cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seallaváimmus
Dutkanhistorjá
1876-1878 Oscar Hertwig almmuhii dutkamiid gáranasbáđi sahkkehandáhpáhusa birra, mas siepmana seallaváimmus bahkke moni sisa ja suddá moni seallaváibmosiin oktii. Dainna vuosttaš geardde čuoččuhuvvui ahte indiviida álggus boahtá ovtta seallas. Dát vuostálasttii Ernst Haeckela oaidnu ahte ogi ovdáneapmi čađahii geardduhii olles čeardahistorjjá. Siepmana váibmosa dárbu guhká digaštallojuvvui. Hertwig goittotge nannii gávdnosis eará spirejoavkkuin. Eduard Strasburger oaččui seammá bohtosiid go dutkkai šattuid. Dát dulbii luotta čájehit seallaváibmosa deaŧálaš mearkkašumi árbbalašvuođas. August Weimann lei juo 1873 čuoččuhan ahte eatnálaš ja áhčálaš álgoráhkut ledje ovttaveardásaččat árbbalašvuođa dáfus. Váibmosa rolla čielggai vuos go mitosa govviduvvui 1900-logu álggus ja go Mendela regelat ođđasis fuomášuvvojedje. Kromosomateoriija árbbalašvuođa dáfus ovdánii.
Immuvdnavuogádat
Muhtun buohcuvuođain olbmo immuvdnavuogádat falleha rupmaša iežas seallaid dahje molekylaid, ja dagaha autoimmuvdna dávdda.
Immuvdnavuogádaga seallat gávdnojit miehtá rupmaša, nugo varas, lymffas, šliiveassis ja čanasgođđosis. Seallat leat čoahkkanan unna jorba seallajoavkkuide mat gohčoduvvojit lymfoida čulbmosat. Dákkarat gávdnojit čanasgođđosis ja vel máŋga eará orgánas, nu gohčoduvvon lymfoida orgánain. Lymfoida orgánat leat lymfačuolmmat, dáđvi, thymus ja ađa Lymfoida čulbmosat gávdnojit maid biebmosuddadanoari vuohččecuoccain. Daidda gullet maiddái guopmerávssat, čottarávssát, Peyer-patchat ja obbalággá, vuoiŋŋahagaid, sahkananvuogádagas ja gožžavuogádaga lymfačulbmosat. Namahuvvon lymfačulbmosat oktasaš namma lea MALT (mucosa-associated lymfoid tissue). Dasgo immuvdnavuogádat gávdno miehtá rupmaša ja go vilgesseallat olles áiggi johtet rupmaša birra, olbmos lea vuđolaš ja beaktilis goziheapmi ja suodjaleapmi vierrásiid vuostá.
Seallaváimmus
Dutkanhistorjá
1874 isolerii Friedrich Miescher seallaváibmosis ávdnasa, man son gohčodii nuclein. Moatte jagi dan maŋŋá bohte maiddái eará ávnnasoasit nugo histonat ja adeniidna (Albrecht Kossel). Dán áigge lea vejolaš identifiseret olles genoma, ja viiddis ipmárdusa oažžut olles systemas.
Immuvdnavuogádat
Antigenat
Molekyla man immuvdnavuogádaga seallat áicá gohččoduvvo antigenan ja seallat vástidit dasa. Antigenat sáhttet leat luvvilis molekylat (nugo proteiinnat, polysakkariidat) dahje molekylat mat gullet čavddes sellii (bakterat, protozoat, borasseallat dahje virusnjoammun seallat). Immuvdnaseallat eai dovdda ja reagere olles antigenamolekylii, muhto baicce smávva molekylalaš osiide mat gohččoduvvojit antigenic determinants dahje epitopat. Vástidus antigena vuostá sáhttá leat seallalaš (lymfocytat gáidadit antigena) dahje humorála (plasmaseallaid vuohčuduvvon vuosteávdnasat [eŋg. antibodies] vástidit antigenii). Muhtin epitopat (bakteraid polysakkaridat ja lipidat) dábálaččat dagahit humorála vástadusa ja nuppegežiid proteiinnat dagahit sihke seallalaš ja humorála vástádusa.
Antiávdnasat
Antiávnnas dahje vuosteávdnas (eŋg. antibody) lea glykoproteiidna mii reagere dihto epitopii. Vuosteávdnasat gullet immunoglobulina proteiidna-bearrašii. Plasmaseallat vuohčudit luvvilis vuosteávdnasat. Muhto ovdal go šaddet plasmaseallat, B-lymfocytat fertejit fuomášit epitopaid ja dan maŋŋá proliferet (juohkásit) ja čađahit terminálá differentierema. Vuohčuduvvon vuosteávdnasat juogo johtet varas ja sáhttet guođđit varrasuona, dahje leat oassin vuohččecuoccaid vuhčosis.
Juohke vuosteávnnas ovttastahttá iežas antigenain.
Vuosteávdnasat leat juohkásan sierra luohkkáide, muhto buohkain lea oktasaš hápmi. Dain leat guokte seammálágán geahpes viđjji (light chain) ja guokte seammálágán lossa viđjji (heavy chains). Vuosteávdnasiid luohkát leat IgA, IgD, IgG, IgE ja IgM.
Juovlaskeaŋka
200px|thumb|right|Juovlaskeaŋkkat Juovlaskeaŋkkat leat skeaŋkkat, maid olbmot lávejit addit iežaset olbmáide, bearašlahtuide ja eará fulkkiide juovllaid oktavuođas. Juovlaskeaŋkkaid dávjá páhkkejit čiŋahuvvon báhpira sisa ja čállet geasa dat leat ja gii lea daid addán.
Sámi Dáiddárráđđi
Sámi Dáiddárráđđi lea sámi dáiddárorganisašuvnnaid oktasašorgána oktavuođaiguin sihke davviriikkalaš ja eurohpalaš dáiddárráđiide. Ráđđi ásahuvvui 1987.
Dáiddáráđi miellahttoorganisašuvnnat leat:
Kragerø
Kragerø lea gielda Telemárkku fylkkas.
San Ġwann
right|thumb|Kárta San Ġwann lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 12 649 ássi (2013).
Sliema
right|thumb|Sliema Sliema lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 17 104 ássi (2013).
Condeissiat
Condeissiat lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Nina Afanasjeva
Nina Afanasjeva (Nina Eliseevna Afanasjeva,, gielddasámegielas: Е̄льцэ Нӣна, r. 1939) lea gielddasápmelaš oahpaheaddji, gielladutki ja politihkkár.
Liŋkkat
<!-- Nina Afanasjeva ble i 1939 født i den lille samiske bygda Arsjohka på Kolahalvøya i Russland. De rundt 200 menneskene i bygda levde stort sett av reindrift og fiske.
Confort
Confort lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Nina Afanasjeva
Liŋkkat
I nærheten av Arsjohka skulle det etableres en ubåtbase.
Ninas nære familie ble splittet. Noen ble sendt til Lovozero, mens andre ble flyttet til Apatiti. Det er rundt trehundre kilometer mellom disse to byene.
– Her er huset vi bodde i. På den tiden var det mye liv i samfunnet vårt, men nå finnes det ingenting der, sier Nina Afanasjeva mens hun viser et gammelt bilde av familiens hjem. Den aldrende kvinnen får en tåre i øyekroken når hun snakker om sitt kjære Arsjohka.
Buvtta
Buvtta lea juogaman barggu boađus mii boahtá geavahussii. Sáhttá leat juoga mii ráhkaduvvo, huksejuvvo dahje fállojuvvo, dábálaččat mávssu ovddas. Go fitnodat ráhkada ovdamearkka dihte biktasa, de dat lea dihtolágan buvtta, muhto maiddái bálvalus leat buvtta.
Nina Afanasjeva
Liŋkkat
– Det verste er jo at militærbasen der nå er lagt ned. Derfor er det enda vanskeligere å forstå hvorfor de måtte tvinge oss bort, sier Afanasjeva med trist stemme.
Buvtta
Sáhttá juohkit buktagiid guovtti sadjái: Buvtta masa sáhttá guoskat ja buvtta masa ii sáhte guoskat. Guoskat sáhttá ovdamearkka dihte vissui, biilii, biergasii ja biktasii. Ovtta olbmo ja fitnodaga gaskasaš šiehtadus lea fas juoga masa ii sáhte guoskat. Bálvalusat gullet maiddái daid buktagiidda masa ii sáhte guoskat.
Nina Afanasjeva
Liŋkkat
Nina jobber fortsatt aktivt som språkforsker og forfatter, Viktig brobygger mellom russiske og nordiske samerMedlem av Samerådet i flere år, Til tider en omstridt president i Kola Samiske forening gjennom flere år, Etablerte Kola samiske forening i 1989, Bor for tiden i Murmansk, Tvangsflyttet til Apatiti i 1968, Født i Arsjohka i 1939
Kolasamene kom med i det samiske samarbeidet med perestroikaen i slutten av 1980-tallet. Kola Sameforening (Guoládaga sámesearvi på nordsamisk) ble dannet i 1989 for å fremme sakene til en minoritet bestående av et par tusen individer på en halvøy, som har en sentral industriell og strategisk stilling i det nordlige Russland.
Nina Afanasjeva er grunnleggeren av foreningen og har også sittet som leder helt siden starten frem til i fjor 2010. Etter 21 år som leder har Nina Afanasjeva (71) abdisert. Den 30 år yngre Elena Jakovleva (41) overtok i helga stafettpinnen.
Den samiske språkforskeren og politikeren Nina Afanasjeva er nå en av de ni som er valgt inn som representant i det som skal bli det russiske Sametinget, Kuelnegk Soamet Sobbar (Kola Saami Assembly).
Hun har brukt de siste 25 årene på å samle inn ord og uttrykk på den samiske dialekten, som er en av fem grener i kildinsamisk. * Les også: Skriver ordbok for døende dialekt
Gurutbellodat
Gurutbellodat lea Norgga boarráseamos politihkalaš bellodat, mii vuođđuduvvui ođđajagemánu 28. beaivvi 1884:s, ja lea registrerejuvvon Bellodatregistarii. Gurutbellodagas lea sosiálaliberalisma vuođđojurddan, ja bellodat lea čađahan liberála ođastusaid dego parlamentarismma, oskkufriddjavuođa, juryortnega ja almmolaš jienastanrievtti. Bellodagas váilo 3 172 jiena gieldoráji badjel boahtit válggain 2009:is, muhto sis leat goitge odne guokte áirasa Stuoradikkis danne go lei stuora beroštupmi Oslos ja Akershusas sidjiide. Gurutbellodat lea de unnimus bellodat Stuoradikkis. Maŋemus go bellodat lei ráđđehusas lei áigodagas 2001:s gitta 2005:a rádjai, oktan Olgešbellodagain ja Risttalaš Álbmotbellodagain.
Nina Afanasjeva
Liŋkkat
http://www.nrk.no/kanal/nrk_sapmi/1.6321838
Samisk språknemnds medlemmer
Samisk språknemnd består av 12 medlemmer og skal representere samiske språkgrupper på svensk, finsk, norsk og russisk side av det samiske området. Publisert av Heahttá, Sara Ellen Eira. Sist endret 07.04.2010 av
Gurutbellodat
Politihkalaš lávdi
Gurutbellodaga njeallje váldoášši leat skuvla, biras, smávva fitnodagažat ja čálgaortnet.
Nina Afanasjeva
Liŋkkat
Medlemmene oppnevnes for fire år av gangen. Sametingene og sameforeningene i Russland, foreslår fra hvert land tre (3) medlemmer med varamedlemmer, som representerer ulike språkgrupper. Nemndas medlemmer oppnevnes av Samisk parlamentarisk råd.
Čujuhusat http://doavttir.blogspot.com/
Gurutbellodat
Politihkalaš lávdi
Gurutbellodat ovdanbuktá maiddái iežas dego smávisfitnodagaid bellodat, ja erenoamážit sin ovddeš bellodatjođiheaddji Lars Sponheim dagai iešheanalaš ealáhusdolliid ja smávit fitnodagaid guovddáš oassin bellodaga politihkkii.
Nina Afanasjeva
Liŋkkat
Čujuhusat:
Gurutbellodat
Politihkalaš lávdi
Bellodaga okta váldoášši lea maid oahppo- ja skuvlapolitihkka. Gurutbellodat lei guovddážis ovddidit oktasašskuvlla ovdáneami. Otná bellodatjođiheaddji, Trine Skei Grande, lei ovdalaš skuvlabyråd Oslos (2000-2001). Su maŋŋel álggii seamma bellodatolmmoš Kjell Veivåg. Odne ovdanbuktá Gurutbellodat iežaset dego vuosttaldeaddjin viiddiduvvon skuvlabeivviide, šattuid ja ruotnasiid addit skuvllain ja leaksovehkiide mat eai leat fágalažžat oahppan. Bellodat áiggošii ruđa bidjat dáidda maŋŋel- ja viidáset ohppui oahpaheddjiide. Bellodat maid háliida ložžet priváhtaskuvlalága.
Nina Afanasjeva
Liŋkkat
http://www.barentsindigenous.org/saami-parliament-in-murmansk.4860165-111496.html
-->
Gurutbellodat
Politihkalaš lávdi
Gurutbellodagas leat máŋga čuoččuhusa mat leat earaláganat go eará Norgga politihka oaivilat, mat gusket personsuodjalussii, mirkofuolaheapmái ja teknologiijai dego profiilaguovlun. Gurutbellodat lea áibbas vuostá EU:a Diehtovurkendirektiivii. Bellodat lei earret eará vuosttaš gii doarjjui friddja fiilajuogadeami, ja bellodat oaivvilda maiddái ahte garra mirkogeavaheaddjit berrejit oažžut heroiinna reseaptain.
Confrançon
Confrançon lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Pávoloddi
200px|thumb|right|Pávoloddi Pávoloddi (Pavo cristatus) lea loddešládja. Pávoloddi lea India nationálaloddi.
Varris pávoloddi sáhttá šaddat 2,3 m guhku ja deaddu láve leat 4-6 kg. Njiŋŋelas pávoloddi ii láve šaddat badjel mehtera guhku, ja dat deadda 2,75-4 kg.
Liiki
Liiki lea dat litna gođus mii gokčá olbmo olles rupmaša ja eará ealliid. Liiki suddje birrasa vuostá ja doalaha maiddái čáhcedássedeattu ja rievttes temperatuvrra. Likkiis leat maiddái smávva suddjenávdnasat mat suddjejit virusid ja bakteraid vuostá. Liikkis lea nai dovdoáicu ja sierralágan gođđosat nugo vuovttat, gaccat ja rávssát,
Liikki deháleamos doaimmat leat suddjet rupmaša siskilušaid, muddet rumaštemperatuvrra ja dovdat go juoga birrasis guoská, liekkista dahje galmmista.
Muhtun sajiin liikki lea asehis ja linis dego muođuin, ja eará sajiin dat roavis ja assái nugo čorbmaváibmosiin ja juolgevuođuin.
Arkhangelska guovlu
Arkhangelska guovlu (, Arkhangelskaja oblast) lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 185 536 (2010) ja dan viidodat lea 587 400 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Arkhangelsk.
Čalbmi
Čalbmi lea orgána mii oaidná čuovgga. Goasii buotlágan ealliin leat čalmmit. Hui oktageardánis čalbmi oaidná dušše leago čuovgat dahje seavdnjat. Olbmos lea mohkkás čalbmi ja dat addá oainnu.
Liiki
Liiki bivastuvvá, ja dat lea vuohki muddet temperatuvrra. Go báhkkana de olmmoš luoitá bivastagaid. Ja go olmmoš fas goallu de ii šat bivastuva nu olu.
Čalbmi
Anatomiija
Njuoratmánás lea čalbmi sullii 17 mm guhkku ja ollesolbmos fas sullii 25 mm. Guđajahkásažžan olbmo čalbmi ii stuoru šat.
Liiki
Vuovttat ja guolggat
Liikkis lea eanas sajiin vuovttat dahje guolggat. Muhtiin sajiin lea hui suohkat, muhto čorbmaváibmosiin, juolgevuođuin ja bealljeduohken ii leat vuovttat iige guolggat.
Čalbmi
Anatomiija
Čalbmi ráhkadus čohkke visot čuovgga fierbmecuzzii. Visot oasit man čađa čuovgá johtá ovdal go olle fierbmecuzzii leat čađačuovgit. Čoarvecuozza ja linsa čohkkejit čuovgga fierbmecuzzii ja doppe nearvvat dolvot impulssaid vuoiŋŋamaččaide
Liiki
Vuovttat ja guolggat
Vuoktamádda lea liikki siste ja dan birra lea seahkka. Go vuokta guhkku de dat guhkku máddagis. Vuoktaseahkka vuoidá vuoktačalmmi ja liikki.
Čalbmi
Anatomiija
Čuovga manná vuos čoarvecuocca čađa ja de sisa ovdagámmárii. Čoarvecuozza lea čomil ja čuovga doddjo eanemus dakko. Ovdagámmáris lea čáhci mii lea áibbas čielggas. Ovdagámmir deaddá čoarvecuocca nu ahte dat šaddá čomil. Ovdagámmára maŋil lea hearvacuozza. Birascuoccas ivdneávnnas melaniidna mii mearrida čalbmeivnni. Guovdu birascuoccas lea čáhppes ráiggáš mii gohčoduvvo gollážin. Golláš gallju ja basku dađi mielde lea go šearrat dahje skuotnjat. Go ferte skuonjuhit, de golláš lea gallji. Go čuovgá lummalámppáin čalbmái de golláš basku. Dat lea vuohki suddjet fiermecuocca, go hui šerres čuovga billista dan.
Fierbecuozza lea áibbas livttis nu ahte dat govva maid mii oaidnit šaddá čielggas.
Caspar David Friedrich
thumb|right|Caspar David Friedrich Caspar David Friedrich (čakčamánu 5. b. 1774 - miessemánu 7. b. 1840) lei duiskalaš dáiddár.
Máze girku
200px|thumb|right|Máze girku Máze girku lea jagis 1965 huksejuvvon guhkesgirku Máze gilis Guovdageainnus.
Vuosttaš Álttá-Guovdageaineanu huksenplánaid mielde girku sáhtii šaddat visot Máze giliin čázi vuollái.
Kulturmuitu
200px|thumb|left|Áltar Máze girku lea okta Norgga kulturmuittuin ja das lea nummir 84405 Riksantikvarena kulturmuitovuođus.
Lammhult
Lammhult lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 1 459 (2010). . Lammhultas leat ollu stohpogálvufabrihkat ja -gávppit nugo Lammhults Möbel AB, Svenssons i Lammhult, Norrgavel ja Nilssons.
Soriano (departemeanta)
Soriano lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 82,595 ja viidodat lea 9,008 km². Dan hálddahusguovddáš lea Mercedes.
Nuortamearra
Nuortamearra lea 431 000 njealjehaskilomehter viidosaš ja 459 čikŋosaš mearra Davvi-Eurohpás. Oarjjil lea Ruoŧŧa ja Dánmárku, nuorttil Suopma, Ruošša, Estteeanan, Latvia, Lietuva, lullil Polska ja Duiska. Nuortamearas leat moadde stuoritlágan sullot, dego Gotlánda, Ölánda, Bornholm, Dagö, Saaremaa (Estteeanan), Ålánda ja Rügen (Duiska). Muhtun dain eanuin mat luitet Nuortamerrii leat Neva, Wisła, Oder, Daugava, Njemen, Dalälven, Duortnoseatnu, Giemajohka, Oulujoki ja Narva. Dat mii buktá eanemus čázi lea Neva, sullii 20%.
Nuorttamerrii beassá golmma nuori bokte Øresund, Storebælt ja Lillebælt (dánskkagiel namat). Nuortamearra basku guovtte saji: Ålándda buohta ja Ubmeje buohta. Davimus oassi lea Mearrabahta. Dálvet lea Nuortamearrra eanas jikŋon gáddelis. Mearrabahta lea visot jikŋon dálvet ja maiddái siskelis Suomaluovtta.
Nuortamearas ii leat báljo ulli iige fiervá. Mearradássi molsašuddá sullii 15 sentimehter. Stuorimus gávpogat Nuortameras leat St. Petersburg (Ruošša), Stockholbma, Malmö (Ruoŧŧa), Københápman (Dánmárku), Helsset (Suopma), Kiel, Rostock (Duiska), Gdansk (Polska), Riga (Latvia), Szczecin, Gdynia (Polska), Kaliningrad (Ruošša), Tallinn (Estteeanan) ja Klaipėda (Lietuva).
Geologalaš boahtimuš
Nuortamearra lea goasii dego stuorra johkaroggi, mas leat guokte oalgejoga, Suomaluokta ja Mearrabahta. Go leat geologalaččat buohtastahttán Nederlándda mođi Nuortamearain, de leat gávnnahan ahte dološ áiggis lei johka dan guovllus. Maŋŋel lea jiekŋa borran ja johkaroggi nuppástuvai mearran. Ovtta gaskka lei rabas čáhci Nuorttameara ja Vilgesmeara gaskkas.
Naxxar
right|thumb|Naxxar Naxxar lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 13 319 ássi (2013).
Nuortamearra
Geologalaš boahtimuš
Nuortamearra viimmat hápmašuvai dan mielde mot jieŋa deaddu váikkuhii ja mot eanan fas loktanii go jiekŋa suttai. Go jiekŋa suttai Lulli-Ruoŧas, sullii 11 000 jagi áigi, de Nuortamearas lei earálágan hápmi go dál. Go eanan loktanii, de njálmmádagat giddanedje dađistaga, ja Nuortamearra nuppástuvai sáivamearran. Eanan loktanišgođii jođáneappot, goasii mehter juohke jagi. Go eanan ii šat loktanan, baicce álggii vuollánit, de šadde njálmmádagat Øresund ja Storebælt.
Contrevoz
Contrevoz lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Kviteseid
Kviteseid lea gielda Telemárkku fylkkas.
Oscar Torp
Oscar Fredrik Torp (riegádan 8. beaivvi geassemánus 1893:s Skjebergas, jámii 1. beaivvi miessemánus 1958:s) lei bargiidbellodatpolitihkkár geas ledje máŋga bellodatboastta 1918 rájes gitta dassá go jámii. Son lei maid fylkkamánni Vestfoldas 1948 rájes dassá go jámii.
Son lei stáhtaministtar 1951-1955 ja stuoradiggepresideanta 1955 rájes dassážii go jámii 1958:is. Son lei ruhtadanministtar, suodjalusministtar ja sosiálaministtar Nygaardsvolda ráđđehusas, ja dasa lassin suodjalusministtar Einar Gerhardsena vuosttaš ráđđehusas.
Áigemolsumis ráfigiđa jagi 1945:s lei son jođiheaddji Ráđđehusdelegašuvnnas ja doaimmaheaddji hoavda Olgoriikadepartemeanttas, Suodjalusdepartemeanttas ja Stáda diehtojuohkinbálvalusas miessemánu 14. beaivvis 31. beaivái 1945:s.
Torp lei maiddái parlamenttalaš jođiheaddji Bargiidbellodaga stuoradiggejoavkkus 1948-1951. Son lei maid dat gii formálalažžat lea guhkimusat lea bargan bellodatjođiheaddjin Bargiidbellodagas. Son válljejuvvui 1923:s, muhto massii saji go bođii ruovttoluotta Londonis 2. máilmmisoađi maŋŋel 1945:s.
Bajásšaddan Østfoldas
Torp bođii Østfoldas eret, ja lei nubbin boarráseamos bárdni ovcci oappá- ja vieljažagain, gos gávccis bajásšadde. Sin áhčči emigrerii Kanadai go Torp lei logi-jahkásaš, ja jámii go lei ruovttuguvlui boahtime njeallje jagi maŋŋel. Torp barggai mánnán ja vásihii iežas vuosttaš bargosoahpatmeahttunvuođa go lei 13-jahkásaš. Dát dagahii dan nuorra bargái stuora jurddaváikkuhusaid, ja son bođii árrat johtui fágalaš bargguin. 15-jahkásažžan son lei vuolitruhtadoalli fágasearvvis Hafslundas.
Conzieu
Conzieu lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
LES-viessu
LES-viessu dahjege kulturviessu lea almmolaš visti Guovdageainnu márkanbáikkis. Doppe leat ee. Beaivváš Sámi Teáhter, Guovdageainnu álbmotgirjerájus ja Ávvira bargosajit. Kulturviesu gealliris lea Nuoraidsiida dahje ng. "klubben", mas lávejit leat iešguđetgelágan doalut.
Sámiid Ædnansærvi
Sámiid Ædnansærvi lei sámesearvi Norggas. SÆS vuođđuduvvui jagis 1979.
Sosialisttalaš Gurutbellodat
mini|200x200px|Bellodaga logo Sosialisttalaš Gurutbellodat (, oanádus SV) lea Norgga gurutbeale politihkalaš bellodat. Bellodat vuođđuduvvui jagis 1975. Dat karakterisere iežas sosialisttalažžan ja feministtalažžan. Bellodaga jođiheaddji lea jagi 2012 rájes leamaš Audun Lysbakken.
Rabat (Malta)
right|thumb|Rabat Rabat lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 596 ássi (2013).
Sosialisttalaš Gurutbellodat
Guovddašáššit ođđa bellodahkii ledje olgopolitihkka, ja Norgga NATO- ja EU-miellahttovuođa vuosttildeapmi, erohussan Bargiidbellodahkii. Bellodaga vuođđudančoahkkimis 1975:s Kommunisttalaš bellodat bázii, eret, ja earát vuođđudedje bellodaga namain Sosialisttalaš Gurutbellodat.
Bellodaga nuoraidorganišuvdna lea Sosialistisk Ungdom.
Historjá
200px|thumb|right|Bellodaga váldokantuvra Oslos 1973:s vuođđuduvvui bellodat Sosialisttalaš válgalihttun, ja oaččui vuordemeahttun olu doarjaga (11%) dan jagi válggain. Norgga kommunisttalaš bellodat, Demokráhtalaš sosialisttat ja muhtun eará gurutbeale bellodagat serve Sosialisttalaš álbmotbellodagain dán lihttui. Alliánsa šattai, go gurutbeale bellodagat ledje ovttas vuostálastan Norgga EU-miellahttovuođa, maŋŋel ja ovdal álbmotjienasteami 1972:s. Dasto Bargiidbellodat massii máŋga jiena SV:i 1973 Stuoradiggeválggain, dasgo ledje čielgasit dorjon EU-miellahttovuođa. Maŋŋel válgavuoittu meinejedje máŋggas lihtus, ahte galget viiddáseappot joatkit ovttasbarggu, ja časkit bellodagaid oktii, mii galggai leat sihke beaktileamos ja demokráhtalaččamus (okta jietna miellahtu nammii). Eanetlohku kommunisttain eai áigon mielde, muhto eará bellodagat šadde válgalihtus bellodahkan njukčamánu 16. beaivve 1975, seamma ovdabustávain; SV. SV doarjja lea leamaš sullii 4 ja 12 proseantta gaskkas. 2017 Stuorradiggeválggain bellodat oaččui 6,0 proseantta jienain, 2015 fylkkadiggeválggain ges 4,0 %.
Tynset
Tynset lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 570 ja viidodat lea 1 880 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Tynset.
Jesús Castillo
Jesús Abdallah Castillo Molinah (r. geassemánu 11. b. 2001 Callao, Peru) lea perulaš spábbačiekči. Son čiekčá ruovttueatnamis Liga 1:st Sporting Cristal-spábbačiekčanjoavkkus.
Turku universitehta
Turku universitehta lea Suoma nubbin stuorámus universitehta studeanttaid meari ektui (maŋŋel Helssega universitehta). Doppe leat sullii 20 duhát studeantta ja sullii 3 000 bargi.
Universitehta rektor lea Kalervo Väänänen.
Corbonod
Corbonod lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Fatoumata Diawara
right|thumb|Fatoumata Diawara Fatoumata Diawara (riegádan j. 1982 Elefántačalánrittus) lea malilaš musihkar ja neavttár gii assá dán áigge Frankriikkas. Su musihkas ovttastuvvet Oarje-Afrihká árbevirolaš wassolou-musihkka ja ođđaáigásaš jazz ja blues.
Corlier
Corlier lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Vestlandet
Vestlandet lea okta Norgga viđa váldoguovllus. Guvlui gullet Møre ja Romsdála, Vestlándda ja Rogalándda fylkkat. Guovllu viidodat lea 58 552,34 km² ja olmmošlohku 1 294 804 ássi (2011).
Vuođđosealla
Vuođđosealla lea biologalaš tearbma mii mearkkaša sealla mii máhttá juohkašuvvat agibeaivve ja ráhkadit máŋga gođustiippa. Vuođđoseallas lea nu gohčoduvvon eahpesymmetralaš juohkašupmi, nu ahte nubbi nieidaseallas boahtá sierranan sealla ja nubbi nieidaseallas bissu vuođđoseallan.
Mikroorganisma
thumb|Mikroorganisma Mikroorganisma lea organisma mii lea nu unni ahte dan ii earut čalmmiiguin. Dat oidno dušše mikroskohpain. Bakterat, arkeat, eanas protozoat ja muhtun guobbarat, debbot ja eallit lea mikroorganismmat. Dat lea daninassii hui máŋgabealát joavku. Muhtumin gullet maiddái virusat dohko.
Mikroorganisma sáhttá leat juogu ovttaseallat dahje máŋgaseallat.
Mikroorganismmat leat oassin goasii buot máilmmi ekovuogádagain ja leat hui dehálaččat. Muhtunat dárjet eallit hui báhkka sajiin ja earát fas girdet hui alla deattu. Leat maiddái gávnnahan ahte gávdnojit bakterat mat cevzet birrasis gos lea hui garra radioaktiiva suonjardeapmi. Dat smávvejit biebmoávdnasiid.
Mikroorganismmat anihit vaikko manin. Jeastaguobbarat anihit biebmoráhkadeamis. Muhtun debbot fas sáhttet ráhkadit boaldámuša.
Bakterat, protozoat ja muhtumin guobbarat sáhttet buohccáhit olbmo njoammundávdii.
Tacuarembó (departemeanta)
Tacuarembó lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 90,053 ja viidodat lea 15,438 km². Dan hálddahusguovddáš lea Tacuarembó.
Ráppa
Ráppa lea jođánis, rytmmalaš lávlunvuohki mii állana hupmama guvlui. Hip hop ja ráppa leat leamašan lahkalagaid muhto dán áigge ráppa dihtto maiddái popas, eurodances, nu-metalis ja eará stiillain.
Ráppárat leat ovdamearkka dihte Nicki Minaj, Tinie Tempah, Tupac Shakur, Salt-N-Pepa, Rap Against Dictatorship, The Sugarhill Gang, PSY ja Eminem.
Davviriikkat
Sámi ráppárat leat ovdamearkka dihte SlinCraze, Áilu Valle, Amoc, Fred Buljo, Duolva Duottar, ja Maxida Märak.
Ráppárat leat ovdamearkka dihte Bomfunk MC's, Kana, Mercedes Bentso, Emmsjé Gauti, RSP, Kamelen, Kenneth Engebretsen Lars Vaular ja Karpe Diem.
Nome
Nome lea gielda Telemárkku fylkkas.
Cormaranche-en-Bugey
Cormaranche-en-Bugey lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Rabárber
Rabárber (Rheum rhabarbarum) lea boares biebmu- ja dálkkasšaddu.
Żebbuġ
right|thumb|Żebbuġ Żebbuġ lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 830 ássi (2013).
Żejtun
right|thumb|Żejtun Żejtun lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 521 ássi (2013).
Ađa
thumb|Ađa Ađa lea gođus mii lea dávttid siste. Ađđamis leat vuođđoseallat mat šaddadit iešguđet varraseallaid. Measta visot varraseallat šaddet ađđamis, muhtun sierra dáhpáhusain šaddet varraseallat dáđvvis ja vuoivasis nai.
Mánás šaddet varraseallat measta buot dávttiin ja go olmmoš rávásmuvvá de dat šaddet mielgadávttis, oaiveskálžžus, čielgedávttiin ja erttegiin.
Čielgeađa ii leat rievtti mielde ađa, dasgo dat lea oassi nearvafierpmis.
Go ađa buohccá borasdávdii dat gohčoduvvo leukemiijan.
Astrakhan oblast
Astrakhan oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 010 073 (2010) ja dan viidodat lea 44 100 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Astrakhan.
Braås
Braås lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 1 547 (2010).
Sjösåsa boares girku
Braåsas lea girku, Sjösåsa boares girku. Sjöåsa ođđa girku ii leat Braåsas, muhto fal Viåsas.
Buoccagas
Buoccagas lea várri Bearddu ja Málatvuomi suohkaniin, Romssas.
Cormoz
Cormoz lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Notodden
Notodden lea gielda Telemárkku fylkkas.
John Lyng
Johan Daniel Fürstenberg Lyng (riegádii borgemánus 22. beaivvi 1905:s Troanddimis, jámii ođđajagimánus 18. beaivve 1978:s Bærumas) lei norgalaš jurista ja politihkkár (Olgešbellodat). Son lei stáhtaministtár gaskkal 28. beaivvi borgemánus gitta 25. beaivái čakčamánus 1963:s ja olgoriikaministtar Per Bortena ráđđehusas 1965-1970.
Ingelstad
Ingelstad lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 1 674 (2010).
John Lyng
Olgešbellodagas son šattai jođánit C.J. Hambroa maŋisboahtti ja šattai parlamentalaš jođiheaddjin gaskkal 1958 ja 1965. Son čájehii iežas erenoamáš čeahpes parlamentalažžan. Máŋgga bealis Lyng lei mielde rievdademiiguin mat guske sin politihkalaš jurdagiidda, ja son maid huksii luohttámuša daid borgárlaš bellodagaid gaskkas. Dalle go Gerdhardsena ráđđehus heaittihuvvui King-Bay-áššis 1963:s, lei Lyng hui lunddolaš stáhtaministtar 1963:s.
Ingelstad
Inglinge hög
Ingelstadas lea ruovdeáigasaš “hávdegieddi”, mas stuoramus hávdeboldni lea Inglinge hög.
Rocky Dawuni
Rocky Dawuni (riegádan ođđajagimánu 22. b. 1969 Michel Camp militearabásas Accra lahkosis, Ghanas) lea reggaeartista, lávlu ja lávlladahkki gii lea eret Ghanas Oarje-Afrihkás. Dawuni lea gohčoduvvon namahusain "Ghana Bob Marley" ja son šattai dovddusin iežas vuosttaš siŋgeliin ja videoin In Ghana, mii ávvuda Ghana iehčanasvuođa.
John Lyng
Son lei miellahtut Nobel-komiteas ođđajagimánu 1. beaivvi 1964:s gitta golggotmánu 12. beaivái 1965:s. Lyng lei áhčči ovddeš advokáhttii, politihkkárii ja girječállái Jon Lyngai, ja vilbealli máilmmidovddus Thor Heyerdahlai.
Østlandet
Østlandet lea okta Norgga viđa váldoguovllus. Guvlui gullet Vikena, Oslo, Vestfoldda ja Telemárkku, ja Innlandet fylkkat. Guovllu viidodat lea 94 578 km² ja olmmošlohku 2 492 630 ássi (2011).
Juovllat
thumb|right|250px|Polskalaš juovlakrubbá kraków szopka [[Krzysztofory-museas Krakówis]] thumb|right|250px|[[Juovlamuorra gávppis Suomas]]
Juovllat leat jahkásaš allabassi, man váldobeaivi lea vuosttaš juovlabeaivi nappo juovlamánu 25. beaivi. Juovllaid ávvudeapmi álgá goittotge juo juovlaruohta nappo juovlamánu 24. beaivi máŋga sájis, ovdamearkka dihte Davviriikkain.
Etymologiija
Juovla-sátni lea boares loatnasátni. Sátni lea boahtán sámegielaide skandinávalaš gielain, ovdamearkka dihte juovllat leat dološruoŧagillii iul ja dološdárogillii jól. Dáidda gielaide sátni lea boahtán germánalaš vuođđogiel sánis jeχwla.
Juovllat ja risttalašvuohta
Juovllat leat boares allabassi miehtá máilmmi, muhto kristtalaš riikkain ja kultuvrrain juovllat ávvuduvvojit earenoamážit Jesusa riegádeami muitun ja gudnin. Juovllat ávvuduvvojit dábálaččat bearrašiin ja eará lagamuš olbmuiguin ja dasa gullá dávjá juovlaskeaŋkkaid skeŋken.
Sámi juovllat
Juovlabasit álget juovlaruohta mii lea juovlamánu 24. beaivvi. Hui ollu sámit dán áigge leat čuovvulan váldoservodaga vugiid ávvudit juovllaid. Nu dat dieđusge šattai go sámit dolin šadde risttalažžan. Sámi juovlavieruid birra ovdal risttalašvuođa lea hui unnán čállojuvvon, jos dakkárat oba ležžet ge. Muhto sámiin leat maiddái boares vierut mat sierranit eará kultuvrrain. Juovlaborramuš lea hui dávjá bohccobiergu. Čorgatvuohta sihke olgun ja siste lei maid hui dehálaš juovllaid áigge.
Sámi juovlastállu
Juovlastállu ii leat nu šiega go dat ođđaáigásaš juovlanigá. Mánát eai galgan gul čierastallat, go dalle dat sáhtte čierastit juovlastálu sehkkii. Juovlastállu boahtá sáhpánráidduin ihkku ja dalle ferte šillju leat čorgat nu ahte ráidu ii darván. Siste galgá lágidit lihti dievva čázi jus stálus lea goiku. Muhto jus stállu ii gávnna čázi, de stállu njamista muhtumis vuoiŋŋamaččaid eret. Dákkár vuohki baldit mánáid lea oassi sámi bajásgeassimis. Mánát besse ieža mannat gosa fal háliidedje, muhto váhnemat vigge baldit daid várálaš báikkiin, nu ahte eai šaddan ilá duostilat.
Suopmelaččaid juovllat
Suopmelaččaid juovlaárbevieruide gullet sávdni, juovlagirku, juovlabiebmu, juovlaskeaŋkkat, juovlamuorra ja juovlamusihkka. Nugo eará davviriikkalaččat suopmelaččat ávvudišgohtet juovllaid juo juovlamánu 24. beaivve.
Fgura
right|thumb|Fgura Fgura lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 728 ássi (2013).
Corveissiat
Corveissiat lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Servodatrievdan
Servodatrievdan lea go servodaga sosiaála ortnet nuppástuvvá. Sáhttet leat nuppástusat mat gusket guovlu, sosiála ásahusaid, sosiála meahtalat dahje sosiála norpmat.
Rievdan sáhttá mearkkašit ovdáneapmi dahje buorráneapmi. Go ekonomiija nuppástuvvá kommunismas kapatilasimii, de servodat rievdá. Maiddái revolušuvnnat mearkkaša ahte servodat rievdá, go dalle ovdamearkka dihte okta servodatjoavku oažžu seamma vuoigatvuođaid dahje friddjavuođa.
Juohke servodat rievdá. Sámi servodat lei ovdal bivdokultuvra, muhto lea dálá áiggis lahkonan dan ođđa teknologalaš servodaga. Muhtumin servodat rievdá nu jođánit ahte dat suddá oktii stuorit servodagain ja ollásit jávká.
Soahtanroggi
thumb|180px|Ruošša soalddáhat vurdet duiskalaččaid falleheami vuosttaš máilmmisoađis. National Geographic Magazine, Volume 31 (1917), s. 379. thumb|220px|right|Brihttalaččaid soahtanroggi Albert-Bapaume geainnu lahka Ovillers-La Boisselles [[Somme dáistalusa áigge suoidnemánnu 1916]]
Soahtanroggi, muhtimin viehkanhávdi , vuohčinroggi , báhčinroggi dahje báhčinhávdi lea eatnamii roggojuvvon goivvohat mii lea geavahuvvon soađis. Roggi addá soalddáhiidda suoji mas lea álki bázestit.
Soahtanrokkit máilmmisođiin
Vuosttaš máilmmisoađis soahtanrokkit leat hui dábálaččat.
Porvoo bismagoddi
Porvoo bismagoddi (, suomagillii Porvoon hiippakunta) lea bismagoddi Suoma evaŋgelalaš-luteralaš girkkus Suomas. Dan bismmastuollu lea Porvoo. Bismagotti dáláš bisma lea Bo-Göran Åstrand.
thumb|right|250px|Porvoo bismagotti vearjọgovva.
Servodat
Servodat leat olbmot geain lea sosiála oktavuohta mii lea bistevaš ja doalhuvvo juogaládje. Servodagas leat oktasaš ásahusat, oktasaš kultuvra ja árbevierut. Servodat bistá guhkit áiggi go servodaga lahtut ja dainna lágiin birgeha iežas.
Eamiálbmot
Eamiálbmot leat olbmot mat orrojedje muhtun guvlui ovdal go eará olbmot bohte, válde dahje koloniserejedje guovllu. Dávjá eamiálbmot leat doalahan birgenlági, árbevieruid dahje eará osiid iežas kultuvrras mii lea gávdnon doložis dan guovllus. Muhto buohkain ii leat dakkár iešvuohta. Olu olbmot leat massán dehálaš osiid ja oamastan váldokultuvrra. Dakkár iešvuođat leat biktasat, osku dahje giella. Eamiálbmot sáhttá orrut ovtta guovllus čađat, dahje johtit guovlluid gaskka. Vaikko johtti álbmot ii oro ovtta sajis olles áiggi, de dat goittoge gullet dan guvlui gos dat eallá. Eamiálbmogat gávdnojit miehtá máilmmi, buot kontineanttain. Árvvu mielde gávdnojit 220-350 miljovnna olbmot mat gullet eamiálbmogii. Eurohpá áidna eamiálbmot leat sámit.
Servodat
Servodatdieđa lea dat suorgi mii stuđere servodaga.
Eamiálbmot
Eamiálbmogat čađat fertejit dustet eará olbmuid mat bahkkejit sin guovlluide, ja doalahit iežaset birgenlági ja luondduriggodagaid man vegas sii ellet. Danin leat riikkaidgaskasaš organisašuvnnat bidjan johtui lágaid ja julggaštusaid mat galget oahpistit miellahttoriikkaid go lágaid ásahit. Dakkár lágat leat kultuvrra, identitehta, giela, bargovejolašvuođa, dearvvašvuođa, skuvlejumi ja luondduriggodagaid guoskevaš lágat.
Equinor
Equinor ASA (namain StatoilHydro jagiin 2007–2009, Statoil 2009–2018) lea norgalaš oljo- ja gássafitnodat, man váldokantuvra lea Stavangeris. Statoil lea sihke Norgga ja olles Davviriikkaid stuorimus fitnodat, mii gávppašuvvo Osllo ja New Yorka burssain. Váldoeaiggát lea Norgga stáhta 67 proseanttain.
Servodat
Got sátni ipmirduvvo
Olbmot leat álo leamašan sosiála olbmot lea dáhpáhuvvá hui hárve ahte olmmoš eallá áibbas oktonassii.
Eamiálbmot
Eamiálbmotbeaivi ávvuduvvo juohke jagi borgemánu 9. beaivvi.
Cañar (provinsa)
Cañar lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 221 045 (2005) ja dan viidodat lea 3 908 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Azogues.
Equinor
Statoilas leat 29 500 bargi measta 40 riikkas ja dan márkanárvu lei jagis 2010 sullii 530 milliárdda Norgga ruvnno. Fitnodat buvttada sullii 1,7 miljovnna fáhta beaivválaččat, ja árvaluvvo ahte dat oamasta oktiibuot 6 milliárdda fáhta. Dat lea máilmmi goalmmát stuorimus roavvaoljovuovdi ja okta stuorimus gássabuvttadeddjiin.
Servodat
Politihkas
Dađistaga go olmmošjoavku stuorru, de olbmot ráhkadit servviid, čearddaid ja stáhtaid. Dain ráhkadusain leat iešguđetlágan politihkalaš fápmu. Ovdamearkka dihte Sápmi lea servodat muhto ii leat stáhta, go eará riikkat ledje nu garrasat ahte Sápmi ii bihtán ráhkadit sierra stáhta. Dakko bokte sáhttá maid lohkat ahte servodagas lea stuorit vejolašvuohta ceavzit jus dat lea seamma gievra go birasservodagat.
Courtes
Courtes lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Servodat
Sosiologiija ipmárdus
Muhtunat juhket servodagaid dan hárrái, makkárlágan teknologiija, kommunikašuvdna ja ekonomiija das lea. Servodaga vuođđu sáhttá leat bivdu, eanandoallu, viidánan eanandoallu dahje industriija. Muhtunat fas dolvot dan juogu velá dobbelii: Álggus olmmoš lea bivdi, ja de ovdána ja álgá eanandoaluin ja viimmat šaddá ovdánan sivilisašuvdna.
Cormoranche-sur-Saône
Cormoranche-sur-Saône lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Tunguska bávkkiheapmi
Tunguska bávkkiheapmi lei stuorra bávkkiheapmi, mii dáhpáhuvai jagis 1908 Sibirjjás Ruoššas dálá Krasnojarska guovllus. Bávkkiheapmi dáhpáhuvai jáhkehahtti dalle, go asteroida dahje komehtta gahčai eatnama áibmogeardái. Bávkkiheamis šattai oba báhkkas biegga, ja das gahče ja bulle hui ollu muorat.
Skuvla
thumb|Albert Anker (1896)
Tunguska bávkkiheapmi
Bávkkiheapmi orui áibbas báhkkas maiddái 60 kilomehtera duohken, ja cahkkehii muoraid lagabui 15 km duohken bávkkihansajis. Jus asteroida dahje komehtta livččii gahčan áibmogeardái moadde diimmu geahčen, dat livččii sáhtán billistit ee. Helssega, Stockholmma, Tallinna, Oslo dahje St. Petersburga.
Skuvla
Skuvla (greikkagillii σχολή, skholē) lea almmolaš dahje priváhtta ásahus dahje oahppobáiki, gos oahpahuvvojit iešguđetlágan fágat dahje oahppoávdnasat, mat addet mánáide ja nuoraide dieđuid ja máhtuid, mat leat vuođđun joatkkaoahpuide ja bargoeallimii.
Oahpahus dáhpáhuvvá ovttasbargun mas okta dahje eanet oahpaheaddjit oahpahit ohppiid dahje studeanttaid joavkkuin, mat gohčoduvvojit luohkkán dahje klássan.
Máŋgga riikkas mánát leat geatnegahtton vázzit skuvlla muhtun jagi bajásšattadettiin. Skuvlageatnegasvuohta álgá dábálaččat guđa- (omd. Norggas) dahje čiežajahkásažžan (omd. Suomas ja Ruoŧas) ja nohká sullii 16 jagi agis. Nie lea maiddái Davviriikkain, gos diekkár bákkolaš skuvla gohčoduvvo vuođđoskuvlan.
Attard
right|thumb|Attard Attard lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 10 502 ássi (2013).
Pedro Fernando
Paulo Fernando Fazenda Manuel (1998 Luanda, Angola) lea Angola lávlu ja neavttár.
Rottne
thumb|250px|right|Rottne stašuvdna Rottne lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 2 354 (2010).
Dovddus rottnelaččat
Ruoŧŧelaš rockjoavku The Ark lea Rottnes eret nugo joavkku lahtut Ola Salo, Leari ja Jepson.
Courmangoux
Courmangoux lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Bambaragiella
Bambara dahje bamana (iežasgillii bamanankan) lea nigeralaš-kongolaš gielaid mandelaš gielaid oarjemandelaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo Malis ja veaháš maiddái Burkina Fasos ja Senegalis. Bambara lea vuosttážettiin bambara-álbmoga giella, muhto lea maid lingua franca Malis, gos 80 proseanttas ássiin lea bambaragiella vuosttaš- dahje nubbigiellan.
Żurrieq
right|thumb|Żurrieq Żurrieq lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 193 ássi (2013).
Bambaragiella
Bambaragiella lea SOV-giella, ja das leat guokte fonologalaš tona.
Cras-sur-Reyssouze
Cras-sur-Reyssouze lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Ħamrun
right|thumb|Ħamrun Ħamrun lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 11 193 ássi (2013).
Malé
Malé lea Malediivvaid oaivegávpot ja riika hálddahuslaš ja gávppálaš guovddáš. Gávpogis orrot badjelaš 100 000 ássi.
Crottet
Crottet lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Cressin-Rochefort
Cressin-Rochefort lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Cruzilles-lès-Mépillat
Cruzilles-lès-Mépillat lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Belgorod oblast
Belgorod oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 532 526 (2010) ja dan viidodat lea 27 100 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Belgorod.
Qormi
right|thumb|Qormi Qormi lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 16 849 ássi (2013).
Eiffel-toardna
200px|thumb|right|Eiffel-toardna mini Eiffel-toardna dahje Eiffeltoardna ( []) lea stuorra toardna Frankriikka oaivegávpogis Parisas. Toartna lea huksen Gustave Eiffel. Dat rahppui jagis 1889, ja toartnas leat fitnan oktiibuot badjel 220 miljovnna olbmo.
Albertslund
Albertslund lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Buvttaovddideapmi
Buvttaovddideapmi lea dávjá leamašan vuohki mot máinnusdahkkit garvet formálalaš máinnusgildosiid. Buvttaovddideami digaštallan lea maiddái vatnan velá dobbelii go lea šaddan bloggáriid birra sáhka. Sáhttá leat váttis dábálaš olbmuid diehtit jus lea máidnosis sáhka, go bloggár muitala juogaman gálvvu birra masa son liiko.
Sørlandet
Sørlandet lea okta Norgga viđa váldoguovllus. Guvlui gullet Agdera fylkkat. Guovllu viidodat lea 16 434,54 km² ja olmmošlohku 285 184 ássi (2011).
Curciat-Dongalon
Curciat-Dongalon lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Våler (Hedmárku)
Våler lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 826 ja viidodat lea 705 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Våler.
Jan Matejko
Jan Alojzy Matejko (geassemánu 24. 1838 - skábmamánu 1. 1893) lei polskalaš dáiddár.
Culoz
Culoz lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Curtafond
Curtafond lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Mosta
right|thumb|Mosta Mosta lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 20 071 ássi (2013).
Aminosivra
Aminosivra dahje aminoháhppu leaorganalaš ovttastus mas lea sihke aminojoavku (-NH2) ja karboksylajoavku (-COOH) mat leaba laktásan seamma molekylii.
Aminosivrrat leat ollu earáláganat muhto mihtilmas lea okta aminojoavku ja okta karboksylajoavku. Aminojoavku lea básalaš ja karboksylajoavku lea suvrris. Aminosivrrat čatnasit maŋŋálagaid nuppi nubbái. 50 aminosivrrat maŋŋálagaid lea polypeptiida ja eanetgo 50 gohčodit proteiidnan. Proteiinnain sáhttet leat máŋgalogi, čuođit dahje vaikko duháhat aminosivrrat.
Olbmot dárbbašit 20 aminosivrra, ja mii máhttit hukset 11 dain. Duoid eará maid mii eat sáhte ieža hukset gohčoduvvojit vealtameahttun aminosivran. Dat leat borramušas fidnemis.
Daid lassin leat badjelaš 400 eará aminosivrra mat eai ráhkat proteiinnaid. Dain leat eará biologalaš doaimmat. Muhtun aminosivrrat doibmet vuoigŋašiin. Dálkasat šlundivuođa vuostá váikkuhit dáid aminosivrraide mat leat ovdamearkka dihte serotoniidna.
Muhtun hormonat leat peptiiddat, ovdamearkka dithe oksytosiidna. Hormona mii stivre sohkkara ávnnasmolsuma, insuliidna, lea peptiida mas leat 51 aminosivrra.
Ja dasto leat vel dahkuaminosivrrat maid laboratorias sáhttá dahkat.
Čuorvvasgávpi
Čuorvvasgávpi dahje bidjet  lea vuohki mo šiehtadit gávppi, mas haddi mearrašuvvá dan mielde maid oastit čurvot. Gálvvut mat vuvdojuvvot leat dábálaččat báikki alde nu ahte olbmot besset geahčadit daid ovdal oastima.
Dávjá lea nu ahte haddi allánaddá ja go olbmot leat heaitán čuorvumis de alimus čuorvvas vuoitá. Dábálaččat lea nu ahte gálvvu márkanhaddi ii leat dieđus ja vuovdi sáhttá dáinna lágiin oažžut vuoittu. Vuovdi sihtá alimus vejolaš hatti gálvvu ovddas ja oasti gis háliida bidjat unnimus vejolaš hatti. Ja oasti han ii dieđe man ollu ruđa dat eará oastit leat gergosat čurvet. Loahpaloahpas dáidá šaddat nu ahte olmmoš čuorvu stuorit hatti go lei álggus jurddašan. Muhtumin, earenoamažit filmmain guokte oasti čuorvugoahtiba gilvvu dassážii go nubbi vuollána.
Ebay lea Amerihká máŋggariikkalaš fitnodat mii jagi 1995 rájes lágida neahttasiiddu čuorvvasgávppi várás. Doppe beassá gii ihkinassii gávppašit čuorvvasgávppiin interneahtas.
Dagneux
Dagneux lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Svolvær
Svolvær lei ovdal gávpotgielda, muhto de ovttastahttojuvvui Vågan ja Gimsøy gielddain Vågan gieldan jagis 1964. Svolvær oaččui gávpotstáhtusa ruovttoluotta jagis 1996.
Divonne-les-Bains
Divonne-les-Bains lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Media
Media leat visot dat gaskaoamit diehtojuohkin várás. Deike gullet ovdamearkka dihte bláđit, áviissat, govat, filbma, rádio, TV, máidnosat ja girjjit.
Ođđa teknologiija lea dahkan nu ahte diehtu lea álkkit fidnemis go ovdalaš áiggiid. Mánát atnigohtet media hui unnin. Interneahta dáidá leat dat mediaásahus gii ollá eanemus olbmuide. Dainna sáhttá gulahallat earáiguin ja doppe leat maiddái ráhkaduvvon neahttabáikkit mat leat dego smávva servodagat. Muhtun oaivvildat ahte olbmot eai deaivvat njunnálaga nu dávjá go ovdal, ja ahte interneahta duhtada dan dárbbu olu olbmuin.
Elektronalaš media nugo TV ja čálálaš media nugo áviisat leat dehálaš sájit čájehit máidnosiid. Dakkárlágan mediat leat hui fámolaččat ja váikkuhit olu olbmuide.
Media lea maiddái buorre vuohki juohkit dieđu miehtá máilmmi. Muhtunat oaivvildat, ahte interneahtta lea vuoiggalaš báiki, go buohkat besset háhkat dan oahpu mii doppe gávdno ja almmuhuvvo.
Katolalaš girku Suomas
Suoma katolalaš girku lea katolalaš girku Suomas. Dasa gullet 8 searvegotti. Ive 2018 girku lahttolohku ledje 14 949.
Allerød
Allerød lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Sigmund Freud
Sigmund Freud (riegádan miessemánu 6. b. 1856 Freibergas, Mährenis; jápman čakčamánu 23. b. 1939 Londonis, Stuorra-Británnias) lei nuortariikalaš neurologa ja psykologa gii vuođđudii psykoanalysa. Son lea adnojuvvon ovtta dain 1900-logu stuorámus jurddašeaddjiin. Su teoriijat ja metodat leat velá dán áigge geavahusas.
Eallin
Freuda riegádii Freibergas Mährenis, mii dalle lei keisárlaš Nuortariikkas, otne Příbor Čehkkias. Su váhnemiin lei juvddálaš suohkaduogáš. Son bajásšattai oskkoldaga haga ja lei álo eahpeoskkolaš. Vaikko son lei ateista ja kritiserii oskkoldaga son eallinahkái dovddai iežas oasálažžan juvddálašvuhtii. Dása maid son juvddálašvuođas čatnasii ii leange jáhkku dahje čearddalaš čeavli, muhto čielga diđolašvuohta siskkáldas identitehtas.
Freud hilggui vuosttaš áigumuša lohkat juridihka ja álggii 1873 lohkat medisiinna Wiena universitehtas. 1881 Freud šattai medisiinna doavttir.
Galápagos (provinsa)
Galápagos lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 25 124 (2005) ja dan viidodat lea 8 010 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Puerto Baquerizo Moreno.
Åmot
Åmot lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 387 ja viidodat lea 1 340 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Rena.
Ella Holm Bull
Ella Holm Bull (riegádan golggotmánu 12. beaivvi 1929 Raavrevijhkes, jápmán čakčamánu 21. beaivvi 2006 Snoasas) lei sámegiel oahpaheaddji ja girječálli. Son lei dovddusin iežas áŋgirvuođaines lullisámegielas. Son válljejuvvui Norgga vuosttaš Sámediggái jagis 1989. Sámedikkis son ovddastii Oktasašlisttu Oarjelsámeguovllu Sápmelaččaid, Oarjelsámeguovllu válgabires. Sámedikkis doaimmadettiin son lei Sámedikkeráđi ja organisašunlávdegotti miellahttun. Holm Bull lei guhká Snoasa sámeskuvllas oahpaheaddjin. Ovttas professor Knut Bergslandain dagaiba soai Bergsland-Bull-riektačállima, lullisámi riektačállima jagis 1974. Go son jámi lei son juste bálkkahuvvon čállit "Sámi historjá Røyrvikas ja dan birrasis” (Den samiske historien i Røyrvik og omegn), ruhtaduvvon Davvi-Trøndelaga filkkadikki bokte.
Murmánska
Murmánska (ruoššagillii: Му́рманск, gielddasámegillii: Мурман ланнҍ, nuortalašgillii: Muurman) lea gávpot Guoládatnjárggas, oarjedavimusas Ruoššas, badjelaš 100 kilomehtera Norgga rájás. Murmánska lea stuorámus gávpot poláragierddu davábealde ja lea Murmánska oblasta hálddahusguovddáš. Gávpogis orro 2006 sullii 320 000 ássi. Gávpot lea dehálaš jieŋahis gáttiin, go addá vejolašvuođa meara bokte Ruoššas ollit Atlántii, sihke siviilalaččat ja militearalaččat. Ruošša mearrasuodjalusas lea atomčázevuolefatnasat ránnjágávpogis Severomorskkas. Ieš Murmánskkas eai leat gal soahtefatnasat.
Ella Holm Bull
Musihkka
Son almmuhii guokte skearru Iđut lágágusas:
Murmánska
Gávpot vuođđuduvvui jagis 1916 namain Romanov-na-Murman, muhto ođđasit gásttašuvvui Murmánskan maŋŋá oktoberrevolušuvnna jagis 1917. Ruoššat áddejedje sáni «nordmann» (dáža) dego urman sátnin, maŋŋá Murmánskas, ja nuba Barentsáhpi gohčoduvvui Murmanskoje morje (Nordmannshavet/Dážamearra). Odne lea Murmánska ođđaáigasaš gávpot, gos leat valjis guolleresurssat, ja leat maid huksemen luonddugássabohkansajiid guovllus. Gávpot lea golmma váldooasis: Leninskij, Oktjabrskij ja Pervomajskij.
Sátnejođiheaddji, Tamara Pryamikova (20.09.2018-).
Álgoássit
Eai gávdno dieđut das goas vuosttaš olbmot ásaiduvve Guoládatnjárgii, muhto moadde álbmoga/čeardda leat dađistaga fárren guvlui. Jagiin 500- gitta 200-logus o.Kr mat gulle Volgačerdii. Birrasiid jagis 100 o.Kr bohte čearddat gullevačča suoma-ugralaš joavkkuide. Ođđa ja ovddeš čearddat masttadedje ja šadde dološáiggesámeálbmogin. Dážat gohčodedje sin «terfinner» (terálbmogin) sin báikenamas Guoládatnjárggas. Dáinna lágiin Ottar Hålogalándda 800-logu govvidii guovllu: «Oppa riika lea guorus, dušše báikkiid ásset bivdo- ja guolasteaddji "tersámit"». Guoládat leamašge muhtun áiggiid hålogalándda "vearroriikan", gos gonagasat vearuhedje sámiid ng. sámevearuim.
Vuosttaš máilmmesoahti
Vuosttaš máilmmesoađi áigge gárttai Sovjetlihttu skáhppot vearjjuid Stuorrabritannias, Ránskkas ja USA:s, ja Murmánska válljejuvvui danin gávppašanhámmanin. Dan geažil maid huksejuvvui ruovdegeainnu gitta Murmánskii jagi 1916.
Gávpot lea ožžon álgonamas Romanov-na-Murman fyrstadálus Romanov (sovjetlihtu tsar-dynastias) ja tsar Nikolai II mielde. Virggálaččat vuođđuduvvui čakčamánu 21. beaivve jagis 1916 (golggotmánu 4. beaivve, daddjo fas ođđa kaleandaris). Cuoŋománu 3. beaivve jagis 1917 gásttašuvvui Murmánskan, ja dalle ásse gávpogis 10 000 olbmo. Nuppi máilmmesoađi rádjái ásahuvvojedje mearrasoahtefanasbáikkit ja industriija ovdánii, sihke guolásteapmi, ruvkedoaimmat, metállabohkamat ja kemálaš industriija. Olmmošlohku maid lassánii dađistaga.