cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evant, Texas
Evant je gradić u američkoj saveznoj državi Teksas. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 426 stanovnika.
Cabanasse
Kabanas je naselje i opština u južnoj Francuskoj u regionu Langdok-Rusijon, u departmanu Istočni Pirineji koja pripada prefekturi Prad.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 622 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 190 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 3,26 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 1511 metar (maksimalnoj 1.623 m, a minimalnoj 1.360 m).
Metionin-S-oksid reduktaza
Metionin-S-oksid reduktaza (, metil sulfoksidna reduktaza I i II, acetilmetionin sulfoksidna reduktaza, metionin sulfoksidna reduktaza, L-metionin:oksidovani-tioredoksin S-oksidoreduktaza) je enzim sa sistematskim imenom L-metionin:tioredoksin-disulfid S-oksidoreduktaza. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
U reverznoj reakciji, ditiotreitol može da zameni redukovani tioredoksin.
Arcadia, Kansas
Arkejdija je grad u američkoj saveznoj državi Kanzas.
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 310, što je 81 (-20,7 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Boccha di Leone
Karakteristike
Ime za taj pratip poštanskog sandučića dolazi od oblika reljefa na njemu, što je obično bio neki pomalo strašan lik sa otvorenim ustima, nešto u tradiciji rimske Bocca della Verità. Najviše tih sandučića imalo je reljef lavlje glave, simbola sv. Marka kao patrona Venecije, zbog tog su ih Venecijanci nazvali bocche de Leòn (lavlje usnice) ili bocche per le Denunce Segrete (usta za tajne pritužbe). Takvih kamenih sandučića (ili metalnih) za tajne pismene predstavke bilo je na više mjesta po Veneciji. Postojale su boche za različite tipove žalbi i pritužbi (što je pisalo na njima), za nezakonito bogaćenje, korupciju ili higijenske uvjete.
Jedan ured u Duždevoj palači pažljivo je razmatrao svaku pritužbu i selektirao ih po važnosti i ozbiljnosti. Pritužbe su trebale biti potpisane i potkrijepljene navođenjem bar dva svjedoka, da bi bile uzimane na razmatranje, inače bi završile u smeću kao neosnovane (ako su bile anonimne). Najutemeljenije bi išle bi na daljnju obradu sucima Republike, a nakon te selekcije istragu su preuzimali Državni inkvizitori i strašni Savjet desetorice.
Historija upotrebe
Po svemu sudeći prve Bocche su uvedene u Veneciju nakon pokušaja državnog udara Baiamonte Tiepola 1310. godine. Od svih tajnih žalbi i pritužbi, najozbiljnije su razmatrane one koje su ukazivale na izdaju ili komplot protiv Mletačke republike. Takve pritužbe čak i onda kad nisu bile potkrijepljene svjedocima, proslijeđene su Savjetu desetorice koji je odmah provodio istragu protiv osumnjičenih.
Bocche su obično bile postavljene na javnim mjestima: pored ubožnica, na fasadama crkava, pored sudova, ali i u samoj Duždevoj Palači na Trgu sv. Marka. Osumnjičeni su često ispitivani po par mjeseci i za to vrijeme ležali bi u ćelijama Duždeve palače, sve do početka suđenja. Bocche su ukinute kad je Napoleon zauzeo i nakon toga ukinuo Mletačku Republiku.
Boccha di Leone u drugim medijima
Prvi čin Ponchiellijeve opere La Gioconda zove se "La bocca del leone" i u njemu jedan od protagonista (Barnaba) baci tajnu pritužbu u boccu protiv dvoje zaljubljenih ( Enza i Laure), čime počinje drama. Boccha di Leone košta glave i Isabel, glavnu junakinju filma Ademira Kenovića Tajni prolaz (The Secret passage). Anonimna prijava protiv nje ubačena u Lavlja usta, pokreće istragu i na kraju se ispostavi da je točna, da Isabel doista radi na tome da ukrade tajnu proizvodnje stakla Veneciji i proda je Turcima.
450 Brigitta
450 Brigitta je asteroid glavnog asteroidnog pojasa. Približan prečnik asteroida je 33,32 km, a srednja udaljenost asteroida od Sunca iznosi 3,014 astronomskih jedinica (AJ).
Asteroid je otkriven 10. oktobra 1899. godine.
NGC 1421
NGC 1421 je galaksija u zviježđu Eridan.
452 Hamiltonia
452 Hamiltonia je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa srednjom udaljenošću od Sunca koja iznosi 2,845 astronomskih jedinica (AJ). Apsolutna magnituda asteroida je 11,2 a geometrijski albedo 0,076.
Savannah, New York
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 558.
Stijene (bend)
Grupa Stijene je hrvatski muzički bend iz Splita. Osnovani su kasnih 1970-ih godina kada ih je, izvorno u malom mjestu pored Splita, Klisu okupio jedini član koji je preživio sve promjene u grupi, Marin Mišo Limić. Na scenu se probijaju u ranim 80-ima pobjedama na Zagrebačkom i Splitskom festivalu sa dva velika hita koji se i danas često čuju, a to su pjesme Ima jedan svijet i Sve je neobično ako te volim. Već svojim prvim albumom Cementna prašina pokazali su veliku glazbenu zrelost i pokazali da slijede svjetske rock trendove. Kroz godine postojanja benda izmijenile su se razne pjevačice kojima je pjevanje u Stijenama bila odskočna daska za vrlo uspješne solističke karijere. Prvi vokal, s kojim su Stijene ujedno i ostvarile najveće uspjehe, bila je Zorica Kondža. Kroz godine su u grupi pjevale još Vesna Ivić, Maja Blagdan, Zrinka Čuka, Ines Žižić i Izabela Martinović. Svaka pjevačica je u bend donijela svoju glazbenu osobnost, a glazbeni izričaj se kretao od rocka na početku osamdesetih do pop-rocka i pop-a krajem devedesetih. Bez obzira na razne promjene unutar benda, Stijene, vođene Marinom Limićem ostale su prepoznatljive i rado slušane i dan danas, a njihove pjesme su ostale interpretacijski izazov mnogim novim pjevačkim zvjezdama. Skladatelj i tekstopisac većine skladbi je i osnivač grupe, Marin Mišo Limić. Neki od njihovih ostalih poznatijih pjesama su  Singing that r'n'r, Balkanska korida, Ja sam more, ti si rijeka, Još te volim kao nekada, Znaj, volim te (Ti, što na rivi stojiš sam) i Sada kada odlaziš.
451 Patientia
451 Patientia je asteroid glavnog asteroidnog pojasa sa prečnikom od približno 224,96 km. Afel asteroida je na udaljenosti od 3,295 astronomskih jedinica (AJ) od Sunca, a perihel na 2,821 AJ.
Ekscentricitet orbite iznosi 0,077, inklinacija (nagib) orbite u odnosu na ravan ekliptike 15,222 stepeni, a orbitalni period iznosi 1953,836 dana (5,349 godina). Apsolutna magnituda asteroida je 6,65 a geometrijski albedo 0,076.
Asteroid je otkriven 4. decembra 1899. godine.
Partenon
Partenon, (starogrčki:, ) je hram posvećen grčkoj boginji Atini, zaštitnici grada Atine, izgrađen u 5. veku pne. na Akropolju. To je najznačajnija sačuvana građevina klasičnog stila, koja se smatra vrhuncem razvoja dorskog stila. Njegove dekorativne skulpture ubrajaju se u najvažnija dela starogrčke umetnosti. Partenon se smatra trajnim simbolom antičke Grčke i atinske demokratije, i spada u najveće svetske kulturne spomenike. Grčko ministarstvo kulture trentuno sprovodi projekat restauracije i rekonstrukcije.
Partenon je izgrađen umesto starijeg hrama posvećenog Atini, poznatog pod nazivom Pre-Partenon ili Stariji Partenon koji je uništen u invaziji Persijanaca iz 480. godine pne. Kao i većina grčkih hramova, Partenon je korišćen kao trezor, a jedno vreme je bio trezor Delskog saveza. U 6. veku Partenon je korišćen kao hrišćanska crkva posvećena Bogorodici. Nakon što su Turci osvojili Grčku, korišćen je kao džamija početkom druge polovine petnaestog veka, oko 1460. godine i u to vreme je imao i minaret.
Pred kraj sedamanestog veka, 28. septembra 1687. godine, tursko skladište municije koje se nalazilo unutar zgrade je bilo pogođeno mletačkim granatama. Rezultujuća eksplozija je u znatnoj meri oštetila Partenon i njegove skulpture, a zapovednik mletačke vojske, Venecijanac Frančesko Morosini je postao poznat kao čovek koji je teško oštetio Partenon.
Početkom devetnaestog veka, 1806. godine, Tomas Brus, lord od Elgina je odneo neke od sačuvanih skulptura, zahvaljujući dozvoli Turaka. Te skulpture, danas poznate kao Elginov ili Partenonski mermer, su prodate 1816. godine Britanskom muzeju u Londonu, gde su i danas izložene. Jedan od važnih ciljeva grčke vlade je njihovo vraćanje u Grčku, ali uloženi napori još uvek nisu urodili plodom.
Dizajn i konstrukcija
thumb |right |[[Jug|Južna fasada Partenona. U prednjem planu slike vide se rekonstruisani mermerni crepovi koji se nalaze na drvenim nosačima]]
Prvi napori da se izgradi svetilište posvećeno Atini Partenos („devici Atini“) na mestu današnjeg Partenona učinjeni su ubrzo po završetku Maratonske bitke, oko 490-88 p. n. e, na masivnoj krečnjačkoj osnovi koja se prostirala južnim delom akropoljskog vrha. Ta zgrada je zamenila hekatompedon (u značenju „zgrada od sto stopa“) i verovatno je stajala pored arhajskog hrama posvećenog Atini Polias („gradskoj Atini“). Pre-Partenon ili Stariji Partenon, kako se često naziva, je još uvek bio u izgradnji kada su Persijanci opljačkali grad 480. godine pne. i sravnili Akropolj sa zemljom.
Sredinom petog veka, kada je atinski Akropolj postao sedište Delskog saveza, a Atina bila najveći kulturni centar svog vremena, Perikle je pokrenuo ambiciozni građevinski projekat koji je trajao skoro pedeset godina. Najvažnije građevine koje se danas mogu videti na Akropolju – Partenon, Propileja, Erehtejon i hram Atine Nike – podignuti su u tom periodu. Izgradnju Partenona je nadgledao vajar Fidija, koji je bio zadužen i za skulpturalnu dekoraciju. Arhitekte Iktin i Kalikrat započeli su sa gradnjom 447. godine p. n. e, a zgrada je završena do 432. godine, ali je rad na dekoraciji potrajao bar još godinu dana. Neki finansijski izveštaji vezani za gradnju Partenona koji su sačuvani do danas pokazuju da je najveći pojedinačni trošak bilo prebacivanje kamena sa planine Penteli, udaljene oko 16 kilometara od Atine, na Akropolj. Novac je delom obezbeđen iz trezora Delskog saveza, koji je preseljen iz Panhelenskog svetilišta u Delosu na Akropolj 454. godine pne.
Iako je obližnji Hefestov hram najočuvaniji primer hrama građenog dorskim stilom, Partenon je, u svoje vreme, smatran najlepšim. Hram, pisao je Džon Džulijus Norvič,
Efekat ispupčenosti stubova daje Partenonu značajnu dozu suptilnosti u poređenju sa prethodno podignutim hramovima čiji su stubovi upadljivo nalik cigaretama. Stilobat je osnova koja je nosila stubove, i, kao i kod većine drugih hramova iz klasičnog perioda , bila je neznatno zaobljena u obliku parabole okrenute na gore što je primarno omogućavalo oticanje kišnice. Iz tog razloga moglo bi se pomisliti da su stubovi pomereni ka spolja, ali, u stvarnosti, oni su lako nagnuti ka unutrašnjosti, a kako su svi iste visine, zakrivljenost spoljašnje ivice stilobata se prenosi na arhitrav i krov zdanja: „pa sve sledi pravilo da je postavljeno u obliku blagih lukova“ primetio je Gorem Stivens ukazavši na činjenicu da je zapadna fasada sagrađena na neznatno višem nivou od istočne. Ne postoji usaglašeni stav šta je trebalo da bude efekat ovih finih optičkih detalja; često se smatra da je trebalo da oživi ono što je moglo da deluje kao inertna masa u slučaju zgrade izgrađene bez oblina, ali bi poređenje trebalo vršiti sa prethodnicima Partenona koji su bili primetno zaobljeni, a ne sa zamišljenim pravolinijskim hramom.
Neke od studija Akropolja koje se bave i Partenonom, pokazuju da dosta njegovih razmera aproksimira zlatni presek. Fasada Partenona, kao i njeni elementi mogu biti upisani u zlatne pravougaonike. Argument da je zlatni presek bio uključen u arhitekturu Partenona se u skorašnjim studijama dovodi u sumnju. thumb |right |Osnova Partenona Ako se meri sa najvišeg stepenika, osnova Partenona ima dimenzije 69,5 x 30,9 metara (228 x 101,4 stope). Naos je bio dugačak 29,8 metara i širok 19,2 metra (97,8 x 63 stope), sa unutrašnjim dorskim kolonadama poređanim u dva niza, strukturalno neophodna da nose krov. Spoljni dorski stubovi imaju prečnik 1,9 metara (6,2 stope) i visoki su 10,4 metara (34,1 stope). Stubovi u uglovima imaju neznatno veći prečnik. Partenon je imao ukupno 46 spoljnih i 19 unutrašnjih stubova. Stilobat je ispupčen u odnosu na svoj centar pa su istočna i zapadna ivica niže od njega za 6, a severna i južna za 11 centimetara. Krov je bio pokriven velikim mermernim pločama koje su se preklapale, poznatim kao imbreksi i tegule.
Skulpturalna dekoracija
thumb |right |Detalj zapadne metope, koji prikazuje trenutno stanje hrama posle 2500 godina ratova, [[kontaminacija, povremenih rekonstrukcija, ratnih haranja i vandalizama]] thumb |right |Južna metopa 30, jedna od dubokoreljefnih skulptura koju je ekspedicija [[Tomas Brus, lord od Elgina|lorda Elgina prenela u Britanski muzej.]]
Partenon, dorski hram sa jonskim karakteristikama i portikom koji je imao jedan red od osam stubova, čuvao je u sebi hrizelefantinsku statuu Atine Partenos što znači da su njeni otkriveni delovi tela rađeni slonovačom, a odeća i nakit rađeni u pozlati. Bila je delo Fidije i postavljena je u hram 439-438 godine pne. Dekoracije u kamenu su, u originalu, bile obojene. U vreme izgradnje, hram je bio posvećen Atini, iako je gradnja trajala skoro do početka Peloponeskog rata 432. godine pne. Skulpturalna dekoracija dorskih metopa na frizu iznad spoljašnje kolonade i jonskih frizova iznad gornjeg dela zidova naosa završena je do 438. godine pne. Bogatstvo Partenonove dekoracije frizova i metopa je u saglasnosti sa njegovom funkcijom hrama koji je služio kao trezor. U zadnjem delu naosa su se čuvali novčani prilozi Delskog saveza, čiji je Atina bila vodeći član.
Metope
Prema sačuvanim graditeljskim zapisima, skulpture kojima su bile ukrašene metope datiraju iz 446-440. pne. Smatra se da ih je isklesao vajar Kalamis. Metope sa istočne strane Partenona, iznad glavnog ulaza, prikazuju Gigantomakiju, mitske bitke između bogova sa Olimpa i Giganata. Metope na zapadnoj strani posvećene su Amazonomakiji, mitskoj borbi Atinjana protv Amazonki. Metope na južnoj strani — sa izuzetkom u neku ruku problematičnih metopa 13–20, koje danas ne postoje — prikazuju Tesalsku Kentauromakiju, bitku Lapita, uz pomoć Tezeja, protiv Kentaura. Metope sa severne strane Partenona su loše očuvane, ali se čini da je njihova tema bila pljačkanje Troje.
Metope sadrže sačuvane tragove ranog klasičnog stila koji se mogu primetiti u anatomiji glava figura, u ograničavanju telesnih pokreta na konture a ne na njihov prikaz pomoću mišića, i u prisustvu jasno vidljivih vena na figurama koje prikazuju Kentauromakiju. Nekoliko metopa se još uvek nalazi na zdanju, ali, uz izuzetak onih sa severne strane, uglavnom su znatno oštećene. Sačuvane metope skinute sa Partenona mogu se videti u Akropoljskom muzeju i u Britanskom muzeju, a jedna se nalazi u Luvru.
Friz
thumb |left|[[Fidija pokazuje partenonski friz svojim prijateljima, slika iz 1868. godine]] thumb |left|Deo istočnog friza, scena sa [[peplosima]] Najupadljivija karakteristika arhitekture i dekoracije hrama je jonski friz koji se proteže nad spoljašnjim zidovima naosa. Njegov plitki reljef je isklesan na samom Partenonu, u periodu 442-438. pne.
Prema jednom tumačenju, reljefom je prikazana idealizovana verzija panatinske povorke od Kerameikosa do Akropolja. U ovoj godišnjoj svečanosti koja je svake četvrte godine imala poseban oblik, Atinjani i stranci su, učestvujući, odavali počast boginji Atini nudeći žrtve i nove peplose.
Ribnica (rijeka u Crnoj Gori)
thumb|350px| Rijeka Ribnica kod [[Podgorica|Podgorice ]] Ribnica je rijeka u Crnoj Gori. Izvire pod brdašcem Kakaricom. Ribnica je jedna od šest rijeka koje protiču kroz Podgoricu. U centru grada uliva u Moraču. Vrela Ribnička, dio današnje Podgorice je nazvan po ovoj rijeci.
Na ušću u Moraču se nalazi istoimeno utvrđenje.
Partenon
Friz
Džoan Breton Koneli je nedavno razmatrala još jedno tumačenje friza, uz pomoć koga je pokušala da dokaže da je ikonografija njegovih reljefa zasnovana na grčkoj mitologiji. Prema ovoj interpretaciji, scene na frizu prikazuju žrtvovanje Pandore, najmlađe kćeri Erehteja, boginji Atini, koja je zahtevala ovu ljudsku žrtvu da bi spasila grad od Eumolpa, kralja Eleusine, koji je okupio vojsku da bi napao Atinu.
Timpanoni
Geograf Pausanija je u svojim zapisima o Akropolju koji je posetio krajem 2. veka ne. samo ukratko spomenuo skulpture koje su se nalazile na timpanonima hrama, posvećujući veći deo svojih zapisa statui boginje, napravljenoj od zlata i slonovače, i smeštenoj unutar hrama.
Istočni timpanon
thumb |right |Rekonstrukcija [[istok|istočnog timpanona.]] Istočni timpanon pripoveda o Atininom rođenju. Prema grčkoj mitologiji, Zevs je, zbog jake glavobolje, pozvao u pomoć Hefesta, kome je naredio da ga udari po glavim svojim kovačkim čekićem da bi olakšao svoj bol. Kada je Hefest to učinio, Zevsova glava se raspolovila i iz nje je izašla boginja Atina u punoj ratnoj opremi. Skulpturalna kompozicija prikazuje trenutak Atininog rađanja.
Rekonstrukcija rasporeda skulptura je rađena na osnovu crteža koje je načinio Žak Kari 1674. godine. Na nesreću, centralne figure timpanona su uništene ranije, zbog čega su sve pretpostavke kako je tačno izgledao reljef predmet nagađanja i spekulacija. Pretpostavlja se da su najvažniji bogovi sa Olimpa stajali oko Zevsa i Atine posmatrajući čudesan događaj, i da su im Hefest i Hera najverovatnije bili najbliži.
Zapadni timpanon
Zapadni timpanon je prikazivao takmičenje između Atine i Posejdona za čast da postanu zaštitnik grada Atine. Njihove figure su zauzimale centralni deo kompozicije, i bile su prikazane kako se razdvajaju u naglašenim dijagonalnim linijama. Atina je u ruci držala drvo masline, a Posejdon svoj trozubac kojim je krenuo da udari u zemlju. Sa obe strane su bili okruženi konjima koji vuku kočije, a ostatak kompozicije ka krajevima je bio popunjen legendarnim ličnostima atinske mitologije. thumb |110px|left|Rekonstrukcija [[fidija|Fidijine statue posvećene Atini.]] Radovi na timpanonima su trajali od 438. do 432. godine pne. Skulpture koje su se nalazile na njima su vrhunski primerci klasične grčke umetnosti. Urađene su potpuno trodimenzionalno, iako je njihovo postavljanje na hram značilo da deo okrenut zidu timpanona nikada neće biti dostupan oku posmatrača. Figure su prikazane u prirodnim pokretima, a tanka tkanina u koju su bili obučeni dozvoljavala je da telo koje pokriva bude pravi fokus kompozicije.
Atina Partenos
Jedina skulptura koja je pripadala Partenonu, a za koju se sa sigurnošću zna da je delo Fidije je bila statua boginje Atine smeštena u naosu. Ova masivna hrizelefantinska skulptura nije sačuvana, i danas je poznato kako izgleda samo zahvaljujući kopijama, oslikanim vazama, nakitu, novčićima i književnim opisima.
Stariji Partenon
Teškoća u određivanju starosti prvog Partenona je posledica činjenice da u vreme iskopavanja iz 1885. godine nije u potpunosti bio razvijen arheološki metod relativnog datovanja; nemarno kopanje i zatrpavanje nalazišta je imalo za posledicu gubitak velike količine dragocenih informacija. Dvotomna studija koju su objavili Gref i Langloc u periodu 1925-1933. godine je pokušala da razumno objasni ostatke pronađene na Akropolju. Ovo je inspirisalo američkog arheologa Vilijama Dinsmura (William Bell Dinsmoor) da pokuša da smesti osnovu hrama i pet sakrivenih zidova u odgovarajući vremenski period. Zaključio je da Partenon I nije mogao biti izgrađen pre 495. godine p. n. e, što je bilo u kontradikciji sa godinom koju je naveo Durpfeld. Pored toga, Dinsmur nije priznavao postojanje dve zgrade kao preteče današnjeg Partenona, smatravši Durpfeldov Partenon II jedinim prethodnim zdanjem. Dinsmur i Durpfeld su razmenili svoja mišljenja 1935. godine u Američkom arheološkom žurnalu (American Journal of Archaeology).
Ime
Poreklo naziva Partenon nije u potpunosti jasno. Prema Džefriju Harvitu (Jeffrey M. Hurwit), njegovo značenje moglo bi biti „posvećen devici“ ili „devičanski“, i čini se da se u početku odnosio samo na jednu prostoriju u zgradi; predmet je rasprava koja je odaja u pitanju, i kako je dobila svoje ime. Po jednoj teoriji, partenon je bila soba u kojoj su peplose darivane Atini u vreme Panateneja tkale četiri mlade devojke posebno izabrane da služe boginji svake godine.
Kristofer Peling (Christopher Pelling) smatra da je Atina Partenos možda uspostavila diskretan kult Atine, koji je bio blisko povezan, ali ne i identičan kultu Atine Polias. Po ovoj teoriji, Partenon znači „hram boginje device“, i odnosi se na kult Atine Partenos koji je bio povezan sa zdanjem. Epitet partenos, čije poreklo takođe nije jasno, je označavao „devicu, neudatu ženu“, i posebno se koristio za Artemidu, boginju divljih životinja, lova, i vegetacije, i Atinu, boginju rata, zanatlija i mudrosti.
Takođe se pretpostavlja da ime hrama aludira na device (parthenoi), čije je uzvišeno žrtvovanje garantovalo sigurnost grada.
U svakom slučaju, prvi put se sa terminom Partenon koji se koristi da označi celo zdanje, susreće kod Demostena, u 4. veku pne. Na računima iz vremena izgradnje (5. vek pne.) Partenon se jednostavno naziva ho neos („hram“). Po nekim izvorima, arhitekte Partenona, Mnesikle i Kalikrat, su ga nazivale Hekatompedos („zdanje od sto stopa“) u svom traktatu o atinskoj arhitekturi koji je vremenom izgubljen.
U 4. veku i kasnije, zgrada je poznata pod imenom Hekatompedos ili Hekatompedon jednako kao i Partenon; Književnik Plutarh u 1. veku ne. naziva zgradu Hekatompedon Partenon.
Trezor ili hram?
Arihtekturalno posmatrano, jasno je da je Partenon hram, koji je svojevremeno čuvao poznatu Fidijinu statuu boginje Atine i blaga koja su joj nuđena. Kako su se prava žrtvovanja u Staroj Grčkoj uvek odvijala na žrtveniku pod vedrim nebom, što je bilo u skladu sa religioznim običajima, Partenon se ne uklapa u neke definicije „hrama“, pošto u njemu nisu nađeni ostaci žrtvenika. Zbog toga su neki naučnici tvrdili da je zgrada korišćena samo kao trezor. Ovaj stav je formiran još krajem 19. veka, ali je poslednjih godina dobio na značaju. Većina naučnika još uvek posmatra Partenon u duhu u kom je Volter Berket (Walter Burkert) opisao grčko svetilište, koje se sastojalo od temenosa, oltara sa žrtvenikom i lika božanstva kome je bilo posvećeno.
Hrišćanska crkva
Partenon se održao kao hram posvećen Atini skoro hiljadu godina. Sigurno je da je u 4. veku ne. još uvek bio neoštećen, iako je u to vreme bio toliko star koliko je danas stara katedrala Notr Dam u Parizu, i znatno stariji od bazilike Svetog Petra u Rimu. Ali, do tog vremena, Atina je svedena na provincijski grad Rimskog carstva, iako je imala znamenitu prošlost. Jedan od rimskih careva je u 5. veku ne. odneo veliku statuu boginje Atine u Carigrad, gde je ona kasnije uništena, verovatno u vreme Četvrtog krstaškog rata, 1204. godine.
thumb |Položaj Partenona na [[Akropolju omogućava mu dominantno mesto na panorami Atine.]]
U vreme Latinskog carstva, čitava dva i po veka, Partenon je služio kao katolička crkva posvećena Bogorodici. Preobraćanje hrama u crkvu podrazumevalo je rušenje unutrašnjih stubova i nekih zidova naosa, kao i izgradnju apside na istočnom kraju. Posledica je bilo neizbežno uklanjanje i rasturanje pojedinih skulptura. One koje su predstavljale bogove su bile ili reinterpretirane u skladu sa hrišćanskom verom ili sklonjene i uništene.
Vreme osmanske vlasti
Sredinom 15. veka, 1456. godine, Atina je postala deo Osmanlijskog carstva, i Partenon je ponovo preobraćen u džamiju. Suprotno kasnijim pogrešnim shvatanjima, Turci su prilično poštovali drevne spomenike na svojoj teritoriji i nisu svojevoljno uništavali ono što se nalazilo sačuvano u Atini, ali nisu ni činili posebne napore da to zaštite. U vreme ratova, kako bi obezbedili građevinski materijal za zidove i ojačanja, koristili su delove starogrčkih ostataka. Partenon je dobio minaret, a njegova osnova i stepenici su još uvek bili u funkciji, vodeći do arhitrava, zbog čega nisu bili vidljivi spolja; inače, zdanje nije bilo dalje oštećivano. Evropski posetioci iz 17. veka, kao i neki prikazi Akropolja iz tog vremena, svedočili su da je zgrada većim delom bila netaknuta. thumb |[[Jug|Južna strana Partenona,koja je znatno oštećena u eksploziji iz 1687. godine.]]
Pred kraj 17. veka, 1687. godine, Partenon je pretrpeo najveće oštećenje od svoje izgradnje, kada su Mleci pod vođstvom Frančeska Morosinija napali Atinu, a Turci utvrdili Akropolj i koristili Partenon kao skladište baruta. Topovsko đule koje su ispalili Mleci iz topa smeštenog na brdu Filopapos, 26. septembra, pogodilo je skladište i zgrada je bila delimično uništena. Morosini je zatim nastavio sa svojim pokušajima da ukrade skulpture iz ruševina. One koje su se nalazile u unutrašnjosti Partenona su bile uništene, ostaci krova su propali, a neki od stubova, posebno oni koji su se nalazili na južnoj strani, su ostali bez kapitela. Neke skulpture koje su se nalazile na spoljašnjim stranama su nestale, zato što su pale na zemlju, pa su kasnije od njihovih delova pravljeni suveniri. Danas nam je poznato da su one postojale samo zahvaljujući crtežima francuskog umetnika Žaka Karija iz 1674. godine. Posle toga, veći deo Partenona je prestao da se upotrebljava i podignuta je manja džamija.
U 18. veku nastupio je period stagnacije Osmanlijskog carstva; kao rezultat toga, više Evropljana je posećivalo Atinu, i slikovite ruševine Partenona su bile crtane u vrlikoj meri, podstičući razvoj filhelenizma i pomažući pojavljivanje simpatija u Britaniji i Francuskoj usmerenih ka nezavisnosti Grčke. Međ tadašnjim putnicima i arheolozima bili su Džejms Stjuart (James Stuart) i Nikolas Revet (Nicholas Revett), koji su dobili punomoć engleskog Udruženja ljubitelja umetnosti (Society of Dilettanti) da istraže ruševine klasične Atine. Oni su načinili prve tlocrte Partenona koji su objavljeni 1787. godine u drugom delu knjige „Izmerene i nacrtane atinske starine “ (Antiquities of Athens Measured and Delineated). Na samom početku 19. veka, 1801. godine, britanski ambasador u Carigradu, Tomas Brus, lord od Elgina, da bi načino modele i crteže akropoljskih antikviteta, dobio je dozvolu od sultana da može da poruši novije građevine ako je to bilo neophodno da bi se videli starogrčki ostaci, i da skine skulpture sa njih. On je to shvatio kao dozvolu da uzme sve sklupture koje nađe. Angažovao je lokalno stanovništvo kako bi ih poskidao sa hrama, neke je pokupio sa zemlje, a neke manje komade je otkupio od meštana. Skidanje skulptura je izazvalo dalja nepopravljiva oštećenja na ostacima Partenona, jer su neki od blokova koji su činili friz bili prepolovljeni kako bi im se smanjila težina za transport u Englesku.
Nezavisna Grčka
thumb |Partenon na slici Edvarda Dodvela iz [[1821. godine.]] Kada je nezavisna Grčka uspostavila vlast nad Atinom 1832. godine, vidljivi deo minareta je uklonjen sa Partenona, a zatim su porušene sve srednjevnjekovne i osmanske građevine. Ipak, do danas je sačuvana slika male džamije smeštene u naos Partenona zahvaljujući fotografiji koju je napravio Žoli de Lotinijer (Joly de Lotbinière), a objavio Lerbur (Lerebours) u knjizi Dagerotipski izleti iz 1842. godine kao prvu fotografiju Akropolja. Ceo kompleks je postao zaštićeni istorijski lokalitet o kome se brine grčka vlada. Danas je meta miliona turista svake godine, koji prolaze zapadnim krajem Akropolja, kroz renoviranu Propileju, pa uz Panatinski put pravo do Partenona, koji je okružen niskom ogradom da bi se sprečila dalja oštećenja.
Spor oko Elginovog mermera
thumb |Soba u [[Britanski muzej|Britanskom muzeju u kojoj se može videti deo skulptura odnetih sa Partenona]] Danas se skulpture koje je Lord Elgin skinuo sa Partenona, nalaze u Britanskom muzeju. Ostale skulpture se mogu videti u pariskom muzeju Luvr, u Kopenhagenu, i na još nekim mestima, a većina koja je ipak ostala u Grčkoj je bila smeštena u Akropoljskom muzeju. On se nalazio na samom Akropolju, sa jugoistočne strane Partenona. U međuvremenu je izgrađena potpuno nova zgrada muzeja u koju će biti prebačene skulpture iz Akropoljskog muzeja. Na samoj zgradi Parteona moguće je videti još nekoliko zaostalih skulptura.
Grčka vlada je još 1983. godine pokrenula inicijativu da se skulpture iz Britanskog muzeja vrate Grčkoj. Sam Britanski muzej je čvrsto odbio da vrati Elginov mermer, a britanske vlasti se nisu pokazale voljnim da ga primoraju da to učini, što bi zahtevalo donošenje odgovarajućeg zakona. Bez obzira na čvrste britanske stavove, u proleće 2007. godine u Londonu su održani pregovori između predstavnika grčkog i britanskog ministarstva kulture i njihovih pravnih savetnika. To je bio prvi ozbiljan sastanak u poslednjih nekoliko godina i čini se da su se dve strane približile rešenju problema.
Rekonstrukcija
thumb |Restauracija Partenona, februar [[2005. godine]] Grčka vlada je 1975. godine počela da se priprema za restauraciju Partenona i drugih građevina na Akropolju. Projekat je kasnije privukao i Evropsku uniju koja je uložila finansijska sredstva i tehničku pomoć. Oformljeni arheološki odbor je dokumentovao sve što je nađeno na terenu, a arhitekte su uz pomoć kompjuterskih modela pomogle da im se pronađe originalna lokacija. U nekim slučajevima ispostavilo se da je prethodna rekonstrukcija bila netačna. Posebno važne i krhke skulpture su prebačene u Akropoljski muzej. Za pomeranje mermernih blokova korišćena je dizalica koja je, u vreme kada nije bila upotrebljavana, mogla da se skupi i da tako ne prelazi visinu krova. Netačne rekonstrukcije su bile uklonjene, i počeo je oprezan proces obnavljanja.
Partenon neće biti vraćen u stanje u kakvom se nalazio pre 1687. godine, ali će šteta od eksplozije biti ublažena koliko god je to moguće, što u interesu restauracije strukturalnog integriteta zdanja (posebno važno zato što se nalazi u oblasti sklonoj zemljotresima), što zbog obnavljanja estetskog integriteta koji podrazumeva da će oštećeni delovi stubova i gornjih greda biti popunjeni korišćenjem precizno iskelsanim delovima mermera koji će pomoću cementa biti postavljeni na odgovarajuće mesto. Novi mermer potiče iz originalnog kamenoloma. Na kraju, skoro svi veliki delovi mermera će biti postavljeni na svoje originalno mesto, uz, ukoliko je to potrebno, korišćenje modernih materijala kao sredstava za spajanje i potporu.
Rizici zagađenja
Trenutni problem sa kojim se suočava Partenon je uticaj zagađenja koje je posledica neprekidnog rasta Atine od šezdesetih godina prošlog veka. Korozija mermera izazvana kiselim kišama i velikom količinom saobraćaja je već nanela nepopravljivu štetu nekim skulpturama, a predstavlja ozbiljnu opasnost za ceo hram. U toku poslednje dve decenije, grčka vlada i grad Atina su napravili izvestan pomak u rešavanju ovih problema, ali se čini da budući opstanak Partenona nije potpuno osiguran.
Replike Partenona
thumb |Replika Partenona, koja se nalazi u [[Nešvilu, država Tenesi]] U Nešvilu, u američkoj državi Tenesi, moguće je videti repliku Partenona u prirodnoj veličini koja je izgrađena 1897. godine povodom stogodišnjice ulaska Tenesija u savez američkih država. U originalu izgrađena od gipsa, drveta i cigala, replika je tokom dvadesetih godina dvadesetog veka srušena i ponovo izgrađena na istoj osnovi, ali ovog puta od mermera. Pored kraj dvadesetog veka, oko 1990. godine, na centralno mesto u unutrašnjosti zgrade je postavljena 13 metara visoka replika statue posvećene boginji Atini, rađena na osnovu sačuvanih zapisa i kopija, za čiju je pozlatu upotrebljeno 3,5 kilograma zlatnih listića. Atina u levoj ruci drži štit, a u desnoj malu skulpturu boginje Nike.
Gourgeon
Guržeon je naselje i opština u istočnoj Francuskoj u regionu Franš-Konte, u departmanu Gornja Saona koja pripada prefekturi Vezul.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 182 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 13 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 13,69 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 257 metara (maksimalnoj 318 m, a minimalnoj 233 m).
Partenon
Replike Partenona
S obzirom da je ova zgrada kompletna, i da su njeni ukrasi obojeni verno originalu koliko god je to bilo moguće, verovatno je da preciznije prikazuje hram onakvim kakvim su ga videli stari Atinjani od pravog Partenona. Danas se u zgradi nalazi muzej umetnosti.
Caprarica di Lecce, Lecce
Caprarica di Lecce je naselje u Italiji u provinciji Lecce, u regiji Apulija.
Partenon
Replike Partenona
U širem smislu reči, moguće je za repliku Partenona smatrati i Valhala dvoranu slave i časti, koja se nalazi 10 kilometara istočno od Regenzburga, u Bavarskoj (Nemačka).
CC preferentna endodezoksiribonukleaza
CC preferentna endodezoksiribonukleaza (, Streptomyces glaucescens eksocitoplazmična dodezoksiribonukleaza) je enzim. Ovaj enzim katalizuje sledeću hemijsku reakciju
Caprarica di Lecce, Lecce
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 2572 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 62 m.
Lehesten (Thüringer Wald)
Lehesten je grad u njemačkoj saveznoj državi Tiringija. Jedno je od 39 opštinskih središta okruga Zalfeld-Rudolštat. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 1.968 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 16073046.
CC preferentna endodezoksiribonukleaza
Ova grupa enzima preferentno deluje na CC mestima dvolančanih DNK molekula.
Željeznica (rijeka u Crnoj Gori)
thumb|right|Ušće Željeznice u Jadransko more Željeznica je rijeka u Crnoj Gori. Uliva se u Jadransko more kod Bara. Do 1878. bila granica između Austrije i Osmanskog carstva. Željeznica predstavlja i povijesnu, južnu granicu regije Dalmacije.
Lehesten (Thüringer Wald)
Geografski i demografski podaci
mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Zalfeld-Rudolštat Lehesten se nalazi u saveznoj državi Tiringija u okrugu Zalfeld-Rudolštat. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 640 metara. Površina opštine iznosi 36,0 km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 1.968 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 55 stanovnika/km².
Izoniazid
Isoniazid (Laniazid, Nidrazid, izonikotinilhidrazin, INH) organsko jedinjenje je primarni lek za prevenciju i tretman tuberkuloze. Ovo jedinjenje je prvi put sintetisano početkom 20. veka, ali je njegovo antituberkolozno dejstvo otkriveno 1950-tih, i tri farmaceuticska preduzeća su istovremeno neuspešno pokušala da patentiraju lek. Lek je initicijalno testiran u Arizoni na Navaho zajednici, koja ima veoma veliki problem sa tuberkulozom i koja nije bila izložena streptomicinu, glavnom tuberkuloznom tretmanu tog vremena.
Isoniazid je dostupan u obliku tablete, sirupa, i injekcija (za intramuskularnu ili intravenoznu upotrebu). On je dostupan širom sveta. Ovaj lek ima nisku cenu i generalno je dobro tolerisan. On se proizvodi iz izonikotinske kiseline, koja se formira iz 4-metilpiridina.
Kemijski element
Hemijski element je vrsta čiste hemijske supstance koja se ne može podijeliti na dvije ili više čiste supstance običnim hemijskim metodama. Hemijski elementi se sastoje od samo jedne vrste atoma, koji se razlikuju po svom atomskom broju, tj. broju protona u atomskom jezgru. Elementi se dijele na metale, metaloide i nemetale. Najpoznah elemenata su ugljik, dušik, kisik, silicij, arsen, aluminij, željezo, bakar, zlato, živa i olovo.
Najlakši hemijski elementi, među kojima su vodik, helij i manje količine litija, berilija i bora, nastali su različitim kosmičkim procesima tokom Velikog praska i djelovanjem kosmičkih zraka. Nastanak težih elemenata, počev od ugljika do najtežih elemenata, desio se putem nukleosinteze u zvijezdama, a pri nastanku Sunčevog sistema i formiranjem njegovog planetarnog sistema iz planetarnih maglina i supernova, koje su izbacivale ove elemente u svemir.
Velika rasprostranjenost kisika, silicija i željeza za Zemlji odaje njihovo zajedničko porijeklo u takvim zvijezdama. Dok je većina elemenata uglavnom stabilno, postoji mali broj prirodnih nuklearnih transformacija iz jednog elementa u drugi, a koje se također dešavaju pri raspadu radioaktivnih elemenata kao i u drugim prirodnim nuklearnim procesima.
Danas je poznato 118 elemenata, od čega se 91 hemijski element može naći u prirodi, a ostali su proizvedeni u laboratoriji. U hemiji, svaki element ima svoj jedinstveni hemijski simbol. On se sastoji iz jednog ili dva slova, obično izvedena iz imena tog elementa. Naprimjer simbol za ugljik (karbon) je C, dok je simbol za aluminij Al. Ponekad su simboli izvedeni iz latinskih imena elemenata ili iz nekog njegovog spoja.
Dijeljenjem tvari (u idealnom slučaju) došli bi do atoma tog hemijskog elementa.
Bukovica (Rešetari)
Bukovica je naseljeno mjesto u Republici Hrvatskoj u općini Rešetari u Brodsko-posavskoj županiji.
O naselju
U Bukovici se nalazi kapela Rođenja Blažene Djevice Marije koja pripada župi Mučeništva sv. Ivana Krstitelja iz Zapolja, te je dio Novogradiškog dekanata Požeške biskupije.
Kemijski element
Historija otkrića
Pojam hemijskog elementa nastao je od 17. vijeka, nakon što je sve više postajalo jasno, da pojam elementa iz alhemije nije pogodan za naučno objašnjenje raznovrsnosti osobina supstanci i njihovih reakcija. Jedan značajan iskorak učinio je Etienne de Clave koji je 1641. dao definiciju elemenata kao najjednostavnijih supstanci od čijih su mješavina sastavljeni spojevi i čiji se spojevi mogu ponovno razložiti na te supstance. Robert Boyle je 1661. objavio rad pod naslovom The Sceptical Chymist vrlo utjecajnu kritiku mahana i nedostataka alhemije. Osim toga, dalje je naveo da se pod pojmom hemijskog elementa trebaju podrazumijevati primitivne supstance, koje nisu nastale iz drugih supstanci ili jedni iz drugih, već čine osnovne sastojke iz kojih se sastoje miješane supstance.
Bukovica (Rešetari)
Zemljopis
Bukovica se nalazi sjeveroistočno od Nove Gradiške, 3 km sjeverno od Rešetara na jugozapadnim padinama Požeške gore, susjedna naselja su Baćin Dol na sjeveru, te Drežnik na istoku.
Kemijski element
Historija otkrića
Oba naučnika su se tako postavili nasuprot tada vladajućeg učenja alhemičara o četiri elementa, po kojem su sve supstance zapravo nastale različitim miješanjem vatre, vode, zraka i zemlje, te su tako učinile pojam elementa općenito bližem eksperimentalnom naučnom istraživanju. Međutim i pored naprednog razmišljanja, i dalje su ostali "vjerni" alhemiji, jer su smatrali da takvi elementi u prirodi ne postoje, jer je istovremeno svaka realna supstanca istovremeno i mješavina određenih elemenata. Boyle je izražavao sumnju da takvih elemenata uopće ima. Potpuno u duhu tada važeće mehanike, on je zauzimao stav da supstance koje naoko izgledaju monolitno, zapravo se sastoje iz mnogo sićušnih istovrsnih dijelića (korpuskula) a koji se dalje opet mogu dijeliti na još sitnije. Također je objašnjavao raznovrsnost supstanci i njihovih reakcija preko bezbrojnih načina u kojima ovi sićušni djelići mogu spajati karakteristično različito za svaku supstancu. Kao rezultat takvog mišljenja, smatrao je mogućom takozvanu transmutaciju u alhemiji kojom bi se takvi djelići supstance mogli presložiti iz jednog elementa (npr. olova) u drugi (npr. zlato).
Bukovica (Rešetari)
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine Bukovica je imala 152 stanovnika.
*Napomena: Bukovica se od 1910. do 1981. iskaziva pod imenom Mala Bukovica.
Kemijski element
Historija otkrića
Ipak, Boyle je na taj način pripremio put za istraživanja Lavoisiera, koji je odbacio teoriju djelića (korpuskula) kao metafizičku špekulaciju, ali je već 1789. u svoju definiciju hemijskog elementa ugradio njihovu osobinu da se oni ne mogu razložiti u druge supstance. Preciznije, svi materijali bi trebali biti svrstani u elemente, osim ako ne postoji otkrivena metoda za daljnje odvajanje pojedinih komponenti.
Na osnovu ove definicije, Lavoisier je započeo izuzetno precizna posmatranja hemijskih i fizičkih transformacija materijala u modernoj hemiji. Posebno se ističe njegovo otkriće zakona o očuvanju ukupne mase svih transformacija supstanci i utvrdio tačan maseni omjer u kojima čisti elementi reagiraju jedan s drugim. Tako je i John Dalton izveo i zakon o umnoženim proporcijama, te 1803. naučno mogao potvrditi postojanje nepromjenjivih i neuništivih najmanjih čestica materije, atoma. Prema Daltonu, element je definiran kao uniformni skup istovrsnih atoma koji se mogu spajati sa drugim atomima prema stalnim, nepromjenjivim pravilima. Različito ponašanje elemenata je objašnjavano činjenicom da se atomi razlikuju po svojoj masi, veličini i mogućnosti spajanja sa drugim atomima. Iz toga je proizašla mogućnost da se odrede atomske mase različitih elemenata (barem odnos jednih prema drugim), te su atomi po prvi put postali predmet proučavanja eksperimentalne nauke.
Otkrića elemenata
thumb|lijevo|200px|Kristali [[sumpora]] thumb|desno|200px|Kapljice [[živa|žive]] Od antičkih vremena pa sve do Srednjeg vijeka ljudi su živjeli u uvjerenju, da se svijet sastoji iz četiri elementa: zemlje, vode, zraka i vatre.
U toku srednjovjekovne historije rudarstva, naročito u njemačkom rudnom gorju Erzgebirge, pronađene su rude koje su sadržavale male primjese do tad nepoznatih metala a koji su dobili imena po duhovima iz rudnika: kobalt, nikl i volfram. Hennig Brand otkrio je 1669. fosfor čime je započelo doba otkrivanja većine elemenata, te zaključno sa 1789. godinu kada je Klaproth otkrio uranij u rudi uraninitu.
Od 1751. bili su poznati sljedeći prijelazni elementi: željezo, kobalt, nikl, bakar, cink, srebro, platina, zlato i živa, te elementi glavne grupe periodnog sistema ugljik, fosfor, sumpor, arsen, kalaj, antimon, olovo i bizmut.
Nakon 1751. pa sve do 1800. pronađeni su i vodik, titanij, hrom, mangan, itrij, cirkonij, molibden, volfram, uranij, a kasnije i dušik, kisik, hlor i telur.
U periodu od 1800. do 1830. otkrivena su ukupno 22 nova elemente i to iz sporedne grupe elemenata: vanadij, tantal, rodij, paladij, kadmij, osmij, iridij te metal iz grupe rijetkih zemalja torij, kao i elementi iz glavne grupe: litij, berilij, natrij, magnezij, kalij, kalcij, stroncij, barij, bor, aluminij, silicij, selen, jod i brom.
Daljnih 11 elemenata otkriveno je u periodu između 1830. i 1869. godine. Oni su također bili i određena prekretnica u tehničko-naučnom stanju razvoja, kojom je postignuto otkriće i opis nekih vrlo rijetkih elemenata kojih je do tada bilo vrlo teško ili gotovo nemoguće naći. Bili su to helij, rubidij, cezij, indij, talij, niobij, rutenij, kao i lantan, cerij, terbij i erbij.
Podjela elemenata
Elementi se mogu podijeliti na metale i nemetale. Metali su obično sjajne čvrste tvari koje provode elektricitet. Većina se metala tali na visokim temperaturama. Metali su kovni, što znači da se kovanjem mogu oblikovati u različite oblike. Mnogi su također duktilni, što znači da se mogu rastezati bez lomova. Željezo, bakar, cink i uranij su primjeri metala. Uz iznimku grafita - oblik ugljika - nemetali ne provode elektricitet. Nemetali u čvrstom stanju, kao što su sumpor i fosfor, krhki su (kod udaraca se raspadaju na dijelove). Mnogi se nemetali tale kod mnogo nižih temperatura od metala; mnogi su kod sobne temperature u plinovitom stanju. Klor, vodik i kisik su nemetali. U prirodi postoje 92 elementa. Uz iznimku helija i neona, svi se mogu s drugim elementima spajati u spojeve. Za rastavljanje kemijskih spojeva i oslobađanje elemenata koje sadržavaju rabe se kemijske reakcije.
Nazivi i oznake
Za označavanje elemenata kemičari rabe oznake sastavljene od jednog ili dvaju slova. Prvo je slovo uvijek veliko, a drugo slovo je uvijek malo. Naprimjer, oznake za vodik i cink su H i Zn. Elementi koji su otkriveni prije 1800-te godine često su nazivani latinskim imenima. Rimljani su olovo zvali plumbum, a rabili su ga za izradu cijevi za vodu. Od latinskog imena dolazi oznaka Pb i također pokazuje korijene engleskih riječi plumber (vodoinstalater) i plumbing (vodoinstalaterstvo). Elementi iz skupine metala koji su otkriveni poslije, često imaju imena koja završavaju na -ium. Naprimjer plutonij (Plutonium) otkriven je 1940., kada mu je dodijeljeno i ime.
Atomski broj i masa
Atomski broj elementa, Z, je jednak broju protona u elementu. Na primer, ugljenik, element sa atomskim brojem 6, sadrži 6 protona u svom jezgru (nukleusu). Svi atomi datog elementa imaju isti atomski broj i sadrže isti broj protona. Ipak, atomi istog elementa mogu imati različit broj neutrona, i zovu se izotopi tog elementa. Atomska masa elementa, A, se meri u jedinicama atomske mase (amu) i otprilike je jednaka zbiru protona i neutrona datog elementa. Neki elementi su radioaktivni i podležu radioaktivnom raspadu, menjajući se u drugi element.
Periodni sistem
Ima (od 2004), 116 poznatih elemenata, od kojih se samo 91 javlja u prirodi. Ostalih 25 je napravio čovek; prvi takav element je tehnicijum, otkriven 1937. Svi elementi koje je čovek napravio su radioaktivni sa kratkim vremenom poluraspada tako da ako je neki od njih i postojao pri nastanku Zemlje, davno se raspao.
Postoje spiskovi elemenata po imenu, po simbolu, i po atomskom broju. Ipak, najzgodnije predstavljanje elemenata je putem periodnog sistema elemenata, koji grupiše elemente sa sličnim hemijskim svojstvima.
Zvanična imena hemijskih elemenata dodeljuje Međunarodna unija za čistu i primenjenu hemiju (IUPAC - ajupak), koja obično prihvata ime koje izabere pronalazač. Ovo može da dovede do kontroverznih pitanja o tome koja je istraživačka grupa stvarno otkrila element, što je za relativno dugo vremena odložilo dodeljivanje imena elementima sa atomskim brojem 104 i više. (vidi kontroverza o imenima hemijskih elemenata) Hemijskim elementima se takođe dodeljuje jedinstveni hemijski simbol, baziran na imenu elementa na latinskom jeziku. (Na primer, hemijski simbol ugljenika ima simbol C, a natrijum ima hemijski simbol Na od ). Hemijski simboli važe svuda u svetu iako se imena elemenata često prevode. Prvo slovo hemijskog simbola je uvek veliko, kao u datim primerima.
Izotopi
Atomi istog elementa čija jezgra sadrže različit broj neutrona su različiti izotopi tog elementa. Čist element može postojati u monoatomskim jedinicama, u dvoatomskim ili poliatomskim jedinicama koje sadržavaju istu vrstu atoma. Ove jedinice se zovu alotropi, bez obzira na stanje.
Umjetni elementi
Svemir se sastoji uglavnom od vodika (90%) i helija (9%). Ogromni tlakovi i temperature u nutrini zvijezda kao što je npr. Sunce uzrokuju nuklearne reakcije koje pretvaraju vodik u helij. Daljnje nuklearne reakcije tlače vodik i helij zajedno na tvorbu težih elemenata. Zemlja je nastala od tih elemenata kada su se odvojili dijelovi sunca. Znanstvenici rabe nuklearne reakcije za proizvodnju teških, umjetnih elemenata iz prirodnih elemenata. Ovi umjetni elementi toliko su nestabilni da se raspadaju ili razdvajaju, često u minutama ili čak sekundama.
Jedinjenja i legure
Elementi mogu da se kombinuju (da reaguju) stvarajući čista jedinjenja (kao na primer vodu, so, okside i organska jedinjenja). U mnogim slučajevima ova jedinjenja imaju esencijalno jedan fiksiran stehiometrijski sastav, svoju strukturu i svojstva.
Neki elementi, pogotovo metali, se kombinuju, stvarajući nove strukture promenljivijih sastava (npr. metalne legure). U tim slučajevima je bolje govoriti o fazama nego o jedinjenjima.
Spisak 118 poznatih hemijskih elemenata
Sledeća tabela sadrži 118 poznatih hemijskih elemenata, sa imenima povezanim sa Vikipedijinim člancima.
Brđani (Rešetari)
Brđani su naseljeno mjesto u Republici Hrvatskoj u općini Rešetari u Brodsko-posavskoj županiji.
Zemljopis
Brđani se nalazi istočno od Nove Gradiške, 5 km udaljeni od Rešetara, susjedna naselja su Gunjavci na sjeveru, Adžamovci na zapadu, Tisovac na istoku, te Godinjak i Zapolje na jugu.
Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine Brđani su imali 252 stanovnika.
*Napomena: Brđani se od 1910. do 1981. iskazuju pod imenom Brđani Rešetarski.
Brđani (Pleternica)
Brđani su naselje u Republici Hrvatskoj u Požeško-slavonskoj županiji, u sastavu grada Pleternice.