cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dánmárku
Riikka virggálaš giella, dánskkagiella lea dárogiela ja ruoŧagiela lagas fuolkegiella, ja das leat garra oktavuođat eará davvi gielaide.
Sullii 82 % álbmogis, ja 90 % etnalaš dánmárkulaččaiguin, gullet luteralaš Folkekirkenii. Jagis 2009 ledje badjel bealle miljovnna dánmárkulačča geat ledje olgoriikkas boahtán, sis sullii bealli eará riikkain Eurohpás.
Geahča maid
🇪🇺
Pirkkala
Pirkkala (1922–1938 Etelä-Pirkkala, ) lea Suoma gielda Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Tampere, Nokia, Lempäälä ja Vesilahti.
Suoidnemánu 20.
'''Suoidnemánu 20. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 201. (gárgádusjagi 202.) beaivi. Jagis leat vel 164 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 19., Suoidnemánu 21.
Racibórz
Racibórz lea gielda Polenis.
Loddegonagasat
Loddegonagasat Regulidae gullet šilljocihcelottiide.
Rääkkylä
Rääkkylä (ruoŧagillii Bräkylä) lea Suoma gielda Davvi-Gárjila eanangottis. Rääkkylä rádjegielddat leat Joensuu, Kitee, Liperi, Savonlinna ja Tohmajärvi.
Loddegonagas
Loddegonagas Regulus regulus gullá loddegonagasaid Regulidae čerdii. Loddegonagas lea unnimus šilljocihcelottiin.
Rääkkylä
Gilit
Haapasalmi, Heinoniemi, Hernevaara, Hypönniemi, Jaama, Kiesvaara, Kirkonkylä, Nieminen, Oravilahti, Oravisalo, Piimälahti, Pötsönlahti, Rasisalo, Rasivaara, Salokylä, Sangenlahti, Sintsi, Siurlahti, Täitimänniemi, Venturi ja Varpasalo.
Estteeana
mini|Estteeana 2021 Estteeana, Estteeanan , Estlánda dahje Estteriika (virggálaččat Estteeatnama dásseváldi , ) lea riika Eurohpás.
John Michael Talbot
John Michael Talbot (miessemánu 8. 1954 Oklahoma Citys, Oklahomas, Amerihká ovttastuvvan stáhtain) lea amerihkálaš lávlu, gitárista ja šuokŋadahkki.
Estteeana
Estteeana, Latvia ja Lietuva leat ovttas Baltia riikkat. Estteeana searvvai Eurohpá uniovdnii 1.5.2004.
Estteeana gullá Davvi-Atlántta bealuštuslihttui NATOi.
Báikkálaš hálddašeapmi
Stáhta guovlohálddašeami dihte Estteeana lea juhkkojuvvon leanaide, mat leat dál vihttanuppelogis (15).
Geahča maid
🇪🇺
Nellehat
Nellehat (Dianthus) leat šaddosohka, mii gullá Caryophyllaceae-čerdii. Sohkii gullá sullii 300 šlája, mat šaddet eanas Eurohpas ja Ásias.
Billávuona skuvla
Billávuona mearrasápmelaš saddangusvddás - Billávuona skuvla (dárogillii: Billefjord Sjøsamiske Oppvekstsenter - Billefjord skole) lea guovttegielat sámi/dáru almmolaš vuođđoskuvla Billávuonas, Porsáŋggus, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 46 oahppi njeallje luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.
Skuvlla jođiheaddji lea rektor Knut Johnny Johnsen.
Leivvožat
Leivvožat Alaudidae gullet šilljocihcelottiide.
Heidi Eriksen
Heidi Anita Eriksen válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei eret Ohcejogas, gos son bargá doaktárin.
Anne Nuorgam
Mirva Anne Marjatta Nuorgam dahjege Geađgenjár' Niillas Ásllat Ánne  (riegádan juovlamánu 22. beaivve 1964) lea sámepolitihkkár Ohcejogas eret. Son lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son válljejuvvui maid Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011. Son lea leamašan maiddái Sámiráđi lahttu.
Oula Sara
Oula Sara lei Suoma Sámedikki lahttu.
Suoidnemánu 21.
'''Suoidnemánu 21. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 202. (gárgádusjagi 203.) beaivi. Jagis leat vel 163 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 20., Suoidnemánu 22.
Suoidnemánu 22.
'''Suoidnemánu 22. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 203. (gárgádusjagi 204.) beaivi. Jagis leat vel 162 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 21., Suoidnemánu 23.
Nyköpinga gielda
Nyköpinga gielda (ruoŧagillii: Nyköpings kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Södermanlándda leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Nyköpinga gielda.
Tohmajärvi
Tohmajärvi lea Suoma gielda Davvi-Gárjila eanangottis. Tohmajärvi gullá Gaska-Gárjila guovlugildii. Gielddas ássá 4754 (31.8.2015) ássi. Gieldda viidodat lea 895,36 km², mas 58 km² lea čáhci. Olmmoščoahkisvuohta lea 5,7 ássi/km². Värtsilä gielda ovttastahtojuvvui Tohmajärvi gildii ođđajagimánu 1. 2005. Tohmajärvi rádjegielddat leat Joensuu, Kitee ja Rääkkylä.
Gilit
Akkala, Jouhkola, Järventaus, Kantosyrjä, Kaurila (Kaurilanvaara), Kemie, Kutsu (Kutsunvaara), Niirala, Onkamo, Patsola, Peijonniemi, Petravaara, Riikola, Ristee, Saario, Tikkala, Vatala, Vepsä.
Fiskesrásit
Fiskesrásit (Ranunculus) leat fiskesrássešattuide (Ranunculaceae) gullevaš šattosohka, masa gullá sullii 300 šlája.
Pekka Pekkala
Pekka Pekkala lea anáraš sámepolitihkkár. Son orru Avvilis Anára gielddas.
Pekkala lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son válljejuvvui ođđasit Sámedikki áirrasin Sámedikki válggain 2007. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Son lei maid Anár gieldda váldostivrra lahttu, Anár searvegotti váldostivrra lahttu ja searvegotti ráđi lahttu.
Guoikgáhrihat
Guoikgáhrihat Cinclidae gullet šilljocihcelottiide.
Gollerássi
Gollerássi dahjege gusarássi (Caltha palustris) lea rássešaddu man lieđit leat fiskkat. Muhtumin gollerássin gohčoduvvo maid boallorássi dahjege boallooaivi, mii goit lea áibbas sierra šládja, vaikko gulláge seamma fiskesrássešattuid Ranunculaceae-čerdii.
Veikko Guttorm
Veikko Armas Johannes Guttorm dahje Jalvvi-Veikko lea sápmelaš politihkkár eret Njuorggámis Ohcejoga gielddas. Son bargá guovloráđđeolmmožin. Son válljejuvvui sámedikki válggain 2007 sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma sámedikki válggain 2011.
Guttorm lea maid Sámi soster -searvvi ságajođiheaddji.
Stárat
Stárat Sturnidae gullet šilljocihcelottiide.
Köyliö
Köylio lea Suoma gielda Satakunta eanangottis. Dan rádjegielddat leat Eura, Huittinen, Kokemäki ja Säkylä.
Gilit
Kankaanpää, Karhia, Kepola, Pajula, Puolimatka, Ristola, Tuiskula, Voitoinen, Vuorenmaa, Yttilä
Suoidnemánu 23.
'''Suoidnemánu 23. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 204. (gárgádusjagi 205.) beaivi. Jagis leat vel 161 beaivvi.
Riddu Riđđu
Riddu Riđđu Festivála lea jahkásaš musihkka- ja -kulturfestivála mii lágiduvvo Gáivuonas Davvi-Romssas. 2009:s rádjái Riddu Riđđu Searvi lágidii festivála, ja festivála ulbmil lea čalmmustahttit, hástalit ja ovddidit sápmelaččaid ja eará álgoálbmogiid kultuvrra ja identitehta. Dát festivála ii čohkke dušše davvi-norgalaččaid, maiddái álgoálbmogat miehtá máilmmi bohtet juohke jagi dán festiválii.
Festivála lágiduvvui 22. geardde 2013:s. Festiválaprográmmas leat konsearttat, teáhterat, seminárat, kurssat, mánáidfestivála, čájáhusat ja nuoraidleaira. 2009:s festivála oaččui guovddáš-stáhtusa ja 1.500.000 ruvdnosaš jahkásaš stáhtadoarjaga Kultur- ja girkodepartemeanttas. Dán oktavuođas organisašuvdnamálle rievdaduvvui 2010:s ja oasussearvi Riddu Riđđu Festivála ásahuvvui 1.1.2010.
Riddu Riđđu lea Storåsfestivala ustitfestivála. Festiválahoavda lea Kirsti Lervoll ja produseanta lea Rita Mienna. Stivrra jođiha Susanne Funderud Skogvang. Artisttat geat leat čuojahan Riddu Riđus leat earret eará: Mari Boine, Ingor Ánte Áilo Gaup, Gåte, Wimme Saari, Saikho Namtchylak, Chirgilchin, Adjágas, Huun-Huur-Tu, Transjoik, Anneli Drecker, Karlsøy Prestegaard, Hedningarna, Nils-Aslak Valkeapää, Iver Jåks, Per Ivars Orkester, Hangface, Englebarn ja Turdus Musicus.
Sieđgacivkkán
Sieđgacivkkán (Anthus cervinus) lea beštoriidda (Motacillidae) gullevaš loddi.
Anu Avaskari
Anu Aino-Sisko Maarit Avaskari (ovddeš Anu Aino-Sisko Maarit Pietikäinen) lea anáraš sámepolitihkkár, gii orru Avvilis. Son gullá Aikio-sohkii.
Avaskari lei Suoma sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son válljejuvvui maid sámedikki válggain 2007 sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei goalmmát geardde evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011 ja válljejuvvui válgabadjái 2012-2015.
Laihia
Laihia lea Suoma gielda Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Ilmajoki, Isokyrö, Kurikka, Maalahti, Mustasaari ja Vaasa.
Gilit
Allinen, Aronkylä, Isokylä, Jakkula, Jokikylä, Jokiperä, Jokisalo, Kasinkylä, Keskikylä, Kirkonkylä, Kumaala, Kupparla, Kylänpää, Käyppälä, Lounaala, Lyyskilä, Maunula, Miettylä, Nikkari, Peltomaa, Perälä, Potila, Poola, Pukkala, Ratikylä, Ruto, Suorttila, Torstila, Tyllijoki, Valjoo, Vedenoja, Yrjäälä.
Renée Zellweger
Renée Kathleen Zellweger lea amerihkálaš neavttár gii lea riegádan cuoŋománu 25. beaivve 1969 Amerihká ovttastuvvan stáhtaid Katys, Texasis. Su eadni lea sápmelaš.
Boađđocivkkán
Boađđocivkkán (Anthus petrosus) lea beštoriidda (Motacillidae) gullevaš loddi.
Sámi soga lávlla
Sámi soga lávlla lea sámeálbmoga lávlla. Isak Saba čálii sániid Sagai Muittalægje-bláđii, nr. 7. 1906 diktan. Davviriikkalaš sámekonfereansa Åres mearridii 1986:s lávlaga sámiid álbmotlávllan. Arne Sørli lea čállán lávlaga šuoŋa ja 15. Davviriikkalaš sámekonfereanssas Helssegis jagis 1992 šuokŋa dohkkehuvvui.
thumb|Sámi soga lávlla.
Lávlla lea maid jorgaluvvon eará sámegielaide. Nuortalašgillii dan namma lea Sääʹmsooǥǥ laull, anárašgillii Säämi suuvâ laavlâ, julevsámegillii Sámemátto lávlla ja lullisámegillii Saemie eatnemen vuelie.
Varkaus
Varkaus lea Suoma gielda Davvi-Savo eanangottis. Dan rádjegielddat leat Heinävesi, Joroinen, Leppävirta, Rantasalmi ja Savonlinna.
Gilit
Lehtoniemi, Käpykangas, Könönpelto, Puurtila, Kangaslampi, Kuoppakangas, Päiviönsaari, Kommila, Taipale, Repokangas, Häyrilä, Kaura-aho, Luttila, Hasinmäki, Pussilanjoki, Käärmeniemi, Taulumäki, Savonmäki, Akonlahti, Kosulanniemi
Suoidnemánu 24.
'''Suoidnemánu 24. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 205. (gárgádusjagi 206.) beaivi. Jagis leat vel 160 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 23., Suoidnemánu 25.
Bob Dylan
Bob Dylan (Robert Allen Zimmerman; miessemánu 24. 1941 Duluthis, Minnesotas, Amerihká ovttastuvvan stáhtain) lea amerihkálaš lávlu, musihkar, šuokŋadahkki, dáiddár ja diktačálli.
Heikki Paltto
Heikki Yrjänä Paltto lea sámipolitihkkár Leammis, Anáris. Son bargá badjeolmmošin ja fidnodatdoallin. Paltto válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Boallorássi
thumb|250px|Boallorássi dahjege boallooaivi
Boallorássi, boallooaivi, hear­vaboallu dahjege jonssotboallu (Trollius europaeus) gullá fiskesrássišattuide (Ranunculaceae).
Veikko Porsanger
Veikko Antero Porsanger lea sámipolitihkkár Ohcejogas. Son válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Porsanger lea maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Oxelösunda gielda
Oxelösunda gielda (ruoŧagillii: Oxelösunds kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Södermanlándda leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Oxelösunda gielda.
Kati-Claudia Fofonoff
Kati-Claudia Fofonoff lei nuortasápmelaš girječálli. Son riegádii Avvilis juovlamánu 8. beaivve 1947 ja jámii buohccivuhtii geassemánu 12. beaivve 2011. Fofonoff čađahii čálli ámmátskuvlejumi Järvenpääs. Son čálii juo nuortalašgillii ja suomagillii. Su duojit leat jorgaluvvon maid davvisámegillii, islánddagillii ja dárogillii.
Suoidnemánu 25.
'''Suoidnemánu 25. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 206. (gárgádusjagi 207.) beaivi. Jagis leat vel 159 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 24., Suoidnemánu 26.
Várrebeštor
Várrebeštor (Motacilla cinerea) lea hárvenaš beštoriidda (Motacillidae) gullevaš loddi.
Laitila
Laitila lea Suoma gávpot Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Eura, Mynämäki, Pyhäranta, Rauma, Uusikaupunki ja Vehmaa.
Gilit
Haaro, Hartikkala, Haukka, Kaariainen, Kaivola, Katinhäntä, Kaukola, Kiveinen, Kivijärvi, Kodjala, Koliseva, Koukkela, Kouma, Kovero, Kovio, Krouvi, Kusni, Laitila, Lausti, Leinmäki, Malko, Mudainen, Niemi, Nästi, Pahojoki, Palttila, Pappila, Pato, Pehtsalo, Salo, Seppälä, Sillantaka, Sorola, Soukainen, Suontaka, Syttyvä, Torre, Tuuna, Untamala, Vahantaka, Vaimaro, Valko, Vekka, Vidilä, Viikainen, Ytö
Aretha Franklin
thumb|right|Aretha Franklin Aretha Franklin (njukčamánu 25. b. 1942, Detroit, Michigan, Amerihká ovttastuvvan stáhtat - borgemánu 16. b. 2018) lei amerihkálaš lávlu, pianista ja šuokŋadahkki.
Giđđanuorsá
thumb|250px|right|Giđđafiskerássi dahjege giđđanuorsá
Giđđafiskerássi dahjege giđđanuorsá (Ranunculus auricomus) lea fiskesrásiide gullevaš šaddu, mii šaddá niittuin.
Strängnäsa gielda
Strängnäsa gielda (ruoŧagillii: Oxelösunds kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Södermanlándda leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Strängnäsa gielda.
Fiskesrássi
Fiskesrássi (Ranunculus acris) on fiskesrásiide (Ranulaceae) gullevaš šaddu.
Irja Seurujärvi-Kari
Irja Anneli Seurujärvi-Kari lea eret Gáregasnjárggas, muhto lea ássan Helssegis 1980-logu rájes. Son bargá sámegiela lektorin Helssega universitehta Suopmelaš-ugralaš lágádusas. Seurujärvi-Kari doaibmá aktiivvalaččat mielde City Sámit-searvvis, mii lea Helsset guovllu sámesearvi. Seurujärvi-Kari lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son válljejuvvui maid Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011 ja son doaibmá maid vuosttas várreságajođiheaddjin dán áigodaga.
Suoidnemánu 27.
'''Suoidnemánu 27. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 208. (gárgádusjagi 209.) beaivi. Jagis leat vel 157 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 26., Suoidnemánu 28.
Golshifteh Farahani
Golshifteh Farahani (, r. suoidnemánu 10. 1983 Teheranas, Iranas) lea iranalaš neavttár. <!--
Biografiija
Golshifteh Farahani lea actor/theater director Behzad Farahani nieida ja neavttár Shaghayegh Farahani uhcáoabbá. 5-jahkásažžan son lohkagođii musihka ja ###started to play the piano. 12-jahkásažžan son, she entered a music school in Tehran. After graduation, she was accepted at the Vienna Conservatory.
At 14, Farahani was cast as the lead in Dariush Mehrjui's The Pear Tree for which she won the Crystal Roc for Best Actress from the International Section of the 16th Fajr International Film Festival in Tehran. The win contributed to her decision to stay in Iran and choose a career in film over music. She never boarded the plane to Vienna. Since then she has acted in 18 films, many of which have received international awards. For Boutique she won the Best Actress award from the 26th Nantes Three Continents Festival (France). In recent years she has acted in movies by some of Iran's best directors: Dariush Mehrjui's controversial film  Santouri (The Santoor Player) and Bahman Ghobadi's Half Moon (winner of the Golden Shell at the 2006 San Sebastian Film Festival) and the late Rasool Mollagholipoor's M for Mother (Iran's nominee for the 2008 Academy Awards for the Best Foreign Language Film category) for which she won the special prize of the jury for the Best Actress from the 37th Roshd International Film Festival which was held in Tehran in 2007.
Golshifteh is highly involved in environmental activities and has also become the ambassador for fighting tuberculosis in Iran. Subsequent to her involvement in the U.S. Body of Lies, she reportedly had been prevented by Iranian authorities from leaving Iran, but this was denied by her colleagues and she later appeared at the Body of Lies premiere in the U.S..
Notes
-->
Skiervvá sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Skiervvás (knr 1941) guoská báikenamat Skiervvá gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Skiervá gildii.
Suomagiella
Suomagiella lea giella, mii gullá urálalaš gielaid suopmelaš-ugralaš gielaide. Eará suopmelaš-ugralaš gielat leat ovdamearkan esttegiella, sámegielat ja uŋgárgiella. Suomagiella gullá nuortamearasuopmelaš gielaide.
Mäntyharju
Mäntyharju lea Suoma gielda Lulli-Savo eanangottis. Mäntyharju rádjegielddat leat Heinola, Hirvensalmi, Kouvola, Mikkeli, Pertunmaa ja Savitaipale.
Gilit
Ahvenisto, Anettu, Enolahti, Halmeniemi, Hietaniemi, Huopola, Hyyrylä, Hölttä, Jäniskylä, Karankamäki, Kinni, Koirakivi, Korpilahti, Kousaniemi, Kuhajärvi, Kukonkorpi, Kyttälä, Lahnaniemi, Leppäniemi, Luhtanen, Lyytikkälä, Mynttilä, Niinimäki, Nurmaa, Ollikkala, Outila, Paasola, Partsinmaa, Poitsiniemi, Pyhäkoski, Pärnämäki, Saviniemi, Särkemäki, Tiilikkala, Toivola, Valtola, Vanonen, Varpanen
Suomagiella
Giellaoahppa
Suomagiela sátneluohkát leat nomenat, vearbbat ja partihkkalat. Nomenat leat substantiivvat, adjektiivvat, pronomenat ja numerálat.
Nomenat
Nomenat sodjet kásusa ja logu (ol. ja ml.) dáfus. Suomagielas lea 15 kásusa. Kásusat leat:
Vieno Länsman
Vieno Länsman lei Suoma Sámedikki várrelahttu.
Suoidnemánu 26.
'''Suoidnemánu 26. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 207. (gárgádusjagi 208.) beaivi. Jagis leat vel 158 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 25., Suoidnemánu 27.
Antti Näkkälä
Antti Näkkälä lea Suoma Sámedikki várrelahttu jagiin 2008-2011. Son válljejuvvui Sámedikki válggain 2007.
Leppävirta
Leppävirta lea Suoma gielda Davvi-Savo eanangottis. Dan rádjegielddat leat Heinävesi, Joroinen, Kuopio, Pieksämäki, Suonenjoki, Tuusniemi ja Varkaus
Ivan Kramskoi
Ivan Nikolaevich Kramskoi (miessemánu 27. b. 1837 – njukčamánu 24. b. 1887) lei ruošša dáiddár.
Nils-Henrik Valkeapää
Nils-Henrik Valkeapää (s. 1943  ) lei Suoma Sámedikki lahttu.
Narttit
Narttit (Saxifraga) leat nartešattuid sohka, masa gullá sullii 440 šlája.
Saara Alakorva
Saara Elisabet Alakorva lea sámepolitihkár ja servodatdiehtagiid studeanta eret Vuohčus, Soađegilis. Son lei Suoma Sámedikki várrelahttu jagiin 2008-2011. Son válljejuvvui Sámedikki válggain 2007. Son lea Vuohču sámesearvvi ságadoalli.
Lappajärvi
Lappajärvi lea Suoma gielda Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Alajärvi, Evijärvi, Kauhava, Lapua, Veteli ja Vimpeli.
Nilla Tapiola
Nilla Tapiola lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son válljejuvvui maid Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
E-skuvla
E-skuvla lea sámi digitála lágádus ja neahttaskuvla. E-skuvla ráhkada internehttii oahpponeavvuid ja fállá maid neahtas giellakurssaid.
Lappajärvi
Gilit
Itäkylä, Karvala, Kuoppala, Kärnä, Karhusaari, Luomala, Lamminkylä, Mynkelinmäki, Nissi, Savonkylä, Purola, Övermark, Tarvola.
Tauno Haltta
Tauno Haltta lea nuortalaš sámepolitihkkár Anára Njeallimis. Son lei Suoma sámedikki várrelahttu jagiin 2008-2011. Son válljejuvvui sámedikki válggain 2007 lahttun. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Gálberássi
Gálberássi dahjege hádjaurttas dahjege njálggaháiruohtas (Rhodiola rosea) lea Crassulaceae-čerdii gullevaš šaddu.
Kalaallit Nunaat
thumb|right|Kalaallit Nunaata gárta.
Namma
Ruonáeatnama kalaallisutgiel namma lea Kalaallit Nunaat, mii máksá 'olbmuid eana'. Ovdal go ođđa čállinvuohki váldojuvvui atnui 1970-logus namma čállo Kalâtdlit Nunât. Dakkár riikka namma lei maid poastamearkkain jagi 1978 rádjái.
Riikka dánskkagiel namma, Grønland lea vikiŋggaid árbi ja máksá ’ruonas eana’, mas boahtá maiddái riikka nubbi davvisámegiel namma, Ruonáeatnan.
Politihkka
Inatsisartut lea Kalaallit Nunaata ovtta gámmára parlameanta. Das leat 31 lahtu, geat válljejuvvojit njealji jagi gaskkaid relatiiva válgavugiin. Kalaallit Nunaatas galget maiddái guokte parlameantalahtu Dánmárkku stuorradiggái.
Váldobellodagat leat sosiálademokráhtalaš Siumut ja liberálalaš Atassut. Jagi 2009 stuorámus bellodahkan šattai gurutbellodat Inuit Ataqatigiit.
Leppävirta
Gilit
Haapamäki, Halola, Hankamäki, Hartikansalo, Hiismäki, Huovila, Huovilansalmi, Häikiä, Häyry, Jokilahti, Keinälänmäki, Kohmansalo, Konnuslahti, Kotalahti, Kivijärvi, Kurjalanranta, Lappi, Leppämäki, Leppävirta, Lylymäki, Moninmäki, Mustinmäki, Niinimäki, Nikkilänmäki, Näätänmaa, Osmajärvi, Sorsakoski, Paukarlahti, Petromäki, Puponmäki, Rauvastenlahti, Reinikkala, Riihiranta, Saahkarlahti, Saamainen, Saijanlahti, Sarkamäki, Sarkaniemi, Sorsakoski, Särkilahti, Särkijärvi, Soinilansalmi, Tahvanala, Tanskansaari, Takkula, Timola, Tuppurinmäki, Unnukansalo, Valkeamäki, Valkeisenranta, Vehmaansalo.
Trosa gielda
Trosa gielda (ruoŧagillii: Trosa kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Södermanlándda leanas.
Kalaallit Nunaat
Politihkka
Jagi 1975 rájes Kalaallit Nunaat lea gullan EECii, muhto guđii dan jagi 1985. Dan dihte iešstivrenguovlun Kalaallit Nunaat ii gulage Eurohpá uniovdnii, vaikko dat gullá Davviriikkaid ráđđái lahttun.
Alitnárti
Alitnarti (Saxifraga oppositifolia) lea nartešaddu, mii gullá narttiid sohkii.
Kalaallit Nunaat
Politihkka
Kalaallit Nunaata oaiveministtar lea Aleqa Hammond, gii gullá Siumut-bellodahkii.
Sergei Stanišev
Sergei Dmitrijevič Stanišev (, r. miessemánu 5. b. 1966) lea bulgarialaš politihkkár. Son lei Bulgaria oaiveministtar jagi 2005 rájes gitta 2009 rádjái.
Kalaallit Nunaat
Dálá guovlojuohkin
thumb|Hálddahusguovllut ođđajagimánu 1. 2009 rádjái Ođđajagimánu 1. 2009 rájes Kalaallit Nunaat lea juhkkojuvvon njealji hálddašanguvlui: Kujalleq, Qaasuitsup, Qeqqata ja Sermersooq. Stuorra Davvenuorta-Kalaallit Nunaata Álbmotmeahcci ii gula mihkkege hálddašanguvlui. Dasa lassin amerihkálaš girdinšillju Thule Air Base (Pituffik), mii lea enklávan Qaasuitsup-hálddašanguovllu siste, ii gula mihkkege hálddašanguvlui.
Trosa gielda
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Trosa gielda.
Kalaallit Nunaat
Boares guovlojuohkin
Ođđajagimánu 1. beaivvi 2009 rájes Kalaallit Nunaatas ledje golbma leana: Kitaa/Oarje-Ruonáeatnan, Tunu/Nuorta-Ruonáeatnan ja Avannaa/Davvi-Ruonáeatnan. Kitaas ledje 15 gieldda, Tunus guokte ja Avannaas okta. Stuorra Davvenuorta-Kalaallit Nunaata Álbmotmeahcci lei buot golmma leana guovllus iige dat gula mihkkege gildii.
Kitaa (Oarje-Ruonáeatnan)
thumb|Kalaallit Nunaata golbma boares leana
Lulligielddat: Guovdogielddat: Davvegielddat:
Giella
Kalaallit Nunaata virggálaš giella lea ruonáeatnangiella, muhto dánskkagiella lea maid dehálaš giella.
Ǩ
Ǩ (ǩ) lea bustávva, mii geavahuvvo nuortalaš- ja lazgiela čállinvuogis. Lazgillii bustávva jietnaduvvo [kʰ]:n ja nuortalašgillii [c​͡ç]. Unicode-standárddas stuora Ǩ lea U+01E8 ja unna ǩ lea U+01E9.
Beaglenuorri
Beaglenuorri lea nuorri, mii earuha Dollaeatnama sulluid guhtet guoimmiset.
Ivan Šiškin
thumb|204px| Ivan Šiškin Ivan Ivanovič Šiškin (ođđajagimánu 25. b. 1832 – njukčamánu 20. b. 1898) lei ruošša dáiddár.
= Govat ==
Suoidnemánu 29.
'''Suoidnemánu 29. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 210. (gárgádusjagi 211.) beaivi. Jagis leat vel 155 beaivvi.
Lapua
Lapua lea Suoma gávpot Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Alajärvi, Kauhava, Kuortane, Seinäjoki ja Lappajärvi.
Suoidnemánu 28.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 27., Suoidnemánu 29.
Lapua
Gilit
Alahella, Alanurmo, Haapakoski, Hellanmaa, Hirvijoki, Honkimäki, Hyyppä, Härsilä, Karhunmäki, Kauhajärvi, Kirkonkylä, Kiviristi, Koskikylä, Lakaluoma, Liuhtari, Länsikylä, Mustamaa, Männikkö, Ojutkangas, Paavola, Pouttu, Raamattu, Ritakallio, Ritamäki, Ruha, Saarenkangas, Siirilä, Tamppari, Teora, Tiistenjoki, Toijanniemi, Välilä, Ylikylä
Lintula kloasttar
Kloastara dálá jođiheaddji, igumenia, lea eadni Marina.
Lintula kloasttar riegádii, go suollemasráđđeaddi F. P. Neronov skeŋkii jagi 1894 eanandálu kloastara vuođđudeami várás Gárjila gutkos Kivennapa suohkanis Lintula gilis. Aitosaččat dát nissonkloastara álgomuddu, Lintula Bassi Golmmaoktasašvuođa nissonsearvvuš, vuođđuduvvui čuovvovaš jagi. Das maŋŋel namma rievddai kloasttarin. Nama Lintula kloasttar oaččui lagas gilis ja jogas.
Vuođđudeapmi
Vuođđudeapmi ii lean álki, dasgo Suomas lei ain fámus Ruoŧa válddi áigásaš láhkaásaheapmi, mii máŋgga láhkai geahččalii dorvvastit luteralaš girku sajádaga áidna stáhtaoskkoldahkan. Maiddái guovlu, gosa kloastara plánejedje, lei eanaš luteralaš. Buot váttisvuođain fuolakeahttá kloasttar vuođđuduvvui Bassi Synoda mearrádusain ja keaisárlaš majestehta guorrasemiin geasset 1895.
Vuosttas gilvvohallit Lintulai bohte eará kloastariin, earret eará Penza kuvernameanttas Mokša gávpogis, muhto maiddái eará guovlluin Ruoššas. Jahkečuođi álggus eallin kloastaris lei vuollegaš ja dievva barggu. Maiddái siskkáldas ruossalasvuođat ja fuones ekonomalaš dilli hehttejedje eallima.
Jahkečuođi álgomuttus áššiid seaguhedje dasa lassin stáhtaválddi ruoššaidahttinviggamušat, maidda girku ja kloasttar fertejedje váldit oasi earret eará vuođđudemiin ruošša skuvllaid suopmelaš mánáide.
Kloasttar iehčanas Suomas
Go Suopma šattai iehčanassan oktavuođat Ruošša girkui boatkanedje ja Suoma ortodoksalaš girku nationaliserejuvvui. Dán oktavuođas ruošša skuvllat heaittihuvvojedje. Vuosttas máilmmisoahti, Ruošša revolušuvdna ja Suoma jagi 1918 siskkáldas soahti hehttejedje Lintula doaimmaid ja buktet mielddis ain muhtumin juoba nealggiheađi. Kloastaris lei oappáid lassin oarbbessiida. Nonnáid riikkavulošvuohta dagahii váttisvuođaid. Measta buohkain lei Ruošša riikkavulošvuohta. Sii galge oažžut oahpahusministeriijas lobi orrut kloastaris. Skuvlla maŋŋá maiddái oarbbessiida heaittihuvvui ja huksehus rievdaduvvui mátkeruoktun.
Eváhkku
Oktiibuot 47 olbmo fertejedje vuolgit kloastaris eváhkkui ovdal dálvesoađi. Stuorámus oassi váccii golggotmánus kloastaris Terijokii ja doppe mátkkoštii togain Joroinen gieldda Maavesi gillái. Eváhkut gádde vuolgit eret dušše veháš áigái, muhto nuppe láhkai geavai. Buot sin dávviriin seaillui dušše Jerusalema Ipmilaeatni ikona, man okta nonná lei maŋimuš bottus ožžon fárrui. Dán ikonamálles šattai das maŋŋel Helssega ortodoksalaš girku nammaikona, man skeŋkejit omd. buohkaide, geat leat vihahuvvon náitosii searvegottis.
Maavesis nonnáide adde orohaga sierra dáluin. Doaivu máhccamis Kivennapai elii garrasit juohkehačča mielas. Dálvesoađi álgomuttus stuorra oassi kloastara huksehusain duššai ja joatkkasoađi maŋŋá ožžo loahpalaččat vajáldahttit máhccama ruovttoluotta.
Máŋggaid muttuid maŋŋá jagi 1945 oappát oste Hackman & Co eanadálu Heinävesi gieldda Koskijärvi gilis. Ođđajagimánus 1946 nonnát fárrejedje ođđa ruoktoseaset Palokkii.
Heinävesi Palokkis
Lintula kloasttar lea doaibman Heinävesis jagi 1946 rájes boatkkaheamet. Lagas Valamo kloasttar fuoláhii oappáid vuoiŋŋalaš dárbbuin ja maiddái máŋggain geavatlaš áššiin barge ovttas. Ledjehan maiddái Valamo muŋkkat eanaš ruoššagielagat.
34 oappás, geat fárrejedje Palokkii, eanaš ledje ruoššat, muhto joavkkus ledje maiddái ukrainalaččat, gárjillaččat ja juoba okta esttelaš. Hárvásat sis máhtte suomagiela.
Kloasttar suomaiduvvá
Ođđa earkebismma ja vehážiid mielde kloastarii boahtán suopmelaččaid mielde Lintula álggii suomaiduvvat 1960-logus. Jagi 1973 kloasttar oaččui ođđa girku, muhto sis ledje máŋgii váttisvuođat oažžut báhpaid doallat ipmilbálválusaid. 1970 ja 1980-loguin kloastarii bohte ođđa oappát ja kloasttareallin ealáskii sihke Lintulas ja Valamos.
Kloasttar oaččui boađuid ja ealáhusa álggus eanandoalus ja muhtin veardde turismmas. Borramuša ektui ledje eanaš iešbirgejeaddjit álo gitta 1970-logu álgomuttu rádjái.
Ođđasishuksema áigi
Čakčat 1966 gárvvásmuvai boares gárdima láhkosii kloastara ássanhuksehus, man máŋggat sierra olbmot ja servošat ledje ovttasbarggus ruhtten ja huksen. Lintula kloastara girku, man guhká ledje vuordán ja sávvan, gárvvásmuvai čakčat 1973. Girku plánii arkiteakta Vilho Suonmaa. Girku basuhuvvui Basse Golmmaoktasašvuhtii, dego earáge Lintula girkut. Petros Sasaki lea málen girku áltárikona Ipmilaeatni Einnosmearkka nappo orantti-ikona. Dat lea Suoma stuorámus dakkár ikona.
Dálá áigge buot oappát leat suopmelaččat. Maŋimuš bores Lintulas boahtán nonná lei eadni igumenia Antonina, gii bođii doppe nuorra noviisan. Son jámii jagi 1998. Lintulas lei maiddái Suoma maŋimus stuorra skeemai vihahuvvon kloasttarássi, skeemanonná eadni Serafima.
Váldoealáhusat
Go eanandoallu heaittihuvvui kloasttar galggai ohcat turismma lassin ođđa ealáhusaid bajásdoallu dorvvasteami várás. Jagi 1967 ortodoksalaš girkoráđđehus evttohii, ahte Lintulai vuođđudivčče gintalfábrihka, mii ráhkadivččii buot girkoduovvasiid olles girkogoddái. Lintula dohkkehii evttohusa. Máŋggaid muttuid maŋŋá leat beassan dasa, ahte duovvasiid dahkan ii gáibit olu bargiid ja giehtaduoji, go mašiinnat barget stuorámus oassi bargguin. Duovvasiid dahkamis olles girkogoddi dárbbuide boahtá dálá áigge sullii bealli kloastara bušeahtas.
Eanandoallu heaittihuvvui ollásit jagiin 2003–2004. Elliid leat vuovdán ja bealdduid láigohan. Muorjjit ja šaddogárddi buktagat gullet goit ain unna oassin kloastara buktagiidda.
Turisma lea dehálaš ealáhus maiddái Lintula kloastarii. Kloastaris leat iežas buvda ja muhtin idjadanbáikkit láigonláhkai. 1990-logus Lintulas leat fitnan sullii 20 000–25 000 turistta geasis.
A (kana)
200px|right
150px|right
あ hiraganas ja ア katakanas lea a-stávvalmearka jáhpangiela stávvalmearkaortnegiin. Unicode-standárddas あ lea U+3040 ja ア U+30A2. Vaikko Hepburn-ortnegis dán mearkka jietnadeapmi lea dábálaččat [a], dát lea rievtti mielde [a̟] dahje [ɑ̠].
Laukaa
Laukaa lea Suoma gielda Gaska-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Hankasalmi, Jyväskylä, Konnevesi, Toivakka, Uurainen ja Äänekoski.
Gilit
Haapala, Harhala, Hoho, Kirkonkylä, Kuhaniemi, Kuusa (tai Kuusaa), Lankamaa, Laukkavirta, Leinola, Leppävesi, Lievestuore, Metsolahti, Saarilampi, Savio, Simuna, Tervatehdas, Tiituspohja, Valkola, Vehniä, Vihtasilta, Vihtavuori, Vihtiälä, Vuontee, Äijälä.
Duiska
Duiska dahjege Duiskka lihttodásseváldi (duiskkagillii Bundesrepublik Deutschland) lea riika Eurohpás. Dan olmmošlohku lea badjel 82 miljovnna, ja riika lea Eurohpá stuorámus olmmošlogu ektui jus Ruošša, mas oassi gullá Ásiai, ii leat mielde. Dan oaivegávpot lea Berlin. Duiskka rádjeriikkat leat Dánmárku, Vuolleeatnamat, Belgia, Luxemburg, Frankriika, Šveica, Nuortariika, Čeahkka ja Polska.
Vuođđodieđut
Virggálaš giella: ii leat
Oaivegávpot: Berlin
Viidodat: 357 592,49 njealjehaskilomehtera
Ássit: 83 237 124
Ruhta: Euro
Oassestáhtat: 16
Geahča maid
🇪🇺
Elizabeth II
Elizabeth II (Elizabeth Alexandra Mary; r. cuoŋománu 21. b. 1926 London, Englánda - j. čakčamánu 8. b. 2022) lei Stuorra-Británnia, Antigua ja Barbuda, Austrália, Bahamasa, Belize, Kanáda, Grenada, Jamaica, Ođđa-Selándda, Papua-Ođđa-Guinea, Saint Kitts ja Nevisa, Saint Lucia, Saint Vincent ja Grenadinesa, Salomonsulluid ja Tuvalu dronnet. Sus leat njeallje máná: Charles III, Prinseassa Anne, Andrew, York herttot ja Edward, Wessex járla.
Báktenarti
Báktenarti (Saxifraga nivalis) lea nartešaddu, mii gullá narttiid sohkii.
Jahki
Jagis leat dábalažžat 365 beaivvi, gárgidanjage fas 366 beaivvi. Jagis leat 12 mánotbaji ja sullii 52 vahkku.
Buđeita
thumb|250px
Buđeita dahjege buđet (Solanum tuberosu)
Gollenarti
Gollenarti (Saxifraga aizoides) lea nartešaddu, mii gullá narttiid sohkii.
Miektanarti
Miektanarti (Saxifraga cespitosa, s. groenlandica) lea nartešaddu, mii gullá narttiid sohkii.
Sámi siida rs.
Sámi Siida rs. lea sámesearvi, man doaibmaguovlu lea Ohcejoga gielda Suomas. Searvi vuođđuduvvui jagis 1959. Searvi oažžui jagis 2008 Davviriikkalaš Gollegiella-bálkkašumi barggustis sámegiela buorrin.
Sámi Siida lea Suoma Sámiid guovddášsearvvi lahttu ja okta dan vuođđudeaddjiservviin. Searvi lei mielde vuođđudeamen Suoma sámiid guovddášsearvvi ovttas Eanodaga sámesearvi Johtti Sápmelaččain ja Roavvenjárgga sámesearvi Mii-servviin.
Sámi álbmotbeaivi
thumb|right|[[Sámi leavga]]
Sámi álbmotbeaivi lea okta sámiid čearddalaš dovddaldagain. Dát lea guovvamánu 6. beaivve. Guovvamánu 6. beaivi ávvuduvvo deaivvadeami geažil maid sámit golmma riikkas dolle guovvamánu 6. beaivvi 1917 Troandimis, Norggas.
Bjørnevatn skuvla
Bjørnevatn skuvla (dárogillii: Bjørnevatn skole) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Mátta-Várjjagis, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 277 oahppi 13 luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.
Skuvlla jođiheaddji lea rektor Hege Wartiainen.
Suoidnemánu 30.
'''Suoidnemánu 30. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 211. (gárgádusjagi 212.) beaivi. Jagis leat vel 154 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 29., Suoidnemánu 31.
Nástenarti
250px|thumb|right| Nástenarti (Saxifraga stellaris) lea nartešaddu, mii gullá narttiid sohkii. Nástenarti lea ráfáidahtton rássi Suomas. Dego nammage muitala, nástenartti vilges lieđđi lea nástemállesaš.
Outi Länsman
Outi Susanna Länsman dahjege Májjo Jovnna Ilmár Outi lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 1996–2002 ja várrelahttu 2003–2007. Länsman lea humanisttalaš diehtagiid magisttar ja son bargá Sámi oahpahusguovddážis sámegiela lektorin. Son lea bargan maiddái Oulu universitehta Giellagas-instituhtas davvisámegiela lektorin.
Tønsberg
Tønsberg lea Norgga gávpot ja gielda, mii lea Vestfoldda fylkka hálddahusguovddáš. Tønsberg lea Norgga boarráseamos gávpot.
Klemetti Näkkäläjärvi
Heikki Klemetti Näkkäläjärvi dahjege Juvvá Lemet (riegádan golggotmánu 18. b. 1960 Eanodagas) lea sápmelaš kulturantropologa, gielladutki ja politihkkár. Son lea Eanodaga Njunnásis eret, muhto orru dál Vuottesjávrris.
Politihkka
Näkkäläjärvi lei leamašan Sámedikki lahttu jagiid 1996–2003 ja várrelahttu jagiid 2003–2007. Jagiid 2008–2011 ja 2012–2015 son doaimmai Suoma Sámedikki presideanta. Njukčamánu 2015 Näkkäläjärvi guđii iežas barggu ságajođiheaddjin ja buot luohttámušdoaimmaid Sámedikkis, go Suoma riikkabeaivvit mearridedje geavahit seammá sápmelašmeroštallama. Näkkäläjärvi mielde dát bidjá vára vuollái sámiid sajádaga eamiálbmogin. Näkkäläjärvi sadjái bođii Sámedikki várreságajođiheaddji Tiina Sanila-Aikio gii doaimmai ságajođiheaddjin válgabaji 2012–2015 loahpa rádjai.
Eurohpáráđđi
thumb|290px|Eurohpáráđi váldokontuvra [[Strasbourgas, Frankriikkas.]]
Teheran
thumb|250px|right|Azadi-toardna thumb|250px|right|Teheran ja Tochal-várri dálvve áigge jagi 2006 thumb|250px|right|Teherana Chitgarjávri jagi 2019 right|Gávpoga namma persiagillii
Teheran, muhtumin Tehran, lea Irana oaivegávpot ja Teherana provinssa hálddahusguovddáš ja oaivegávpot. Dat lea Irana stuorámus gávpot ja okta máilmmi stuorámus gávpogis. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde Teheranas orrot 8 693 706 olbmo.
Dálkkádat
Jagi báhkkaseamos mánnu lea suoidnemánnu, go gaskatemperatuvra 30,8 %. Galbmaseamos mánnu lea ođđajagimánnu, go gaskatemperatuvra lea 2,5 %. Jagi áigge arvá 230 mm. Teheranas lea geassemánus čakčamánnui goikkádat.
Eurohpáráđđi
Miellahttostáhtat
thumb|290px|Eurohpáráđđái gullet buot Eurohpá riikkat earret [[Vilges-Ruošša ja Vatikána. Dasa lassin Eurohpáráđđái gullet dakkár riikkat mat leat geográfalaččat Eurohpás muhto mat atnejuvvo oassin Ásias dego Georgia, Armenia, Aserbaižan ja Durka.]]
Eadni Teresa
Eadni Teresa oaččui eatnatlohkosaš fuomášančájáhusaid barggustis, ja sutnje mieđihuvvui Nobela ráfibálkkašupmi jagi 1979. Jagi 2003 katolihkalaš girku celkkii eadni Teresa ávdugassan. Jagi 2007 celkojuvvojedje priváhtareivvet, main áŧestuvvon eadni Teresa čálii, ahte son ii dovdan Ipmila luhtteorruma.
Teheran
Johtolat
Teheranas lea riikkaidgaskasaš girdišillju (Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišillju ), sisriikkalaš girdišillju (Mehrabad girdišillju ), oaiveruovdemáđiistašuvdna, metro, stuorra bussemetrofierpmádat, šleađgabusset ja stuorra fierpmádat eatnangeainnuin.
Eadni Teresa
Árra eallima áigodagat
Eadni Teresa riegádii katolihkalaš albánialaš bearrašii Skopjes, Makedonia eanagottis (dáláš Davvi-Makedonia), dološ Osmanaid váldegottis 26. borgemánu 1910. Gástadilálašvuođas, mii dollojuvvui čuovvovaš beaivvi, son oaččui nama Agnes Gonxha Bojaxhiu.
Eurohpáráđđi
Miellahttostáhtat
Eurohpáráđis leat 47 riikka :
Eadni Teresa
Árra eallima áigodagat
Eadni Teresa ieš ii hállán menddo dávjá mánnávuođastis. Sivvan dasa daddjojuvvui dat, ahte son ii jur ollenge háliidan deattuhit iežas. Eadni Teresa árra eallimis lea dieđus unnán, ja ovdamearkka dihte su riegádanáigige lea almmuhuvvon dávjá boastut. Máŋga iešguđetlágán gáldu, juoba eadni Teresa iežas njuolggaduslávdegotti nammagirji, máinnašit riegádanbeaivin borgemánu 27. beaivvi, vaikke duohtavuođa mielde dat lei gástabeaivi ja eadni Teresa lei riegádan ovddit beaivvi. Goittotge dalle, go eadni Teresa mieđihii hállat su árra jagiin, son muitalii, ahte su eallin lei leamaš harmonalaš. Son deattuhii “čihkosis ellojuvvon, dábálaš eallima” mearkkašumi ja veardidii dan Jesusa golmmalogijahkásaš jávohisvuhtii ovdal su almmolaš doaimma álggaheami.
Pieksämäki
Pieksämäki lea Suomagávpotgielda Nuorta-Suoma leanas. Pieksämäki rádjegielddat leat Hankasalmi, Joroinen, Juva, Kangasniemi, Leppävirta, Mikkeli, Rautalampi ja Suonenjoki.
Eadni Teresa
Árra eallima áigodagat
Eadni Teresa mánnávuođa jagit ledje politihkalaččat stáđismeahttun áigi, dasgo su riegádanjagis 1910 álggii Albánia vuosttás álbmotloktaneapmi. Jagi 1912 álggii vuosttaš Balkana soahti, ja 28. skábmamánu 1912 Albánia celkojuvvui iešmearrideaddjin. Bearraša áhčči Nikola Bojaxhiu guottihii Albánia iehčanasvuođa, ja oassálasttii maŋŋelis vuosttaš máilmmisoađi maŋŋil dahkkojuvvon plánaide, maid ulbmilin lei čatnat albánialaš majoritehtalaš Kosovoi oassin Albánia. Jagi 1919 son mátkkoštiige politihkalaš čoahkkimii, mii dollojuvvui Belgradas, ja gos son máhcai nu buohccin, ahte lei lahka jámi, ja jámii njealljelogivihtta –jahkásažžan. Loahpalaš jápminsiva ii váldojuvvon geaži, vaikke oassi su oapmahaččain ja doaktáriin lei dan mielas, ahte son lei mirkkohuvvon politihkalaš áššiid dihte.
Pieksämäki
Gilit
Ankele, Haapakoski, Halkokumpu, Heikkolankangas, Hietakylä, Hietamäki, Hällinmäki, Jäppilä, Järvikylä, Kaitainen, Kantala, Karjala, Kontiomäki, Kukkola, Kuvansi, Kylmämäki, Kähkölä, Lamminmäki, Längelmäki, Maavesi, Mataramäki, Montola, Naarajärvi, Narila, Nenonpelto, Neuvola, Nikkarila, Niskamäki, Nokkala, Nykälä, Oittila, Paltamäki, Partaharju, Pitkäsmäki, Pohjoismäki, Pyhitty, Pyhäjärvi, Pöyhölä, Rummukka, Ruuhilampi, Salmenkylä, Sarkaniemi, Siikamäki, Sormula, Suontientaipale, Surnuinmäki, Syvänsi, Tihusniemi, Tikkalanmäki, Toikkala, Tossavalansaari, Utriala, Valkeamäki, Vanaja, Vehmaskylä, Venetmäki, Venettekemäranta, Vilhula, Virtasalmi, Väisälä, Väyrylä
Beaivečalbmi
Beaivečalbmi dahjege suotnjočalbmi (Parnassia palustris) lea šaddu, mas lea vilges viđalohkosaš lieđit.
Eadni Teresa
Árra eallima áigodagat
Eadni Teresa bearaš lei hui kristtalaš. Ollesolmmožin eadni Teresa jievžžadiige dávjá jurdda: “Bearaš, mii rohkadallá, bissu čoahkis”. Bojaxhiu sohka lei leamaš katolihkalaš juo sohkabuolvvaid čađa, ja osku oidnui čielgasit maiddái bearraša eallimis: sii dolle juohke eahkeda rohkadallan bottu ovttas ja oassálastte baikkalaččat katolihkalaš girku doaimmaide. Katolihkalaš Bojaxhiu bearaš gullui minoritehtii, danin go Serbias stuorra oassi olbmuin ledje ortodoksat. Albánias fas váldooassi olbmuin ledje dán áiggi mielde muslimat, ja katolalaččaid ossodat populašuvnnas lei vuollel logi proseantta. Dat katolalaččat dolle váldotempelin skopjelaš girku, man doibmii maiddái eadni Teresa bearaš oassálasttii.
Vuoiŋŋalaš bovdejupmi
Eadni Teresas lei leamaš juo nuorran miella doaibmat girku doaimmas, ja juo guovttenuppelotjahkásažžan sus orui, ahte son lea ožžon bovdejumi vuoiŋŋalaš eallima varas. Son ieš logai, ahte dat ii lean makkárge badjelunddolaš dahje profehtalaš oainnáhus. Maŋŋelis son maid celkkii: “Dat lea priváhta ášši. Dat ii lean oainnáhus. In leat goassige oainnán oainnáhusaid“.
Bearraša eadni lei goittotge fuolas nieiddas dearvvašvuođadilis, dasgo eadni Teresas ledje heajos geahppát ja kronihkalaš gosahat. Guđa jagi áiggi eadni Teresa smiehtai bovdejumistis, ja su ieža sániid mielde son muhtumin eahpidii dan. Son fuomášii bovdejumis Čáhppes Vári tempelis, mii lei lahka Skopje ja doppe son rohkadalai Letnice Madonna kapeallas. Eahpádusaidasas son oaččui veahki báikkálaš jesuihttabáhpas, gii oahpistii nuorra olbmuid sihke vuoiŋŋalaš ja dieđalaš áššiin. Sus eadni Teresa oaččui maid gullat jesuihttaid vuolggahusbarggus ja poava Pius XI čállosiin, main lea leamaš váikkuhus dasa, ahte olbmot leat álgán beroštuvvat vuolggahusbarggus. Eadni Teresa lei áiggun vuolgit buorredagolašvuođapublikašuvdnai Afrihkkái, muhto reivvet, maid ledje vuolggahuspublikašuvdna bargit čállán Indias, oaččui eadni Teresa nuppelágán jurdagiidda. Vaikke vuoiŋŋalaš eallin lei dehálaš nuorra eadni Teresai, sus ledje earálágánge bargoplánat. Son ovdamearkka dihte niegadii musihkkara dahje čálli ámmáha, ja su guokte artihkkala almmustahttojuvvojedje báikkálaš aviissas. Su eallingeardi čálli Kathryn Spink lea maiddái fuomášahttán, ahte go eadni Teresa lei hui eahccin su mánnávuođa bearrašii, son sáhtii maiddái niegadit iežas bearraša ja mánáid. Maŋŋelis, golggotmánus jagi 1981, eadni Teresa vástidii austrálialaš doaimmaheaddji jearaldahkii dan birra, ahte leigo son goassige háliidan iežas máná: “Lunddolaččat, lunddolaččat, dieđusge. Mii gártat addit oaffara. Dat lea min skeaŋka Ipmilii”.
Maŋŋelis eadni Teresa muitalii, ahte su ruoktu lei leamaš lihkolaš, iige dat, ahte sus bođii nonná, lean álki. Son vulggii ruovttus 18-jahkásažžan, manai katolihkalaš girkui ja searvvai Dublinis oappáide, geat doibme Loretos, iige son šat deaivvadan eatnis iige oappás.
Indias
Dublinis eadni Teresa orui dušše guokte vahkku. Duon áiggi son oahpahalai eŋgelasgiela, maid son ii máhttán vel ollege. Vuoiŋŋalaš oahpahusa son oččošii eŋgelasgillii.
Juovlamánus jagi 1928 eadni Teresa vulggii borjjastit India guvlui. Mátkkis son válljii ođđa nama Teresa. Gázzi, mii lei mannamin Indiai, orui juovllaid áiggi dámppas. Eatni Teresa buot stuorámus moraš, mátkereivve mielde, lei dat, ahte dámppas ii lean katolihkalaš páhpa, gii livččii sáhtán doaimmahit meassu. Páhpa bođii fárrui maŋŋelis Colombos.
Go dámpa finai eatnamis Madradis (dán áiggi Chennai), eadni Teresa oaččui guoskkahusa geafesvuhtii ja heahtái, mat gávpogis ledje. Vaikke son leige oaidnán geafesvuođa juo Skopjes, eadni Teresa hirpmástuvai garrasit Madrasa dilis ja čálii:
Indiai eadni Teresa jovddii jagi 1929. Noviisaáiggis, oabbá Teresan, son álggahii badjel guovtti kilomehtera allodagas Himalajas, mii lei Darjeeling gávpogis. Seamma áiggi oabbá Marie Therese, gii barggai Indias, muittašii oappá Teresa “stuorra mánnán, gii lei somá olggosoaidnit ja fihtolaš, dievva duhkoraddanmiela”. Dan lassin son muitalii: Son ii duoid beivviid áiggi máhttán eŋgelasgiela bures, muhto hirbmat jođánit son ohppii dan lasi. Son lei álo maiddái garas bargat bargguid. Hirbmat garra bargguid. Juo nuorra nonnán son lei hui liekkus ja ustitlaš.
Eadni Teresa attii vuosttaš, dalle vel gaskaboddasaččat, nonnálobiid miessemánu 24. beaivvi jagi 1931. Dan maŋŋá son álggahii oahpahusbarggu Koreto kloasttarskuvlas, mii lei Darjeelingis ja man lassin son barggai oanehis áiggi maiddái buohccestašuvnnas ja veahkehii dikšunbargoveaga. Duon áiggi son gárttai guoskkahussii geafes ja buohcci olbmuiguin.
Eadni Teresa barggai measta guoktelogi jagi oahpaheaddjin Calcuttas nonnákloastara skuvlas. Son oahpahii álggus eanadieđu ja maŋŋit historjjá, vaikke sus váilui hámálaš gelbbolašvuođa guktuin ávdnasiin. Oahpahettiinis Bassi Maria logahagas, mas vuosttaš oahpahusgiella lei bengal ja nubbi eŋgelašgiella, eadni Teresa oaččui gohčodannama “Bengala Teresa”. Oahpahussajit ledje hirbmat fuones dilis, ja dan báikki oaidnán, mas oahppit ođđe ja borre, eadni Teresa govahalai dan ja logai, ahte duot báiki lea “dievva áŧestusa” ja lea veadjemeahttun oaidnit bahát geafesvuođa. Seamma báikkis oahppit gohčodišgohte eadni Teresa vuosttaš háve “Ma”, Eadni.
Teheran
Girdinjohtolat
thumb|250px|right||[[Iran Air-girdi Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišiljus.]] Teheranas leat guokte girdišilju: Mehrabadin girdišillju (THR) ja Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišillju (IKA). Jagi 2007 rádjái Mehrabadin girdišillju lei riikkaidgaskasaš girdišillju, muhto dalle buot riikkaidgaskasaš girdinjohtolat sirdásii ođđa girdišilljui nappo Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišilljui. Dal Mehrabadin girdišiljus lea dušše sisriikkalaš girdin- ja fráktajohtolat.
Suoidnemánu 31.
'''Suoidnemánu 31. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 212. (gárgádusjagi 213.) beaivi. Jagis leat vel 153 beaivvi.
Teheran
Bussemetrojohtolat
thumb|250px|right||Teherana bussemetrojohtolaga ruvttofálaldat Teherana bussemetro lea Irana vuosttaš bussemetrofierpmádat. Fierpmádaga vuosttaš linjá rahppojuvvui miessemánu 12. b. 2007. Mieđaid mieđaid rahppojuvvojedje lassi linjját ja dál leat oktiibuot 10 linjjá.
Eadni Teresa
Indias
Miessemánu 24. beaivvi jagi 1937 eadni Teresa attii eallinagi nonnálobi, man maŋŋá son ii šat gohčoduvvon oabbán, muhto eadni Teresan.
Teheran
Metrojohtolat
thumb|Teherana metrokárta
Suoidnemánu 31.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 30., Borgemánu 1.
Bitcoin
mini|Bitcoina logo. Bitcoin (dovddaldat ₿, oanádus BTC dahje XBT) lea digitála valuhta man ráhkadii dovdameahttun olmmoš dahje joavku gohččoduvvon Satoshi Nakamoto jagis 2009. Dat lea máilmmi stuorámus ja dovdoseamos kryptovaluhta.
Pieksänmaa
Pieksänmaa lea Suoma gielda Nuorta-Suoma leanas.
Bitcoin
Bitcoinas ii leat guovdduštuvvon stivren ja oktage báŋku, stáhta dahje eará institušuvdna ii sáhte reguleret dan. Dan dihte Bitcoinas eai maiddáige leat iežas serverat. Dan sajis geavahuvvo peer-to-peer -teknologiija, mii mearkkaša ahte valuhta geavaheaddjit dollet badjin systema. Bitcoin prográmmagálvu lea rabas gáldokoda.
Teheran
Metrojohtolat
Teherana metro rahpajuvvui jagi 1999. Vuosttaš metrolinnját rahppojuvvojedje jagiid 1999–2001.
Bitcoin
Olles Bitcoin-ekonomiija oppalaš árvu lea sullii 200 miljárdda USA dollára (juovlamánu 5. b. 2017).
Belgia
Belgia dahjege Belgia gonagasriika lea oarje-eurohpálaš gonagasriika. Dan rádjeriikkat leat Frankriika, Duiska, Hollánda ja Luxemburg. Oaivegávpot lea Brüssel, gos lea mihtilmas oassi Eurohpá Uniovnna guovddášhálddahusas.
Pieksänmaa
Gilit
Heikkolankangas, Hietamäki, Kantala, Karjala, Kirkonkylä, Kontiomäki, Kylmämäki, Maavesi, Mataramäki, Neuvola, Nikkarila, Niskamäki, Nykälä, Pitkäsmäki, Pyhitty, Pyhäjärvi, Pöyhölä, Sarkaniemi, Siikamäki, Surnunmäki, Toikkalanmäki, Vanaja, Vehmaskylä, Venetmäki, Venettekemäranta, Vilhula
Eadni Teresa
Indias
Nubbi máilmmisoahti heajudii Calcutta ja India diliid ovddežis. Stuorra-Británnia mielde Indiage šattai soahtái, mas bođii nealggiheahti jagi 1943. Miljovdna olbmo jápme, ja issoras báhtareaddjijoavkkut geahččaledje gávdnat vugiid,mainna birgejit dakkár gávpogiin nugo Calcutta lei. Seamma áiggi eadni Teresas bođii mauretánialaš nonná čuovvu ja seammás Bassi Anna Nieiddat – nammasaš servoša jođiheaddji. Sutnje addojuvvui mearrádus, man mielde oahpahus fertii joatkašuvvat seamma láhkái go ovdalge fuolatkeahttá nuppástuvvan dilis. Eadni Teresa čálii fargga eadnásis ja muitalii ođđa sajistis, masa su eadni vástidii: “Ráhkes mánná, ale vajálduhtte, ahte leat vuolggán Indiai gefiid dihte.”