cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HTML
Teknihkka
Title-elemeantta siste lea siiddu namma. Doppe leat maiddái meta tag-koda, style-koda ja script-koda jus dat leat mielde neahttasiiddus. Body siste galgá leat buot teaksta mii siiddus galgá leat.
Mazatenango
Mazatenango lea gávpot Guatemalas. Dat lea Suchitepéquez departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 55 506 ássi (2012).
Stor-Elvdal
Stor-Elvdal lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 641 ja viidodat lea 2 166 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Koppang.
Snoasa márkan
Snoasa lea Snoasa gieldda hálddahusguovddáš ja stuorámus gilli. Dan olmmošlohku lea 674 (2012).
Durazno (departemeanta)
Durazno lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 57,088 ja viidodat lea 11,643 km². Dan hálddahusguovddáš lea Durazno.
Gitárra
thumb|250px|right|Klassihkalaš gitárra thumb|250px|right|Buddy Guy Torontos jagi 1993
Gitárra (greikkagillii κιθάρα, kithara) lea čuojanas mii jietnadeami dáfus lea sreaŋgačuojanas, ja čuojahanteknihka dáfus báhcahallančuojanas. Jietnabuvttadeami dáfus earuha akusttalaš ja elektralaš gitáras.
Ráhkadus
gitárra lea juohkásan golmma oassái: čeabet, lieđbmi ja ruŋgu.
Čeabet
Gitáras lea čeabet. Čeabeha bajábealde leat sreaŋggat ceggejuvvon, mat leat sádela ja suotnašalddi gaskkas. Sádel lea čeabeha geažis ja suotnašaldi lea ruŋggus. Sreaŋggat leat assodaga mielde ordnejuvvon. Otná gitára čeabehat eai leat dušše ovtta bihttás, muhto baicce dasa lea liibmen čárváfiellu (eŋg:fingerboard), man bajábealde sreaŋggat mannet. Dát ráhkkanus stargada čeabeha, ja lassin sihke čeabeha ja čárváfiellu muorrašládja váikkuha mealgat šukŋii ja čuojaheapmái.
Klassihkalaš gitárat atnet čoalle- dahje plástasreaŋgaid, ja dain lea nannoset muorračeabet nu ahte dat girdet sreaŋgaid geassima. Máŋga čuojanasa stállesreaŋggain, nugo Western- ja elegitárat ja elebássat, atnet maid nu gohčoduvvon truss rod, mainna sáhttá muddet čeabeha gealddu sreaŋgageassima vuostá.
Mihtilmas gitárat atnet čárváfiellus doarrás čárvábáttiid. Daiguin lea álki sreaŋga oanidit dárkilit, vai dihto nuohta ráhkaduvvo. Dábálaččat juohke čárvábáddi dáinna lágiin vástida beallenuohta lávkki. Álggos čárvábáttit ledje čoalis, maŋŋelis dat ledje elefánttačalámis ja silbbasge. Ođđaáigasaš čárvábáttit leat eanas ođđasilbbas. Čárvábáttit nanu materiálas leat stargasit vuodjudan čárváfillui. Dákkár konstrukšuvdna rievtti mielde dáhká badješuoŋaid veadjemeahttumin. Muhto dat goitge lea vejolaš anolaš teknihkaiguin nugo omd. fanahemiin (bending) ja čeassamiin (Slide).
Sovjetlihttu
Sovjetlihttu dahjege Sosialisttalaš Sovjetdásseválddiid lihttu (SSDL, ; rr. Soyuz Sovietskikh Sotsialisticheskikh Respublik, oanádus СССР, SSSR) lei iehčanas sosialisttalaš dásseváldi Eurásias. 1991:s Sovjetlihttu hádjánii.
Gitárra
Čeabet
Čeabehat leat máŋgalágánat. Klassihkalaš gitárat atnet govda ja duolba čopmečeabehiid. Stállesreaŋgagitárat baicce seakka ja goasii beallejorba čeabehiid ja čopmečárváfielluid.
Čárváfiellu geažis lea sádel. Dábáleamus sádelat leat plástas ja dávttis. Dat juogu vuojuduvvo čárváfiellu spontii dahje liibmejuvvo čárváfiellu geahčái. Plástasádelat ráhkaduvvot industriijas ja leat danin hálbbibut. Dáktesádelat leat guovttelágánat: vuššon ja vilggodahtton dáktesádelat, ja giehtadalakeahtes gussadávttit main ain lea buoidi dávtti mainna sádel vuidojuvvo. Buori duddjoma ja vuoidaniešvuođaid dihte gávdnojit maid sádelat ráhkaduvvon iešguđetlágán plásta-grafihtta-seaguhusaiguin.
Lieđbmi
Čeabeha geažis lea lieđbmi dahje oaivi (eŋg: headstock). Lieđmmis leat sreaŋggat darvvehuvvon bunciide. Dáinna lágiin sáhttá botnjamiin muddet/čuojustit sreaŋggaid. Sreaŋggaid deaddu sádela vuostá (mii dárbbaslaš lea) boahtá dasto lieđmmi spiehkasteamis čeabeha ektui.
Ruŋgu
Ruŋggut leat máŋgalágánat. Akusttalaš gitárat atnet eanas geahpes muorrakássa, mas lea bodni, gármmat ja lohkki. Lohkkis lea dábálaččat jorba jietnaráigi. Gávdnojit maid eará ráhkadusat, nugo bealleresonáns-gitárat ja Solidbody-gitárat (guovnnji haga).
Ruŋggu alde lea suotnašaldi. Dása leat sreaŋggat darvvehuvvon, dahje (nugo lea máŋga elegitáras) sreaŋgadoallái suotnašalddi vuolábealde.
Geasseáigi
[[Fiila:Daylight savings time world.png|thumb|300px|
]] Geasseáigi lea dat áigodat jagis go diibmu lea sirdon ovtta diimmu ovddosguvlui normála áiggis. Dát dahkko vai atnit buoremus lági mielde daid osiid jándoris goas beaivi báitá.
Norga, Ruoŧŧa ja Suopma atnet geasseáiggi. Ruošša lea atnan ovdal dan, muhto lea heaitán.
Notre-​Dame de Paris
right|thumb|250px|Notre-Dame de Paris -katedrála jagi 2013
Notre-Dame de Paris dahje Notre-Dame lea Parisa árkabismagotti katedrála Parisa Île de la Cité -sullos.
Torsås
Torsås lea čoahkkebáiki Torsåsa gielddas, Kalmara leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 1848 (2010).
Oarjje-Báidár
Oarjje-Báidár lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Elektrokardiográmma
right|300px Elektrokardiográmma (oaniduvvo EKG) lea diagrámma mainna oažžu čielgasa mo váibmu doaibmá. Vuos bidjá elektrodaid ratti ala mat dasto báddejit váimmu elektralaš doaimma. EKG lea hui dábálaš dutkamuš, mainna fuobmá muhtun váibmo- ja varrasuotnadávddaid. Dat gávdno buohcciviesus, dearvvašvuođaguovddážis ja ambulánssas. EKG bohtosa oaidná juogu dihtoršearpmas dahje báhpáris.
Dábálaš EKG
mini|360x360px|Dábálaš EKG mas oaidná P-báru, QRS-kompleakssa ja T-báru. EKG lea diagrámma mas y-áksil lea gealdu ja x-áksil lea áigi.
Ráissa sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Ráissas (knr 1942) guoská báikenamat Ráissa gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Ráisa gildii.
Siiggahagat
'Siiggahagat leat barut mat hiljjat bohtet. Hui stuora javrriin, muhto eanas mearas.
Angelstad
Angelstad lea čoahkkebáiki Ljungby gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 271 (2010).
Bryggen i Bergen
Bryggen i Bergen, maiddái gohčoduvvon Tyskebryggen dahje Hansabryggen lea namahus boares hansaáigge muorravisttiide Birgona (Bergen) guovddážis. Bryggenii gullet oktiibuot 61 muorravistti. Bryggen váldojuvvui UNESCO máilmmeárbeguovlluid listui jagis 1979.
Bryggen lei jagi 1350 rájes gitta 1754 rádjái Birgona Duiskka kantuvra ja guovddáš báiki Hansalihtu gávpedoibmii Norggas.
Bryggena lahka leat Bryggens museum ja Hanseatisk museum.
Oma Mua
Oma Mua lea aunusgárjilgiel servodat-politihkalaš áviisa, mii almmustuvvá Petroskois, Gárjila dásseválddis oktii vahkus. Áviissas leat ođđasat, almmuhusat, divttat, dáhpáhusat ja áššit gárjilgiela birra, ovd. áviissas almmustuvvá giela ođđa sánit. Vuosttaš nummar bođii olggos 1990.
Áviissa preanttus lea sullii 1500. Áviissa koasttida Periodika-goasttádus.
YouTube
200px|thumb|right|YouTube logo 320px|thumb|right|YouTube váldokantuvra [[San Brunos]] YouTube lea neahttabáiki, man geavaheaddjit sáhttet nuvttá ja dovddaldagaid haga geahččat ja guldalit videoid. Neahttabáikki oamasta Google. Registreremiin sáhttet geavaheaddjit maiddái ieža lasihit videoid ja kommenteret ja "juohkit" daid earáiguin. YouTube gávdno badjel 25 gillii. Dat vuođđuduvvui guovvamánu 15. beaivve 2005. Vuođđudettiin das ledje mielde golbma PayPal bargi: Chad Hurley, Steve Chen ja Jawed Karim. YouTube váldokantuvra lea San Brunos Kalifornias.
YouTube lea interneahta bivnnuseamos njuolgasáddenvideobáiki. YouTubei lasihuvvojit juohke minuhtas 48 videodiimmu, ja nie ovtta jándoris luđejuvvojit videot measta 8 jagi ovddas. Beaivválaččat YouTubes gehččet badjel 3 miljovnna video ja mánotbaji áigge doppe fitnet 800 miljovnna sierra geavaheaddji. Google osttii YouTube 1,65 miljárdda dolláriin golggotmánus 2006.
Flores (departemeanta)
Flores lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 25,050 ja viidodat lea 5,144 km². Dan hálddahusguovddáš lea Trinidad.
Jõelähtme
Jõelähtme lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Totonicapán
right|thumb|Totonicapán Totonicapán lea gávpot Guatemalas. Dat lea Totonicapán departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 56 704 ássi (2012).
Ruvdnaprinsa
Ruvdnaprinsa lea prinsa gii lea vuosttaš árbbolaš riikka truvdnui.
Spaghetti
Spagetti dahje spaghetti ("báttážat") lea pastatiipa, mii lea guhkes, asehis (1,8–2,4 mm) jorba sákki hápmásaš. Nu mo pasta obalohkái, spagetti ráhkaduvvo dábálaččat čázis, durumnisus ja monis. Spagetti namma boahta italiagiela sáni spaghetto ('báttáš') máŋggaidlogu hámis spaghetti. Spagetti lea šaddan hui bivnnut borramuššan maiddái Davviriikkain.
Keila
Keila lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Kodima
Kodima lea vepsä- ja ruoššagiel áviisa, mii almmustuvvá Petroskois, Gárjila dásseválddis oktii mánus ja mii lea nuvttá. Vuosttaš nummar bođii olggos cuoŋománu 1993. Áviissas leat ođđasat, almmuhusat, dáhpáhusat.
Áviissa preanttus lea sullii 1000. Áviissa koasttida Periodika-goasttádus, mii koasttida maid Karjalan Sanomat-, Oma Mua- ja Vienan Karjala-áviissaid.
1120
Jápmimat
1120'erne
Sandra Márjá West
Sandra Márjá West (riegadan golggotmánu 11. b. 1990) lea Norgga beal sámi politihkkár. Son válljejuvvui 2013 Gáisi válggabire NSR:a áirasin ja válljejuvvui ođđasit jagiin 2017 ja 2021. West lei Riddu Riđu festiválahoavda jagis 2018 jahkái 2022.
Sandra Márjá West lea sámi gielladutki Lene Antonsena nieida.
Mercedes Peón
Mercedes Peón (Oza dos Ríos, 1967), lea galicialaš lávlu ja musihkkár. <!--
Trayectoria
A los 13 años escucha a las pandereteras de la Costa da Morte, lo que le impulsa cuando tiene 17 años a recorrer las aldeas y pueblos de Galicia, entre ellas la aldea de sus abuelos maternos Oza dos Ríos, recogiendo la música y tradiciones del pueblo gallego con el objeto de transmitirlo a las nuevas generaciones. Formó parte del grupo folclórico Xacarandaina. A lo largo de 17 años de su vida se dedicó a la enseñanza de la música y el baile tradicionales de Galicia. Se hizo muy popular como presentadora del programa de entretenimento Luar de la (Televisión de Galicia) en el que trabajó mostrando sus investigaciones de más de 10 años recorriendo las aldeas gallegas en busca de la tradición oral y las músicas más ancestrales.
Sus primeras grabaciones fueron colaboraciones con otros artistas gallegos como Xosé Manuel Budiño, Os Diplomáticos de Monte-Alto, Alasdair Fraser, Carlos Núñez, Kepa Junquera o con el antiguo grupo de Manu Chao, Mano Negra.
En esa época formó el grupo Ajrú, con el que únicamente grabaría unos temas recogidos en el recopilatorio Naciones Celtas II. Probablemente su tema más popular sea el tema principal de la serie Mareas Vivas de TVG.
Mercedes Peón ha participado en dos ediciones del Festival de Ortigueira, en los años 2002 y 2007, asimismo también en la edición del festival Womex de 2010 en Copenhaguen
Isué
El primer disco de Mercedes Peón es Isué (2000), que cuenta con la colaboración de importantes artistas galegos como Xosé Manuel Budiño o Anxo Pintos de Berrogüetto. Los temas de este álbum son:
Ajrú
El segundo es Ajrú (2003):
Sihá
El tercer disco es Sihá (2007):
Reconocimientos
Es una de las artistas gallegas más destacadas de los primeros años del siglo XXI. Ha recibido reconocimientos a nivel internacional en el ámbito de la música folk, como son: -->
ESTCube-1
ESTCube-1 lea Estteeatnaman vuosttaš satellihtta.
Zacapa
Zacapa lea gávpot Guatemalas. Dat lea Zacapa departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 57 536 ássi (2012).
Herøy (Nordlánda)
Herøy lea gielda Nordlándda fylkkas.
Kiili
Kiili lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Kernu
Kernu lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Florida (departemeanta)
Florida lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 67,048 ja viidodat lea 10,417 km². Dan hálddahusguovddáš lea Florida.
Ánde Somby
Ánde Somby (riegádan 12. beaivvi miessemánu 1958:s Buolbmágis Deatnu-gielddas) lea sámi girječálli, juoigi, musihkkár ja juridihkka vuosttašamanuensa. Son orru Romssas ja bargá Romssa Universitehtas.
2003 rájes lea son leamašan miellahttu Vajas-joavkkus, ja lea joavkku juoigi ja vokalistta. Son lea maiddái nubbi sápmelaš historjjás gii lea váldán doavttirgráda juridihkkas, 259 jagi maŋŋel ruoŧa lullisápmelačča Johan Jonæ.
Sus leat guokte máná; Lawra Westerfjell Somby (riegádan 15. beaivvi guovvamánus 1980:s) gii lei mielde Adjágas-joavkkus ja Anna Cicilie Kristine Somby (riegádan 16. beaivvi golggotmánus 1988:s).
Muđui son máhttá davvisámegiela, lullisámegiela, dárogiela, eaŋgalasgiela ja duiskkagiela.
Liŋkkat
http://www.cristin.no/as/WebObjects/cristin.woa/wa/personVis?type=PERSON&pnr=58571&la=no&instnr=186&action=sok
http://www.jus.uit.no/ansatte/somby/cvandeNOR.htm
http://www.jus.uit.no/ansatte/somby/dajanNOR.htm
Viidna
mini|Viidnemuorjjit Viidna (láhtengillii vinum) lea alkohovlajuhkamuš geavvan viidnemuorjesáhpis. Viidnemuorjjit šaddet viidnemuoras. Viidna adnojuvvo návddašanávnnasin. Mihtilmas enologalaš ("viidnadieđalaš") sáhppunvugiid bokte sáhttá olahit alla máŋggabealatvuođa. Dat maid mielddisbuktá dan ahte máŋga viinnas lea logijagiid sáhppunáigi ja guhkes seailunáigi.
Agunnaryd
250px|thumb|right|[[Agunnaryda girku.]] Agunnaryd lea čoahkkebáiki Ljungby gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 220 (2010). «A» IKEAs boahtá čoahkkebáikki namas (Ingvar Kamprad Elmtaryd Agunnaryd).
Viidna
Dábáleamus viinnat leat ruksesviidna, vilgesviidna ja vel roséviidna. Boršoviidna (omd. šampanja) šaddá viinnas mii nuppádassii geavvá. Unnán boršu viidnii lasihuvvo čađđasivra dávjá teknihkalaččat.
Viidnaráhkádeapmái adnojuvvo muorjjit mat šaddet gihppun viidnemuorjemuoras (Vitis vinifera).
Kuusalu
Kuusalu lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Beyoncé
Beyoncé Giselle Knowles (riegádan čakčamánu 4. beaivve 1981) lea amerihkálaš lávlu, musihkar ja komponista.
Itamar Ben-Avi
mini|Itamar Ben-Avi alias Ben-Zion Ben-Yehuda mánnán Itamar Ben-Avi (maiddái Ittamar, hebreagillii איתמר בן אב"י; álggus Ben-Zion Ben-Yehuda, hebreagillii בן-ציון בן-יהודה, riegádii suoidnemánu 31. b. 1882, jámii cuoŋománu 8. b. 1943) lei hebreagiela ealáskahtti Eliezer Ben-Yehuda vuosttaš bárdni, vuosttaš mánná gii oahpai eatnigiellan giela, mii das maŋŋá lea šaddan máŋgga miljovnna olbmo eatnigiellan, dálahebreagiellan. Ben-Avi barggai journalistan ja aktiivvalaš sionistan.
1121
Jápmimat
1120'erne
Bochotnica
right|thumb|Bochotnica Bochotnica lea gilli máttanuorti-Polenis, gaskal Puławya ja Lublina. Gili olmmošlohku jagis 2010 lei 1 500.
Kose
mini Kose lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Ruovada
Ruovada  lea gielda Nordlándda fylkkasuohkanis.
Kõue
Kõue lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Noam Chomsky
thumb|right|Noam Chomsky
Noam Avram Chomsky (r. juovlamánu 7. b. 1928) lea amerihkálaš lingvistihka professor. Son lea dovddus ođđa giellateoriijaid geažil. Jagis 2011 Chomsky oaččui Sydney ráfibálkkašumi.
Taylor Swift
Taylor Alison Swift (riegádan juovlamánu 13. beaivve 1989) lea amerihkálaš lávlu, musihkar ja komponista.
Lavalleja (departemeanta)
Lavalleja lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 58,815 ja viidodat lea 10,016 km². Dan hálddahusguovddáš lea Minas.
Sealla
mini|440x440pxSealla (láhtengillii cellula, gámmáraš, sealla; antihka greikkagillii κύτος kytos, sealla) lea buot organismmaid unnimus ealli ovttadat. Olbmo rumaš lea ráhkaduvvon olu iešguđetlágan seallain.
Lea vealla ovttaseallat ja máŋgaseallat organismmaid gaskkas. Jus dihto ealán lea ráhkaduvvon máŋga seallain, dalle sáhttet seallat ovttastuvvat ovttadahkan ja dainna lágiin ráhkadit gođđosa. Olbmo rupmašis leat máŋgačuođi iešguđetlágán sealla- ja gođustiippat. Evolušuvnna jođus leat seallat mat gullet máŋgaseallat ealánii massán iežaset máhtu eallit akto. Dat seallat leat gođđosisteaset spesialiseren sierra doaimmaide.
Seallaid dieđa ja oahpa gohččoduvvo seallabiologiijan.
Vuođđu
Juohke sealla lea ráddjejuvvon, iešvuđot ja iešseailluheaddji systema. Dat doahpu biebmoávdnasiid ja ealiha iežas ávnnasmolsuma veagas. Ođđa seallat šaddet seallajuohkáseami bokte. Seallain leat dihto dovdomearkkat, man vuođul eallin lea dieđalaččat definerejuvvon.
Loksa
Loksa lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Sealla
Vuođđu
Seallaid sturrodagat leat iešguđetlágánat. Dábálaččat čađamihttu lea 1-30 mikromehtera. Muhto elliid monneseallat leat mearkkašahtti stuorábut go eará seallat. Omd. lea struhca (Struthio camelus) monneseallaid čađamihttu badjel 70 mm. Olbmuid monneseallaid čađamihttu lea 0,15 mm. Dat lea olbmu stuorimus sealla, ja lea áidna man earuha čalmmiiguin (mikroskohpa haga).
Kånna
Kånna lea čoahkkebáiki Ljungby gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 352 (2010).
Vittaryd
thumb|250px|right|Vittaryda girku jagi 1934
Vittaryd lea čoahkkebáiki Ljungby gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 318 (2010).
Guovttesáigarat RNA-virusat
Guovttesáigarat RNA-virusat (dsRNA-virusat) leat virusjoavku maid genoma čohkiida guovtti RNA-sáigaris, mat leat giessasan nubbi nuppi birra. Dat virusjoavku juhkkojuvvo ain guđa čerdii main stuorámus lea Reoviridae. Dan joavkku virusiin leat hui iešguđetlágan genomat, viruspartihkkaliid ráhkadusat ja isitorganismmat. Muhtun virusat nugo rotavirusat njoammudit olbmuide go fas nuppit njoammudit elliide, šattuide, guobbariidda dahje baktearaide.
Chaneins
Chaneins lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Nissi
Nissi lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Padise
Padise lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
1122
Jápmimat
1120'erne
Ođđadárogiella
Ođđadárogiella (girje- ja ođđadárogillii nynorsk) lea leamaš nubbi dárogiela hábmi miessemánu 12. beaivvi 1885 rájes. Nubbi dárogiella lea girjedárogiella. Norgga álbmogis leat 10-15 % ođđadárogiela hupmit. Ođđadárogiela vuođđun leat leamaš Norgga suopmanat, ja dasto das eai leat nu olu dánskkagiel sánit go girjedárogielas. Ođđadáru suopmaniid geavahit olles Norggas, muhto eanemus Oarje-Norggas ja maiddái Nuorta-Norgga duottargiliin.
Norgga vuođđoskuvllain leat ođđadárogiel oahpahusas 78 794 oahppi (golggotmánu 1. b. 2011), ja girjedárogillii ges oahpahit 532 603 oahppái. De leat 12,82 proseantta ohppiin ođđadárogiel oahpahusas.
Porkkanalaatikko
Porkkanalaatikko (sámegillii "rušpekássa") lea Suoma árbevirolaš biebmu, mii lea leamaš dábalaš juovlabiebmu Suomas 1800-logu rájes. Porkkanalaatikko váldoávdnasat leat rušppit ja risenat.
Obstruktiiva geahpesdávda
Obstruktiiva geahpesdávda lea máŋgga dávdda oktasaš namahus go vuoiŋŋahat lea bahá baskut. Sáhttet leat bronkkat dahje bronkiolat mat baskut. Dat boahtá dávjá das go dat smávva deahkit mat leat vuoiŋŋahaga birra oatnut badjel meare. Vuoiŋŋahat láve vulšon ja bahá duolbbihit. Go vuoiŋŋahat duolbbiha de áibmu ii beasa meaddel ja šaddá váttis vuoigŋat olggos. Dán doahpaga vuollái gullet ástmá, bronkihtta ja kronalaš obstruktiiva geahpesdávda (KOGD).
Ástmá
Ástmá lea obstruktiiva geahpesdávda mas vuoiŋŋahat lea badjel meare hearki. Vuoiŋŋahat vulšo, basku ja vuohčuda ilá ollu šliivvi. Ástmá sáhttá álgit go vuoigŋá sisa áimmu mas lea gavja dahje lieđđegavja mii ráhkada allergalaš reakšuvnna. Maiddái infekšuvdna, čoaska áibmu, hárjehallan dahje duhpátsuovva sáhttá álggahit ástmá. Ástmá lea dábálaš buohcuvuohta. Badjelaš 300 miljovnna olbmo buhcet ástmáin. Dávdamearkkat leat vuoigŋanváttisvuođat, lahpastuvvan ja gosahat.
Kronalaš obstruktiiva geahpesdávda (KOGD)
KOGD lea go vuoiŋŋahat lea baskon ja ii buorrán dakkaviđe dálkkodemiin. Áibmu johtá hejot vuoiŋŋahaga čađa. Dán sáhttá mihtidit vuoigŋaniskosiin mii gohčoduvvo spirometriijan. Dábáleamos sivva lea borgguheapmi. Dávdamearkkat bohtet dađistaga, dávjá go lea borgguhan máŋgalot jagi. Muhto buohkat mat buohccájit eai leat borgguhan. Leat maiddái eará sivat.
Espoo bismagoddi
Espoo bismagoddi (suomagillii Espoon hiippakunta) lea bismagoddi Suoma evaŋgelalaš-luteralaš girkkus Suomas. Bismagotti bismmastuollu lea Espoo. Dáláš bisma lea Kaisamari Hintikka.
thumb|right|250px|Espoo bismagotti vearjọgovva.
La Chapelle-du-Châtelard
La Chapelle-du-Châtelard lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Anoreksiija
Anoreksiija lea borranváddu mii mearkkaša boruhisvuohta. Borranmiella sáhttá jávkat ovdamearkka dihte borasdávdda dahje eará dávdda geažil muhto dát artihkkal lea dušše dan psyhkalaš dávdda anoreksiija birra.
Anoreksiija mearkkaša ahte ii leat borranmiella. Dasa gullá maiddái ahte viggá ruoidnadit iežas vaikko olbmos lea dearvvašlaš deaddu. Dalle láve nealgudit iežas ja lihkadit čađat, ovdamearkka dihte vázzit guhkes gaskkaid. Anoreksiija sáhttá leat heakkavárálaš jos ii álgge dikšut. Eanas olbmot lávejit dearvvasnuvvat.
Borranváddu láve álgit dađistaga ja sáhttá váttis oba fuobmát ge ahte olbmos lea dávda.
Dávdamearkkat leat:
Gáldut
<references group="Collection:Čoahkkin 2017-2 Borranváttut" />
Vaapste
Vaapste lea gielda Nordlándda fylkkasuohkanis.
Maldonado (departemeanta)
Maldonado lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 164,300 ja viidodat lea 4,793 km². Dan hálddahusguovddáš lea Maldonado.
Ryssby
Ryssby lea čoahkkebáiki Ljungby gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 707 (2010).
1124
Jápmimat
1120'erne
Norgga leavga
Norgga našunálaleavggas lea sevdnjesalit davviguovllu ruossa mas leat vilges ravddas rukses vuođu nalde. Dat ceakko ruossaoassi lea biddjojuvvon leavgastávrrá lagabui, dološ Skandinávia leavgaminstariid mielde. Gávpe- ja našunálaleavggas lea oktavuohta 16:22, (allodagas govdodahkii), ja stáda- ja orlogaleavggas lea oktavuohta 16:27.
Charix
Charix lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Chanoz-Châtenay
Chanoz-Châtenay lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Norgga leavga
Dat rievttes ivnnit Norgga leavggas leat biddjon Olgoriikadepartemeanttas Pantone-vuogádaga mielde. Leavgga rukses oasis galgá leat PMS 200 ivdni ja dan alit oasis ges PMS 281. Dát ivnnit leat seamma go #BA0C2F ja #00205B RGB-systemas. Olgoriikadepartemeantta lohká ahte dát ruksesivdni lea seamma go dánska leavggas, ja alitivdni seamma go dan fránska leavggas.
Amur oblast
Amur oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 363 700 (2010) ja dan viidodat lea 830 103 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Blagoveštšensk.
Norgga leavga
Historjá
Antihkka- ja gaskaáiggis ii lean dábálaš ahte riikkain ledje sierra našunálaleavggat. Hearráin gal baicca ledje iežaset leavggat, ja gonagasa leavga lei dat man birra su soahteálbmot galggai čoahkkanit. Dat lea váttis gávnnahit sihkkarit mii norgga vuosttaš leavga lei, muhto dan gal dihtet ahte Sankt Olav anii vilges mearkka gearbmašiin Nesje-stuimmiin. Dán ovdal lei gáranas ja rávga leamašan anus. Magnus den Gode anii seamma mearkka go Sankt Olav, ja Harald Hardråde anii gáranasa. Gonagas Inge I anii rukses ledjona guvges duvkas, ja Sverre anii rukses ja golle goaskina. Eirik Magnussona leavga lei ruoksat mas lei fiskes ledjon mas lei ruvdno ja ákšu, dát lei anus jagi 1318 rájes. Ledjonleavga lei earret eará anus Akershusa festniŋgas nu maŋŋit go jagi 1698:is. 1641:s biddjui ledjon buot norgga ráđđenvugiid leavggaide. Dát seamma leavga lei maiddái anus fatnasiin ja eará festniŋgan, muhto unnidedje dan geavaheami 1600- ja 1700-loguin. 1500-logus šattai dábálažžan ahte fatnasat atne ruovtturiika leavgga čájehandihti gos sii leat eret, muhto ii šaddan ovdal jagi 1748:s ahte Dannebrog galggai leat dat áidna lobálaš gávpeleavga.
Charnoz-sur-Ain
Charnoz-sur-Ain lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Lidhult
Lidhult lea čoahkkebáiki Ljungby gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 611 (2010).
Montevideo (departemeanta)
Montevideo lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 1,319,108 ja viidodat lea 530 km². Dan hálddahusguovddáš lea Montevideo.
Chavannes-sur-Reyssouze
Chavannes-sur-Reyssouze lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
1125
Jápmimat
1120'erne
Chavannes-sur-Suran
Chavannes-sur-Suran lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Lagan (čoahkkebáiki)
Lagan lea čoahkkebáiki Ljungby gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 1 744 (2010).
Paysandú (departemeanta)
Paysandú lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 113,124 ja viidodat lea 13,922 km². Dan hálddahusguovddáš lea Paysandú.
Bulimiija
Bulimiija lea borranváddu mii mearkkaša ahte olmmoš vuohppu ja ahte maŋŋil viggá buhttet dan ovdamearkka dihte badjelmearálaš hárjehallamiin, baikindálkasiiguin dahje viggat vuovssadit. Namalassii borrat badjel meare, muhto seammás viggat geahpidit iešguđetlágan vugiiguin. Go ii vikka jávkadit dan maid lea borran ja dušše vuohppu, de ii leat bulimiija, muhto baicce vuohppunváddu. Bulimiija ja anoreksiija leaba sullalaga go dasa gullá duhtameahttunvuohta iežas gorudiin. Goappašagat háliidit geahpidit muhto anoreksiija ii vuohpo.
Bulimiija álgá dábálaččat nuorran. Lávejit eanas nieiddat mat buohccájit. Olmmoš geas lea bulimiija borrá gaskkohagaid hui ollu (vuohppu) ja gaskkohagaid viggá ruoidnadit iežas.
Dávdamearkkat
Dávdamearkkat eai láve boahtit oidnosii. Olbmos láve dábálaš deaddu dahje veahá buoidi. Son dovdá iežas sivalažžan ja heahpana borrandábiidis dihte ja viggá čiegadit iežas váttisvuođaid. Son ii sáhte jurddašit eará go biepmu birra ja orru eará dáfus bieđggomielat. Oađđinváttisvuhta lea dábálaš. Bánit sáhttet gollat bulimiija geažil go vuoksá čoavjesivrra. Maiddái čotta sáhttá hávváduvvat.
Sør-Odal
Sør-Odal lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 806 ja viidodat lea 517 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Skarnes.
Chaveyriat
Chaveyriat lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Selena
Selena Quintanilla-Perez (cuoŋománu 16. b. 1971 Lake Jacksonis, Texasis - njukčamánu 31. b. 1995 Amerihká ovttastuvvan stáhtain) lei amerihkálaš lávlu, pianista ja šuokŋadahkki.
Chavornay (Francia)
Chavornay (Francia) lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Ljungby
Ljungby lea čoahkkebáiki Ljungby gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 15 205 (2010).
Láhpoluobbala kapealla
Girku lea diillain huksejuvvon ja das leat 70 saji. Kapealla lea plánen arkiteakta Nils Henrik Eggen.
Kulturmuitu
Láhpoluobbala kapealla okta Norgga kulturmuittuin ja das lea nummir 84908 Riksantikvarena kulturmuitovuođus.
Johkaroggi
Johkaroggi lea dat báiki gokko eatnu dahje johka golgá. Johkarokkis lea bodni ja siiddut. Dábálaččat johkarokki siidu lea gáddi. Go boahtá ilá olu čáhci de johka dulvá nu ahte čáhci deavdá birrasiid, ovdamearkka dihte dan leagi gos johka lea. Muhtumin lea ilá ollu čáhci dan dihte go jiekŋa lea ovddas. Dat ii leat rievtti mielde dulvi, muhto báttasčáhci. Dalle lohket ahte johka báddá ja dat jiekŋa mii lea ovddas gohčoduvvo báttasin.
Skuvlejupmi
Skuvlejupmi, skuvlen dahje oahppu lea bajásgeassima oassi, mii lea organiserejuvvon ja institutionaliserejuvvon. Dálá áigge Oarjeriikkain láve servodat doallat muhtunlágán skuvlejumi.
Chazey-Bons
Chazey-Bons lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
1126
Jápmimat
1120'erne
Helsset-Vantaa girdišillju
275px|thumb|right Helsset-Vantaa girdišillju (,, IATA HEL, ICAO EFHK) lea Uusimaa eanangotti váldogirdišillju ja olles Suoma stuorámus girdišillju. Helsset-Vantaa girdišillju lea maiddái Davvi-Eurohpá deháleamos nannámiidgaskasaš girdišillju.
Raasiku
Raasiku lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Gándil
mini|440x440px|Konseartagándil 38 sreaŋggain Gándil lea báhcahallančuojanas čárváfiellu haga, man čuojaha eanas Suomas, Estteeatnamis ja Gárjilis.
Ráhkadus
Ođđaáigasaš gándila máŋgastreaŋgavuođa lassin sáhttá čuojahettiin gákkansystemain alidit dahje vuolidit gándila beallenuohtain. Gándil lea čuojahettiin čuojaheaddji askkis dahje beavddi alde. Muhtomin geavahuvvo plektrum.
Suomas leat maiddái ráhkadan elektralaš gándila.
Čuojahanvuohki
Gándil čuojahuvvo guovtte láhkái. Eanas čuojaheaddjit atnet guhkes sreaŋggaid aiddo ovddasteaset (Haapavesi-stiila). Nubbi stiilas oanehis sreaŋggat geavahuvvojit (Perhonjoki).
Mytologiija
Suoma nationálaeposis Kalevalas ráhkada boares noaidi Väinämöinen vuosttaš gándila stuorra hávgga ollolis. Bániin duddjo bunciid, juovkkaid bidjá sreaŋgan. Čuojahettiin bohtet buot meahcceeallit guldalit. Olbmot barggadettiin fáhtehallet šukŋii. Nuppát gándila duddjojuvvo maŋŋelaš, dán geardde soagis.
Gándil lea addán nama diktačoakkaldahkii Kanteletarii (Gándilčuojaheaddjit), man Elias Lönnrot čohkkii.
Gárjilaš universitehtas Petroskoijas gávdno gursa gándilduoji ja gándilčuojaheami birra. Gurssa jođiheaba guokte gándilmeaštira. Sibelius-akademiijas Helssegis sáhttá árbevirolaš ja oddaáigasaš gándilčuojaheami studeret.
Rae
Rae lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
1127
Jápmimat
1120'erne
Chazey-sur-Ain
Chazey-sur-Ain lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Río Negro (departemeanta)
Río Negro lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 54,765 ja viidodat lea 9,282 km². Dan hálddahusguovddáš lea Fray Bentos.
Šibit
mini|Šibit Šibit lea ealli, man olmmoš hálddaša. Muhtun šibihat leat ávkkes eallit maiguin oažžu omd. bierggu ja ullu ja muhtun eallit ges biebmoeallit, maiguin olbmot lávejit ovttas leat.
Kalvsvik
Kalvsvik lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 51 (2010).
Nærøyfjorden
250px|thumb|right|Nærøyfjorden sullii jagis 1910 Nærøyfjorden lea vuotna Aurlanda gielddas Sogn ja Fjordane fylkkas. Vuotna lea sullii 17 kilomehtera guhku, ja lea oalgevuotna Aurlandsfjordenii, mii lea Sognefjordena oalgevuotna. Vuotna joatkašuvvá unna báikkážii, Gudvangenii. Nuppe bealde vuona, lahka Gudvangena lea Bakka gilli. Nærøyfjordenis gávdnojit maiddái dološ giláš Dyrdal ja Styvi dállu.
Vuotna lea baskkes vuotna, ja ovtta sajis beare 250 mehtera govdu, muhto várit guovllus, maiddái birra vuona leat badjel 1700 mehtera allodagas. Suoidemánu 14. beaivve 2005 Nærøyfjordområde ja Geirangerfjordområde válljejuvvojedje UNESCO máilmmi kultur- ja luondoárbeguovlluide.
Válafierda
Válafierda dahje Ulbi lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Tävelsås
thumb|250px|right|Tävelsåsa girku
Tävelsås lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 225 (2010). Tävelsåsas lea maid skuvlla ja girku.
1128
Jápmimat
1120'erne
Rivera (departemeanta)
Rivera lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 103,493 ja viidodat lea 9,370 km². Dan hálddahusguovddáš lea Rivera.
Vasalemma
Vasalemma lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Viimsi
Viimsi lea gielda Harjumaa eanangottis Estteriikkas.
Bamble
Bamble lea gielda Telemárkku fylkkas.
Chevillard
Chevillard lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Rotavirus
Rotavirus lea guovttesáigarat RNA-virus mii gullá Reoviridae-čerdii. Dat lea ožžon nama go dan virusat čájehit ráhtisin. Rotavirus njoammuda eallis dahje olbmos nubbái. Olbmuin rotavirus lea dábáleamos sivva manin vávvát ja mánát buohccájit garra luhčadávdii. Measta juohke mánná máilmmis lea ožžon rotavirusnjoammuma ainjuo oktii dassážii son deavdá 5 jagi. Juohke njoammuma maŋŋel buohcci vuostálastinnákca buorida vai čuovvovaš njoammun lea láivvit. Dievdoolbmot hárve ožžot njoammuma.
Azerbaižana manat
thumb|250px|1 manat seđel.
Château-Gaillard
Château-Gaillard lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Rotavirus
Ovcci rotavirusšlája
Rotavirusšlájat leat ovcci: A, B, C, D, E, F, G, H ja I. Dain A, B ja C njoammudit olbmuide. Dábáleamos dain rotavirus A lea sivvan badjel 90% njoammumis. Suomas badjel 50% dan hávis go mánás lea dakkár luhčadávda ahte son šaddá buohccevissui sivvan lea rotavirus.
Bolívar (provinsa)
Bolívar lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 178 089 (2005) ja dan viidodat lea 3 254 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Guaranda.
Nöbbele
Nöbbele (Värends Nöbbele) lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 257 (2010). Nöbbeles leat girku, skuvlla, bálvalusdállu ja kiosk.
Republihkka
Republihkka dahje dásseváldi lea stivrenvuohki mas riikka álbmot vállje dan oaivámučča mii hálddaša stáhta politihkalaš fámu. Republihka vuostegeaži láve leat monarkiija. Republihka oanehis definišuvdna lea ahte ii leat monarkiija. Muhtumin republihkka galggašii leat demokratiija, muhto dat sátni gávdno maiddái dakkár oktavuođain go álbmotrepublihkka.
Stáhta oaivámuš
Dálá republihkain lea stáhta oaivámuš eanas presideanta. Demokrahtalaš republihkain oaivámuš válljejuvvo válgga bokte. Su ráđđenáigi láve leat gaskal njeallje ja čieža jagi. Vuođđoláhka dat láve ráddjet, sáhttágo presideanta ođđasit vállejuvvot ja galle geardde. Juohkehaččas lea vejolašvuohta álgin presideantan, ja sierrana dan dáfus monarkiijas.
Olu rikkain, nugo Islánddas, lea presideanttas dávjá eahpepolitihkalaš duogáš.
Tolga
Tolga lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 681 ja viidodat lea 1 123 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Tolga.
Malta gávpogat
Malta gávpogat leat:
Lolcat
thumb|250px|right|Mihtilmas lolcat-govva Lolcat lea govva mas lea ovtta dahje máŋgga bussá govva ja humoristtalaš teakstabihtáš. Bihtáš dábálaččat čállojuvvo lolcatgillii mii lea bodnjojuvvon eaŋgalsgiella giellaoahppameattáhusaiguin. Ovdamearkka dihte cealkka "Can I have a cheeseburger?" čállojuvvo dávjá lolcatgillii "I can has cheezburger?"
Björnö (Växjö gielda)
Björnö lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 215 (2010).
Furuby
thumb|250px|right|Furuby girku
Furuby lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 372 (2010).
Châtillon-en-Michaille
Châtillon-en-Michaille lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Drangedal
Drangedal lea gielda Telemárkku fylkkas.
Birkirkara
right|thumb|Birkirkara Birkirkara lea Malta stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 22 319 ássi (2013).
Åby (Växjö gielda)
Åby lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 456 (2010).
Rocha (departemeanta)
Rocha lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 68,088 ja viidodat lea 10,551 km². Dan hálddahusguovddáš lea Rocha.
Deahkki
Deahkki dahje deahkkegođus lea rupmaša gođus mii lea ráhkaduvvon deahkkeseallain. Dat sáhttet oatnut nu ahte ovdamearkka dihte lahttu lihkada. Deahkki oatnun, maiddái gohčoduvvon kontrakšuvdna, lea hui mohkkás dáhpáhus go iešguđetlágan proteiinnat jođašit nubbi nuppi vuostá. Dehkiid veagas olmmoš lihkada, bissu čuoččut ja vel lihkahallá siskilušaid. Váibmu bumpe vara dehkiid vegas ja biebmosuddadanoali birra leat deahkit mat duvdet biepmu ovddos guvlui.
Olmmoš lihkada deahki mieleavttus, ja deahkki maid sáhttá oatnut iešalddes. Olmmoš mieleavttus lihkada daid dehkiid mat lihkadit min lahtuid, muhto biebmosuddadanoali deahkit eai leat olbmo stivremis.
Sámi mediat
Deháleamos sámi mediat leat sámi áviissat, áigečállagat ja radio ja TV.
Trysil
Trysil lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 6 689 ja viidodat lea 3 014 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Innbygda.
Márfi
thumb|right|250px|[[Márfun Ungáras]] thumb|right|250px|Ruoŧa [[Falukorv-márfi]] thumb|right|250px|Luossamárfi
Márfi lea dábálaččat bierggus ráhkaduvvon biebmu. Dan sáhttá ráhkadit maid šattuin, guliin, nihtiin dahje tofus. Gávdnojit hui máŋggat iešguđet lágan márffit.
Márffi sáhttá vuoššat, bassit, goiket dahje suovastit. Árbevirolaččat márfi biddjo ealli čoali sisa.
Sápmelaččaid márfi
Sápmelaččaid márfi lea muhtinlágán varramárfi.
Sahkaneapmi
Sahkaneapmi lea dat dáhpáhus go guokte sohkaseallat suddet oktii ja ođđa ealán šaddá. Ealliin dáhpáhuvvá dainna lágiin ahte siepmansealla ja monnesealla suddet oktii. Goabbá nai sealla buktet beali daid kromosomain mat gullet dan šládjii, olbmos leat goabbá nai seallas 23 kromosoma. Dat ođđa sealla šaddá ohkin, ja loahpas mánná riegáda. Nissonolbmo monneseallas lea stuorimus vejolašvuohta sahkanit go anaša aiddo go monneseallla lea luovvanan monnerávssás. Dábálaččat ferte leat dievdoolmmoš ja nissonolmmoš mat anašeaba vai sahkaneapmi lea vejolaš.
Cleyzieu
Cleyzieu lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Raavrevijhke márkan
Raavrevijhke lea Raavrevijhke gieldda hálddahusguovddáš ja stuorámus gilli. Dan olmmošlohku lea 223 (2012).
Girjedárogiella
Girjedárogiella (girje- ja ođđadárogillii bokmål) lea nubbi dárogiela čállinhábmi. Nubbi dárogiella lea ođđadárogiella. Girjedárogiela vuođđun lea leamaš dánskkagiella, mii lea hábmejuvvon dárogiela hállanvugiide ja dan mielde šaddan sierra giellan.
Ii dihtto sihkkarit man gallis atnet girjedárogiela váldogiellan, muhto jáhkkimis 85 % álbmogis dahket dan. Vuođđoskuvllas 87 % oahppiin lea girjedárogiella váldogiellan skuvlajagis 2018/2019.
Šiprage
thumb|100px| thumb|250px|
Šiprage (Шипраге) lea Bosnia ja Hercegovina gilli. Dan olmmošlohku lea 788 ássi (2013).
Żabbar
right|thumb|Żabbar Żabbar lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 15 314 ássi (2013).
Bávččas
Bávččas lea dovdu, man Riikkaidgaskasaš bávččasdutkanorganisašuvdna ISAP čilge ná: "Unohas dovdu gokko nu dahje emotionála vásáhus mii boahtá go gođus billašuvvá, dahje soaitá billašuvvat, dahje go juoga muitaluvvo billašuvvame"
Bávččastit sáhttá go guoská juosat mii lea várálaš, ovdamearkka dihte go lea hirbmat báhkas dahje go juoga deaddá. Dánlágan bávččas gohčoduvvo nosiseptiiva bávččasin, ja mii boahtá go olmmoš ovdamearkka dihte buolaša, čuohpada, čuolada, skáidneda, nordada iežas ja maiddái go juoga lea vulšon ovdamearkka dihte leasmmi dihte.
Muhtumin lea váttis gullat aiddo gokko lea bávččas. Go olbmos lea váibmoinfárkta de bávččas sáhttá gullot ovdamearkka dihte gurut gieđas. Bávččas sáhttá álgit go nearvafierbmi billašuvvá dahje buohccá, dalle lea earálágan bávččas.
Klaukkala
Klaukkala lea unna gilli Nurmijärvi gielddas.
Dákti
Dákti lea garra orgána mii gávdno ealliin. Dávttit suddjejit rupmaša eará orgánaid, ja dat maiddái ráhkadit ruksesseallaid ja vilgesseallaid, vurkkodit minerálaid, cagget goruda ja veahkehit rupmaša lihkadit. Dávttit leat iešguđetlágan hámis, sturrodagas ja dain lea hui mohkkás ráhkadus. Dákti lea hui garas ja nanus, muhto liikká ii leat bearehaga lossat.
Sámediggi, Ruošša
Ruošša Sámediggi ( Kuelnegk Soamet Sobbar) lea Sámi parlameanta Ruoššas. Dát álggahii doaimmaidnis jagis 2010. Vuosttaš Sámediggái váljejuvvui 9 lahtu. Sámedikki dálá presideanta lea Valentina Vyacheslavovna Sovkina.
Châtillon-sur-Chalaronne
Châtillon-sur-Chalaronne lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Sámediggi, Ruošša
Kuelnegk Soamet Sobbar jođiheaddji
Valentina Vyacheslavovna Sovkina válljejuvvui juovlamánu 12. beaivve 2010 jođiheaddjin dan áiddobeliid ásahuvvon Sámi parlamentii Ruoššabeale Sámis, mii doaibmá gaskaboddosaš ásahussan ja Sámediggin. Ásahus galgá válbmet Ruoššasámi parlameantta láhkaevttohusa, mii geigejuvvo guovllu eiseválddiide maŋŋá. Lujávrrenisu válljejuvvui sámi kongreassas Murmánskkas dán doibmii. 73 oasseváldi Guoládatnjárggas serve kongressii, ja dan ođđa orgánas leat 9 lahtu.
Dákti
Olbmos lea riegádeamis badjelaš 270 dávtti muhto máŋga ovttastuvvet go olmmoš šaddá ja loahpas leat sullii 212 dávtti. Olbmo stuorimus dákti lea čoarbbealnoras.
Dáktegođus ja garra gođus. Dat lea čanasgođus ii lea ráhkaduvvon hui suohkadin. Siste dat lea skoavddil ja dainna lágiin ii leat nu lossat. Dáktegođus lea ráhkaduvvon iešguđetlágan dákteseallain. Osteoblasttat ja osteosyhtat huksejit dávtti ja čavdet dan minerálaiguin. Osteoklasttat fas cuvkot dávtti.
Sámediggi, Ruošša
Áirasiid válljen
Kuelnegk Soamet Sobbara áirasat válljejuvvojedje juovlamánu 12. b 2010. Sii leat:
Civrieux
Civrieux lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Colomieu
Colomieu lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Trøndelága
Trøndelága lea okta Norgga viđa váldoguovllus. Guvlui gullá Trøndelága fylka. Guovllu viidodat lea 41 270,48 km² ja olmmošlohku 430 411 ássi (2011).
Coligny
Coligny lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Kauppakeskus Ruoholahti
300px|thumb|right|Kauppakeskus Ruoholahti. Kauppakeskus Ruoholahti lea gávpeguovddáš Helssega Ruoholahtis Suomas. Gávpeguovddáš vuođđuduvvui jagis 2003 ja doppe leat sullii 20 iešguđet rámbuvrra.
Hjartdal
Hjartdal lea gielda Telemárkku fylkkas.
Seallaváimmus
Seallaváimmus lea váldodovdomearka go earuha eukaryohta seallas ja prokaryohta seallas (mas váilu ráddjejuvvon seallaváimmus). Prokaryohta lea boares namahus mii gokčá bakteraid ja arkeaid. Seallaváimmus sisttisdoallá stuorámus oasi genehtalaš ávdnasiid eukaryohta seallain, ja dat leat vurkejuvvon máŋga kromosoman. Dasa lassin gávdnojit maiddái genat mitokondrias ja šaddosealla kloroplasttas. Eanas seallat sisttisdollet ovtta váibmosa, muhto spiehkastagat gávdnojit. Ovdamearkka dihte deahkkeseallain leat máŋga váibmosa.
Váimmus lea earuhuvvon seallašliivvis váimmuscuocca bokte. Váimmuscuozza suodjala genoma ja mudde ávnnassirdima seallašliivvi ja nukleoplasmma gaskkas. Rukses varraseallas mii lea láddan ii leat šat seallaváimmus, dasgo láttadettiin hoigada eret váibmosa.
Dehálaš proseassat seallaváibmosis leat DNA-replikašuvdna (DNA duppalmuvvá) ja transkripšuvdna (mRNA-kopiija ráhkaduvvo DNA-bihtás mii dávjá muhto ii álohii vástida ovtta genii).
Seallaváibmosa dieđa gohčoduvvo karyologiijan.
Ráhkadus
Seallaváibmosat leat seallatiippa mielde iešguđetlágánat. Eanas dat leat jorbasat dahje guhkedáležat. Muhtin seallain dat leat čoarvehápmásaččat. Muhtimin seallaváibmosat leat juohkásan čulbmosiidda.
Njiččehasaid seallaváibmosa čađamihttu lea dábálaččat 5-16 µm. Dat lea orgánealla man álkimusat oaidná mikroskohpa čađa. Dat lea ráddjejuvvon seallagokčasiin, mii lea guovtti biologalaš cuoccain, siskkit ja olggut váimmuscuozza. Váimmusgokčasa assodat lea sullii 35 nm. Olggut váimmuscuozza botkekeahttá rievdá roava endoplasmalaš fierpmádahkan (eŋg. rough endoplasmatic reticulum, RER). Dáinna lágiin sihke olggut váimmuscuocca ja roava ER'a alde leat ribosomat.
Váimmusráiggi čađa ávdnasat lonuhuvvojit, dego rRNA ja mRNA. Muddejeaddji (eŋg. regulatory) proteinnat bohtet váibmosii seallašliivvis. Váibmosis mRNA dolvojuvvojit seallašliivvis ribosomaide proteidnasyntesa várás.
Seallaváibmosa sáhttá báidnit DNA-báidnagiin ja geahčadit čuovgamikroskohpas. Mikroskohpas ihtet seallaváibmosa siste ovtta dahje máŋga jorba áđa, nukleolat. Nukleolain leat genat mat leat ribosomala RNA'a várás. rRNA leat oasit ribosomain ja dat mannet olggos seallašliivái. Nukleolas lea vuollegis DNA-konsentrašuvdna, go muđui lea seallaváibmosis, ja baicce eanet RNA. Eará gáhppálagat seallaváibmosis sáhttá dušše geahčadit dihto báidninteknihkain, nugo vuosteávnnas-báidnin. Daid eará gáhppálagat doaimmat leat eanas dovdameahttumat. Dakkárat leat ovdamearkka dihte splicing speckles, Cajal bodies ja PML bodies.
DSB
thumb|250px|right|DSB ruovdemáđiifierpmádat j. 2018 thumb|250px|right|Københápmama vuosttaš ruovdegeaidnostašuvdna DSB (oanádus ovddeš namas Danske Statsbaner) lea Dánmárkku stáhta ruovdemáđiifitnodat, mii dikšu personjohtolaga ruovdemáđiifierpmádagas, man Dánmárkku stáhta eaiggáduššá. Dát gokčá praktihkas measta buot ruovdemáđiijohtolaga Dánmárkkus. DSB eaiggádat leat Dánmárkku johtolatministeriija.
Seallaváimmus
Ráhkadus
Seallaváibmosa genoma (genehtalaš ávdnasat) leat kromosomain. Kromosomat leat DNA-árpput mat leat vurkejuvvon kromatiidnan. Kromosomat sisttisdollet DNA-árppu lassin proteiinnat, nugo histonat. Histonaid lassin gávdnojit eará proteiinnat nugo DNA-polymeras, RNA-polymeras, transkripšuvdnafáktorat.
San Pawl il-Baħar
right|thumb|San Pawl il-Baħar San Pawl il-Baħar (eaŋgalsgiellii: St. Paul's Bay) lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 20 925 ássi (2013).
Åryd (Växjö gielda)
Åryd lea čoahkkebáiki Växjö gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 684 (2010).
Seallaváimmus
Kromosomaid ásahus
Carl Rabl ja Theodor Boveri evttoheigga kromosomaid eksisteansa, mii 1985 duođaštuvvui FISH-teknihka veagas (Fluorescent in situ hybridiziation). Kromosomat orro álggos sahtedohko ordnejuvvon seallaváibmosis, muhto 1990-logus dihto ordnenprinsihppa fuomášuvvui. DNA-replikašuvdna, mii lea S-fásas, ii dáhpáhuva oktanaga, muhto baicce soames sajiin ovdal go eará sajiin. Árra ja maŋŋidis replikašuvdna lea dáinna lágiin mearriduvvon dihto seallas. Árra replikašuvdna dáhpáhuvvá siskkibut váibmosis ja maŋŋidis replikašuvdna dáhpáhuvvá ravddain váimmusgokčasa buohta. Seammás maiddái fuomášii ahte genačoahkisvuohta lea allat siskkibut ja ravddas genačoahkisvuohta lea vuollegaš. Unna kromosomažat leat siskkibut ja stuorit kromosomat leat ravddabut.
San José (departemeanta)
San José lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 108,309 ja viidodat lea 4,992 km². Dan hálddahusguovddáš lea San José de Mayo.
Seallaváimmus
Dutkanhistorjá
Seallaváimmus lei vuosttaš orgánealla mii fuomášuvvui. Vuosttaš seailluhuvvon sárggus lea dutki Antoni van Leeuwenhoekas (1632-1723). Son dutkkai luosa rukses varraseallaid ja čájehii seallaváibmosa. Nuppe ládje go njiččehasain eará riggeelliid rukses varraseallain lea seallaváimmus. Dasa lassin 1804 Franz Andreas Bauer maiddái máinnašii daid birra. 1831 šaddodiehtti Robert Brown gohčodii seallaváibmosa "areolan" ovdaságastis Linnéa Searvái Londonis, muhto son ii namahan vejolaš mearkkašumiid. Dakkára evttohii Matthias Schleiden easkka 1838. Son jáhkii dat lei deaŧalaš sealla šaddamis. Danin Schleiden válddii nama "cytoblast" (Sealladahkki) geavahussii. Son logai iežas dárkkodan ahte ođđa sealla ráhkaduvvui cytoblasttas. Franz Juluis Ferdinand Meyen vuostálasttii oainnu ahte "seallaváimmus ieš sealla ráhkadii". Son lei juo ovdal čállán ahte seallat lassánedje juohkáseami bokte. Goittotge lei Meyen dan oaivilis ahte máŋga sealla ledje váibmosa haga.
Conand
Conand lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.
Seallaváimmus
Dutkanhistorjá
Jáhkku ahte sealla sáhttá ieš iđihit jávkkai vuos 1850-logus go Robert Remak ja Rudolf Virchow ovdanbuvttiiga oainnu ahte seallat dušše beare ráhkaduvvojit seallain. Seallaváibmosa doaibma bisui dovdameahttumin.
Immuvdnavuogádat
mini|300x300px Rupmašis leat seallat mat earuhit rupmaša "iežas" molekylas ja vierromolekylas. Dat seallat gohčoduvvojin immuvdnaseallan ja gullet immuvdnavuogádat. Immuvdnaseallat leat hui áicilat vierroávdnasiid. Dát sáhttet basttehuhttit vierromolekylaid nu ahte dat eai bastte billistit goruda seallaid. Vierromolekylat sáhttet leat sihke luvvilis molekylaid ja vel molekylat mat leat oassin virusiin, bakterain ja parasihtain. Virusat, bakterat ja parasihtat leat nu gohčoduvvon mikroorganismat, smávva ealánat mat sáhttet buohccáhit olbmo. Immuvdnavuogádat duššada daid mikroorganismmaid ja duššada nai min iežamet seallaid go virus lea njommon daidda. Sirdojuvvon orgánaid seallaid ja borasseallaid leat maiddái dakkárat mat immuvdnaseallat sáhttet fallehit. Dainna lágiin ferte eastadit immuvdnavuogádaga go sirdá ovdamearkka dihte eará olbmo váimmu dahje monimučča. Dakkár dálkasat fas basttehuhttit immuvndavuogádaga ja mikroorganismmat bastet njoammut fas.