cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Murmánska
Soađit
Jagi 1939 fallehii Sovjetlihttu Suoma ja válddii iežas vuollái Suoma "nuppi gieđa", Beahcáma. Suopma vuosttildedje garrasit Dálvesoađis, muhto dattege masse Barentsábi-mearragáttiset. Suomasámit vuojehuvvojedje ja gárte bággofárremiida, muhto eai dobbeleabbui go Anárjávrre rádjái, Čeabetjávrái. Maŋŋá go Sovjetlihttu jagi 1941 searvvai nuppi máilmmesoahtái, šattai Murmánska guovddážis sovjeahta soahte organiseremis, sivasgo leai váldohámmánin fámolaš oarjeriikkain numo Stuorrabritannias ja USA:as gálvofievrrideami olis. Duiska soahteveagat fallehedje Murmánskka jagis 1941, muhto vásihedje garra vuosttildeami, eaige nagodan vuoitit gávpoga, vaikko mo mollejedje ja bombejedje gávpoga ja gálvofievrridanfatnasiid. Sovjetlihttu gudnejahtte Murmánskka suodjalusa jagis 1985, ja gávpot oaččui gudnenama "Sáŋgárgávpot".
Reinøya
Reinøya sáhttá mearkkašit (buot daid sulluid dárogielnamat leat Reinøya):
Brjansk oblast
Brjansk oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 278 217 (2010) ja dan viidodat lea 34 900 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Brjansk.
Fuoiskku márkan
Fuoisku lea Fuoiskku gieldda hálddahusguovddáš. Čoahkkebáikkis orrot 6 028 olbmo (2012).
Suortta márkan
Suorta lea Suortta gieldda hálddahusguovddáš. Čoahkkebáikkis orrot 4 797 olbmo (2012).
Predikatiiva
Predikatiiva lea cealkkalahttu, mii sámegielas lea seamma kásushámis go cealkaga subjeakta (nominatiiva) dahje objeakta (genetiiva-akkusatiiva). Predikatiivva funkšuvdnan lea karakteriseret nuppi cealkkalahtu, nuppiid sániiguin muitalit dahjege predikeret dan iešvuođa dahje muhtunlágan luohká.
Dábáleamos predikatiivvat karakteriserejit subjeavttaid cealkagiin, maid predikáhtavearba lea leat (omd. Máret lea koahkka, Pizza lei njálggis). Dalle predikatiiva dievasmahttá predikáhta mearkkašumi; predikatiiva ii goit leat predikáhtavearbba argumeanta (nu mo objeakta dahje máŋggat adverbiálat) muhto baicce dihto láhkai oassi predikáhtas.
Predikatiivvat, mat karakteriserejit objeavtta, leat sámegielas oalle hárvenaččat (Pizzaid Máret ráhkada hui buriid), muhto genetiiva-akkusatiiva-hápmásaš predikatiiva sáhttá dávjá karakteriseret subjeavtta (Pizza lei Máreha). Leat-vearbba lassin predikatiiva laktása dávjá maiddái dynámalaš šaddat-verbii (Dát pizza ii šaddan nu buorre).
Dompierre-sur-Veyle
Dompierre-sur-Veyle lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Novealla
Novealla lea oalle oanehis teaksta, sáhttá leat moadde siiddu, muhto sáhttá gal leat guhkitge. Dat sáhttá leat movttegis, surgadis dahje ilgadis dáhpáhusa birra, dahje sáhttá govvidit servodaga dahje birrasa. Novealla gáibádus lea, ahte dat lea oanehis áiggi dahje dihto dáhpáhusa birra. Romána fas sáhttá leat guhkes áiggi ja ollu dáhpáhusaid birra. Novealla lea dan láhkai eambbo ráddjejuvvon.
Novealla ii leat dušše iežas vásáhusaid birra, das lea maid hutkojuvvon ávnnas, fikšuvdna. Noveallaid olbmot leat dávjá hutkojuvvon, dahje diktejuvvon. Biras ja olbmot eai leat nu vuđolaččat čilgejuvvon, go románas. Buorre noveallas lea buorre juotna, dahje das leat čielga vuostálasvuođat olbmuid dahje birrasiid gaskka. Buorre novealla lea miellagiddevaš, ja olmmoš lohká dan dávjá álggus gitta lohppii seammás, ja hálida diehtit mii das dáhpáhuvvá.
Novealla dovdomearkkat
Dompierre-sur-Chalaronne
Dompierre-sur-Chalaronne lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Boxholma gielda
Boxholma gielda (ruoŧagillii:  Boxholms kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Östergötlándda leatnas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Boxholma gielda.
Ballerup
Ballerup lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Golli
thumb|Golleirttat Kalifornias ja Australias Golli lea metállalaš vuođđoávnnas, man kemiijalaš symbola lea Au (latiinnagiel sánis aurum), atomanummir lea 79 ja ISO 4217 -koda lea XAU.
Golli lea okta daid vuosttaš metállain, maid olbmot leat váldán atnui, sullii 7000 jagi dassái. Lunddolaš sivvan dasa leamaš dat, ahte nuppi láhkai go máŋggat eará metállat, golli gávdno luonddus ráinnas hámis. Golli lea maiddái álki hábmet ja dat seailu seammaláganin guhká. Golli adnojuvvo čáppahin ja dat lea duháhiid jagiid adnojuvvon hearvvain. Golli maiddái jođiha hui bures sihke lieggasa ja elektrisitehta, ja dan dihte dat geavahuvvo olu maiddái elektronihkkaindustriijas. Dasgo golli lea metálla, das ii leat smáhkka ja dat ii leat mirkkolaš. Golli iešdeaddu lea 19 300 kg/m³ ja dat suddá 1064 °C lieggasis. Maiddái Sámis golli lea guhká adnon hearvvain, ja dat gávdno earret eará Anára Leammis ja Guovdageainnu Biedjovákkis. Dovdoseamos fiktiiva golleroggi ja -eaiggát lea Hánes Eahki.
Máinnus
thumb|right|Dárogiel máinnus (1918)
Máinnus dahje rekláma lea gulahallanvuohki mii eanemustá dahkkojuvvo go áigu vuovdit gálvvu dahje bálvalusa. Máinnus sáhttá leat govva ja teaksta mii lea jurddašuvvon dihto ulbmiljovkui ja juhkkojuvvo media bokte.
Máidnosa áigumuš lea vuovdalit fitnodaga gálvvuid dahje bálvalusaid nu ahte eanet olbmot ostet dan. Eanemustá máinnus viggá loktet gálvvu buriid beliid, buohtastahttit gilvaleaddji gálvvuiguin ja čájehit ahte gálvu lea anihahtti. Dávjá maiddái geahččalit čájehit ahte gálvu lokte olbmo sosiála árvvu.
Domsure
Domsure lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Máinnus
Iešguđetlágan máidnosat
Gávdnojit máŋgalágan máidnosat ja dat hápmašuvvet dan mielde guđe kanála bokte geahččala olahit olbmuide. Dat gii ráhkada máidnosa sáhttá dovddahit ahte hui čielgasit ahte dat lea máinnus, ja nuppi dáfus gávdnojit čiegus máidnosat. Čiegos máidnosiid lea váddáseapput fuobmát.
Mosjøen
Mosjøen lea Vaapste gieldda hálddahusguovddáš. Čoahkkebáikkis orrot 9 580 olbmo (2012).
Máinnus
Iešguđetlágan máidnosat
Máinnus sáhttá leat eahpenjuolga, mii mearkkaša ahte olbmot ieža váikkuhit nubbi nubbái, ja fitnodagat ieža eai dárbbaš bargat maidige. Okta gálvomearka sáhttá leat hui bivnnut ja go olbmot atnet diŋggaid mat gullet dan gálvomearkka vuollai, de dat šaddá juogalágan máinnus.
Fitnodagat sáhttet vuolidit hattiid vai olbmot ostet, dahje ráhkadit erenoamáš fálaldagaid dahje čájáhusaid. Dalle ii leat dušše ieš gálvu mii geasuha olbmuid oastit, muhto maiddái vuollegaš hattit.
TV-máidnosat leat dábálaččat guokte prográmma gaskka. Filmmaiguin sáhttá fitnodat atnit sihke jiena ja govaid go ráhkada máidnosa. Sáhttá maiddái iskkadallat ja gávnnahit makkár olbmot gehččet dán kanála dahje dán prográmma, nu ahte máinnus šaddá nu beaktil go vejolaš. TV-kanálat váldet mávssu go čáhkkehit áiggi máidnosiida.
Gálvu maid boahtá oidnosii, go muhtun filbmakaraktera geavaha dan, dahje oidno eará sajiin filmmas. Dat sáhttá vahágis šaddan filbmii, dahje mieleavttus biddjojuvvon dohko.
Dortan
Dortan lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Suoma Sámedikki válggat 2011
Suoma Sámedikki válggat 2011 ordnejuvvojedje 5.9.-3.10. Válggain lei 40 evttohasa, mii lea vihtta evttohasa unnit go ovddit válggain. Sámediggái válljejuvvui 21 lahttu jagiide 2012-2015.
Vuoskojávri
Vuoskojávri lea jávri Vuoskkos Girona gielddas.
Suoma Sámedikki válggat 2011
Válgaboađus
Jienastanproseanta válggain lei 49,6. Ovddit válggaid ektui jienastanproseanta njiejai. Oktiibuot 5483 olbmos lei jienastanriekti dáin válggain.
Pronomen
Pronomenat leat nomenaid sátneluohkká. Pronomenat geavahuvvojit sadjásasšátnin substantiivva dahje adjektiivva sajis, omd. Káre boahtá. > Son boahtá. Dávjá pronomena čujuha dakkár áššái, mii lea juo teavsttas dahje hupmamis ovdal. Ášši, masa čujuha lea pronomena korreláhtta.
Sámegielas pronomenat sojahuvvojit buot kásusiin ja loguin. Loguin pronomenat sojahuvvojit ovttaid-, guvttiid- ja máŋggaidlogu mielde. Indoeurohpálaš gielain pronomenat sojahuvvojit maid genusiin.
Pronomeniid čieža vuolleluohká
Čuovvovaš pronomeniid ovdamearkat leat davvisámegillii ja nominatiivahámis:
Máŋggan gielain leat maid possessiivapronomenat, mat leat seammalágán go persovdnapronomeniid genetiiva.
Muvravárri
Muvravárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 585 mehtera. Muvravári čohkka lea Bealjášvári alimus.
Bealjášvárri
Bealjášvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis.
Muvravárri
Muvravárri lea okta čuoggá Struve meridiánagierddus
Budejju márkan
Budejju lea Budejju gieldda hálddahusguovddáš. Čoahkkebáikkis orrot 38 326 olbmo (2012).
Lillehammer
Lillehammer lea gielda Opplándda fylkkas. Lillehammera gieldda Lillehammer márkan lea gieldda ja olles fylkka hálddahusguovddáš ja Opplándda stuorámus gávpot. Gieldda olmmošlohku lea 26 906 ja viidodat lea 477 km².
Lillehammer rádjegielddat leat.
Drom
Drom lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Arendal
Arendal lea Norgga gávpot ja gielda, mii lea Nuorta-Agdera fylkka hálddahusguovddáš.
Koha
Koha lea girjerádjovuogádat maid álbmotgirjerádjosat, skuvlagirjerádjosat ja fágagirjerádjosat miehta máilmmi geavahit. Vuogádat lea friddja prográmmagálvu. Namma boahtá maorigielas ja mearkkáša skeaŋka dahje donašuvdna. Deichman girjerádjus lea geavahan vuogádaga 2014 rájes.
Almmuheamit
Koha-almmuheamit čuvvot dábálaš, kaleanddarvuođđuduvvon minsttara mas leat mánnošaččat ođastanalmmuheamit ja jahkkebeallašaččat funkšuvdnáalmmuheamit.
Oktavuohta
Koha ovdanahttin dáhpahuvva miehta máilmmi, nu ahte eanáš gulahallan lea neahta bokte. Jahkasšaččat lágiduvvo stuora konferánsa nammaduvvon KohaCon, mas ulbmil lea diehtojuohkin gaskal girjerádjosiid, ja leat ovdadeddjjide deaivvadanbáiki. Konferánsa lágiduvvo jáhkasaččat iešguđet kontineanttain.
Maseru
right|thumb|Kingsway Maserus Maseru lea Lesotho oaivegávpot. Dan viidodat lea 138 km² ja olmmošlohku 227 880 (2006).
Los Ríos (provinsa)
Los Ríos lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 716 106 (2005) ja dan viidodat lea 6 254 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Babahoyo.
Norgga ruvdno
Norgga ruvdno (ISO 4217) lea ruhtaovttadat Norggas. Ovtta norgga ruvnnos leat 100 evrre. Valuhtta ISO 4217-koda lea NOK, muhto lea dábáleabbo gohčodit valuhtta ruvdnon ja čállit ",-" govasteamen. Norgga ruvdno lea sentrálabáŋkolága mielde bággomáksinovttadat Norggas, ja lea leamaš riika almmolaš valuhtta dan rájes go buhttejuvvui nu gohčoduvvon dárogillii daler ja skilling jagis 1875.
Ruvdno lea eará davviriikkaid ruhtaovttadat maid, earet eará Dánmárkus, Ruoŧas (krona) ja Islánddas (króna)
Historjá
Norgga ruvdno introduserejuvvui jagis 1875, ja buhtadii ovtta speciedalera njeallje ruvnno vuostái juohke speciedalera ovddas. Ruvnno sisafievrredeapmi bijai Norgga Skandinávalaš ruhtauniovnna (Den skandinaviske myntunionen) vuollái mii vuođđuduvvui guokte jagi árabut, jagis 1873. Uniovdna loahpahuvvui jagis 1914, muhto goitge váljjeje Norga, Dánmárku ja Ruoŧŧa doalahit iežaset ja dál sirrejuvvon valuhtaid.
Guđahas
Guđahas (regulára heksaedar dahje regulára máŋggaseainnat  ). Geometriijas dat mearkkaša njuolggočiegat golmmaolat hápmi mas ravddat leat ovtta guhku. Guđahasa siiddut leat njealjehasat. Guđahasas leat guhtta siiddu, gávcci čiega ja guoktenuppelot ravdda. Jos ravda lea d guhku de guđahasa geassu lea:
Druillat
Druillat lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Norgga ruvdno
Historjá
Jagis 1992 valji Norgga Báŋku mannat eret daid fásta cuvkenkuršain, ja manai márkanheivehan golgii kuršaide. Dá lea maid Norgga báŋku dálá vuohki cuvkenkuršat meannudeapmi.
Guđahas
Ja siiddut areála lea
A = 6d^2 \.
Bealjášgurra
Bealjášgurra lea gurra Guovdageainnu suohkanis. Gura davábealde lea Bealjáščohkka.
Birżebbuġa
right|thumb|Birżebbuġa Birżebbuġa lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 9 977 ássi (2013).
Azerbaižanagiella
Azerbaižanagiella, muhtumin aserbaižanagiella lea altailaš gielaid durkalaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo erenoamážit Azerbaižanis ja Iranis. Giella geavahuvvo maiddái Durkkas, Irakis, Georgias ja Dagestana dásseválddis Ruoššas. Giella čállojuvvo, guovllu ektui, golmma iešguđetlágan alfabehtain.
Roubaix
Roubaix (hollánddagillii Robaais) lea gielda ja gávpot Davvi-Frankriikkas lahka Belgia ráji. Roubaix olmmošlohku lea 96 duhahiid ássi ja viidodat lea 13.23 km².
Gárgatoaivi
Gárgatoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 570 mehtera.
Échallon
Échallon lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Douvres
Douvres lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Histologiija
Histologiija dahje gođusoahppa lea dieđasuorgi mii dutká gođđosiid. Dat čađahuvvo mikroskohpain, elektromikroskohpain ja máŋgalágan ivdnenteknihkain. Medisiidna lea atnán hui ollu ávkki histologiijas, go ollu diagnosat dahkkojuvvojit histologiija veagas.
Bargovuohki
Ovdal go dutká gođđosiid de ferte vuos dikšut dan materiála maid lea háhkan. Dat materiála gohčoduvvo preparáhttan. Go váldá eret sealla gorudis de dat rievdagoahtá. Go ii leat šat oksygena dat álgá billašuvvat. Vai preparáhtta galgá bissut, de ferte dikšut dan. Muđui dutkamuša boađus šaddá boastut. Lávejit dikšut preparáhtaid aldehydain dahje alkoholain.
Dasto váldá eret čázi preparáhtas, bidjá dan parafiidnii ja diktá čoaskut ja garrat. Go preparáhtta lea garran de lea čuohppat dan hui unna niibbážiin. Čuohpus biddjojuvvo dan maŋŋá láse nala. Ovdal go dutkagoahtá mikroskohpain ferte báidnit preparáhta. Bádnit sáhttá máŋgga ládje ja lávejit válljet báidnaga dan mielde makkár gođus lea.
Nearvagođus
Nearvagođus gávdno čielgeađđamis ja vuoigŋašiin ja dat lea nearvaseallat ja gliaseallat. Nearvaseallat dat álggahit ja jođihit elektralaš impulssaid. Daid impulssaid veagas goruda iešguđetlágan doaimmat stivrejuvvojit. Goruda sierra seallat sáhttet gulahallat impulssaiguin mat johtet nearvasealla bokte. Eará gulahallanvuohki lea hormonaid veagas.
San Ġiljan
right|thumb|San Ġiljan San Ġiljan lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 10 261 ássi (2013).
Bornholm
Bornholm lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Siġġiewi
right|thumb|Siġġiewi Siġġiewi lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 8 274 ássi (2013).
Guillermo Lasso
thumb|right|250px|Lasso (2011)
Guillermo Alberto Santiago Lasso Mendoza (r. 1955 Guayaquil, Ecuador) lea Ecuadora dásseválddi presideanta. Son hupmá sihke keččuagiela, spánskagiela, eaŋgalsgiela ja fránskkagiela.
Brøndby
Brøndby lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Báddanoažži
Báddanoažži lea gođus mii gávdno vuolledábiin. Dakkárlágan gođus lea skoavddil ja go varra deavdá dan de dat báddá, stuorru ja muhtumin garrat.
Dievdoolbmos
Dievdoolbmo cihpas leat guovttelágan báddanoažži; Corpus cavernosum ja corpus spongiosum. Go leat himut de varra deavdá corpus cavernosum ja dan deaddu allána ja cihppa ceaggána. Corpus spongiuosum lea fas gužžaoari birra, muhto das ii šatta nu alla deaddu. Muđui ejakulašuvdna livččii veadjemeahttun.
Nissonolbmos
Nissonolbmo bunnus lea maiddái báddanoažži: Corpora cavernosa clitoridis. Dat maiddái garrá ja ceaggána.
Tarxien
right|thumb|Tarxien Tarxien lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 8 605 ássi (2013).
Sandnessjøen
250px|thumb|right|Sandnessjøen Sandnessjøen lea gávpot, ovddeš gávpotgielda ja Alstahaug gieldda hálddahusguovddáš Nordlándda fylkkas. Čoahkkebáikkis lea leamaš gávpotstáhtus jagi 1999 rájes ja doppe orrot 5 827 olbmo.
Évosges
Évosges lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Étrez
Étrez lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Gearpmašat
right|thumb|Gearpmašat Gearpmašat (Serpentes) leat eallit.
Échenevex
Échenevex lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Leikanger
Leikanger lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Leikanger gieldda Hermansverk lea gieldda ja olles fylkka hálddahusguovddáš. Gieldda olmmošlohku lea 2 266 ja viidodat lea 180 km².
Leikanger rádjegielddat leat.
Akawaiogiella
Akawaiogiella lea karibialaš giella mii hupmojuvvo erenoamážit Guyanas. Sullii 5 000 olbmo hupmet giela. Sis sullii 500 orrot Brasilias ja muhtimat vel Venezuelas.
Finspånga gielda
Finspånga gielda (ruoŧagillii): Finspångs kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Östergötlándda leatnas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Finspånga gielda.
MS «Finnmarken»
300px|thumb|right|MS «Finnmarken» boahtimen Moldei MS «Finnmarken» (gohčodansignála LLRY) lea Hurtigruten ASA hurtigrutefanas, mii vuvdojuvvui Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskabas (OVDS) cuoŋománus 2002. Fatnasis lei huksennummár 292 Kleven verftas Ulsteinvikas, ja mávssii sullii 750 miljovnna ruvnno. MS «Finnmarken» lei hurtigrutefanas jagi 2002 cuoŋománus gitta jagi 2009 skábmamánnui. Ođđajagimánu 2010 rájes lea fanas leamaš hotallafatnasin Austrálias.
MS «Finnmarken» lea goalmmát hurtigrutefanas Finnmarken namain. Ovddideaddjit ledje DS «Finmarken» (1912), ja MS «Finnmarken» (1956) – goappášagat Vesteraalens Dampskibsselskabas (VDS) Stokmarknesas.
Håvard Klemetsen
Håvard Klemetsen (riegádan ođđajagimánu 5. b. 1979 Guovdageainnus) lea norgalaš ovttastusgilvaleaddji guhte ovddasta Kautokeino IL:a, muhto orru Troandimis.
Birokratiija
Birokratiija dahjege byrokratiija (fránskkagiela sánis bureau ’kantuvra’ ja greikkagiela sánis κράτος ’fápmu’) mearkkaša organisašuvnnaid, doaibmabijuid, protokollaid ja njuolggadusaid vuogádagaid, maiguin earenoamážit almmolaš doaimmat stivrejuvvojit. Birokratiijas lea dávjá čavga hierárkkalaš struktuvra, man rámmaid siskkobealde iešguđetlágan áššemeannudeddjiin, «birokráhtain», lea ovddasvástádus das, ahte áššit meannuduvvojit dárkilit njuolggadusaid mielde. Muhtumiid mielas sánis birokratiija leat negatiiva konnotašuvnnat, ja badjelmearálaš birokratiija duššadeaddji váikkuhusat ledje guovddáš temá Franz Kafka bargguin nugo mat su románas Der Process.
Birokratiija ii leat gullan sámi árbevirolaš kultuvrii dahje ealáhusaide, muhto dat lea leavvan váldoservodagaid mielde maiddái viidát Sápmái, ja dálá ođđaáigásaš servodaga dárbbuid várás eanaš sámegielaide leat maiddái ráhkaduvvon ollu birokráhtalaš tearpmat.
Dragør
Dragør lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Davvipola
thumb|right|240px|Davvipola kárttas.
Magnehtalaš davvipola lea dál (jagi 2003) 78°18' davvin ja 104° oarjin, Ellef Ringness-sullo lahkosis mii lea okta Queen Elizabeth-sulluin Kanádas. Dat goitge sirdo olles áigge. Vaikko dat gohčoduvvo davvipolan lea dat duođas magnehtalaš lullipola.
Vikivaki
Vikivaki lea árbevirolaš islándalaš riekkisdánsun vikivakakvæði-álbmotlávlagiid mielde.
Stientjie
Stientjie lea gielda Trøndelága fylkkas. Gávpot lei maiddái Trøndelága fylkka hálddahusguovddáš.
Dan rádjegielddat leat Aejrie, Overhalla ja Kråangke davvin, Snoasa davvenuortin ja nuortin, Verdal lullin ja Inderøy ja Verran oarjin.
Stientjie oažžui gávpotstatusa 1857:s.
Vikivakakvæði
Vikivakakvæði leat dološ, 1400–1700-loguid islándalaš álbmotlávlagat, maidda gullá vikivaki-nammasaš riekkisdánsun.
Praha
thumb|Praha Praha lea Čehkkia oaivegávpot. Dan viidodat lea 496 km² ja olmmošlohku 1 290 508 (31.12.2016).
Manabí (provinsa)
Manabí lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 1 282 440 (2005) ja dan viidodat lea 18 400 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Portoviejo.
Costa Rica universitehta
right|thumb|Edificio de Estudios Generales Costa Rica universitehtas Costa Rica universitehta (spánskagillii: Universidad de Costa Rica) lea Costa Rica stuorámus ja boarráseamos universitehta. Universitehtas leat 37 600 studeantta (2011). Henning Jensen Pennington lea universitehta rektor.
Gihttela girdišillju
200px|thumb|right|Gihttela girdišillju ovdal buollima Gihttela girdišillju lea girdišillju Gihttelis Davvi-Suomas. Dan atnet eanemus turisttat, geat galget Levii ja eará čuoiganguovddážiide. Girdišilljus leat jeavddalaš girdimat Helsset-Vantaa girdišilljuin. Jagi 2010 girdišiljju bokte manne sullii 215 000 mátkkošteaddji.
Buollin
Muhtun oasit girdišilljjus bulle 27.7.2006.
Girdinfitnodagat
Suopma
Max Weber (dáiddár)
Max Weber (cuoŋománu 1. b. 1881 - golggotmánu 4. b. 1961) lei polskalaš ja amerihkálaš dáiddár.
Volga
thumb|[[Ržev Volga gáttis sullii jagis 1910]]
Irkutsk oblast
Irkutsk oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 2 428 750 (2010) ja dan viidodat lea 767 900 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Irkutsk.
Chris Pratt
Chris Pratt (r. Geassemánu 21. 1979) lea amerihkálaš neavttár.
Egedal
Egedal lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
En-Dor
En-Dor (kánske hebreagiela sániin ein 'ája' ja dor 'ássanbáiki') lei kanaanlaš gávpot mii namuhuvvo Biibbala Josva girjjis (17:11) oktan dain gávpogiin maid israellaččat eai nagodan oažžut alcceseaset. Vuosttaš Sámmola girjji (28:4-25) mielde gonagas Saul deaivvadii en-dorlaš noiddiin beaivvi ovdal go jámii, ja dát muitalus orru buktán sámegillii dajaldaga mannat endorii.
Niilaeatnu
thumb|250px|right thumb|250px|right|Niilaeatnu [[Ugandas]]
Ivanovo oblast
Ivanovo oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 061 651 (2010) ja dan viidodat lea 21 800 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Ivanovo.
Niilaeatnu
Niilaeatnu dahje Niila ( Al-nīl ja P(h)iaro) lea Afrihká guhkimus johka. Eanu guhkkodat lea sullii 6 650 kilomehtera.
Čeardabivttas
Čeardabivttas lea árbevirolaš bivttas mii gullá guvlui dahje čerdii.
Dán áigge čeardabiktasat geavahuvvojit hárve árgabeaibivttasin. Doaluin ja basiid áigge dat ain dihttojit.
Norgga čeardabivttas lea bunáda.
Návuona sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Návuonas (knr 1943) guoská báikenamat Návuona gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Návuotna gildii.
Santo Domingo de los Tsáchilas (provinsa)
Santo Domingo de los Tsáchilas lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 323 000 (2007) ja dan viidodat lea 3 805 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Santo Domingo de los Colorados.
Kinda gielda
Kinda gielda (ruoŧagillii): Kinda kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Östergötlándda leatnas.
Giehtavuona sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Giehtavuonas (knr 1911) guoská báikenamat Giehtavuona gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Kinda gielda
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Kinda gielda.
Giehtavuona sámegiel báikenamat
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Giehtavuotna gildii.
Amol
300px|thumb|right|[[Moalagha šaldi]] 300px|thumb|right|Šomala buohcceviessu 300px|thumb|right|[[Damavand-várri]] Amol ( Amul - Amol) lea gávpot Iranas ja Amola šahrestána oaivegávpot.
Kinyarwandagiella
Kinyarwandagiella, maid gohčoduvvon rwandagiella, lea nigeralaš-kongolaš gielaid bantugielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo Rwandas gos giella lea maid virggálaš giella. Dasa lassin giella hupmojuvvo Ugandas ja Kongo demokráhtalaš dásseválddis.
Kultureanadat
Kultureanadat lea eanadat, masa olmmoš lea váikkuhan.
Čuoigama máilmmimeašttirgilvvut 2013
thumb|right|250px|Sabetnjuikuma symbola Čuoigan-MM 2013 lea 50. čuoigan-MM mii ordnejuvvo Val di Fiemmes Itálias guovvamánu 20. beaivvi rájes gitta njukčamánu 3. beaivvi rádjai jagis 2013. Val di Fiemme lea ordnen čuoigan-MM:a guktii ovdal; jagiin 1991 ja 2003.
Val di Fiemme válljejuvvui gilvvuid ordnejeaddjin miessemánu 29. beaivvi jagis 2008 internationála čuoigankongreassas Cape Townas Lulli-Afrihkás. Eará evttohasat ledje Falun Ruoŧas, Lahti Suomas, Oberstdorf Duiskkas ja Zakopane Polskkas. Buot dat gávpogat leat ordnen čuoigama máilmmimeašttirgilvvuid juo ovdal.
Gilvvuide oassálastet 700 olbmo 57 riikkas.
Báhtareaddji
Báhtareaddji lea olmmoš gii lea šaddan guođđit iežas ruovttubáikki. Báhtareaddjis lea leamašan bággu fárret go son doarriduvvo iežas ruovtturiikkas. Sáhttá leat náli, oskku, politihkalaš oainnuid, seksuála soju dahje dihto servodatjovkui gullevašvuođa geažil. Riikkaidgaskasaš riekti cealká ahte báhtareaddjis lea riekti oažžut dorvvu. Go olmmoš ohcá dorvvu, de čielggaduvvo leago ágga addit dan. Báhtareapmi lea okta ágga oažžut dorvvu, muhto gávdnojit vel eará ákkat. 2010-logus leat erenoamažot Syrilaččat šaddan báhtarit.
Dorvu
Olbmo vuoigatvuohta boahtit riikii dorvoohccin lea olmmošvuoigatvuohta ON:a olmmošvuoigatvuođa julggaštusa mielde. Muhto oažžut dorvvu dahje gohčoduvvot báhtareaddjin ii leat olmmošvuoigatvuohta. Riika gosa olmmoš lea boahtán ieš beassá mearridit oažžugo olmmoš dorvvu. Riikkaidgaskasaš rievttis lea njuolggadus mii cealká ahte riika ii oaččo sáddet ruovttoluotta olbmo dohko gosa lea ballu doarriduvvot.
ON lea maiddái cealkán ahte báhtareaddji ja eará olgoriikkalaččat galget leat ovttaárvosaččat dan riikkas gos sii leat. Muhtun dáfus maiddái leat ovttaárvosašvuohta riikkavuložiid ektui. Dasa gullá sihkkarastit báhtareaddjiid eallindili, geiget dokumeanttaid mat doibmet pássan nu ahte besset vuolgit dohko gosa sii háliidit.
Báhtareaddjit eai riikkavuložat dan riikkas gosa sii leat boahtán, ja dat galggašit máhccat ruoktot go dilli lea buorránan doppe. Dain lea goittotge vuoigatvuohta ohcat riikkavulošvuođa nugo eará nai olgoriikalaččat.
EU bijai johtui 1990 nu gohčoduvvon Dublin-kovenšuvnna, ja 2003 bohte dan sadjái Dublin-ásahus. Dan ásahusa mielde dorvoohcci ii beasa ieš válljet riikka, muhto šaddá ohcat dorvvu dan riikkas gosa vuosttažettiin boahtá.
Gáibmi
Gáibmi lea ožžon nama nuppi olbmos. Dát guovttos leaba dalle gáimmežat.
Gáibmi lea dávjá lagas fuolki ja lea mielde máná bajásgeassimis. Ovtta sogas sáhttet máŋga olbmo geain lea seamma namma. Gáimmit nannejit olbmo gullevašvuođa ja iešdovddu.
Dakkárlágan nammavierut gávdnojit maiddái eará kultuvrrain. Eŋgelasgiellagat bidjet dávjá "Jr." maŋŋel bártni nama ja "Sr." maŋŋel áhči nama nu ahte earuhit áhči ja bártni geat leaba gáimmežat.
Riska- ja rašesvuođaguorahallan
Riska- ja rašesvuođaguorahallamiin (RJR-guorahallamiin) kártejit man jáhkehahtti lea ahte dihto guovllus bohciidit dáhpáhusat, maid eat sávaše dáhpáhuvvat, ja makkár čuovvumušat dain livčče. Sáhttá leat sáhka ovdamearkka dihte dulvvis dahje rávdnjeboatkkas.
Nihkolas Valkeapää
Nihkolas Valkeapää (Johan Nihkolas Valkeapää) lea vuosttaš geardde evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011. Valkeapää lea eret Eanodagas. Son lea dálkkasdiehtaga kandidáhta ja badjeolmmoš.
Fredensborg
Fredensborg lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Antti Sujala
Antti Tapani Sujala lea fitnodatdoalli Ohcejogas. Son lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.
Máttavárri
Máttavárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 435 mehtera.
Ovddasvástádusa prinsihppa
Ovddasvástádusa prinsihppa mearkkaša, ahte dan instánssas, mas dábálaš dilis lea ovddasvástádus dihto suorggis, lea maid ovddasvástádus dan suorggis eahpedábálaš dáhpáhusain ja heahtediliin.
Muohtačalmmit
Muohtačalmmit (dološ ortografiija: Muottačalmit) lea Peđar Jalvvi Muohtačalmmit-čoakkáldaga nammadikta. Dát lea luonddu govvádus, muhto dat govvida maid sámiálbmoga, mii lea gievrrat go bissu čoahkis ja doaibmá ovttas.
Muohtačalmmit
Sattáhala áimmuid čađa, hiljit gahččet muohtačalmmit, gahččet geđgiid, skirriid ala, vielgadin dat gokčet eatnan.
Vaikko dain lea gorut smávis, miljovnnat go oktii bohtet, divvet rokkit, leagit, muorra- bohtožiidda ihtá skálvi, geđggiid duohkái čoggo časttas.
Sucumbíos (provinsa)
Sucumbíos lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 152 587 (2005) ja dan viidodat lea 18 612 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Nueva Loja.
Muohtačalmmit
Giđđabeaivváš muođuid ovddas suddet smávva muohtačalmmit šelges čáhcegoaikkanassan. Goaikkanasas čoggojit dat ájan, deatnun, jávrin, mearran -stuoris dalle lea daid fápmu.
Sámi gielddat
Dás lea listu dieidda gielddain:
Ruoŧŧa
Ovdal Ruoŧa sámegiela hálddašanguvlui gulle dušše 4 gieldda; Arjepluovvi, Váhčir, Giron ja Johkamohkki. Jagi 2010 dáhpáhuvai Ruoŧas sámegiela hálddašanguovllu viiddideapmi, man maŋŋel seamma hálddašanguvlui gullet 18 gieldda. Lágas ii čuožžu mii sámegiella lea virggálaš giella gielddas.
Norga
Norgga ovdalaš sámegiela hálddašanguovllus ledje dušše 5 gieldda. Dál buot sámegielat maid hupmet Norggas gullet sámegiela hálddašanguvlui.
Ruošša
Ruoššas ii leat suokana gos livččii sámegiella virggálaš giella. Lovozerskij rajon lea gielddasámegiella goitge skuvlagiella.
Joe Biden
Joseph Robinette Biden Jr. (riegádan ) lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 46. presideanta. Biden válljejuvvui Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideantan skábmamánus 2020 ja son álggii ámmáhis ođđajagimánus 2021.
Rasmus Rask
200px|thumb|right|Rasmus Christian Rask Rasmus Christian Rask (riegádan skábmamánu 22. b. 1787 Dánmárkku Brændekildes, jápmán skábmamánu 14. b. 1832 Københápmamis) lei dánskalaš gielladutki. Son lei okta historjjálaš-komparatiiva gielladiehtaga vuođđudeddjiin, muhto dasa lassin son dutkkai máŋggaid gielaid synkronalaš geahččanguovllus. Son dutkkai earenoamážit indo-eurohpalaš gielaid komparatiiva fonologiija ja morfologiija. Sámegielaid olis su deháleamos bargu lei Knud Leem (1748) giellaoahpa revišuvdna Ræsonneret lappisk Sproglære efter den Sprogart, som bruges af Fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken: En Omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske grammatica, man sáhttá atnit vuosttaš modearna sámegiela giellaoahppan.
SARS-CoV-2
thumb|Virusa e-, s- ja m-proteiinnat mini|[[Álbmotdearvvasvuođaeiseváldi|Ruoŧa Álbmotdearvvasvuođaeiseválddi rávvagat movt eastadit virusa leavvama.]] Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 oaniduvvon SARS-CoV-2 lea dat namma man Máilmmi dearveorganisašuvdna (WHO) lea addán virusii mii lea ráhkadan epidemiija Kiinnás ja maiddái leavvan eará báikkiide. Virus njoammu olbmos olbmui ja dagaha vuoiŋŋahatvuolšši. Olbmot leat jápmán dasa. Virus gávdnojuvvui loahppageahčen 2019 Wuhan-nammasaš gávpogis Kiinnás. Ođđajagimánus 2020 duođastuvvui ahte virus njoammu olbmos olbmui. Virus sulastahttá earálágan coronavirusaid mat gávdnojit girdisáhpániin, ja danin lea árvaluvvon ahte virus álggus bođii doppil.
Ráhkadus
SARS-CoV-2:a ráhkadus sulastahttá eará coronavirusaid. Virusa RNA lea jorba skoađđasa siste ja das geaigá glykoproteiidna mii elektronmikroskohpain lea dego gonagasruvdnu oaidnit. Das dat namma coronovirus boahtá.
Boahtimuš
Koronavirus gávdno olbmuin ja maiddái máŋgalágan ealliin. Dat virusat orodit dábálaččat ealliid siste ja muhtumin nuppástuvvet nu ahte bastet njoammut maidddái olbmuide buktit dávdda. Genetihkalaš dutkamušaid vuođul leat gávnnahan ahte SARS-CoV-2 sulastahttá dakkár coronavirus-šlájáid mat gávdnojit girdisáhpánis ja gearbmašis. Muhtun dutkit goittotge eai jáhke ahte SARS-CoV-2 gávdno gearbmašiin, go dat čearda masa dat gullá, Betacoronavirus, ii leat gávdnon eará ealliin go njiččehasain ja lottiin. Dat evttohit baicce ahte virusa boahtimuš vissasit lea njiččehas. Leat guoradan ja gávnnahan ahte virus iđii Wuhana biebmomárkanis, gos olbmot vuvde meahccespiriid lobiheamet, earret eará girdisáhpániid ja gearbmašiid.
Daid koronovirusiid olis mat leat njommon olbmuide SARS-CoV-2 sulastahttá eanemusat SARS-CoV mii buktá dávdda SARS. SARS-CoV gávdno máŋga njiččehasas ja nugo SARS-CoV-2 dat sulastahtttá koronovirusiid mat gávdnojit girdisáhpánis. Muhto dan dihte eai jáhke ahte bođii doppil, dan dihte go Wuhana girdisáhpánat ođđe dálvenahkáriid dan áigge go virus bohciidii. Eará ágga lea ahte dat sullasaš virusat SARS-CoV ja MERS-CoV njommo olbmuide mohki bokte, SARS-CoV njoamui máskapálmaneađi bokte ja MERS-CoV dromedara bokte.
Jámolašvuohta
Eai vel dieđe sihkkarit jámolašvuođa. Njukčamánus 2020 árvaledje ahte jámolašvuohta lea 1-2 proseantta buohccán olbmuin. Eai dieđe sihkkarit danin go lea boahtán ovdan ahte dáidet gávdnot eanet buohccán olbmot dávdaguovlluin go álggos orui. Dát fas mearkkašivččiii ahte jámolašvuohta njiejašii.
SARS-CoV-2 earrána dábálaš influenssas dan dáfus ahte olbmuin ii leat immunitehta ain, ja dalle eanet olbmot buohccájit.
Eastadeapmi
thumb|450px|right|Movt koronavirus leavvá dahje ii leava Ávžžuhit olbmuid eastadit dávdda njoammuma. Ávžžuhusat leat orrut ruovttus, doallat gaskka eará olbmuide (unnimusat okta mehter), bassat gieđaid dávjá sáibbuin ja čáziin ja ahte giehtaspriita lea vejolaš duoddi, ii duohtadit ámadeadju basakeahtes gieđaiduin. Máilmmi dearveorganisašuvdna (WHO) ávžžuha daid mat navdet iežaset buohccán atnit máskka ámadeaju ovddas jus fertejit leat olbmuid olis. Juohke riikkas leat sierra ávžžuhusat ja danin Sápmái gusket Norgga, Ruoŧa dahje Suoma ávžžuhusat.
Dál (njukčamánus 2020) eai leat vel fuobmán vuogi boahkuhit dávdda vuostá.
Buohcuvuohta
SARS-CoV-2 njoammu go olmmoš gossá ja gastá. Ihtináigi lea gaskal guovtti ja njealljenuppelot beaivvi. Dávdamearkkat leat nuorvu, oaivebávččas, gosahat ja feber. Olmmoš dearvvasnuvvá fargga ja dábálaččat ii leat várálaš. Muitaluvvo goittotge ahte moattis leat buohccán garrasit ja velá jápmán.
Virus leavvá jođánit, go ii oktage Kiinnás lea geargan ráhkadit immunitehta virusa vuostá.
Dálkkodeapmi
Álggos ii gávdnon. Galggai dikšut nugo dábálaš vuoiŋŋahatvuolši. Njukčamánus 2020 álge geahččalit máŋga dálkasiid virusa vuostá. Ledje dakkár dálkasat mainna dálkkodedje eará virusiid, nugo remdesivir, hydroksiklorokiina ja ritonavir.
Gáldut
<references group="https://www.folkhalsomyndigheten.se/smittskydd-beredskap/smittsamma-sjukdomar/coronavirus/fragor-och-svar-om-nytt-coronavirus/" />
Plassje
Plassje lea gielda Trøndelága fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš lea Plassje.
Tieteiden talo
thumb|Tieteiden talo Tieteiden talo (Diehttagiid viessu) lea Lisa Hagman Yksityisluokkaid (Lisa Hagman priváhta klássat) dološ skuvlavisti Kirkkokatu 6:s Kruununhakas Helssegis. Visti šattai gárvvisin jagi 1925, muhto Hagman skuvla šattai konkursii jagi 1933, ja dan maŋŋel Tieteiden taloi vuođđuduvvui Helsingin V yhteiskoulu, mii maŋŋelaš fárrii alcces vistái. Maŋimus skuvla visttis lei Helsingin tyttölukio. Dalle ja das maŋŋel visttis ledje universitehta oahpahanlanjat. 1990-logus visti remonterejuvvui dieđalaš servviid čoahkkinvistin. Ovdal ledje máŋggat dieđalaš searvvit čoahkkanan Säätytaloi, mii maŋŋelaš šattai Valtioneuvosto vistin.
Tieteellisten seurain valtuuskunta hálddaša Tieteiden talo. Arkiteakta Elsa Arokallio 1920-logus plánen viesus lea maiddái Tiedekahvila.
Liŋkkat
60.17083°N, 24.9575°W
Haiti departemeanttat
Haiti departemeanttat leat Haiti bajimus hálddahuslaš juohkin. Dat gohčoduvvojit namain département fránskkagillii, ja leat juhkkojuvvon 41 arrondissementii, mat leat fas juhkkojuvvon 133 gildii.
Jaroslavl oblast
Jaroslavl oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 272 468 (2010) ja dan viidodat lea 36 400 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Jaroslavl.
Nollatoleránsa
Nollatoleránsa lea doaba mii mearkkaša dan ahte ii čájet mange toleránsa muhtun dáhpáhusaid ja láhttemiid guovdu. Doaba lea geavahuvvon ovddemus kriminologalaš digaštallamis. Praktihkas dat mearkkašivččii ahte poliisa doibmegoahtá vaikko rihkkus livččii unni, ja dáinna lágiin unnidit kriminalitehta servodagas.
Dán áigge doahpaga geavaheapmi lea leavvan olggobeal kriminálapolitihka.
Nollatoleránsa lea evttohuvon čuovvuvaš ovdamearkkaid vuostá:
Joppevárri
Joppevárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 453 mehtera.
Friedrich nietzsche
mini|Friedrich Nietzche Friedrich Nietzsche lei duiska filosofa ja girječálli, gii čálii girjit dego Also Sprach Zarathustra ja Guovssu.
Syddanmark regiuvdna
Syddanmarka regiuvdna lea okta Dánmárkku viđa hálddahuslaš guovllus. Regiuvnna oaivegávpot lea Vejle. Dan olmmošlohku lea 1 200 227 ássi (2010) ja viidodat 12 191 km².
Ráhkisvuota
mini|Ráhkisvuohta eatni mini Ráhkisvuohta lea dovdet ealániin, goas sii guldalet váimmolašvuohta nubbi áš'šái dahje heggii. Ráhkisvuota leš romantiihkalaš, ustitlaš, dahje fuolkilaš.
Bangkok
right|thumb|Bangkok Bangkok lea Thaieatnama oaivegávpot ja stuorimus gávpot. Dan olmmošlohku lea su. 8,3 miljovnna ássi (2010), ja dan viidodat lea 1568,737 km².
Fylkkagearggusvuođaráđđi
Fylkkagearggusvuođaráđis leat mielde mávssolaš almmolaš gearggusvuođaaktevrrat ja eaktodáhtolaš ja priváhta organisašuvnnat, main lea fágamáhttu servodatsihkarvuođa ja gearggusvuođa birra. Ráđđi lea forum, man olis gulahallet gearggusvuođabarggu hárrái, ja heahtedilis ráđđi lea Fylkkamánni mávssolaš ovttasbargo- ja doarjjaorgána.
Linköpinga gielda
Linköpinga gielda (ruoŧagillii): Linköpings kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Östergötlándda leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Linköpinga gielda.
Keiko Fujimori
Keiko Sofía Fujimori Higuchi (r. 1975 Lima, Peru)
Frederikssund
Frederikssund lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Beaivvášsevnnjodeapmi
thumb|250px|right|Govvejuvvon [[Frankriika|Frankriikkas go lei ollislaš beaivvášsevnnjodeapmi 1999]] 250px|thumb|Beaivvášsevnnjodeami animašuvdna [[njukčamánu 29. beaivvi 2006]] Beaivvášsevnnjodeapmi dáhpáhuvvá go mánnu boahtá beaivváža ja máilmmi gaskii nu ahte beaivváš belohahkii dahje oalát jávká mánu duohkái. Ollislaš dahje dievas beaivvášsevnnjodeapmi lea okta earenoamážeamos luonddudáhpáhusain. Geassemánu 2. beaivvi 2011 lei gaskaijabeaivváža sevnnjodeapmi Davvi-Sámis, ja mánnu govččai goasii 60 % beaivvážis. Dat dáhpáhuvai gaskaija áigge ja dan sáhtii buoremusat oaidnit Davvi-Sámis, gos dien áigge lea gaskaijabeaivváš. Nie viidát ii govčča mánnu beaivváža ovdal go 76 jagi geahčen fas - 2087:s.
Fred Espenak lea NASA olis almmuhan kataloga mas oaidná 5000 jagi áiggi sevnnjodemiid - sullii 2000 o. Kr. rájes gitta 3000 jagi m. Kr. Orru ahte Østfolddas báktesárgumat lassánedje sullii 900 - 700 o. Kr. Espenaka katalogas oaidnit ahte jagis 857 o. Kr. lei ollislaš beaivvášsevnnjodeapmi, muhto doppe ii lean leamaš sevnnjodeapmi áigodagas 1229 ja 857 o. Kr., ja danne sáhttet bronsaáiggis nu sakka sárgon bávttiide dien dáhpáhusa. Davvi-Sámis ledje leamaš ollislaš beaivvášsevnnjodeamit jagiin 1067, 938 ja 929 o. Kr.
Iešguđet beaivvášsevnnjodeamit
Leat njealjelágan beaivvášsevnnjodeamit.
Lea imašlaš soaittáhat ahte beaivváš lea sullii 400 geardde guhkkelis máilmmis go mánnu ja das lea sullii 400 geardde stuorit diamehter. Go eatnamis geahččá, de orruba dat leame ovtta stuorrát. Dát soaittáhat dat dahká ahte máilmmis sáhttá oaidnit ollislaš beaivvášsevnnjodeami. Duogážin dasa go muhtin sevnnjodeamit leat gierdohápmásaččat ja earát fas ollásit gokčet, lea ahte mánnu johtá ellipttalaš (jorbodahkii guhkolaš) geainnu mielde máilmmi birra. Dat dahká ahte mánnu lea muhtumin guhkkelis eret ja muhtumin lagabus máilmmi. Go mánnu lea guhkkin eret, de gokčá dat unnit oasi almmis, ii ge leat doarvái stuoris gokčat olles beaivváža. Gierdosevnnjodeapmi dáhpáhuvvá dávjjit go ollislaš sevnnjodeapmi, danne go mánu gaskamearálaš gaska lea menddo stuoris dasa ahte ollislaččat gokčat.
Sevnnjodeami geahččat
Lea várálaš geahččat njuolga beaivvážii, vaikko geahčasta dušše moadde sekundda hávális. Liikká sáhttá čalbmi ja oaidnu billahuvvat. Lea vejolaš oalát čalmmehuvvat dan geažil. Čalbmi ii dovdda bákčasa, mii várrešii várálašvuođa vuostá, ja danne sáhttá jođánit geavvat ahte čalbmi vaháguvvá.
Yrjö Musta
Yrjö Oskari Musta lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011. Musta bargá rektorin Anáris. Son lea Sámedikki skuvlen- ja oahppamateriálalávdegotti lahttu jagiin 2007-2011. .
Njallavárri
Njallavárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 478 mehtera.
Beaivvášsevnnjodeapmi
Sevnnjodeami geahččat
Dábálaččat lea beaivváš nu šearrat ahte dasa ii dárjja geahččat. Go lea beaivvášsevnnjodeapmi, de ii oro leame nu šearrat, muhto liikká lea beaivváščuovga seamma várálaš.
Beaivvášsevnnjodeami geahččamii leat ráhkaduvvon vásedin čalbmeláset. Ii galgga makkárge eará lásiid čađa geahččat beaivvážii. .
<br style="clear:both;">
Goas beaivvášsevnnjodeamit?
Dá lea oassi beaivvášsevnnjodemiin:
Liŋkkat
<!--* astronomi.no Norsk websted med informasjon om astronomiske hendelser -->
Ulla-Maarit Magga
Ulla-Maarit Magga lea luohkáoahppaheaddji Eanodagas. Son lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.
Kautokeino Idrettslag
Kautokeino IL lea lášmmohallanjoavku Guovdageainnus Finnmárkkus. Dat vuođđuduvvui jagis 1938. Joavkku jođiheaddji lea Julie Eira, ja dan ruoktogieddi dahjege ruoktobáiki lea Báktevárri.
Bø
Bø mearkkaša:
The Walt Disney Company
The Walt Disney Company lea fitnodat.
Loddi
Lottit (Aves) lea guovttejuolggat, dásseliegga ja monnejeaddji čielgeeallit. Dain lea njunni, soajit ja dolggit. Eanas lottit sáhttet girdit, muhto eai fal buohkat. Dán áigge leat gaskal 9000 ja 10 000 loddešlája máilmmis. Sáhttá logahallat daid máŋggaládje. Lottit gávdnojit miehtá máilmmi, Arktisis gitta Antárktisis. Lottit leat máŋggalágan sturrodagas. Uvlokolibri lea viđa sentte stuoru ja struhcca fas goasii golmma mehter stuoru. Fossiila gávdnosat muitalit ahte lottiid boahtimuš lea dinosaurat. Jura-áigodaga dinosaurain bohte lottit, sullii 150-200 miljovnna jagi áigi. Eanas dutkit atnet ahte lottit leat dinosauraid áidna suorgi mii lea ain eallime. Lottit cevze stuora jámus mii lei Krita-áigodaga loahpas, 65 miljovnna jagi áigi. Nappo dat jápmu mii duššadii dinosauraid.
Lottit sierranit eará ealliin go dain lea dolgefárda. Dán áigge lottiin lea nai bánehis njunni. Moniin leat nanu garat. Dain lea jođánis ávnnasmolsun. Váimmus lea njeallje gámmira. Gorut lea čohkalágan ja dákteriggi lea fas geahpas. Buot lottiin lea ovdalahtut mat leat šaddan soadjin ja eanas lottit sáhttet girdit. Muhto ovdamearkka dihte struhccat ja pingviinnat eai sáhte girdit. Lottit leat čeahpit girdit. Muhtun lottit, earenoamážit garjját ja páhpegoiját, adnojuvvojit hui jierbmájin. Moadde loddešlája máhttet atnit bargoneavvuid ja ollu sosiála šlájat sáhttet sirdit máhtu boahtte bulvii.
Olu šlájat johtet guhkes gaskkaid ja olu šlájat girddašit duohkut deike. Dábálaččat ollesšattot lottis leat golbma áigodaga: gihkan, lápmi ja bárbmu. Báikki lottit eai vuolgge bárbmui. Lottit áinnas servvoštallet. Dat gulahallet guhtet guimmiideasetguin lávllodettiin. Dat gihket, bivdet, bissot doahkis ja ájáhallet boraspiriid. Eanas loddešlájat eloštit ovttain lottiin, dábálaččat ovtta gihkanáigodaga hávális, muhtimat fas máŋga jagi, muhto hárve eallinagi. Monnejit dábálaččat beasis ja doppe nai lállet moniid.
Bellodat
Bellodat lea olbmuid ovttastupmi mii rahčá dan ovdii ahte dihto politihkalaš lihtus, ovdamearkka dihte ovtta stáhtas, joksat eanet jienaid ja dáinna lágiin čađahit iežas politihkalaš ulbmiliid. Bellodat mii nagoda joksat eanet jienaid oažžu eanet politihkalaš fámu. Jienaid bellodat oažžu go oassálastá demokráhtalaš válggain.
Bellodagat sáhttet maid oassálastit válggaide mat dušše gusket ovtta eiseváldái nugo lea Ruoŧa sámediggeválggain.
Cancún
Cancún lea gávpot Quintana Roo oassestáhtas Meksikos. Dan olmmošlohku lea 628 306 (2010) ássi.
Jostedalsbreen
250px|thumb|right|[[Briksdalsbreen lea okta Jostedalsbreena eanemus dovddus oalgejihkiin.]] Jostedalsbreen lea Eurohpá nannáma stuorámus jiehkki. Dat lea Sogn ja Fjordane fylkkas.
Bårjås
Almmuhuvvon čállaga
Dás leat buot áigečállagiid julevsámegiela tihttelat. Dárogiela tihttelat eai leat váldon mielde.
Jostedalsbreen
Jiehki viidodat lea 487 km² ja dat lea juhkkojuvvon Lustera, Sogndala, Jølstera og Stryna gielddaid gaskkas. Alimus čohkka lahka jiehki lea Lodalskåpa 2083 mbm ja alimus čohkka jiehkis lea Høgste Breakulen 1952 mbm.
Ádjit
Ádjit lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 630 mehtera.
Jostedalsbreen
Jostedalsbreena álbmotmeahcci vuođđuduvvui jagis 1991 ja dan viidodat lea 1310 km².
Helssega universitehta
250px|thumb|right| Helssega universitehta lea Suoma stuorámus ja boarráseamos universitehta. Universitehtas leat sullii 36 000 studeantta ja lagabui 4000 oahpaheaddji ja dutki.
Professor Jari Niemelä lea Helssega universitehta rektor jagi 2018 rájis.
Duolva Duottar
thumb|250px|right|Duolva Duottar Márkomeanus jagi 2008 thumb|250px|right|Duolva Duottar Márkomeanus jagi 2008 Duolva Duottar lea sámi Norggabeal rápjoavku masa gullet Ole Mahtte Gaup, Ivan André Skum ja Fred-René Øvergård Buljo. Buljo lea joavkku komponista ja čállá ollu teavsttaid Gaupain.
Liŋkkat
Duolva Duoddara siiddut
Behrouz Vossoughi
Behrouz Vossoughi (, r. suoidnemánu 10. 1938 Khoy, Iranas) lea iranalaš neavttár.
Mjölby gielda
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Mjölby gielda.
Kaliningrad oblast
Kaliningrad oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 941 873 (2010) ja dan viidodat lea 15 100 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Kaliningrad.
Cadyer
Kadir Yıldız (1997, Istanbul, Durka), «Cadyer», lea popmusihkkár.
Heahttá
Heahttá lea Eanodaga hálddahusguovddáš sullii 800 ássiin. Heahtás leat earret eará Heahtá skuvlaguovddáš, Eanodaga girjerádju, Eanodaga gielddadállu, Eanodaga girku ja K-market J AD Rantakokko.
Eapperoaivi
Eapperoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 600 mehtera.
Baterigiella
Baterigiella lea kohistanilaš gielaid jovkui gullevaš dardalaš giella mii hupmojuvvo Kohistan guovllus Pakistanis. Sullii duhát hupmi Indias.
Martin Haspelmath
Martin Haspelmath (riegádan guovvamánu 2. beaivve 1963 Hoyas, Niedersachsenis, Duiskkas) lea duiskkalaš gielladutki, gii bargá earenoamážit giellatypologiijain ja giellakontávttaiguin, ja maiddái morfologiija ja cealkkaoahpa teoriijaiguin. Son lea maiddái okta World Atlas of Language Structures -prošeavtta doaimmaheddjiin. Haspelmath bargá dutkin Max Planck evolutionára antropologiija instituhtas Leipzigis, ja maiddái Leipzig universitehta professor II:n.
Haspelmath lea maid gielladiehtosátnegirji Glottopedia váldodoaimmaheaddji.
William Labov
William Labov (r. juovlamánu 4. b. 1927) lea amerihkálaš gielladutki, gii lea dovddus earenoamážit sosiolingvistan. Son adnojuvvo dávjá variationisttalaš sosiolingvistihka vuođđudeaddjin, gean pionearalaš dutkamušaide gullet earret eará The social motivation of a sound change (1963) ja The Social Stratification of English in New York City (1966).
Čunočearru
Čunočearru lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 575 mehtera.
Oaivegávpoga regiuvdna
Oaivegávpoga regiuvdna lea okta Dánmárkku viđa hálddahuslaš guovllus. Regiuvnna oaivegávpot lea Hillerød. Dan olmmošlohku lea 1 680 271 ássi ja viidodat 2 561 km².
Regiuvnna gielddat
Oaivegávpoga regiuvnnas leat 29 gielddat:
Guovdageainnu álbmotgirjerájus
Guovdageainnu álbmotgirjerájus lea Guovdageainnu suohkana áidnu girjerájus. Girjerájus lea rabas mánnodaga rájes gitta bearjadahkii. Girjerádjosis lea maiddái nuvttá intereahtta.
Jouko Hetta
Jouko Iisakki Hetta lea badjeolmmoš Soađegili Vuohčus ja son lei evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.
Heargevuodjimat
Heargevuodjimat leat dán áigge leavvan Norgga ja Ruoŧa beallái maiddái ja heargegilvvuin bargojuvvo ovttasbargu rastá rájáid.
Heargevuojuid luohkát
Hearggi galgá vuos dápmat, vai dainna sáhttá vuodjit. Dan maŋŋá dat dolvojuvvo virggálaš rátkkavuodjimiidda. Juos heargi ruohttá rátkkavuojus vuollái 1.25.00 kilomehtera mátkkis (Okta minuhtta 25 sekuntta), dat oažžu oassálastit gilvvuide ja dasa biddjo gilvalanbilta bealljái.
Álggos heargi oassálastá rabas luohká gilvui. Juos dat ruohttá virggálaš gilvvus rabas luohkás vuollái 1.19.00 (okta minuhtta 19 sekuntta)kilomehtera mátkkis, dat sirdašuvvá báhkka luohkkái ja gilvala dan maŋŋá álot dan luohkás.