji u Italiji brzo su se izmešali sa Etrurcima i Umbrima. Preuzeli su etrursko naselje Felsina i podigli svoje glavno naselje Bononija (danas Bolonja). Zbog uskog prostora keltskih plemena u severnoj Italiji i viška zemlje koje su imali Etrurci, koji i pored tog viška nisu hteli da prepuste teritorije Bojima, došlo je do ratovanja. Etrurci su dobili podršku Rimljana s kojima su inače bili u neprijateljskom odnosu. U jednoj prilici, 390. ili 387. godine p. n. e, Kelti su opseli etrurski grad Kluzij. Rimljani su poslali svoje poslanike koji su trebali da izdejstvuju mirni prekid opsade, ali su se rimski emisari ubrzo upustili u borbu na strani žitelja Kluzuja. Štaviše, jedan od rimskih poslanika je pogubio jednog od keltskih poglavara. Isprovocirani zbog rimskog mešanja i ubistva jednog od svojih vođa, Kelti su poslali delegaciju u Rim i zahetvali izručenje ubice — rimskog poslanika, što su Rimljani odbili. Tako je došlo do Brenovog pohoda i čuvenog keltskog osvajanja Rima u 4. veku. od strane Senona i možda jednog dela Boja, Insubra i Lingona. Posle toga Boji su naselili teritorije severno od Apenina i južno od Poa sve do podele Poa na tri toka, i izmešali su se sa Etrurcima. Pronađeni su tkz. kneževski grobovi sa etrurskim oklopima i keltskim oružjem. Kulturna nivelacija delovala je i na Ligure i druga keltska plemena, dok eksemplari novog kulturnog stila pronađeni u Bohemiji govore o daljoj vezi italskih i boemskih Boja. Uništavanje Senona bio je nalog za ostala keltska plemena da pokrenu zajednički napad na Rim, koji se završio katastrofalnom porazu keltske koalicije u boju kod Telamona 225. god. pre Hrista. (40.000 stradalih, 10.000 zarobljenih Kelta). Nakon toga osvojene su teritorije Boja i drugih keltskih plemena, jedan deo pribegao je svojim saplemenicima u centralnoj Evropi. Preostali Kelti su šest godina posle katastrofe kod Telamona podigli ustanak protiv Rimljana, kada je Hanibal vojevao po Italiji. Kada je Hanibal morao da se vrati za Kartaginu, Kelti su konačno poraženi i pokoreni od Rimljana. Time prestaje istorija Boja kao nezavisnog plemena u severnoj Italiji i počinje period njihove romanizacije.
Češki Boji
Češka grupa Boja širila se k Noriškom kraljevstvu, Panoniji i Galiji. U svojim ranijim naseljavanjima, Boje su u 1. veku pne. potisnuli Markomani i Dačani. Deo Boja koji je ostao, asimilovao se sa Markomanima i Dačanima.
U Češkoj, Boji su se proširili do južne Poljske i južne Šlezije, gde su ih u 3. i 4. veku potisnuli germanski Vandali. Na istoku, stigli su do današnje Rumunije gde su ih zaustavili Tračani. U zapadnoj Mađarskoj i istočnoj Austriji Boji su pod Bojoriksu, kralju Kimbra koji je verovatno vladao i nad Bojima te zemlje, potisnuti od Dačana u vreme kralja Burebiste (82.-44. god. pre n.e.) koji ih je pobedio u ratovima. U svojim zemljama u severnoj Austriji borili su se uspešno protiv Kimbra, Tevtona i Ambrona.
Cezar je pisao da su Boji, pre nego što su se sa 32.000 ljudi priključili Helvetima, vršili opsadu Noreje. U boju kod Bibrakte, pobeđene Boje Cezar je preselio oko Gorgobine u Galiji. U toku alpskog pohoda Avgustovog vojskovođe i budućeg naslednika Tiberija 16. god. pre n.e. Boji se pominju kao jedno od 45 pokorenih plemena retijskog dela današnje Bavarske. Klasična nauka govori da ime Bavarske vodi od Boja, jedna direktna etnogeneza Boja i Bajuvara smatra se manje verovatno.
Aspartatna 1-dekarboksilaza
Aspartatna 1-dekarboksilaza (, aspartat alfa-dekarboksilaza, L-aspartat alfa-dekarboksilaza, aspartinska alfa-dekarboksilaza, L-aspartat 1-karboksi-lijaza) je enzim sa sistematskim imenom L-aspartat 1-karboksi-lijaza (formira beta-alanin). Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Enzim iz Escherichia coli sadrži piruvoilnu grupu.
Barbat na Rabu
mini|310x310piksel|Barbat smješten u kanalu imeđu otoka Dolina i otoka Raba
Barbat na Rabu je naselje na otoku Rabu. Administrativno naselje pripada gradu Rabu, Primorsko-goranska županija.
Zemljopisni položaj
Nalazi se na jugozapadu otoka, nasuprot otoku Dolinu, od kojega ga dijeli Barbatski kanal.
Najbliže naselje je Banjol (2 km sjeverozapadno).
Stanovništvo
Prema popisu iz 2001. godine, naselje je imalo 1251 stanovnika.
Znamenitosti
mini|304x304piksel|Biantska crkva ss Kume i Damjana Ranobizantska utvrda sv. Kuzme i Damjana iz VI. st. smještena je na obroncima Kamenjaka, na brdu sv. Damjana u Barbatu. Od nje su ostale ruševine. Sklop površine 4.2 ha sastojao se od crkve, stambenih i vojnih građevina, cisterne, glavnog ulaza i zidina ponegdje ojačanih kontraforima. Utvrda je iz doba Justinijanove rekonkviste ovog dijela Kvarnerske obale u prvoj polovini VI. st. Tlocrt utvrde u obliku je nepravilna trokuta, čiji se sjeverozapadni vrh nalazi na vrhu brda, zapadno lice spušta se niz strmiju stranu brijega prema jugu, dok istočno prati blažu kosu po gotovo uvijek istoj izohipsi. Dvije stranice spojene su južnim licem utvrde u nepravilnim i na više mjesta lomljenim kutovima. Najbolje je sačuvano zapadno lice utvrde na mjestima i više od 4 m s pet ojačavajućih kontrafora zaobljena završetka. Ostali su zidovi znatno manje sačuvani, južni do visine od 3 m. Debljina iznosi oko 1 m na južnoj i istočnoj strani, dok je zapadni debeo čak 2 m. Jugozapadni kut na kojemu se vjerojatno nalazila kula posve je porušen. Od glavnog ulaza sačuvao se i dio polukružnog luka kojim je bio nadvišen, zidan od sedre. Vrata su s lijeve i desne strane na vanjskom licu bila flankirana moćnijim kontraforima. Sačuvani su ostaci odvojenih prostorija od 3 do 5 m visine, te u sjeveroistočnom dijelu pravokutne cisterne koja je bila presvođena bačvastim svodom od sedre. Središnja građevina unutar utvrde svakako je bila crkva, jednobrodna sa širokom polukružnom apsidom na istočnoj strani. Sjeverni i južni zid su djelomično, a pročelje je u cijelosti porušeno. U tjemenu apside nalazi se bifora s lukovima zidanima od sedre, naknadno zazidana. Pregradnja crkve i još nekih dijelova nekadašnje utvrde provedena je krajem XII. ili početkom XIII. st., a crkvica je posve napuštena sredinom XIX. st. kad počinje proces urušavanja.
Ova je utvrda jedan od najvećih kastrona koji je u sebi sadržavao obrambene, nadzorne i refugijske funkcije. Jedna je u nizu veličanstvenog sustava fortifikacija koje je dao izgraditi za nadzor granice Bizanta Justinijanov vojskovođa Belizar.
Marko Valerije Mesala (konzul 226. pne.)
Marko Valerije Mesala (Marcus Valerius Messalla) bio je rimski političar, izabran za konzula godine 226. pne. Neki historičari pretpostavljaju kako je bio sin Manija Valerija Maksima Korvina Mesale. Njegov mandat je obilježen nastojanjem da se mobilizira ljudstvo italijanskih gradova i pokrajina kako bi se pod rimskim vodstvom suprotstavilo predstojećem velikom pohodu galskih plemena na Italiju. (Zonar, viii. 19 ; Oros. iv. 13; Fasti; comp. Polyb. ii. 23.)
Asteroid
mini|desno|300px| Asteroid [[243 Ida i njen prirodni satelit Dactyl, a to je bio prvi mjesec koji je bio otkriven kod asteroida.]]
mini|300px|desno|Jupiterovi [[Trojanci (astronomija)|Trojanci se nalaze na Jupiterovoj stazi, 60° ispred i iza Jupitera.]]
mini|300px|desno|Najveći planetoid s gornje slike [[4 Vesta (lijevo), s patuljastim planetom 1 Ceres (u sredini) i Zemljinim Mjesecom (desno) prikazanim u mjerilu.]]
Cambrian Park, California
Cambrian Park je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 3,282 stanovnika.
Asteroid
mini|300px|desno| [[HST|Hubbleove snimke 1 Ceresa.]]
mini|300px|desno|951 Gaspra je prvi planetoid koji je bio uslikan iz blizine.
mini|300px|desno|Veličina prvih 10 otkrivenih planetoid u usporedbi s [[Mjesecom: 1 Ceres, 2 Pallas, 3 Juno, 4 Vesta, 5 Astraea, 6 Hebe, 7 Iris, 8 Flora, 9 Metis i 10 Hygiea.]]
mini|300px|desno|[[253 Mathilde je C - planetoid ili ugljikov planetoid, duljine je ono 50 kilometara, koji na sebi ima krater velik skoro polovicu duljine. Fotografija je snimljena 1997. sa svemirske letjelice NEAR Shoemaker.]]
mini|300px|desno|[[Masa 12 najvećih poznatih planetoida, u usporedbi s masom ostalih planetoida u asteroidnom pojasu .]]
mini|300px|desnot|[[4 Vesta, uslikana sa svemirske letjelice Dawn.]]
mini|300px|desno| Nekoliko pogleda na planetoid [[433 Eros u prirodnim bojama.]]
mini|300px|desno|Četiri značajne i očite [[Kirkwoodove zone|Kirkwoodove pukotine u asteroidnom pojasu.]]
mini|300px|desno|Planetoid [[2062 Aten koji spada u grupu Zemlji bliski asteroidi.]]
Asteroidi ili planetoidi su kamena ili metalna nebeska tijela promjera većeg od 1 metar, koji samostalno ili u skupini sličnih tijela obilaze oko Sunca. Većina planetoida obilazi Sunce u glavnom planetoidnom pojasu (asteroidni pojas) između Marsa i Jupitera, dio prilazi Suncu bliže od Marsa (Amori) i Zemlje (Apoloni) i nazivaju se Zemlji bliski asteroidi, dio se giba u putanji Jupitera ili drugih planeta (Trojanci). U usporedbi s planetima mnogo su manji i najčešće nepravilnog oblika. Nastali su od ostataka protoplanetarne tvari koja se nije pripojila planetima za vrijeme stvaranja sustava iz protoplanetarnog diska. Najčešće kruže oko matične zvijezde vlastitom putanjom ili kao prirodni sateliti (mjeseci) većih planeta. Neke od njih nalazimo vezane gravitacijskim silama uz planete, u grupama koje orbitiraju u putanji planeta, ispred ili iza. Iako se donedavno mislilo drukčije, otkriveno je da asteroidi mogu imati vlastite mjesece kada je u orbiti oko asteroida 243 Ida pronađen satelit nazvan Dactyl. Do sada ih je otkriveno blizu 80 000, a oko 11 000 ih je dobilo službena imena - redni broj i ime. Procjenjuje se da bi ih u našem sustavu moglo biti nekoliko milijuna.
Prema spektralnoj analizi odrazne svjetlosti planetoidi se mogu podijeliti na ugljikove (C), kojih je oko 75% i sadrže tamne ugljikove spojeve, metalne (M), kojih je oko 8%, i silikatne (S), kojih je oko 17%. U Hrvatskoj, u Zvjezdarnici Višnjan, otkriveno je nekoliko tisuća planetoida. Teleskopom se ni najvećemu planetoidu ne vidi tijelo, pa im se promjeri mjere posredno, prilikom okultacija zvijezda ili iz sjaja uz procijenjeni albedo. S pomoću svemirskih letjelica snimljeni su 433 Eros, 951 Gaspra, 243 Ida, 25143 Itokawa, 253 Mathilde i drugi. Trans-neptunski objekti ili nebeska tijela koja su dalja od Neptuna obično se ne smatraju planetoidima.
Prema tome, asteroidi ili planetoidi su hladna nebeska tijela koja prebivaju pretežno u području od 2.2 do 3.5 AJ. Izvan tog asteroidnog pojasa ili prstena nalazi se samo nekoliko postotaka asteroida. Gibanje planetoida je bez iznimke direktno. Izduženost staza i nagib prema ekliptici veći su nego u planeta. Prosječan numerički ekscentricitet iznosi 0.15, a najveća većina planetoida nema ekscentricitet veći od 0.3. Krajnja vrijednost je 0.88. U pravilu veće ekscentricitete staza imaju planetoidi manjih masa. Prosječna inklinacija staza manja je od 10°, a za većinu planetoida manja od 16°. To znači da staze planetoida nisu tako stiješnjene uz ravninu ekliptike kao staze planeta, ali nisu ni jako rasute, posebno ako se uzme u obzir da se staze planetoida lakše mijenjaju. Veliki planeti u stanju su da ih jako poremete. Planetoidi su nebeska tijela manja od 1 000 kilometara. Petnaestak ih ima u promjeru više od 250 km.
Mala tijela Sunčevog sistema
Mala tijela Sunčevog sustava su asteroidi (planetoidi), kometi, meteoriti i meteori, te sitna razdrobljena materija koja pluta međuplanetarnim prostorom. Među prirodnim (planetskim) satelitima ima i tijela koja po fizičkim svojstvima pripadaju redu malih tijela. Zanimanje za asteroide obnovljeno je nedavno. Saznale su se nove činjenice o njihovom fizičkom stanju i naslučene su neposredne veze s ostalim malim nebeskim tijelima. Kako povezati komete s asteroidima, asteroide s meteorima, meteore s meteoritima? Usporedna kemijsko - mineraloška ispitivanja meteorita i asteorida, jednih u laboratoriju, drugih na daljinu, uz pomoć optičkih metoda, dovela su do nedvojbenog zaključka da su meteoriti povezani s asteroidima. Meteoriti su izravni ostaci nekih asteroida. Istodobno, meteoriti namaju ništa fizički zajedno s meteorskim rojevima. Meteore i meteorite potrebno je pažljivo razdvojiti, ne obazirući se na jezičnu sličnost i sličnost pojave na dijelu puta kroz atmosferu. Provjereno je da od kometa nastaju potoci meteora; potoci prate postojeće komete ili se nalaze na putanjama iščezlih kometa, no ne zna se za ijedan takav meteor koji je izdržao kroz atmosferu. Prema tome, asteroidi ili planetoidi su povezani s meteoritima, a kometi s meteorima. O vezi asteroida i kometa spekulira se na razini kozmogonijskih teorija ili teorija o postanku Sunčeva sustava.
Definicija
Još uvijek ne postoji točna definicija asteroida. Stručnjaci se razilaze u mišljenjima kako na odgovarajući način klasificirati asteroide prema masi, veličini, sastavu i položaju u planetarnom sustavu. Prijedlog je da se asteroidima nazivaju tijela veća od 50 metara u promjeru, manja od planeta i kamenog ili metalnog sastava. Još manja tijela, koja se potpuno raspadnu i izgore pri ulasku u Zemljinu atmosferu spadala bi u kategoriju meteoroida, dok bi asteroidima nazivali ona koja pri udaru u Zemlju mogu doprijeti do zemljine površine. Oko Sunca obilazi bezbroj kamenih gromada čija se veličina kreće od nekoliko metara pa do 1000 kilometara. Kada se gledaju teleskopom, liče na sitne zvijezde, i zato su ih astronomi nazvali asteroidi ("zvijezdoliki").
Naziv planetoid (poput planeta) ili mali planet tim tijelima najbolje odgovara jer se oko Sunca gibaju samostalno poput planeta, mali su, a i staze im se mnogo ne razlikuju od planetskih. Naziv asteroid (poput zvijezda) dao im je rano, početkom 19. stoljeća William Herschel, zbog njihove pojave - u teleskopu ih je lako zamijeniti sa zvijezdama - ali i zbog toga što je smatrao da su u srodstvu s kometima, da nastaju od njih i da su stigli iz zvjezdanih daljina.
Historija otkrića
Planetoidi prestavljaju zanimljivu vrst nebeskih tijela i zbog brojnosti i zbog svog posebnog smještaja u procijepu između Marsove i Jupiterove staze. Staze tih dvaju planeta toliko su odvojene da je već Johannes Kepler 1596. u knjizi Tajne kozmografije, spekulirao o nebeskom tijelu koje se u tom prostoru giba. 1772. nađeno je matematičko pravilo koje do danas nije fizikalno potkrijepljeno, a kojim se veoma dobro određuju udaljenosti planeta. Johann Daniel Titius i Johann Elert Bode pronašli su jednostavnu zakonitost prema kojoj se mogu računati udaljenosti planeta od Sunca. Premda Titius-Bodeovo pravilo nije pouzdano fizički rastumačeno, a također ne daje dobre rezultate za daleke planete, ipak je nagovijestilo da se između putanja Marsa i Jupitera treba nalaziti neki planet. Ovo pravilo predviđa postojanje planeta na udaljenosti 2.8 AJ od Sunca. Pravilo je dano izrazom:
gdje je: n - redni broj planeta, a - udaljenost n-tog planeta do Sunca u astronomskim jedinicama (AJ). No prvi član niza znatno odstupa od udaljenosti koju ima Merkur, ne uzme li se n = - ∞, što dakako, nije u aritmetskom nizu s ostalim eksponentima. To magično pravilo dobro je pretkazalo udaljenost Urana, što ga je otkrio William Herschel 1781. Kasnije će se vidjeti da je osmi planet, Neptun, prekobrojan, no jednakost jasno pokazuje da između Marsa i Jupitera ima mjesta za još jedan planet.
Godine 1800. u potragu za "nedostajućim" planetom krenulo je 12 njemačkih astronoma. Potraga je dala rezultat u noći od 31. prosinca 1800. na 1. siječnja 1801. kada ih je preduhitrio Talijan Giuseppe Piazzi koji je u Palermu, tijekom rutinskog pretraživanja neba otkrio tijelo Sunčeva sustava koje je nazvano Ceres (žensko ime Cerera). Iste je godine znameniti njemački matematičar Karl Friedrich Gauss proračunao elemente staze ovog tijela i pokazao da bi se moglo raditi o "nedostajućem" planetu. Astronome je zbunjivala veličina Ceresa (samo 940 km u promjeru), jer su očekivali mnogo veće tijelo. No, već nakon dvije godine Heinrich Wilhelm Olbers je otkrio Pallas (žensko ime Palada), koje se giba sličnom stazom kojom i Ceres. Do 1807. godine su otkriveni Juno i Vesta, dva nebeska tijela malog sjaja i veličine, koja se dobro uklapaju u redoslijed planeta. Ubrzo se pokazalo da je Sunčev sustav prepun malih planeta koje danas zovemo planetoidi ili asteroidi.
Koliko je time Titius-Bodeovo pravilo zadovoljeno, toliko je i dovedeno u pitanje. Otkuda dva planeta na mjestu jednoga? Olbers je stoga postavio hipotezu katastrofe praroditeljskog tijela, nekog zamišljenog planeta Faetona. Odlomci tog planeta mora da lutaju stazama koje se približavaju i sijeku. Na hipotezu ga je potaknulo upravo to svojstvo staza Ceres i Pallas da se jako zbližavaju u dvije dijametralno suprotne točke. U jednom od područja zbližavanja našao je Karl Ludwig Harding 1. rujna 1804. treće tijelo, 3 Juno (žensko ime Junona). Olbers je 29. ožujka 1807. otkrio i četvrto tijelo (4 Vesta). Otkrića ostalih planetoida nastavljena su tek 1845. Iako planetoida ima mnogo više, u više različitih skupina, Olbersova je hipoteza o nastanku malih planeta uvjetovala način gledanja na prirodu malih planeta.
Među otkrivačima planetoida bilo je i dosta amatera. Do kraja 19. stoljeća bilo je poznato nekoliko stotina planetoida. Fotografske metode otkrivanja razvile su se poslije 1900. Ako staza nije dovoljno točno određena, planetoid se poslije otkrića može zagubiti i ponovo otkriti. To se događa i unatoč pomoći računarske tehnike. Gubljenju pomaže promjenjivost planetoidnih staza. Danas planetoide izučava dvadesetak opservatorija. Upisano je i imenovano više od 2 300 planetoida i određene su im staze.
Richland, Pennsylvania
Ričland je grad u američkoj saveznoj državi Pensilvanija.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 1.519, što je 11 (0,7 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Asteroid
Historija otkrića
Najveći broj planetoida dobio je ženska imena, najprije iz mitologije, zatim obična vlastita ženska imena, pa imena učenjaka u ženskom rodu, raznih naziva, omiljenih jela, literarnih junaka, te imena gradova, država, suvremenih ili mitoloških ličnosti, bez obzira na to da li su izvorni oblici u muškom ili ženskom rodu. Tako se među njima nalaze Ana, Marija, Bredihina, Vladilena (kovanica po Lenjinu), Filozofija, Geometrija, Papagena, Gagarina, Hermes, Sizif, Kecalkoatl. Prigodom otvaranja Zvjezdarnice Hrvatskoga prirodoslovnog društva u Zagrebu dan je jednome i naziv 589 Croatia. U Puli je u 19. stoljeću otkriveno dvadesetak planetoida, među kojima su 143 Adria, 183 Istria i drugi. Korado Korlević poznati je hrvatski astronom iz Višnjana u Istri. Prema podacima na stranici Minor Planet Discoverers, 11. je najproduktivniji tragač za asteroidima svih vremena. U periodu od 1996. do 2001. otkrio ih je 947, te bio suotkrivač kod još 110 asteroida.
Fizička svojstva
Asteroidi rotiraju, a kako su nepravilnog oblika, to dovodi do promjene njihova sjaja i prividne veličine. Na temelju mjerenja perioda promjene može se odrediti i period rotacije. Kako su asteroidi malih dimenzija, oblik im se ne može zamijetiti niti najvećim teleskopima. No promatranjem okultacija (zamračivanja, sakrivanja) zvijezda asteroidima može se odrediti njihov oblik i dimenzije. Po dimenzijama je osobit asteroid 1620 Geographos koji je štapićastog oblika. Neki od njih uzajamno su vezani svojim gravitacijskim poljem i zajedno se gibaju oko Sunca. Primjer je jedan od Trojanaca: 624 Hektor.
Kako linearne dimenzije planetoida padaju, tako im broj raste. Sudari među plenetoidima vode stalnom drobljenju, pa tako nastaju sve manja tijela i sitam međuplanetarni prah. Relativne brzine planetoida kreću se od 5 km/s, što je dovoljno da pri srazu dođe do katastrofalnih posljedica. Većina planetoida su nepravilna oblika. Ima ih ovalnih, a neki su možda i sferni, za što nema izravna dokaza. Neki su planetoidi, čini se, dvostruki, a imaju i prirodne satelite. Planetoid 532 Herkulina, promjera oko 220 km, na razmaku od 1 000 km praćen je tijelom promjera 45 km. Nema načelne prepreke da se planetoidi kreću u skupinama međusobno povezanim gravitacijom, pa su članovi skupine samo uvjetno "sateliti".
Planetoidi se okreću, a period vrtnje iznosi od 2.5 do 85 sati, u prosjeku 8 sati. Površina planetoida je kruta. I u najvećih planetoida tvar je u čvrstom stanju od površine do središta. Atmosferu nemaju, što je odlučna razlika u odnosu na komete. Unutrašnjost jednog velikog planetoida sastoji se od metalne (željezne) jezgre i stjenovitog (silikatnog) plašta, oko kojega je obavijena kora s mnogo ugljika. Maleni planetoid diobeni je ostatak većeg planetoida, pa se prema tome može sastojati od svakog tog materijala posebno. Planetoidi imaju općenito vrlo nizak albedo. Prema odraznoj moći površine i prema sastavu ističu se 3 skupine. Prva uključuje veoma tamna tijela, s albedom od 0.01 do 0.06; površina im je kao u najcrnjeg ugljena. To su C - planetoidi ili ugljikovi. Među njih ulazi i Ceres, a također i 75% svih planetoida. Druga i treća skupina, kameni ili S - planetoidi (15%) i metalni ili M - planetoidi (10%), imaju albedo od 0.08 do 0.40. Površina im se sastoji od šupljikavog i prašnog materijala, regolita. Velika raznolikost, u kemijskom i mineralnom sastavu, posljedica je različite sudbine pojedinih primjeraka. Planetoidi su roditeljska tijela meteoritima. Meteoriti potječu od razdrobljenog materijala onih planetoida koji se kreću u blizini Zemljine staze.
Grupiranje asteroida
Uobičajeno je da se asteroidi grupiraju prema orbitalnim karakteristikama i prema fotometrijskim i spektroskopskim svojstvima, koja ukazuju na razlike u strukturi. Staze planetoida su zbog različitih inklinacija i ekscentriciteta vrlo razbacane, pa njihova izravna snimka ne pokazuje nikakvih pravilnosti. No ako se staze srede tako da se na crtež unesu samo srednje udaljenosti (velike poluosi staza a, ili siderički period ophoda P, ili srednje dnevno gibanje n), tada se planetoidni prsten raslojava u podsisteme - u otprilike 7 prstenčića. Tako priređene staze nazivaju se srednjim stazama. Srednje dnevno gibanje određeno je kao:
To je u stvari kutna brzina ω = 2 π / P, izraženo brojem kutnih sekundi koje tijelo prevali u prosjeku u jednom danu.
Staze planetoida ovise o načinu na koji su planetoidi nastali i o stalnim poremećenjima. Čim se staza planetoida malo poremeti, bilo bliskim susretom ili direktnim srazom s drugim planetoidom, gravitacijski se utjecaj planeta odmah izražava pa dolazi do snažnog poremećenja, koje djeluje sve dok planetoid ne uđe u područje gdje je poremećenje slabije. Stoga planeti odlučujuće utječu na razmještaj planetoida, te ovi neka područja izbjegavaju, a u nekima se gomilaju. Dolazi do rezonancija. Utjecaj Jupitera je odlučujući, zatim slijedi utjecaj Marsa i drugih planeta. Za rezonancije važan je odnos između perioda obilaska planetoida P i perioda obilaska planeta PP. One staze za koje je omjer između tih perioda sumjerljiv imaju to svojstvo da je poremećenje ili veoma jako ili veoma slabo.
Čistine u srednjim gibanjima planetoida uočio je Daniel Kirkwood 1866. Čistine odgovaraju omjerima perioda planetoida i Jupitera:
Prva grupa od nekoliko planetoida predvođena je Hildom. Staze tih tijela stabilne su iako se zbog velikog ekscentriciteta pružaju blizu Jupiterove staze, ali se zbog zgodnog odnosa u broju obilazaka (komenzurabilnosti perioda) nikada istovremeno, na bliskom dijelu staza, ne nađu Jupiter i planetoidi. Zato ih Jupiter jako ne poremećuje. Druga grupa je manja (primjer 279 Thule), a treću grupu čine znameniti Trojanci.
Orbitalne grupe
Prema orbitalnim karakteristikama, asteroidi su podijeljeni u grupe i obitelji. Obično se grupi daje ime po asteroidu koji je u njoj prvi otkriven.
Sve navedene grupe čine asteroidi u orbiti oko Sunca, no možemo ih pronaći zarobljene kao planetne satelite, što se smatra vjerojatnim jer su po sastavu vrlo slični asteroidima. Mogući kandidati su: oba Marsova satelita Fobos i Deimos, Jupiterovi nepravilni sateliti, Saturnov najudaljeniji satelit Feba i drugi Saturnovi nepravilni sateliti. mini|300px|desno|[[Lagrangeove točke jedno je od rješenja problema triju tijela, s time da je treće tijelo točkasto i bez mase. Za treće je tijelo Joseph-Louis Lagrange našao da može neporemećeno opstati u sustavu, na položaju 5 točaka u ravnini u kojoj se sva tijela gibaju.]] mini|300px|desno| Planetoid [[944 Hidalgo dugo je bio poznat kao najdalji. Otkriven je 1920. Velika poluos staze je 5.8 AJ, ekscentricitet je znatan, 0.66, a inklinacija je velika, od 42° do 43°.]]
Spektralna klasifikacija
Prve tri grupe su:
Trojanci
Zanimljiva skupina planetoida dijeli putanju s Jupiterom, staza im se nalazi u rezonanciji 1 : 1 s Jupiterovom stazom. Trojanci čine povijesno prvi ustanovljeni primjer stabilnih rezonantnih putanja, a smješteni su u Lagrangeovim točkama L4 i L5. Prvi od Trojanaca, Ahilej, otkriven je 1904. To su prilično krupni planetoidi; njih desetak veće je od 100 km. Ukupno ih ima više stotina; veći ih se broj nalazi u vodećoj točki, a manji na začelju. Planetoidi nose imena heroja, učesnika Trojanskog rata; otuda im je skupno ime. Oni koji su ispred Jupitera nose imena Grka (uz Ahileja još Odisej, Agamemnon, Hektor, Diomed, Ajaks, Nestor), a oni koji su za Jupiterom nose imena Maloazijaca, branitelja Troje (Patroklo, Eneja, Prijam, Anhis, Troil). Zato ih i razlikuju kao "Grke" i "Trojance". Svi Trojanci ne mogu se smjestiti u istu točku. Uostalom, oni periodički titraju oko Lagrangeove točke kojoj pripadaju. Ta se libracija odvija u pruzi položenoj uzduž putanje. Do libracije dolazi na taj način da Jupiter izmjenično planetoidima oduzima i dodaje energiju. Kada im je oduzima (a planetoid se nalazi ispred njega), dimenzija putanje nešto se smanji zajedno s periodom, pa planetoid zabrza ispred Jupitera; kada mu energiju dodaje, planetoid se uspori i približi Jupiteru. Zbog toga se međusobni odnos Trojanaca u svakoj grupi neprestano mijenja. Pruga kojom se gibaju po stazi dulja je nego šira, jer se tijela ubrzavaju relativno prema Jupiteru sve dok nisu točno na njegovoj stazi. Nije isključeno da pri većim libracijama planetoid napusti grupu, ali u grupu može biti zahvaćen i prolazni planetoid. Pretposavlja se da se Trojanci snabdijevaju planetoidima iz područja između Jupitera i Saturna.
Hidalgo i Hiron
Planetoid Hidalgo dugo je bio poznat kao najdalji. Otkriven je 1920. Velika poluos staze je 5.8 AJ, ekscentricitet je znatan, 0.66, a inklinacija je velika, od 42° do 43°. Period njegove revolucije od 13.7 godina dulji je od Jupiterove godine. Zbog izduženosti staze u perihelu priđe Suncu na 1.9 AJ, a u afelu udalji se na 9.7 AJ. Zbog velikog nagiba staza Hidalga ostaje svuda veoma daleko od Saturnove staze, nikada joj se ne približi na udaljenosti manju od 5.7 AJ.
Rekord najveće staze izgubio je 1977. kada je otkriven Hiron. On mora imati promjer između 200 do 400 km, jer se samo velika tijela mogu vidjeti tako daleko. Zbog ekscentriciteta od 0.379 od Sunca se udalji na 18.9 AJ, a približi na 8.5 AJ. Velika poluos staze iznosi 13.7 AJ, a period ophoda 50.7 godina. Nagib staze je malen, svega 7°.
Willebadessen
Vilebadesen je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 10 opštinskih središta okruga Hekster. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 8.649 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5762040.
Asteroid
Porodice planetoida
Među planetoidima dadu se izdvojiti oni koji su nastali od istog roditeljskog materijala; oni čine porodicu (Kijocugu Hirajama, 1918. - 1919.). Na zajedničko ishodište članova porodice ukazuju elementi staza ispravljeni za vjekovna poremećenja, a i fizička svojstva tijela. Početne staze članova porodice moraju se ukrštavati na mjestu gdje se dogodio raspad roditeljskog tijela. Prepoznavanju "rođaka" pomaže činjenica da se ekscentricitet i inklinacija staze s vremenom malo mijenjaju, te elemente planetoidi "teško zaboravljaju". Danas je poznato više desetaka porodica. U velikom broju porodica jedan je planetoid mnogo krupniji od ostalih i s masom od 10 do 1 000 puta većom. Starost porodica procjenjuje se na milijun i više godina. Porodica nastaje prilikom neelastičnog sudara dvaju tijela. Produkti drobljenja ne dobivaju velike relativne brzine pa se ne mogu daljim sudarima međusobno drobiti. Mali odlomak radije će se vratiti i zabiti u površinske slojeve većeg odlomka. U toku vremena članovi se raspršuju uzduž staze, a mnogi napuštaju porodicu. Postojanje porodica svjedoči da se orbite planetoida ne mijenjaju samo zbog poremećenja, već i sudarima.
Willebadessen
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Hekster Vilebadesen se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Hekster. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 295 metara. Površina opštine iznosi 128,1 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 8.649 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 67 stanovnika/km².
Asteroid
Planetoidi koji zalaze unutar Marsove putanje
Nađeno je nekoliko desetaka planetoida koji ili zbog male srednje udaljenosti, ili zbog velikog ekscentriciteta, prilaze Suncu mnogo bliže nego Mars. Prepoznate su 3 istaknute skupine. U skupinu Amora ulaze oni kojima se perihel nalazi u rasponu od 1.017 AJ do 1.310 AJ. U skupinu Apolona ulaze oni kojima je perihel Suncu bliži od 1.017 AJ. Planeti iz obje skupine imaju prosječnu udaljenost veću od 1 AJ. U trećoj skupini, prozvanoj po planetoidu Aten, za sada su nađena 4 planetoida kojima je srednja udaljenost od Sunca manja od 1 AJ.
Amor i Apolon otkriveni su 1932. Kao prvi iz skupine Amora, i najpoznatiji, otkriven je 1898. Eros. Više razloga čini ga interesantnim. Zemlji može prići na daljinu od 23 300 000 km. Velike se opozicije ponavljaju svakih 37 i 44 godina. U prošlom stoljeću su bile 1931. i 1975. Može se vidjeti i manjim teleskopom. Sjaj mu se zbog vrtnje mijenja u periodu od 5 sati i 16 minuta. Mjere su mu 13 km x 15 km x 36 km. Prije radarskog razdoblja služio je za određivanje veličine astronomske jedinice, jer njegova dnevna paralaksa dostiže 60", što je više i od Marsove i od Venerine paralakse. Apolon ulazi unutar Venerine staze. U Apolone (skupinu Apolona) spadaju još Adonis otkriven 1932., Hermes otkriven 1937. i Ikar otkriven 1939. Hermes se približava Zemlji do na 580 000 km; tada u jednoj noći prevali polovicu neba. Ikar je planetoid koji se više od svih drugih približava Suncu jer mu je perihel na 0.186 AJ = 28 milijuna km; zađe čak unutar Merkurove staze. Ekscentricitet njegove staze iznosi 0.83. U perihelu zagrije se na 1 000 K. Veoma je malen, od 1 do 1.5 km. Zemlji ne priđe bliže od 6 do 7 milijuna km. Putanja mu je veoma dobro ispitana. Prestavljao bi dobru bazu za svemirsku ekspediciju koja bi uz njegovu pomoć proputovala kroz razne predjele Sunčeva sustava. U afelu se udaljava nešto preko Marsove staze.
Skupina planetoida Aten pripada Zemlji slično tome kako Trojanci pripadaju Jupiteru. Staze su im praktički kružne. Većina planetoida koji Suncu prilaze bliže od staze Marsa ima ekscentricitet veći od prosječnog. Oni su planetoidni pojas napustili razmjerno nedavno. Današnji je pojas ostatak oblaka tijela koji je prožimao čitav Sunčev sustav i o kojemu nepobitno svjedoče krateri utisnuti u tijelima planeta. Planetoidni pojas prestavlja "ostavu", u kojoj su planetoidi najmanje poremećeni. Oni pak planetoidi koji se dijelom ili u cjelini kreću unutar Marsove staze imaju veća poremećenja, te ne mogu ovdje duže opstati, pa među njima treba tražiti tijela odlomci kojih stignu do Zemlje kao meteoriti. U nekoliko slučajeva praćen je pad meteorita (Příbram, Češka, 1959.; Lost City, California, SAD, 1970.; Innisfree, Alberta, Kanada, 1977.), pa je ustanovljeno da su meteoriti stigli iz područja staza smještenih unutar Marsove putanje.
Istraživanje
Tijekom 1991. godine letjelica Galileo je, na svom putu prema Jupiteru, uspjela po prvi put snimiti sa 16 000 km udaljenosti jedan asteroid - 951 Gaspra. Bili su to prvi snimci na kojima se vide površinski detalji. Tako je na asteroidu Gaspra (dimenzija 20 × 12 × 11 km) uočeno više od 600 kratera. Najveći je imao promjer od 1.5 km. Detektirano je i magnetsko polje, znak da Gaspra ima metalnu jezgru. U kolovozu 1993, Galileo je prošao pokraj asteroida Ida, dimenzija 58 × 43 km, u čijoj je blizini otkriven 1.6 × 1.2 km velik satelit Dactyl. Različitog je sastava iz čega se izvodi zaključak da je nastao nakon sudara koji je stvorio njihovu obitelj asteroida (obitelj Koronis).
NEAR (Near-Earth Asteroid Mission - misija na NEA asteroid) misija započela je 1996. godine sa zadatkom da obiđe neke Zemlji bliske asteroide. Prošla je pored asteroida 253 Mathilde u lipnju 1997. U siječnju 1999 je propao prvi pokušaj ulaska u orbitu oko asteroida 433 Eros, da bi drugi pokušaj, nakon oko godinu dana, uspio. Početkom 2001 se letjelica uspjela spustiti na Eros. Slaba gravitacija dozvoljava i ponovno podizanje letjelice, ukoliko za time bude interesa u NASA-i.
Smeriska letjelica Cassini-Huygens je na putu prema Saturnu iz velike daljine snimio asteroid 2685 Masursky, a Stardust je, na svom putu prema kometu Wild 2, 2. studenog 2002. snimio asteroid 5535 Annefrank.
Letjelica Hayabusa (Muses-C) trenutno je na putu prema asteroidu 25143 Itokawa. U rujnu 2005. bi trebala uzeti uzorke tla s asteroida te se uputiti prema Zemlji.
Dihidrouracil oksidaza
Dihidrouracil oksidaza (, dihidrouracilna oksidaza) je enzim sa sistematskim imenom 5,6-dihidrouracil:kiseonik oksidoreduktaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju:
Ovaj enzim takođe oksiduje dihidrotimin do timina. Ovaj enzim je flavoprotein (FMN).
Willich
Vilih je grad u njemačkoj saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija. Jedno je od 9 opštinskih središta okruga Firzen. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 51.856 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 5166036, NUTS (DEA1E) i LOCODE (DE WLC) kod.
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Firzen Vilih se nalazi u saveznoj državi Severna Rajna-Vestfalija u okrugu Firzen. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 40 metara. Površina opštine iznosi 67,8 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 51.856 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 765 stanovnika/km².
Brenda Ann Spencer
Pucnjava u Osnovnoj školi Cleveland (Cleveland Elementary School shooting) se dogodila ujutro 29. januara 1979. godine u američkom gradu San Diegu kada je na učenike Osnovne škole Cleveland, koji su se okupili u dvorištu pred početak nastave, otvorena vatra iz poluautomatske puške. Tada je ispaljeno 30 metaka, od kojih su poginuli direktor škole Burton Wragg i domar Mike Suchar, a ranjeno osam učenika i policajac koji je došao intervenirati. Vatra je otvorena iz susjedne kuće gdje se zabarikadirala adolescentska počiniteljica Brenda Ann Spencer (3. april 1962 - ) i nakon nekoliko sati pregovora predala policiji. Slučaj je izazvao veliku pažnju javnosti zbog toga što je, prema nikada potvrđenim navodima lokalnih medija, Spencer kao motiv za svoj čin navela to da "ne voli ponedjeljke i da joj je pucnjava oživjela dan". Spencer se, iako je bila maloljetna, sudilo kao odrasloj osobi te je priznala krivicu za dva ubistva, nakon čega je osuđena na kaznu od 25 godina do doživotnog zatvora. Spencer je dosad četiri puta izlazila pred komisiju za uvjetni otpust te je svaki put odbijena, a sljedeću priliku za izlazak na slobodu će imati 2019. godine.
Slučaj Brende Ann Spencer je godine 1979. poslužio kao inspiracija za hit-pjesmu I Don't Like Mondays irskog benda The Boomtown Rats.
Ayen (Korez)
Ajan je naseljeno mesto u Francuskoj u regionu Limuzen, u departmanu Korez.
Po podacima iz 1990. godine broj stanovnika u mestu je bio 682, a gustina naseljenosti je iznosila 52 stanovnika/km².
Granulociti
mini|desno|230p|Heterofilni granulocit u krvi okružen eritrocitima
Granulocit ili granularni leukocit je vrsta leukocita koji u citoplazmi ima granule i jedro podeljeno na režnjeve. U granulama se nalaze brojni hidrolitički enzimi pa se one mogu smatrati lizozomima. Prema načinu bojenja, bojenje po Romanovskom, granula razlikuju se tri tipa granulocita:
Heterofilni granulociti
Granule im se boje mešavinom baznih (metilensko plavo ili azuri) i kiselih boja (eozin). Pogrešno se često nazivaju neutrofilnim granulocitima što bi moglo da se protumači da se ili boje neutralnim bojama, ili da su neutralni prema baznim i kiselim bojama. Oba tumačenja su netačna.
Sadrže dva tipa granula koje su opkoljene membranama:
Veoma su kratkog veka, u krvi čoveka njihov poluživot iznosi 6-7 časova, dok je u vezivnom tkivu nešto duži (1-4 dana).
Eozinofilni (acidofilni) granulociti
okvir|Eozinofilni granulocit Pokazuju acidofiliju (eozinofiliju) jer se granule u njihovoj citoplazmi se boje kiselim bojama. Od ukupne količine leukocita u krvi čoveka oni čine 1-4%. Stvaraju se u koštanoj srži. U krvi provode 6'- 10 časova posle čega prelaze u tkiva gde opstaju 8 - 12 dana.
Po spoljašnjoj morfologiji i veličini liče na heterofilne granulocite, okruglog su oblika i na površini imaju kratke nastavke slične mikroresicama. Jedro ima dva režnja, a nema jedarceta. Postavljeno je ekscentrično i sa više heterohromatina.