cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aurland
Aurland lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 719 ja viidodat lea 1 468 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Aurlandsvangen. Aurland rádjegielddat leat.
Sundagiella
Sundagiella lea malayopolynesialaš giella man hupmet sullii 27 000 000 olbmo indonesialaš Java-sullo oarjegeažis. Dat mearkkaša ahte 15 % Indonesia álbmogis lea sundagiela vuosttašgiellan. Sullii 60 % sundagielagiin geavahit maiddái indonesiagiela, ja sullii 5 % geavahit ges hollánddagiela.
Åtvidaberga gielda
Åtvidaberga gielda (ruoŧagillii): Åtvidabergs kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Östergötlándda leatnas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Åtvidaberga gielda.
Rektáŋgel
thumb|right|161px|Dán gova rektáŋgel lea juhkkojuvvon ruvttuide ja čiegat leat merkejuvvon ruoksadin. Rektáŋgel lea njealječiegat polygona mas guokte ja guokte siiddu leat seamma guhku ja man juohke čiehka lea 90°.
Rektáŋgela guhkes siiddut gohčoduvvojit namain guhkkodat ja oanehis siiddut fas namain govdodat. Viidodat lea: Viidodat = guhkkodat × govdodat
Suoma evaŋgelalaš-luteralaš girku
Suoma evaŋgelalaš-luteralaš girku (suomagillii Suomen evankelis-luterilainen kirkko, ruoŧagillii Evangelisk-lutherska kyrkan i Finland) lea kristtalaš girku Suomas. Girkku lahtolohku lea 3 848 191 (2018). Girkku dáláš earkebisma lea Tapio Luoma.
Bismagottit
thumb|right|250px|Suoma evaŋgelalaš-luteralaš girkku bismagottit.
Hurdal
Hurdal lea gielda Akershusa fylkkas. Hurdala eananrádjesuohkanat leat Østre Toten, Vestre Toten, Nannestad, Eidsvoll, ja Gran.
Mearrariika
Mearrariika lea guovlu mat gullet Davvi-Nordlánda ja Lulli-Romssa fylkkasuohkanat.
Caerdydd
Caerdydd lea Walesa oaivegávpot.
Esmeraldas (provinsa)
Esmeraldas lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 534 223 (2001) ja dan viidodat lea 15 216 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Esmeraldas.
Kvadráhta
right|Kvadráhta Kvadráhta dahje njealjehas lea polygona mas leat njealje siiddu mat leat buot ovtta guhku. Kvadráhta buot čiegat leat 90°.
Gávdnan dihtii kvadráhta viidodaga galgá geardut ovtta siiddu guhkkodaga 4:iin ja molsut centimehteriid njealjehascentimehterin. Ovdamearkka dihte jus okta siidu lea 2 cm de lea kvadráhta viidodat 8 cm².
Kvadráhta lea muhtun lágan rektáŋgel, rombe/neljäkäs ja parallellográmma.
Norgga girku
Bismagottit
thumb|right|250px|Norgga girkku bismagottit.
Caerfyrddin
Caerfyrddin lea gávpot Walesis Sir Gaerfyrddina leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 14 185 ássi, geain 37,6% hálai kymragiela.
Nesodden
Nesodden lea gielda Akershusa fylkkas. Nesoddena eananrádjesuohkanat leat Frogn ja Oppegård, ja mearrarádjesuohkanat leat Røyken, Asker, Bærum, ja Oslo.
Rauma (Norga)
Rauma lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 421 ja viidodat lea 1 502 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Åndalsnes.
Mittelfranken
Mittelfranken lea stáhtaoassi Bayernas. Mittelfrankenas lea Mittelfranken (ráđđehusdistrikta) ja Mittelfranken (distrikta).
Niederbayern
Niederbayern lea stáhtaoassi Bayernas. Niederbayernas lea Niederbayern (ráđđehusdistrikta) ja Niederbayern (distrikta).
Väckelsång
thumb|250px|right|MC-gussa Väckelsångas thumb|250px|right|Väckelsånga girku
Väckelsång lea čoahkkebáiki Tingsryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 905 (2010). .
Hillerød
Hillerød lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus. Gielda lea regiuvnna oaivegávpot.
Erkki Itkonen
Erkki Esaias Itkonen (cuoŋománu 26. b. 1913 Anár – miessemánu 28. b. 1992 Helsset) lei akademihkar ja okta máilmmi buoremus dovdojuvvon suopmelaš-ugralaš gielaid dutkiin. Son lei okta 1900-logu dovdoseamos lingvistihkkariin Suomas. Itkonena sogas lei earáge lingvistihkkarat degomat Erkki Itkonena gánda Esa Itkonen ja Erkki vieljja gánda Terho Itkonen.
Itkonen álggahii sámegielaid dutkin. Son nákkáhalai doavttirin jagis 1939. Itkonen čoaggii ja doaimmahii njealljeoasát anárašgiela sátnegirjji.
Guayas (provinsa)
Guayas lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 3 645 145 (2001) ja dan viidodat lea 16 740 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Guayaquil.
Soabahallanráđđi
Soabahallanráđđi dahje soabatráđdi lea siviilaáššiid riektevuogádaga vuolimus lađas. Soabahallanráđđi lea sihke soabahallaninstánsa ja duopmostuollu.
Fylkkamánni bearráigeahččá hálddahuslaččat soabahallanráđiid. Fylkkamánni goziha, ahte gielddastivrrat válljejit soabahallanráđiid lahtuid lobálaččat, ja nammada lahtuid formálalaččat.
Urshult
Urshult lea čoahkkebáiki Tingsryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 794 (2010). .
Struve meridiánagierdu
thumb|250px|right|Struve meridiánagierdu thumb|250px|right|Struve meridiánagierddu geađgi Hámmárfeastta Fuglenesas thumb|250px|right|Struve meridiánagierddu dáro- ja davvisámegiel galba. Das gierdu gohččoduvvo dávgin.
Struve meridiánagierdu dahje Struve meridiánadávgi lea golmmačiegagat ráidu, man lullimus čuokkis lea Ukraina Izmailis Čáhppesmeara lahka ja davimus čuokkis Hámmárfeastta Fuglenesas davvin. Ráidu ráhkaduvvui jagiin 1816–1855 ja dan guhkkodat lea sullii 2,820 km. Suoidnemánu 15. b. 2005 Struve meridiánagierdu dohkkehuvvui UNESCO máilmmiárbelistui.
San José (provinsa)
right|thumb|San José provinsa Costa Ricas San José lea Costa Rica provinsa. Dan olmmošlohku lea 1 404 242 (2011), ja dan viidodat lea 4 965,9 km². Provinssa oaivegávpot lea San José.
Sigrid Drake
Sigrid Anna Maria Carolina Drake (1878–1930) lei sámegiela ja -kultvurra dutki Ruoŧas eret. Son lei K.B. Wiklunda studeanta.
Unterfranken (distrikta)
Geahča maid
Unterfranken
Apostillasteampil
thumb|250px|right|Amerihkálaš apostillasteampil thumb|250px|right|Apostillasteampil Norggas
Apostillasteampil lea steampil, mainna nannejit Norggas čállojuvvon dokumeanttaid, nu ahte dat gustojit olgoriikkas.
Dokumentii sáhttá bidjat apostillasteampila, go notára lea dan nannen. Dan ferte nappo leat vuolláičállán notarius publicus (virgeolmmoš, gii doaimmaha dihtolágan almmolaš riektebargguid), ja das ferte leat ásahusa virgesteampil (dávjá ledjonsteampil). Lea mávssolaš, ahte namma ja virgenamahus leat čállojuvvon čielgasit, jogo prentejuvvon bustávaiguin dahje stuorra bustávaiguin vuolláičállosa vuolábealde.
Apostillasteampil ii nanne, ahte dokumeantta sisdoallu lea riekta, muhto dat nanne ahte notarius publicusa vuolláičála lea eakti. Dan gohčodit legaliseremin.
Fylkkamánni dat legalisere olgoriikka geavahussii dokumeanttaid, maid geavahit riikkain, mat leat ratifiseren Haag-konvenšuvnna. Olgoriikadepartemeanta (OD) bajásdoallá riikkaid logahallama. OD:s maid oaččut dieđuid dokumeanttaid birra, maid áiggut geavahit riikkain, mat eai leat ratifiseren Haag-konvenšuvnna. Dokumeanttaid, maid áiggut geavahit Davviriikkain, ii dárbbaš merket apostillasteampiliin. Dáppe reahkká notariáladuođaštus.
Eurovision lávllagilvvohallan 2009
Eurovision lávllagilvvohallan 2009 lei 54. Eurovision lávllagilvvohallan. Dat ordnejuvvui Moskvas, Ruoššas. Gilvvohallama vuittii Norgga Alexander Rybak lávlagiin Fairytale.
Linneryd
Linneryd lea čoahkkebáiki Tingsryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 488 (2010). .
Abertawe
Abertawe lea Walesa nubbi stuorimus gávpot.
Ödeshöga gielda
Ödeshöga gielda (ruoŧagillii): Ödeshögs kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Östergötlándda leatnas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Ödeshöga gielda.
Várri
200px|thumb|right|Várri [[Madeiras.]] Várit leat geađgeformašuvnnat mat cegget badjelii go eanan birra vári. Várit leat alibut go čorut, muhto ii gávdno čielga mearrádus mii lea várri ja mii ii leat dan.
Várit šaddet, go eananpláhtat johtet, dahje go vulkána russu. Váriid hábme erošuvdna ja dasa lassin čáhci ja biegga.
Beaivvášgotti alimus dovddus várri lea Olympus Mons Marsas. Dan allodat lea 27 km. Eatnama alimus várri lea fas Mount Everest, 8 844 – 8 850 m.
Fet
Fet lea gielda Akershusa fylkkas. Feta eananrádjesuohkanat leat Skedsmo, Sørum,Aurskog-Høland, Rælingen, Enebakk, ja Trøgstad (Østfold).
Golmmačiegat
thumb|right|[[Njuolggočiegat golmmačiegat]]
Golmmačiegat , golbmačiehka  dahje golmmačiegahas lea polygona mas leat golbma siiddu ja golbma čiega. Čiegaid submi lea 180 gráda.
Gávdnojit iešguđetgelágan golmmačiegagat.
Áldovárri (Guovdageaidnu)
Áldovárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 461 mehtera.
Bang Kho Laem
Bang Kho Laem lea Bangkoka guovlu. Dan olmmošlohku lea 135,388 ássi, ja dan viidodat lea 10.921 km².
Hálddahusriekti
Hálddašanlágas leat oppalaš njuolggadusat earret eará bealehisvuođa, jávohisvuođageatnegasvuođa ja bagadangeatnegasvuođa birra. Láhka gieđahallá maiddái čielggadangeatnegasvuođa, vuođuštangeatnegasvuođa, dieđihangeatnegasvuođa ja vejolašvuođa váidalit ja rievdadit ášši. Lágas leat maiddái njuolggadusat dan birra mo láhkaásahusaid ja njuolggadusaid galgá ráhkadit.
Hálddašanláhka mearrida earret eará mo gielda dahje stáhta hálddašanorgána galgá dahkat mearrádusaid, ja addá dutnje ássin čielga vuoigatvuođaid, go leat oktavuođas almmolaš eiseválddiiguin:
Konga
Konga lea čoahkkebáiki Tingsryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 476 (2010). .
Imbabura (provinsa)
Imbabura lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 398 044 (2001) ja dan viidodat lea 4 599 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Ibarra.
Schwaben (distrikta)
Schwaben lea distrikta Bayernas. Dan oaivegávpot lea Augsburg.
Geahča maid
Schwaben (Bayern)
Høje-Taastrup
Høje-Taastrup lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Lipetsk oblast
Lipetsk oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 173 513 (2010) ja dan viidodat lea 24 100 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Lipetsk.
Hvidovre
Hvidovre lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Alajuela (provinsa)
right|thumb|Alajuela provinsa Costa Ricas Alajuela lea Costa Rica provinsa. Dan olmmošlohku lea 848 146 (2011), ja dan viidodat lea 9 757,53 km². Provinssa oaivegávpot lea Alajuela.
Frogn
Frogn lea gielda Akershusa fylkkas. Frogna eananrádjesuohkanat leat Nesodden, Ås, ja Vestby, ja mearrarádjesuohkanat leat Røyken ja Hurum.
Dássesiiddot golmmačiegat
thumb|right|200px|Dássesiiddot golmmačiegat Dássesiiddot golmmačiegat lea golmmačiegat man buot siiddut leat seamma guhku. Dássesiiddot golmmačiegaga buot čiegat leat lihka stuorit, juohke čiehka lea 60°.
Triângulo
Šibitdoavttir
Šibitdoavttir dahje veterinára lea ámmát man bargu vuosttažettiin lea dikšut šibihiid. Šibitdoavttir lea eanas riikkain suddjejuvvon ámmátnamahus. Šibidoavttir lea čađahan veterináramedisiinna oahpu. Earret dikšundoaimmaid šibitklinihkas, šibitdoaktárat doibmet maiddái borramušindustriijas ja borramušdárkistemiin omd. njuovahagain. Šibidoaktárat galget maid fuolahit das ahte šibitdávddat eai njoamu olbmuide.
Šibitdoavttir lea eanas riikkain allaskuvlaoahppu. Ruoŧa šibitdoavttiroahppu lágiduvvo Uppsalas ja dat oahppu bistá vihta ja beallejagi. Norggas sáhttá lohkat šibitdoavttirin Oslos dahje Budejjus. Suomas sáhttá lohkat Helssegis.
Kairo
right|thumb|Kairo
Kairo (, al-Qāhira) lea Egypta oaivegávpot. Gávpoga olmmošlohku lea su. 7 438 376.
Cartago (provinsa)
right|thumb|Cartago provinsa Costa Ricas Cartago lea Costa Rica provinsa. Dan olmmošlohku lea 490 903 (2011), ja dan viidodat lea 3 124,67 km². Provinssa oaivegávpot lea Cartago.
Borggahat
Borggahat lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 490 mehtera.
Hørsholm
Hørsholm lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Casnewydd
mini|olgeš Casnewydd lea Walesa goalmmát stuorimus gávpot.
Oberpfalz (distrikta)
Oberpfalz lea distrikta Bayernas. Dan oaivegávpot lea Regensburg.
Geahča maid
Oberpfalz
Rävemåla
Rävemåla lea čoahkkebáiki Tingsryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 294 (2010). . Rävemålas lea Älmeboda girku.
Lullisámegiela ortografiija
Lullisámegiela ortografiija lea lullisámegiela čállinvuohki. Áiggiid čađa lullisámegielas leat leamaš eanet go okta čállinvuogi. Vuosttaš normerejuvvon teaksta lullisámegillii almmuhuvvui 1957, Knut Bergslanda ja Gustav Hasselbrinka Sámien lukkeme-gärjá / Sydsamisk lesebok med grammatikk og ordliste. Čállinvuohki lei dahkon davvisámegiela Bergsland-Ruong-čálinvuogi (1948 - 1979) mielde. Jagis 1968 Bergsland ja Ella Holm Bull dagaiga ođđa čállinvuogi, mii lei geavahuvvon vuosttaš geardde girjjis Lohkede Saemien jagis 1973.
Ås
Ås lea gielda Akershusa fylkkas. Åsa eananrádjesuohkanat leat Frogn, Ski, Vestby, ja Hobøl (Østfold).
Ishøj
Ishøj lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Oberfranken (distrikta)
Geahča maid
Oberfranken
Organiserejuvvon rihkolašvuohta
Organiserejuvvon rihkolašvuohta lea go máŋggas lihtodit ja álggahit oktasaš doaibma mii atná rihkolaš vugiid. Áigumuš lea dávjá oažžut dietnasiid. Dakkárlágan doaimmas lea muhtumin čielga árvoortnet, nugo maffias láve. Muhtumin fas lea eahpečielggas mo rihkolaččat leat organiserejuvvon.
Bargovugiid maid sii atnet leat áitta, korrupšuvdna ja vuortnuheapmi. Rihkkumušat leat máŋggaláganat: Viežžat ja buktit gárrenávdnasiid, vuovdit suolagálvvuid, vearjjuid, erenoamáš ávdnasiid nugo diamánttaid, ja vel olmmošgávpi.
Heredia (provinsa)
right|thumb|Heredia provinsa Costa Ricas Heredia lea Costa Rica provinsa. Dan olmmošlohku lea 433 677 (2011), ja dan viidodat lea 2 656,98 km². Provinssa oaivegávpot lea Heredia.
Organiserejuvvon rihkolašvuohta
Organiserejuvvon rihkolašvuođas leat dávjá riikkaidgaskasaš oktavuođat. Go dakkárlágan doaibma stuorru meareheamit dat lea vaháhin olles servodahkii, go ovdamearkka dihte hui ollu vejolaš vearroruhta manná duššás.
Y Drenewydd
Y Drenewydd lea gávpot Walesis Powysa leanas. Jagi 2001 gávpogis lei 12 783 ássi.
Bang Khun Thian
Bang Khun Thian lea Bangkoka guovlu. Dan olmmošlohku lea 120,016 ássi, ja dan viidodat lea 120.687 km².
Fridafors
thumb|right|250px|Čáhcefápmolágádus Fridaforsa Fridafors lea čoahkkebáiki Tingsryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 221 (2010). .
Jean Auguste Dominique Ingres
Jean Auguste Dominique Ingres (Borgemánu 29. 1780 - Ođđajagimánu 14. 1867) lei fránskkalaš dáiddár.
Sámi riikačoahkkin 1917
thumb|right|Vuosttaš sámi riikačoahkkima oassálastit ive 1917 Sámi riikačoahkkin 1917 lei vuosttaš sámi riikačoahkkin. Čoahkkin dollojuvvui Tråante metodistagirkus guovvamánu 6. beaivvi ja 9. beaivvi gaskkas. Dán čoahkkima muitun ávvuduvvo 1993 rájes sámi álbmotbeaivi guovvamánu 6. beaivvi. Čoahkkimii ledje boahtán 150 olbmo. Eanas oasseváldit ledje sámit geat bohte Trøndelágas ja Nordlándda ja Hedmárka fylkkas.
Elsa Laula Renberg lei dat gii oaččui čoahkkima áigái. Son gulai Pruvresen saemiej nyjsenæjjajsiebriei. Renberg lei maiddái čoahkkima ságadoalli ja doalai rahpansártni. Eará dehálaš oasseváldi lei Daniel Mortenson gii sártnistis fallehii Felleslappeloven mii ásahuvvui 1883 ja stivrii boazodoalu earenoamážit Tromssa fylkkas Norgga bealde ja lahkalas eatnamiin Ruoŧa bealde. Sárdni ráhkadii ealas ságastallama. Čoahkkin álggahii iežas boazodoallokommitea, man cealkámuš galggai váikkuhit dan ođđa 1919 jagi láhkáevttohussii boazodoalu hárrái Norgga bealde. Čoahkkima nubbi váldogáibádus lei ahte sámi skuvla ásahuvvui ja ahte sámi mánát ožžo oahpahusa sámegillii ja sámegiela birra.
2017 ávvuduvvui čoahkkima čuođi jagi ávvudeami Tråantes. Dohko bohte earret eará Sámiráđđi ja Ruoŧa, Norgga ja Suoma sámedikkit.
Duogáš
Daid jagiid ovdal čoahkkima ledje Norgga ja Ruoŧa beale sámit dovdan ahte sin kultuvra ja ealáhus lei áitojuvvon. Dan dihte jagiin 1904-1910 čuožžiledje sihke sámi organisašuvnnat ja áigečállagat.
Dáruiduhttin
Felleslappeloven 1883 lei eiseválddiid vuosttaš stuoritlágan viggamuš stivregoahtit sámiid boazodoalu. Láhka lei fámus sihke Norgga ja Ruoŧa bealde ja dan dihte lágas lea namma "felles-" (=oktasaš). Láhka ráhkadii orohagaid ortnega ja álggahii dan prinsihppa ahte buot oasseeaiggádat muhtun orohagas galge buhttet daid vahágiid maid boazu dagai eanandollui. 1894 mearriduvvui gokko orohagaid rájit manne. Tillegslappeloven bođii 1897 ja dat mearridii ahte eananeaiggádat ožžo gieldit boazodoalu orohagaid olggobealde. Dainna lágiin vieruiduvvan vuoigatvuođai eai adnon maninge. Lágat boazodoalu hárrái goittotge muddejuvvojit čađat ja olu kommišuvnnat barge daid gažaldagaiguin dassážii go nubbi boazodoalloláhka bođii 1933.
Ruoŧa bealde lei odlingsgränsen mii ráhkaduvvui 1867 addán johttisámiid geavahanvuoigatvuođa dain eatnamiin mat ledje allelis go eanandoalu eatnamat. Ođđaássit goittotge dađistaga geavahišgohte daid eatnamiid nu ahte boazosámit eai beassan daid oahpes guohtuneatnamiidda. Sámiid ovddastvástádus buhttet vahágiid lei ain fámus.
Earenoamážit lullisámiin ledje stuora váttisvuođat eatnamiid ja guohtunvuoigatvuođaid hárrái. Davvisámiid guovlluin omd. Tromssas ja Finnmárkkus lei dáruiduhttin stuorimus váttisvuohta. Dakkár guovlluin gos sámit ja norgalaččat gávnnadedje dego mearraguovlluin ja vuonain lei dáruiduhttin earenoamáš garas. Skuvladirektevra ii háliidan ahte sámi oahpaheaddjit galge oahpahit sámi guovlluin danin go dat sáhte "billistit" ohppiid iežaset sámegielmáhtuin - daid bidje bargat dáčča guovlluin.
Nåavmesjenjaelmie lahka lei Haviken skole for flyttsamer álggahuvvon 1910. Dat lei internáhttaskuvla lullisámiid mánáid várás. Dat skuvla lei máŋgga ládje dáruiduhttinskuvla muhto maiddái gávnnadanbáiki. Finnemišuvdna álggahuvvui 1888 ja dat lei álggu rájes mearridan atnit sámegiela. Maŋŋel riikačoahkkimiid 1912 ja 1913 dat njuolggadusat sihkkojuvvojedje dan dihte go "organisašuvdna ii galggga mange ládje šaddat vuostálagaid dainna maid stáhta bargá girkus ja skuvllas". Dát adnojuvvui doarjjan dáruiduhttimii.
Organiseren
Ruoŧas álggáhuvvui Lapparnas Centralförbund borgemánu 5. beaivvi 1904. Dát lei máilmmi vuosttaš sámi searvi. Seammás bođii Elsa Laula čálus "Inför lif eller död" ja Torkal Tomasson addigođii olggos Lapparnas egen tidning. Šadde vihtta nummira jagiid 1904 ja 1905 ovdal go heaittihuvvui. Čakčat 1904 álggáhuvvui maiddái Fatmomakke sámisearvi ja searvvit Dearnas, Klïeres ja Suorssás.
Norgga bealde veahkehii Daniel Mortenson álggahit Søndre Trondhjems Amts lappeforening ja Nordre Trondhjems Amts lappeforening. 1910 álggahii aviissa Waren Sardne. Dat čállojuvvui dárogillii ja muhtun smávvaođđasat ledje sámegillii. Mortenson, John Eliassen Boere ja Martin Jonassen vulge fárrolaga 1908 Osloi ságastallat sámiid ášiid birra gonagasain, stáhtaministtariin ja eanadoalloministtariin. Dát čoahkkimat dollojuvvojedje golggotmánu 26. beaivvi 1908.
Elsa Laula ja Thomas Renberg náitaleigga 1908. Dalle soai fárriiga Brovrese orohahkii mii lei Vaapste gielddas Nordlánddas. Soai veahkeheigga álggahit Brurskanken samiske lag 1907 ja Pruvresen saemiej nyjsenæjjajsiebrie 1910.
Davvisámiid guovlluin lei Anders Larsena aviisa Saǥai Muittalægje leamaš dehálaš ásahus. Dat almmustuvai 1904 rájes 1911. Earret eará lei sámi stuorradiggeáirras Isak Saba dorjon dan aviissa olggosaddima. Davvisámiid searveálgguin 1910 ja 1911 eai šaddan mihkkege.
Trøndelaga ja Helgelándda sámit ledje čoahkkanan Nåavmesjenjaelmies njukčamánu 15. beaivvi 1910 ja guovvamánu 22. beaivvi 1915. Čoahkkimis 1910 geahččaledje álggahit searvvi Det lappiske forbund man vuođđun ledje dat njeallje sámisearvvit Trøndelagas ja Helgelánddas. Dan stuorasearvvis eai leat báhcán nu olu dieđut.
Limón (provinsa)
right|thumb|Limón provinsa Costa Ricas Limón lea Costa Rica provinsa. Dan olmmošlohku lea 386 862 (2011), ja dan viidodat lea 9 188,52 km². Provinssa oaivegávpot lea Limón.
Sámi riikačoahkkin 1917
Ráhkkaneame čoahkkimii
Elsa Laula čálii miessemánu 5. beaivvi 1916 reivve boazodoallobearráigeahččái Kristian Nissenii. Reivves son čilgii ahte lei guhká geahččalan oažžut áigái stuorit čoahkkima. Reive čállojuvvui hurtigruvtta jođidettiin. Nissena reivves boahtá ovdan ahte eanas lei juo gárvvis ja ahte Elsa Laula lei oktii ráđiid máŋggain dehálaš sápmelaččain mearridan lágidit oktasaš sámičoahkkima Tråantes dan boahtte dálvvi.
Skábmamánus 1916 lei Elsa Laula Tråantes. Son lei mielde jearahallamis Dagsposten aviissas. Vuohon čálii reivve Nissenii.
Dalle lei eanas prográmma válbmanan muhto ii lean mearriduvvon guđemuš beivviid čoahkkin dollojuvvui. Nissena reivves Elsa Laula čállá ahte Pruvresen saemiej nyjsenæjjajsiebrie lea čoahkkima lágideaddji. Lei bargojoavku mas ledje njeallje lahttu. Elsa Laula lei jođiheaddji ja Ellen Lie čálli. Dagsposten aviisa čálii prográmma birra juovlamánu 17. beaivvi muhto ii dallege lean čoahkkinbeaivvit mearriduvvon. Muitaluvvui ahte čoahkkin dollojuvvui birrasiid guovvamánu 15. beaivvi ja bistá golbma beaivvi.
Čoahkkin lágiduvvui Tråantes geavatlaš sivaid geažil: mátkkošteapmi, orrun, čoahkkinlanjat ja lagasvuohta máŋgga aviisadoaimmahusaide. Deháleamos sivva lei vissásit oktasašbargu áŋgiris aviisaolmbuin Ellen Liein. Jearahallamis lea Laula lohkan ahte čoahkkima áigumuš lei boktalit sámiid vai sii álget váldit vára iežaset berošumiid ja vai norgalaččat atnigohtet min álbmogin. Dan son jáhkii buoremusat ollašuvat stuora gávpogis.
Ođđajagimánu álggus 1917 bođii diehtit ahte Eanandoallodepartemeanta attii 1000 ruvnnu máksit oasseváldiid mátkegoluid. Boazodoallobearráigeahčči veahá imaštii dan ruhtadeami danin go balai ahte stáhtadoarjja sáhtii váikkuhit čoahkkima politihkalaš sorjjasmeahttunvuhtii. Tråante gielda attii 500 ruvnnu gieldda vuostáiváldimii oasseváldiid várás.
Metodistagirku válljejuvvvui čoahkkinbáikin ja lei belohahkii lunddolaš ja belohahkii soaittáhat. Sámit ledje hárjánan čoahkkanit risttalaš čoakkalmasviesuin. Geavatlaš sivat dego lagasvuohta, sturrodat ja láigomáksu soitet maiddái váikkuhan. Čoahkkima ruhtadoalli lei Anna Löfwander Jarwson ja sus lei čatnasupmi Metodistagirkui. Báikki giehtaduodjesearvvi riepmosáles adnojuvvui maiddái čoahkkima áigge.
Čoahkkin galggai bistit golbma beaivvi ja loahpas galggai leat feasta dan riepmosáles duorastat eahkes guovvamánu 8. beaivvi. Muhto čoahkkin guhkiduvvvui ovtta beaivvi ja ságastallamat joatkašuvve maiddái bearjadat guovvamánu 9. beaivvi.
Oasseváldit
150 olbmo ledje boahtán čoahkkimii muhto ollislaš listu ii gávdno.
Eanas oasseváldit bohte lullisámiid guovlluin Nordlánddas, Trøndelagas ja Hedmárkkas. Dagsposten aviisa namuha maiddái ahte ovddasteaddjit ledje Finnmárku, Tromssa, Helgelándda, Kråangke, Snåase, Mearohke ja Plaassja orohagain. Sullii guoktelogi olbmo ledje Ruoŧa bealde. Finnmárkus bohte guokte oasseváldi, soai leigga Johan Roska Unjárggas ja Klemet Somby Kárášjogas. Tromssas okta oasseváldi, Henrik Persen Heikka. Guhkes mátkkošteapmi sáhttá čilget manin ledje nu unnán davvisámit, muhto sáhttá maiddái leat nu ahte Finnmárkku sámiid váttisvuođaid ja dáistaleamit ledje earáláganat go lullisámiid váttisvuođat. Finnmárkkus lei dáruiduhttima gažaldagat guovddážis. Čoahkkima váldoášši lei boazodoallu.
Boazodoallobearráigeahčči Nissen čálii ahte su árvvoštallamis Eanandoallodepartementii ahte ledje sullii 140 dahje 150 oasseváldi. 90 dahje 100 Norgga beale johttisámit dahje fástaorru sámit geat beroštedje boazodoalus. Maiddái 20 Ruoŧa beale sámit ja earát ledje norgalaččat ja ruoŧalaččat geain lei beroštupmi. Nissen čálii ahte dušše Norgga beale sámiid serve čoahkkima mearrádusaide ja jienastemiide. Muhtumat leat lohkan ahte Nissen ieš searvvai ságastallamiidda.
40 nissonolbmo ledje boahtán čoahkkimii.
Nissen fuolahii ahte buot riikka lappefogdat bovdejuvvojedje čoahkkimii. Ledje maiddái eará eiseválddiid olbmot doppe.
Čoahkkima lágideaddjit ledje Elsa Laula Renberg, Ellen Olsen Toven ja Anna Renfjell. Buohkat Pruvresen saemiej nyjsenæjjajsiebries. Čoahkkima čálli lei Ellen Lie. Ruhtadoalli lei Anna Löfwander Jarwson.
Čoahkkima ovdaságat ja ságastallamat
Čoahkkinplánas ledje njeallje váldoášši: boazodoallu, láhkaásaheapmi, skuvla ja organisašuvdnabargu. Lei maiddái ovdasáhka tuberkulosa birga, boazodoallobearráigeahčči Kristian Nissena ovdasáhka "Norggá sámiid ja bohhccuid birra" ja historjjálaš ovdasáhka Plassje sámiid birra.
Prográmma mielde lei maiddái gieldda vuostáiváldin, mállásat giehtaduodjesearvvi sáles, teáhteris fitnan ja čájáhus Duopmogirkus.
Dássejuolggat golmmačiegat
150px|thumb|right|Dássejuolggat golmmačiegat Dássejuolggat golmmačiegat lea golmmačiegat mas leat guokte seamma guhkes siiddu ja guokte seamma stuoris čiega. Jus dássejuolggat golmmačiegaga juohká guovtti oassái, de šaddet guokte njuolggočiegat golmmačiegaga.
Sámi riikačoahkkin 1917
Boazodoallu
Mortenson doalai ovdasága boazodoalu birra. Lei sáhka sihke boazodoalu birra ovtta riikkas ja rikkaidgaskasaš dilit. Sisriikkalaš áššit ledje vuosttažettiin go guohtuneatnamat gáržut eanandoalu dihte. Lei maiddái sáhka vahágiid buhttemiid ja sámiid ja boanddaid eahpeluohttámuša birra. Mortenson ákkastalai ahte boazodoalus deattuhuvvošii biergobuvttadeapmi ja ahte ealut sturro. Elsa Laula Renberg ii lean ovtta oaivilis. Son logai ahte vuođđoeaktu lea rationála boazodoallu mii juogu vuolgá mielkebohčimis dahje biergobuvttadeamis. "Buvttádehkoset bierggu dat sámit, geat háliidit, muhto divtte min geain leat čuođe náre bohccot eallit dego dološ sámit elle." Mortenson maiddái muitaluvvui alimus rievtti duomu birra guohtunvuoigatvuođa ja buhtadusaid hárrái Plassje orohagas mii lei mannan sámiid vuostá.
Dássejuolggat golmmačiegat
Triangle
Sámi riikačoahkkin 1917
Boazodoallu
Go lei sáhka Felleslappeloven birrra de Marie Finnskog Plassjes eret doalai guhkeslágan ovdasága. Son logai ahte vuoigatvuohta oamastit eatnama gulai sámiide geat ledje riikka vuosttaš álbmot.
Čoahkkin mearridii resolušuvnna mas lea bivdda ahte vieruiduvvan vuoigatvuohta guohtumii bisuhuvvošii, ja ahte stáhta ferte oastit ođđa guohtuneatnamiid mat buhttejit daid eatnamiid gosa ii beasa šat huksemiid geažil. Lei maiddái gáibádus ahte njuolggadusat guohtunvahágiid hárrái rievdaduvvošedje. Lei maiddái sávaldat ahte njuolggadusat geažotbeljiid vuovdima hárrái rievdaduvvošedje, nu ahte dat sisaboahtu boađášii sámiide oktasaš ávkin.
Advokáhta Ole Tobias Olsen Jr. gii lei Musseres eret searvvai ságastallamiidda boazodoallolága birra. Olsenis ja Elsa Laulas lei leamaš oktasašbargu ovdal. Olsen válljejuvvui juridihkalaš ráđđeaddin dan kommiteas mii barggai viidáseappot boazodoalu gažaldagain. Kommitea eará lahtut ledje Thomas Renberg, Nilskappfjeld, Nils Andersen Nursfjeld ja Per Larsen Jomafjeld ja Johan Barrok ja Mortenson. Sii gávnnadedje fas Musseres moadde vahku maŋŋel čoahkkima ja ráhkádedje iežaset evttohusa ođđa boazodoalloláhkii.
Eanagiera
Eanagiera dahje eanagarra gokčá olles Eatnama. Assodat sierrana leago ábis dahje kontineanttas. Kontineantagiera lea sullii 5-70 km asu ja dat gokčá nannáma ja coages čáziid. Das leat máŋggalágan báktešlájat. Áhpebotnegarra lea dušše 5-10 km asu.
Eanagiera lea njárbadeabbo go mántel mii lea vuolil, nu ahte giera measta govddoda mántela alde. Mađi čiekŋaleabbu boahtá, dađi alit leat temperatuvra. Aiddo ovdal go giera rievdá mántelin lea temperatuvra 400 °C.
Eatnandoarggástus šaddá go kontineanatgiera nordada áhpebotnegierraga.
Oberbayern (distrikta)
Oberbayern lea distrikta Bayernas. Dan oaivegávpot lea München.
Geahča maid
Oberbayern
Morona Santiago (provinsa)
Morona Santiago lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 147 412 (2001) ja dan viidodat lea 25 690 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Macas.
Aimaragiella
Aimaragiella (Aymar(a) aru) lea aimaralaš gielaide gullevaš lulliamerihkálaš giella. Dat lea virggálaš giella Bolivias ja Perus, ja dan hupmet 1,2 miljovnna olbmo Bolivias, 440 000 Perus, ja 50 000 Chiles. Dan áidna fuolkegielat leat jaqarugiella ja kawkigiella.
Alfabehta
01 aymara graphemes ES.svg
Divvun
thumb|250px|right|[[Lene Antonsen ja Børre Gaup jagi 2019]]
Divvun lea prošeakta.
Lyngby-Taarbæk
Lyngby-Taarbæk lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Partihkal
Partihkal sáhttá mearkkašit:
Válbor
300px|thumb|right|Válbordolla Ruoŧas. Válbor lea feasta man ávvudit cuoŋománu 30. beaivvi (válborruohtta) ja miessemánu 1. beaivvi (válborbeaivi). Válbor ávvuduvvo Duiskkas, Estteeatnamis, Latvias ja Čeahkas, Davviriikkain fas erenoamážit Suomas ja Ruoŧas ja Norgga bealde dušše Romssa gávpogis. Árbevieruid mielde bidjat stuora dola válboris vai eai noaiddit ja eará vuoiŋŋat boađe. Muhtun báikkiin maid báhčet rakeahtaid.
Válbor Suomas
150px|thumb|left|[[Sima lea suopmelaš válborjugus.]] Suomas válbor gohčoduvvo «Vappu», ja suomaruoŧagillii «Vappen». Dat lea almmolaš friddjabeaivi ja áidna karnivála-lágan feasta riikkas. Nuorat ja boarrásat, erenoamážit studeanttat ávvudit válbora, ja atnet fiinna háhtaid dahje eará feastabiktasiid.
Erenoamážit nuorat álggahit ávvudeami juo válborruohta, ja bidjet Helssegis studeantaháhta Havis Amanda -bázzi oaivái.
Balloŋŋat ja serpentiinnat leat hui dábálaš válborhearvvat Suomas.
Nuvttá riekteveahkki
Nuvttá riekteveahkki lea advokáhttaveahkki, maid stáhta gokčá ollásit dahje muhtin muddui. Nuvttá riekteveahkki sáhttá leat sihke nuvttá ráđđeaddin ja nuvttá áššejođiheapmi. Nuvttá riekterávvemis lea sáhka go oažžu rávvagiid ja veahki juridihkalaš gažaldagain, go ii leat lágastallamin áššis. Nuvttá áššejođiheapmi lea riekteveahkki áššiin, main lágastallojuvvo duopmostuoluin.
Bassanguovža
mini|440x440px Bassanguovža (Procyon lotor) lea njiččehas. Dat elii álggus Davvi-Amerihkás, ja lea dan maŋŋá buktojuvvon Jáhpanii ja Eurohpái. Namma bassanguovža boahtá das ahte dat dávjá buotnju borramušas čáhčái. Dakkár láhtten lea dárkojuvvon bassanguovžžain mat leat fáŋgalis. Jáhku mielde dat lea refleaksa mii speadjalastá bassanguovžža bivdinvuogi johka- ja jávregáttiin.
Nuvttá riekteveahkki
Muhtin lágan áššiin don sáhtát oažžut ruhtaveahki juridihkalaš rávvemii dahje doarjaga jođihit ášši duopmostuolus. Jos dárbbašat nuvttá riekteveahki, de sáhtát váldit oktavuođa Fylkkamánniin dahje advokáhtain.
Rudersdal
Rudersdal lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Nuvttá riekteveahkki
Makkár áššiide sáhttá oažžut nuvttá riekteveahki?
Nuvttá riekteveahki don sáhtát oažžut ovdamearkka dihte bearašáššiin, go váidalat dihto lágan áššiid Nbč (Nav) mearrádusaid, persovdnavahága buhtadusgáibádusain, ássanvistti eretcealkimiin/olggos bidjamiin dahje bargogaskavuođa loahpahemiin. Don sáhtát maid oažžut nuvttá riekteveahki dasa, ahte ozat veahkaváldeoaffara buhtadusa. Maiddái eará áššiin sáhttá spiehkastahkan oažžut nuvttá riekteveahki. Jos dus lea dáhkádus, mii gokčá juridihkalaš veahki goluid, de it dábálaččat oačču nuvttá riekteveahki.
Ruoŧa riikkabeaivvit
thumb|250px|right|Ruoŧa riikkabeivviid viessu Ruoŧa riikkabeaivvit ( dahje riksdagen) lea Ruoŧa álbmotválljen orgána, man 349 lahtu čoahkkanit ja ásahait Ruoŧa lágaid. Riikkabeaivvit čoahkkána Stockholmmas riikkabeivviid viesus. Riikkabeivviid jođiheaddji lea sárdneolmmái. Juohke njealját jagi lea válga mas álbmot beassá jienastit geat galget riikkabeivviide. Válga dollojuvvo čakčamánu nuppi sotnabeaivvi. Riikkabeaivvit rahpá čakčamánu nuppi distaga, earret go lea válgajahki go dalle rahpá veahá maŋŋelis.
Nuvttá riekteveahkki
Boahto- ja opmodatrádji
Nuvttá riekteveahki oažžun eaktuda, ahte it dine eanet, go mii riekteveahkkelágas meroštallojuvvo. Fylkkamánni ja duopmostuolut sáhttet muhtin dáhpáhusain spiehkastit boahto- ja opmodatrájáin.
Boađuide ja opmodahkii geahčakeahttá don sáhtát oažžut nuvttá riekteveahki
Ruoŧa riikkabeaivvit
Go bellodat mii oassálasta válgii ferte oažžu njeallje proseanta buot jienain de beassá riikkabeivviide. Nubbi vuohki beassat dohko lea oažžut guoktenuppelot proseantta buot jienain ovtta válgabiires, muhto dainna lágiin ii leat oktage beassan ain.
Jienastanvuoigatvuohta
1800-logus lei garra nággu, geas lei vuoigatvuohta jienastit. Dievdoolbmot ožžo almmolaš jienastanvuoigatvuođa 1909, muhto ii leat vel dásseárvu. Jagi 1918 ožžo dievddut dásseárvosaš ja almmolaš jienastanvuoigatvuođa, ja jagi 1921 ožžo nissonolbmot nai. Nu ahte dan rádjai riikkabeivviin ii lean leamašan ollásit demokrahtalaš ovddastus.
Nuvttá riekteveahkki
Iežasoassi
Jos oaččut nuvttá riekteveahki, de galggat dábálaččat máksit iežasoasi doarjagis. Iežasoassi ii máksojuvvo áššiin, main nuvttá riekteveahki juolludit geahčakeahttá boađuide ja opmodahkii. Jos du jahkeboahtu lea vuollái 100 000 kruvnno, de it maid galgga máksit iežasoasi. Áššiin, main oažžu nuvttá riekteráđi, iežasoassi lea okta almmolaš máksomearri (mii ođđajagemánus 2012 lei 925 kruvnno). Áššiin, main oažžu nuvttá áššejođiheami, de lea iežasoassi 25 proseantta goluin (eanemusat vihtta máksomeari). Advokáhtta dat bearrá iežasoasi.
Ruoŧa riikkabeaivvit
Jienastanvuoigatvuohta
Gaskal jagiid 1867 ja 1911 ledje čuovvovaš ráddjehusat nuppi gámmára jienastanvuoigatvuođa hárrái:
Vokáladiagrámma
Vokáladiagrámma lea diagrámma, mii govvida nu gohčoduvvon vokálagomuvuođa dahjege vokálaid artikulatoralaš gaskavuođaid.
Ruoŧa riikkabeaivvit
Jienastanvuoigatvuohta
Jienastanvuoigatvuohta lei Ruoŧa riikkavuložiin geat:
Molde
Molde lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 25 936 ja viidodat lea 363 km². Molde gieldda Molde márkan lea gieldda ja olles fylkka hálddahusguovddáš.
Vokáladiagrámma
<div style="width: 450px; float: left; border: 1px solid #D0D0D0; background: #F8F8F8; margin: 0 0 1.75em 0.75em;"> Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma govvida nu gohčoduvvon vokálagomuvuođa. Dán govvosii leat merkejuvvon dábáleamos vokálajietnadagat suoma-ugralaš fonetihkalaš čállinvugiin. Oránša jietnadagat leat kardinálavokálat. Čuokkáid gurut bealde leat govda vokálat, olgeš bealde ges jorba vokálat. <div style="width: 450px; float: left; border: 1px solid #D0D0D0; background: #F8F8F8; margin: 0 0 1.75em 0.75em;"> Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma ja dábáleamos vokálat riikkaidgaskasaš fonetihkalaš čállinvugiin (IPA).
Ruoŧa riikkabeaivvit
Nissoniid ovddastus
1921 lei vuosttaš geardde go nissonolbmot besse riikkabeivviide. Ledje viđas oktiibuot, okta vuosttaš gámmirii ja njealjis fas nuppi gámmirii. Dađistaga bohte eanet ahte eanet nissonolbmot dohko. Álggus manai njozet, 1971 ledje dušše 14 proseanta lahtuin nissonolbmot. Maŋŋel 2014 jagi válgga ledje 43,6% ja maŋŋel 2018 jagi válgga fas velá eanebuš 46,1%.
Molde
Molde rádjegielddat leat.
Niederbayern (distrikta)
Niederbayern lea distrikta Bayernas. Dan oaivegávpot lea Landshut.
Geahča maid
Niederbayern
Venn-diagrámma
thumb|Venn-diagrámma, mii govvida [[greikkagiella|greikkagiela, eŋgelasgiela ja ruoššagiela alfabehtaid gaskavuođaid]] Venn-diagrámmat leat diagrámma-illustrašuvnnat, mat gullet matematihka joavkooahppa-nammasaš oassesuorgái. Venn-diagrámmaiguin sáhttá govvidit buot matematihkalaš dahje logalaš gaskavuođaid dihto joavkkuid gaskkas. Dábálaččat Venn-diagrámmat ráhkaduvvojit rieggáin, mat rasttildit dahjege čuhppet nubbi nuppi. Jus leat eanet go golbma joavkku, geavahuvvojit maiddái eará hámit go rieggát. Venn-diagrámmaid válddii vuosttamužžan atnui brihttalaš matematihkar ja filosofa John Venn jagi 1881.
Y Rhyl
Y Rhyl lea gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 25 149 ássi, geain 14,2% hálai kymragiela.
Ski
Ski lea gielda Akershusa fylkkas. Skia eananrádjesuohkanat leat Ås, Frogn, Oppegård, Oslo, Enebakk, ja Hobøl (Østfold).
Napo (provinsa)
Napo lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 103 139 (2001) ja dan viidodat lea 13 271 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Tena.
Sarvvagazza
Sarvvagazza lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 503 mehtera.
Strömsnäsbruk
Strömsnäsbruk lea čoahkkebáiki Markaryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 2 066 (2010). .
Rebecca Watson
Rebecca Kay Watson (r. golggotmánu 18 b. 1980) lea amerihkálaš bloggačálli ja podcastdoalloeamit. Son lea bloggačálli Skepchickas mas son čállá skeptisismma, ateismma ja feminismma birra. Son lea maiddái co-doalloeamit skeptisaláš podcastain The Skeptics' Guide to the Universe ja Little Atoms.
Rødovre
Rødovre lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Njuolggočiegat golmmačiegat
150px|thumb|right|Njuolggočiegat golmmačiegat
Njuolggočiegat golmmačiegat, njuolggogolmmačiegat dahje njuolggočiegat golmmačiegahas lea golmmačiegat mas okta čiehka lea 90 gráda. Njuolggočiegat golmmačiegaga sáhttá matemáhtalaččat čilget ná:
Oppegård
Oppegård lea gielda Akershusa fylkkas. Oppegårda eananrádjesuohkanat leat Oslo, Ås, ja Ski, ja mearrarádjesuohkanat leat Nesodden.
Dávlegárgat
Dávlegárgat lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 490 mehtera.
Prestatyn
Prestatyn lea gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 18 849 ássi, geain 15,1% hálai kymragiela.
Moskva oblast
Moskva oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 7 095 120 (2010) ja dan viidodat lea 45 900 km². Guovllus ii leat hálddahusguovddáš.
Mittelfranken (distrikta)
Mittelfranken lea distrikta Bayernas. Dan oaivegávpot lea Ansbach.
Geahča maid
Mittelfranken
Rábies
Rábies lea doložis oahpis virusdávda. Rábies lea measta álo jápmindávda. Rábiesvirus sáhttá njoammut eanas lieggavarat elliide, muhto hárve šaddoborriide. Rábiesa stereotiippalaš govva lea aggressiivva beana mii soalssida. Muhto maiddái bussát, riebanat, mievrrit, bassanguovžžat ja gumppet sáhttet buohccát rábiesii ja njoammudit dávdda. Muhtin girdisáhpánat njoammudit rábiesa. Lottiin lea hárve rábies dasgo daid rumaštemperatuvra lea alit go dan maid virus dárbbaša optimalá lassáneapmái rupmašis.
WHO árvvoštallamiid mielde sullii 55 000 olbmo jápmet rábiesii jahkásaččat. 99% dain leat Afrihkás ja Ásias. Rábies ii gávdno Norggas iige Ruoŧas. Maiddái Suomas lea rábies eliminerejuvvon jagi 1991 rájes. Muhto Suoma ránnjáriikkas Ruoššas gávdnojit neahtebeatnagat mat guddet rábiesa. Ruošša lea ovtta dain riikkain Eurohpás gos báikkálaš eallit njoammudit rábiesa olbmuide. Neahtebeatnagat gávdnojit Suomas ja dat sáhttet guoddit rábiesvirusa. Ruoŧa eastadandoaimmat leat dahkkojuvvon neahtebeatnaga leavvama vuostá.
Dábálaš dávdamearka meahcielliin lea ahte dat eai šat bala olbmuin, ja dáinna lágiin bohtet olbmuid lahka.
Orgánalaš kemiija
Orgánalaš kemiija lea vuollelisdisipliina kemiijas mas studere struktuvraid, iešvuođaid ja reaksjuvnaid orgánalaš ovttastusain ja orgánalaš ávnasin. Orgánalaš ávdnasa sáhtta dovdat go karbona atomaid sisdoalla.
Báistebiđus
Báistebiđus lea cáhppon bohccobiergu mii bassojuvvo báistes.
Traryd
Traryd lea čoahkkebáiki Markaryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 660 (2010). .
Steven Novella
Steven P. Novella (r. geassemánu 29. b 1964) lea amerihkálaš klinihkalaš neurologista, bloggačálli ja podcastdoalloisit.
Diserth
Diserth lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 2 269 ássi, geain 20,2% hálai kymragiela.
Guovdageainnu nuoraidskuvla
Skuvlla rektor lea Ellen J. Sara Eira.
Perbmelaš gielat
Perbmelaš gielat gullet urálalaš giellabearrašii. Perbmelaš gielat leat komigiella, komipermjakgiella ja udmurtagiella.
Perbmelaš gielain leat máŋgga kásusa, badjel 23 kásusa juohke gielas.
Vestby
Vestby lea gielda Akershusa fylkkas. Vestbya eananrádjesuohkanat leat Ås, Frogn, Moss (Østfold), Hobøl, ja Våler, ja mearrarádjesuohkanat leat Hurum (Buskerud).
Orellana (provinsa)
Orellana lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 136 493 (2001) ja dan viidodat lea 20 733 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Puerto Francisco de Orellana.
Akvitania
Akvitania lea guovlu Frankriikkas
Duran Duran
Duran Duran lea Englánddalaš popjoavku.
Vallensbæk
Vallensbæk lea gielda Hovedstaden regiuvnnas Dánmárkkus.
Oahpistanortnet
Oahpistanortnega ulbmil lea nannet aiddo boahtán sisafárrejeddjiid vejolašvuođaid beassat johtilit bargui dahje ohppui. Bargu ja oahppu leat ereliiggán mávssolaččat dan dáfus, ahte daid bokte beassá servodaga oassin ja olaha ruđalaš iehčanasvuođa.
Vuoigatvuohta ja geatnegasvuohta váldit oahpu
Ollu norgga gielddain ásset sisafárrejeaddjit, geat leat aiddo boahtán riikii, ja dárbbašit vuođđogelbbolašvuođa. Sis lea vuoigatvuohta ja geatnegasvuohta searvat oahpistanprográmmii. Vuoigatvuohta ja geatnegasvuohta guoská maiddái dárogiela ja servodatmáhtu ohppui, man viidodat lea 600 diimmu. Gielddain dat lea ovddasvástádus lágidit oahpistanprográmma ja dárogiela ja servodatmáhtu oahpahusa.
Sis, geat servet oahpistanprográmmii, lea vuoigatvuohta oahpistandoarjagii.
Nationála oahpistanregisttar
Sii, geat sáhttet oažžut oahpu ja doarjaga oahpistanlága vuođul, registrerejuvvojit Nationála oahpistanregistarii (NOR). Registrerejuvvon dieđuid vuođul gielddat sáhttet ohcat ruđaid dárogiela ja servodatmáhtu oahpahussii. Doarjaga juolludit dan vuođul, gallis gielddas gullet vuoigatvuođa ja geatnegasvuođa ulbmiljovkui, ja lassijuolludeami oažžu čađahuvvon dárogieliskosiid logu vuođul. Rávis dorvobáikeohcciid dárogieloahpahussii maid juolludit doarjaga daid gielddaide, geain lea dorvobáikeohcciid guovddážat.
Fylkkamánni dat dohkkeha nationála oahpistanregistara ohcamušaid, ja máksá doarjagiid. Oahpistanlágas leat máŋga láhkamearrádusa, mat gusket ovttaskas olbmuid vuoigatvuođaide ja geatnegasvuođaide.
Johanna Grüssner
Johanna Grüssner (r. skábmamánu 14 b. 1972) lea ålánddalaš jazzlávlu ja musihkkár.
The Skeptics' Guide to the Universe
The Skeptics' Guide to the Universe lea vahkosaš, 80 minuhta skeptikalaš podcast gos Steven Novella, MD, lea podcastdoalloisit.
Álppat
Geografiija
Álppat leat 207 000 njealjehaskilomehter viiddu. Davvil ii leat nu ceakkus go lullil. Álppaid alimus guovlu lea oarjjil, doppe leat badjel 4000 mehter allosaš čohkat. Doppe lea alimus čohkka Mont Blanc. Álppain leat hui olu leagit mat leat ruossot doarrás. Dainna lágiin Álppat eai leat hehttehussan johtolahkii, nugo olu eará várreguovllut leat.
Dálkkádat
Oarjjil ja lullil lea lieggaset go nuorttil ja davvil. Dálkkádat goittotge molsašuddá arvat. Temperatuvra njiedjá, mađi allellii boahtá. Dálkkádaga dáfus ráhkada Álppat rádjeguovllu Davvi-Eurohpá ja Lulli-Eurohpá gaskkas.
Börje Salming
Anders Börje Salming (cuoŋománu 17. b. 1951 Giron – skábmamánu 24. b. 2022) lei sápmelaš jiekŋaskearrospealli Ruoŧa bealde.
Timsfors
Timsfors lea čoahkkebáiki Markaryda gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 637 (2010). .
Pastaza (provinsa)
Pastaza lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 83 779 (2001) ja dan viidodat lea 29 520 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Puyo.
Guovdageainnu Dáloniid Listu
Guovdageainnu Dáloniid Listu (Kautokeino Fastboendes Liste) lea Norgga sámi politihkalaš bellodat. Jagiin 2007-2011 ledje 3 dan bellodaga olbmo Guovdageainnu suohkanstivrras.
Buolbmátjávri
thumb|250px|Buolbmátjávri
Aalborg (gielda)
Aalborg lea gielda Davvi-Jyllándda regiuvnnas Dánmárkkus.
Buolbmátjávri
Buolbmátjávri, maid Buolbmatjávri lea stuorra jávri Davvi-Sámis, máttabeale Buolbmága. Jávri lea Suoma ja Norgga riikkarájás. Buot guovllu ássit orrot Suoma bealde jávrri.
Jávrri olles viidodat lea 12,12 km², mas 9,47 km² lea Suoma bealde Ohcejoga gielddas ja 2,65 km² Norgga bealde Deanu gielddas. Buolbmátjávrri čiekŋaleamos báiki lea 35 m
Johtinvárri
Johtinvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 479 mehtera.
Ledjon
right|thumb|Ledjon [[Namibias]] Ledjon (Panthera leo) lea stuora bussáealli. Dat leat Afrihkás ja Indias.
Gonagasa ánsomedállja
thumb|250px|right|Gonagasa ánsomedálja silbamedállja
Gonagasa ánsomedállja lea bálkkašupmi man Gonagas Haakon VII ásahii guovvamánu 1. b. 1908. Njuolggadusaid rievdadedje maŋimusat njukčamánu 30. b. 2012.
Ánsomedálja addet bálkkašupmin:
Erenoamáš dáhpáhusain sáhttet juolludit Gonagasa ánsomedálja, mii lea ráhkaduvvon gollis.
Dinbych
Dinbych lea unna gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 8 986 ássi, geain 35,3% hálai kymragiela.
Ca Mau
Ca Mau lea Ca Mau Province oaivegávpot, Vietnam.
Bangkok Noi
Bangkok Noi lea Bangkoka guovlu. Dan olmmošlohku lea 181,372 ássi, ja dan viidodat lea 11.944 km².
Bassi Olava árvomearka
mini|Bassi Olava árvomearkka Gonagas Oscar I ásahii Bassi Olava árvomearkka borgemánu 21. beaivve 1847 ja dan njuolggadusat rievdaduvvojedje maŋimusat ođđajagemánu 15. b. 1997. Árvomearkka juolludit bálkkašupmin ”ánssolaš barggus ruovttueatnama ja servodaga ovdii”.
Ohcamuš, mii guoská Gonagasa ánsomedálja ja Bassi Olava árvomearkka juolludeapmái, sáddejuvvo Su Majestehtii Gonagassii ja dat sáddejuvvo dan fylkka Fylkkamánni bokte, gos evttohas ássá.
Åseda
Åseda lea čoahkkebáiki Uppvidinge gielddas, Kronobergga leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 2 430 (2010). .
Teherana provinsa
Teherana provinsa ( Ostān-e Tehrān) lea okta Irana 31 provinssain. Dat lea riikka davvioasis. Provinssa oaivegávpot lea Irana oaivegávpot Teheran.
Periodalaš tabealla
alt=Periodalaš tabealla|mini|532x532px|Periodalaš tabealla Periodalaš tabealla leat ráiddut ja kolonnat mát ordnejit kemiijalaš elemeantaid.
Teherana provinsa
Historjá
Jagi 1986 rádjái Teheran gulai Markazi provinsii. Jagi 1995 rádjái Qoma provinsa lei Teherana provinssa šahrestána.
Provinssa šahrestánat
thumb|500px|right|Provinssas leat dál 16 šahrestána
Almmolašvuođaláhka
Buohkat sáhttet bivdit beassat oaidnit daid hálddašanorgánaid áššebáhpáriid, maidda almmolašvuođaláhka guoská. Geavat Almmolaš elektrovnnalaš poastajournála (AEP), mainna bivddát lobi oaidnit stáhta doaimmaid reivviid ja dokumeanttaid.
Brønderslev
Brønderslev lea gielda Davvi-Jyllándda regiuvnnas Dánmárkkus.
Kemiijalaš dássedeaddu
Kemiijalaš dássedeaddu lea okta dilli jorgalahtti kemiijalaš reakšuvdnii gos reakšunleaktu ávdnasin lea seamma jođan goappaš gului. Konsentrašuvdna ávdnasin lea bissusturrodat muhto čatnosat rivdet. Jus galga oaččut dássedeattu šadda reakšuvnnat leat ovtta giddejuvvon dahje isolerejuvvon systemas.
Go lea kemiijalaš dássedeaddu leat buot ávdnasat mat leat mielde dan jorgalahtti reakšuvnnas, álgoávdnasat dego buvtta. Konsentrašuvdna ávdnasiin lea rievdameahttun, dánin go dat guokte nuppegežiid reakšuvdna geavva lihkká jodánit goappaš guvlui. Dat govččoduvvo dynámalaš dássedeaddu.
Dássedeaddu reakšuvnna čállo dávja na:
Konsentrašuvdna ávdnasiin ferte ollašuhtit dan livnnega
mii albmanahttá massáváikkuhuslága. Bissusturrodat K lea dássedeattubissusturrodat.
Muohta
Muohtakristállat
thumb|250px|right|Iešguđetlágan [[Wilson Bentley govven muohtakristállat jagi 1902.]]
Galbma dálkin čáhcehevro šaddá muohtan. Goaikkanasat jikŋot ja ráhkadit kristállaid. Dakkár kristállat lávejit duolbasat, asehaččat ja dain láve guđačiegat hápmi. Lea daddjojuvvon ahte seammalágan muohtačalmmit eai gávdno. Dat ii doala jur deaivása, muhto lea measta veadjemeahttun dakkáriid.
Muohtasánit
Muohta gokčá Sámi eatnama sullii guokte goalmmádasa jagis. Diehttelas sámit leat eallán dan mielde ja dat boahtá ovdan sámegielas nai. Ovdalaš áigge sámit johte sabehiiguin ja gerresiiguin. Leat maiddái olu sánit mat gullet bohccuid guohtumii. Johtin dálvet ja boazu lea mielddisbuktán ahte sámegielas leat moadde čuođi muohtasáni. Sáhttá coggat muohtasániid máŋggalágan joavkkuide. Dakkár joavkkut leat ja sátneovdamearkkat leat:
Muohttaga konsisteansa
Buot dát kategoriijat latnjalastet dieđusge. Seaŋáš muitala muohttaga konsisteanssas, muhto seaŋáš gullá maid guohtumii. Giđđadálvvi go muohta lea gassat, de lea seaŋáš dehálaš bohccuide.