cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikola Šop
Kritika
Njegovo djelo iluminira ponajprije samotnički interijer, posvećeni krug "svijetle samoće", u kojem živi svoj imaginirani poetski svijet, vise nego i sama religioznost, koja spontano zrači iz njihovih pjesama kao prirodno stanje duha i svijesti. Šop je moderni kršćanin koji ljudskošću prevladava dogme; naivnom dobrodusnošću, poput fra Marka Krnete iz Andrićeve novele, Šop upućuje svoje stihove Isusu bez bogobojaznosti, toplom ljudskom neposrednošću, kao prisne poruke prijatelju koji mu je jednak, koji s njim dijeli dobro i zlo. Šopov Krist je potpuni čovjek, koji se odriče božanske moći da bi omekšao, oplemenio ljudska srca vlastitom poniznošću i dobrotom. Šopove pjesničke zbirke “Pjesme siromašnog sina” (1926.), “Isus i moja sjena” (1934.), “Od ranih do kasnih pijetlova” (1939.) i “Za kasnim stolom” (1943.), a nista manje i čudesna, bajkovita pjesnička proza “Tajanstvena prela” (1943.), unutarnjom profinjenošću religioznog čuvstva, uzdižu se prema svemirskim visinama, koje ce nadahnuti njegove zbirke “Kućice u svemiru” (1957.) i “Astralije” (1961.). U Šopovoj poeziji religioznost je dosegnula kozmičku dimenziju i otkrila svoju estetsku vrijednost.
Pjesnik pun iznenađenja i proturječja, Šop daje svojim djelom takvu klavijaturu koja dopušta najrazličitije varijacije. I plahi sugovornik i smioni sekundant kozmonautima i slavitelj malenih i strpljivi spektator ljudskih taština, i zagovornik bukoličke vedrine i opčinjeni stanovnik velegrada. Ozbiljnost i radoznalost moderna čovjeka, prevodilac Pannoniusa i autor knjige o Horaciju, odvjetnik nekog umanjenog intimnog “džepnog kršćanstva” i zadivljeni registrator balističkih komunikacija sa svemirom. Magnetizira ga ritam modernih kretanja a moli prije rata da tvornice sporije rade, raduje se bezazleno svakom preobražaju a tuguje što romantiku svijeća smjenjuje prozaičnost elektrike. Mirno podnosi starenje a žali za regionima djetinjstva, idealizira školu i sumnja u sveznadarstvo učitelja. Ne podnosi hijerarhiju, neskromnost, pompu i svijet je napučio prolaznicima bez ambicija. Bog mu je više djed i glava velike obitelji nego strogi sudac i sveprisutni nadzornik.
Na krivudavu putu mogao se lišiti svega osim čuđenja, ozlovoljiti je mogao učenjake, sistematičare, dogmatičare, skeptike i cinike, ali nikada čitaoca privržena lirici, nikada iskrena štovatelja pjesme. Astralan i prizeman, bezazlen i bremenit iskustvima, misaon i osjećajan, poganski vedar i filantropski sentimentalan, Šop je prošao više faza, odabirao raznolike simbole varirajući uvijek jednako autentičan motiv moderna prognanika. Stoji nepomaknuto među najzanimljivijim hrvatskim pjesnicima u razdoblju između dva rata, a poslijeratnim ciklusima daje tribut sve uzbudljivijim susretima s fenomenom — sveprostornog.
(Prema: Saša Vereš, predgovor “Izabranim djelima” u 5. stoljeća hrvatske književnosti)
Književna djela
Pjesničke zbirke:
Etaing (Pa de Kale)
Eten je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Sever-Pa d Kale, u departmanu Pa de Kale koja pripada prefekturi Aras.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 367 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 71 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 5,1 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 43 metara (maksimalnoj 74 m, a minimalnoj 37 m).
La Yerbabuena, Comala
La Yerbabuena je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Colima, u opštini Comala.
Opština Păulești, Prahova
Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 233 m.
La Yerbabuena, Comala
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 47 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1482 m.
Dejan Najdanović
Dejan Najdanović Najda (Niš, 8. 8. 1971. — )je srpski rok pevač.Na preporuku Točkovog prijatelja, iz grupe Kramer se prebacio u grupu Smak. U Smaku je bio vokalni solista, a inače svira gitaru i komponuje.
Suradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svjetskom ratu
thumb|Njemački general major Friedrich Stahl, [[Hrvatsko domobranstvo|domobranski oficir i četnički komandant Rade Radić, prilikom sastanka u centralnoj Bosni, 1942. ]] thumb|right|[[Četnici poziraju s njemačkim okupacionim snagama u nepoznatom selu na području Jugoslavije.]]
Kolaboracija četnika sa snagama Osovine je tokom drugog svjetskog rata u Jugoslaviji poprimala razne forme, od nenapadanja do direktne vojne podređenosti.
Jugoslovenska vojska u otadžbini je predstavljala raznorodnu formaciju sastavljenu od raznih četničkih grupa. Četnici u Srbiji su isprva sa partizanima učestvovali u ustanku protiv okupatora 1941, a nakon sloma ustanka kreću u borbu protiv unutrašnjih neprijatelja - partizana i drugih etničkih grupa. U Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (Dalmaciji, Lici, Hercegovini i delu Bosne) četničke jedinice od početka organizuju Italijani kao jedinice Antikomunističke dobrovoljačke milicije. Proklamativno su ove jedinice bile pod Vrhovnom komandom Draže Mihailovića, ali efektivno podređene italijanskoj vojnoj komandi.
Mihailovićeve četnike je podržavala jugoslovenska vlada u izbeglištvu, podržana od Saveznika, te su četnici formalno postali deo savezničke koalicije, očekujući preuzimanje vlasti u trenutku savezničke pobede nad Nemačkom. U međuvremenu, otpor Osovini veoma je opao, a mnogi delovi JVuO su se borili zajedno sa osovinskim snagama protiv rivalske Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije. Nakon niza upozorenja tokom 1943, Saveznici su u decembru 1943. doneli odluku o raskidu saradnje. Izbeglička vlada u kojoj je Mihailović bio ministar vojni raspuštena je u maju 1944, u avgustu je kralj Petar ukinuo njegov štab, a u septembru pozvao sve pripadnike Jugoslovenske vojske u otadžbini da se priključe Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije.
Mihailović otkazuje poslušnost jugoslovenskom kralju, a tokom savezničke bitke bitke za Srbiju 1944. se bori na strani Wehrmachta. Četničko zbližavanje sa Nemcima kulminiralo je zajedničkim povlačenjem sa nemačkim snagama na teritorij Trećeg Rajha 1944-1945.
Mihailovićeva ratna doktrina
Nakon početnog učešća u ustanku, Mihailović je već 1941. smatrao da su oružane akcije protiv okupatora bez izgleda na uspeh, da mogu izazvati represalije, da su stoga štetne, pa ih treba izbegavati. Prema Dražinoj doktrini, otvoren sukob sa okupatorom treba početi u trenutku njegovog povlačenja, usled savezničkog iskrcavanja na Balkanu ili usled poraza na drugim frontovima. U svom programu poslatom emigrantskoj vladi septembra 1941, Mihailović piše:
Njegovo gledište osnaženo je nakon prve zvanične radio poruke predsednika izbegličke vlade Dušana Simovića od 28.10.1941. koja kaže:
Mihailović je verovao da će saveznici na kraju pobediti. U međuvremenu, nastojao je da spreči ekspanziju komunizma. Smatrao je da će trenutak sloma okupatora biti odlučujući za buduće uređenje zemlje. Da bi se to moglo iskoristiti, potrebno je:
Partizanski pokret bio mu je glavni rival, a takođe i glavni ideološki protivnik po svim važnim pitanjima. Mihailović je smatrao da strateško opredeljenje za zapadne saveznike nije nužno u sukobu sa taktičkim suzbijanjem partizanskog pokreta uz pomoć okupatora. On je verovao da će ta saradnja ostati neprimetna, odnosno da treba “javno izbegavati saradnju sa Nemcima jer to srpski narod ne voli.“
U skladu sa ovom logikom, razvio je koncepciju korišćenja svih činilaca u svoju korist. Smatrao je da se treba držati Saveznika, jer je to obezbeđivalo je podršku kralja, naroda, i status savezničke sile. Otpor Nemcima je ostao deklarativnog i propagandnog karaktera da se snage ne bi iscrpljivale u beskorisnim sukobima sa nadmoćnim protivnikom.
Saradnja sa kvislinškom vladom
Draža Mihailović je na početku stvaranja svoje organizacije, tokom leta 1941. stupio u kontakt sa kvislinškim režimom Milana Aćimovića. Mihailović je smatrao da se kvislinške snage Aćimovića i posle njega Nedića mogu višestruko iskoristiti:
Sa Nedićem je bio u kontaktu, dobijao od njega pare, i obećanja "da će se angažovati kod nemačkih vlasti da Mihailović ne bude zarobljen ili kažnjen." Mihailović je preko Nedića tražio kontakt sa Nemcima za "borbu protiv komunizma", ali Nedić im je preneo da se Mihailović nalazi neposredno pred uništenjem, da želi da dobije u vremenu da bi se spasao, naročito preko zime, da je potpuno nepouzdana ličnost i da nema svrhe pregovarati. Kakogod, o želji Mihailovića da pregovara je obaveštena i nemačka Vrhovna komanda:
Uprkos potonjem neuspehu pregovora sa Nemcima, četnici su ipak postigli dogovor sa kvislinškom vladom. Sukladno postignutim dogovorima viših instanci, Štab 1. valjevskog četničkog odreda 13. decembra 1941. naređuje saradnju sa kvislinškim vlastima u borbi protiv partizana:
Mihailovićeva ponuda Nemcima 1941.
Nemci su za gušenje ustanka u Srbiji 1941. angažovali dodatne trupe i sproveli drastične represalije nad stanovništvom, što je Mihailovića navelo da se povuče iz ustanka, napadne partizane i zatraži kontakt sa nemačkom upravom radi prekida neprijateljstva. Vezu je uspostavio preko pukovnika Branislava Pantića, njegovog predstavnika i obaveštajca u Beogradu. No, na samom početku sastanka sa nemačkim predstavnicima u selu Divci 11.11.1941. mu je rečeno:
Nemci su procenili da Draža zna za dolazak njihovih oklopnih trupa, da kao generalštabni oficir pravilno ocenjuje da će se nastavak nemačkih operacija rđavo završiti po njega, i stoga "nemački Vermaht ne može da se optereti takvim saveznicima koji mu se privremeno priključuju iz razloga oportuniteta".
U daljem razgovoru Draža se pravdao nacistima za ustanak:
On se pravdao da je morao uzeti neke gradove od Nemaca da ih komunisti ne bi uzeli i izjavljivao da nije na strani ustanika:
Draža je izjavljivao Nemcima lojalnost i tražio da mu daju municiju da nastavi borbu protiv partizana. Ali, želeo je da njegovo "delovanje na nacionalnoj osnovi" ostane potajno da ne bi prošao kao Kosta Pećanac, koji je sklopio otvoreni sporazum sa okupatorom, čime je izgubio ugled u narodu i stekao oznaku izdajnika. Uprkos svim njegovim predlozima, Nemci mu nisu ostavili drugu mogućnost do da položi oružje:
Za njim je raspisana poternica i nekoliko meseci je bio u bekstvu. U junu 1942. Mihailović je prešao u Crnu Goru, italijansku okupacionu zonu, na teritoriju koju su držali crnogorski četnici. Četnički odredi u Srbiji su delom raspustuili regrute kućama i ostali u ilegali na kadrovskom sastavu, a delom se legalizovali kao pripadnici zvaničnih Nedićevih formacija.
Stanje sukoba niskog intenziteta i legalizacija četnika
Aktivnosti četničkih odreda u Srbiji svedene su na najmanju meru da se ne bi izazivao okupator, i uglavnom su ograničene na organizacionu i obaveštajnu delatnost i sitnije diverzije. Uprkos tome, nemački okupator je veoma ozbiljno shvatao četničku aktivnost i povremeno organizovao racije protiv preostalih Mihailovićevih odreda, koji su se trudili da izbegnu dodir sa neprijateljem. Težište aktivnosti obeju strana preneto je na teritoriju NDH.
U Srbiji, znatan broj Mihailovićevih snaga se legalizovao. Nemački popis glavnih vladinih legalnih odreda od 15. maja 1942, pod rednim brojevima 1 do 18 navodi Ljotićeve odrede, od 19 do 39 su Mihailovićevi, a od 40 do 100 Pećančevi. Tu na okupatorskom spisku snaga su neki od glavnih Mihailovićevih četnika: Predrag Raković, Miloje Mojsilović, Dušan Smiljanić, Vučko Ignjatović, Miloš Glišić, Ljuba Jovanović... Do početka 1942. godine "ravnogorski pokret istopio se u redovima Nedićeve milicije i konačno se ponovo pojavio, umanjen, u Crnoj Gori."
Odsustvo oružane borbe u Srbiji sredinom 1942. godine Mihailović je nastojao da nadoknadi činjenjem smicalica nemačkim vojnicima po gradovima, ubacivanjem „smrdljivih bombi", "svrabećih praškova", "praškova za kijanje", upućivanjem pretećih pisama, uznemiravanjem telefonom... Ovo nije ostalo neprimećeno. Britanski kapetan Bil Hadson je u drugoj polovini 1942. ponovo uspostavio vezu i javio da "Mihailović još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", da su "u Dalmaciji Trifunovićevi četnici legalizovani" te, podsticani od Italijana, sanjaju o nekoj "Srbo-Sloveniji i Dalmaciji". Na osnovu stanja na terenu on izvlači zaključak:
Mihailovićeva taktika u Srbiji se početkom 1943. sastojala u tome da organizuje i štedi svoje snage za "planirani narodni ustanak". Nemci navode da je izbjegavao svaki konflikt sa okupacionim trupama. Izveštaji Nedićeve vlade konstatuju da je četnička akcija gotovo svuda upravljena na obračunavanje sa komunistima, koje se sprovodi beskompromisno, do istrebljenja. Inače, četnici na sastancima sa narodom savetuju lojalno držanje prema domaćim vlastima i okupatorskoj vojnoj sili kao i odricanje svake pomoći partizansko-komunističkim bandama. Četnici su se posebno klonili ozbiljnijih sabotaža koje mogu izazvati odmazde, pa su čak sprečavali britanske komandose na terenu da ih vrše:
Mihailović je 7. oktobra 1943. naređivao svojim četnicima borbu protiv partizana u Sandžaku "po svaku cenu" i nesukobljavanje sa Nemcima "po svaku cenu":
Saveznički komandant Sredozemlja uskoro i sam uviđa da se Mihailović bavi sporednim aktivnostima, uz izbegavanje da preduzme nešto na komunikacijama vitalnim za Saveznike i za Nemce. Stoga je 9. decembra 1943. poslao Mihailoviću telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikacije, a koji počinje rečima:
Saradnja četnika sa NDH
thumb|Predstavnici četnika, ustaša i domobrana na sastanku u Bosni.
Na celoj teritoriji NDH na kojoj su živeli Srbi, došlo je do ustanka protiv ustaškog terora. Među ustanicima je ubrzo došlo do podele između četnika i komunista. Komunisti su imali svoje principe: beskompromisnu borbu protiv svih okupatora i pomagača i zabranu nacionalnog revanšizma. Četnici su hteli smirivanje situacije, što se ubrzo pretvorilo u borbu protiv pokreta otpora.
Momčilo Đujić i Pajo Popović su prvi od četničkih vođa bili decembra 1941. godine kod župana NDH Davida Sinčića u Kninu. Zajedno s njima dvojicom, kod Sinčića je početkom decembra došao i Brane Bogunović, kojeg će Sinčić ocijeniti kao najpouzdanijeg za suradnju. Pregovori četnika s vlastima NDH u Kninu su nastavljeni u januaru 1942. godine, kada su velikog župana posjetili i Mane Rokvić, kapetan Veljko Ilić, Velimir Tešanović i Stevo Rađenović.
Četnici su tokom prve polovine 1942. putem pučeva preuzeli od komunista rukovođenje ustaničkim odredima u centralnoj i istočnoj Bosni. Ovi odredi sklopili su ugovore o saradnji sa vojnim vlastima NDH tokom aprila, maja i juna 1942, i tako se uključili u jedinstven nemački odbrambeni sistem. Prvi je sporazum sa NDH potpisao Uroš Drenović u ime svog odreda 27. aprila 1942. Zatim su slične sporazume potpisali Lazo Tešanović, Rade Radić, Savo Božić, Cvijetin Todić, Radivoje Kerović i drugi. Pavelićev ministar Mladen Lorković 26. maja 1942. godine depešom obaveštava »vrhovničtvo« velike župe Bribir i Sidraga:
Isplata je izvršena početkom juna. O tome dr Sinčić obavještava Pavelića: "Jučer sam trima glavnim vođama četnika koji su u borbi protiv partizana, Momčilu Đujiću, Branku Bogunoviću i Mani Rokviću dao svakome po 100.000 kuna radi organiziranja borbe protiv partizana i pomoći njihovim suborcima." Istovremeno je Sinčić »četničkim vođama izručio jednu makar skromnu količinu hrane, a naše zapovjedništvo stavilo im je na raspolaganje 20.000 metaka, 100 pušaka i 10 dobrovoljaca — puškomitraljezaca s oružjem«. Međutim, saradnja nije tekla glatko. Dogovoreno je da četnici ne napadaju hrvatska sela i da ne dolaze oružani u Knin, što se često nije poštovalo. Ali na saradnji su insistirale sile Osovine. Početkom 1943. ugovori o saradnji su obnovljeni.
Za četničke formacije sa područja NDH koje su bile lojalne okupacionim vlastima, njemački organi su od proljeća 1944. počeli upotrebljavati službeni naziv “Hrvatska borbena zajednica” :
U izvještaju poslatom 18. maja 1944. iz ustaškog 3. gorskog zdruga komandi njemačkog 69. rezervnog korpusa, navode se podaci o borbenoj saradnji sa četnicima Vasa Mijatovića, koji se nalazi pod komandom vojvode Uroša Drenovića:
Uvijek stavljajući ostvarenje vlastitih vojnih i političkih ciljeva u prvi plan, Njemci su vlastima NDH pokušavali predočiti sve pogodnosti saradnje sa četnicima u borbi protiv zajedničkog neprijatelja, uz što manje međusobnih razračunavanja:
Zajednička borba protiv partizana u NDH
250px|thumb|right|[[Bitka na Neretvi je jedan od primera borbe udruženih sila Osovine protiv jugoslovenskih partizana (25x22px Njemačka, 25x22px Italija, 25x22px Ustaše i 25x22px Četnici).]]
U prvoj polovini 1942. nemačka okupaciona komanda proglasila je oblast južno od Save za ratnu zonu i time preuzela neposrednu komandu nad svim trupama. Sporazumi između četnika i NDH bili su sugerisani i odobreni od strane nemačke komande, tako da su ti sporazumi predstavljali faktičku integraciju četnika u operativnu i okupacionu upravu.
Nasuprot ugovornom odnosu sa ustašama, četnici su provodili drakonske mere prema partizanskom pokretu otpora u NDH. U proglasu štaba bilećkog vojnočetničkog odreda o merama protiv partizana stoji sledeće:
Nemačka komanda uspostavila je puno operativno jedinstvo, tako da su u zajedničkim operacijama protiv partizana rame uz rame učestvovale Nemačke snage, snage NDH i četnički odredi. Primer ovakvih zajedničkih operacija su operacije na planini Manjači septembra 1942. u kojima su učestvovale 3. bataljon 721. nemačkog pešadijskog puka, 2. čete 1. domobranskog regrutne bojne, 1. i 2. bojna Petrinjskog zdruga, vod haubica i 8 tenkova zajedno sa četnicima Manjače protiv partizanske grupacije sastavljene od 1. krajiške, 2. proleterske i delova 2. krajiške, 3. sandžačke i 4. crnogorske brigade. Četnici i ustaše su kasnije sarađivali protiv pokreta otpora i bez posredstva Nemaca:
Pred početak četvrte neprijateljske ofanzive, vojvoda Dobroslav Jevđević obavještava Dražu Mihailovića o planu o zajedničkom nastupanju njemačkih, italijanskih, ustaško-domobranskih i četničkih formacija u predstojećoj operaciji protiv partizana:
U iscrpnom izvještaju koji je 5. maja 1943. godine podnio američki Ured za strateške usluge (preteča današnje Centralne obavještajne agencije), sumiraju se rezultati netom završene Operacije Weiss:
Do kraja rata, u svim osovinskim operacijama protiv partizanskog pokreta otpora četnici i ustaše bili su na istoj strani, pod operativnom komandom okupatora. U odsustvu okupatora, u odnosima četnika i snaga NDH zabeležen je znatan broj incidenata, ali i primera iskrene suradnje (npr. komandant limsko-sandžačkih četnika major Đorđe Lašić: „Mi osećamo i jedan veliki dug pažnje, obzirom na mnoge usluge, koje su nam Hrvatske vojne vlasti učinjele tokom zadnjijeh mjeseci.“ )
Saradnja četnika sa Italijanima
Za razliku od odnosa sa Rajhom i NDH, saradnja četnika sa italijanskom okupacionom upravom odvijala se glatko, bila je vrlo razvijena i prilično javna, svuda gde su bili Italijani, u delovima NDH i Crnoj Gori. U komandi divizije »Sassari« u Kninu 29. oktobra 1941. godine Momčilo Đujić je s Talijanima potpisao sporazum o organizovanju četničkih jedinica: thumb|[[Momčilo Đujić sa italijanskim oficirom.]]
Mihailovićev opunomoćenik vojvoda Ilija Trifunović - Birčanin stanovao je u okupiranom Splitu, i javno se sastajao sa italijanskim visokim oficirima. U okupiranim gradovima - u Opatiji, Rijeci, Kninu, Splitu, Cetinju, Podgorici, Nikšiću, Pljevljima - stanovali su oficiri JVuO, a povremeno su bile smeštene i cele jedinice. Četničke jedinice opremane su i snabdevane od italijanskih štabova. Veći broj oficira Italijani su pustili iz zarobljeništva da bi bili angažovani u četničkim jedinicama pod njihovom komandom. Oni su dugovali lojalnost Italijanima, pa se Jakov Jovović morao pravdati guverneru Crne Gore zbog uzvika "živio Kralj Petar".
Vojvoda Jevđević posećivao je komandu talijanske Druge armije u Sušaku i ugovarao zajedničke operacije. Tokom oktobra 1942. izvedene su zajedničke operacije Alfa i Beta, u kojoj su učestvovale i snage NDH. Za jednu od takvih operacija Italijani su decembra 1942. brodovima prevezli 3000 četnika Petra Baćovića iz Metkovića u Split, a zatim kamionima u Knin. U drugoj operaciji, na Neretvi u februaru 1943, prevezli su crnogorske četnike pod komandom Baja Stanišića vozom iz Nikšića u Mostar.
Posljednjeg dana februara 1943. godine, u pripremama za početak Operacije Weiss, major Zaharije Ostojić naređuje vojvodi Dobroslavu Jevđeviću da učini sve kako bi od Italijana (»broj 22«) i Njemaca (»broj 11«) obezbijedio snabdijevanje snaga JVuO hranom, oružjem i streljivom, kao i da dogovori sektore na kojima će četnici, neometani od njemačkih trupa, preduzeti »čišćenje od boljševika«:
U vrijeme bitke na Neretvi, iz komande Jugoistoka poslato je uputstvo generalu Rudolfu Lütersu, komandantu njemačkih trupa u NDH, u kome se konstatira da četnici predstavljaju pomoćne trupe koje se bore pod komandom italijanskih oficira:
Četnici su Italijanima igrali ogromnu ulogu u borbi protiv ustanka. Međutim, usled očekivane opasnosti od iskrcavanja Saveznika, u Crnu Goru je 14. maja 1943. umarširala nemačka 1. brdska divizija i razoružala i pohapsila Đurišićeve četnike u Kolašinu. Četnici nisu pružali otpor. Zarobljeni su i Đurišićev načelnik štaba Rajo Popović i ađutant kapetan Mitar Bukumir. Oko hvatanja Pavla Đurišića je izbio ozbiljan sukob između Nemaca i Italijana, koji to nisu dali. Italijani su opkolili grupu kuća gde se nalazio štab nemačke divizije sa Đurišićem, na položaje postavili mitraljeze i jaku pešadiju. Njemački izveštaj svedoče o brizi koje su za četnike ispoljavali italijanski fašisti:
Valter fon Štetner, komandant Prve brdske divizije Vermahta, je zatim lično tražio od Ronkalje, komandanta XIV korpusa italijanske vojske, da četnici budu razoružani. Ronkalja je odgovorio da za područje Kolašina ne treba da brinu i da bez naređenja italijanskog guvernera Crne Gore "ne sme ni jedan četnik da bude razoružan". Nakon što je Štetner nastavio da insistira: "Ja imam izričito naređenje mojih pretpostavljenih službenih instanci da četnike smesta razoružam", Ronkalja je odgovorio da guverner Pircio Biroli neće to bez ni pod kojim uslovima odobriti. Ako uprkos tome Nemci budu i dalje razoružavali četnike, akcija će predstavljati povredu italijanskih suverenih prava. Ronkalja je žučno naredio:
Italijanski fašistički pukovnik Tomazo Grinjoli radio je u Štabu italijanske 2. armije, gde je bio zadužen za rad sa četnicima u Lici, Dalmaciji i Gorskom kotaru. Posle kapitulacije Italije priključio se nemačkim trupama u Rijeci i dalje je ostao da radi na tzv. četničkom pitanju, pokušavajući da obnovi i ojača četničke organizacije, naročito u Lici. Bio je lični prijatelj vojvode Momčila Đujića i mnogih drugih četničkih komandanata u jugozapadnoj Hrvatskoj. Ostao je uz četnike do kraja i sa Đujićem se 1945. povukao u Italiju.
Italijanska politika prema Jugoslaviji
O italijanskoj strategiji podupiranja neprijateljstava između Hrvata i Srba, kao i paralelnog pružanja podrške vlastima NDH i Mihailovićevim četnicima, svjedoči i general Edmund Glaise von Horstenau u svom referisanju generalu Alexandru Löhru, komandantu Jugoistoka, od 31. oktobra 1942:
Iako su upravo italijanski fašisti doveli na vlast Pavelića, nakon srpskog ustanka će se predstavljati kao zaštitnici Srba od ustaškog genocida. U skladu sa ovom politikom, oni će 1942. započeti regrutovanje srpskih četnika u jedinice Antikomunističke dobrovoljačke milicije.
Saradnja četnika sa Nemcima
minijatura|Četnici i Nemci u Hercegovini 1943. thumb|Policijske jedinice sa italijanskim bornim kolima (izvor: Bundesarchiv, [[1943).]]
Iako su četnici na lokalu pomagali nemačkim trupama protiv partizana, do sredine 1943. godine Hitler je svojim jedinicama strogo branio svaku saradnju sa četnicima.
Četnici su u NDH služili Nemcima za razne namene: dostavljanje obaveštenja o komunistima, pomoć nemačkim nabavkama stoke, pomoć trupama u svojstvu vodiča, pomoć u ljudstvu, učestvovanje u osovinskim operacijama (na primer operacija Ziethen, operacija Bora), i druge potrebne radnje za gušenje ustaničkog pokreta. Nemci su četnike snabdevali oružjem i opremom i dozvoljavali im da po potrebi koriste njihove garnizone za smeštaj i motorizaciju za transport. Partizanske pokrete u Bosni i Hrvatskoj Nijemci su u više slučaja doznavali na osnovu četničkih dojava.
U izvještaju koji je sredinom oktobra 1942. poslat iz 118. lovačke divizije, o dosadašnjim iskustvima koje su Njemci i formacije NDH imali sa četnicima u zoni odgovornosti divizije, navodi se sljedeće:
Nakon kapitulacije Italije 8. septembra 1943. sve četničke snage iz italijanske okupacione zone u NDH ubrzo su uspostavile punu saradnju sa novouspostavljenim nemačkim okupacionim vlastima. Nemci oktobra 1943. navode, između ostalih, neke četničke vođe sa kojima se saradnja uspešno odvija: Mane Rokvić ("izjašnjava se za Nemačku i u slučaju neprijateljskog iskrcavanja stoji sigurno na našoj strani"), Momčilo Đujić ("Ljotićev pristalica, prisluškivanjem je više puta dokazano da je slao lažne izveštaje D. M. kako bi se izvukao ispod njegovog uticaja"), Uroš Drenović ("nepomirljiv protivnik komunista", "više od godine dana sarađuje otvoreno sa nemačkim Vermahtom") i drugi. Nemci u izvještaju 114. lovačke divizije od 5. novembra 1943. zaključuju da bi osiguranje dugih linija snabdijevanja bez četnika bilo „nezamislivo“.
Ponesen padom Italije Mihailović je poveo izvesne akcije protiv Nemaca, kao što je napad na garnizon u Višegradu 5. oktobra 1943. u kojem su se, pored trupa NDH, nalazile i dve čete Vermahta, ali ubzo stupa u pregovore sa novim nemačkim izaslanikom za Balkan Hermanom Nojbaherom. Nemački komandant Jugoistoka Maksimilijan fon Vajhs u svom izveštaju od 1. 11. 1943. u Titu vidi najvećeg neprijatelja a u Mihailoviću potencijalnog saradnika.
Mihailović je polovinom novembra 1943. svojim komandantima naredio da sarađuju sa Nemcima; on sam nije mogao javno da stupi u saradnju "zbog raspoloženja naroda".
U izvještaju od 20. februara 1944, poslatom majoru Slavoljubu Vranješeviću, Mihailovićevom komandantu zapadne Bosne, kapetan Ilija Jevtić piše o saradnji Dinarske divizije JVuO sa njemačkim trupama:
U svom izveštaju od 10. maja 1944. nemački 15. brdski korpus navodi da snabdeva ukupno 6.318 četnika u NDH.
Ugovori o saradnji sa Nemcima
thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić i Nikola Kalabić (roze), Vojislav Lukačević (plavo), Ljuba Jovanović Patak (zeleno) i Mihailo Čačić (sivo).]]
Na inicijativu Nojbahera otpočeli su pregovori, koji su rezultirali potpisivanjem ugovora o zajedničkoj borbi. Ugovore su to potpisivali ovlašćeni Mihailovićevi komandanti i ljudi iz vojnog rukovodstva. Prvi ugovor o saradnji potpisan je 19. 11. 1943. između Voje Lukačevića, komandanta Mileševskog korpusa i nemačkog komandanta Jugoistoka koga je predstavljao fon Frede, je glasio:
27. novembra je potpisan ugovor sa Nikolom Kalabićem. U narednim nedeljama ugovori su potpisani i sa drugim komandantima korpusa od operativne važnosti. Iako Mihailović lično nije potpisao ni jedan ugovor, ovim ugovorima je bio pokriven veći deo nemačke okupacione zone u Srbiji. Ugovori su bili u znatnoj meri tipizirani, nalik na sporazum između vojnog zapovednika Jugoistoka i inspektora četničkih odreda Draže Mihailovića pukovnika Jevrema Simića:
Komandant Jugoistoka i Armijske grupe F fon Vajhs izdao je 21. novembra 1943. uputstvo o saradnji sa četnicima koje, između ostalog, predviđa izručenje Saveznika ("da prekinu sve veze sa silama koje se nalaze u ratu sa Nemačkom i da izruče štabove za vezu tih sila koji se nalaze kod njih"). Fon Vajhs upozorava da se "lojalna orijentacija pojedinih četničkih odreda ne sme uopštiti", jer neki još uvek izvode prepade i sabotaže, ali "propagandu protiv četničkog pokreta treba obustaviti", do daljnjeg. Sporazum između Vermahta i četničkog komandanta Mihajla Čačića, komandanta četničke Ravaničke brigade, uključuje i hvatanje rudara koji su pobegli u šumu, i njihovo vraćanje u rudnike uglja. Sporazum Vermahta i Jevrema Simića, inspektora odreda Draže Mihailovića, predviđa da "četnici DM stavljaju na raspolaganje snagama poretka svoje podatke i svoju obaveštajnu službu" za borbu protiv partizanskog pokreta. Sporazum Vermahta i potpukovnika Ljube Jovanovića, vođe Dražinih odreda u okrugu Zaječar, četnicima omogućuje sledeće:
Borbe pod nemačkom komandom
Kad je sredinom marta 1944. operativna grupa sastavljena od Druge i Pete divizije prodrla iz Sandžaka u zapadnu Srbiju, sve nesuglasice zmeđu četnika i Nemaca su potisnute i trupe sastavljene od jedinica Vermahta i SS, korpusa JVUO, bugarskog okupacionog korpusa, SDS, SDK i ruskog korpusa pod objedinjenom nemačkom komandom generala Felbera funkcionisale su kao jedinstvena operativna grupa za operaciju Kamerjeger. Kod nadležne četničke komande Neška Nedića bio je akreditovan nemački kapetan Vajel kao oficir za vezu. Zajedničke operacije trajale su nešto duže od dva meseca.
Istovremeno je, usled slabljenja snaga NOVJ u Crnoj Gori 21. nemački korpus pokrenuo 10. aprila 1944. operaciju "Frilingservahen", uz masovno učešće četnika. Operacija je pripremljena u saradnji sa Pavlom Đurišićem i započeta tako što su četnici zajedno sa Nemcima iz nemačkih garnizona napali na slobodnu teritoriju. Plan napada je bio sledeći:
Neposredna četničko-nemačka operativna saradnja ponovila se i prilikom nemačkih operacija "Trumpf" i "Hallali" u jablaničko-topličkoj oblasti protiv 21. 22. 24. i 25. divizije NOVJ tokom jula i avgusta 1944.
Mihailovićeva ponuda Nemcima 1944.
thumb|Nemački kapetan Carl Joseph Fürst von Wrede i četnički komandanti [[Nikola Kalabić, Dragoslav Račić i Neško Nedić, nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (nemački izvor)]] Tokom jula i avgusta 1944. intenzivirali su se kontakti između predstavnika nemačke komande Jugoistoka, poslanika Nojbahera, predsednika vlade Nedića i predstavnika Mihailovića, o čemu nemački predstavnik kaže:
Kapetan knez Vrede (Rittmeister Fürst Wrede) je sumirao predloge predstavnika Draže Mihailovića na sledeći način:
Povodom Mihailovićevog predloga, 17. i 18. avgusta je održan sastanak na najvišem nivou u nemačkoj komandi Jugoistoka. Tu su još jednom sumirani Dražini predlozi:
Specijalni nemački izaslanik Hermann Neubacher je ocenio da obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je dokazao on "da je toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom". Ovi pregovori završili su formulisanjem inicijative za formiranje srpske armije od 50.000 ljudi za borbu protiv komunizma kojom bi rukovodio Mihailović, a koju bi opremila nacistička Nemačka. Ali Hitler je odbacio inicijativu, naglasivši da će to oružje "jednom kasnijom prilikom biti upravljeno protiv Nemaca." On je odobrio samo taktičku saradnju sa četnicima.
Saradnja tokom bitke za Srbiju
Bitka za Srbiju 1944. je bila zajednički saveznički poduhvat sa ciljem ovladavanja središnjim komunikacijskim prostorom nemačkih snaga na Balkanu. Dejstva na tlu izvršavala je NOVJ, a Saveznici su obezbeđivali borbeno sadejstvo, snabdevanje i pomoć iz vazduha. Četnici su se u ovim borbama našli direktno na strani Wehrmachta.
Od kraja 1943. Saveznici su promenili odnos prema Mihailovićevim snagama, a njihov prioritet u Jugoslaviji postalo je jačanje snaga NOVJ u Srbiji. Vrhovni štab NOVJ nameravao je da partizanske snage u Srbiji pomogne prodorom jačih snaga iz Bosne i Crne Gore. Nemačka komanda, kao i Mihailović, bili su rešeni da to spreče.
NOVJ je nastojala da koncentriše snage na levoj strani Lima za proboj u Srbiju. Nemačka Komanda Jugoistoka je rešila da brani Srbiju aktivnim dejstvima - sprečavanjem pokreta jedinica NOVJ kroz Bosnu prema zapadu, kao i nizom krupnih i ambicioznih operacija u Sandžaku i istočnoj Bosni sračunatih na razbijanje koncentracija NOVJ i njihovo onesposobljavanje za ofanzivna dejstva. Snage JVuO sa velikim entuzijazmom učestvovale su u ovim operacijama, kao i u onim koje je organizovao nemački komandant Srbije protiv lokalnih partizana i povremenih prodora. Vrhunac ovog sadejstva nastupio je u avgustu 1944, kada su se odvijala najintenzivnija i najmasovnija dejstva. Uoči bitke sa partizanima, nemački Wehrmacht je snabdeo četnike raspoloživim zalihama italijanskog pešadijskog oružja i municije:
La Ocalera, Silao de la Victoria
La Ocalera je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Guanajuato, u opštini Silao de la Victoria.
Suradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svjetskom ratu
Saradnja tokom bitke za Srbiju
U septembru su kvislinške formacije Srpska državna i granična straža preformirane u Srpski udarni korpus (jačine 6.800), stavljen pod Mihailovićevu komandu. U prvoj polovini septembra, četničko-nemačka odbrana Srbije sa zapada doživela je slom usled prodora NOVJ. Bitka za Srbiju definitivno je rešena tokom oktobra Beogradskom operacijom, uz sadejstvo Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije sa oklopnim snagama Crvene armije, dok su četnici sadejstvovali sa Vermahtom:
La Ocalera, Silao de la Victoria
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 26 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 1796 m.
Suradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svjetskom ratu
Saradnja tokom proboja Armijske grupe "E" iz Grčke
Tokom septembra 1944. glavna Mihailovićeva mobilna formacija u centralnoj i zapadnoj Srbiji, Četvrta grupa jurišnih korpusa pod komandom Dragoslava Račića, zajedno sa brojnim pridruženim jedinicama, poražena je od nastupajućih snaga NOVJ i potisnuta prema Beogradu. Ove jedinice Nemci su tokom 3, 4. i 5. oktobra 1944. vozovima prebacili sa železničkih stanica Topčider i Ripanj do Kraljeva.
Izbijanje Crvene armije na severoistočnu granicu Jugoslavije izazvalo je pometnju u četničkim redovima. Znatan deo četničkih trupa tokom septembra razbijen je od strane NOVJ u zapadnoj Srbiji. Sam Mihailović sa manjom grupom boraca je nateran na povlačenje u Bosnu. Neki su pokušali da napadom na Nemce pred sam dolazak Crvene armije ponovo steknu saveznički status (Raković, Keserović, Račić), ali je i ovaj pokušaj bio kratkotrajan. Nakon neuspeha, glavnina se krajem oktobra koncentrisala u oblasti Ivanjice. Upravo u tom periodu vrh Armijske grupe E iz Grčke izbio je do Novog Pazara. Četnici su se priključili prodoru Armijske grupe E kroz Sandžak u istočnu Bosnu.
Komandant Armijske grupe E Ler u svom pregledu brojnog stanja od 16. novembra 1944. navodi 10.000 četnika Pavla Đurišića kao svoje vlastite snage, dok u izveštaju vrhovnoj komandi za četnike iz Srbije kaže da se "drže u senci Vermahta". Četničko-nemačko nevoljno savezništvo veoma dobro oslikava sledeći izveštaj:
Zajednički proboj iz Srbije
Jedinice Crvene armije i NOVJ u prvoj polovini oktobra 1944. zaposele su komunikaciju dolinom Morave između Vranja i Velike Plane, što je otežalo proboj Armijske grupe "E" iz Grčke. Ova formacija time je bila usmerena na komunikaciju Skoplje - Kosovska Mitrovica - Raška, odnosno dolinom Ibra, i zatim na otvaranje puteva prema Sarajevu pod borbom. Tokom ovog četvoromesečnog proboja saradnja između Armijske grupe "E" i četnika iz Srbije i Crne Gore imala je više vidova.
Prilikom proboja od Sjenice prema Prijepolju 24-31. oktobra 1944. Nemci su nastupali zajedno sa borcima Srpskog udarnog korpusa protiv snaga 37. sandžačke divizije. Od Prijepolja se glavnina Armijske grupe "E" kroz Sandžak usmerila na pravac Prijepolje - Višegrad - Rogatica - Sarajevo. Jednim motorizovanim bataljonom Nemci su 1. novembra otvorili su put Prijepolje - Pljevlja, i usmerili celokupne četničke snage iz Srbije na pravac Sjenica - Prijepolje - Pljevlja - Goražde. Time su iskoristili snage JVUO iz Srbije kao svoju levu pobočnicu. Nakon toga, svojim napadom na NOVJ u pravcu Tuzle (Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944) sadejstvovale su snagama Armijske grupe E u njihovom proboju na sever.
Saradnja u Crnoj Gori
Dok su srbijanski četnici sadjejstvovali snagama Armijske grupe E u njihovom proboju na sever, crnogorski su četnici uzeli učešća u proboju XXI brdskog korpusa iz okruženja. Jedinice crnogorskih četnika, koje su od Njemaca takođe preformirane u dobrovoljačke pukove ("Crnogorski dobrovoljački korpus"), borile su se u sastavu njemačkog 21. brdskog korpusa između Danilovgrada i Cetinja rame uz rame sa njemačkim vojnicima. Ove snage učestvovale su zajedno sa njemačkim snagama u operacijama protiv NOVJ (Frilingservahen, Ribecal). Komandant Armijske grupe "E" je u svom izvještaju od ove četnike ubrojao u brojno stanje svojih jedinica:
Saradnja u Bosni
Armijska grupa "E" imala je u planu otvaranje komunikacija kroz istočnu Bosnu, pa je krajem novembra jedna njena divizija (11. poljska vazduhoplovna divizija) započela napad pravcem od Rogatice prema Zvorniku, protiv snaga Trećeg udarnog korpusa NOVJ. Međutim, kako su tokom ofanzive NOVJ i Crvene armije od 3. decembra nemačke pozicije na Sremskom frontu ozbiljno ugrožene, ova divizija hitno je izvučena i transportovana prugom Sarajevo - Slavonski Brod na Sremski front. Na njeno mesto usmerena je glavnina četnika iz Srbije.
Oni su, pod ličnom komandom Mihailovića, nakon koncentrisanja unutar nemačko-ustaških linija, izvršili napad na snage NOVJ. 8. decembra 1944. ujutro sa nemačko-ustaških položaja u okolini Rogatice krenuli u silovit napad prema Zvorniku. Ovaj napad bio je usklađen sa napadom nemačkog 34. armijskog korpusa sa druge strane, pravcem Užice - Ljubovija - Zvornik. Ovom prilikom četnicima su Nemci obezbedili snabdevanje municijom, kao i zbrinjavanje ranjenika u nemačkim bolnicama u Sarajevu. Pošto je prodor četnika prema Zvorniku odbijen, njihova glavnina usmerila se prema oslobođenoj Tuzli. U neizvesnim borbama od 24. do 28. decembra Treći udarni korpus NOVJ krajnjim naporom odbio je ovaj napad.
Nakon ovog poraza, glavnina Mihailovićevih snaga razmestila se u Modriči i okolini, gde su nakon kraćeg sukoba uspostavili sporazum sa snagama NDH. Tako su se našli na za Nemce vitalnoj komunikaciji Sarajevo - Brod, vodeći zajedno sa Nemcima teške dvomesečne borbe protiv Druge jugoslovenske armije, koja je nastojala da je prekine. Preko pukovnika Borote, komandanta Romanijskog korpusa JVuO, uspostavljena je saradnja sa nemačkim štabom u Sarajevu, od kojeg je obezbeđeno snabdevanje municijom i bolničko zbrinjavanje ranjenika. Mihailovićeva grupacija takođe je uspostavila vezu sa Štefanom Hedrihom, SS-oberfirerom i inspektorom u glavnom štabu SS, komandantom SS-oblasti Severozapadna Bosna.
3. aprila 1945. godine, kada su nemačke trupe napuštale Bijeljinu i okolinu, Mihailović je pokušao da ih pridobije da ostanu pod njegovom komandom kao jugoslovenski državljani.
Partizani kao zajednički neprijatelj
Nakon sagledavanja situacije na Balkanu, Nemci su jugoslovenske partizane proglasili najvećim neprijateljima. U cilju borbe protiv partizana, tolerisali su i koristili četnike kao antikomunističku miliciju, iako im je bilo dobro poznato da oni održavaju veze sa Londonom.
I pored izražene međusobne netrpeljivosti četnika i ustaša, oni su od okupatora više puta bili primorani da zajednički učestvuju u borbama protiv partizana, iako su ih obično razmeštali na različitim delovima fronta.
U depeši od 28. decembra 1943. poslatoj Vrhovnoj komandi JVuO od strane potpukovnika Petra Baćovića (pseudonim »Nav-Nav«), govori se o sastanku koji je Todor Perović, predstavnik Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine (na čijem se čelu Baćović nalazio), održao u Sarajevu sa njemačkim generalom Frommom:
Lindavista, Ocosingo
Lindavista je naselje u Meksiku, u saveznoj državi Chiapas, u opštini Ocosingo.
Suradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svjetskom ratu
Partizani kao zajednički neprijatelj
Okupatori i četnici su prema partizanima, njihovim simpatizerima i porodicama, primenjivali najsvirepije mere.
Lindavista, Ocosingo
Prema proceni iz 2014. godine u naselju je živelo 12 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 758 m.
San Savino, Ravenna
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 498 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 5 m.
Suradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svjetskom ratu
Partizani kao zajednički neprijatelj
Zbog svega navedenog, mnogi ljudi koji su prišli četnicima na početku ustanka protiv sila Osovine, bili su razočarani preusmerenjem dejstava u borbu protiv partizana. Tako je britanski oficir za vezu Hadson zabeležio: "Nekoliko četničkih jedinica tražilo je da bude oslobođeno zadatka borbe protiv partizana".
Saveznici i četnička kolaboracija
Zapadni saveznici pridavali su veliki značaj protivosovinskim aktivnostima u okupiranoj Evropi. Tokom prvih meseci ustanka, na osnovu raspoloživih informacija, pružili su podršku Mihailovićevom ustanku. Zauzeli su stanovište da sve grupe otpora, uključujući i komunističke, treba da se uključe u opštenarodni pokret otpora kojim bi rukovodio Mihailović prema uputstvima svoje vlade i direktivama savezničkih štabova. Putem svojih sredstava informisanja u cilju stimulisanja otpora stvorili su legendu o komandantu Mihailoviću i njegovim gerilcima.
thumb|Kolaboracija u Crnoj Gori predstavljena kao "Mihailovićevo ostrvo slobode" u magazinu "[[Time" 25. maja 1942. "U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom." (kapetan Bil Hadson)]]
Iako su Britanci politički podržavali Mihailovića, stvarna situacija na terenu bila je dosta dobro poznata. Već u srpnju 1942. je Glenconner pisao Južnom odjelu Foreign Officea: