cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Čielgeađa
Čielgeađa lea sylinderhámat struktuvra mii lea veahá duolbbas ovddal ja maŋil. Čielgedávttit leat dego rieggát mat birastahttet čielgeađđama, ja dasa lassin ligameantat, deahkit, čielgeskoađit ja cerebrospinalgolggus (CSF) suodjalit čielgeađđama.
Čielgeađa lea bures suodjaluvvon, muhto go olmmoš bážáhallá dahje go garrasit beaškkiha biillain muora vuostá de čielgedávttit sáhttet doddjot dahje eaškálit. Dalle čielgeađa sáhttá gáržohallat. Čeabetčielgedávttit leat unnimusat ja rašimusat.
Čielgeađa laktása bajil čielgeađajoatkagii (medulla oblongata) mii lea oaiveskálžžu vuolit ráiggi foramen magnus buohta. Njuoratmánáin čielgeađa nohká sullii nubbi ja goalmmát alinčielgedávtti (L2 ja L3) buohta. Buot čilgedávttiin leat nummirat. Ollesolbmuid čielgeađa nohká veahá badjeleappus sullii vuosttaš ja nubbi alinčielgedávtti (L1-L2) buohta. Dieinna lágiin čielgeađa dušše gávdno čielgekánala bajit guovtti goalmmádasas. Go váldá iskosa cerebrospinalgolgosis dát boahtá ávkin. Čugget nálu čielgeađđamii ii buvtte buriid muhto nubbi alinčielgedávtti vuolil eai jođe go ovdalis máinnašuvvon nearvagihppu. Nállu ii lábme maidege ja doaktárat leat viššalat čukkodit dákko.
Čielgeađđamis leat 31 segmeanttat. 8 čeabeha buohta, 12 ratti buohta, 5 alimiid buohta, 5 gátnása buohta ja 1 seaibedávtti buohta. Juohke segmeanttas vuolgiba guokte čielgeađanearvva.
Čielgeađa assu guovtti sajis. Dákko vulget nearvvat gieđaide ja julggiide:
Čielgeađđama váldodoaibma lea jođihit nearvaimpulssaid vuoigŋašiid ja rupmaša orgánaid gaskkas. Muhtimin čielgeađa iešalddes sádde mohtorsignalaid dehkiide "jearakeahttá" vuoigŋašiin. Dát leat nu gohčoduvvon refleavssat.
Gáldut
Moore, K., Agur, A. and Dalley, A. (2011). Essential clinical anatomy. Baltimore, MD: Lippincott Williams & Wilkins.
Gifu prefektuvra
Gifu prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Norgga Sámedikki válgaortnet
Norgga Sámedikki válgaortnet lea juhkkojuvvon válgabiirriide, mat leat dál čieža (7). Norgga Sámediggi lea bajimus válgaeiseváldi Norgga Sámediggeválggain. Sámediggi lea ođasmahttán iežas válgaortnega. Ođđa válgaortnet gusto 2009 sámediggeválgga rájes. Sámedikki válgaortnega rievdadusaid duogáš lea ahte válgaortnet ii doaibman ollásit. Láve váldit menddo guhkes áiggi dan rájes go jienasteapmi lea čađahuvvon dassážiigo loahpalaš válgaboađus gárvána, ja leat leamaš eahpegorálaš stuorra erohusat jienastagaid gaskka ja gii duođai beassá Sámediggái.
Ođđa válgabiiret
Ođđa válgaortnega geažil unnu earret eará áirraslohku ja 43 áirasa sadjái bohtet 39 áirasa (dássenmandáhtat loahpahuvvojit) ja 13 válgabiirre sadjái bohtet 7 válgabiirre. Jienasteaddjit besset rievdadit jienastanlihpu ja doaba sámi jienastuslohku rievdaduvvo Sámedikki jienastuslohkun. Ođđa válgabiiret lea:
Buddhisma
Buddhisma lea oskkolat dahje filosofiija mii vuođđuduvvui Indias 500-logus oKr. Oskkoldat álggahuvvui Siddhartha Gautama oahpahusaid vuođul, guhte šattai buddha. Son oahpahii ahte son lea dušše dábálaš olmmoš, iige profehta dahje ipmil.
Okta buddhisma váldoáššiin lea ahte olmmoš riegáda ain ođđasit maŋŋel go lea jápmán. Jus lea bargan ollu baháid ovddit eallimis, de šaddá nuppi eallimis juoga mas leat ollu váttisvuođat. Jurdda lea ahte son galgá riegádit ođđasit dassážii go beassá eret eallinjuvllas samsaras, ja olaha nirvana.
Sacatepéquez
right|thumb|Sacatepéquez Sacatepéquez lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 316 638 ássi (2011), ja dan viidodat lea 465 km². Departemeantta oaivegávpot lea Antigua Guatemala.
Sparrefjellet
Sparrefjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 788 mehtera.
Café Tacvba
right|thumb|Café Tacvba Café Tacvba lea meksikolaš rockjoavku.
Virdnejávri
Virdnejávri lea jávri Guovdageainnus.
New Delhi
New Delhi (hindigillii नई दिल्ली, punjabgillii ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, urdugillii ‏نئی دلی‎) lea India oaivegávpot.
Buolžajohgielas
Buolžajohgielas lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 560 mehtera.
San Marcos (departemeanta)
right|thumb|San Marcos San Marcos lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 1 019 719 ássi (2011), ja dan viidodat lea 3 791 km². Departemeantta oaivegávpot lea San Marcos.
Vuolit Spielgajávri
Vuolit Spielgajávri lea jávri Guovdageainnus.
Léogâne (arrondissemeanta)
Léogâne lea Haiti arrondissemeanta Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 300 982 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 016 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Léogâne.
Huldrefjellet
Huldrefjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 725 mehtera.
Stiippanvárri
Stiippanvárri lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 549 mehtera.
Limbé (arrondissemeanta)
Limbé lea Haiti arrondissemeanta Nord departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 84 951 ássi (2003), ja dan viidodat lea 179 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Limbé.
Os (Hordalánda)
Os lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 18 294 ja viidodat lea 140 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Osøyro. Os rádjegielddat leat.
Gákkajávri
Gákkajávri lea jávri Porsáŋggus.
Hiroshima prefektuvra
Hiroshima prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Santa Rosa (departemeanta)
right|thumb|Santa Rosa Santa Rosa lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 346 590 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2 955 km². Departemeantta oaivegávpot lea Cuilapa.
Løvliefjellet
Løvliefjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 710 mehtera.
Gunma prefektuvra
Gunma prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Marmelade (arrondissemeanta)
Marmelade lea Haiti arrondissemeanta Artibonite departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 120 193 ássi (2003), ja dan viidodat lea 723 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Marmelade.
Tysnes
Tysnes lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 722 ja viidodat lea 255 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Uggdal. Tysnes rádjegielddat leat.
Hyōgo prefektuvra
Hyōgo prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Gonagaslaš girjerájus (Ruoŧŧa)
400px|right|Gonagaslaš girjerájus Gonagaslaš girjerájus lea Ruoŧa gonagasriikka našunálagirjerájus.
Moalagha šaldi
300px|thumb|right|Moalagha šaldi
Moalagha šaldi ( Pol Moalagh Amol nappo "Amola heaŋgášaldi" dahje پل معلق Pol Moalagh "Heaŋgášaldi") lea heaŋgášaldi sihke vázziide ja fievrruide Amolas, Iranas. Duiskalaš inšenevrrat huksegohte šalddi Harazjoga rastá suoidnemánu 12. b. 1958 (Pahlavi dynastiija áigge). Šaldi rahppojuvvui atnui čakčamánu 7. b. 1959 Šaldi lákta oktii nuorta- ja oarje-Amola.
Stuorra Fáhttevárri
Stuorra Fáhttevárri lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 529 mehtera.
Sololá (departemeanta)
right|thumb|Sololá Sololá lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 437 145 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1 061 km². Departemeantta oaivegávpot lea Sololá.
Ibaraki prefektuvra
Ibaraki prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Leaktojávri
Leaktojávri lea jávri Porsáŋggus.
Árbediehtu
Traditional knowledge (TK), indigenous knowledge (IK), traditional environmental knowledge (TEK) and local knowledge generally refer to the long-standing traditions and practices of certain regional, indigenous, or local communities.
Karaž
thumb|300px|right|Karaž dálvvet
Ullensvang
Ullensvang lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 403 ja viidodat lea 1 399 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kinsarvik. Ullensvang rádjegielddat leat.
Goikeguolli
thumb|250px|right|Goikeguolli [[Islánda|Islánddas]] thumb|250px|right|Guolit goikaduvvojit [[Viestterálas|Viestterállasis.]] thumb|250px|right|Goikeguolli [[Venezias]]
Njálla
thumb|right|250px|Njálla dálveguolggaiguin. Njálla lea beanaelliid čerdii gullevaš boraspire mii eallá davvi tundraguovlluin. Dat gierdá galbmasa hui bures, ja dan guolggat leat nu lieggasat ahte gierdá bures 40 minusceahki. Njálla deaddá 2,5-5,0 kg.
Goikeguolli
Goikeguolli lea áibmogoikaduvvon ja guoira guolli, mii ii leat sáltejuvvon. Goikeguliide geavahuvvo eanaš dorski, muhto maiddái eará dorskeguolit, omd. sáidi, diksu ja lággu. Dasa lassin goikaduvvo hávga.
Historjá
Go ovddeš áiggiid eai lean galbmaskábet, guliid goikadeapmi lei árbevirolaš vuohki seailluhit daid hui guhká. Goikeguolli lei leamaš maid gávpegálvun.
Lowzowfjella
Lowzowfjella lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 748 mehtera.
Guohcoaivi
Guohcoaivi lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 508 mehtera.
Suchitepéquez
right|thumb|Suchitepéquez Suchitepéquez lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 516 467 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2 510 km². Departemeantta oaivegávpot lea Maztenango.
Ruhkkojávri
Ruhkkojávri lea jávri Porsáŋggus ja Álttás.
Nedrevatn
Nedrevatn lea jávri Porsáŋggus.
Ishikawa prefektuvra
Ishikawa prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Skáiddejávri
Skáiddejávri lea jávri Porsáŋggus.
Vekkerøfjellet
Vekkerøfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 907 mehtera.
Eleonoretoppen
Eleonoretoppen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 731 mehtera.
Ruonáminta
Ruonáminta (Mentha spicata) lea njálbmerássešattuide gullevaš šaddošládja. Dat lea ránesminta (Mentha longifolia) ja eappelminta (Mentha rotundifolia) hybrida.
Mirebalais (arrondissemeanta)
Mirebalais lea Haiti arrondissemeanta Centre departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 16 491 ássi (2003), ja dan viidodat lea 864 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Mirebalais.
Gieddoaivi (Kárášjohka)
Gieddoaivi lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 515 mehtera.
Øvrevatn
Øvrevatn lea jávri Porsáŋggus.
Leavnnjašjávri
Leavnnjašjávri lea jávri Porsáŋggus.
Heavdni
Heavdni (Araneae)
Mohtorgielká
right|thumb|Mohtorgielká Mohtorgielká, dahjege muohtaskohter, mohtorskohter, lea eanafievru, mii lea plánejuvvon muohttaga dahje jieŋa alde johtimii. Mohtorgielkkáin johtimii ii vealttakeahttá dárbbašuvvo sierra geaidnu dahje máđii. Ovddageahčen leat sabehat ovttas stivrenstákkuin ja stivrenáksilin dahket stivrema vejolažžan. Mohtorgielká johtá ovddos- dahje maŋosguvlui bealtta/boahkána veagas. Jorranfápmu beltii boahtá mohtoris variahtora ja gehtegiid bokte. Mohtorgielkká mohtorin lea dábálaččat guovtte- dahje njealljetávttat áibmo- dahje golggusčoaskuduvvon bensenmohtor, man sturrodat lea 150–1200 kbm³. Eanáš mohtorgielkámálliide čáhká okta mátkkošteaddji vuoddji lassin.
Mohtorgielkká historjá
right|thumb|Mohtorgielkkát Hástalusat olbmuid ja sin diŋggaid fievrredeamis dálveáigge jođálmahtte mohtorgielkká hutkama. 1990-logus johtilit ovdánan hutkosat buvttadedje mášeniid, mat ledje dábálaččat guovtte olbmui oaivvilduvvon fievrrut, mat johte bealtta veagas bensenmohtora fámuin. Álggoálggui mohtorgielkkát ledje bargofievrrut, muhto dán áigái ráhkadeaddjit ráhkadit hui olu maiddái lusta- ja gilvofievrruid. Go vuosttas málliin ledje sullii 10 heastafámu (7,5 kW) guovttetávttat mohtorat, dán áigge málliin leat ođđaáigásaš guovttetávttat ja njealjjetávttat bensenmohtorat, main muhtumiin leat badjel 150 heastafámu (110 kW). Amerihkálaš Ray H. Muscottii juolluduvvui kanadalaš pateanta su mohtorrehkii “traineau automobile” jagis 1915. Čuovvovaš jagi Muscottii juolluduvvui vuosttas amerihkálaš pateanta ođđaáigásaš muohtafivrui, mas leai maŋŋebealta ja ovdasabehat.
Carl Eliason ráhkadii vuosttas mohtorgielkká prototiipa 1920-logus: Son bijai mohtorsihkkela mohtora guhkes reaga ala, bijai reaga ovddageahčái sabehiid ja maŋágeahčái bealtta. Eliassonii juolluduvvui pateanta jagis 1927. Eliason ráhkadii 40 mohtorgielkká.
David Johnson ovttas Paul Knochenmusain ja Orlen Johnsonin mearridedje ráhkadit vuosttas mohtorgielkká. Jagis 1954 sii gárvijedje vuosttas mohtorgielkákonseptta. Dat lei hutkojuvvon meahcástaneatnamiidda johtema várás. Sii ledje dan oaivilis, ahte dat lei doarvái buorre ovdanbuktimii sin fidnodaga jođiheaddjái Edgar Hetteenii, viidásut buvttadeami várás, muhto Edgar ii jáhkkán sin hutkosa árvui iige ovddidan dan. Nuba sii vuvde dan muorrasahá-fidnodahkái haddái $465. Das fuolatkeahttá albmát ledje mearridan, ahte sii ráhkadit vuosttas gávppálaš mohtorgielkká. Nubbi mohtorgielkákonsepta válmmaštuvai jagis 1956. Sii gohčodedje dan Polaris Sno Traveler:in. Originála mállet dedde badjel 450 kg ja dat johte sullii 32 km/h. Edgar doalvvuhii golbma mohtorgielkávuoddji 1900 km mátkái Alaska mehciid čáđa vai fidnešii almmolašvuođa ja vai basttašii čájehit fievrru luohtehahttivuođa.
Aitosaš mohtorgielkábadji álggii das, go kanadalaš Bombardier-fidnodat álggii ráhkadit Ski-doo-mearkasaš mohtorgielkkáid jagis 1959. Dat vuvdojuvvojedje viehka olu dasgo dat ledje geahppagat, oktageardánat ja viehka hálbbi. Maiddái eará ráhkadeaddjit álge ráhkadit muohtafievrruid Ski-doo bivnnuhisvuođa geažil. Sierra mohtorgielkámearkkaid ráhkadeaddjit leamaš badjel 150. Garra gilvvu ja fidnodatovttastahttimiid geažil mohtorgielkkáid ráhkadit šahten vuollái logi fidnodaga.
Bombardier (Lynx ja Ski-Doo)
Mohtorat šadde geahpadeppon ja uhcibun go ovdal easkka jagis 1960, go Joseph-Armand Bombardier hutkkai dan, mii dán áigái gohčoduvvo moderna mohtorgielkán oktan rabas vuodjinskurbmuin ja ovtta dahje guovtte olbmo beaŋkkain ja álggii vuovdit dan “Ski-Doo”-namain. Gilvaleaddjit čuvvo Bombardiera ja kopierejedje ja buorededje su hutkosa.
1970-logus ledje badjel čuohte mohtorgielkáráhkadeaddji. Dat vuvde badjel guokte miljovnna mohtorgielkká jagiid 1970 ja 1973 gaskasaš áigge, vuovdinolahus mii ii leat goassige juksojuvvon. Jagis 1971 vuvdojuvve bealle miljovnna mohtorgielkká. Eanáš mohtorgielkáfidnodagain ledje uhci ja stuorimus ráhkadeaddjit ledje dávjá márkanviiddidaniskkadeamit, maid mohtorsihkkel- ja heŋgenmohtorráhkadeaddjit dahke. Eanáš dáid fidnodagain reastaluvve jagi 1973 oljokriissa ja dan čuovvumušaid geažil dahje vuvdojuvvojedje stuorit fidnodagaide. Jagis 1997 vuvdojedje 260 000 gielkká. Maŋŋelis vuovdin gulul geahppánii, sivvan go dálvvit šadde bivvalebbon ja go uhca njealljejuvllagiid miehtá jagi geavaheapmi lassánii.
Sáđoaivi
Sáđoaivi lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 467 mehtera.
Stuorra Částenoaivi
Stuorra Částenoaivi lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 516 mehtera.
Mohtorgielká
Čáđahannávccat
Mohtorgielkkáid čáđahannávccat leat buorránan sakka daid hutkama álggu rájes. Vuosttas mohtorgielkkáin sáhtte leat dušše 5 heastafámu (3,7 kW) mohtorat. Mohtoriid sturrodat ja beaktilvuohta lea lassánan dassá rájes. 1990-logu álggogeahčen stuorámus mohtorat (dábálaččat 600–650 kbm gaskkas) buvttadedje sullii 115 heastafámu (86 kW). Jagis 2013 mohtorat leat stuoribut (juoba 1200 kbm) ja beaktileabbo (juoba 180 heastafámu dahjege 130 kW).
Birasváikkuhusat
Mohtorgielkkáid birasváikkuhusat leat leamaš hui stuorra nággahallanášši. Ráđđehusat leat reageren njozet jietna- ja áibmonuoskkideapmai.
Áibmu
Eanáš mohtorgielkkáin leat ain guovttetávttat mohtorat, muhto omd. Arctic Cat ja Yamaha leat geavahan njealljetávttat mohtoriid jagiid 2002 ja 2003 rájes. Maŋimuš logi jagi áigge ráhkadeaddjit leat lihkostuvvan ráhkadit mohtoriid, mat nuoskkidit uhcit go ovdal. Yamaha ja Arctic Cat ledje vuosttas ráhkadeaddjit, mat ráhkadedje njealljetávttat málliid eanetmearis. Bombardiera E-Tec guovttetávttat mohtorat buvttadit 85 proseantta uhcit nuoskudeaddji gássaid go ovddit sohkabuolvva guovttetávttat mállet.
Duovdagat ja luonddueallit
Dieđalaš dutkamušat leat čájehan ahte mohtorgielkkát dagahit vahágiid duovdagiidda mohtorgielkámáđiid buohta. Muohta divttásmuvva ja dálvearvvit sáhttet dagahit dulvviid lágašguovlluide. Dát garra muohta jođiha lieggasa ja duollu šaddá assádebbon sihke vejolaččat váikkuha šadduide sihke dagaha erošuvnna eananvuđđui giđđat. Dasa lassin mohtorgielkkát sáhttet vahágahttit vesáid. Váikkuhusaid ealliide lea váddásut árvvoštallat; muhtun dutkamušaid mielde eallit eai boađe mohtorgielkámáđiid ala lárbma geažil ja muhtun dutkamušaid mielde ealliid fas bohtet máđiid ala go johtolat lea uhcán dahje ii ollege.
Gáivuona sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Gáivuonas (knr 1940) guoská báikenamaid Gáivuona suohkanis mat leat sámegillii. Dát báikenamat sáhttet guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Mohtorgielká
Mohtorgielká bargomášenin
Mohtorgielká lea hui praktihkalaš bargofievru dálvit. Mohtorgielká heive omd. boaldinmuoraid fievrredeapmai meahcis. Mohtorgielká lea maiddái hui dehálaš bargoveahkkeneavvu boazodoalus. Suomas boazodoalus leat ánus badjel 1000 mohtorgielkká.
Gáivuona sámegiel báikenamat
Muhtin guovlluin sáhttet máŋga sámegielat báikenamat seamma guvlui, jus guovllu geavahit máŋga joavkku, dahje olbmot geat hállet iešguđet sámegielaid. Leat ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Leat maid guokte jávkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Gáivuona suohkanis leat dušše namat davvisámegillii.
Juovvajávri
Juovvajávri lea jávri Álttás.
Mérida (Venezuela)
Santiago de los Caballeros de Mérida (dovddus buorebut oaneheabbo namain Mérida) lea Venezuela gávpot ja Mérida oassestáhta hálddahusguovddáš. Gávpoga viidodat lea 25 km² ja olmmošlohku lea sullii 300 000 ássi.
Totonicapán (departemeanta)
right|thumb|Totonicapán Totonicapán lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 476 369 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1 061 km². Departemeantta oaivegávpot lea Totonicapán.
Zacapa (departemeanta)
right|thumb|Zacapa Zacapa lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 221 646 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2 690 km². Departemeantta oaivegávpot lea Zacapa.
Alla Pugacheva
250px|thumb|right|Pugačova jagis 2016
Alla Borisovna Pugačova (, r. cuoŋománu 15. b. 1949 Moskvas, Ruoššas) lea ruošša poplávlu. Jagis 1997 son ovddastii Ruošša Eurovision lávllagilvvohallamis.
Giellagas-instituhtta
Giellagas-instituhtta lea Oulu universitehta humanisttalaš dieđagotti sierra ovttadat, gos fállojuvvo alladási oahpahus sámegielas ja sámiid kultuvrras. Giellagas-instituhtta lea maiddái sámegiela ja sámiid kultuvrra dutkamuša guovddáš Suomas. Giellagas-instituhtta lea vuođđuduvvon jagi 2001, ja Suoma oahpahusministeriija lea mearridan dasa riikkaviidosaš vásttu ordnet ja ovddidit sámegiela ja sámiid kultuvrra alimus oahpahusa Suomas.
Sámegiela ja -kultuvrra oahppoávnnas
Sámegiela ja kultuvrra diibmooahpahus álggii Oulu universitehtas 1960-logu loahpas suomagiela oahpuide gullojeaddji fuolkegiela kursan. Suomagiela instituhta daláš professor Pauli Saukkonen ovddidišgođii sámegiela lektora ásaheami, ja čakčat 1970 Helvi Nuorgam-Poutasuo álggahii lektora barggus. Dalle šattai vuosttaš geardde Suomas vejolažžan studeret approbatur-oahpuid sámegielas ja -kultuvrras, go dan rádjai ledje universitehtat Helssegis, Oulus ja Turkus ordnen dušše ovttaskas sámegiela kurssaid. Helssega universitehta suopmelaš-ugralaš gielaid instituhta vástidii álggus oahpahusas ja oahppogáibádusaid ráhkadeames.
Eaŋgalašgiela magisttar Tuomas Magga bargagođii lektorin Nuorgam-Poutasuo maŋŋá jagi 1972. Čuovvovaš jagi ásahuvvui oahppoávdnasii veahkkeprofessorvirgi, ja sámegiela ja -kultuvrra oahpuid sáhtii dalle joatkit cum laude -dásis. Goappašat virggit devdojedje fásta jagi 1977, go Tuomas Magga lei čađahan lisensiáhtadutkosa ja nammaduvvui lektorin ja filosofiija doavttirin nákkáhallan Pekka Sammallahti fas nammaduvvui veahkkeprofessorin.
Cobán
right|thumb|Cobán Cobán lea gávpot Guatemalas. Dat lea Alta Verapaz departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 68 868 ássi (2012).
Giellagas-instituhtta
Sámegiela ja -kultuvrra oahppoávnnas
Oahpahusa váldodeaddu Oulus lei geavatlaš gielladáiddu oahpaheames, muhto fállun ledje álo maiddái sámekultuvrra kurssat. 1970-logu beallemuttus sámegiela geavahišgohtet eatnigiellalinnjá oahpahusgiellan, ja seammás sámegiella šattai maid vehážiid mielde alladási dutkamuša giellan. Oahppomateriálaid kurssaid várás galggai ráhkadit ieš. Dat bargu goit geahppánii muhtun veardde, go oktasaš davviriikkalaš čállinvuohki váldui atnui jagi 1979 ja oahpahusas sáhtii geavahit ávkin Norgga ja Ruoŧa beale teavsttaid.
1980-logu álggus šattai vejolažžan váldit sámegiela ja -kultuvrra váldoávnnasin ja čađahit das maid laudatur-oahpuid. Oulu universitehtii ásahuvvui sámegiela ja -kultuvrra professora virgi veahkkeprofessora virggi sadjái, ja Pekka Sammallahti nammaduvvui professorin. Oahppoávdnasis barggai maid diibmooahpaheaddji jagiid 1984–1986, vuosttažettiin Toivo West ja su maŋŋá Anni-Siiri Länsman. Go Magga ja Sammallahti leigga sámegiela dutkit, sámekultuvrra oahpahus bázii eanas diibmooahpaheddjiide ja kultuvrra ámmátolbmuide, geat muhtumin dolle kurssaid ja guosselogaldallamiid.
1990-logus sámegiela vierrogiellalinnjá suddaluvai eatnigiellalinnjái ja oahpahus dollojuvvui dušše sámegillii. Dás čuovui, ahte studeanttat galge máhttit sámegiela bures jo oahpuid álggadettiin. Eará mearkkašahtti dáhpáhusat 1990-logus ledje vuosttaš magistara, Vuokko Hirvonen, válmmaštuvvan 1991 ja sámegiela assisteantta virggi ásaheapmi jagi 1995. Vuosttaš assisteantan barggai Káre Vuolab-Lohi. Maiddái kultuvraoahput ožžo lasi saji, go Oulu universitehta dáidagiid ja kulturantropologiija instituhttii vuođđuduvvui seniorassisteantta virgi fuolahit ođđa “Sámi ja davi kultuvrra ja historjjá” -siidoávdnasa oahpahusas.
Giellagas-instituhtta
Sámegiela ja -kultuvrra oahppoávdnasis šattai Giellagas-instituhta jagi 2001 álggus. Suoma oahpahusministeriija mearridii dasa riikkaviidosaš vásttu ordnet ja ovddidit sámegiela ja sámiid kultuvrra alimus oahpahusa Suomas. Seniorassisteanta virgi, masa filosofiija doavttir Veli-Pekka Lehtola lei válljejuvvon cuoŋománus 1999, sirdojuvvui maid Giellagas-instituhttii.
Giellagas-instituhtta lea jagi 2004 rájes leamaš Oulu universitehta humanisttalaš dieđagotti sierra ovttadat. Seamma jagi álggahuvvui sámiid kultuvrra oahpahus váldoávnnasin, ja Lehtolas šattai sámiid kultuvrra professor. Ovttas servodatdiehtagiid doavttir Anni-Siiri Länsmaniin, gii dalle barggai mearreáigásaš lektorin, soai ráhkadeigga oahppoplána sámiid kultuvrra váldooahpuide.
Oahpahus
Čavčča 2013 Giellagas-instituhtas barget guokte professora, golbma universitehtalektora, golbma universitehtaoahpaheaddji ja njeallje dutki. Instituhta hoavdan lea Anni-Siiri Länsman. Váldoávnnasin lea vejolaš studeret davvisámegiela, anárašgiela dahje sámiid kultuvrra. Daid lassin sáhttá čađahit 35 oahppočuoggá viidosaš oahpuid davvisámegielas vieris giellan ja sámegiela ávnnasoahpaheaddjiid skuvlejumi. Dál leat maid suokkardallamin vejolašvuođa fállagoahtit nuortalašgiela oahpuid čakčat 2014.
Dutkamuš
Jagi 1991 rájes leat Giellagas-instituhtas dahje sámegiela ja -kultuvrra oahppoávdnasis čállojuvvon lagabui 40 pro gradu -dutkamušat, golbma lisensiáhtadutkamuša ja ovcci nákkosgirjjit. Giellagasas doaibmá joatkkastudeanttaide dárkkuhuvvon doavttirskuvla, ja instituhtas lea maid iežas almmustahttinráidu, mas leat almmustuvvan ee. sátnegirjjit, lohkosat ja dutkamušat.
Giellagas-instituhtas lea ovttasbargu sihke Suoma ja olgoriikka dutkanásahusaiguin, ja dat lea jagiid mielde leamaš ordnemin iešguđetlágan semináraid ja konfereanssaid, omd. Oovtâst – Sámedutkama konfereanssa Anáris čakčamánus 2013.
Sápmelaš kultuvraarkiiva
Giellagas-instituhtas lea maid Sápmelaš kultuvraarkiiva, mas gávdnojit sámegiela ja sápmelaš kultuvrra guoski materiálat. Materiála lea čohkkejuvvon arkiivii 1970-logu rájes. Sápmelaš kultuvraarkiivvas ii golggotmánus 2013 leat bistevaš bargi.
Kovvatnet (Áltá)
Kovvatnet lea jávri Álttás.
Rággeguolli
Rággeguolli lea guolli, dábálaččat luossa dahje bálddis, mii rággejuvvo ja goikaduvvo. Go luossa dahje bálddis rággejuvvo ja goikeduvvo, de dat guolli gohčoduvvo juogo rággeluossan dahje rággebálddisin. Nuppi guolli mii rággejuvvo ja goikaduvvo lea stáinnir.
Ulvik
Ulvik lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 105 ja viidodat lea 721 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Ulvik. Ulvik rádjegielddat leat.
Stuorajávri (Áltá)
Stuorajávri lea jávri Álttás.
Iwate prefektuvra
Iwate prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Vaksdal
Vaksdal lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 136 ja viidodat lea 716 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Dale. Vaksdal rádjegielddat leat.
Hofgaardtoppen
Hofgaardtoppen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 1 125 mehtera.
Salamá
Salamá lea gávpot Guatemalas. Dat lea Baja Verapaz departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 34 302 ássi (2012).
Romssasuolu
Romssasuolu lea suolu nannáma ja Sállira gaskkas Romssas Romssafylkkas. Gávpoga guovddáš lea sullo nuorttabealde, muhto olbmot orrot miehtá sullo. Romssa girdišillju lea fas oarjjabealde. Romssasullos beassá nannáneatnamii Tromsøbrua-šalddiin dahje Tromsøysundtunnelen-tunneallain. Sállirii manná Sandessundbrua-šaldi.
Kanagawa prefektuvra
Kanagawa prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Bojobeasvárri
Bojobeasvárri lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 427 mehtera.
Iešvárri
Iešvárri lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 419 mehtera.
Romssasuolu
Romssasuolu lea sullii 10 km guhku davvegeažis lullegeahčái. Badjin, gasku sullo, lea jávri, Báhpajávri masa huksejuvvui buođđu jagis 1867. Sullos leat hui ollu viesut, muhto maiddái veaháš vuovddit.
Ouanaminthe (arrondissemeanta)
Ouanaminthe lea Haiti arrondissemeanta Nord-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 109 594 ássi (2003), ja dan viidodat lea 362 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Ouanaminthe.
Romssasuolu
Romssasuolu lea olmmošlogu ektui Norgga stuorámus suolu. Hinnøya lea nubbin stuorámus. Romssasullo olmmošlohku lea 36 088 (ođđajagimánu 1. b. 2012), ja lea juhkkojuvvon viđa guvlui:
Sentrum guvlui gullá gávpotguovddáš ja dan lagasbiras, nappo sullo nuorttabealli. Nordre Tromsøya lea sullo davát oassi, ja Søndre Tromsøya lea lullegeahči. Sommerlyst ja Mortensnes leat Romssasullo oarjjabealde.
Chimaltenango
right|thumb|Chimaltenango Chimaltenango lea gávpot Guatemalas. Dat lea Chimaltenango departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 159 839 ássi (2012).
Sámi kultuvrra ensyklopediija
Sámi kultuvrra ensyklopediija lea Helssega universitehta sámi kultuvrra ensyklopediijaprošeakta. Dat gávdno sihke báber- ja interneahtta-hámis. Prošeavtta álge plánet jagis 1998, ja prošektii mieđihuvvui guovtti jagi EU-ruhtadeapmi jagis 2001.
Chiquimula
Chiquimula lea gávpot Guatemalas. Dat lea Chiquimula departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 53 354 ássi (2012).
Guovžajávri
Guovžajávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Emulšunbuonjus
thumb|250px|Aspárgosat ja hollandaisebuonjus thumb|250px|Majoneasa dárbašat
Emulšunbuonjus on buonjus dahje sovsa, gean struktuvrra vuođđun on sihke buoiddi/vuoja ja golgosa emulšuvdna. Dovdosat emulšunbutnjosat leat hollandaise- ja béarnaisebuonjus (vuođđun monnefiskadasaid ja vuoja emulšuvdna), vuodjabuonjus (vuođđun viinni dahje viidneedega ja vuoja emulšuvdna) ja majoneasa (vuođđun monnefiskadasaid ja biebmooljju emulšuvdna).
Ástevárri
Ástevárri lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 458 mehtera.
Vegvatnet
Vegvatnet lea jávri Álttás.
Kyōto prefektuvra
Kyōto prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Ságat
Ságat lea dárogiel sámi báikkálaš aviisa mii ásahuvvui Čáhcesullui jagi 1956. Jagi 1981 váldodoaimmahat fárrii Levdnjii gos dát ain lea.
Aviissa giella
Vaikko dan namma lea sámegillii, teaksta lea eanaš dárogillii.
Môle Saint-Nicolas (arrondissemeanta)
Môle Saint-Nicolas lea Haiti arrondissemeanta Nor-Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 169 238 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 115 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Môle Saint-Nicolas.
Mehršahr
Mehršahr ( Mehršahr) lea guovlu Alborza provinssas Karažas lullioarjjás Iranas.
Mie prefektuvra
Mie prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Kunagiella
Kunagiella (dulegaya) lea kunaálbmoga čibčalaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat sulli 60 000 hálli Panamas.
Voss
Voss lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 14 097 ja viidodat lea 1 806 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Vossevangen. Voss rádjegielddat leat.
Geahča maid
Voss (guovlu)
Liertoppen
Liertoppen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 821 mehtera.
Campora San Giovanni
Campora San Giovanni lea gávpot Cosenza eanangottis Calabria guovllus Italias. Gávpoga olmmošlohku lea sullii 7 200 ássi (2007).
Plaisance (arrondissemeanta)
Plaisance lea Haiti arrondissemeanta Nord departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 90 812 ássi (2003), ja dan viidodat lea 242 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Plaisance.
Čearrehanjávri
Čearrehanjávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Beibboš
Beibboš (Fringilla coelebs) lea loddi.
Flores (Guatemala)
right|thumb|Flores Flores lea gávpot Guatemalas. Dat lea Petén departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 30 781 ássi (2012).
Salču
Salču lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 447 mehtera.
Fjørvatnet
Fjørvatnet lea jávri Mátta-Várjjagis.
Golmmešjávri (Mátta-Várjjat)
Golmmešjávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Øygarden
Øygarden lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 594 ja viidodat lea 67 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Rong. Øygarden rádjegielddat leat.
Andrew Garfield
Andrew Garfield (r. borgemánu 20. b. 1983) lea amerihkálaš neavttár.
Philipp Kirkorov
right|thumb|Philipp Kirkorov jagis 2009 Philipp Bedrosovich Kirkorov (, riegádan cuoŋománu 30. 1967) lea ruošša popmusihkkár.
Guastatoya
Guastatoya lea gávpot Guatemalas. Dat lea El Progreso departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 23 900 ássi (2012).
Skielgan
Skielgan lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 485 mehtera.
Chris Pine
Chris Pine (r. borgemánu 26. 1980) lea amerihkálaš neavttár.
Fossevatn
Fossevatn lea jávri Mátta-Várjjagis ja osohahkii maid Ruoššas.
Port-de-Paix (arrondissemeanta)
Port-de-Paix lea Haiti arrondissemeanta Nor-Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 18 969 ássi (2003), ja dan viidodat lea 800 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Port-de-Paix.
Jiekŋaguovža
thumb|right|200px|Jiekŋaguovža Alaskas. Jiekŋaguovža (Ursus maritimus) lea guovžžaid čerdii gullevaš boraspire, mii eallá Árktisas.
Eallinguovlu
Jiekŋaguovžžat ellet Ruošša davviosiin, Oarje- ja Davvi-Alaskas, Canada árktalaš guovlluin, Ruonáeatnamis, Svalbárddas ja Davvi-Siperias.
Ovddit jiekŋaáiggis ja veaháš dan maŋŋel, lei jiekŋaguovžžaid eallinguovlu mihá stuorit. Ovdahistorjjálaš jiekŋaguovžžaid bázáhusat leat gávdnon earret eará Ruoŧas ja Dánmárkkus. Árvaluvvo ahte šládja elii maiddái Suomas, muhto dat ii leat áibbas sihkkar.
Sturrodat
Jiekŋaguovža lea guhkit go eará guovžžat, ja sullii seamma sturrosaš go kodakguovža. Dat lea gaskal guokte ja 2,8 mehtera guhkosaš. Njiŋŋelaš guovža deaddá 175–300 kg ja varris ges 350–700 kg, muhto stuorimusat soitet leat olles 800 kg.
Gárddebealjávri
Gárddebealjávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Port-Salut (arrondissemeanta)
Port-Salut lea Haiti arrondissemeanta Sud departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 54 286 ássi (2003), ja dan viidodat lea 177 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Port-Salut.
Santa Cruz del Quiché
right|thumb|Santa Cruz del Quiché Santa Cruz del Quiché lea gávpot Guatemalas. Dat lea El Quiché departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 32 256 ássi (2012).
Peter Nalitch
Peter Andreyevich Nalitch (, riegádan cuoŋománu 30. b. 1981) lea ruošša popmusihkkár gii ovddastii Ruošša Eurovision lávllagilvvohallamis Oslos jagis 2010.
Galmmatnussir
Galmmatnussir lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 499 mehtera.
Gurbbeš
Gurbbeš lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 589 mehtera.
Barígiella
right|thumb|Barígiella hupmanguovlu [[Kolombias ja Venezuelas]] Barígiella (bari) lea bariálbmoga čibčalaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat sulli 2500 hálli Kolombias ja Venezuelas.
Alborza provinsa
thumb|300px|right|Alborza provinssa sajádat [[Iranas]] thumb|right|300px|Alborza [[šahrestánat]] thumb|300px|right|[[Karaž lea Alborza provinssa oaivegavpot.]]
Nightwish
Nightwish lea suopmelaš rockjoavku.
Taylor Lautner
Taylor Lautner (r. guovvamánu 11. b. 1992) lea amerihkálaš neavttár.
Alborza provinsa
Jagi 2011 Alborzas ledje 719 464 bearatgotti ja oktiibuot 2 412 513 olbmo. Sin 2 184 371 orro gávpogis ja 228 142 eai.
Provinssa šahrestánat
Provinssas leat 6 šahrestána
Iškoras
Iškoras lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 644 mehtera.
Sálteguolli
thumb|250px|right|[[Lietuvalaš árbevirolaš borramuš: sáltemakrealla ja lávki]]
Jeremy Renner
Jeremy Renner (r. ođđajagimánu 7. b. 1971) lea amerihkálaš neavttár.
Čáhppesrásttis
thumb|Čahppesrástá monit 250px|thumb|right|Čahppesrásttisvaris Čáhppesrásttis (Turdus merula) lea rástáide gullevaš loddi. Dan guhkkodat lea 24,5–27 cm ja deaddu lea 75,5–110 grámma.
Sálteguolli
Sálteguolli lea guolli, mii lea sáltejuvvon vurkkodeami dihte. Ovdal go buohkain lei jiekŋaboksa, sálten lei dábálaš vurkkodanvuohki. Sámis sálten lea leamaš sihke mearragáttis ja siseatnamis.
Sáltenvuogit
Sálteguoli sáhttá spihket dahje vurdet.
Nagano prefektuvra
Nagano prefektuvra lea prefektuvra Honshū-sullos Jáhpanis.
Šuolggavárri
Šuolggavárri lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 456 mehtera.
Nha Trang
left|200px|thumb|Nha Trang Nha Trang lea gávpot Vietnamas. Dat lea maid Khánh Hòa eanangotti oaivegávpot.
Nara prefektuvra
thumb|250px Nara prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Gárddajávri
Gárddajávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Grensevatn
Grensevatn lea jávri Mátta-Várjjagis. Oassi jávrris lea Ruošša bealde.
Rivttága sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Rivttágis (knr 1919) guoská báikenamat Rivttága gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Rivtták gildii.
Port-au-Prince (arrondissemeanta)
Port-au-Prince lea Haiti arrondissemeanta Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 2 109 516 ássi (2003), ja dan viidodat lea 736 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Port-au-Prince.
Stuorra Dilljavárri
Stuorra Dilljavárri lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 537 mehtera.
Lapsang Souchong
Lapsang Souchong lea kiinnálaš čáhppes deadja (Camellia sinensis) mii lea suovastuvvon.
Saitama prefektuvra
Saitama prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Niigata prefektuvra
Niigata prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Bremanger
Bremanger lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 938 ja viidodat lea 833 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Svelgen. Bremanger rádjegielddat leat.
Okayama prefektuvra
Okayama prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Gáddeluoppal
Gáddeluoppal lea jávri Norgga ja Ruošša ráji nalde. Norgga oassi lea Mátta-Várjjagis.
Saint-Louis du Nord (arrondissemeanta)
Saint-Louis du Nord lea Haiti arrondissemeanta Nor-Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 86 152 ássi (2003), ja dan viidodat lea 188 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Saint-Louis du Nord.
Josh Duhamel
Josh Duhamel (r. skábmamánu 14. 1972) lea amerihkálaš neavttár.
Olmmoš
Olmmoš (Homo sapiens) lea olbmuid (Homo) sohkii gullevaš eallišládja ja njiččehas.
Bend Over and Pray the Lord
Bend Over and Pray the Lord lea suopmelaš rock-joavku Lordi skearru.
Saint-Marc (arrondissemeanta)
Saint-Marc lea Haiti arrondissemeanta Artibonite departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 268 499 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 057 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Saint-Marc.
Katla (vulkána)
Katla lea 1 512 mehtera allosaš vulkána Islánddas. Dat lea 300–400 mehtera Mýrdalsjökull-jiehki vuolde. Kráhtera diamehter lea sullii 10 km. Vulkána lea russon badjelaš logi geardde jagi 874 maŋŋel. Stuorra russumat gávdne saji birrasiid jagi 1000, 1357 ja 1490. Sihkkarastojuvvon jagit goas Katla russui, leat 1580, 1612, 1625, 1660, 1721, 1755, 1823, 1860, ja maŋimus, golggotmánu 12.–skábmamánu 5. b. 1918. Golmma maŋimus háve russun lea bistán gaskal 20 ja 30 jándora.
Ardabil
thumb|right|250px|Ardabil-gávpot thumb|right|250px|[[Haft Češmeh -šaldi]] thumb|right|250px|[[Šeikh Safi hávdi]]
Gálvagoahtemuoroaivi
Gálvagoahtemuoroaivi lea várri Deanu ja Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 584 mehtera.
Ardabil
Ardabil ( Ardabīl dahje Ardebīl,, Ərdəbil) lea gávpot Iranas ja seammanamat provinssa oaivegávpot. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde doppe orrot 529 374 olbmo.
Stuorra Suoidnoaivi
Stuorra Suoidnoaivi lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 729 mehtera.
Esperantogiella
Esperantogiella lea dahkkojuvvon giella. Hupmiid meari mielde giella lea máilmmi stuorámus dahkkojuvvon giella. Esperantogielain leat 200-1000 (1996) eatnigielat hupmi. Giela hutkkai L. L. Zamenhof ja almmuhii dan jagis 1887.
Cerebrospinalgolggus
Cerebrospinalgolggus sámegillii "vuoiŋŋaš-čielgegolggus", eŋgelasgillii cerebrospinal fluid (CSF) lea ivnnehis golggus mii deavdá vuoiŋŋašventriklaid ja golgá vuoigŋašiid ja čielgeađđama birra. CSF gávdno daid guovtte siskkildas vuoiŋŋašcuocca gaskkas. CSFa funkšuvnnat leat máŋgaláganat. CSF váiduda nordademiid oaivái ja suodjala vuoigŋašiid traumaid vuostá. Dat čoaskkuda vuoigŋašiid ja maiddái fievrrida sihke biebmoávdnasiid ja bázahusávdnasiid.
Kveanagiella
Kveanagiella lea giella maid hupmet kveanat. Giela guovlu lea Finnmárkku fylkkas ja Davvi-Romssas. Giella lea suomagiela, mas leat norgalaš sánit ja masa dárogiella lea váikkuhan.
Uhcagáisá (Deatnu)
Uhcagáisá lea várri Porsáŋggus. Vári allodat lea 970 mehtera.
Shimane prefektuvra
Shimane prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Klistervatnet
Klistervatnet lea jávri Norgga ja Ruošša ráji nalde. Norgga oassi gullá Mátta-Várjjaga gildii.
Shiga prefektuvra
Shiga prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Mämmi
thumb|right|250px|Mämmi lávccain ja sohkariin Mämmi lea Suoma árbevirolaš biebmu mii lea erenoamáš dovddus beassážiid bajálažžan.
Siesta (bruvsa)
Siesta lea čitnasuvrriin buljardahtton appelsinbruvsa, mii ráhkaduvvo Grans bryggeris. Bruvssas gávdnojit guokte variántta, okta sohkariin ja okta dahkkojuvvon njálggatvuohtávnnasiin, sohkara haga.
Lulli-Sudan
Lulli-Sudan dahje Mátta-Sudan dahjege Lulli-Sudana dásseváldi dahje Mátta-Sudana dásseváldilea riika Afrihkás. Riika šattai iehčanassan Sudanis jagis 2011. Lulli-Sudana oaivegávpot lea Juba.
Saint-Raphaël (arrondissemeanta)
Saint-Raphaël lea Haiti arrondissemeanta Nord departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 11 753 ássi (2003), ja dan viidodat lea 557 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Saint-Raphaël.
Dánmárkku ruvdno
Dánmárkku ruvdno (oanádusat kr dahje DKK) lea Dánmárkku valuhta. 1 Dánmárkku ruvdno (krone) juhkkojuvvo 100 evrii (øre). Valuhta ISO 4217-koda lea DKK, muhto lea maid dábálaš čujuhit valuhtii oanádusain kr dahje dušše symbolain ,-.
{| border="0" width="30%"
Shizuoka prefektuvra
Shizuoka prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Jorbbot
Jorbbot lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 946 mehtera.
Eid
Eid lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 908 ja viidodat lea 469 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Nordfjordeid. Eid rádjegielddat leat.
Geaidnogáisá
Geaidnogáisá lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 1039 mehtera.
Indiačuonjá
Indiačuonjá (Anser indicus) lea loddi.
Hestefossdammen
mini Hestefossdammen lea jávri Norgga ja Ruošša ráji nalde. Norgga oassi gullá Mátta-Várjjaga gildii.
Ulloaivi
Ulloaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 565 mehtera.
Donald Trump
Donald John Trump (riegádan ) lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 45. presideanta. Fitnodatolmmoš Trump válljejuvvui Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideantan skábmamánus 2016 Republikánalaš bellodaga evttohassan ja son álggii ámmáhii ođđajagimánus 2017. Donald Trump lea maiddái Trump Organization-konseartna hálddahusdirektevra.
Boršejávri
Boršejávri lea jávri Norgga ja Ruošša ráji nalde. Norgga oassi gullá Mátta-Várjjaga gildii.
Doaŋgegeasáhat
Doaŋgegeasáhat (tetanus) lea dávda. Dávdda dagaha baktera Clostridum tetani. Baktera ráhkada guokte mirkoávdnasa mat váikkuhit goruda nearvafierpmi. Goanstaduvttain gilvojuvvon eatnamis lea bakteršládja dábálaš. Doaŋgegeasáhat dihtto ain geafes riikkain.
Gurrogáisá
Gurrogáisá lea várri Porsáŋggus. Vári allodat lea 984 mehtera.
Fjaler
Fjaler lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 865 ja viidodat lea 417 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Dale. Fjaler rádjegielddat leat.
Oarje-Azerbaižana provinsa
Provinssa šarestánat
thumb|right|250px|Oarje-Azerbaižana šarestánat
Provinsa lea juhkkon 17 šarestánaide:
Nussir (Fálesnuoris)
Nussir lea várri Falesnuori gielddas. Várri lea gieldda hálddahusguovddáža, Ráhkkerávjju, badjel. Su allodat lea 504 mehtera. Fálesnuori mearrasámi suopmanii vári namma lea "Nussur".
Dollavárri
mini|[[Etna, Eurohpá stuorimus dollavárri]]
Dollavárri dahje vulkána lea eananasi ráigi gos báhkka magma eatnama siskkimuččas bahkkeha bajás. Go magma boahtá galbamaset temperatuvrii dat stirdo lavan. Máilmmis gávdnojit sullii 4000 dollavári; eanaš oassi dain eai leat aktiivat. Máilmmi davimus vulkána lea Jan Mayena Beerenberg (2277 m).
Sámetluoppal
Sámetluoppal lea jávri Mátta-Várjjagis.
Surotjávri
Surotjávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Juovvoaivi
Juovvoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 544 mehtera.
Ardabila provinsa
thumb|right|250px|Provinssa sajádat Irana kárttas thumb|right|250px|Šeikh Safi hávdi
Ardabil ( Ardabīl, Ərdəbil ostanı) lea okta Irana 31 provinssain ja okta unnimus provinssain go dat viidodat lea dušše 17 800 km2. Dat lea Irana davveoarjjabeale Azerbaižana rájis. Jagi 2016 Ardabil provinssas orro 1 270 420 Provinssa oaivegávpot lea seammanamat Ardabil, gos orrot 529 374 olbmo (2016).
Historjá
Jagi 1993 rádjái Ardabila provinsa gulai Nuorta-Azerbaižana provinsii.
Demografiija
Váldooassi provinssa ássiin leat azerit, muhto provinssas orrot maiddái eará álbmogat nugo tatit ja persialaččat.
Provinssa šahrestánat
Ardabila provinsa lea juhkkon logi šarestánaide. thumb|right|250px|Ardabila provinssa šarestánat
Dálkkádat
Provinssa dálkkádat rievdá hui olu jagiáiggi mielde. Geasset sáhttá leat hui liekkas go fas dálvvet temperatuvra sáhttá leat –25 °C. Jahkásaččat provinssas arvá sullii 400 mm.
Ruovttot
Ruovttot lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 445 mehtera.
Sven-Roald Nystø
Sven-Roald Nystø (riegádan čakčamánu 30. b. 1956) lea norgga lullisámepolitihkkár Divttasvuonas eret. Sus lea Cand.polit. Romssa universitehtas. Son lei jagi 1997:s gitta 2005:i Norgga Sámedikkii nubbi presideantta. Son lei maid Norgga Sámiid Riikasearvvii jođiheaddji 1995:s gitta 1997.
Vuoskku
350|thumb|right|Vuoskku Vuoskku (Perca fluviatilis) lea vuoskkuide gullevaš doahkkiguolli. Dat lea maid Suoma našunálaguolli.
Vuoigŋašat
mini|MRI-govva vuoigŋašiin
Vuoigŋašat leat oassi guovddášnearvafierpmis (CNS). Vuoigŋašat stivrejit rumašdoaimmaid nugo váimmu, varradeattu, čáhcedássedeattu, rumaštemperatuvrra ja kognitiiva doaimmaid nugo jierpmi, dovdduid, muittu ja oahppama. Vuoigŋašat leat rupmaša mohkkáseamus orgána mii sisttisdoallá sullii čuođi miljárda nearvasealla.
Gáldut
WebMD: Picture of the Brain
Muorroaivi
Muorroaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 515 mehtera.
Giron
Giron lea:
Urmia
thumb|300px|right|Urmia ihkku thumb|300px|right|Žamemoskeija Urmias thumb|300px|right|[[Urmia universitehta visti]]
Urmia ( Urumije, dahje اورمو Urmiya,,  Urmia) lea gávpot Iranas ja  Oarje-Azerbaižan provinssa stuorámus gávpot. Dasa lassin dat gávpot lea sihke provinssa ja šarehstána oaivegávpot.
Historjá
Pahlavi dynastiija áigge Urmia namma lei Rezaiyeh.
Sámi prográmmaráđđi
Sámi prográmmaráđđi lea ráđđi, man ulbmil lea árvvoštállat ja evalueret NRK Sámi prográmmafálaldaga. Ráđđi sáhttá maid gieđahallat váidalusaid guldaleddjiin prográmmaid dahje prográmmafálaldagaid birra. Sámi prográmmaráđi jođiheaddji lea maid Kringkastingsrådet:a (NRK:a prográmmaráđi) miellahttu.
Sámi prográmmaráđi miellahtut 2010-2013 leat:
Tokio prefektuvra
Tokio prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Flora
Flora lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 11 733 ja viidodat lea 692 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Florø.
Kašmirigiella
Kašmirigiella lea dardalaš giella man hupmet sullii 7.1 miljovnna olbmo Kašmiris Indias ja vel Pakistanis.
Silje Karine Muotka
thumb|Silje Karine Muotka Silje Karine Muotka (riegádan cuoŋománu 12. b. 1975) lea norgga sámepolitihkkár, Unjárggas eret. Son lei Norgga Sámiid Riikasearvvii jođiheaddji 2006:s gitta 2008. Dál son lea Sámediggeáirras áigodagas 2009-2013, doppe lea son jođiheaddji bajásšaddan- ja oahppolávdegottis. Golggotmánnu 2021 sus šattai Norgga Sámedikki presideanta.
Nussir (Álttás)
Davvimus lea Nussirvárri Ráirru badjel. Dan vári allodat lea 463 mehtera, su namma dárogillii lea Reinstadtuva.
Klemet Erland Hætta
thumb|Klemet Erland Hætta Klemet Erland Hætta (riegádan guovvamánu 2. b. 1973 ) lea sámepolitihkkár, Mázes eret. Son lei Guovdageainnu sátnejođiheaddji jagiid 2003–2015. Son lei Norgga Sámiid Riikasearvvi jođiheaddji 2001:s gitta 2003:i. Dasa lassin son lei sámediggeáirras jagiid 2005–2009 ja lea jagi 2021 rájes Finnmárkku várreáirras Stuorradikkis.
Nussir (Álttás)
Lullimus "Nussir" Álttás lea dat vári, gean namma dárogillii (dahje mearrasámi suopmanii) lea Nussura. Dat várri lea Gáiddošjoga badjel, ja su allodat lea dušše 282 mehtera.
Boahkkovárri
Boahkkovárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 434 mehtera.
Singalesagiella
Singalesagiella lea indoárjalaš giella mii hupmojuvvo ja mii lea maid virggálaš giella Sri Lankas.
Duottarsion
thumb|right|Duottarsion, Suoidneleakši Duottarsion lea unna girkkoš Aisaroaiv'guovllus, Suoidneleavššis - Fálesnuori gielddas.
Skogvatn
Skogvatn lea jávri Norgga ja Ruošša ráji nalde. Norgga oassi gullá Mátta-Várjjaga gildii.
Gottetvárri
Gottetvárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 768 mehtera.
Gollegiella
Gollegiella lea bálkkašupmi sámegiela áŋgiruššama ovddas.
Njealjehas (arimetihkka)
Njealjehas lea arimetihkas lohku maid oažžu go geardu logu seammá loguin. Ovdamearkka dihte lea 25 njealjehas viđas, dasgo 5· 5 = 25. Poteansahápmi lea maiddái dábálaš čállinvuohki: 52 ("vihtta bajiduvvon guoktái", dahje maiddái "vihtta njealjahassii").
Toyama prefektuvra
Toyama prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Važžejávri
Važžejávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Ladnoaivi
Ladnoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 449 mehtera.
Guoiratrášša
600px|thumb|left|Sahárášša/Guoiratrášša ja [[Nussir (Fálesnuoris)|Nussir-Suolojávri]]
Hillary Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton (riegádan ) lea amerihkálaš politihkar, gii ovddasta Demokráhtalaš bellodaga. Son lei New Yorka senáhtor jagi 2001 rájes 2009 rádjai ja dan maŋŋel olgoriikkaministtar Barack Obama ráđđehusas jagi 2009 rájes 2013 rádjai. Son lei maiddái Demokráhtaid evttohas USA presideantaválggas 2016:s.
Ganešvárri
Ganešvárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 320 mehtera.
Wakayama prefektuvra
Wakayama prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Stuorroaivi
Stuorroaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 438 mehtera.
Vuorkeljávri
Vuorkeljávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Førde
Førde lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 12 600 ja viidodat lea 587 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Førde. Førde rádjegielddat leat.
Vilgesrášša (Deatnu)
Vilgesráššá lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 809 mehtera.
Yamagata prefektuvra
Yamagata prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Gaular
Gaular lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 922 ja viidodat lea 582 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sande. Gaular rádjegielddat leat.