Potresi_u_Iranu
Mitologija i književnost
Razne reference na potrese pojavljuju se u najstarijim historijskim tekstovima perzijske književnosti odnosno iranske mitologije, uključujući zoroastrijsku kozmogoniju, mitove o stvaranju, hamartiologiju, eshatologiju, te biografiju samog Zaratustre. Prema zoroastrijskoj zbirci Bundahišnu, stvaranje svijeta odvijalo se uslijed potresa kojeg je izazvao zloduh Ahriman, prilikom kojeg su izdignuti Alborz i drugi planinski masivi. Potresi u ovom specifičnom slučaju imaju pozitivnu konotaciju jer su formirali iranski reljef pa ih se spominje u kontekstu „prekrasnog podrhtavanja“. Na ostalim mjestima u Bundahišnu, kao i drugim zbirkama poput Dadestan-e Deniga i Vendidada, potresi imaju kontekst kataklizmičkih katastrofa koje personificiraju destruktivni Ahrimanov karakter. Ahrimanovi potresi prema Dadestan-e Denigu tresli su Zemlju i poubijali Kejumare, mitološke praljude. Prema Vendidadu (dio Aveste), njegovi potresi bili su aktivni oko mitološke rijeke Ab-e Rang (ili Arang, perz. آب رَنگ; dosl. Obojena voda) koju moderni znanstvenici identificiraju s Amu-Darjom, Tigrisom ili nekim vodotokom u Luristanu. Uz potrese, druge nedaće koje se pripisuju vrhovnom zloduhu su i poplave, suše, epidemije, čak i homoseksualnost. Staroiranski avestički termin narō-vaēpija, kojim se opisuje muška sodomija, etimološki se dovodi u kontekst upravo s podrhtavanjima. Osim u mitovima o stvaranju, potresi zajedno s drugim prirodnim katastrofama i pomrčinom Sunca u zoroastrijskoj eshatologiji nagovještaj su dolaska triju saošijanta (mesija), poravnanja Zemljine površine i konačne pobjede Ahure Mazde u vječnoj borbi dobra i zla. Aešma, Ahrimanov demon (dev) koji se spominje u Bundahišnu i Denkardu (ne i u Avesti), izravno je odgovoran za potrese, tornada i tajfune koji su Iran napadali s istoka. Prema Denkardu, ovaj demon je izazvao potres koji je uništio kuću Zaratustrinog oca Porušaspa. Moderni stručnjaci smatraju da ova legenda proizlazi iz stvarnog događaja koji se datira između 2000. i 1000. pne., a potencijalnim lokacijama spominju se Horezm kao rodno mjesto Porušaspa ili Raj (južni Teheran) kao rodno mjesto Zaratustrine majke Dugdove. I jedna i druga lokacija predstavljaju seizmički aktivno područje. Drugi demon kojeg iranska mitologija u Bundahišnu povezuje s potresima je Hara, golemo čudovište koje prebiva u Farahkartu (Indijski ocean) i čije micanje ušiju dovodi do cunamija na iranskim obalama, te podrhtavanja mitološke planine Ganavad (okolica Nišapura). Dok neki moderni znanstvenici Haru smatraju najstarijim mitološkim likom povezanim s podmorskim potresima i cunamijima, drugi smatraju da legenda zapravo ima meteorološki karakter tj. da personificira oblake i grmljavinu. mini|lijevo|200px| Ilustracija iz [[Firdusijeve Šahname s prikazom demona Akvana i heroja Rustama koji je bacivši golemi kamen izazvao potres u šumama Kine]] Reference na potrese mogu se naći i na više mjesta u Firdusijevoj Šahnami. Prilikom tzv. religijskog rata iz vremena Zaratustrinog života kojeg je protiv centralnoazijskih hordi vodio iranski mitološki vladar Vištaspa, potres u horasanskom Mijandaštu (između Gorgana i Nišapura) navodno je izazvao veliki odron na planini koji je neprijateljima zapriječio put i spasio iransku vojsku. Ova legenda temelji se na Avestinim tekstovima i smatra se najstarijim opisom klizišta. Druga legenda o podrhtavanju također spominje pohode iranske vojske i to pod vodstvom Kaj-Hozroja – prilikom proboja kroz planine u teškim noćnim i snježnim uvjetima vojska je počela zapomagati, nakon čega ih je pogodio i potres koji je izazvao i masovnu paniku u okolnim gradovima. Mitološki vladar nakon toga je poručio vojnicima da nauče lekciju iz ovog događaja. Moderni znanstvenici smatraju da se legenda temelji na potresu koji je oko 2000. pne. pogodio okolicu Taht-e Sulejmana (sjeverozapadni Iran). Aluzija na potres javlja se i jednoj od Šahnaminih priča o Rustamu prema kojoj je mitološki heroj uklonio kamen demona Akvana i bacio ga u šume Kine što je izazvalo podrhtavanje Zemlje.