cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lazarevac
Privreda danas
Privreda Lazarevca i okoline je raznovrsna i veoma razvijena. Plodnost je uticala na veličinu i gustinu naseljenosti. Najgušća naselja su u plodnim dolinama Peštana, Turije i Kolubare. Oblast je vrlo bogata ugljem (lignitom), čije su naslage debljine od oko 70m. U blizini Lazarevca nalazi se čuveni rudnik “Kolubara” sa termoelektranom u Velikim Crljenima kao i sušionicom uglja i toplanom u Vreocima. Što se poljoprivreda tiče od žitarica najviše se gaji kukuruz, pšenica, ječam i ovas, a od povrća: pasulj, kupus, krompir i paprika. Šljiva ima više vrsta, ali je najbolja tzv. „madžarka“ od koje se peče rakija, kuva se pekmez, a i suši se. Ostalo voće narod upotrebljava za ishranu. Lov, ribolov i pčelarstvo su uzgredna zanimanja. U ovom kraju je najrazvijenije stočarstvo i voćarstvo. U blizini Lazarevca je važna saobraćajna raskrsnica Lajkovac.
Rudarski basen Kolubara
Na osnovu izvršenih zamašnih istražnih radova u FNRJ posle oslobođenja, bilansne rezerve uglja se cene oko 22 milijarde tona. Od toga na rezerve pojedinih vrsta uglja otpadaju sledeće količine u % :
Učešće NR Srbije u bilansnim rezervama uglja u tadašnjoj FNRJ je sledeće :
Najveće rezerve lignita leže na teritoriji NR Srbije i to najvećim delom koncetrisane u 3 velika basena : Kosovski, Kolubarski i Kostolački.
Po velicini basena najveći je Kosovski ugljani basen, a odmah iza njega se nalazi Kolubarski basen. Rudarski basen “Kolubara” leži oko 50 km jugozapadno od Beograda i proteze se donjim tokom reke Kolubare od Lajkovca do njenog ušća u Savu. Ukupna površina ovog basena se procenjuje na oko 1500 km. tj. smatra se da ugljene naslage u ovom basenu imaju navedeno prostranstvo. Basen je tokom reke podeljen na dva dela: istočni i zapadni. Istočni deo je skoro potpuno istražen i u ovom delu basena nalazi se skoro 1.0 mijarde tona lignita, čija se eksploatacija vrši površinskim otkopavanjem. Zapadni deo basena je zadnjih godina intenzivno istrazivan. U ovom delu basena su takođe istražene velike naslage uglja koje se procenjuju na oko 800 miliona tona. Ukupne količine u celom basenu procenjuju se na oko 3 milijarde tona. Kvalitet lignita koji se eksploatiše u ovom basenu spada u red nisko kvalitetnih goriva sa visokim sadržajem vode i pepela. Basen je u tom smislu i razvijen i danas spada u red najvećih proizvođača uglja u jugoistočnoj Evropi, i učestvuje sa oko 35% u ukupnoj proizvodnji uglja na prostoru bivše Jugoslavije. Rudarski basen “Kolubara” se sastoji iz više pogona, i to polje „A“, a zatim polje “B”, tri jamska pogona, polje „D“ i Tamnava. Površinski kopovi su vrlo visoko mehanizovani i smatra se da su najmehanizovaniji rudnici na Balkanu. Produktivnost rada na ovim kopovima je vrlo visoka. Ugalj iz ovih kopova se transportuje električnom železnicom u vagonima. Rudarski basen “Kolubara” zasniva svoju perspektivu razvoja na otvaranju kopova velikih kapaciteta i preradi uglja na licu mesta. Tako je započeta eksproprijacija naseljenog mesta Vreoci radi širenja površinskog kopa polje “D” koji proizvodi oko 9.0 miliona tona lignita godišnje.
Termoelektrana Kolubara
Termoelektrana “Kolubara” podignuta je na bogatim naslagama kolubarskog ugljenog basena. Prva elektrana u ovom basenu podignuta je 1937. godine u selu Vreoci, sa snagom od 14MW koja je snabdevala dalekovodima 60kV Beograd i Kragujevac. Njenu ulogu preuzela je termoelektrana koja je podignuta u mestu Veliki Crljeni. Izgradnja elektrane se odvijala u četiri etape:
Dnevno troši oko 4500 tona otpadnog uglja koji se dobija tokom separacije i sušenja. Elektrana je vezana za sistem dalekovoda 110kV. Danas je moderno opremljena, tako da proizvodi oko 1.5 milijarde KWh na godišnjem nivou. Njeno učešće u proizvodnji elektroenergije u Srbiji je malo, ali jako bitno jer napaja Rudarski basen Kolubara, kao i bitne 110kV dalekovode koji napajaju deo Beograda, dalekovod za napajanje termoelektrane Nikola Tesla A, dalekovod za Aranđelovac...
Zdravstvo
Zdravstvena delatnost u Lazarevcu otpočinje 1882. godine osnivanjem Zdravstvene zadruge. Godine 1932. izgrađena je bolnička zgrada uz donaciju Kralja Aleksandra i Kraljice Marije koji su uložili 50.000 dinara u srebru i Tome i Ilinke Paunović iz Šopića, koji su poklonili 10 ari placa za izgradnju objekta u samom centru današnjeg Lazarevca. Te godine Zdravstvena zadruga primenovana je u Zdravstvenu zadrugu sa bolnicom a 1945. godine u Zdravstvenu stanicu.
Dom narodnog zdravlja osnovan je 23. aprila 1953. godine i to rešenjem Narodnog odbora Kolubarskog sreza. Tri godine kasnije Dom narodnog zdravlja se transformiše u zasebne zdravstvene stanice u Velikim Crljenima, Rudovcima, Vreocima, Junkovcu, Stepojevcu i Dudovici i Zdravstveni centar, Antituberkulozni dispanzer i Porodilište u Lazarevcu. Godine 1963. vrši se ponovna reintegracija svih dotadašnjih punktova i formira Dom zdravlja koji se zadržao do našeg vremena. Potpuni naziv Dom zdravlja „Dr Đorđe Kovačević“ dobija u jesen 1972. u čast preminulog lekara koji je svojim radom i požrtvovanjem zadužio građane Lazarevca.
Godine 1965. godine otvoren je za to vreme veoma moderan zdravstveni objekat, u kojem su mnoge službe Doma zdravlja bile stacionirane sve do 1984. godine, kada su žitelji Lazarevca dobili velelepnu zgradu koja je sad centralni objekat Doma zdravlja „Dr Đorđe Kovačević“ u Lazarevcu. Pored toga što može da se hvali dugom i lepom istorijom, koliko je to uopšte moguće za jednu zdravstvenu ustanovu, malo građana Lazarevca zna da je Dom zdravlja „Dr Đorđe Kovačević“ u vreme dok je direktor bio dr Miodrag Đurković i zamenik dr Vlada Ekmeščić zahvaljujući dobroj kadrovskoj politici i borbom za mnoge donacije ali i modernizacijom, u ova teška i krizna vremena, 2009. i 2010. godine proglašavan za najbolji dom zdravlja u gradu Beogradu i drugi u Srbiji.
Osnovne škole u Lazarevcu
Osnovna škola u Lazarevcu osnovana je 1860. godine. Školu su osnovali meštani sela Šopić, jer tada Lazarevac kao varošica zvanično nije postojao. Teritorija sadašnjeg Lazarevca pripadala je Šopiću. Škola je bila smeštena preko puta “Starog konaka” (stara policija). Kada je Lazarevac proglašen za varošicu osnovali su svoju školu i odvojili se od Šopića. U školi su u početku radila samo tri razreda, a služila je za nekoliko sela. Opštinski odbor premestio je 1889. godine osnovnu školu u jednu privatnu zgradu koja nije bila higijenska. U ovoj zgradi škola je bila do 1906. godine. Sazidana je nova školska zgrada sa tri učionice, kancelarijom, služiteljskim stanom i posebnom zgradom sa stanom za učitelja škole. Školska zgrada je završena 1906. godine. U školi je postojala i sala za fiskulturu gde su održavane priredbe i pozorišne predstave. Prihod od priredbi koristio se za pomoć siromašnoj deci.
Godine 1938. bilo je 220 učenika u sva četiri razreda. Škola je bila snabdevana potrebnim inventarom i učilima, pri školi je postojala i učiteljska biblioteka. Odlukom ministarstva prosvete Srbije od 29. avgusta 1945. godine građanska škola otvorena pod okupacijom u Lazarevcu, pretvorena je u nižu mešovitu gimnaziju. Iste godine u novembru otvoren je đački internat.
Blue Springs, Alabama
Blue Springs je gradić u američkoj saveznoj državi Alabama. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 96 stanovnika.
Lazarevac
Osnovne škole u Lazarevcu
Danas na na teritoriji centra grada postoje tri škole. Najstarija škola je „Vojislav Voka Savić“ i ova škola smatra se naslednikom prve škole u Lazarevcu. Zbog povećanja učenika 2. juna 1965. godine rešenjem SO Lazarevac osnovana je osnovna škola „Dule Karaklajić“ a teritorija Lazarevca podeljena na dva školska područja. Do 1975. godine nastava je izvođena u objektima Osnovne škole „Vojislav Voka Savić“, iako se glavni objekat obe škole nalazio se u ulici Race Terzića br.4 na mestu gde je sada robna kuća. Godine 1975. 1. septembra OŠ „Dule Karaklajić“ je i fizički izdvojena, izgradnjom nove školske zgrade, koja se nalazi u ulici Dula Karaklajića. Godine 1994. osnovana je i treća osnovna škola „Knez Lazar“, a Lazarevac je opet podeljn na sada tri školska područja.
Lazarevac se danas može pohvaliti veoma dobro razvijenom mrežom osnovnih škola i po drugim, seoskim mesnim zajednicama, koja datira iz 19 veka, svedok tome je renovirana područna škola u Petki koja je izgrađena davne 1873. godine i sastavni je deo osnovne škole „Dule Karaklajić“, koja trenutno nosi epitet jedne je od najmodernijih škola na području grada Beograda.
Srednje škole u Lazarevcu
U Lazarevcu postoje Gimnazija i Srednja tehnička škola sa ekonomskim smerom.
Tehnička škola u Lazarevcu
Škola je prvi put počela sa radom školske 1959/60. godine, kao Hemijsko-tehnološka tehnička škola. Rudarski odsek otvoren je 8. jula 1960. godine i počeo sa radom školske 1960/61 godine. Pored toga iste godine otvoreno je rudarsko odeljenje odraslih. Istim rešenjem promenjen je dotadašnji naziv škole u Tehnička škola u Lazarevcu.
Školske 1961/62. godine pri školi je pored postojećih otvoren i elektrotehnički odsek. Ove godine škola počinje sa radom u novopodignutoj, modernoj i savremeno opremljenoj školskoj zgradi.
Gimnazija Lazarevac
Od školske 1974/75. Gimnazija Lazarevac prestaje da postoji sa tim nazivom, a gimnazijsko obrazovanje izvođeno je u okviru „Obrazovnog centra Lazarevac“ u kom su se tada našle zajedno Tehnička škola i Gimnazija Lazarevac, da bi školske 1993/94. gimnazija Lazarevac bila izdvojena u novu do dan danas nezavršenu školsku zgradu u kojoj se nastava izvodi, kako bez potrebnih kabineta i dovoljnog broja učionica, tako i bez sale za izvođene nastave fizičkog vaspitanja. I pored toga „Gimanazija u Lazarevcu“, kako je pun naziv škole, je po uspehu njenih učenika jedna od boljih srednjih škola u gradu Beogradu.
Radnički univerzitet
Odmah posle oslobođenja početkom 1945. godine u Lazarevcu je formiran narodni univerzitet sa ciljem da kroz javna predavanja informiše javnost kako o aktuelnim društveno-političkim pitanjima, tako i da svojom aktivnošću na kulturno prosvetnom radu doprinese prosvećenju stanovništva. Od svog osnivanja Narodni univerzitet je radio sa promenljivim rezultatima, a ceo svoj rad bazirao je na dobrotvornom radu pojedinaca. Sve do 1956. godine univerzitet nije imao nikakvih prihoda. Te godine je prvi put dobio donaciju. U periodu od 1965. godine do 1970. godine Univerzitet je razvio vrlo živu aktivnost organizovanjem niza predavanja iz oblasti politike, kulture, umetnosti, književnosti, zdravstvenog i pedagoškog obrazovanja roditelja, filmskih predstavnika za decu i omladinu školskog uzrasta. Pored javnih predavanja organizivane su i književne večeri i usmene novine.
Razvojem privrede u basenu Kolubara a i samom Lazarevcu iskrsla je potreba da se formira Radnički univerzitet što je i učinjeno u 1971. godini. Univerzitet sada ima katedru za ideološko-politička pitanja, katedru za društveno-ekonomsko obrazovanje i opštu katedru. Univerzitet ima najpotrebnije osoblje. Pri univerzitetu je postojao i bioskop “Kolubara”.
Kulturno umetnička društva
Prvi folklorni koraci u Lazarevcu počinju 1924. godine. Posle oslobođenja, od 1946. godine ponovo je osnovano kulturno umetničko društvo “Abrašević” i razvilo je intezivan rad. Ono je u početku imalo dramsku, folklornu, literarnu i horsku sekciju. Od 1952. godine društvo menja ime i nastavlja rad pod imenom “Dimitrije Tucović”. Društvo je u svoje redove okupilo pored ostalih, većinu radnika i radničke omladine. Posleratni brži privredni razvitak Lazarevca i okoline uslovio je i brzi kulturni razvitak, tako da pored rada kulturno umetničkog društva “Dimitrije Tucović” u Lazarevcu na području opštine rade još četiri kulturno umetnička društva. Većina ovih društava učestvovala je na raznim festivalima i kulturnim smotrama. KUD “Dimitrije Tucović” polako se gasio osamdesetih i devedesetih godina prošlog veka, da bi ovo, već pomalo zaboravljeno Društvo bilo obnovljeno poslednjih godina. Danas je KUD "Dimitrije Tucovic" jedna ozboljna institucija koje organizuje niz festivala folklora u Lazarevcu kao što su "FESTIVAL IGROM I PESMOM PROTIV DROGE" i "FESTIVAL VETERANA", a mladi iz Lazarevca, ljubitelji folklorne tradicije ponovo imaju svoje mesto okupljanja.
Biblioteke
U gradu postoji Biblioteka „Dimitrije Tucović“. Broj knjiga iznosi preko 85.000 primeraka naših i inostranih pisaca. Biblioteka kao i ogranci na području opštine pretplaćeni su na dnevne listove i časopise. U biblioteci i ograncima na području opštine evidentirano je preko 7.000 redovnih čitalaca. Knjižni fond u biblioteci dopunjava se svake godine novim izdanjima i savremenom literaturom. Biblioteka omogućava da knjiga bude pročitana i pristupačna svakome ko želi da čita, a organizuju se i promocije knjiga i na drugi način se propagira širenje knjige i znanja. Gradska biblioteka, je 2011. godine premeštena u renovirane prostorije nekadašnje bolnice u centru grada.
CZK Lazarevac
Pre rata u Lazarevcu nije postojao stalni bioskop osim putujućih, koji bi povremeno dolazili u Lazarevac i prikazivali tada aktuelne filmove. Posle rata mreža bioskopa u Lazarevcu i okolini znatno se proširila, osnovano je 5 stalnih bisokopa. Bioskopi su smešteni u domovima kulture, zadruznim domovima u lepo uređenim salama. Broj sedišta o ovim bioskopima iznosio je preko 920 mesta, što je uglavnom zadovoljavalo potrebe građana. Nešto slabije stanje u pogledu uređenja bioskopske sale i broja sedišta bilo je u samom u Lazarevcu s obzirom da se broj stanovnika u gradu za vrlo kratak period naglo povećao a u gradu je samo funkcionisao stari bioskop „Kolubara“ u okviru „Radničkog univerziteta“. Međutim društvenim planom opštine izgrađen je 1977. godine CZK Lazarevac sa znatno većim brojem sedišta koji u potpunosti je zadovoljila potrebe građana. Današnji „Centar za kulturu Lazarevac“ je ustanova kulture od značaja za Grad Beograd. Centar raspolaže objektom koji se nalazi u Lazarevcu u ul. Hilandarska br. 2, površine 2.745 metar kvadratnih. Poseduje univerzalnu dvoranu sa 566 sedišta, savremenu glumačku garderobu, izložbeni prostor, funkcionalnu učionicu, kao i ostale prateće prostorije, a iz čijih se podrumskih prostorija do kasnih osamdesetih oglašavao i Radio Lazarevac. U sklopu Centra nalazi se Moderna galerija površine oko 1.110 m², koja je fizicki odvojena od Centra za kulturu. Smeštena je na spratu tržno-informativnog centra u pešackoj zoni grada, ul. Karadordeva 29. U galeriji se nalazi stalna postavka (Legat Lepe Perović), kao i izložbeni prostor za tekuće programe.
Radio Lazarevac
Radio Lazarevac se prvi put oglasio 24. novembra 1981. godine, a danas, neprekidnim programom od 24 časa pokriva šire područje lazarevačke opštine. Svoj program emituje na frekvenciji 89,3 MHz i na ovoj teritoriji jedini je radio sa urednom dozvolom za rad. Radio ima informativni program sa vestima, a u programu su zastupljene i emisije iz oblasti kulture, ekologije, sporta, kao i emisije namenjene vernicima.
Pobratimski gradovi
Lazarevac je u partnerstvu sa sledećim gradovima:
Breia, Vercelli
Breia je naselje u Italiji u provinciji Vercelli, u regiji Piemonte.
Džovajinski okrug
Džovajinski okrug je jedan od 28 okruga u pokrajini Razavi Horasan na sjeveroistoku Irana. Glavni grad okruga je Nekab.
Suva planina
Suva planina je planina u jugoistočnoj Srbiji duga 45 km, a široka 15 km, koja u geološkom i geografskom smislu pripada karpatsko-balkanskoj grupi planina na samoj granici sa starijom Srpsko-makedonskom masom. Prostire se pravcem severozapad—jugoistok u visinskim zonama od 250 m do 1.810 m i počinje istočno od Niške Banje, a završava se jugozapadno od Babušnice u Lužničkoj kotlini kroz koju protiče reka Lužnica.
Sa severozapadne i severne strane Suva planina se graniči rekom Nišavom (oko koje se formiraju Belopalanačka Ostrvička i Niška kotlina), sa istočne strane Koritničkom a sa jugoistočne i južne strane Lužničkom rekom. Prema zapadu planina se postepeno spušta u Zaplanjsku kotlinu, a prema tokovima Nišave i Lužničke reke i okolnim duboko spuštenim kotlinama (Niškoj, Zaplanjskoj, Babušničkoj, Koritničkoj, Belopalanačkoj i Ostrovičkoj), najčešće strmo, ponegde okomito. Kako su kotline, površi i okolne planine znatno niže od Suve planine, ona je jasno izdvojena i istaknuta od drugih geografskih celina i vidljiva sa svih strana i sa velike daljine.
Obronci Suve planine pripadaju opštinama: Niška Banja, Gadžin Han, Bela Palanka, Babušnica i Vlasotince.
Suva planina je masiv sa izuzetnim pojavnim oblicima kraškog reljefa, riznica sedimenata različite starosti bogatih fosilnom florom, jedinstvena fitocenoza i šumski ekosistem, u okviru kojeg je zastupljeno 1.261 biljnih vrsta, od kojih 3 pripadaju prečicama, 4 rastavićima, 18 papratnicama, 6 golosemenicama i 1.232 skrivenosemenicama, i evidentirano 128 endemičnih vrsta flore, 58 vrsta lišajeva, 139 vrsta ptica itd. Zato je prema nacionalnom zakonodavstvu, proglašena za područje sa statusom rezervata prirode i objektom geonasleđa Srbije.
Od ukupno 31.860 ha površine zaštićenog područja Specijalnog rezervata prirode „Suva planina“, 18.176 ha je prvog (4,5%), drugog (8,5%) i trećeg stepena zaštite (87%).
Geološke karakteristike
Gornju polovinu planine čine skoro isključivo krečnjaci titon-valendinske starosti. Nešto manje zastupljeni su i drugi odeljci donje (otriv i barem) i gornje (senon) krede; prvi na obodu prema Koritničkoj, a drugi ka Ostrovičkoj kotlini. Kod sela Prisjana, Grnčara, Toponice, Sićeva i Svete Petke javljaju se još i magmatiti, tj. bazalt, mikrogranit i dacit.
Od tercijarnih vulkanita zastupljeni su daciti i andeziti, kao i alkalne gabroidne stene. Amfibolski andeziti i njihovi tufovi se nalaze u miocenskim sedimentima, a aglomerati dacita u miopliocenskim, sto odreduje i njihovu starost. Ostali vulkaniti probijaju starije sedimente, ali im se pretpostavlja miocenska starost.
Laporoviti i silifikovani krečnjaci na jednom delu Suve planine javljaju se sporadično i na malim površinama. Krečnjaci su višestruko ubirani, navlačeni razlamani, tako da su ispresecani brojnim rasednim i drugim pukotinama koje polaze od površine, a završavaju se na dnu krečnjačke mase. Pojave uglja ukazuju da su za vreme trajanja neogenog jezera planine bile pod šumskim biocenozama. Na kratko trajanje šumskih zajednica u ovoj oblasti svedoči mala debljina lignita (uglja) na severnim padinama Suve planine.
Tektonski procesi na Suvoj planini su se inače vršili za vreme kaledonske, hercinske i po posledicama veoma značajne alpiske orogene faze, što je dovelo do stvaranja okolnih kotlina (Zaplanjske, Jelašničke, Ostrovičke, Koritničke, Babušničke i Niške). Osim toga, na niškobanjskom, ostrovičkom i belopalanačkom rasedu izbile su i poznate terme Niške Banje, Ostrovičke, Banjica i druge.
U seizmološkom pogledu teritorija Suve planine u celini spada u red trusnih oblasti na području Srbije. Svi obodni delovi kao i sam planinski masiv na seizmološkoj karti hazarda regiona Suve planine (RSZ 2010) za povratni period od 500 godina nalaze se u zoni VIIIº MSK skale.
Geološka građa po periodama
Opšti prikaz geološke građe Suve planine
Geomorfološke karakteristike
„Potkapina“ ]] Geomorfološka proučavanja Suve planine započela su u 19. veku (1836, 1840, 1870 ).
Prve podatke o pećinama i podzemnoj hidrografiji Suve planine dao je Jovan Cvijić (1895), koji je detaljno opisao podzemne tokove istočne Srbije i na stranama Suve planine (1986) konstatovao brojne kraške izvore, i neke od njih detaljno opisao.
Suvu planinu je Jovan Cvijić (1912) podelio na tri dela: potkovičasti greben, obluk Crvene reke i površ Valožja. Posebnu pažnju Jovan Cvijić je posvetio kraškoj površi Valožja koja se od potkovičastog grebena nastavlja ka jugoistoku. Kraška površ Valožja nalazi se na nadmorskoj visini od 1.400 m do 1.500 m, zauzima oko 16 km². i predstavlja najvišu i najveću zaravan koja pripada srednjem Ponišavlju. Izgrađena je od donje krednih krečnjaka. U građi površi Valožja najviše su zastupljeni slojeviti krečnjaci. Stepen karstifikacije je izuzetno veliki i može se porediti samo sa Velebitom. Zato je za površ Valožja Cvijić govorio ...''„ona ima mrežastu karsnu plastiku: splet od valoga, "padina" i vrtača, između kojih su gola krečnjačka brda i ritovi...velike sličnosti sa uvalama dinarskog karsta. To su manje duguljaste i uske uvale, po pravilu ravnog dna koje je pokriveno »terra ross-om« i drugim deluvijumom i izbušene mnogim aluvijalnim vrtačama. Strane valoga su strme, sa kamenitim zidovima a njihova supodina je u vidu izlomljene cik-cak linije, koja se ponegde u obliku oštrih rtova pruža u valogu, a ponegde od njih povlači. Njene krečnjačke strane su često pokrivene škrapama...“''
Na Suvoj planini je Nikolić R. (1912) zapazio izvesne oblike koji podsećaju na glacijalne, pa je na osnovu toga pretpostavljao da je ova planina...„u glacijalna doba bila zaglečerena“.
Najtipičniji oblici površinske kraške morfologije Suve planine su vrtače. One su razvijene, uglavnom, na zaravnjenim delovima krečnjaka, dok su na padinama znatno ređe ili potpuno nedostaju. Najbrojnije su na kraškim površima Suve planine. U pojedinim delovima terena vrtače su vrlo česte (preko 100 na 1 km²), te se takve površine krečnjaka nazivaju „boginjavi kras“. Vrtače boginjavog krasa su haotično rasute po čitavoj površini, ali je zapaženo da se neke od njih javljaju u nizovima, duž raseda ili po dnu suvih dolina, tako da se van boginjavog krasa na Suvoj planini uočavaju i pojedinačne, vrtače.
Bogata morfološka ornamentika, daje veoma atraktivan izgled Suvoj Planini, dopunjena je specifičnim oblicima kraške erozije: prozorcima, potkapinama, šupljinama i kavernama u stenama. Veličinom, lepotom i bizarnošću svoga položaja posebno se ističu prozorci Kupina i Sveti Ilija i nekoliko potkapina u Jelašničkoj klisuri.
Litološka i reljefna struktura Suva planina omogućila je da viši delovi planine upijaju skoro svu količinu atmosferskog taloga tako da su oni praktično bezvodni. Stoga joj ime Suva planina u potpunosti odgovara, jer na prostoru od preko 50 km2 postoje svega dva slaba izvora i to u sektoru Rakoša. Međutim u podnožju, Suve Planine vrela su daleko brojnija, ali neujednačene izdašnosti.
Prirodne odlike
Nakon Rakoša, Suva planina se račva na dva dela:
Na severoistočnoj strani Suve planine nalazi se ponor dubok oko 1.000 m. Ovaj deo Suve planine je uglavnom kamenit, a šume se nalaze samo u nižim delovima.
Predeo od vrha Golemo stražište do vrha Trem takođe liči na visoravan, ali je u potpunosti sastavljen od vrtača i uvala koje su na svom dnu travnate. Odavde pa na zapad, nižu se značajni vrhovi: Golemo stražište (1713 m), Đjordina čuka (1.735 m), Trem (1.810 m, najviši vrh na planini) Litica (1.683 m), Sokolov kamen (1.523 m), Kolov kamen (1.361 m), Mosor (985 m), Crni kamen (870 m) i Širina iznad Niške Banje (808 m).
Veći vrhovi u južnom delu planine jesu Glogov vrh (1.206 m), Golemi vrh (1.535 m), Litica (1.683 m) i Divna Gorica (1.389 m).
Severozapadni deo planine čini lanac od vrha Trema do vrha Mosora dok južni deo planine čini visoravan sa puno nižih vrhova na nadmorskoj visini od 1.000 m do 1.600 m. Ova visoravan je pretežno obešumljena, prekrivena pašnjacima, a na pošumljenim delovima obrasla je mešovitom šumom (vidi tabelu, dole).
Planinski deo terena se karakteriše jako razuđenim reljefom sa velikim visinskim razlikama, što je uslovljeno geološkom građom. Niži i morfoloski blaži reljef imaju Zaplanjska i Koritničko-babušnička potolina, koje ograničavaju Suvu planinu sa jugozapadne i severoistočne strane, pružajući se paralelno sa planinskim grebenom. Nadmorske visine ovih potolina se pretežno kreću izmedu 400 i 500 m, dok su najniže tačke vezane za aluvijalne doline Nišave (204 m) i Južne Morave (222 m).
Klima
Smatra se da je u toku neogena klima Suve planine bila toplija i vlažnija od današnje, i da su u to doba postojali povoljni uslovi za razvoj fluvijalnog i kraškog procesa. U pleistocenu klima se značajno izmenila i nastupilo je značajno zahlađenje, sa hladnijom, verovatno suvom klimom, što je uticalo na brojne promene u formiranju reljefa Suve planine. Pod uticajem niskih temperatura intenzivirano je mrazno razaranje stena, naizmenično zamrzavanje i kravljenje tla na padinama Suve planine što je uslovilo razvoj soliflukacije i drugih pojava vezanih za dejstvo mraza i snega. Tokom pleistocena naizmenično su se smenjivali, glacijalni stadijum sa toplijim interglacijalnim. Ove klimatske promene imale su veliki uticaj na intenzitet razvoja pojedinih procesa, pre svega fluvijalnog i kraškog.
Današnji klimatski uslovi su pogodni za razvoj kraškog procesa koji se, sa izvesnim zastojima u glacijalnim stadijumima pleistocena, odvija od neogena do danas. Stoga su na Suvoj planini zastupljeni svi karakteristični površinski i podzemni oblici kraškog reljefa.
Vode i vodno zemljište
Suva planina je siromašna vodom, zbog propustljivosti krečnjaka, kroz čije pukotine padavine poniru do vododržljivih slojeva. Prostrano Valožje, na visini od oko 1400 m, daje sliku kraške zaravni sa bezbrojnim uvalama i vrtačama, a uz to je i bezvodno.
Izvori i rečni tokovi su ograničeni na podnožje planine, dok na samom krečnjaku postoji samo jedan izdašniji izvor, u podnožju Rakoša, na 1260 m, što je jedan od najviših izvora na krečnjaku u istočnoj Srbiji.
Na prelasku krečnjaka u vododržljive stene (mahom crveni peščari) voda izbija na par mesta u obliku manje - više snažnih vrela, koja su raspoređena duž oboda Suve planine. Među velikim brojem malih postoji i nekoliko velikih izvora, sa značajnijom izdašnošću, koji su kaptirani i koriste se za vodosnabdevanje. Izvorišta Mokra, Divljana i  Studena deo su Nišavskog regionalnog podsistema u sklopu budućeg regionalnog Donje - južnomoravskog sistema vodosnabdevanja. Voda je standardno visokog i pouzdanog kvaliteta i snabdeva naselja: Bežište, Donju Koritnicu, Divljanu, Mokru, Gornju i Donju Studenu. Izvorište „Vrelo“ nalazi se u naselju Gornji Dušnik, i deo je „zaplanjskog” vodovodnog sistema.
Hidrografska mreža Suve planine koja je jako razgranata posredno iIi neposredno pripada slivu Južne Morave. Glavni vodeni tok je Nišava, koja drenira najveći deo terena, zajedno sa svojom pritokom Kutinskorn rekom. Manji deo površinskih tokova gravitira ka Lužnici a neznatnim delorn neposredno u Južnu Moravu.
Najznačajniji vodotoci Suve planine su leve pritoke Nišave: Crvena reka, Ostrovička reka, Kunovička reka i Jelašnička reka. Izvori zapadnog najobešumljenijeg dela planine se slivaju u Kutinsku reku, koja teče kroz Zaplanje i uliva se u Nišavu. Potočići na južnom delu planine se ulivaju u pritoke Vlasine, Lužnice i Puste reke, a oni sa istočne strane planine u Koritničku reku.
Termalni izvori i banje
Od navedenih najpoznatiji su, još iz vremena starih Rimljana, termalni izvori lekovite vode Niške Banje; („Glavno vrelo“, „Suva Banja“, „Školska česma“, „Banjica“ i „Pasjača“), koji pripadaju grupi zemnoalkalnih homeotermi (36-38 °C), blago mineralizovanih, sa kapacitetom izvorišta od 56 litara u sekundi.
Vrela se javljaju u rasednoj zoni Nišavskog raseda na tercijarnoj terasi Nišavske doline. Prema naslagama bigra koji je istaložila voda „Glavnog vrela“, njegova starost se ceni na preko 26 milenijuma.
Sabirnu oblast voda Niške Banje predstavlja pojas koji se pruža između Studeničkog i Zaplanjskog raseda pravcem severozapad-jugoistok na dužini od oko 50 km i površina oko 150 km2. Najveći deo sabirne oblasti čine lijaski peščari, koji su pokriveni intenzivno skarscenim krečnjacima Suve planine i Koritnika.
U dubinu, ova voda prodire do kontakta crvenih peščara i škriljaca koji je ispred Nišavskog raseda na dubini od oko 1.500 m, na kojoj se voda, uz lagano kretanje, može da zagreje do preko 50 °C. Sabirna oblast u južnom delu nalazi se na 2.000 m iznad ovog kontakta, te je voda na rasedu pod dovoljnim hidrostatičkim pritiskom da se popne do površine.
Prilikom penjanja, voda se rashlađuje usled priliva hladnije vode iz viših horizonata peščara i hladne kraške vode.
Kod sela Ostrovice (istočno od Niške Banje) javlja se razbijeno izvorište termomineralne sumporovite vode koje je vezano za ravnodolski rased. Na glavnom vrelu temperatura vode iznosi 23°C a na dva bočna 19°C, dok se izdašnost kreće od 4 do 15 litara u sekundi.
Jedan izvor termalne, veoma slabo mineralizovane vode nalazi se kod sela Mokre, južno od Bele Palanke. Ovaj izvor pri minimalnoj izdašnosti daje 150 1 u sekundi, dok temperatura vode iznosi 19,5°C.
Mineralne sirovine
Pojave bakarnih ruda na prostoru Suve planine su isključivo povezane sa crvenim  permskim peščarima. Javljaju se u vidu impregnacija, žca, žilica i gnezdastih nagomilanja. Najčešći vizuelno uočeni metalični minerali su malahit i azurit, dok su mikroskopski utvrđeni halkozin, kovelin, halkopirit i bornit. Ova orudnjenja su uglavnom poznata od ranije i mnoga od njih su bila istraživana u ataru sela Kosmovca, Vete, Gornje i Donje Studene, Bancareva i Kunovice. Kvalitet i kvantitet poznatih orudnjenja dozvoljavaju da se govori samo o pojavama bakra, jer ekonomski značajna lezista nisu konstatovana.
Mineralno i rudno i bogatstvo Suve planine, osim bogatstva u krečnjaku je relativno skromno. Krečnjaci čine osnovnu masu Suve planine, a celokupno područje predstavlja jedinstvenu krašku oblast, koja zahvata najveće krečnjačke površine u krečnjačkim predelima istočne Srbije. Krečnjak, zahvata velike, neprekidne površine, a pokazuju se najviše kao masivni i tankoslojni krečnjak sa visokim (>90%) sadržajem CaCO3. Bogatstvo u krečnjaku motivisalo je stanovnike mnogih sela da se bave proizvodnjom kreča kao zanatskom delatnošću. Za dobijanje potrebne energije pri krečarenju, kao energent koristi se isključivo drvna masa sa ovog područja.
Pored krečnjaka, na Suvoj planini značajno je prisustvo i drugih stena pogodnih mehaničkih osobina, koje predstavljaju značajnu sirovinsku bazu za proizvodnju građevinskog i ukrasnog kamena.
Na Suvoj planini otkrivene su rezerve nemetala kalcita u predelu sela Jagličja, Ćelija, Čagrovca​​, a utvrđena je i pojava fosilnog kalcita kod sela Mokre. Značajne količine bigra otkrivene su u području Velikog Krčimir, a tufova u području Gornjeg Dušnika. Od metaličnih mineralnih sirovina istražena je pojava bakra u okolini sela Vete i Kosmovca.
Pojave uglja ukazuju da je za vreme trajanja neogenog jezera Suva planina bila pod šumskim biocenozama. Na kratko trajanje šumskih zajednica na ovoj planini svedoči mala debljina lignita. Pojave uglja su otkrivene na severnim padinama Suve planine, u dolini Crvene reke i kod Novog Sela.
Južno od sela Vete, na sevemim padinarna Suve planine, otkrivene su male pojave kamenog uglja u karbonskim peskovitim i glinovitim škriljeima. Tanki proslojevi uglja su jako ubrani i polomljeni, usled čega je ugalj vrlo trošan i grafitičan. Toplotna energija prelazi 7.000 Ccal, ali ova pojava s obzirom na količinu uglja nema nikakvog ekonomskog značaja. Na terenu Suve planine eksploatisan je sarno ugalj jelašničkog basena, koji Iezi u donjo-miocenskim Iaporeima, Iaporovitim peščarima, peskovitim krečnjacima i gIinarna sa proslojcima bituminoznih skriljaea i tufita. U njima je razvijeno više ugljenih sIojeva različite debljine (1-5 m), koji pripadaju mrkim ugljevima niskog stepena karbonizaeije sa prosecno 24,5% vlage i 14% pepela. Toplotni efekat iznosi 3.700-4.200 Ccal. Rudnik nije vise u eksploataciji, mada rezerve nisu iscrpljene.
U plioecenskim laporovito-peskovitim sedimentima na više mesta zapažene su manje pojave lignita, obično loseg kvaliteta i bez ekonomskog značaja. Tako u zaplanjskom basenu (kod Malog Bonjinca i Zavidinca) ima ugljenih slojeva debljine 15-20 cm, a u belopalanačkom basenu (kod Novog Sela i Špaja) debljine do 60 cm. Beznacajnih pojava lignita ima na severoistočnom obodu babušnickog basena, u ataru sela Kaluđereva.
Na području Suve planine trenutno nema aktivnih rudnika. Jedini rudnik koji je postojao na Suvoj planini bio je rudnik uglja koji je u selu Jelašnica, radio od 1885. do 1963, i sredinom pedesetih godina 20. veka proizvodio od 80.000 do 90.000 tona kvalitetnog mrkog uglja godišnje, zatvoren je za eksploataciju zbog nepovoljnog položaja rudnika sa jamskim kopom na tržištu.
Demografija
Na području Suve planine prema popisu iz 2002. živelo je 4.304 stanovnika, što je u odnosu na popis iz 1948. (16.961 stanovnika), pad broja stanovnika za 74,63% čiji uzroci najvećim delom leže u spontanom raseljavanju stanovništva. U istom periodu (1948 do 2002) smanjen je i broj domaćinstava za 31,81% (od 2.895 na 1.974), a prosečna veličina domaćinstva (sa 5,85 na 2,18 člana po domaćinstvu).
Prema nadmorskoj visini Na Suvoj planini izdvajaju se tri tipa naselja: brdski koji je najzastupljeniji (400 do 700 m), niskoplaninski (700 do 1.000 m) i dolinski tip (200 do 400 m). Stanovništvo Suve planine je nacionalno homogeno, sa dominacijom srpske etničke zajednice koja učestvuje sa 96,07% u strukturi stanovništva. Sledi romska sa 2,83%, dok ostale etničke zajednice (Hrvati, Crnogorci, Jugosloveni, Bugari, Makedonci, Rusi) učestvuju sa 1,1%.
Autohtono stanovništvo čini 86,83%, dok doseljeno stanovništvo čini 13,17% od ukupnog stanovništva. U strukturi autohtonog stanovništva (2002) dominira stanovništvo koje od rođenja stanuje u istom mestu (71,12%), a doseljeni sa teritorije iste opštine čine 15,71% od ukupnog broja stanovnika. U strukturi doseljenog stanovništva dominira stanovništvo doseljeno iz drugih opština Centralne Srbije (10,85%). Učešće stanovništva doseljenog iz pokrajina je neznatno (0,35%) i doseljenog stanovništva iz bivših republika SFRJ (1,67%).
Starosna struktura stanovništva je jako nepovoljna sa tendencijom stalnog smanjenjenja broj stanovnika mlađih od 19 godina, (10,53% stanovništva). Stanovnici od 60 i više godina čine 53,08%. Prosečna starost iznosi 53,3 godina, i prema stadijumu demografske starosti teritorije, Suvu planinu karakteriše najdublja demografska starost.
Istorijat
A. Viquesnel (1842) na svojoj „Carte d'une partie de la Servie et de l'Albanie“ obuhvatio je tercijar Zaplanja, čiji je zapadni obod označio kao gnajseve, a istočni, odnosno Suvu planinu, kao kredu.
F. Hochstetter (1872) prikazuje Zaplanje i Suvu planinu kao trijas i juru, i izdvojio je crvene peščare Kutine i golt pored Nisave.
F. Toula (1875, 1889.) je u dva maha proputovao Suvu planinu i ostavio prikaze pojedinih lokalnosti, na kojim je prvi paleontološki dokumentovao kredu, dok je Belavu je smatrao najpre jurskom, zatim krednom.
Iz perioda pre prvog svetskog rata priloge o geologiji Suve planine ostavili su D. Antula (1900, 1908, 1910), u svojim napisima o bakarnim rudama u crvenim peščarima Studene i uglju Jelasnice. Dok je, P. Pavlovic (1903) objavio podatke o tercijarnoj fauni iz melanopsidnih laporaca Jelasnice, a P. Ilić (1904) o pojavama uglja na Suvoj planini.
Specifičnosti Specijalnog rezervata prirode „Suva planina“
Specijalni rezervat prirode „Suva planina“ u administrativnom smislu, obuhvata delove teritorija opština Gadžin Han i Bela Palanka i gradske opštine Niška Banja, sa 24 naseljena mesta, u kojima je 2002. živelo 4.750 stanovnika, i to:
Ukupna površina područja Specijalnog rezervata prirode „Suva planina“ iznosi 31.860 ha — 16.433 ha (51,58%) na teritoriji opštine Bela Palanka, 13.155 ha (41,29%) na teritoriji opštine Gadžin Han i 2.272 ha (7,13%) na području gradske opštine Niška Banja.
Kao Specijalni rezervat prirode u skladu sa Zakonom o zaštiti prirode Srbije, područje Suve planine predstavlja EMERALD područje (sa UPZ statusom zaštite ), kao i međunarodno značajno područje za zaštitu ptica (IBA), biljaka (IPA) i leptira (PBA).
Flora i fauna
Razuđenost terena, ekstremna kolebanja klimatskih činioca, od podnožja do vrha Suve planine, i ekološki diverzitet staništa uslovili su razvoj veoma raznovrsnog biljnog pokrivača na ovoj planini, koji se, u najširem smislu, može raščlaniti na tri vegetacijska tipa: Istraživanjima je utvrđeno da na Suvoj planini postoji 1.261 biljnih vrsta, pri čemu treba imati u vidu da ovaj broj nije konačan, jer se tokom svake istraživačke godine na Suvoj planini otkriju neke nove biljne vrste za koje se ranije nije znalo da tu postoje.
Suvu planinu i njegove ekosisteme naseljava raznovrsna fauna koja je sve više ugrožena uništavanjem biljnog pokrivača kao njihovog prirodnog staništa. To je i glavni razlog što uništavanje biljnog pokrivača utiče na celokupno smanjenje faune ovog područja. Od sisara najznačajniji i najbrojniji su: srna, divlja svinja, zec, lisica, jazavac itd. Fauna ptica na Suvoj planini je bogata raznovrsnim vrstama, koje pored malog broja orlova i sokolova, najčešće čine šumska sova, buljina, tetreb, jarebica kamenjarka, prepelica, fazan itd.
Flora Suve planine
Specifičnost šumskog pojasa Suve planine je da su one refugijum znatnog dela tercijarne flore koja je postojala pre ledenog doba na Zemljinoj kugli, u kojoj su bili zastupljeni predstavnici sadašnje tropske, suptropske, mediteranske i atlantske flore. Tercijarna vegetacija Suve planine je po mnogim specifičnostima bila slična sadašnjoj tropskoj. Kontinentalizacija klime tokom kraja tercijara (uzrokovana povlačenjem mora) se nastavila i tokom kvartara i osiromašila je vegetaciju Suve planine posebno tokom ledenog doba.
Zahvaljujući povoljnim klimatskim uslovima i specifičnostima klisura i zaklonjenih krečnjačkih terena Suve planine, nekoliko tercijarnih vrsta (koje su znatno smanjile svoj areal ili potpuno nestale u Evropi) sačuvale su se na prostoru Suve planine kao relikti. Od takvih vrsta za Suvu planinu su karakteristične Goodiera repens, Corallorhiza trifida i Cipripedium calceolus (gospina papučica) koja je u Srbiji pouzdano utvrđena samo u smrčevim šumama Suve planine.
Bogatstvo flore sačuvane na Suvoj planini i njenom podnožju ukazuje ne samo na autohtonost, već i na poreklo i istorijski razvoj ove vegetacije. Vegetacija je na određenim staništima očuvala sve osobine tercijarnih šuma, tako da se može govoriti o određenom stepenu reliktnosti određenih šumskih zajednica na Suvoj planini.
Dominantni tipovi staništa su mešovite širokolisne listopadne i četinarske šume i termofilni delimično kultivisani ili nekultivisani (bogati vrstama) pašnjaci na krečnjacima. Prirodnu vegetaciju Suve planine čini dvadeset pet biljnih asocijacija zajedno sa 128 opisanih endemičnih biljaka i ukupnim brojem od 1.261 biljnih vrsta.
Na području Suve planine evidentirana su stara stabla i stabla - zapisi, koja su predložena za zaštitu kao spomenici prirode:
Na Suvoj planini je utvrđeno 128 endemita (ili 10,15% od ukupne flore ), od kojih većina pripada stenoendemitima a tri lokalnim (Aquilegia pancicii, Seseli serbicum i Rosa serbica), što je veoma važan pokazatelj biodiverzitološkog značaja ovog područja
„...Fitogeografskom analizom endemične flore Suve planine utvrđeno je da su endemiti raspoređeni u okviru evroazijskog, evroazijskog planinskog, mediteransko-submediteranskog, paleotropskog i srednjoevropskog areal-tipa, kao i u okviru mediteransko-pontskog i srednjoevropsko-mediteransko-pontskog prelaznog arealtipa...spektar endemičnih biljnih vrsta veoma jasno ukazuje da se florogeneza Suve planine odvijala pod veoma specifičnim uslovima, koji se karakterišu spletom srednjoevropskih, mediteransko-submediteranskih i planinskih uticaja, što je posledica visinske i morfološke razuđenosti terena i burne geološke istorije čitavog područja“.
Među reliktnim vrstama tercijarne reliktne flore Evrope na Suvoj planini se pominju dve vrste roda Ramonda (Ramonda serbica i Ramonda nathaliae) koje su ostatak suptropske flore Evrope i Mediterana verovatno afričkog porekla. Ramonda serbica je najsrodnija sa balkanskom vrstom Ramonda nathaliae od koje se pretpostavlja se, još tokom tercijara poliploidijom odvojila u samostalnu vrstu. Brojnost populacije roda Ramonda na Suvoj planini, na 5 m2, varira od 10-350 individua u zavisnosti od konfiguracije stena i vegetacije.
Navedene reliktna vrste Suve planine zakonom su zaštićena u Srbiji kao prirodna retkost.
Ugroženost biljnih vrsta Suve planine
Od ukupno 1.261 biljne vrste, koliko je do sada evidentirano u flori Suve planine, 267 (21%) se može svrstati u neku od kategorija ugroženosti u flori Republike Srbije. Nakon brojnih studija o ugroženosti biljnih vrsta sprovedenoj na prostoru Suve planine, s kraja 20. veka, utvrđeno je da su na ovom prostoru;
Na osnovu rezultata populacione analize najugroženijih biljnih vrsta Suve planine, najveći broj je rasprostranjen na severozapadnom grebenu planine (šire područje Trema i Sokolovog Kamena). Visok stepen prisustva ugroženih biljnih vrsta u flori Suve planine, u kojoj je svaka peta vrsta na neki način ugrožena i da joj pre ili kasnije preti opasnost od iščezavanja sa područja Republike Srbije, govori koliki je biodiverzitološki značaj Suve planine.
Fauna Suve planine
Brojna staništa i ekosisteme Suve planine naseljava izuzetno raznovrsna fauna; Zahvaljujući istraživanjima Gradojevića (1930 do 1931), Jakšića (2003 do 2004) i Stojanovića i Radića (2007) do sada je na Suvoj planini utvrđeno 86 vrsta dnevnih leptira, od kojih su nacionalno značajne populacije sledećih ciljnih vrsta: Zerynthia polyxena, Parnassius mnemosyne.
Fauna sisara, na osnovu broja zastupljenih vrsta (26 vrsta), njihovog prostornog rasporeda i uloge u funkcionisanju ekosistema, predstavlja značajan segment prirodnih vrednosti Srbije. U Fauni sisara Suve planine posebno se ističu snezna voluharica (Chionomys nivalis), veliki sivi puh (Myohus glis), divlja macka (Felix silvestris), a od posebnog značaja su i Microtus subterraneus, Spalax leucodon, Apodemus sylvaticus, Dryomys nitedula.
Privreda, turizam i kulturno nasleđe
Suvа planinа pripada strukturnom tipu »tri« ruralnih područja Srbije, sa najvišom stopom ruralnog siromaštva i ukupne nezaposlenosti; sa privrednim granama usmerenim ka korišćenju prirodnih resursa, i poljoprivredom koja je narušena nepovoljnim geografskim i strukturnim karakteristikama (što je osnovno obeležje svih brdsko-planinskih, izolovanih i perifernih područja i regiona Srbije), ali i sa urbanim razvojem u okolnim rubnim delovima Suve planine u urbanim centrima i opštinama koje takođe pripadaju grupi dominantno ruralnog tipa.
Privredne delatnosti
Glavne privredne delatnosti su eksploatacija šuma i tradicionalna poljoprivreda (ratarstvo, stočarstvo, pčelarstvo i sakupljanje lekovitog bilja i šumskih plodova). Poljoprivredno zemljište na području Suve planine zauzima površinu od ukupno 152,20 km2 (47,77%) u čijoj strukturi dominiraju livadsko-pašnjački travnati sistemi (sa 22,35 do 50% površina) što je na ovom području opredelilo poljoprivrednu proizvodnju ka stočarstvu (prevashodno ovčarstvu i govedarstvu). Vinogradarstvo, kao grana poljoprivrede, neguje se u nižim, obodnim delovima Suve planine, jedino na teritoriji opštine Bela Palanka. Površine pod vinogradima nalaze se u istočnom delu Suve planine, najviše u atarima sela Vrgudinac, Novog sela i sela Mokre.
Meštani sela Mali Krčimir, jedni se na ovom delu planine, pored poljoprivrede masovnije bave i pečenjem kreča u poljskim krečanama, dok je u ostalim selima zaplanja ona u izumiranju. U 2014. godini najviše krečnih peći registrovano je u Malom Krčimiru, deset, po dve su ostale u Sopotincima i Gornjem Dušniku, dok su u Ćelijama, Miljkovcu i Donjem Dušniku preživele tek po jedna.
Od nedavno meštani sela Gornji Dušnik bave se ribarstvom u prvom ustanovljenom ribnjaku za uzgoj pastrmke.
Kao posebna grana poljoprivrede koja u poslednje vreme sve više dobija na značaju na području Suve planine, a u skladu sa režimima zaštite životne sredine i zdravlja je sakupljanje šumskih plodova i lekovitog bilja. S obzirom na očuvanu životnu sredinu, Suva planina je pogodna za poljoprivrednu proizvodnju bez upotrebe mineralnih đubriva, pesticida i ostalih agrohemijskih mera i pogodna za proizvodnju zdrave hrane (po standardima Evropske Unije), komplementarni razvoj turizma i turističku ponudu.
Područje Suve planine zahvata delove tri lovišta kojim gazduje Lovački savez Srbije: lovište „Suva planina“, lovište  „Nišava“  i lovište  „Zaplanje“ .
Saobraćaj
Glavne saobraćajnice koje povezuje širi prostor Suve planine čine železnička pruga i put I reda Niš-Dimitrovrad, koje se pružaju dolinom Nišave. Sa ove saobracajnice, području Suve planine može se pristupiti iz:
Pravca opštine Bela Palanka lokalnim putnim pravacima II reda Bela Palanka-Babušnica, i Niš-Bonjinci i Bonjinci-Babušnica.
Pravca severnih i severozapadnih naselja u podnožju Suve planine, Ploča i Sićevačke klisure lokalnim putnim pravacima II reda, Čukljenik—Donja Studena—Gornja Studena—Jelašnica, dolinom Jelašničke reke kroz Jelašničku klisuru, koji se u Jelašnici račva u dva pravca, do Proseka severnim krakom i Ostrovice severoistočnim krakom (trasom starog rimskog puta Via militaris).
Pravca opštine Niška Banja lokalnim putnim pravacima II reda, Niška Banja-Jelašnica-Gornja Studena-Donja Studena-Čukljenik i pravcem Niška Banja-Gadžin Han ili Zaplanje, kroz klisuru Kutinske reke, gde vodi zaplanjsko—lužnički put ili državni pute II reda br. 241, Donji Dušnik—Gornji Dušnik kao i pravac, državni put II reda br. 242, Ravna Dubrava—Veliki Krčimir—Mali Krčimir (Semče)
Pored ovih komunikacija postoji i veći broj puteva lokalnog značaja, od kojih su mnogi teže prohodni za motorna vozila. Veći deo Suve planine je teško prohodan.
Turizam
Turistička i rekreativna ponuda Suve planine je nedovoljno razvijena i afirmisana. Na ovo umnogome utiče stanje puteva koje je na pojedinim deonicama veoma loše što bitno umanjuje pristupačnost i kvalitet dolaska do turistički najatraktivnijih izletišta ili potencijalnih smeštajnih kapaciteta za seoski turizam, mali broj visokokvalitetnih turističkih objekata i loše organizovana i povezana turistička ponuda, kako među opštinama suvoplaninske oblasti, tako i sa drugim opštinama u Regionu.
Trenutna turistička ponuda Suve planine primarno se oslanja na;
Đački turizam
U selu Divljana, (udaljeno desetak kilometara od Bele Palanke) nalazi se dečje odmaralište Divljana-„Škola u prirodi“ u kojoj osnovne škole iz Niškog i Pirotskog okruga izvode nastavu u prirodi. Divljana je na nadmorskoj visini od 510 m, okruženo brdima i sa svih strana zaštićeno od vetrova, sa 40 km2 guste šume hrasta, bukve i bora.