cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Märät säpikkäät. Sápmi underground – Saamelaisten käyttöopas
'''Märät säpikkäät. Sápmi underground – Saamelaisten käyttöopas'''  lea suomagielat giehtagirji sámiid birra. Girjji leat čállán Njuoska bittut -guovttos Ánne Kirste Aikio ja  Suvi West ovttas girječálli ja antropologa Esa Salmisiin. Johnny Kniga -goasttádus almmustahtii giehtagirjji jagis 2013. Bargu sisdoallá albma rávvagiid ja fáktadieđuid, muhto maiddái underground dahje suollemas informašuvnna sámekultuvrras.
Čuozáhatjoavku
''Märät säpikkäät. Sápmi underground – Saamelaisten käyttöopas'' lea gudnečájáhus buot sápmelaččaide ja earenoamážit dat veahkeha suopmelaččaid ipmirdit sápmelaš álgoálbmoga. Girji lea oaivvilduvvon davvin mátkkošteaddji olbmuide, sápmelažžii liikostuvvan suopmelaččaide ja buohkaide, geat leat beroštuvvan Ultima Thule -kultuvrras. Skenet-siiddus leat árvalan, ahte váldoulbmiljoavku leat 20-30-jahkásaš náitalkeahtes olbmot, dasgo girji doallá sisttis olu irgidan- ja festenrávvagiid.
Duogáš
Aikio ja West hutkkaiba čállit girjji iežaska kultuvrras, go Salminen jearahalai sudno Madventures-joavkku girjji várás. ''Märät säpikkäät. Sápmi underground – Saamelaisten käyttöopas'' lea čállojuvvon suopmelaččaid beroštumi ja nuppe dáfus diehtemeahttunvuođa dihte. Dahkkit háliidedje lebbet dieđu sápmelaččain danin go sin mielde suopmelaččat orrot diehtime eanet eará riikkaid álgoálbmogiin.
Sisdoallu
Bargu gieđahallá sámekultuvrra iešironiijalaččat ja lea juhkkojuvvon gávcci oassái Sámi jagiáiggiid mielde. Dálvi, giđđadálvi, giđđa, giđđageassi, geassi, čakčageassi, čakča ja čakčadálvi leat dego rámat loguide. Girjjis leat diehtogirjelágan fáktadieđut go fáddán leat ovdamearkka dihte suomaiduhttin, boazodoalu spirevahágat ja citysápmelaččaid identitehtakriissat. Giehtagirji gieđahallá maid sámiid historjjá, politihka ja duoji. Bargu sisdoallá goittotge maid suollemasat dieđu sámekultuvrras, dego rávvagiid lávus láhttemis. Girjjis leat gárvodan- ja ávvudanrituálat, njálgga reseapttat ja irgidanrávvagat. Aikio ja West mielde girji leage dievva kultuvra, ráhkisvuohta ja ávvudeapmi. Salmisa mielde barggus oidnojit seahkálagaid boaresáigásaš antropologiija, humor ja duippideapmi.
Fáttát leat olu ja danin artihkkalat leat oalle oanehaččat. Daid lassin giehtagirjjis leat smávva fáktaruvttot ja govat. Siiddut leat girjjagat ja ivdnát. Girjjis leat oasit main Salminen gieđahallá kultuvrra olggobeale olbmo oainnuid sámekultuvrra iešvuođaid birra. Mielde leat maid Aikio ja West intiima beaivegirjebihtát ja govat sudno iežaska ruoktoálbumiin, mánnávuođas ja lagas olbmuin.
Aikio ja West deattuheaba, ahte girji lea čállojuvvon sudno geahččanguovllus. Dat lea sudno mielde dušše oasáš sápmelašvuođas iige olles duohtavuohta álbmogis. Maid Skenet-siiddus lohket, ahte girji ii leat dárkkuhuvvon čiekŋalis analysan, muhto baicce guovtti nuorra nissona suohtas ja persovnnalaš oaidnun sápmelašvuođas.
Vuostáiváldin
Girji bođii olggos golggotmánu 1. beaivi 2013, ja dan gudnin sihke Helssegis ja Anáris ordnejuvvojedje almmustahttindilálašvuođat. Madventures-joavkku Riku Rantala mielde girjji gánneha lohkat eandalii juos lea davás vuolgime amas čurboš. Maid girječálli Mikko-Pekka Heikkinen lea rábmon girjji. Opettaja-bláđis suomagiela lektor Netta Walldén muital, ahte son áigu geavahit girjji eatnigiela diimmuin. Su mielde girji heive bures oahppogirjji oktii. Dan sadjái Skenet-neahttasiidu kritisere barggu das, ahte gaskkohagaid dat čájeha sápmelašvuođa eksotihkalaččabun go dat duohtavuođas leage. Goittotge siidu mieđiha, ahte stuorámus oassi girjji sisdoalus lea beroštahtti, dat lea čállojuvvon njuovžilit ja maid humor lea mielde. Girjjis oidno politihkalaš ja feministtalaš vuođđu, ja dat váldá beali.
Gaskavuohta tv-prográmmii
Ánne Kirste Aikio ja Suvi West leaba šaddan dovddusin Märät säpikkäät -prográmmas. Girji spiehkasta prográmmas dien lahkái ahte dat gieđahallá sápmelašvuođa, go fas prográmmas lea gažaldat eanetge suopmelašvuođas. Girjjis lea maid persovnnalaččat geahččanguovlu, ja nuppegežiid go prográmmas dahkkit eai doaimma neavttára rolla mielde. Prográmma ja girjji stiillat leat seammasullasaččat, muhto girji ii liiggástala dahje generalisere seamma olu.
Fjelgen
Fjelgen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 828 mehtera.
Mayenne
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Mayenne lea departemeanta Frankriikkas.
Čuoikaduottar
Čuoikaduottar lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 490 mehtera.
Meurthe-et-Moselle
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Meurthe-et-Moselle lea departemeanta Frankriikkas.
Vejle
200px|thumb|left|
Saragielat
Saragielat leat gaskasudanalaš gielaid bongo-bagirmigielaid jovkui gullevaš giellajoavku, masa gullet ngambay-, sar-, sarambay-, sarangam- ja kabbagiella.
Vejle
Vejle lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Bongogiella
Bongogiella dahje bungugiella lea Mátta-Sudana bongoálbmoga gaskasudanalaš gielaid bongo-bagirmigielaid jovkui gullevaš giella, mas leat sullii 10 000 hálli.
Davvi-Hålogalándda bismagoddi
Davvi-Hålogalándda bismagoddi (dárogillii Nord-Hålogaland bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Romsa. Bismagotti dáláš bisma lea Olav Øygard.
Meuse
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Meuse lea departemeanta Frankriikkas.
Kalmara uniovdna
Kalmara uniovdna lei Davviriikkaid stáhtalihttu áigodagas 1397–1523. Uniovdnii gulle Dánmárku, Norga ja Ruoŧŧa.
Niamey
Niamey lea Niger oaivegávpot ja Niger stuorimus gávpot. Niamey olmmošlohku lea 1 033 295 (2008) ja viidodat lea 239 km².
Bjørneskanka
Bjørneskanka lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 770 mehtera.
Kaldkletten
Kaldkletten lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 837 mehtera.
Aremark
Aremark lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 425 ja viidodat lea 319 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Fosby. Aremark rádjegielddat leat.
Morbihan
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Morbihan lea departemeanta Frankriikkas.
Linz
Linz lea Nuortariikka gávpot.
Gaskasudanalaš gielat
Gaskasudanalaš gielat lea sullii 60 giela joavku, mii adnojuvvo oassin nilosaharalaš giellagottis.
Borgarfjarðarsýsla
Borgarfjarðarsýsla lea fylka Vesturland regiuvnnas Islánddas.
Gullbringusýsla
Gullbringusýsla lea fylka Suðurnes regiuvnnas Islánddas.
Hamar bismagoddi
Hamar bismagoddi (dárogillii Hamar bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Hámar. Bismagotti dáláš bisma lea Solveig Fiske.
Vejen
200px|thumb|left|
Vejen lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Espánnja
Espánnja dahjege Espánnja gonagasriika lea riika Oarjelulli-Eurohpás. Espánnja rádjeriikkat leat Portugála, Andorra, Frankriika ja Davvi-Afrihkás Gaskameara nuppe bealde Marokko ja Algeria.
Geahča maid
🇪🇺
Bryssel
<mapframe text="Bryssel, Belgia" width="250" height="250" zoom=13 latitude=50.85 longitude=4.35 lang="local"/>
Bryssel lea Belgia oaivegávpot. Bryssel olmmošlohku lea 1 086 000 ássi ja viidodat lea 162 km².
Salzburg
Salzburg lea Nuortariikka gávpot.
Oslo bismagoddi
Oslo bismagoddi (dárogillii Oslo bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Oslo. Bismagotti dáláš bisma lea Kari Veiteberg.
Oise
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Oise lea departemeanta Frankriikkas.
Moselle
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Moselle lea departemeanta Frankriikkas.
Askim
Askim lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 15 371 ja viidodat lea 69 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Askim. Askim rádjegielddat leat.
Lila Downs
thumb|250px|Lila Downs jagi 2010
Nièvre
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Nièvre lea departemeanta Frankriikkas.
Lila Downs
Ana Lila Downs Sánchez (r. čakčamánu 19. b. 1968 Tlaxiaco, Oaxaca, Meksiko) lea meksikolaš folkmusihkkár ja neavttár.
Sirigiella
Sirigiella lea chadalaš gielaide ja daid mielde afroásialaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat dušše muhtun hállit Nigeria Bauchi oassestáhtas.
Fredrik Reinfeldt
John Fredrik Reinfeldt (r. borgemánu 4. b. 1965 Haninges Ruoŧa Stockholmma leanas) lea Ruoŧa dálá ja 32. stáhtaministtar. Virggis son lea leamaš golggotmánu 5. b. 2006 rájes. Su ovddideaddji lei Göran Persson.
Stavanger bismagoddi
Stavanger bismagoddi (dárogillii Stavanger bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Stavanger. Bismagotti dáláš bisma lea Anne Lise Ådnøy.
Ráisavuona sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Ráisavuonas (knr 1925) guoská báikenamaid Ráisavuona gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttet lea earalágánat, jos guovllus leat máŋgga sámegiela, dego rádjeguovlluin. Sámegielat leat ovcci: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dán listtus Ráisavuona gielddas leat dušše davvisámegielat namat.
Nissoniid giehtaspábba-EM 2012
Nissoniid giehtaspábba-EM 2012 galgá ordnejuvvot juovlamánu 4. beaivvi rájes gitta juovlamánu 16. beaivvi rádjái jagi 2012 Serbias. Dan galggai duohtavuođas ordnet Vuolleeatnamat, muhto vuolleeatnanlaš giehtaspábbalihttu ii šat áigon ordnet dan, ja dieđihii dan birra geassemánu 4. beaivve 2012. IHF válljii Serbia ođđa ordnejeaddjin geassemánu 18. beaivve 2012.
Kysa
Kysa lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 820 mehtera.
Aviisa
Aviisa lea publikašuvdna mii lea árbevirolaččat čálihuvvon báhpira nala, muhto odne gávdnojit maid ng. «neahttaaviissat». Aviissain leat máŋggat áššit, ee. govat, TV-sáddalisttut, horoskohpat ja govvaráiddut, muhto daid váldosisdoallu leat ođđasat. Odne máŋggaid aviissaid sáhttá lohkat interneahta bokte, ja muhtun aviissat gávdnojit dušše neahtas. Áidna dálá davvisámegiel aviisa lea Ávvir.
Dalasýsla
Dalasýsla lea fylka Vesturland regiuvnnas Islánddas.
Pas-de-Calais
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Pas-de-Calais lea departemeanta Frankriikkas.
Bjelovar-Bilogora guovlu
Bjelovar-Bilogora guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 2 652 km² ja olmmošlohku 119 743 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Bjelovar.
Rátkkavárri
Rátkkavárri lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 520 mehtera.
Bealljeguoppar
Bealljeguoppar Gyromitra esculenta lea Gyromitra-sohkii gullevaš guoppar. Dat lea ovdal giehtaguššama hui mirkkolaš.
Élie Ducommun
Élie Ducommun (r. guovvamánu 19. b. 1833 Geneve, Šveica – j. juovlamánu 7. 1906 Bern, Šveica) lei šveicalaš journalista ja ráfiaktivista gii jagis 1902 oaččuiga ovttas Charles Albert Gobatiin Nobela ráfibálkkasumi.
Ducommun barggai bálkkáhis váldočállin Riikkaidgaskasaš ráfikantuvra (BIPP) Bernas jagi 1890 rájis jápmimis rádjái.
Baugen
Baugen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 877 mehtera.
Innsbruck
Innsbruck lea Nuortariikka gávpot.
Diida
Diida lea ovtta lágan einnosteapmi boahtteáiggi birra. Dat leat dego eallinnjuolggadusat, go muitalit leat go diŋggat buoris vai bahás. Leat hui ollu iešguđetlágan diiddat, ee. luonddu ja servodaga birra.
Rádjevárri
Rádjevárri lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 490 mehtera.
Skien
Skien lea Norgga gávpotgielda ja Telemárkku fylkka hálddahusguovddáš. Skiena rádjefylkkat leat Sauherad ja Kongsberg davvin, Siljan nuortin, Porsgrunn ja Bamble lullin ja Drangedal ja Nome oarjin, ja lea oassi guovllus mii gohčoduvvo Grenland.
Gávpot lea okta Norgga boarrásepmosiin, dat vuođđuduvvui sullii jagis 1000. Dat lea áidnu gaskaáiggi gávpot Norggas, man ii gonagas vuođđudan.
Gielda ja gávpot leat Norgga 11. stuorámusat, 52 077 ássiin (ođđajagimánu. 1. b. 2011). Skiena gávpot lea oassi oktii čoahkkánan gávpotguovllus, masa gullet Skien, Porsgrunn ja Bamble. Dat čoahkkebáiki lea čihččet stuorámus riikkas 88 335 ássiin 1.1.2011:s (main 45 978 Skienis, 32 484 Porsgrunnas ja 9 873 Bambles).
Kantarella
Kantarella (Cantharellus cibarius) lea Kantarellaid čerdii gullevaš gávpeguoppar. Kantarella lea fiskat.
Pyrénées-Atlantiques
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Pyrénées-Atlantiques lea departemeanta Frankriikkas.
Haváija
Haváija lea oassestáhta Amerihká ovttastuvvan stáhtain Jaskesábis Haváijasulluin.
Krullen
Krullen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 808 mehtera.
Brod-Posavina guovlu
Brod-Posavina guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 2 043 km² ja olmmošlohku 158 559 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Slavonski Brod.
Haváija
Vuođđodieđut:
Virggálaš giella: eŋgelasgiella ja haváijagiella
Klagenfurt
Klagenfurt lea Nuortariikka gávpot.
Haváija
Vuođđodieđut:
Oaivegávpot: Honolulu
Viidodat: 28 311 njealjehaskilomehtera
Ássit: 1 360 000
Ruhta: USA dollár
Skiehččanoaivi
Skiehččanoaivi lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 493 mehtera.
Los Angeles
Los Angeles lea gávpot Amerihká ovttastuvvan stáhtaide Kalifornia oassestáhtas.
Belmopan
right|thumb|Belmopan Belmopan lea Belize oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 13 351 ássi (2010).
Suoločielggi turistaguovddáš
Suoločielggi turistaguovddáš, maiddái dávjá dušše Suoločielgi lea turistaguovddáš Anára gielddas sullii 250 kilomehtera poláragierddus davás. Suoločielggis lea Urho Kekkonena álbmotmeahci bálddas.
Pyrénées-Orientales
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Pyrénées-Orientales lea departemeanta Frankriikkas.
Riidočoavdinráđđi
Riidočoavdinráđđi lea stádalaš bálvalus mii fállá soabadallama sihke ráŋggáštusáššiin ja siviila áššiin. Bálvalus lea juhkkojuvvon 22 báikkálaš riidočoavdinráđđái.
Váldooassi dan sullii 9000 áššis mat jahkásaččat sáddejuvvojit riidočoavdinráđđái bohtet politiijas, muhto maiddái máŋggat priváhta olbmot almmuhit iežat vai ožžot veahki. Ovdamearkkat riidočoavdinráđi áššiin leat láhkarihkkumat dego veahkaváldi, áitin, sisagaikun, bilideapmi, givssideapmi ja suollagat - ja priváhta riiddut mat gusket ránnjáide, bearrašii, viessoláigoheapmái dahje bargosadjái.
Vuogodolgi
thumb|Vuogodolgi Vuogodolgi (Matteuccia struthiopteris) lea stuora rohtugáiski, juohke šaddet láktasiin báikkiin. Suomagielas šattu namma lea kotkansiipi ja dárogielas strutseving dehe strutseveng.
Sara Margrethe Oskal
Sara Margrethe Oskal (riegádan 1970) lea neavttár ja girječálli.
Lulli-Hålogalándda bismagoddi
Lulli-Hålogalándda bismagoddi (dárogillii Sør-Hålogaland bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Budejju. Bismagotti dáláš bisma lea Ann-Helen Fjeldstad Jusnes.
Sara Margrethe Oskal
Son lea oahppan neavttár guhte lea vázzán Helssegis Teaterhögskolan Helsingfors, Suomas 2003. Jagis 2010 son disputerii dáiddálaš dutkkanbargguinis "Skealbma ut i verden – samisk gjøglertradisjon i fortellinger og joik, og moderne sceneuttrykk" allaskuvllas Kunsthøgskolen i Oslo. . Jagis 2009 lei sus vuosttáščájálmas skealbmačájalmasas "The Whole Caboodle - Full Pakke - Guksin Guollemuorran" Riddu Riđđu feastiválas. Son lea čájehan dan bihttá festiválain Norggas, Suomas, Ruotas, Islánddas, Ruoššas, ja Australias.
Vilgesčurotguoppar
Vilgesčurotguoppar (Amanita virosa) lea goddi mirkkolaš čurotguobbaršladja.
Moefjellet
Moefjellet lea várri Čohkkaváriin (darogillii: Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 1 076 mehtera.
Dubrovnik-Neretva guovlu
Dubrovnik-Neretva guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 1 782 km² ja olmmošlohku 122 783 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Dubrovnik.
Mýrasýsla
Mýrasýsla lea fylka Vesturland regiuvnnas Islánddas.
Armstolen
Armstolen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 948 mehtera.
Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla
Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla lea fylka Vesturland regiuvnnas Islánddas.
Sarthe
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Sarthe lea departemeanta Frankriikkas.
Réunion
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Réunion lea departemeanta Frankriikkas.
Queen
Queen lea brihttálaš rockjoavku.
Austur-Barðastrandarsýsla
Austur-Barðastrandarsýsla lea fylka Vestfirðir regiuvnnas Islánddas.
Alexanderfjellet
Alexanderfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 672 mehtera.
Biehkan
thumb|Biehkan Biehkan dahje boaimmáš (Buteo lagopus) lea hávuhiidda gullevaš beahtuloddi. Dat lea bárbmoloddi ja gávdno oppalažžan Sámis.
Sieiddečearru
Sieiddečearru lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 492 mehtera.
Norður-Ísafjarðarsýsla
Norður-Ísafjarðarsýsla lea fylka Vestfirðir regiuvnnas Islánddas.
Gandhi ráfibálkkašupmi
Gandhi rikkaidgaskásaš ráfibálkkašupmi lea intialaš ráfibálkkašupmi man India ráđđehus addá olbmuide dahje organisašuvnnaide geat rahčet ii-veahkaválddálaččat sosiála, ekonomalaš dahje politihkalaš rievdadusaid geažil.
Savoie
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Savoie lea departemeanta Frankriikkas.
Hellanmaa
Hellanmaa lea gilli Lapua gávpogis Mátta-Nuortabađaeatnama eanangottis Suomas.
Istria guovlu
Istria guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 2 820 km² ja olmmošlohku 208 440 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Pazin.
Saône-et-Loire
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Saône-et-Loire lea departemeanta Frankriikkas.
Sieiddevárri
Sieiddevárri lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 487 mehtera.
Strandasýsla
Strandasýsla lea fylka Vestfirðir regiuvnnas Islánddas.
Nirpi
Nirpi (Mustela nivalis) lea Eurohpá unnimus neahtaealli. Dan guhkkodat lea Sámis 167-227 mm ja deaddu lea 40-130 grámma.
Earát buoiddat
Nirppi lagas fuolki lea buoidda, mii lea dušše vehá stuorát go nirpi. Davvi smávvaealli gohčoduvvo Mustela nivalis nivalis.
Tassen
Tassen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 530 mehtera.
Vestur-Barðastrandarsýsla
Vestur-Barðastrandarsýsla lea fylka Vestfirðir regiuvnnas Islánddas.
Vestur-Ísafjarðarsýsla
Vestur-Ísafjarðarsýsla lea fylka Vestfirðir regiuvnnas Islánddas.
Seine-Saint-Denis
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Seine-Saint-Denis lea departemeanta Frankriikkas.
Seine-Maritime
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Seine-Maritime lea departemeanta Frankriikkas.
Askøy
Askøy lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 26 927 ja viidodat lea 101 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kleppestø. Askøy rádjegielddat leat.
Kielráfi
thumb|250px|right|Ráfisoahpamuša jorgalus
Kielráfi, Kiel ráfisoahpamuš dahje  Kielsoahpamuš lei Kielas vuolláičállojuvon ráfisoahpamuš gaskal Dánmárkku-Norgga ja Ruoŧa. Soahpamuš vuolláičállojuvvui ođđajagimánu 14. b. 1814. Ráfišoahpamusa vuođul Norga addojuvvui Ruŧŧii.
Sari
300px|thumb|right|Pa Sa'at Sari lea gávpot Iranas ja Saria šahrestána oaivegávpot.
Bjørvigfjellet
Bjørvigfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 619 mehtera.
Red Hot Chili Peppers
Red Hot Chili Peppers lea amerihkálaš altrockjoavku.
Jaskesáhpi
Jaskesáhpi lea máilmmi stuorámus áhpi mii lea Ásia ja Amerihká gaskkas.
Jaskesábi viidodat lea measta 180 000 000 km²; goalmmádasoassi eatnama viidodagas. Jaskesábi guhkkodat lea davvin lulás 15 500 kilomehtera ja oarjin nuortás 19 800 kilomehtera. Eatnanspáppa ábiid čiekŋaleamos sadji, Mariánaid hávdi (10 911 mehtera vuollel meara) lea Jaskesábis.
Álgoálggos Fernão de Magalhães attii áhpái láhtengiel nama "Mare Pacificum", mii lea máŋggain gielain ábi nama vuođđun.
Internationála beaivemearrerádji manná gasku Jaskesábi ja Oseania.
Austur-Húnavatnssýsla
Austur-Húnavatnssýsla lea fylka Norðurland vestra regiuvnnas Islánddas.
Karlovac guovlu
Karlovac guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 3 622 km² ja olmmošlohku 128 749 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Karlovac.
Ovdaoahpahus Suomas
Ovdaoahpahus lea oahpahus 6-jahkásaš mánáide Suomas. Dat lea geatnegahtti, nu ahte mánát galget ovddit jagi ovdal vuođđooahpu álgima oassálastit ovdaoahpahussii dahje eará ovdaoahpahusa mihttomeriid olaheaddji doibmii. Ovdaoahpahus bistá ovtta jagi.
Rávdoaivi (Badje-Anárjoga álbmotmeahci)
Rávdoaivi lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 532 mehtera.
Seine-et-Marne
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Seine-et-Marne lea departemeanta Frankriikkas.
Somme
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Somme lea departemeanta Frankriikkas.
Koprivnica-Križevci guovlu
Koprivnica-Križevci guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 1 746 km² ja olmmošlohku 124 467 (2001). Guovllu hálddahusguovddáš lea Koprivnica.
Teherana bussemetro
thumb|250px|right|Teherana bussemetrojohtolaga ruvttofálaldat Teherana bussemetro lea Irana vuosttaš bussemetrofierpmádat. Fierpmádaga vuosttaš linjá rahppojuvvui miessemánu 12. b. 2007. Mieđaid mieđaid rahppojuvvojedje lassi linjját ja dál leat oktiibuot 10 linjjá. 250px|right|thumb|Teherana bussemetro [[Renault- ja Youngman-busset Azadi-stašuvnna šiljus]]
Ruvttot
Tehranas leat dal 10 bussemetroruvtto.
Røysa
Røysa lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 558 mehtera.
Austevoll
Austevoll lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 856 ja viidodat lea 119 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Storebø. Austevoll rádjegielddat leat.
Skagafjarðarsýsla
Skagafjarðarsýsla lea fylka Norðurland vestra regiuvnnas Islánddas.
Láhpoluobbala skuvla
Láhpoluobbala skuvla lei skuvla Láhpoluobbala gilis Guovdageainnu suohkanis Finnmárkku fylkkas. Láhpoluobbala skuvla heaittihuvvui giđđat 2012, ja lei jurdda dahkat nu ahte buot Láhpoluobbala skuvlla oahppit galget álgit vázzit Guovdageainnu skuvllas. Dán mearrádusa váiddii Máret N. Bueng. Dál vázzet Láhpoluobbala mánát Guovdageainnu mánáid-/nuoraidskuvllas ja Gárggoluobbalis orru mánát, geat vázze Láhpoluobbala skuvlla, galget fas vázzit skuvlla Máze lagasbirasguovddážis. Nu šattai váttisin fylkkagildii gokčat sihke Guovdageaidnu−Láhpoluoppal ja Máze−Gárggoluoppal skuvlasáhtuid ruhtadeami.
Halden
Halden lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 29 919 ja viidodat lea 642 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Halden. Halden rádjegielddat leat.
Láhpoluobbala skuvla
Skuvlavistái orru goitge šattamen čuvges boahtteáigi ja dat lea evttohuvvon iešguđetgelágan geavahemiide boahtteáiggis. Evttohusat ledje earret eará giellaguovddáš dahje duodjeskuvla.
Skuvlla rektor lei Kirsten Susanne Logje.
Gisttáslatvárri
Gisttáslatvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 561 mehtera.
Argentiinná leavga
230px|thumb|right|Argentiinná leavga
Argentiinná leavga lea leavga.
Drammen
Drammen lea gielda Buskeruda fylkkas. Drammena gieldda Drammen márkan lea gieldda ja olles fylkka hálddahusguovddáš ja Buskeruda stuorámus gávpot. Gieldda olmmošlohku lea 65 639 ja viidodat lea 137 km².
Drammena rádjegielddat leat.
Telugugiella
Telugugiella lea dravidalaš giella mii lea virggálaš giella Indias Andhra Pradesh oassestáhtas, muhto hupmojuvvo maid eará oassestáhtain dan lahka. Sátneortnet lea fásta, ja objeakta lea álo ovdal vearbba. Gillii leat luoikkahuvvon máŋggat sánit sanskritagielas.
Telugugiela alfabehta lea fonehtalaš ja das leat 56 bustáva, main juohke bustávva vástida ovtta jietnadaga. Alfabehtas leat stuorra lagasvuođat kanádagiela alfabehtain.
1800-logus giella gohčoduvvui «the Italian of the East», dahjege «Nuortta itáliagiella», dasgo buot telugugiel sánit nohket vokálain.
Stollnuten
Stollnuten lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 588 mehtera.
Vestur-Húnavatnssýsla
Vestur-Húnavatnssýsla lea fylka Norðurland vestra regiuvnnas Islánddas.
Tarn
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Tarn lea departemeanta Frankriikkas.
Anna Netrebko
Anna Netrenbko (riegádan čakčamánu 18. beaivve 1971) lea ruošša lávlu.
Percy Liza
Carlos Percy Liza Saavedra (r. cuoŋománu 10. 2000 b. Chimbote, Peru) lea perus spábbačiekči. Son čiekčá ruovttueatnamis Liga 1 Sporting Cristal.
Anse-à-Veau (arrondissemeanta)
Anse-à-Veau lea Haiti arrondissemeanta Nippes departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 121 521 ássi (2003), ja dan viidodat lea 596 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Anse-à-Veau.
Chile leavga
230px|thumb|right|Chile leavga
Chile leavga lea leavga.
Tarn-et-Garonne
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Tarn-et-Garonne lea departemeanta Frankriikkas.
Guatemala departemeanttat
right|250px|thumb|Guatemala departemeanttat
Guatemala lea juhkkojuvvon 22 departementii (departamentos) mat fas leat juhkkojuvvon oktiibuot 331 gildii (municipios).
Latnetoaivi
Latnetoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 655 mehtera.
Krapina-Zagorje guovlu
Krapina-Zagorje guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 1 224 km² ja olmmošlohku 133 064 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Krapina.
Abdusamet Yigit
Abdusamet yigit (r. juovlamánu 7. b. 1978) lea kurdistanid filosofa.
Kiel
Kiel lea hámmangávpot davvi-Duiskkas. Dát gávpot lea Schleswig-Holsteina oassestáhta oaivegávpot.
Historjá
Ođđajagimánu 14. b. 1814 Dánmárku-Norga ja Ruoŧŧa vuolláičálle Kiel ráfišoahpamusa man vuođul Norga addojuvvui Ruŧŧii.
Biržand
thumb|right|300px|Dálvebeaivvi Biržandas jagi 2018 thumb|right|300px|[[Biržanda girdišillju]] thumb|right|300px|Turisttat Biržandas sullii jagi 1909 Biržand ( Biržand) lea Lulli-Khorosana provinssa oaivegávpot.
Chimbote
mini|316x316px|Chimbote Chimbote lea regiuvdna Ancash guovlu, Peru.
Bømlo
Bømlo lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 11 637 ja viidodat lea 246 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Svortland. Bømlo rádjegielddat leat.
Austrheim
Austrheim lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 804 ja viidodat lea 57 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Årås. Austrheim rádjegielddat leat.
Scheteligtoppen
Scheteligtoppen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 719 mehtera.
Lima
mini|Lima, Plaza de Armas. Lima lea Peru oaivegávpot.
Territoire de Belfort
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Territoire de Belfort lea departemeanta Frankriikkas.
Hobøl
Hobøl lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 057 ja viidodat lea 140 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Elvestad. Hobøl rádjegielddat leat.
Bávttášoaivi
Bávttášoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 586 mehtera.
Kloten (várri)
Kloten lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 470 mehtera.
Trygve Lund Guttormsen
Biografiija
Trygve Lund Guttormsen bajásšattai Gávvuonas Álttás. Son ja su bearaš evakuerejuvvojedje soađi áigge álggos Moai, ja loahpas Nesoddenii, gos sii orro gitta 1948 rádjai. Guttormsen váccii álggos álbmotallaskuvllas, ja de reálaskuvllas ja gymnásas Álttás, ja das maŋŋel vel Risttalaš Gymnásas Oslos. Jagiid 1957–1958 son álggii bargat sadjásašoahpaheaddjin Álttás, gos son maid maŋŋel čađahii oahpaheaddjiskuvlla ja válddii eksámena 1961:s.
Vanuatu Daily Post
Vanuatu Daily Post lea vanuatulaš aviisa. Dát eaŋgalasgiel aviisa lea Vanuatu áidna aviisa mii ilbmá juohke beaivve Port Vilas. Su vuosttaš nummar bođii olggos jagis 1993.
Trygve Lund Guttormsen
Biografiija
Trygve Lund Guttormsen lei rektor Máze skuvllas 12 jagi, ja lei maid Guovdageainnu suohkanstivrras oktiibuot 20 jagi. Trygve Lund Guttormsen lei guovddáš miellahttu Máze-joavkkus, geat dolle báikki Máze boares skuvlainternáhtas. Dát vistti lea dál guosseateliera Sámi dáiddárguovddáža vuolde.
Guatemala leavga
thumb|Guatemala álbmotleavga. Sturrodat: (5:8). thumb|Guatemala gávppašanleavga. Guatemala leavga lea almmialit ja das lea gasku vilges sadji mas lea Guatemala vearjogovva. Leavga symbolisere ahte Guatemala lea Atlántta ja Jaskesábi gaskkas. Vielgat symbolisere ráfi. Guatemala gávppašanleavggas ii leat vearjogovva.
Bærum
Bærum lea gielda Akershusa fylkkas, Akershusa oarjeoasis. Bærum lea maid Norgga viđát stuorámus gielda. Bæruma mearrarádjesuohkanat leat Oslo, Asker ja Nesodden, ja eananrádjesuohkanat Ringerike, Hole ja Lier.
Lars-Gunnar Larsson
Lars-Gunnar Larsson (riegádan juovlamánu 9. beaivve 1947 Ljunghemis Ruoŧas) lea Uppsala universitehta suoma-ugralaš gielaid professor emeritus. Larsson barggai professorin jagiid 1982–2012 Bo Wickman maŋŋá. Son lea dutkan ja oahpahan earenoamážit sámegielaid, eandalitge suopmanvariašuvnna ja ubmisámegiela, ja suopmelaš gielaid.
Skarsnuten
Skarsnuten lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 619 mehtera.
Moštšena
Moštšena (ukrainagillii Мощена, polskkagillii Moszczana) lea gilli Volynia guovllus Ukrainas.
Suður-Þingeyjarsýsla
Suður-Þingeyjarsýsla lea fylka Norðurland eystra regiuvnnas Islánddas.
Norður-Þingeyjarsýsla
Norður-Þingeyjarsýsla lea fylka Norðurland eystra regiuvnnas Islánddas. Fylkkas lea Islándda nannáma davimus čuokkis Hraunhafnartangi.
Savostanoaivi
Savostanoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 559 mehtera.
Austur-Skaftafellssýsla
Austur-Skaftafellssýsla lea fylka Austurland regiuvnnas Islánddas.
Belize City
right|thumb|Belize City Belize City lea Belize stuorámus gávpot ja ovddeš oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 65 042 ássi (2010).
Steenfjellet
Steenfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 737 mehtera.
Hvaler
Hvaler lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 293 ja viidodat lea 90 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Skjærhalden. Hvaler rádjegielddat leat.
Anse d'Hainault (arrondissemeanta)
Anse d'Hainault lea Haiti arrondissemeanta Grand'Anse departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 67 652 ássi (2003), ja dan viidodat lea 327 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Anse d'Hainault.
Norður-Múlasýsla
Norður-Múlasýsla lea fylka Austurland regiuvnnas Islánddas.
Hhohho
Hhohho lea davimus Svazieatnama njealji hálddašanguovllus. Guovllu viidodat lea 3 569 km² ja ássiidlohku sullii 270 000 (2007), ja dasa gullet 14 smávit, inkhundla-nammasaš hálddašanguovllu. Hhohho oaivegávpot lea maid olles riikka oaivegávpot Mbabane. Hhohho ja Lulli-Afrihká rádji alde lea Svazieatnama alimus várri Emlembe (1 862 m).
Kloten
Kloten
Val-d'Oise
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Val-d'Oise lea departemeanta Frankriikkas.
Međimurje guovlu
Međimurje guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 730 km² ja olmmošlohku 114 414 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Čakovec.
Spánia eanangottit
thumb|650px|right|Spánia eanagottit
A Coruña eanangoddi
A Coruña eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Eidfjord
Eidfjord lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 951 ja viidodat lea 1 492 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Eidfjord. Eidfjord rádjegielddat leat.
Albacete eanangoddi
Albacete eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Suður-Múlasýsla
Suður-Múlasýsla lea fylka Austurland regiuvnnas Islánddas.
Bratliekollen
Bratliekollen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 370 mehtera.
Hejolojla
Hejolojla lea sámegielat mánáid tv-prográmma ja musihkkaprográmma 3-6 jahkasažžaide, mii oidno Ruoŧas (SVT). Prográmma jođiheaddjit leat Anna Kuhmunen. Prográmma sáddejuvvui vuosttas geardde tv:s skábmamánu 10. beaivve 2012.
Etne
Etne lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 037 ja viidodat lea 735 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Etnesjøen. Etne rádjegielddat leat.
Aquin (arrondissemeanta)
Aquin lea Haiti arrondissemeanta Sud departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 192 166 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 039 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Aquin.
Osijek-Baranja guovlu
Osijek-Baranja guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 4 155 km² ja olmmošlohku 304 899 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Osijek.
Quetzaltenango
right|thumb|Quetzaltenango Quetzaltenango lea gávpot ja hálddahusguovddáš Quetzaltenango departemeanttas Guatemalas. Dan olmmošlohku lea su. 300 000 ássi, ja dat lea riikka nubbin stuorámus gávpot.
Árnessýsla
Árnessýsla lea fylka Suðurland regiuvnnas Islánddas.
Eivissa
Eivissa lea Baleáraid suolojoavkku suolu Gaskamearas. Sullo álgoálgosaš giella lea katalánagiella, muhto dan lassin doppe hállojuvvo maiddái spánskkagiella danin, go suolu gullá Espánnja riikii. Goappašat gielat leat virggálaččat.
Alicante eanangoddi
Alicante eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Paltoga
thumb|left|250px|Paltoga Paltoga lea gilli Ruoššas.
Arcahaie (arrondissemeanta)
Arcahaie lea Haiti arrondissemeanta Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 166 089 ássi (2003), ja dan viidodat lea 611 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Arcahaie.
Rangárvallasýsla
Rangárvallasýsla lea fylka Suðurland regiuvnnas Islánddas.
Tool
Tool lea USA rock-joavku mii álggahuvvui Los Angelesis 1990. Joavkku lahtut leat lávlu Maynard James Keenan, gitárista Adam Jones, rumbbostalli Danny Carey ja basista Justin Chancellor. Chancellor lea leamašan joavkku basista 1995 rájes. Ovdalaš basista lei Paul D'Amour. Joavkku musihkka láve biddjojuvvot progressive metal-suorgái. Joavku lea vuovdán máŋggaid miljovnnaid albumaid miehtá máilmmi. Albumat mat leat lihkostuvvan buoremusat leat "Lateralus" ja "10 000 Days". Tool lea dovddus sin áidnalunddot musihkkafilmmaid geažil, main leat surrealisttalaš iešvuođat. Joavkku dovdoseamos bihtát leat ovdamearkka dihte "Sober", "Ænema", "Stinkfist", "Schism" ja "The Pot".
Dássážii lea Tool ráhkadan vihtta albuma, ovtta EP ja ovtta čoakkáldaga. Álggus lei heavy metal jietna mii boahtá ovdan vuosttaš albumas "Undertow" (1993). Joavku lei mearkkašahtti alternative metal-suorggis go nubbi album "Ænima" ilmmai 1996. Joavku ovttastahttet musihkalaš geahččaladdama, govvadáidaga ja dat viggamuš boahtá čielgasit ovdan goalmmát albumas "Lateralus" (2001) ja njealját albumas "10 000 Days" (2006). Viđat album "Fear Inoculum" ilmmai 2019.
Lávejit lohkat ahte Tool gokčá máŋga musihksuorggi, ovdamearkka dihte progressive rock, psychedelic rock ja art rock. Joavku lea ožžon rámi ja vuovdán olu albumaid.
Álgojagit ja "Opiate" (1989-1992)
1980-logus Toola boahttevaš lahtut fárrejedje Los Angelesii. Sihke Paul D'Amour ja Adam Jones háliideigga filbmasuorgái. Maynard James Keenan lei lohkan govvadáidaga ja lei gávdnan barggu hábmet ealliidgávppiid. Danny Carey ja Keenan čuojaheigga dalle Green Jellÿ-joavkkus ja Carey čuojahii Carole King ja Pigmy Love Circus ovttas.
Keenanis ja Jonesis lei oktasaš ustit ja dainna lágiin soai gávnnadeigga. Keenan čuojahii musihka maid son lei bádden ovdalaš joavkkuin ja Jones anii ahte lávlunjietna lei nu buorre ahte son áiggui álggahit ođđa joavkku. Álgiiga jámmet ovttas ja seammás ohcegođiiga rumbbostalli ja basista. Carey deaivvai orrut Keenan bajábealde. Jones ja Carey gávnnadeigga Jones skuvlaviellja Tom Morello bokte. Carey álggii čuojahit daiguin go son "measta árkkálmastii sudno" go eará bovdejuvvon musihkarat eai dihtton. Buot lahtut gávdnojedje viimmat D'Amour oahpásnuvai sidjiide Jones ustiba bokte.
Joavku hárjehalle ja čuojahedje Los Angeles birrasiin. Guokte jagi golle ja de skearrofitnodat Zoo Entertainment hálidii čállit skearrošiehtadusa singuin. 1992 Zoo almmuhii joavkku EP-skearru "Opiate". Skearrus lei siŋgelat "Hush" ja "Opiate". Joavkku vuosttaš musihkkafilbma "Hush" čájehii ahte joavku vuosttildii Parents Music Resource Center, mii dalle háliidii sensureret musihka. Filbma čájehii joavkolahtuid álásin. Ledje gokčan vuolledábiid Parental Advisory darvagiiguin ja njálmmi teaippain. Joavku serve gierdomátkái, masa Rollins Band, Fishbone, Rage Against the Machine, White Zombie ja Corrosion of Conformity nai ledje searvan.
Undertow (1993–1994)
1993 ledje alternative rock ja grunge báres áigi. Tool almmuhedje vuosttaš album "Undertow". Album lei máŋggabealát ja dovdomassii earálágan go "Opiate". Albumas ledje bihtát maid joavku ii lean válljen bidjat ovdalaš skearrui, go dalle háliidedje garraset musihka. Šattai vuohon gierdomátki, earret miessemánus 1993. Áigumuš lei čuojahit Garden Pavilionas muhto fuobmájedje juste ovdal konsearta álggii ahte báiki gulai Scientologalaš Girkui mii ii eisege heiven joavkku jurddašanvuohkái, namalassii ahte olmmoš ii galgga čuovvut jáhku mii gáržžida olbmo ovdáneami. Keenan ii lávlon, baicce meagui dego sávza guldaleddjiide.
Siŋgel "Sober" menestuvai 1994 njukčamánus. Čuovvovaš siŋgel "Prison Sex" lei muitalii máná veahkaválddis. Dat suhtadii muhtin olbmuid.
Ænima ja (1996)
"Ænima" ilmmai 1996. Albumas lei dovdomassii earálágan jietna go vuosttaš album "Undertow". Dál lei jietna dovdomassii garraseabbo ja musihkas ledje progressiivalaš iešvuođat. Vuosttaš siŋgel "Stinkfist" ii gullon nu olu radios. MTV oanidedje bihtá ja musihkkafilmma oaččui nama "Track No. 1" ja ii "Stinkfist" go eai háliidan eardudit olbmuid. Lávlaga sánit maid rievdaduvvojedje.
Lateralus (2001-2005)
Ođđajagimánus 2001 Tool muitaledje ahte ođđa album, "Systema Encéphale", lea boađi boađi. Das ledje 12 bihtá, earret eará "Riverchrist", "Numbereft", "Encephatalis", "Musick", and "Coeliacus". Neahttasiiddut mat barge fiilajuohkimiiin dego Napster divve fiillaiguin main ledje daid bihtáid namat. Mánnu golai ja de joavku muitalii ahte ođđa albuma namma rievtti mielde lea "Lateralus". Namma "Systema Encéphale" lei suohttasa dihte. Dáinna albumain Tool lávkii ain lagabui art rock ja progressive rock. Album menestuvai miehtá máilmmi. Tool oaččui Grammy bálkkašumi "best metal performance" bihtá "Schism" dihte. Go joavku doalai giitosága de Carey giittii váhnemiiddis go soai leigga nagodan suinna birget, ja giitti vel neavrri. Basista Chancellor giittii áhčis go son lei anašan etniin.
10 000 Days
Dál ledje joavku čuojahan 15 jagi. Muhtumat lohke ahte Tool ledje ožžon oskkáldas guldaleddjiid. Neahtas lei olu sáhka mii son čuovvovaš albuma namma lea. Joavkku goalmmát album "10 000 Days" álgá bihtain "Vicarious". Dát album ii ožžon nu olu rámi go "Lateralus" lei ožžon muhto menestuvai goittotge hui bures.
Fear Inoculum (2012-dán áigái)
2014 Carey ja Jones muitaleigga ahte bearrašii gullevaš geatnegasvuođat ja diggeáššit ledje maŋidan viđat albuma. 2015 lei diggeáššit válbmanan ja joavku álge musihkain fas buot fámuiguin. Album maŋŋonii ahte maŋŋonii ja viimmat 2019 ilmmai "Fear Inoculum". Geassemánu 2020 joavku muitaledje ahte áigot šluhttet 2020 gierdomátkki COVID-19 pandemiija geažil.
Beaskáđas
Beaskáđas lea duottar Guovdageainnu suohkanis. Duoddara allodat lea 649 mehtera.
Doaivumis lea báikenamma suorggiduvvon "Beaska" sánis. Suorggidemiin lea lasihuvvon "-das" mii dahká substantivva báikin (seamma ládje go alladas/allagas). Báikki badjeolbmot muitalit dan, ahte doppe sáhttá dávjá borgat geassit ja danne lea muhtomin bággu coggat beaska. Geassit 1895 suoidnemánu galbmuiga guokte ámmátolbmo jámas duoddarii, go leigga čađanjuoskan ja fáhkka buolašti. Čuođi jagi maŋŋá, jagis 1995, mihtidii lagamus dálkemihtidanrusttet Suolovuomis gaskamearalaš lieggaceahki 11,7° suoidnemánus.
Báikkálaš aviisa
Báikkálaš aviisa dahje báikkálašaviisa lea aviisa mii gokcá dihto guovllu, suohkaniid dahje gávpoga.
Lullisámegiel aviisasiiddut
Snåsningen lea Snoasa suohkana báikkálaš aviisa mis leat maiddái siiddut lullisámegillii.
Julevsámegiel aviisasiiddut
Lokalavisa NordSalten lea Stáiggu, Hábmira ja Divttasvuona suohkaniid báikkálaš aviisa mis leat maiddái julevsámegiel ođđasat.
Sámediggi
Sámediggi lea sámiid álbmotválljen parlameanta.
Fedje
Fedje lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 560 ja viidodat lea 9 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Fedje. Fedje rádjegielddat leat.
Vestur-Skaftafellssýsla
Vestur-Skaftafellssýsla lea gielda Suðurland eanangottis Islánddas.
Almería eanangoddi
Almería eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Ofelaš
Ofelaš lea filbma sámiid birra dan áigge go čuđit lávejedje suoládit sápmelaččain ja goddit sin. Váldoolmmoš lea Áigin ja su neavttáša Mikkel Gaup.
Badajoz eanangoddi
Badajoz eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Gáržanoivi
Gáržanoivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 669 mehtera.
Uiguragiella
Uiguragiella lea durkalaš giella man hupmet uigurat. Dan hupmet sullii 8,5 miljovnna olbmo Kiinnás ja 300 000 Kasakstanis ja dasa lassin máŋggain eará riikkain. Váldooassi Kiinná uigurain orrot Xinjiang autonomalaš regiovnnas, gos uiguragiella lea virggálaš giella ovttas kiinnágielain.
Dego máŋggat eará durkalaš gielat lea uiguragiella agglutinatiiva SOV-giella mas lea vokálaharmoniija. Dat ii juoge substantiivvaid nominalklássaide sohkabeali mielde. Dat mii lea erenoamáš uiguragielas, erenoamážit davvisuopmaniin, lea vokálaredukšuvdna ja metafoniija, mii gohčoduvvo maid namain umlaut.
Historjá
Dološ uiguragiela hupme uigurariikkas Xinjiangas sullii 800-1000-logus. Dat giella lea measta seammalágan go dološ durkkagiella.
Guovlu
200px|thumb|right|[[Interneahttakaféa Khotanis mas leat sihke uiguragiel ja kiinnágiel šilttat.]] Ođđaáigásaš uiguragiella gullá uiguralaš-durkkalaš giellajoavkku nuortaoassái, masa gullet maid salaragiella, oarje-juguragiella ja máŋggat unnit gielažat. Usebekagiella lea dan giellajoavkku oarjeoassi. Uiguragiela sátnevuorkái leat ollu váikkuhan kiinnágiella, ruoššagiella ja arábiagiella, muhto jietnaohppii leat váikkuhan iranalaš ja tokáralaš gielaid substráhta.
Alfabehta
200px|thumb|right|Uiguragiela arábalaš ja latiinnalaš alfabehtat Odne uiguragiella čállo Kiinnás arábalaš alfabehtain, muhto lea ovdal čállon maid latiinnalaš alfabehtain. Arábalaš alfabehta molsojuvvui latiinnalaš alfabehtan jagis 1960 ja jagi 1983 fas ruovttoluotta arábalaš alfabehtan. Kasakstanis geavahit kyrillalaš alfabehta.
Boarráseamos uiguragiel teavsttat leat 700-logus. Dat leat čállojuvvon persialaš sogdianalalfabehtain mii maŋŋelaš rievdaduvvui ja šattai dološ uiguralfabehtan. Boarráseamos uiguragiel girjjálašvuohta lea dávjjimus lági mielde buddhalaš.
Alfabehtaid komparatiivalaš tabealla
Dasa lassin uiguragiela kyrillalaš alfabehtas leaba 2 bustáva, mii čállojuvvoba arábalaš ja latiinnalaš alfabehtas guoktin bustávvan:
Anatoli Solovianenko
Anatoli Solovianenko (čakčamánu 25. 1932 – suoidnemánu 29. 1999) lei tenora.
Nuorta-Finnmárku
Nuorta-Finnmárku lea Norgga guovlu Finnmárkku fylkkas. Dan viidodat lea 18 783,59 km² ja olmmošlohku lea 27 372 ássi.
Risttalašvuohta
upright|thumb|right|Risttalašvuođa dábáleamos symbola, ruossa. Risttalašvuohta dahje kristtalašvuohta lea máilmmi stuorimus osku. Risttalašvuođa bassi girji lea Biibbal.
Baleárat
Baleaarit eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Rabas laiggohat
mini|360x360px|Aitika veaikeruvke Rabas laiggohagas dahje rabasbolttohagas málbma, industriijaávdnasat, ruškes koalla dahje eará geađgešlájat boltojuvvojit áibbas eanagierragis dan sadjái go roggat tunnealiid eatnamis. Dáinna lágiin ii dárbbaš fievrredit gálvvuid nu guhkás ja bargodilit šaddet buorebut. Rabas laiggohat lea maiddái ekonomalaččat buoret go roggat ruvkemanahagaid eatnama vuolde.
Skandinávia stuoramus rabas laiggohat lea Aitika veaikeruvke mii lea Jiellevári gielddas. Aitik lea ovtta dain stuorámus veaikeruvkiin Eurohpás.
Fitjar
Fitjar lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 993 ja viidodat lea 142 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Fitjar. Fitjar rádjegielddat leat.
Thaigiella
Thaigiella lea Thaieatnama virggálaš giella, man hupmet thait ja eará álbmogat riikkas. Giella lea tonagiella ja analyhtalaš giella ja gielas lea iežas alfabehta.
Barcelona eanangoddi
Barcelona eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Vuovdevárri
Vuovdevárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 562 mehtera.
Pokémon Go
Pokémon Go lea nuvttá mátketelefovdnaspeallu mii geavaha lasihuvvon realitehta (eŋg. augmented reality) GPSa báikedieđuid bokte. Speallu ilmmai Australias, Aotearoas (Ođđa-Selánddas) ja Amerihká ovttastuvvan stáhtain suoidnemánu 6. b. 2016    ja miehtá máilmmi suoidnemánus 2016. Geavahettiin telefovnna GPSa ja kámera, speallu diktá spelliid bivdit, doarrut ja hárjehallat virtuála Pokémonaid. Dat ilbmet šerbmii dego gávdnošedje duohta máilmmis. Speallu lea iešalddes nuvttá luđet telefovdnii, muhto lea maid vejolaš oastit lasi diŋggaid spealu siste. Boahttevuođas galgá leat vejolaš geavahit Bluetooth-rusttega mii galgá dieđihit speallái ahte Pokémon gávdno lahkosis.
Pokémon Go lea oažžun iešguđetlágán kritihka. Árvvoštallit rámidedje oppalaš speallovásáhusa ja movt dat laktása albmailbmái, muhto vávje maiddái ahte spealus ledje teknihkalaš váttisvuođat go ilmmai. Speallu fargga šattai ovtta dain eanemus geavahuvvon applikašuvnnain.
Bainet (arrondissemeanta)
Bainet lea Haiti arrondissemeanta Sud-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 95 877 ássi (2003), ja dan viidodat lea 462 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Bainet.
Burgos eanangoddi
Burgos eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Knuten
Knuten lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 706 mehtera.
Castellón eanangoddi
Castellón eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Požega-Slavonia guovlu
Požega-Slavonia guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 1 823 km² ja olmmošlohku 78 031 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Požega.
Orange Walk
right|thumb|Orange Walk Orange Walk lea gávpot Belizes. Dat lea Orange Walk guovllu hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 13 400 ássi (2010).
Raavrevijhke
Raavrevijhke lea gielda Trøndelága fylkkas.
Nord-Troms
Nord-Troms lea Norgga guovlu Romssa fylkkas. Dan viidodat lea 14 470,80 km² ja olmmošlohku lea 93 091 ássi.
Marker
Marker lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 586 ja viidodat lea 413 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Ørje. Marker rádjegielddat leat.
Corozal
right|thumb|Corozal Corozal lea gávpot Belizes. Dat lea Corozal guovllu hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 9 901 ássi (2010).
Ráhpesvárri
Ráhpesvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 479 mehtera.
Cuenca eanangoddi
Cuenca eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
San Ignacio (Belize)
right|thumb|San Ignacio San Ignacio lea gávpot Belizes ja guovllu Cayo hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 16 977 ássi (2010).
Midt-Troms
Midt-Troms lea Norgga guovlu Romssa fylkkas.
Ciudad Real eanangoddi
Ciudad Real eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Punta Gorda (Belize)
right|thumb|Punta Gorda Punta Gorda lea gávpot Belizes ja guovllu Toledo hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 5 205 ássi (2010).
Primorje-Gorski Kotar guovlu
Primorje-Gorski Kotar guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 3 582 km² ja olmmošlohku 296 195 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Rijeka.
Sherdahlfjellet
Sherdahlfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 785 mehtera.
Stuorradiggi
right|thumb|Stuorradiggi Stuorradiggi lea Norgga parlameanta. Juohke njealját jagi válljejuvvojit Stuorradiggái 169 áirasa 19 válgabiirres mat leat fylkkarájáid mielde.
Storradiggepresideanta, gii jođiha Stuorradikki barggu, lea njukčamánu 15. b. 2018 rájes Tone Wilhelmsen Trøen.
Stuorradiggi 2017–2021
mini|Dálá Stuorradiggi bellodagaid mielde
San Pedro (Belize)
right|thumb|San Pedro San Pedro lea gávpot sullo Ambergris Cayes Belizes. Gávpoga olmmošlohku lea 4 499 ássi (2010).
Viesttarmeara válgabiire
Viesttarmeara válgabiire vai válgabiire 5 lea válgabiire Norgga samediggeválggas. Válgabiirre suohkanat leat: Divrrát, Siellat, Loabát, Rivttát, Skánit, Ivvárstáđit, Hárštá, Bjarkøy, Giehtavuotna, Ánddasuolu, Ikšnášši, Bievát, Suorta, Hadsel, Vuogát, Vestvågøy, Flakstad, Moskenes, Værøy, Røst, Lodegat, Dielddanuorri, Evenášši, Áhkánjárga, Bálat, Divttasvuotna, Hábmir, Stáigu, Oarjel-Foalda, Budejju, Fuoisku, Sálát, Oarjel-Báidár, Báidár ja Meløy.
Baradères (arrondissemeanta)
Baradères lea Haiti arrondissemeanta Nippes departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 31 689 ássi (2003), ja dan viidodat lea 237 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Baradères.
Sør-Troms
Sør-Troms lea Norgga guovlu Romssa fylkkas.
Cáceres eanangoddi
Cáceres eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Rágesvárri
Rágesvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 516 mehtera.
Cádiz eanangoddi
Cádiz eanangoddi lea eanangoddi Spánias.