cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Duortnus
Duortnus (suomagillii Tornio) lea gávpotgielda Lappi leanas, Suomas.
Belleydoux
Belleydoux lea gielda Ain departemeanttas Frankriikkas.
Belley
Belley lea gielda Ain departemeanttas Frankriikkas.
Baneins
Baneins lea gielda Ain departemeanttas Frankriikkas.
Arbigny
Arbigny lea gielda Frankriikkas Ain departemeanttas.
Skánit
Skánit (dárogillii Skånland ) lea ovddeš suohkan Romssa fylkkasuohkanis. 2020 :s oktiičaskkiiga Skánit ja Dielddanuorri suohkanat. Ođđa suohkana namma lea Dielddanuorri.
Ambléon
Ambléon lea gielda Frankriikkas Ain departemeanttas.
Jämsä
Jämsä lea Suoma gávpot Gaska-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Juupajoki, Keuruu, Jyväskylä, Kuhmoinen, Luhanka, Mänttä-Vilppula ja Orivesi.
Stockholbma
Stockholbma lea Ruoŧa oaivegávpot, stuorámus gávpot ja riikka politihkalaš, kultuvrralaš, medialaš ja ekonomiijalaš guovddáš. Stockholbma lea Ruoŧa ja maiddái Davviriikkaid stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Hálddahuslaččat Stockholbma gullá Stockholmma letnii.
Béréziat
Béréziat lea gielda Ain departemeanttas Frankriikkas.
Kihniö
thumb|left|250px Kihniö lea Suoma gielda Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Jalasjärvi, Ylöjärvi, Parkano, Seinäjoki ja Virrat.
Kirsti Paltto
Paltto buvttadeamis leamaš dehálaš fáttát gaskavuohta sámi servodaga ja suoma stuorraservodaga, ja sirdima árbevirolaš servodagas ođđaáigásaš servodahkii. Paltto máŋggat noveallat lea jorgaluvvon dáro-, ruoŧa-, suoma-, anársáme-, italia-, duiska-, eaŋgalas- ja uŋgáragillii.
Carl Gustaf Emil Mannerheim
Suoma maršálka, báron Carl Gustaf Emil Mannerheim (geassemánu 4. 1867 Askainen – ođđajagimánu 27. 1951 Lausanne, Šveica) lei suopmelaš ámmátsoalddát ja politihkar, okta Iehčanas Suoma Dásseválddi historjjá guovddášolbmuin. Son lei maid Suoma stáhtadikšu (1918–1919), bealuštanfámuid bajimus hoavda (1918–1919 ja 1939–1946) ja Suoma dásseválddi 6. presideanta (1944–1946).
MTV Sub
MTV Sub lea suomagielat tv-kanála.
Ohcejohka
Ohcejoga gielda lea sihke Suoma ja Eurohpá Uniovnna davimus gielda. Eurohpá Uniovnna davimus báiki lea merkejuvvon muitogeađggin.
Suoma Sámediggi
Suoma Sámediggi ( ja ) álggahii doaimmas jagis 1996. Ovdal Suomas doaimmai Sámi parlameanta, mii ásahuvvui juo 1973:s. Sámediggái válljejuvvo 21 lahtu ja 4 várrelahtu juohke njealját jagi. Sámedikki dálá presideanta lea Tuomas Aslak Juuso. Su ovddideaddji lei Tiina Sanila-Aikio.
Gihttel
Gihttel (suomagillii Kittilä) lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Brénaz
Brénaz lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Máŋggaidlohku
Mearkkaš ahte ii galgga atnit máŋggaidlogu hámi dalle go lea lohkosátni ovddabealde. Omd. Dáppe leat vihtta beatnaga.
Vilgesguolli
Vilgesguolli (Delphinapterus leucas) lea Arktálaš ja sub-Arktálaš fálisčearda.
Govvádus
Dutkálaš namma Delphinapterus leucas máksit vilges delfiidna soajáinhaga, ja máinnus vilgesguoli ivdni ja su fihččuhaga. Vilgesguolli šaddá sulli 3-5 mehterat guhkki ja 1350-1500 kilot lossat.
Ođđajagimánu 13.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 12., Ođđajagimánu 14.
Malmö
Malmö (ruoŧagillii  Malmö) lea gávpot Ruoŧas, Skåne leanas. Malmö lea maid Skåne leana oaivegávpot. Gávpoga viidodat lea 335,14 km² ja olmmošlohku 290 078.
Luhanka
Gilit
Judinsalo, Luhanka, Rapala, Soiniemi, Tammijärvi
La Burbanche
La Burbanche lea gielda Frankriikkas Ain departemeanttas.
Briord
Briord lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Nuorta-Suoma leatna
Gielddat
Stuorimus gielddat ássiid mielde
Ceyzériat
Ceyzériat lea gielda  Ain departemeanttas Frankriikkas.
Chaley
Chaley lea gielda Frankriikkas Ain departemeanttas.
Challex
Challex lea gielda Frankriikkas Ain departemeanttas.
Bissojoga bajásšaddanguovddáš
Bissojoga bajásšaddanguovddáš - Bissojoga skuvla (dárogillii: Børselv oppvekstsenter, láddelašgillii: Pyssyjoven kasvattamasentteri) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Porsáŋggus, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 19 oahppi guokte luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit sihke mánáid- ja nuoraidskuvllas.
Oarje-Suoma leatna
Oarje-Suoma leatnai gulii čieža eanangotti: Lulli-Pohjanmaa, Gaska-Pohjanmaa, Pohjanmaa, Gaska-Suopma, Pirkanmaa, Satakunta ja Varsinais-Suopma.
Oulu leatna
Gielddat
Oulu leanas lei 50 gieldda, main gávpotgielddat Oulu ja Kajaani ledje stuorimusat.
Titian
Tiziano Vecelli dahje Tiziano Vecellio (c. 1488–1576) lei dovddus itálialaš dáiddár.
NRK Sápmi
NRK Sápmi lea stuorimus sámi mediaásahus mas dál barget badjel 90 olbmo. Sii leat sierra NRK prográmmadivišuvdna. NRK Sápmi sáhttá ođđa bargiide fállat buori bargobirrasa, miellagiddevaš barggu ja buriid bargo- ja bálkáeavttuid. Ásahusa beaivválaš bargogiella lea sámegiella.
Norga
Norga dahjege Norgga gonagasriika (girjedárogillii Kongeriket Norge, ođđadárogillii Kongeriket Noreg) lea gonagasriika Davvi-Eurohpás. Stáhta gullá Davviriikkaide ja Skandináviai. Norggas lea eananrádji nuortan Ruoŧain, lullin Suomain ja Finnmárkku nuortaoasis maid Ruoššain. Norga lea Davviriikkaid goalmmádin stuorámus stáhta viidodaga ektui ja njealjádin stuorámus olmmošlogu ektui. Norga vuođđuduvvui guovtte álbmoga guvlui, dáža ja sámi álbmoga. Norgii gullet maid Svalbárda, Jan Mayen ja Bjørnøya. Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Oslo.
Geassemánu 5.
'''Geassemánu 5. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 156. (gárgádusjagi 157.) beaivi. Jagis leat vel 209 beaivvi.
Seinäjoki
Seinäjoki lea suomelaš gávpot Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Alavus, Kuortane, Ilmajoki, Lapua, Virrat ja Isokyrö.
Ođđajagimánu 5.
'''Ođđajagimánu 5. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 5. beaivi. Jagis leat vel 360 beaivve (gárgádusjagis 361).
Selma Lagerlöf
Lagerlöf lei vuosttaš nisu, gii vuittii Nobela girjjálašvuođabálkkašumi jagis 1909. Dán lassan sus bođii Ruoŧa akatemiija vuosttaš nissonlahttu jagis 1914.
Ođđajagimánu 3.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 2., Ođđajagimánu 4.
Eanodat
Eanodagas leat buot Suoma duoddarat mat leat badjel 1000 mehtera.
Giehka (filbma)
Giehka (ruoššagillii Кукушка, Kukuška) lea ruošša filbma. Nissonváldorollii gohččui sápmelaš Ánne Risten Juuso ja almmáiváldorollii suopmelaš Ville Haapasalo ja ruošša Viktor Byčkov. Filmmas hállájuvvot ruoššagiela, suomagiela ja sámegiela.
Ruošša
Geografiija
Ruošša lea máilmmi stuorámus riika go viidodaga ektui. Riika gokčá measta goalmmádasa eurásialaš kontineanttas. Rádji eurohpálaš ja ásialaš osiid gaskkas čuovvu várreráidduid Urála ja Kaukasus. Eurohpálaš oassi lea Urála oarjjábealde ja gokčá sullii 23% riikka areála. Ásialaš oassi lea Urála nuorttabealde ja gohčoduvvo dávjá Sibirján.
Osku
Eai gávdno virggálaš logut čájehan dihte gallis gullet man oskkuide, muhto gásku 1990-logu dadje ahte sullii 50% álbmogis ii lean osku. 30-40% ledje ruošša-ortodoksa risttalačča. Loahppa álbmogis leat muslimat, buddhisttat, juvddálaččat dahje gullet árbevirolaš eamiálbmogiid oskkuide (ovdamearkan davviálbmogiid noaidevuohta dahje šamanisma). Ruoššas gávdnojit eanet go 6000 moskea ja 70 synagoga.
Álttá risttalaš vuođđoskuvla
Álttá risttalaš vuođđoskuvla (dárogillii: Alta Kristne grunnskole) lea ovttagielat dáru priváhta vuođđoskuvla Álttás, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 118 oahppi gávcci luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.
Lulli-Korea
Lulli-Korea dahje Mátta-Korea (koreagillii 대한민국) lea riika Ásias.
Geassemánu 9.
'''Geassemánu 9. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 160. (gárgádusjagi 161.) beaivi. Jagis leat vel 205 beaivvi.
Posio
Posio lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Geassemánu 11.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 10., Geassemánu 12.
Guovvamánu 11.
'''Guovvamánu 11. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 42. beaivi. Jagis leat vel 323 beaivve (gárgádusjagis 324).
Ranua
Ranua lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Guovvamánu 14.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 13., Guovvamánu 15.
Golggotmánu 17.
'''Golggotmánu 17. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 290. (gárgádusjagi 291.) beaivi. Jagis leat vel 75 beaivvi.
Leonardo da Vinci
Leonardos ii iešalddes lean goargu; "da Vinci" dárkkuha itáliagielas Vincis boahtán. Su olles namma lei "Leonardo di ser Piero da Vinci, mii dárkkuha "Leonardo, Piero bárdni Vincis".
Roavvenjárga
Roavvenjárga (, ja ) lea Suoma davimus gávpot ja davimus eanangotti Lappi hálddahusguovddáš. Ovddeš Roavvenjárgga gávpot ovttastahttojuvvui jagi 2006 álggus Roavvenjárgga dálongielddain, ja dálá Roavvenjárga lea olmmošlogu dáfus Suoma 15. stuorámus gávpot ja viidodaga ektui Eurohpá stuorámus gávpot.
Nils-Aslak Valkeapää
Jagi 1993 Norgga Sámiid Riikkasearvi, Guovdageainnu suohkan ja Guovdageainnu Sámiid searvi leat vuođđudan Áillohaš-musihkkabálkkašumi Áillohačča 50. riegádanbeaivvi gudnin. Bálkkašupmi juhkkojuvvo juohke jagi Sámi Grand Prix -doaluid oktavuođas olbmui dahje olbmuide geat ovddidit sámemusihka. Vuoiti oažžu 25 000 ruvnno vuoitun ja diploma. Vuosttaš bálkkašumi vuittii Mari Boine.
Suovvaguoika
Suovvaguoika (anárašgillii Suovâkuoškâ, suomagillii Savukoski) lea gielda Lappi leanas, Suomas.
Guovvamánu 18.
'''Guovvamánu 18. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 49. beaivi. Jagis leat vel 316 beaivve (gárgádusjagis 317).
Guovvamánu 19.
'''Guovvamánu 19. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 50. beaivi. Jagis leat vel 315 beaivve (gárgádusjagis 316).
Carl XVI Gustaf
Carl XVI Gustaf lea Ruoŧa gonagas.
Siri Broch Johansen
Juho-Sirii lea guktii addon Sámeráđi girjjálašvuođabálkkašupmi, 2012, ("Sárá beaivegirjji" ovddas) ja 2016 ("Mun lean čuoigi"-girjji ovddas).
Guovvamánu 20.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 19., Guovvamánu 21.
Björk
right|thumb|240px|Björk [[Ruisrock-festiválas Suomas]]
Guovvamánu 22.
'''Guovvamánu 22. beaivi' Biehtábeaivi'' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 53. beaivi. Jagis leat vel 312 beaivve (gárgádusjagis 313).
Beatnatviola
Beatnatviola (Viola canina) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii rássi.
Boris Jeltsin
thumb|230px|Boris Jeltsin
Geassemánu 27.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 26., Geassemánu 28.
Guovvamánu 25.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 24., Guovvamánu 26.
Isokyrö
Isokyrö lea Suoma gielda Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Ilmajoki, Laihia, Vaasa, Vöyri, Kauhava ja Seinäjoki.
Guobbarat
mini|Guobbarat Guobbarat (Fungi) leat iežaset biologalaš čearda, mat eai gula šattuide eaige elliide.
Guovvamánu 28.
'''Guovvamánu 28. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 59. beaivi. Jagis leat vel 306 beaivve (gárgádusjagis 307).
Guossa
thumb|right|Picea abies Guossa dahjege meahceguossa (láhtengillii Picea abies) lea goahccemuorra, mii gullá beahcešattuid čerdii. Meahceguossa juohkása guovttin vuollešladjan. Muhtin botanihkkariid mielas sibirjjáguossa lea aibbas iežas šladja (Picea obovata):
Imašviola
Imašviola (Viola mirabilis) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii rássi.
Suoidnemánu 2.
'''Suoidnemánu 2. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 183. (gárgádusjagi 184.) beaivi. Jagis leat vel 182 beaivvi.
Jalasjärvi
Gilit
Alavalli, Hirvijärvi, Ilvesjoki, Jalasjärvi, Jokipii, Keskikylä, Koskue, Luopajärvi, Sikakylä, Taivalmaa, Ylivalli
Aarne Turunen
Aarne Turunen lei anáraš Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son lei maid evttohassan Sámedikki válggain jagiin 2007 ja 2011.
Ockelbo gielda
Ockelbo gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Pablo Picasso
Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso (golggotmánu 25. 1881 - cuoŋománu 8. 1973) lei Spánskalaš dáiddár.
Váđot
Váđot, miehtamuorji dahjege geađgeluomi (Rubus arcticus) lea váđotmurjjiid čerdii gullevaš šaddu. Muhtun davvisámegiela suopmaniin lávehat dahjege váramat gohččojuvvojit maid váđohin. Váđohat leat máŋggajahkásaš muorjjit, mat levvet ruohttasiiguin ja siepmaniiguin.
Suoidnemánu 7.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 6., Suoidnemánu 8.
Söderhamna gielda
Söderhamna gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Bearalváhki
Bearalváhki lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda rádjegielddat leat Báhcavuotna, Deatnu ja Čáhcesuolu. Bearalvágis orrot oktiibuot badjelaš 1 000 olbmo, ja gieldda hálddahusguovddáš lea Bearalváhki.
left|500px
Henry Minde
Henry Minde (r. 1945 Roabas, Skániid suohkanis), lea historihkar. Minde lea studeren Oslo ja Romssa universitehtain, ja dan maŋŋá bargan sámi riektehistorjjálaš stipendiáhtan Romssa universitehtas ja Sámi Instituhtas. Dál son lea Romssa universitehta historjáprofessor.
Suoidnemánu 6.
'''Suoidnemánu 6. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 187. (gárgádusjagi 188.) beaivi. Jagis leat vel 178 beaivvi.
Polska
Vuođđodieđut:
Ássit: 38 386 000 (2019)
Johtti Sápmelaččat rs
Jagi 2007 rahppojuvvojedje Duottar-Sámi luondduguovddáš Skierris Meahcceráđđehusa ja Sámemusea Siidda ođđa čájáhusat. Váldočájáhusa "Vuovjjuš - Kulkijat"  johttisápmelaš kultuvrra ja historjjá govvidan oasi čálii Nils-Henrik Valkeapää.
Bađošgaccepat
Bađošgaccepat (Aegithalia) gullet šilljocihcelottiide.
Leaibi
Leaibi (Alnus incana) lea sogiid čerdii ja leibbiid sohkii gullevaš lastamuorra.
Fránskkagiella
[[image:Map-Francophone World.svg|thumb|right|upright=2|La langue française dans le monde Légende:
Bleu foncé: langue maternelle ; Bleu: langue administrative ; Bleu clair: langue de culture.]]
Erkki Lumisalmi
Bargu girkus
Lumisalmi barggai badjel 30 jagi Lappi ortodoksalaš searvegottis kántorin, main son bargogođii jagi 1983. Son lea máilmmi vuosttaš ja áidnu nuortasápmelaš kántor. Lumisalmi lea vuosttaš nuortasápmelaš, gii lea vihahuvvon diakonan.
Prince Tui Teka
Historjá
Teka lei riegádan Ruatahunas, Ođđa-Selánddas. Su váhnematge leaigga musihkkárat, ja son oahpai gitára ja saksofona čuojaheami juo nuorran. Son fárrii Sydneyi ja lahttudii Maori Volcanics Showbandái. Showbanda maŋŋá son lahttudii The Maori Troubadoursái. Jagis 1972 son lávlugođii okto, man áigge bođii guovtte jietnaskearru (Real Love ja Oh Mum ) ja maori lávlu ráhkisvuođas birra: E Ipo. Ovdal go son jámii jagis 1985, son neavttašii ođđaselánddalaš TV-ráiddus Jack Holborn ja filmmain Came a Hot Friday ja Nate and Hayes.
Suoidnemánu 11.
'''Suoidnemánu 11. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 192. (gárgádusjagi 193.) beaivi. Jagis leat vel 173 beaivvi.
Suoidnemánu 12.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 11., Suoidnemánu 13.
Vilgessieđga
Vilgessieđga (Salix lanata) lea sieđggaide gullevaš miestašattu. Vilgessieđga lea geavahuvvon árbevirolaččat gosahatdálkkasin ja ostun.
Njukčamánu 11.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 10., Njukčamánu 12.
Isak Saba
Historjá
Golggotmánus 1906:s válljejuvvui son Stuorradiggái, Nuorta-Finnmárkku Sosialisttalaš Bellodaga áirrasin. Ii lean goassige ovdal sápmelaš leamašan Stuorradikkis. Son čohkkái Stuorradikkis gitta 1912 rádjái. Son válljejuvvui Stuorradiggái nu gohčoduvvon Sámiid Sierraprográmma vuođul. Dás ledje njeallja čuoggá:
Alfons Rebane
Alfons Vilhelm Robert Rebane (geassemánu 24. 1908, Valga, Estlánda – njukčamánu 8. 1976, Augsburg, Duiska) lei dovddus estlándalaš soalddát.
Suoidnemánu 16.
'''Suoidnemánu 16. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 197. (gárgádusjagi 198.) beaivi. Jagis leat vel 168 beaivvi.
Gnesta gielda
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Gnesta gielda.
John Singer Sargent
John Singer Sargent (ođđajagimánu 12. 1856 - cuoŋománu 14. 1925) lei amerihkálaš dáiddár.
Romssa universitehta – Norgga árktalaš universitehta
Áhkanjárga
Høgskolen i Narvik šattai 2016 ođđajagimánu 1. b. oassin Romssa universitehtas. Høgskolen i Narvik ásahuvvui virggálaččat borgemánu 1. b. 1994. Allaskuvla šattai go ovttastahtte golbma stáhta allaskuvlla Narviikkas. Dat nuppástus dáhpáhuvai seammás go bohte eará nai nuppástusat allaskuvllaide. Dat golbma allaskuvlla mat ovttastuvve ledje Narviikka inšenevraallaskuvla, Narviikka sivilinšenevraoahpahus ja Nordlándda buohccedivššárallaskuvlla ossodat Narviikkas.
Kitee
Kitee (ruoŧagillii Kides) lea Suoma gávpotgielda Davvi-Gárjila eanangottis. Kitee rádjegielddat leat Parikkala, Rääkkylä, Savonlinna ja Tohmajärvi.
Suopma
100px|thumb|Suoma kárta
Suopma dahjege Suoma dásseváldi ( dahje Suomi, dahje Finland) lea iehčanas dásseváldi Davvi-Eurohpás Nuortameara nuortadavábealde. Suopma gullá Davviriikkaide ja Eurohpá Uniovdnii. Suoma rádjeriikkat leat Ruoŧŧa oarjin, Norga davvin, Ruošša nuortin ja Suomaluovtta lulábealde Estteeana. Suoma oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Helsset. Ålánda lea demilitariserejuvvon autonomalaš eanangoddi, mii gullá Supmii.
Ovdahistorjá
Suopma lei jieŋa vuolde maŋimus jiekŋabaji áigge. Go jiekŋa álggii suddat sullii 10 000 jagi dassái, saddjii ja hápmii dat ollu eatnama. Vuosttas mearkkat ássiin leat s. jagis 8000 oKr. Sii ledje bivdit ja guolásteaddjit. Sii bivde omd. guovžžaid, lottiid ja njuorjjuid. Eanandoallu bođii Supmii s. 2000-1500 oKr. Olbmot gávppašedje goitge Ruošša ja Skandinávia guovllu ássiiguin. Suomas leat maiddai gávdnojuvvon badjel 60 báktemálema, mat leat eanas govat elliiguin.
Stáhta guovlohálddahus
Stáhta báikkálaš hálddašeami dihte leanat ledje juhkkojuvvon 90 gihligoddái jagi 2008 rádjái.
Roavvenjárgga Sámi Searvi Mii rs
Roavvenjárgga Sámi Searvi Mii rs. lea Suoma beale sámi searvi, man doaibmabiras lea Roavvenjárgga gávpot. Searvi lea vuođđuduvvon jagis 1977, muhto searvvi doaimmain lei badjel logi jagi boddu 1980-logu loahpas. Searvi doaimmagođii virggálaččat ođđasit 24.9.1996. Searvi lea mielde Suoma sámiid guovddášsearvvis.
Liisa Holmberg
Liisa Holmberg válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011.
Marttila
Gilit
Heikola, Hirvas, Hongisto, Huovaristo, Juutila, Karvela, Krouvi, Laurila, Lovi, Maunula, Mäntsälä, Ollila, Palainen, Pappila, Prunkila, Purhala, Rekoinen, Ruskolainen, Simala, Siutila, Suoniittu, Tiipilä, Vättilä
Bearalvági skuvla
Bearalvági skuvla (dárogillii: Berlevåg skole) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Bearalvágis, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 158 oahppi logi luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit sihke mánáid- ja nuoraidskuvllas.
Fálesnuorri
Geografija
300px|thumb|left|Panorama: Fálesnuorri (gurut), Sámmolnuorri ja Riehppovuonna (olgeš) Gielddas leat golbma stuorra nuori ja guokte vuona: Várgonuorri, Fálesnuorri ja Sámmolnuorri (dárogillii Vargsundet, Kvalsundet ja Samuelsundet); Riehppovuonna ja Jáhkovuonna (dárogillii Repparfjorden ja Revsbotn).
Fiskesrássešattut
Fiskesrássišattut (Ranunculaceae) lea Ranunculales-čerdii gullevaš vuollečearda, masa gullá sullii 50 soga ja 1 750 šlája.
Suoidnemánu 23.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 22., Suoidnemánu 24.
Riddu Riđđu
thumb|Riddu Riđđu -festivála jagi 2019 Govven: Ørjan Marakatt Bertelsen
Sámi soga lávlla
right|400px|Sámi soga lávlla.
Fiskesbeštor
Fiskesbeštor (Motacilla flava) lea beštoriidda (Motacillidae) gullevaš loddi.
Väinö Seurujärvi
Väinö Seurujärvi lea Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son lei maid evttohassan Sámedikki válggain jagiin 2007 ja 2011.
Inkermarja Hetta
Inkermarja Hetta lei Suoma Sámedikki várrelahttu.
Kalaallit Nunaat
Kalaallit Nunaat (muhtumin maid Ruonáeana, ) lea máilmmi stuorimus suolu. Kalaallit Nunaat gullá Dánmárkui, muhto das lea maid siskkáldas iešstivrejupmi, iige dat omd. gula EU:ii, dego Dánmárku. Politihkalaččat Kalaallit Nunaat gullá Eurohpái, muhto geográfalaččat Davvi-Amerihkái.
Ájanarti
Ájanarti (Saxifraga rivularis) lea nartešaddu, mii gullá narttiid sohkii.
Suoidnemánu 29.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 28., Suoidnemánu 30.
Suoidnemánu 28.
'''Suoidnemánu 28. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 209. (gárgádusjagi 210.) beaivi. Jagis leat vel 156 beaivvi.
Lintula kloasttar
Kloasttar iehčanas Suomas
Kloasttar nággárušai sitkadit ja lihkostuvai dorvvastit kloastara eallima joatkašuvvama, muhto skábmamánus 1939 álggii dálvesoahti, mii botkii buot plánaid.
Ođđasishuksema áigi
Čakčat 1988 gárvvásmuvai ásodaga láhkosii huksehus, man vuollegearddis lea ginttalfabrihkka, dan rádju ja eará fuolahanlanjat. Dan loavttas lea stuorra mátkemuitobuvda. 1990-logu álggus oappáid ásodat viiddiduvvui ja boares oassi vuođđodivvojuvvui.
Álggus oappáid hávdádedje Valamo hávdeeatnamii, muhto kloasttar oaččui ođđa hávdeeana jagi 1994. Čuovvovaš jagi hávdeeatnamii huksejedje hirsacessana, man ovdagovvan lea boares Äänisniemi málle. Cessan lea basuhuvvon Ipmilaeadnái.
Eurohpáráđđi
Eurohpáráđđi lea Eurohpá boarráseamos ja viidáseamos politihkalaš ovttasbarggu ja olmmošvuoigatvuođa organisašuvdna.
Eadni Teresa
thumb|right|250px|Eadni Teresa jagis 1994 Eadni Teresa, rivttes namain Agnes Gonxha Bojaxhiu, katolihkalaš girku mielde Teresa Calcuttalaš (borgemánu 26. b. 1910 Skopje, Osmana váldegoddi – čakčamánu 5. b. 1997 Calcutta, Intia) lei máilmmi beakkán romákatolalaš nonná, etnihkalaš duogážis Makedonia albánialaš. Son vuođđudii Ráhkisvuođa miššuvdnaoappážat –nammasaš njuolggaduslávdegotti, man barggu birra Calcutta gefiid siste raporterejuvvui viidásit.
Teheran
Skuvlejupmi
Tehran lea Irana stuorámus ja deháleamos skuvlen- ja oahpahanguovddáš. Oaivegávpotguovllus leat measta 50 universitehta ja allaskuvlla. Dain Teherana universitehta lea Irana boarráseamos allaskuvla. Dan historjá álgá juo 1800-logu gaskamuttus go Dar ul-Funun vuođđuduvvui. Dál universitehtas leat 32 000 studeantta 40 dieđagottis. Jagi 1986 rájes Universitehta dálkkasdieđalaš dieđagoddi lea leamaš sierra universitehta: Tehrana dálkkasdieđalaš universitehta.
Eurohpáráđđi
Váldočállit
Váldočálli jođiha ja ovddasta Eurohpáráđi sihke jođiha dán váldočálligotti.
Eadni Teresa
Ođđa bovdehus
Eadni Teresa oahpahišgođii mánáid, ja fargga son oaččui čuovvuid, main joavkkus ledje ovddeš nonnáid skuvllaid oahppit. Jagi 1950 poava dovddastii Ráhkisvuođa miššuvdnaoappážiid virggálaš njuolggaduslávdegoddin.
Jagi 1952 Calcuttai vuođđuduvvui vuosttaš dikšoruoktu gefiide. Ráhkisvuođa miššuvdnaoappážat šaddet beakkánan das, ahte sii dárbu mielde vaikke gurbo dikšoruktoseaset olbmuid, geat ledje hilgojuvvon gáhtii ja geat ledje juo menddo hedjosat vázzit. Jagi 1963 eadni Teresa vuođđudii njuolggaduslávdegotti, mii lei oaivvilduvvon almmáiolbmuide, Ráhkisvuođa miššuvdnavieljažat. Dikšunruovttudoaibma álggii viidánit johtilit Calcutta olggobeallái ja logijagi 1960 beallemuttus India olggobeallái. Ráhkisvuođa miššuvdnaoappážat ožžo vehkkiid ja doarjuid birra máilmmi.
Máilmmiviidosaš beakkálmasvuohta
Jagi 1970 eadni Teresa šattai riikkaidgaskasaččat beakkánan, masa váikkuhii jagi 1996 BBC buvttihuvvon dokumeantafilbma Something Beatiful for God ja seammanammasaš girji jagi 1971. Filmmas eadni Teresa vástádalai ovdalgihtii plánejuvvon gažaldagaide ja hálai ollu Ipmila birra. Geahččit váikkuhuvvojedje eadni Teresa barggus TV- ovdanloaiddasteami dihte nu, ahte sii skeŋke ollu ruđa ja dan lassin Eadni Teresa oaččui ain eambbo beakkálmasvuođa.
Kritihkka
Chatterjee ovdamearkka dihte muitala, ehte eadni Teresa organisašuvnnas ii leat buohcceviessu Calcuttas iige oba addojuvvo borramušveahkkige gefiide. Su mielde organisašuvnna doaibma rádjašuvva eanaš dasa, ahte doallá bájas sáhtašeapmiruovttu gefiide. Sáhtešeapmiruovttusge eai leat doavttir, ovttagearddigeavahan nálut eaige liikkaide galbmalatnja. Chatterjee maiddái govvida sáhtešeapmiruovttu bohcciid divššu fuotnin ja nágge, ahte jámes olbmuid gasttášedje fuolakeahttá sin iežas dáhttu ja das, man oskku sii dovddastedje. Jagi 1994 dálkkasdieđalaš áigečállaga The Lancet doaimmaheaddji muitalii, ahte eadni Teresa klinihkain eai lean rávvagat dasa, mo buohcci ja buorránmeahttun olbmuid sáhtášii dovdat ja earuhit guhtet guoimmisteaset. Indialaš Sanal Edamaruku lea fas muitalan, ahte vaikke eadni Teresa buohcceviesus dikšojuvvojit buohccit, geat buhcet njoammudávddaid, doppe ii giddejuvvo makkárge fuomášumi buhtisvuhtii. Nálut geavahuvvojit máŋga geardde beaivvis iige bávččasdálkkas jur ollege lea anus.
Lempäälä
Gilit
Ahtiala, Aimala, Alkkula, Hahkala, Hakkari, Haurala, Hemminkilä, Herrala, Hietaniemi, Hollo, Hulaus, Hyrkkäälä, Häihenmatka, Hävättilä, Ihamaa, Innilä, Jokipohja, Kelho, Korkeamäki, Kuivaspää, Kulju, Kuokkala, Kärppälä, Lahti, Lastunen, Lietsamo, Lippo, Lumiainen, Maisenranta, Miemola, Moisio, Nurkkila, Nurmi, Perälä, Pyhältö, Rikala, Ruuhola, Ryynikkä, Sarvikas, Sotavalta, Sukkila, Säijä, Sääksjärvi, Taipale, Vaihmala.
Rautalampi
Gilit
Haapamäki, Hanhitaipale, Hankamäki, Horontaipale, Ihalainen, Kerkonjoensuu, Kuuslahti, Rautalampi, Sonkarinsaari, Toholahti, Vaajasalmi, Koipiniemi.
Andrus Ansip
Andrus Ansip (golggotmánu 1. 1956 Tartu, Estteriika) lei Esteriikka oaiveministtar jagis 2005-2015.
Bossegohpi skuvla
Bossegohpi skuvla (dárogillii: Bossekop skole) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Álttás, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 412 oahppi 34 luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 7. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáidskuvllas.
Hypotermiija
Hypotermiija mearkkaša ahte rumaštemperatuvra lea ilá vuollegaš. Jus ii fargga liegganišgoađe de sáhttá galbmot jámas.
Hypotermiija earrána šuvččageamis daningo hypotermiija lea jearaldagas rumpaša guovddáštemperatuvrras. Šuvččageapmi gis mearkkaša ahte muhtin rumašoassi, dábálaččat juolgi dahje giehta, lea galbmon.
Sivat
Vuosttažettiin sáhttá namuhit ahte liekkas vuolgá olbmu rupmašis viđa siva geažil: Typihkalaš dilálašvuođat go galbmogoahtá leat:
Giellunvuogádat
Varragiellun ii doaimma albmaláhkai dasgo galbma temperatuvra easttada enzymaid mat dagahit vara gielluma. 33ºC's giellun lea 50% unnit go dábálaččat.
Kristiansand
Kristiansand lea Norgga gielda ja gávpot.
Čehkkia
Čehkkia viidodat lea 78 866 km² ja riikka olmmošlohku lea 10 578 820 ássi (2015). Čehkkia virggálaš giella lea čeahkagiella ja dan oaivegávpot lea Praha. Čehkkia ruhta lea Čehkkia ruvdno (čeahkagillii Česká koruna).
Cuoŋománu 13.
'''Cuoŋománu 13. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 103. (gárgádusjagi 104.) beaivi. Jagis leat vel 262 beaivve.
Kivijärvi
Gilit
Kirkonkylä, Tiironkylä, Heitjärvi, Myllyperä, Penttilänkylä, Sompala, Lahdenperä, Risuperä, Hoikanperä, Puralankylä, Talviaislahti, Lokakylä.
Oulu universitehta
Oulu universitehta lea 3. stuorra universitehta Oulus, Suomas. Oulu universitehta lea vuođđuduvvon jagis 1958. Universitehta dálá rektor lea Lauri Lajunen.
Antoni Gaudi
Antoni Plàcid Guillem Gaudí i Cornet (geassemánu 25. b. 1852 – geassemánu 10. b. 1926) lei spánska arkiteakta.
Kehys-Kainuu guovlogielda
thumb|150px|Kehys-Kainuu guovlogielda Kehys-Kainuu guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oulu leanas. Dasa gullá 4 gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 181.
Borgemánu 6.
'''Borgemánu 6. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 218. (gárgádusjagi 219.) beaivi. Jagis leat vel 147 beaivvi.
Koillismaa guovlogielda
thumb|150px|Koillismaa guovlogielda Koillismaa guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oulu leanas. Dasa gullá 4 gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 178.
Greika
Geahča maid
🇪🇺
Cuoŋománu 15.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 14., Cuoŋománu 16.
Dominikána dásseváldi
Dominikána dásseváldi lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Santo Domingo.
Bahama
Bahama dahjege Bahama riikkaidlihttu (maid Baháma) lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Nassau.
Oulu guovlogielda
thumb|150px|Oulu guovlogielda Oulu guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oulu leanas. Dasa gullá logi gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 171.
Ŧ
Ŧ, ŧ lea latiinnalaš alfabehta lassebustávva ja davvisámegiela guoktelogiviđat bustávva.
Malå gielda
Malå gielda (ruoŧagillii): Malå kommu) lea gielda Davvi-Ruoŧas Västerbottena leanas.
Cuoŋománu 19.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 18., Cuoŋománu 20.
Porsáŋgu
Porsáŋggu gielda lea gielda  Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Porsáŋggu gielda lea viidodaga ektui Norgga goalmmádin stuorámus gielda. Gieldda ássiin sullii 3000 ásset gielddaguovddážis Leavnnjas.
Muorragakcut
Muorragakcut Certhiidae gullet šilljocihcelottiide.
Felgen Orkester
Felgen Orkester lea Kárášjoga folkrock-joavku mii álggahuvvui 2011. Joavkkus leat guhtta lahtu ja viđas leat vilbeležat. Buot lávlagat leat sámegillii ja joavku okta Sámi bivnnuheamos musihkkajoavkkuin. Sii leat čuojahan miehtá Sámi, earret eará Tråante 2017-doaluin.
Nicaragua
Nicaragua lea riika Davvi-Amerihkkás. Dan oaivegávpot lea Managua.
Davvisámegiela sojahanoahppu
Pronomenat
Eahpemearálaš pronomenat : ainge, arvat, buot, buohkat, duobbá dábbá, eatnat, eatnagat, eatnagii, eatnasat, eambbo, eanet, eanemus, eanemusat, eará, iežá, earát, iežát, earis, galle, gallát, gallis, geažus, hárvvis, juobbá, juobbágoabbá, juoga, juohke, juohkehaš, máŋga, máŋggas, moadde, moattes (moattis), moanat, muhtin (muhtun), nubbi, nuppit, nuppát, obba (oppa), ollu, olu (ollugat), olugat, olus, okta, oktahat, seammá, soames (soamis), soapmásat, uhccán, unnán, uhccánaš, unnánaš, veahá, veaháš, visot, gii ihkenassii, guhte ihkenassii, mii ihkenassii, goabbá ihkenassii, feara gii, feara guhte, feara mii, feara goabbá, gii fal, guhte fal, mii fal, goabbá fal, giige, guhtege, mihkkege, goabbáge, guhtemušge, oktage, guhtege, guhtet, goabbat, iešguhtet, goappašat, goappašagat, guktot.
Biehttalanvearba
Seammaládje go eará suopmelaš-ugralaš gielain davvisámegielas lea biehttalanvearba, mii sodjá vuogi (indikatiivva, imperatiivva ja optatiivva), persovnna (1., 2. ja 3.) ja logu (ovttaidlohku, guvttiidlohku ja máŋggaidlohku) dáfus:
Ind. pres. Imperatiiva            Optatiiva                    Supiidna sg. du. pl. sg. du. pl. sg. du. pl. sg. du. pl. 1 in   ean     eat      1  -      -       -     1  allon  allu     allot     1  aman   amame   amamet 2 it   eahppi  ehpet    2  ale    alli   allet  2  ale    alli     allet     2  amat   amade   amadet 3 ii   eaba    eai      3  -      -       -     3  allos  alloska  alloset   3  amas   amaska  amaset
Korsnäs
Gilit
Edsvik, Harrström, Korsbäck, Korsnäs, Moikipää (Molpe), Taklax, Träskböle, Töjby ja Överträsk.
Málatvuomi sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Málatvuomis (knr 1924) guoská báikenamat Málatvuomi gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Keviselie
Elle hánsa lea riegádan Narvikas ja son lea rávásman Sálašvágis. Son lea oahpán Osllos Statens Håndverks- og Kunstindustriskole skuvlas 1971 ja 1973 gaskkas ja Statens Kunstakademi 1973 ja 1979 gaskkas. Su vuosttaš čájáhus lei ordemin jagis 1970.
Cuba
right|thumb|240px|Cuba leavga right|thumb|240px Cuba lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Havana.
Alášgožot
250px|thumb|right|Alášgožot Alášgožot (Oxytropis lapponica) lea Suomas hui hárvenaš šaddu.
Bräcke gielda
Bräcke gielda (ruoŧagillii):  Bräcke kommun  lea gielda Davvi-Ruoŧas Jämtlándda leanas.
Itália
Vuođđodieđut:
Viidodat: 301 230 km²
Bartolomé Esteban Murillo
thumb|204px|Bartolomé Esteban Murillo Bartolomé Esteban Murillo (1617–1682) lei spánskalaš dáiddár.
Bealljerástát
Bealljerástát Bombycillidae gullet šilljocihcelottiide.
Niitosáhpal
Geavaheapmi
Niitosáhpal geavahuvvo fuođarin danin, go das leat olu proteiinnat. Das lea maiddái ráhkaduvvon deaja vuogehit vuoiŋŋahatváttisvuođaid.
Borgemánu 21.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 20., Borgemánu 22.
Distribušuvdna (farmakologiija)
Distribušuvdna lea farmakokinehtalaš doaba mii govvida dan movt dálkkas sirdása muhtun sajis eará sadjái rupmaša siste. Go dálkkas boahtá systemalaš birrajohtimii dat juohkašuvvá rupmaša sierra golgosiidda.
Guovdageaidnu
Politihkka
Guovdageainnu sátnejođiheaddji lea Johan Vasara.
Kongens gate 32 (Moss)
Historjá
Gávpealmmájin bargat lei dábáláš doaibma gaskamuttos 1800-logu, dasgo gávpealbmáid lohku lassánii dan áiggi. Eai buot gávpealbmát lihkkostuvvan, muhto Carsten Smith galggai šaddat okta dain jáváleamosiin Moss gielddas. Sus lei ollu dadjamuš Moss gávpealbmáid gaskkas. Son viiddidii gieldda ealáhusgeainnuid ja eaiggádušai moadde fitnodaga gielddas. Fitnodagat main son lei mieleaiggát ledje Colonial ja Moss Bryggeri. Earret gávpedoaimma lei son maid gávpotstivrras juo 28-jahkásažžan. Son bisui doppe dasságo son 80-jahkásažžan heittii. Son lei maid direktevra Moss Seastinbáŋkkus 1867 rájes 1892 rádjái. Eanáš čoahkkimat loanaid hárrái dollojedje su kántuvrras Kongens gate 32, gos maid báŋku jođihuvvui.
Jagi 1900 ásái leaska Anette Cathrine Semb Smith nieiddain ja bárdniin ja guvttiin biiggáin Kongens gate 32is.
Ortodoksalaš girku
Ortodoksalaš girku (greikkagillii ορθός orthos, sámegillii riekta ja δόξα, doxa oahpaheaddji, rámideaddji) lea kristtalaš girku, masa gullá sullii 220 miljovnna guotteheaddji. Stuorámus oassi máilmmi ortodoksalaš báikkálaš girkuin leat Ruoššas, Balkan-njárggas ja Lahka-Nuorttis. Oapmet greikalaškatolalaš girku oaivvildii oktasaš katolalaš girku bysantalaš nuortasuorggi earuhussan katolalaš girku romálaškatolalaš oarjesuorggis. Tearpma greikalaškatolalaš girku eai láve šat geavahit, dasgo dasa leat Suomas 1900-logu loahpas geahččalan stáđásmahttit nuppi, nappo uniáhtagirku, mearkkašumi.
Luxemburg
thumb|300px thumb|Luxemburg stuorraherttotgoddi. Luxemburg dahjege Luxembourg, Luxemburga stuorraprinsipáhta, (fránskkagillii Grand-Duché de Luxembourg, duiskkagillii Großherzogtum Luxemburg, luxemburgagillii Grousherzogdem Lëtzebuerg), lea riika Oarje-Eurohpás. Luxemburg rádjeriikkat leat Vuolle-eatnamat, Belgia ja Duiska.
Vuođđodieđut:
Oaivegávpot: Luxemburg
Kåre Willoch
Politihkálaš ámmáhat
Willoch leai bellodatpolitihkkárin Olgežis beakkán jođiheaddji, ja hui čielga ovddasteaddji olgešbellodatbárus mii bođii johtui 1970-logu loahpas. Jienasteaddjit doarjugohte konservatiivalaš ja márkanliberalisttálaš politihka, dagahii ahte Olgeš, Willocha jođihemiin, stuorui riikka nubbin stuorámus bellodahkan. Nuba jagis 1981 son šattai stádaministtarin dan vuosttaš čielga Olgeš-ráđđehusas, jagi 1928 Ivar Lykke ráđđehusa rájes. Ráđđehus viiddiduvvui jagis 1983:as vel guvttiin bellodagain, Guovddášbellodagain ja Risttalaš Álbmotbellodagain, nuba leai čielga eanetlohku su duogábeale Stuorradikkis. Jagi 1985 stuorradikkeválggain maŋŋá šattai Willoch ráđđehus unnitloguráđđehussan.
Bálkkašumit ja nammadeamit
Willoch lea maid Den gyldne gris:a riddár (šealgi spiidni). Det Norske Studentersamfunds orden, (Norgga studeanttaidservodaga ortnet)
Ortodoksalaš girku
Balkan ja Nuorta-Eurohpa
Nuppi máilmmesoađi maŋŋá kommunisttalaš Albanias ávžžuhedje ruksesgardistan gárvvohan skuvlamánáid vandaliseret girkuid ja moskeaid, ja jagi 1967 gildojuvvui láhkaásaheamis buot oskkoldagahárjeheapmi. Dán maŋŋá riikkas giddejedje badjel 2 100 moskea, girku, kloastara ja eará oskkoldatlaš ráhkadusa. Eandalii jagiid 1967 ja 1976 oskkoldatvuostálaš falleheamit ledje erenomáš brutálat ja fanáhtalaččat organiserejuvvon oskkoldaga ja oskkolaččaid vuostá, olu vearrát go mange eará sosialisttalaš riikkas. Imámaid, báhpaid, muŋkkaid ja nonnáid godde ja válde fáŋgan viidát.
Hávuhat
Sogat
Circaetinae
Ortodoksalaš girku
Balkan ja Nuorta-Eurohpa
Eará Nuorta-Eurohpa kommunisttalaš riikkain girkuide eai čuozihan seammalágan váinnuid. Jugoslavias ja Bulgarias girku ja stáhta sirrejedje nuppi nuppis, muhto Románias girku seaillui ain čatnosis stáhtii. Serbias girku basttii seailluhit eanet autonomalašvuođa go Bulgarias ja Románias. Balkan guovllu girkut, earret Albmanias, ledje goit lojálat ođđa ráđđejeaddjiide ja danin ožžo bajásdoallat teologalaš oahppolágádusaid ja olggosaddindoaimma.
Afrihká
Nuorta-Afrihkás greikalaš sirdolaččat leat buktán girku oktavuhtii stuorra joavkku guovllu eamiolbmuid, maidda ortodoksalašvuođas ii leat historjjálaš kolonialismma deaddu. Dát ortodoksalaš servošat šaddet ain Ugandas, Kenias ja Tanzanias, ja dain doibmet báhpat, mat leat boahtán eamiolbmuid gaskkas.
Hávuhat
Sogat
Perninae
Ortodoksalaš girku
Sakrameanttat
Olmmoš šaddá ortodoksalaš girku lahttun gástta ja mirhavuoidama bokte. Gásttas olmmoš riegáda ođđasis ja luohppá boares eallimis. Gásta lea áidnageardasaš iige ovdal gásttašuvvon olbmuid sáhte gásttašit ođđasis. Dábálaččat mirhavuoidan (oarjekristtalašvuođa konfirmašuvdna) doaimmahuvvo dalán gástta maŋŋá. Das girku lahttu oažžu Bassi vuoiŋŋa. Olbmuid, geat jorggihit ortodoksan nuppi kristtalaš lihkadusas ja geat leat gásttašuvvon Bassi Golmmaoktasašvuođa nammii, laktet girkui mirhavuoidama bokte.
Ortodoksalaš girku dehálamos bassi doaimmahus leat eahkedaččat, man áddejit oktavuohtan Kristusii. Eahkedaččaid bokte girku lahtut leat oktavuođas baicce Ipmiliin maiddái nuppiideasetguin. Eahkedašávdnasin geavahit suvruduvvon láibbi ja viinni, mat girku oainnu mielde rivdet eukaristiijas Kristusa rumašin ja varran.
Báhppavuohta juohkása ortodoksalaš girkus bismavuhtii, báhppavuhtii ja diakonavuhtii. Bismma vihaheami doaimmaha golbma bismma ja báhpaid ja diakonaid vihaha bisma. Báhppavuođas ollašuvvá apostallaš suksesuvdna nappo čuovvun. Báhppan sáhttá vihahuvvot "gutnálaš almmái, gii lea ovdal báhppan vihaheami náitalan dahje mearridan eallit náitalkeahttá". Bismmat galget leat náitalkeahtes albmát dahje leaskkat. Ortodoksalaš girkus ii leat nissonbáhppavuohta, vaikko leat iđihan oainnuid, ahte ovddeš diakonissa virggi livččii sáhtán veardidit báhpaide.
Ipmilbálvalus
Tradišuvnnas lea guovddáš rolla girku liturgalaš eallimis. Girku ipmilbálvaluseallin čoahkkana iešguđetlágan syklain, maidda gullet beaivválaš, vahkkosaš ja jahkásaš bálvalusat ja iešguđetlágan ipmilbálvalustiippat. Ipmilbálvalussykla guovddáš elemeantan lea jándora ipmilbálvalusritma earret eará iđit- ja eahketbálvalusain. Dehálamos girku bálvalusain lea liturgiija nappo rihppaipmilbálvalus, man doaimmadit aŋkke sotnabeivviin ja riepmobeivviin; earret eará kloastariin beaivválaččat. Ipmilbálvalusain čuvvojuvvo bysántalaš tradišuvdna, man ruohtasiid sáhttá gávdnat juvddálaš synagogaipmilbálvalusas.
Suoma ortodoksalaš girku
Suoma ortodoksalaš girku lea Suoma nubbin stuorámus oskkoldatlaš searvvuš, masa gullá sullii 60 000 olbmo nappo 1,1 proseantta suopmelaččain. Girku gullá dálá áigge Konstantinopoli ekumenalaš patriarkáhttii autonomalaš earkebismagoddin. Dan earkebisma lea jagi 2001 rájes leamaš Earkebisma Leo. Girkogotti oaivebáikin lea Kuopio.
Nuortalaččat ja ortodoksalaš girku
thumb|right|Nuortalaččaid ortodoksalaš girku Nellimas thumb|right|Norgga unnimus girku ja davvi-Norgga áidna ortodoksalaš girku, nuortalaččaid [[St. Georga kapealla Njávdámis ]]
Juvénal Habyarimana
Juvénal Habyarimana (njukčamánu 8. b. 1937 – cuoŋománu 6. b. 1994 ) lei Rwanda presideanta jagis 1973 jahkái 1994, go su girdi báhččui vulos. Dán vulosbáhccima dihte issoras stuorra álbmotgoddin álggii Rwandas.
Bealdovuoraš
Bealdovuoraš Corvus frugilegus gullá vuoražaslottiide.
MGP Nordic
MGP Nordic (Melodi Grand Prix Nordic) lea lávlagilvvohallan 8–15-jahkásaš mánáide. Neallje Davviriikka, Suopma, Ruoŧŧa, Norga ja Dánmárku sáddejit gilvvohallamii guokte bihtá, maid ráhkadit ja ovdanbuktet mánát. Vuoiti válljejuvvo riikkaid gaskásaš telefonjienastusas.
Violat
Violat (Viola) lea violašattuide gullevaš šaddosohka, masa gullet 400-500 šlája. Sámis dábálaš violašlájat leat jeaggeviola, vuovdeviola ja fiskesviola.
Nuortariika
Geahča maid
🇪🇺
Hindulašvuohta
Ipmilat
Brahma Son lea sivdnideaddji. Sus leat njealjit muođut. Su bealleláš lea Sarasvati.
Šiva Duššada ja sivdnida máilmmi. Su dovddaldat bierggas lea golbmasuorri. Su čeabeha birra lea giessasan gearpmaš ja sus leat guhkes vuovttat. Su beallelaš lea Paravati.
Máilmmi riegádeapmi
Hindulašvuođas leat máŋggat máilmmisivdidanmuittalusat. Ovtta muitalusa mielde áiggiid álggus lei Narayan-ipmil dahjege Višnu. Son govddodii álgomearas máŋggaoaivvat gearbmaša askkis oktan eamidiinnis Laksmiin. Višnu náhpečoalis bohciidii lotus-rássi, mas riegádii njealjjeoaivvat sivdnideaddjiipmil Brahma, mii fas sivdnidii mani, man siste lei min máilbmi.
Šurrevizarat
Šurrevizarat gullet vizariidda.
Ruoššehasat
Ruoššehasat gullet vizariidda.
Malta
Malta dahjege Malta dásseváldi lea suoloriika Lulli-Eurohpás, sullii 93 kilomehtera lulás Sisilias. Malta oaivesullot leat Malta, Gozo ja Comino. Malta searvvai Eurohpa uniovdnii 1.5.2004.
Vuođđodieđut:
Oaivegávpot: Valletta
Anárašgiella
Giellaoahppa
Anárašgielas leat ovcci kásusa. Maid anárašgiela vearbasojaheamis lea duála.
Pronomenat
Anárašgielas lea dego davvisámegielasge persovdnapronomeniin golbma logu: ovttaidlohku dahjege singulára, guvttiidlohku dahjege duála ja máŋggaidlohku dahjege plurála.
Ynys Dewi
Ynys Dewi lea Kymraeatnama njealját stuorimus suolu Sir Benfro eanagottis Tyddewi gávpoga buohta. Suolu lea ožžon kymragielat namas Tyddewi kloastara vuođđudan Bassi Dewi mielde. Eaŋgalsgielat namma Ramsey boahtá dološ skandinávagielat olbmonamas Hrafn dahje dološ eaŋgalsgiela vilgeslávkki mearkkašeaddji sánis.
Lemu
Lemu lea Suoma gielda Oarje-Suoma leanas.
Olbmoborranrássi
Olbmoborranrássi dahjege boska vai fádnu (Angelica archangelica subsp. archangelica)
Kustavi
Gilit
Anavainen, Boda (Puore), Böle (Pyöli), Elmnäs (Elmnäinen), Etelä-Vartsala (Söder Vartsala), Friisilä (Frisby), Viherlahti (Grönvik), Idula, Iso Koiluoto (Stor Malö), Isoluoto (Storskär), Iso-Rahi (Stora Rahi), Kaurissalo, Kevo (Stansholm/Staffansholm), Kiparluoto (Skepparholm), Kivimaa, Koelsuu (Godelsjö), Koivula eli Koila, Kunnarainen (Gunnarais/Gunnarsby), Laupunen (Löpö), Lypertö, Langstet (Långstjärt, Långstjert), Parattula, Pleikilä (Bleknäs), Pohjois-Vartsala (Norr Vartsala), Rahinkorpi, Ruola, Ruoni (Strömma), Salminiittu (Sundäng), Siusluoto (Sjusholm), Vähä-Rahi (Lilla Rahi), Västerby (Westerby).
Ski-Doo
Ski-Doo lea mohtorgielkka mearka. Skidoo boahtá Canadas.
Skábmamánu 17.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 16., Skábmamánu 18.
Taigalastavizar
Taigalastavizar Phylloscopus inornatus gullá lastavizariidda.
Davvinjárgga sámegiel báikenamat
Dáppe lea Davvinjárgga sámegiel báikenamaid listu.
Smávvalieđga
Smávvalieđga (Pyrola minor)
Lieto
Lieto lea Suoma gielda Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Aura, Kaarina, Marttila, Paimio, Pöytyä ja Turku.
Ávus
Ávusin gohčoduvvo dat mii lea olggobealde eatnama áibmogearddi. Ávvosis leat iešguđetlágan ja iešguđet sturrosaš almmigáhppálagat. Leat meterorihtat, planehtat, mánut, násttit, beaivvášvuogádagat ja galáksat. Beaivvášvuogádahkan gohčoduvvojit násttit maid birra jorret planehtat. Planehtat leat dihto sturrodagas, jus leat menddo unnit, de gohčoduvvojit asteroiden. Planehtaid birra sáhttet maid jorrat okta dahje eanet mánut. Galáksat leat ollu násttit dahje beaivvášvuogádagat mat gullet oktii.
Afon Alwen
Afon Alwen lea Dyfrdwy-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis.
Sámi Dáiddačehpiid Searvi
Organiseren
SDS lea álggu rájis juo lágidan moanaid semináraid áigeguovdilis fáttáiguin; nugo dáiddagaskkusteapmi, almmolaš čiŋaheamit, mediat, symbolageavaheapmi ja prošeaktaguoskevaš seminárat; 1990 rádjai go Sámi Dáiddaguovddáš ásahuvvui sierra dállui, maiddái loginár čájáhusaid sihke sisriikkalaččat ja olgoriikkain.
Barack Obama
Son válljejuvvui presideantan jagiin 2008 ja 2012. Barack Obama eamit lea Michelle Obama ja su nieiddat Malia Ann ja Sasha Obama. Ovddideaddji lei George W. Bush, čuovvu ges Donald Trump.
Álgojagis 2005 son lei Amerihká ovttastuvvan stáhtaid kongreassa nuorat senáhtor Illinoisa oassestáđas eret.
Finnmárkku fylka
Loga eambbo
Finnmárkku fylkkagieldda siiddut sámegillii
З
З lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ z ].
Paris
left|200px|thumb|Paris
Saint-Dié-des-Vosges
Historjá
1507 : Universalis Cosmographia  (Martin Waldseemüller)
Vimpeli
Vimpeli lea Suoma gielda Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Alajärvi, Lappajärvi, Perho ja Veteli.
Afon Ceiriog
thumb|250px|right|Afon Ceiriog golgá [[Llanarmon Dyffryn Ceirioga gili lahka.]]
Seinäjoki guovlogielda
thumb|150px|Seinäjoki guovlogielda Seinäjoki guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 142.
Kaustinena guovlogielda
Kaustinena guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Gaska-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá čieža gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 161.
Daŋasšattut
thumb|250px|right|[[Livdnju (Calluna vulgaris]]
Slovenia
Vuođđodieđut:
Ássit: 1 930 132
Roma
Sátnejođiheaddji lea Roberto Gualtieri.
К
К lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ k ].
Afon Eidda
Afon Eidda lea Conwy-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis.
Antibiohta
Antibiohta (greikkagiela anti- vuostá, bios eallin) lea biologaid gillii ávnnas mii boahtá ealli organismmas ja galgá eastadit eará organismmaid. Ovdamearkka dihte baktearat ja guobbarat ellet parasihttan dahje jápma ávdnasiid biđgemiin. Dan dihte go dain lea seammá eallinvuohki dat vigget mirkkohit nuppi. Dat vuohčudit ávdnasiid mat nubbi ii gierdda. Ovdamearkka dihte guobbarat Penicillium-juogosteamis dahket pensiliinna eastadandihte baktearat.
Tuvrrahasat
Tuvrrahasat, Kautokeino turlag, lea vázzinsearvi mii ásahuvvui Guovdageainnus 5. beaivvi geassemánus 2008:s.
Gáranasmuorjjit
thumb|250px|right|Gáranasmurjiide gullevaš [[guovžžamuorji (Arctostaphylos alpinus) geasset]] thumb|250px|right|[[Gáranasmuorji|Gáranasmuorjjit (Arctostaphylos uva-ursi)]]
Vöyri
Gilit
Kimo, Oravainen (Oravais), Karvat, Komossa, Oxkangar, Paljakka (Paljak), Österby
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Lávlaga melodiija lea seamma go Suoma Vårt land-nationálalávlagis.
Mynämäki
Gilit
Aarlahti, Antikkala, Haijainen, Harainen, Heikkilä, Hietamäki, Hiippavuori, Hiivola, Hirmuinen, Hämäläinen, Kaivattula, Kaskinen, Katavainen, Karkoinen, Kaukurla, Kaulakko, Kauvainen, Kivivuori, Koivisto, Kumiruona, Kuneinen, Kurina, Kuuskorpi, Laukola, Lehtinen, Leinakkala, Mannuinen, Mietoinen, Nummi, Orkovakkinen, Palokylä, Pursila, Pyhe, Pyhäranta, Rantavakkinen, Raukkaa, Rauvola, Ravea, Runoinen, Ruonkallio, Saari, Soukko, Sukoinen, Sydänperä, Tavastila, Telkinmäki, Tervoinen, Tiirola, Tuokila, Uhlu, Valaskallio, Vähäkylä.
Haankylä, Haanperä, Kalela, Karjala, Karppinen, Ketelinen, Laajoki, Lemmi, Sairinen, Salavainen, Suojoki, Suutila, Tallola, Vehmalainen, Vuoloinen
Bakku
Bakku (Tetrastes bonasia ovdal Bonasa bonasia) lea meahccevuoncceslottiide gullevaš loddi.
Sámepolitihkka
Sámi politihka lea giddejuvvon sihke sisdoallui ja doaimmaheddjiide ja dan ferte veardadallat sihke sisdoalu ja doaimmaheddjiid dafus. Lea nu ahte doaimmaheaddjit jođihit dan sámi politihka maid sii lea sin dilis duddjon. Danin lea oktavuohta sisdoalu ja doaimmaheddjiid gaska nu ahte guđe ge doaimmaheaddjis lea su ipmárdus sámi politihka sisdoalu hárrái. Danin korrelerejit doaimmaheadji ja sisdoalu kategoriijat. Doaimmaheaddjit leat álbmot ja eiseválddit. Álbmoga ovddastit olbmot, sámi orgganisašuvnnat ja searvvit. Eiseválddit ovddastit Stuorradiggi, departemeanttat ja Sámedeggi. Leat eanet aktevrrat guđiin leat berošteamit sámi politihka hárrái, muhto das in leat rehkenastan nugo suohkanit, fylkkaid, bellodagaid ja ásahusaid doaimmaheaddjiin sámi politihkas.Mediijat leat min áiggi guovddáš aktevrrat guđet váikkuhit servodatáššiin. Sii eai leat aŋkke doaimmaheaddjit. Mu berošteapmi lea sámi politihka hárrái ođđa áiggis ja maid rehkenastan áiggi máilmmi soađi rájes 1945:s. Politihka lea boahte áiggi hárrái ja sámi politihka ges lea sámi álbmoga boahte áiggi birra. Go boahte áiggi eai olbmot ipmirdan seamma láhkái, de leat guđe ge ipmárdusa vuođul duddjojuvvon sámi politihkka. Dien oasis de čuožželit doaimmaheaddjit guđe ge sámi politihka várás. Vuođđogažaldat šaddá de mot guhte ge ipmirdá láhčit eavttuid sámi álbmoga bistevaš boahte áiggi várás. Váldoearut vuođđoipmárdusas leat áiggiid čađa leamaš giddejuvvon sáeálbmoga ja stáđa gaskavuhtii. De lea digaštallan mot galggašii diet gaskavuohta leat ja man lahka sámeálbmot berre leat stáda. Eará sániguin sáhttá seamma ášši birra jearrá mot sámealbmot berre leat integrerejuvvon riikaásahusaid nugo oahpu, birgenlagijnv. dáfus. Áiggiid go stáda lea váldán ovddasvástádusa sámepolitihkas, de lea jurdda leamaš ahte dan vuođul sámi álbmot lea buoremusat fárus riika doaimmain ja lea integrerejuvvon oassi riikas. Nubbe jurddavuohki lea ahte stáda váldá ovddasvástádusa dušše eavttuid hárrái ja luohtá ahte álbmot ieš doaimmaha sámepolitihka sihke sisdoalu ja jođiheami hárrái. Dán vuođul sáhttá áigodagaid mielde guorahallat mot sámepolitihkka lea rievdadan Norggas.