cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nada Iveljić
Djela
Neke od njenih knjiga ilustrirao je poznati hrvatski ilustrator Ivan Antolčić.
Index librorum prohibitorum
thumb|Naslovna strana Spiska zabranjenih knjiga (Venecija 1564)
Spisak zabranjenih knjiga bio je spisak publikacija koje je Rimokatolička crkva zabranila. Dana 14. juna 1966. ukinuo ga je Papa Pavle VI.
Prvu verziju (Paulinski spisak) objavio je papa Pavle IV godine 1559, a revidirani i malo ublaženi oblik (Trentski spisak) na snagu je stavio Trentski sabor. Objavljivanje Spiska označilo je prekretnicu u slobodi istraživanja u katoličkom svetu.
Proklamovani cilj spiska bio je da zaštiti veru i moral vernika, sprečavajući čitanje nemoralnih knjiga ili knjiga koje sadrže teološke greške, iako su se na tom Spisku našli i naučni radovi vodećih astronoma poput Johana Keplera. Razna izdanja su takođe sadržala i crkvena pravila koja su se ticala čitanja, prodavanja i cenzure knjiga. Rukopisi koji su prošli inspekciju službenih čitača bili su štampani sa natpisom nihil obstat (ništa ne zabranjuje) ili imprimatur (neka bude štampano) na naslovnoj strani.
Međutim, neki od naučnih radova koji su Spiskom zabranjenih knjiga bili zabranjeni (na primer o osnovama kosmologije) danas se redovno koriste u nastavi na katoličkim univerzitetima širom sveta. Đordanu Brunu, čiji su radovi bili na Spisku, sada je podignut spomenik u Rimu na mestu gde je živ spaljen na lomači. Spisi Marije Valtorte koji su bili na Spisku u međuvremenu su dobili imprimatur od rimokatoličkog biskupa. Meri Faustina Kovalska, koja je bila na Spisku, u međuvremenu je proglašena sveticom. Događanja nakon ukidanja Spiska oslikavaju ''gubitak značaja Spiska u 21. veku.''
Tenea
Drevna Tenea je osnovana oko 15 km jugoistočno od Korinta i oko 20 km sjeveroistočno od Mikene neposredno nakon trojanskog rata. Vjerovalo se da su prvi stanovnici bili trojanski zarobljenii kojima je Agamemnon dozvolio da sagrade vlastiti grad, pa Tenea imenom podsjeća na njihovo rodno mjesto Tenedos. Tenea se tako spominje i u Eneidi. Korinćani i Tenejci su godine 734. ili 733. pne. pod vodstvom Arhije osnovali zajedničku koloniju Sirakuza na Siciliji.
Danas se ruševine Tenee mogu pronaći kilometar južno od Chiliomodia. Na njima je otkriven Apolon od Teneee i Kouros od Tenee (cca. 550. pne.).
Aberdeen
Aberdeen (škotsko-gelski: Obar Dheathain) je grad na istoku Škotske od 195,021 stanovnika u užem centru, a sa svojih 227,130 stanovnika u metropolskom području je treći po veličini grad škotske. On je komercijalni centar i najveća luka sjeveroistočne Škotske. Danas ga zovu "Naftnom prijestolnicom Evrope", jer je 1970-ih postao centar za ekspolataciju nafte iz Sjevernog mora.
Aberdeen je i administrativni centar područnih vijeća (council area) i namjesništava (lieutenancy area) - Aberden i Aberdeenshire.
Geografske karakteristike
Aberdeen leži na ušću rijeka Dee i Don u Sjeverno more.
Historija
Aberdeen je nastao od dva razdvojena grada, Starog Aberdeena na ušću reke Don i Novog Aberdeena, koji je bio ribarsko i trgovačko naselje na ušću Denberna u estuarij Dia. Najranija povelja je iz 1179. od kralja Wilijama I od Škotske. Robert Bruce je velikom poveljom iz 1319. omogućio da Aberdeen postane finansijski nezavisna zajednica. Građani Aberdeena su bili zahvalni Robertu Bruceu, pa su ga sakrivali kad je bio progonjen, a i pomogli su mu u borbi protiv Engleza. Aberdeenu je dao i obližnju šumu Stoket. Engleski kralj Edward III je spalio grad 1336. Aberdeen je brzo ponovo izgrađen i zvao se Novi Aberdeen. Vekovima je grad bio na udaru okolnih plemića i zato je bio jako utvrđen. Za vreme Škotskog građanskog rata 1644.- 1647. obe strane su pljačkale grad. Posle bitke kod Aberdeena 1644. opljačkali su ga rojalisti. Kuga je izbila 1647 i četvrtina stanovništva je poglegla kugi.
U 18. vijeku sagrađena je nova gradska skupština, ukrašena mramornim kaminima iz Holandije. U 19. vijeku Aberdeen je značajno napredovao. Postao je značajan zbog brodogradnje i ribarstva, pa je luka bitno proširena i izgrađena. Zbog velikih građevinskih zahvata grad je 1817. dospeo na ivicu bankrotstva. Ali nakon napoleonskih ratova usledilo je razdoblje opšteg ekonomskog oporavka. Ulična rasveta popravlja se 1824. upotrebom plina, a vodoopskrba 1830. Zatvorena kanalizacija je izvedena 1865. Oko 1901. grad je imao 153.000 stanovnika.
Industrija i istorija industrije
Aberdeen je jedan od najprosperitetnijih gradova Škotske. Dugo je bio poznat po jako trajnom sivom granitu, koji se seče već 300 godina. Izvozi se u sve krajeve sveta. Delovi parlamenta u Londonu i poznatih mostova bili su od toga granita. Kamenolom granita je prestao sa radom 1971. Ribolov je postao glavna grana i zbog unapređenja postojećih tehnologija donosio je sve veću zaradu. Međutim preveliki ulov i zagađenje luke naftnim brodovima smanjio je količinu ribe. Aberdeen je ipak ostao značajna ribarska luka, ali sada severnije luke pretiču Aberdeen u ribolovu. Rovetov istraživački institut je svetski poznat po izučavanjima hrane. Aberdeen je dosad imao tri nosioca Nobelove nagrade i ima veliku koncentraciju naučnika u oblasti biloških nauka. Vodeće industrije pre 1970. poticale su iz 18. veka, a to su bile prerada vune, pamuka i konoplje. Industrija papira je jedna od najstarijih, a započela je radom 1694. Dve velike fabrike papira su zatvorene 2001. i 2005. Aberdeen je bio poznat po brodogradnji, a poslednje veliko brodogradilište zatvoreno je kasnih osamdesetih.
Otkrićem rezervi nafte u Severnom moru Aberdeen je postao centar evropske naftne industrije. Aberdeenova luka je posluživala velike naftne platforme. Oko pola miliona zaposlenih je u i oko Aberdeena zaposleno u energetskom sektoru. Mnogo ljudi je 1988. stradalo u nesreći na jednoj naftnoj platformi.
Obrazovanje, i arhitektura
Prvi univerziteti su osnovani 1495. i 1593. To su bili Kings koledž i Marišal koledž. Sadašnji univerzitet u Aberdeenu stvoren je spajanjem ta dva koledža 1860.
Marišal Koledž, otvoren 1905., predstavlja posle Eskorijala drugu najveću granitnu zgradu na svetu. Gradska skupština je građena u francusko-škotskom gotičkom stilu i predstavlja jednu od najveličanstvenijih granitnih građevina u Škotskoj.
Sharpsville, Indiana
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 607, što je 11 (-1,8 %) stanovnika manje nego 2000. godine.
Neeuklidska geometrija
mini|150p|U [[sfernoj geometriji, na površini sfere nema paralelnih linije.]] Termin neeuklidska geometrija obuhvata hiperboličku i eliptičku geometriju, koje su negacija euklidske geometrije. Suštinska razlika između euklidske i neeuklidske geometrije je priroda paralelnih pravih. U euklidskoj geometriji, ako uzmemo pravu l i tačku A, koja ne leži na l, onda možemo nacrtati samo jednu pravu kroz tačku A koja je paralelna sa pravom l. U hiperboličkoj geometriji, nasuprot tome, ima beskonačno mnogo pravih kroz A paralelnih sa l, dok u eliptičkoj geometriji paralelne prave uopšte ne postoje.
Drugi način da opišemo razlike između ovih geometrija je sledeći. Zamislimo dve linije na dvodimenzionalnoj površi koje su obe pod pravim uglom na treću liniju. U euklidskoj i hiperboličkoj geometriji ove dve linije su tada paralelne. U euklidskoj geometriji linije ostaju na konstantnoj udaljenosti, sekući se samo u beskonačnosti, dok u hiperboličkoj geometriji one se „zakrivljuju“, udaljavajući se jedna od druge što se više udaljavaju od mesta preseka sa zajedničkom normalom; za njih se kaže da su hiperparalelne. U eliptičkoj geometriji linije se „zakrivljuju“, približavajući se jedna drugoj i konačno se seku. Prema tome paralelne prave u eliptičkoj geometriji ne postoje.
Istorija
Dok euklidska geometrija (nazvana po starogrčkom matematičaru Euklidu) spada među najstarije poznate oblasti matematike, neeuklidska geometrija nije bila šire prihvaćena i priznata sve do 19. veka. Mada, rasprava koja je mogla da eventualno dovede do otkrića neeuklidske geometrije počela je skoro istog trenutka kada je čuveno Euklidovo delo „Elementi“ bilo objavljeno. U „Elementima“, Euklid započinje sa ograničenim brojem pretpostavki (23 definicije, 5 osnovnih pojmova i 5 postulata) i teži ka tome da dokaže sve ostale rezultate (propozicije). Najproblematičniji, ali zato i najpoznatiji od postulata, obično se naziva „Euklidov peti postulat“, ili jednostavno „aksioma paralelnosti“, i on u Euklidovoj originalnoj formulaciji glasi:
Drugi matematičari kasnije su izveli postulate koji su ekvivalentni ovom postulatu, ali imaju jednostavniju formu. Međutim u bilo kojoj formi pokazalo se da je ovaj Euklidov peti postulat mnogo složeniji od njegovih ostalih postulata (među kojima se nalazi na primer i postulat: „Kroz bilo koje dve tačke može se povući prava linija“).
Nekoliko stotina godina, geometri (matematičari) su se mučili oko složenosti petog postulata, verujući da se on može dokazati kao teorema izvedena iz ostala četiri postulata. Mnogi su pokušavali da pronađu dokaz zasnovan na metodu svođenja na protivurečnost. Među njima je najpoznatiji bio Italijan Đovani Sakeri. U radu naslovljenom „Euclides ab Omni Naevo Vindicatus“ (Euklid oslobođen od svih grešaka), objavljenom 1733, on odmah odbacuje eliptičku geometriju kao mogućnost (neke od ostalih Euklidovih aksioma morale bi biti modifikovane da bi eliptička geometrija funkcionisala) i baca se na posao dokazujući veliki broj rezultata u hiperboličkoj geometriji. Njegova konačna poenta je u tome da ovi rezultati koji su u suprotnosti sa teoremama euklidske geometrije dokazuju nemogućnost hiperboličke geometrije. Međutim, nikakve logičke protivurečnosti unutar ovih rezultata nije bilo. Tako pokušavajući da dokaže Euklidovu geometriju on umesto toga u stvari nenamerno otkriva jednu novu geometriju sveta. Ipak u to vreme još uvek je široko bilo rasprostranjeno verovanje da naš svet ili univerzum funkcioniše u skladu sa principima euklidske geometrije.
Sto godina kasnije, tačnije 1829. godine, Rus Nikolaj Ivanovič Lobačevski objavljuje studiju o hiperboličkoj geometriji. Iz tog razloga, hiperbolička geometrija se često naziva i „geometrija Lobačevskog“. Otprilike u isto vreme, Mađar Janoš Boljaji takođe piše svoju studiju o hiperboličkoj geometriji, koju objavljuje 1832. kao dodatak na jedan rad svog oca. Veliki matematičar Karl Fridrih Gaus čita ovaj dodatak i odgovara Boljajiju da je od do istih rezultata i on lično došao nešto ranije.
Međutim prioritet u ovom otkriću pripao je Lobačevskom zbog ranijeg objavljivanja svog rada. Osnovna razlika između ovog i ranijih radova, kao što je Sakerijev, je u tome što on prvi bez ikakve sumnje tvrdi da Euklidova geometrija nije jedina moguća geometrija, niti je jedina opažajna struktura našeg Univerzuma. Lobačevski naziva euklidsku geometriju „običnom geometrijom“, a svoju novu hiperboličku geometriju „imaginarnom geometrijom“. Ipak, još uvek se zadržala mogućnost da su aksiomi hiperboličke geometrije logički nekozistentni. Kao što on napominje, još dosta posla trebalo bi da bude urađeno da bi se potpunije zasnovala eliptička geometrija.
Bernhard Riman, u svojoj čuvenoj lekciji iz 1854, zasniva oblast Rimanove geometrije, razmatrajući posebno ideje koje se sada nazivaju mnogostrukost, Rimanova metrika, i zakrivljenost. On konstruiše beskonačnu familiju neeuklidskih geometrija zadajući ovoj familiji formulu Rimanove metrike na jediničnoj lopti u euklidskom prostoru. Ponekad je njemu nepravedno pripisivana čast da je jedini otkrivač eliptične geometrije; ali u stvari, ova njegova konstrukcija pokazuje dalekovidost njegovog rada i činjenicu da su njegove teoreme važeće za sve vrste geometrija.
Uobičajeni model za euklidsku geometriju je „ravna površ“. S druge strane, najjednostavnjiji model za eliptičku geometriju je sfera, gde su prave linije (neeuklidske prave) „velike kružnice“ (takve kao što su ekvator ili meridijani na globusu), dok se tačke suprotne jedna drugoj podudaraju (smatraju se istim tačkama).
Čak i nakon radova Lobačevskog, Gausa i Boljajia, ostalo je pitanje: Da li postoji model očiglednog predstavljanja hiperboličke geometrije? Na ovo pitanje odgovorio je Eugenio Beltrami, 1868, koji je pokazao da površina nazvana pseudosfera ima odgovarajuću zakrivljenost za jedan model delimičnog hiperboličkog prostora, a u drugom članku objavljenom iste godine, definisan je Klajnov model (Feliks Klajn), Poenkareov disk model i Poenkareov poluravanski model (Anri Poenkare) koji čine u potpunosti modele očiglednog predstavljanja hiperboličke geometrije, a ujedno pokazuju da su euklidska geometrija i hiperbolička geometrija ekvikonzistentne, što znači da je hiperbolička geometrija logički konzistentna ukoliko je to i euklidska geometrija. (Obrnuta implikacija sledi iz horosferskog modela euklidske geometrije)
Razvoj neeuklidskih geometrija pokazao se veoma značajnim za fiziku 20. veka. Zadajući ograničenja brzini svetlosti, sabiranje brzina zahtevalo je nužno korišćenje hiperboličke geometrije. Ajnštajnova Opšta teorija relativnosti opisuje prostor kao generalno ravan (euklidski), ali i eliptički zakrivljen (neeuklidski) u oblastima u blizini kojih je prisutna materija. S obzirom da se vasiona širi (pogledati članak Hablov zakon), čak i prostor gde ne postoji materija ili masa može se opisivati uz pomoć hiperboličkog modela. Ova vrsta geometrije, gde se zakrivljenost menja od tačke do tačke nazvana je rimanovska geometrija.
Postoje takođe i drugi matematički modeli površi na kojima Euklidov postulat paralelnosti više ne važi, kao na primer Denova površ (Dehn plane) koja se sastoji od svih tačaka (x, y), gde su x i y konačni nadrealni brojevi.
Foča (Doboj)
Foča je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Doboj koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 714 stanovnika. .
Oksidisulfoton
Oksidisulfoton je organsko jedinjenje, koje sadrži 8 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 290,403 Da.
Butokonazol
Butokonazol je organsko jedinjenje, koje sadrži 19 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 411,776 Da.
Kandy
Kandy (singalski jezik: මහ නුවර, Maha Nuvara; tamilski: கண்டி, Kaṇṭi) je grad u središnjem gorju Šri Lanke koji je 2001. imao oko 110.000 stanovnika. Ime Kandy izvedeno je iz singaleškog Kanda uḍa raṭa, što znači "kraljevstvo na brijegu". U Starom gradu Kandyju, koji je bio posljednja prijestolnica starih singaleških kraljeva, nalazi se "Hram relikvije zuba" (Sri Dalada Maligawa), koji je jedno od najsvetijih mjesta za budiste Šri Lanke, zbog čega su njegovi spomenici upisani na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Aziji 1988. godine. mini|lijevo| Pogled s Rajapihilla Mawatha preko jezera, desno zlatni krov Hrama zuba, lijevo gore [[cejlonski makaki]]
Geografija
Kandy je sagrađen na oko 500 metara nadmorske visine. Okružen je brežuljcima u dolini uz rijeku Mahaveli. Klima grada je s godišnjim prosjekom od 24 °C osjetno hladnija nego u nizini. Svježini klime i relativno dobroj kvaliteti zraka doprinosi i umjetno jezero u središtu. Izgradio ga je 1812. godine posljednji singaleški kralj.
Historija
mini|lijevo| Hram zuba i kraljevska palača u Kandyju mini|lijevo| Bahiravakanda Buda Nakon što je Anuradhapura bila glavnim gradom otoka (od 6. vijeka pne. do 8. vijeka), sve do 13. vijeka, kada ga zamijenjuje Polonnaruwa, te od 1592. do početka 19. vijeka, Kandy je bio glavni grad otoka, a time i sjedište kraljevske palače i Dalada Maligawahram zuba koji čuva relikviju Bude. Iako su ga zauzeli Portugalaci u 16. vijeku i Nizozemci u 17. vijeku, Kandy je bio glavni grad zadnjeg singaleškog kraljevstva, koje se uspjevalo oduprijeti brojnim pokušajima osvajanja raznih kolonijalnih osvajača sve dok ga 1815. godine nisu osvojili Britanci. Od tada, grad je zadržao svoju funkciju kao vjerski glavni grad Šri Lanke i ostaje grad hodočašća sljedbenika Theravada budizma.
Tokom historije grad je imao više imena. Prvo se zvao Senkadagalapura, kasnije Sri Wardhanapura, a Singalezi ga i danas ne zovu Kandy nego Maha Nuwara, što bi u prijevodu značilo "Veliki grad".
Vjerski značaj
mini|lijevo| Hram zuba u Kandyju U Hramu zuba (Sri Dalada Maligawa) čuva se, navodno, gornji lijevi Budin očnjak. Ova relikvija bila je važan izvor legitimnosti singaleških kraljevstava, i stoga se uvijek čuvao u gradu gdje je bila rezidencija kralja. Taj hram je jedno od najvažnijih budističkih mjesta hodočašćenja, što je jedan od važnih uzroka blagostanja grada. Svake godine u kolovozu je procesija pod imenom Esala Perahera u kojoj relikvija na slonu prolazi gradom, a na procesiju dolazi veliki broj hodočasnika.
Od 1988. je kompleks Hrama zuba uvršten u UNESCOov popis svjetske baštine.
Znamenitosti
Najznačajnija znamenitost grada je Hram zuba (Sri Dalada Maligawa). U ovom budističkom hramu čuva se Budin zub koji je u 4. vijeku, prema predaji, doneo iz Indije jedan budistički misionar. Hram je i danas mjesto dolaska velikog broja budističkih hodočasnika.
Privlači i jezero (Kandy Lake). Uz njegovu obalu u centru grada su šetnice koje su vrlo žive, naročito nedjeljom i u vrijeme praznika. Tu se mogu iznajmiti čamci za vožnju jezerom, kao i kupiti suveniri.
Središte grada, između kule sa satovima i Hrama zuba, zanimljivo je prije svega zbog svojih uskih i krivudavih ulica, i živih dnevnih aktivnosti. U glavnoj ulici, Dalada Vidiya, nalazi se nekoliko zgrada tipičnih za razdoblje kolonijalizma, a treba spomenuti i crveno bijelu džamiju kao i St. Paul's Church u blizini hramskog kompleksa.
Od kraja prošlog stoljeća na obližnjem brežuljku je velika Budina statua, obojena zlatno, vidljiva s mnogih mjesta u gradu, no prevladava mišljenje da umjetnička vrijednost statue nije velika.
Izvan granice grada, oko 5 kilometara zapadno, nalazi se botanički vrt Peradeniya koji godišnje posjeti oko 1,2 milijuna posjetitelja. Osnovan je još 1371. godine i s površinom od 60 hektara je najveći u zemlji. U njemu živi veliki broj velešišmiša.
Stanovništvo
Galle je s 91.000 stanovnika veliki šrilankaski grad i većinu čine Sinhalezi, te veliki broj šrilankaških Maura, potomaka arapskih trgovaca koji su se naselili u luci Gallea. Galle je također poznat i po velikom broju stranaca, što stalnih stanara, što vlasnika ljetnikovaca.
Izvor: Popis stanovništva iz 2001.
Republike i pokrajine SFR Jugoslavije
SFR Jugoslavija je bila složena država, odnosno politička unija sastavljena od šest država, odnosno republika koje su ustavno definirane kao nacionalne države njenih konstitutivnih naroda: Crnogoraca, Hrvata, Makedonaca, Muslimana (od 1971.), Slovenaca i Srba. Srbija je, pak, sadržavala dva posebna entiteta - autonomne pokrajine Kosovo i Vojvodinu, koje su Ustavom iz 1974. godine stekle većinu ovlasti izjednačene republikama. Otada se za republike i pokrajine koristio zajednički naziv savezne jedinice.
Commerce City, Colorado
Komers Siti je grad u američkoj saveznoj državi Kolorado.
Republike i pokrajine SFR Jugoslavije
Historijat
Svih šest republika je formalno osnovano za vrijeme drugog svjetskog rata 1944. godine od strane političkih organizacija vezanih uz partizanski pokret. Godine 1945. su također osnovane Autonomna Pokrajina Vojvodina te Autonombna Kosovsko-Metohijska Oblast (AKMO). Međusobne granice među republikama, odnosno granice pokrajina su određene u periodu 1945-46. godine. 1946. su sve republike, u skladu sa tadašnjim saveznim ustavom koji je Jugoslaviju proglasio federativnom narodnom republikom, dobile naziv Narodna Republika. Godine 1953. je došlo do prve i jedine promjene republičkih granica - kada su teritorije razmijenili NR Bosna i Hecegovina i NR Crna Gora. Godine 1959. je dio teritorije tzv. Uže Srbije pripojen teritoriji AKMO. Godine 1963. su republike, u skladu s novim saveznim ustavom i novim nazivom savezne države, dobile naziv Socijalistička, isto kao i pokrajine, uključujući AKMO koji postaje SAP Kosovo. Svi su ti nazivi zadržani do uvođenja višestranačja 1990. godine, kada republike svojim ustavima izbacuju "socijalistička", dok su u Srbiji uvedeni naziv AP Vojvodina i AP Kosovo i Metohija.
S tim su nazivima republike i pokrajine dočekale raspad SFRJ te ga zadržale sve do 2006. kada je i posljednja od njih - Crna Gora - stekla nezavisnost.
Commerce City, Colorado
Demografija
Po popisu iz 2010. godine broj stanovnika je 45.913, što je 24.922 (118,7 %) stanovnika više nego 2000. godine.
Damousies (Sever)
Damuzi je naselje i opština u severoistočnoj Francuskoj u regionu Sever-Pa d Kale, u departmanu Sever koja pripada prefekturi Avne sir Elp.
Po podacima iz 1999. godine u opštini je živelo 236 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 47 stanovnika/km². Opština se prostire na površini od 5 km². Nalazi se na srednjoj nadmorskoj visini od 143 metara (maksimalnoj 190 m, a minimalnoj 137 m).
Osmansko Carstvo
<td align=center colspan=2> Osmansko carstvo Osmansko carstvo 1683
Službeni jezik osmanski turski Glavni grad Sogut (1299-1326) Bursa (1326-1362) Edirne (1362-1453) Istanbul (1453-1922) Vladar sultan Broj stanovnika ~40,000.000 Datum osnutka 17. januar 1299. Datum nestanka 1. novembar 1922. Valuta akçe Zastava Osmanskog Carstva <td ALIGN=center>125px|Zastava osmanlija
Osmansko Carstvo (Osmanlijsko Carstvo; na osmanskom turskom: دولتِ عَليه عُثمانيه [Devlet-i Aliye-i Osmaniye], što znači "Osmanlijska uzvišena država"; na modernom turskom: Osmanlı Devleti, "Osmanlijska Država", ili Osmanlı Imparatorluğu, "Osmanlijsko Carstvo"), bilo je imperijalna snaga, smještena na obodu Sredozemnog mora, trajući od 1288. do 1922. Na vrhuncu moći, tokom 16. vijeka, ovo carstvo je obuhvaćalo Anadoliju, Bliski Istok, dijelove Sjeverne Afrike, dobar dio jugoistočne Evrope, i na sjever sve do Kavkaza. Carstvo je obuhvaćalo oblast od oko 5,2 miliona km², mada je dobar dio ovog bio pod indirektnom kontrolom centralne vlade. Carstvo je bilo smješteno napola između Istoka i Zapada, tako da je tokom svog 600-godišnjeg postojanja bilo u međusobnom odnosu sa Istokom i sa Zapadom.
Na svom vrhuncu, Carstvo je uključivalo mnoga važna mjesta klasične starine, među kojima su Homerov Olimp, Zeusova Evropa, Ijin Bosfor, Dijanin hram u Efesu, sarkofag Aleksandra Velikog, Rajski vrtovi, Nojeva (Nuhova) Gora Ararat, Avramova (Ibrahimova) oaza i izvori, Nil, Besjeda na gori, brijeg Golgota.
Propad Osmanlijskog carstva je bio posljedica Prvog svjetskog rata, tokom kojeg su savezničke sile, uključujući i Arape, konačno porazile osmanlijske snage na Bliskom Istoku. Na kraju rata osmanlijska vlada se potpuno raspala, dok su carstvo međusobno podijelile pobjedničke snage. Predstojeće dvije godine su okončane proglašvanjem novih država. Jedna od novih država bila je Republika Turska. Članovi osmanske dinastije su protjerani iz Anadolije, gdje su njihovi preci nekad sagradili jedno od najvećih carstava svijeta. 1999, turska skupština [parlament] je povratila državljanstvo članovima Osmanlijske porodice, nakon 76 god.
Počeci
Osmanlijsko carstvo je započelo kao vrsta "pokrajinske begovine" (na turskom, uç beyliği), ili "grofovije / marke" (uporedi s markom), unutar Seldžučke države u Anadoliji, poznate kao Rumski sultanat iz 13. vijeka, kada je taj sultanat već postao umjetna država i Ilhansko vazalstvo. Prema predanju, Osman I. je 1299. proglasio nezavisnot svoje begovine, beyluka, postajući pročelnik Osmanlijskog carstva.
Uspon (1299–1453)
Osman I. se smatra osnivačem carstva, po kojem je ono i nazvano; Osman je bio prvi bej ("beg") koji je proglasio nezavisnost Osmanlijske države na područu tadašnjeg Bizantskog carstva. Dok su se drugi turski bejlici, tj. "begovine," međusobno borili, Osman je prošio granice carstva dalje prema Bizantiji. Za vrijeme njegove vladavine, najvažniji bizantski osvojeni grad je bio Bursa u koji Osman smješta prestonicu svoje države. Sljedećih tridesetak godina Otomansko carstvo se postepeno širi osvajajući nakon dugih opsada bizantske gradove u maloj aziji. Početak osvanja u Evropi će biti obilježen za turke sretnim događajem kada veliki potres uništava zidine grada Galipolja 1354. godine što Orhanov sin iskorištava za brzo osvajanje i stvaranje vojne baze iz koje će se napadati ostatak Balkana.
Tokom vladavine sljedećeg sultana dolazi do osvajanja grada Jedrene čime je Bizant prepolovljen na dva dijela i bitke na Kosovo polju 1389. godine kada je slomljena moć srpske države. Muratov ratoborni nasljednik Bajazid munja će drastično ubrzati osvajanja, ali mu prvo propada velika opsada Carigrada, a potom život gubi u ratu protiv Timur Lenka kojeg je sam objavio. Posljedica ove vojne katastrofe postaje slabljenje države i desetogodišnjeg građanski rat što produžuje život i Bizantu i Srbiji za 50 godina. Novo razdoblje otomanskih osvajanja počinje drugom vladavinom ratobornog Mehmeda II Osvajača koji 1453. godine osvaja Carigrada i proglašava sebe Rimskim carem. Ostatak života nakon debakla u opsadi Beograda on će provesti osvajajući ostatke Bizantskog carstva kako bi po svojoj logici Otomansko carstvo postalo legalni nasljednik Rimskog carstva.
Osvajanjem Konstantinopolja to jest Carigrada, dovodi do sudbinskih promena Otomanske države koja sada postaje evropska velesila. Jedna od prvih stvari koju su muslimanski Turci učinili je bila promjena imena grada, koji je od sada postao poznat kao "Istanbul" (postoje mnoga nagađanja i teze o tome šta "Istanbul" znači: od "Islambol," što se na turskom može protumačiti kao "pun islama," do grčke intepretacije koja tvrdi da je to iskvareni oblik grčkih riječi "istan polos," tj. "na putu za grad"; osmanlijski defteri iz tog period često koriste riječ "Konstantiniye").
thumb|left|thumb|120px|[[Mehmed II.|Mehmed II (Osvajač)]]
Širenje Osmanlijskog carstva (1453–1683)
Jačanje osmanlijske sile može se podijeliti na dva glavna i karakteristična. Prvi period označava stabilna osvajanja i uspon - od zauzimanja Carigrada, 1453, do smrti Sulejmana Veličanstvenog, 1566. Bio je to period zapanjujućih postignuća Osmanlijskog carstva. Nakon osvajanja Konstantinopolja, Osmanlije su porazili Srbe u Kosovskoj bici, 1389, što je utrlo put daljnjem širenju u Evropu. Sultan Selim I. Mrgodni (1512-1520), proširio je istočne granice carstva, poražavanjem safavidske Persije u Bici kod Čaldirana, 1514, i osnivanjem mornarice na Crnom moru. Selimov nasljednik, Sulejman Veličanstveni će još dalje proširiti carstvo i njegovu moć. Nakon osvajanja Beograda, Sulejman osvaja Mađarsku u Bici kod Mohača, marširajući pravo do pred zidine Beča, 1529. (Kao što će se kasnije pokazati, bio je ovo krajnji domak Osmanlijskog carstva, nakon kojeg više nije bilo moguće dalje napredovati.) Na Istoku, suni sultan i halifa Sulejman je od iranskih šiita oduzeo Bagdad, 1535, omogućavajući Osmanlijama kontrolu nad Bliskim Istokom.
thumb|left|thumb|120px|[[Sulejman I|Sulejman I (Veličanstveni)]]
Tokom ovog perioda, vješti arhitekt i inženjer bio je čuveni Mimar Sinan, tj. "Arhitekt Sinan," koji je bio član Selimove inženjerske ekipe. Kasnije je Sinan je unaprijeđen u glavnog arhitektu što mu je dalo privilegiju da dizajnira, razije i nadogradi osvojene gradove, zasnivajući se na gradskom planu.
Svoje Zlatno doba Osmanlije su dostigle za vrijeme vladavine Sulejmana Veličanstvenog.
Do okončanja 230 godina fantastičnog uspona doveo je kraj širenja u Evropi. Opsada Beča nije vodila osmanlijskom širenju u Njemačku. Turci su stigli do Beča u odgovoru na miješanja austrijskih Habsburgovaca u pitanja Mađarske. No, ovo je neke od osmanlijskih prijatelja pretvorilo u neprijatelje. Katolički papa je čak zanemario svoje sekularne interese da bi pozvao na opšti Krstaški rat protiv Osmanlijskog carstva. Tokom narednih nekoliko desetina godina, Osmanlijsko carstvo je postalo ne samo osvajačka sila, nego i oruđe u evropskoj politici.
Stagnacija (1683–1827)
Više od vijek i po poslije Sulejmanove opsade, u Bici kod Beča, 1683, Osmanlijsko carstvo je izgubilo svoje uporište u Evropi. 1699, po prvi put u svojoj istoriji, Osmanlije su priznale da austrijsko carstvo sada može potpisati sporazum s Osmanlijama na ravnoj nozi. Ovome je između ostalog prethodio gubitak zemlje koja je bila u osmanlijskim rukama cijela dva vijeka. Nakon ovih događaja, Osmanlijskim carstvom su vladali sultani koji nisu bili ravni Mehmedu II, Selimu I i Sulejmanu I.
thumb|120px|Koćeci (köçekler) na vašaru
Promjena u osmanlijskoj politici prema Evropi je već davala vidne znakove. Carstvo je počelo da utvrđuje gradove širom Balkana, koji će postati bedemi odbrane od ekspanzionističkih namjera Evropljana. Zavedene su dodatne javne mjere poput smanjenja poreza, poboljšanja javnih odnosa, uspostavljanja konzularnih predstavništava i prvih građanskih investiranja u industriju. Bio je to period poznat pod romantičarskim imenom "Doba lala", po čuvenim raskošnim vrtovima lala u kompleksu carigradskog dvora. No, naučni napredak Osmanlija pred zemljama Evrope je u međuvremenu znatno opao, što je period tokom kojeg su Evropljani ubrzali svoja naučna dostignuća širom ovog kontinenta. Osmanlijsko carstvo nije bilo u tehnološkom koraku sa svojim evropskim takmacima, što se ubrzo pokazalo poraznim.
Austrija i Rusija su dobile ratove i teritorije, dok su oblasti osmanlijskog carstva kao što je Egipat postale nezavisne u svemu osim na papiru. Tokom ovog perioda, koji se poklapa s početkom vladavine sultana Selima III (1789-1807), poduzeti su napori ka modernizaciji sistema. No, mnoge od reformi koje je ovaj sultan pokušao da zavede kako bi revitalizirao carstvo, zakočile su konzervatne snage širom Osmanlijskog carstva, bio to religiozni kadar ili pak sada korumpirani janičari, iako su ovi zvanično bili ukinuti i raspušteni kao vojska 1826.
Propadanje (1828–1908)
thumb|left|thumb||120px|Konsultativna menažerija, januar 1885 Sa propadanjem Carstva poklopili su se procesi reorganizacije i transformacije u svim vidovima života Carevine, dakle ne samo u životu Turaka Osmanlija, nego i ostalih podanika unutar ove ogromne države. Karikatura slijeva je iz tog perioda, vjerno slikajući osjećanja tadašnjih Osmanlija. Na karikaturi, Jusufbeg, u stvari patak, u gro planu, ismijava činovnike u jednom od pravnih ureda unutar osmanlijskog Ministarstva za spoljne poslove. Papagaj, majmun i svinja, koji predstavljaju Britance, Italijane i Nijemce, dakle glavne zastupnike i tumače evropskih sila, očito gnjave Jusufbega, koji ne zna šta će s njima. Rusi su u pozadini, predstavljeni kao medvjedi. Ovaj šaljivi umjetnički i politički komentar, slika je stanja Carevine: s jedne strane, modernizacija i promjena, s druge, nemogućnost ili nevoljnost da se bilo šta uradi.
Tanzimat je bio period reformi koje su trajale od 1839-1876. Tokom ovog perioda oformljena je moderna vojska i reformisan bankovni sistem, dok su moderne fabrike zamijenile zanatska udruženja tipa gilde. Ekonomski, Carevina je vodila muku kako da evropskim bankama otplati dugove, dok je vojno imala problema da se odbrani od strane okupacije (Egipat je, na primjer, 1798. okupirala Francuska, dok su Kipar zauzeli Britanci, 1876).
Značajna promjena ovog vremena je sljedeća: Osmanlijsko carstvo je prestalo ulaziti samo u konflikte, a počelo sklapati saveze, kao i evropske zemlje. Sklopljeni su mnogi savezi sa zemljama kao što su Francuska, Holandija, Velika Britanija i Rusija. Kao primjer može se navesti Krimski rat, u kojem su se Britanci, Francuzi, Osmanlije i drugi, ujedinji u alijansu, borili protivi carske Rusije.
Od svih ideja koje su Osmanlije usvojili sa zapada, najuticajnija ideologija je bila etnički nacionalizam, ili kako se u to vrijeme zvao, religija modernog svijeta. Nisu Osmanlije imale posla sa etničkim nacionalizmom samo u granicama svog carstva, nego i van njih. Pobune su imale veliki uticaj na mnoge grupe tokom 19. vijeka. Tvrdi se da su ove pobune odredile put kojim su Osmanlije morale krenuti tokom 20. vijeka, ali je retorika o razlogu pobunama u 19. vijeku oštro podjeljena. Osmanlije tvrde da se izvor međuetničkim konfliktima treba tražiti u njihovoj dinamici koja je podržavala konflikte sa skrivenim ciljevima. Period pada carstva je postigao mnoga dostignuća, kao što je organizacija ekonomije, vojske, komunikacije itd, ali da je Osmanlijsk država bila jaka i uticajna, pitanje je koliki efekat bi imale etničke pobune.
thumb|left|thumb|120px|Otvaranje Prvog Parlamenta, 1877. Mladi Turci su bili grupacija Osmanlija koji su bili obrazovani na zapadnim univerzitetima i koji su vjerovali da konstitucionalna monarhija može ublažiti socijalno nezadovoljstvo u Carstvu. Mesrutiyet Era objašnjava političku i socijalnu dinamiku prvog ustrojstva koje je napisao İttihat ve Terakki Cemiyeti, kao i njegove socijalne i ekonomske posljedice. Kroz vojni udar, İttihat ve Terakki Cemiyeti je prisilio sultana Abdulaziza da napusti svoj tron u korist Murata V. Ipak, Murat V se pokazao mentalno bolesnim i morao se skinuti s vlasti nakon nekoliko mjeseci. Princ Abdulhamid je pozvan da preuzme vlas pod obećanjem da proglasi konstitucionalnu monarhiju, što je on i učinio 23. novembra 1876. Ustav je nazvan Kanun-i Esasi na turskom (Osnovni Zakon).
Raspad (1908–1922)
Raspad je počeo ustoličenjem Druge ustavotvorne vlade.
Pred kraj 19. vijeka stvorene su tri nove balkanske države, Srbija, Bugarska i Grčka, koje su, zajedno sa Crnom Gorom, tražile dodatne teritorije unutar Albanije, Makedonije i Trakije, prostranih oblasti pod turskom upravom. Ovo je bio jedan od uzroka Balkanskih ratova, 1912-1913. U početku, ove su države, ohrabrene Rusijom, potpisale niz sporazuma iz 1912: Srbija i Bugarska, u martu, a Grčka i Bugarska, u maju iste godine. Crna Gora je potom potpisala sporazume sa Srbijom i Bugarskom, u oktobru 1912. Srpsko-bugarski sporazum je izričito zahtijevao podjelu Makedonije, što je dovelo do Prvog balkanskog rata. Ovom je uslijedio Drugi balkanski rat.
thumb|250px|Karta nakon [[Sporazum u Sevru|Sporazuma u Sevru (Sèvres)]] U konačnom pokušaju zadržavanja vlasti i povraćaja barem nekih od izguljenih teritorija, osmanlijski trijumvirat, pod vođstvom Enver Paše, je stavio Osmanlijsko carstvo na stranu Centralnih sila. Na početku Prvog svjetskog rata, carstvo je imalo izvijesnog uspjeha. Saveznici, u čijim su redovima bile i ANZAK snage, su poraženi u Bici kod Galipolja. Na Kavkazu, Osmanlijsko carstvo je poraženo u nizu bitaka, tako da su Rusi osvojili Trabzon, na Crnom moru, i Erzurum i Van, u sjeveroistočnoj Anadoliji.
Na kraju Prvog svjetskog rata, Saveznici su, udruženi sa Arapima i Jermenima, konačno porazili Osmanlije, nakon čega su osmanlijske teritorije pripojene nonastalim državama i protektoratima. Tajnim sporazumima je uslijedio Sporazum u Sevru (Sèvres), koji je sa Saveznicima potpisali predstavnici sultana Mehmeda VI. Međutim, sporazum nikad nije stupio na snagu jer ga nisu priznali članovi turskog republikanskog pokreta, na čelu s Kemalom Atatürkom. Republikanci su iskoristili ovu priliku da proglase punopravnu novu vladu Turske, time zamjenjujući monarhiju, sa sjedištem u Istanbul, sa republikom, premještajući vladu i glavni grad u Ankaru, u srednjoj Anadoliji.
Država
Neke od karakteristika osmanlijske države nisu se promijenile bez obzira na njenu viševjekovnu dugotrajnost.
thumb|left|thumb|120px|Državna mašinerija
Sultani
Osmanlijski sultan je bio jedini upravnik i vladar carstva, barem zvanično.
Mada su prvi osmanlijski vladari nosili naslov bega (bey), time priznavajući suverenitet Seldžučkog sultanata, Murat I je bio prvi Osmanlija koji je ponio naslov sultana, tj. "cara" ili "kralja." Padom Konstantinopolja, 1453, država je uveliko stala na put postanka moćne carevine, tako da je Mehmed Osvajač zaista postao njen prvi istinski car, odnosno padišah.
Od 1517 naovamo, osmanlijski sultan je istovremeno bio i halifa islama, tako da je Osmanlijsko carstvo od ove godine pa do sve do svog raspada, 1922 (odnosno do ukidanja hilafeta, 1924), u stvari bilo i hilafet, tj. islamska vjerska država.
Državno uređenje
thumb|left|thumb|120px|Ulaz u [[Divan (Osmanlijska vlada)|Divan]] Iako je osmanlijska država prošla kroz niz uređenja i preuređenja, neke od glavnih struktura su ostale neizmijenjene. Uvijek je postojao neko ko je bio potpuno odgovoran za upravu države, tj. sultan carevine. Odluke je uvijek razmatrao divanski savjet, dok je konačnu riječ uvijek imao sultan. U začecima carstva, ovaj savjet su činili plemenski starci. Kasnije je on promijenjen tako da je uključivao vojne profesionalce i mjesne viđenije ljude (elitu), poput vjerskih i političkih savjetnika visokog staleža. Članovi divana su nazvani veziri (ministri), kojima je nešto kasnije počeo da predsjedava Veliki vezir (premijer), preuzimajući neke od sultanovih odgovornosti.
Visoka Porta je bio sultanov otvoreni dvor, nazvan po vratima na ulazu u glavne urede Velikog vezira, gdje je sultan primao strane izaslanike. Vremenom, Veliki vezir je postao jednako važan ili čak važniji od samog sultana.
Od 1908, država je bila konstitutivna monarhija, u kojoj je sultan izgubio isključivu izvršnu moć, s parlamentom koji su sačinjavali predstavnički poslanici iz provincija.
Državna uprava Osmanske Imperije (u poslednjem periodu Carstva - od sredine XIX veka)
thumb|250px|Administrativna podela Osmanskog carstva oko 1900. Centralna uprava
Provincijska uprava
Privreda
thumb|100px|Poštanska marka iz 1901. Osmansko carstvo počivalo je na specifičnom poretku feudalnog tipa. Taj se poredak nazivao timarsko-spahijski sistem. Timar je predstavljao najmanji zemljišni posjed koji je država to jest sultan davao na korištenje spahiji (konjaniku) za ratne zasluge. Veći posjed od timara, a najveći has. Zeameti su dodjeljivani krupnim spahijama, a hasovi visokim državnim službenicima. Osmanlije su većinu svojih prihoda dobijali od harača. Godišnji prihodi od harača u evropskom dijelu Osmanskog carstva iznosili su 1.469.000 dukata. U isto vrijeme prihodi iz azijskog dijela Osmanskog carstva bili su 331.000 dukata. Sultani su širom svoga Carstva podizali velike građevinske komplekse koji se nazivaju sultanovim zadužbinama. Tako su vrlo bogati prihodi bili zemljišta, hanovi, hamami, dućani, kuće i čaršije u okviru sultanovih zadužbina.
Vojska
U osmanskoj državi za kratko vrijeme i bez većih izdanaka mogla se sakupiti ogromna vojska spremna da se bori do smrti za sultana.
Religija
Nakon pada islamske Andaluzije, jedino u Osmanskom carstvu se u to vrijeme tolerisala religija drugačija od oficijelne "državne". Sprazum zvan "Westfälischer Frieden" iz 1648 godine - barem sto se odnosa izmedju katolika i protestanata tiče - donio je neku vrstu tolerancije, tj. stvar se riješila tako što bi podanici preuzeli konfesiju regionalnog vladara (princip: cuius regio eius religio). Iako je u Otomanskom carstvu islam bio povlaštena religija, pripadnici drugih priznatih religija su ipak imali pravo na javno ispovedanje svoje vjere.
Kričke
Naselja u Hrvatskoj:
Golden Valley, Arizona
Golden Valley je naseljeno područje za statističke svrhe u američkoj saveznoj državi Arizona. Po popisu stanovništva iz 2010. u njemu je živelo 8,370 stanovnika.
Case Tre Pini, Pescara
Case Tre Pini je naselje u Italiji u provinciji Pescara, u regiji Abruzzo.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 36 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 58 m.
Orta, Frosinone
Orta je naselje u Italiji u provinciji Frosinone, u regiji Lazio.
Prema proceni iz 2011. u naselju je živelo 74 stanovnika. Naselje se nalazi na nadmorskoj visini od 114 m.
Ismena
thumb|right|280px|[[Tidej i Ismena, korintska crnofiguralna amfora, oko 560. pne., Louvre (E 640).]]
Ismena (Ἰσμήνη, Ismēnē) bilo je ime dve ženske osobe u grčkoj mitologiji.
Edipova kći
Poznatija Ismena bila je kći i polusestra Edipova, kći i unuka Jokastina, te sestra Antigonina, Eteoklova i Polinikova. Ismenin lik pojavljuje se u nekoliko Sofoklovih tragedija: na kraju Kralja Edipa, u Edipu na Kolonu i u Antigoni, a takođe i na kraju Eshilove tragedije Sedmorica protiv Tebe.
Kad se Edip odrekao prestola u Tebi i otišao u progonstvo, vlast je prepustio Eteoklu i Poliniku, koji su se složili da će deliti vlast tako da će svaki vladati naizmenično po godinu dana. Međutim, kad je istekla prva godina, Eteokle se odbio povući i prepustiti vlast bratu, pa je Polinik napao Tebu uz pomoć vojski još šest junaka u pohodu koji je poznat kao "sedmorica protiv Tebe". Teba se uspela odbraniti od te navale, no obojica su braće poginula u borbi. Kralj Kreont, koji je stupio na tebanski presto, priredio je Eteoklu velelepnu sahranu sa svim počastima, ali je zato, pod pretnjom smrću, zabranio da se Polinikovo telo pokopa i ostavio ga izloženog psima, kao kaznu za to što je pokrenuo rat protiv vlastite domovine. Međutim, Antigona se usprotivila Kreontovu naređenju i odlučila pokopati bratovljevo telo. U uvodnoj sceni Sofoklove Antigone nalazimo Antigonu koja se sprema obaviti porgrebne rituale za Polinika te Ismenu, koja se nalazi uz nju kao saosećajna ali oprezna i mudra saučesnica u poduhvatu u koji je sama Antigona ušla s odlučnošću i tvrdoglavošću. Dok Antigona odlučuje da po svaku cenu oda počast svom bratu, dotle Ismena govori da, premda je i ona volela brata, ne može dopustiti sebi da ide protiv države i zakona. Kad je Antigon uhvatio Antigonu u ovom nedozvoljenom činu, odlučio ju je kazniti tako što će je živu pokopati, premda je već bila zaručena za Kreontova sina Hemona. Ismena je tad istupila rekavši da je pomogla Antigona i zatraživši istu kaznu i za sebe, premda u samom pokopu nije učestvovala. Antigona je odbila dopustiti sestri da se žrtvuje za nešto u šta nije verovala; čak se čini da je potom i zaboravila na sestru, budući da je sebe nazvala "poslednjim izdankom Edipove kuće".
Čini se, stoga, da Ismenin lik služi kao protivteža Antigoninom; ona igra ulogu "poslušnog građanina", dok joj je sestra u ulozi "prigovarača savesti". Premda iskazuje dozu lojalnosti, pa je spremna pratiti sestru i u smrt, ona nema one odlučnosti i čvrstine koje krase Antigonu. Kao i Hemon, ona je razumna, osećajna osoba, čija je sudbina povezana Antigonom i Kreontom, koje razdiru mnogo snažniji osećaji.
U 7. veku pne. grčki pesnik Mimnermo pevao je o tome kako je Ismenu ubio Tidej. Naime, kada je Tidej prilikom pohoda sedmorice protiv Tebe osvajao Krenejska vrata, bez milosti je ubio Ismenu kad je ona došla da se nađe s mladim Tebancem Teoklimenom. Tu priču ne nalazmo ni u jednom drugom antičkom izvoru, no scena iz tog mita predstavljena je na jednoj korintskoj crnofiguralnoj amfori iz 6. veka pne., koja se danas čuva u Louvreu.
Asopova kći
Ismena je i ime jedne kćeri rečnoga boga Asopa i Metope. Ime ove nimfe najade izvedeno je od reči ismê (= "znanje"). Ova je Ismena živela kod tebanskih izvora u Beotiji, a tu se nalazio i njen (istoimeni) izvor, koji je u vezi sa proročištem boga Apolona. Bila je udata za Arga, eponimnog heroja grada Arga, sa kojim je imala sina Jasa i kćer Iju. Poistovećena je sa nimfom Melijom.
Leo Hönigsberg
Leo Hönigsberg (Zagreb, 1861. – Zagreb, 1911.), znameniti austro-ugarski i hrvatski arhitekt židovskog podrijetla.
Školovanje
Leo (Lav) Hönigsberg studirao je 1879.- 1883. na Technische Hochschule u Beču kod Hainricha v. Ferstela i Karla Königa. Prakticirao u bečkima atelijerima kod Ludviga Tischlera (1883.- 1884.) i A. Kronesa (1885.- 1886.). Od 1887. djeluje u Zagrebu. Godine 1889. u zajednici s Deutschom osniva atelijer Hönigsberg & Deutsch.
Atelijer Hönigsberg & Deutsch
Na prijelazu 19.- 20. stoljeće arhitektonski atelijer Hönigsberg & Deutsch jedan je od vodećih suvremeno ustrojenih zagrebačkih atelijera. Svojim će djelovanjem Hönigsberg & Deutsch postati najznačajnijim i najdjelatnijim predstavnicima kasne faze zagrebačkog historicizma, u čijim će se ostvarenjima prepoznavati utjecaji bečkih arhitekata Ludviga Tischlera i Karla Königa, poznatih po građevinama neorenesansnih oblika. Upravo zahvaljujući bečkim dojmovima, ali i Deutschovim iskustvima, koje je stjecao u Belgiji, Nizozemskoj i Njemačkoj, te njegova suradnja s francuskim arhitektom Lefevreom u Parizu, zagrebačke će ulice na prijelomu stoljeća preplaviti eklektičko šarenilo neostilskih pročelja renesanse, baroka i rokokoa.
Samo u Zagrebu do 1900. atelijer Hönigsberg & Deutsch izvesti će više od sto gradnji. Važnija ostvarenja: stambene palače Halper (1887.- 1888.), M. Hönigsberg (1887.- 1888.), Schlesinger (1891.), Preister- Schillinger (1891.- 1893.) i Bukovac (1895.- 1896.); trgovačko- stambene zgrade M. Hönigsberg (1894.), Farkaš (1898.) i Spitzer (1899.), Dom saveza učiteljskih društava (1887. 1888.), Zagrebačka tvornica papira (1892.- 1894.), Starčevićev dom (1894.- 1895.), školska zgrada Izraelitske općine (1897.- 1898.), zgrada Kotarskog suda (1897.- 1898.), Učiteljski konvikt (1899.) i zgrada Hrvatsko – slavonskog domobranskog zapovjedništva (1900.).
Van Zagreba ostvarili su: postrojenje mesne ind. Braće Gavrilović u Petrinji (1895.), sinagogu u Križevcima (1895.), sinagogu u Slavonskom Brodu (1895.), te zgradu Financijalnog ravnateljstva i Županije u Požegi (1896. 1897.)
Ostvarenja nakon 1900. uglavnom su samostalna djela njihovih suradnika: Vjekoslava Bastla, Ivana Štefana i Otta Goldscheidera. Kao građevno poduzetništvo Hönigsberg & Deutsch izvesti će čitav niz objekata drugih autora: Zemaljsko narodno kazalište ( Fellner & Helmer, 1894.- 1895.), zgradu Hrvatske eskomptne banke (Fellner & Helmer, 1898.- 1899.), Umjetnički paviljon (Fellner & Helmer, 1897.- 1898.), Kraljevsko šumarsko ravnateljstvo (A. Aigner, 1898.- 1899.), Financijalno ravnateljstvo (L. Zobi, 1901.- 1902.), Direkciju državnih željeznica (F. Pfaff, 1902.- 1903.), Zem. hipotekarnu banku ( Fr. Schachner, 1903.- 1904.), prijamnu zgradu bolnice na Šalati (D. Sunko, 1909.), Zem. rodilište na Šalati (I. Fischer, 1913.).
Van Zagreba prema Sunkovom projektu realizira bolnicu u Pakracu (1909.).
Nakon smrti Lea Hönigsberga, 1911.godine, vodstvo atelijera preuzima Julio Deutsch, a nakon njegove smrti 1922. atelijer nasljeđuje njegov sin Pavao Deutsch. Godine 1923. Pavao Deutsch se udružuje s arhitektom Aleksandrom Freudenreichom u atelijer Freudenreich & Deutsch.
Cvrtkovci
Cvrtkovci su naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Stanari koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 897 stanovnika. .
Privreda
Stočarstvo, poljoprivreda i voćarstvo.
Schierling
Širling je grad u njemačkoj saveznoj državi Bavarska. Jedno je od 41 opštinskog središta okruga Regensburg. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 7.186 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (AGS) 9375196.