cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mount Everest
Mount Everest ( Sagarmāthā) lea Ásia ja máilmmi alimus várri. Mount Everest lea Nepala ja Kiinná ráji nalde, Himalajas. Dan allodat lea 8 844 – 8 850 m. Mount Everest lea nammaduvvon eananmihtideaddji George Everesta mielde jagi 1856 rájes. Várri lea Sagarmatha-álbmotmeahcis mii gullá UNESCO máilmmeárbbiide.
Edmund Hillary ja Tenzing Norgay leigga vuosttažin goargŋut Mount Everestii miessemánu 29. beaivvi 1953.
Mytologalaš mearkkašupmi
Stuorra bassi Padmasambhava, gii buvttii buddhisma Tibetii, lágidii gul viehkangilvvu Mount Everesta čohkkii. Dan maŋŋá go Padmasambahava lei áiggebotta mediteren ja demonaiguin doarrun, ovtta Lama Bön-oskkoldagas hástalii su givrodagaska geahččalit. Lama ihkku viehkalii su magihkalaš goavdása veagas, ja Padmansambhava fas iđitguksos. Son goittotge vuittii gilvvu, go čohkkádettiinis dolvojuvvui báikkistis čohkkii čuovgasuotnjariid fárus.
Dan dihte lágiduvvo oaffarseremoniija, go šerpa galgá várrái goargŋut. Dat gohčoduvvo Puja-seremoniijan. Šerpat jáhkket ahte Pujat leat dárbbašlaččat eastadan dihte roasuid. Maiddái olgoriikka mátkkaččat lávejit servat seremoniijai.
Áisaroaivi
thumb|right|[[Duottarsion lea unna girkkoš báikkis]] Áisaroaivi lea várri ja báiki Fálesnuori gielddas.
Várri lea oarjebeal Riehppovuonjoga ja davvebeal Suoidneleavšši. Dan allodat lea birrasiid 500 mehtera. Vári oarjebealde lea Áisarjávri, ja Áisarjohka ges lulábealde. Riehppovuonjoga gorčči, mii lea vári vuolde lea Áisargorži. Fálesnuori suopmanii vári namma lea Áisaraive.
Áisaroaivi lea Suoidneleavššis, Nadjetjoga ja Gietkanašjoga skáiddis.
Tabriz
thumb|300px|right|Tabriz-gávpot thumb|300px|right|[[Kabudmoskeija Tabrizas]] thumb|300px|right|[[Seyyed Mansura buođđu]]
Tabriz (, Təbriz) lea gávpot Irans. Dasa lassin dat lea Nuorta-Azerbaižana provinssa oaivegávpot. Davvioarji-Iranas Tabriz lea stuorámus gávpot olmmošlogu mielde ja Iranas dát lea guđát stuorámus gávpot.
Pythagorasa cealkka
mini|Čuvgesrukses [[Kvadráhta|njealjehasa areála lea seammá stuoris go alit ja ruoná areálaid submi. ]] Pythagorasa cealkka dahje Pythagorasa vuođđočuoččuhus lea okta dain dovdoseamus matematihkalaš teoremain. Dat cealká ahte
"Njuolggočiegat golmmačiegaga njealjehastán hypotenusa lea seammá ollu go njealjehastán katehtaid submi".
Hypotenusa lea njuolggočiegat golmmačiegaga guhkkimus siidu. Katehtat leat fas dat oanehis siidut mat ráhkadit njuolggočiega. Pythagorasa cealkka sáhttá čállojuvvot dego ovttamáđodat ná:
Siiddu guhkkodagaid fas sáhttá rehkenastit čuovvovaččat: ,       ja.
Ivvárstáđiid sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Ivvárstáđit (knr 1917) guoská báikenamat Ivvárstáđiid gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Ivvárstáđit gildii.
Ivggu sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Ivggus (knr 1938) guoská báikenamat Ivggu gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Ivgu gildii.
Indukšuvdna
mini|Indukšuvdnaomman lea [[omman mii indukšuvnna bokte liggeha báistte dahje kástrulla, almmá dan ahte ieš pláhta liegganišgoahtá.]]
Indukšuvdna mearkkaša dan go el-rávdnji ráhkaduvvo (inducerejuvvo) elektralaš johtasis, mii lea molsašuddi magnehtagiettis. Dat fenomena geavahuvvo ovdamearkka dihte mikrofovnnain ja generáhtoriin. Indukšuvnna fuomášii brihttalaš Michael Faraday 1830-logus. 1800-logu loahpas dat álggii geavahuvvot industriijas.
Apple Inc.
125px|thumb|right|Apple logo Apple Inc. lea amerihkálaš fitnodat, man vuođđudeigga Steve Jobs ja Steve Wozniak jagis 1976. Fitnodat ráhkada IT diŋggaid, ee. Mac-dihtoriid, iPhoneid, iPodaid ja iPadaid. Apple váldokantuvra lea Cupertinos Californias USAs. Dan hálddahusdirektevra (CEO) lea Tim Cook.
Máttimuš Borsejorbbut
Máttimuš Borsejorbbut lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 742 mehtera.
Šiššajávri
Šiššajávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Juoksavuomgáisá
Juoksavuomgáisá lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 745 mehtera.
Awjilagiella
Awjilagiella (maid gohčoduvvon Aujilah, Augila, Aoudjila) lea berbergielaide gullevaš giella, man hupmet sullii 2 000 olbmo Cyrenaica guovllus Libyas. .
Viđđásoaivi
Viđđásoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 346 mehtera.
Nittedal
Nittedal lea gielda Akershusa fylkkas. Nittedala eananrádjesuohkanat leat Lunner, Gjerdrum, Nannestad, Skedsmo, ja Oslo.
Yamaguchi prefektuvra
Yamaguchi prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Yamanashi prefektuvra
Yamanashi prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Nuorta-Azerbaižana provinsa
thumb|300px|right|Kabudmoskeija [[Tabrizas]] thumb|300px|right|[[Seyyed Mansura buođđu]]
Nuorta-Azerbaižan dahjege ( Āzārbāyjān-e Sharqī, Şərqi Azərbaycan ostanı) lea okta Irana 31 provinssain. Provinsa lea riikka davvioasis. Dan rádjeriikkat leat Armenia ja Azerbaižan ja rádjeprovinssat Ardabila, Oarje-Azerbaižana ja Zanžana provinssat. Provinssa viidodat lea 45 650 ja jagi 2016 álbmotlohkama mielde doppe orro 3 909 652. Provinssa oaivegávpot lea Tabriz.
Gloppen
Gloppen lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 678 ja viidodat lea 1 030 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sandane. Gloppen rádjegielddat leat.
Nuorta-Azerbaižana provinsa
Historjá
Jagi 1993 rádjái Ardabila provinsa gulai Nuorta-Azerbaižana provinsii.
Provinssa šarestánat
Provinsa lea juhkkon 21 šarestánaide:
Mazandaranigiella
Mazandaranigiella lea iranalaš giella mii hupmojuvvo Mazandaran provinssas Iranis ja dan lagasguovlluin. Giela hupmet 3 265 000 olbmo.
Ōsaka prefektuvra
Ōsaka prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Nuorta-Azerbaižana provinsa
Topografiija
Nuorta-Azerbaižan lea viehka várrái guovlu. Provinssa alimus várri lea Sahand (3 717 m).
Skedsmo
Skedsmo lea gielda Akershusa fylkkas. Skedsmoa eananrádjesuohkanat leat Nittedal, Ullensaker, Oslo, Lørenskog, Enebakk ja Fet.
Gálssa sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Gálssas (knr 1936) guoská báikenamat Gálssa gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Vađajávri
Vađajávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Gálssa sámegiel báikenamat
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Gálsa gildii.
Sámetjávri
Sámetjávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Ovddaldasvárri
Ovddaldasvárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 346 mehtera.
Gustav Klimt
thumb|300px| Gustav Klimt, 1914 Gustav Klimt (suoidnemánu 14. 1862 - guovvamánu 6. 1918) lei nuortariikalaš dáiddár.
Bohttoaivi
Bohttoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 505 mehtera.
Stuorra Jerestanjávri
Stuorra Jerestanjávri lea jávri Mátta-Várjjagis.
Svanevatn
Svanevatn lea jávri Mátta-Várjjagis.
Mampruligiella
Mampruligiella lea nigeralaš-kongolaš giella man hupmet oktiibuot sullii 200 000 olbmo Ghanas ja Togos.
IMFC
IMFC lea IMF:a riikkaidgaskasaš monetára ja ruhtaáššiid komitéa, masa gullet miellahttoriikkaid ruhtadanministarat ja guovddášbáŋkohoavddat.
Kagawa prefektuvra
Kagawa prefektuvra lea prefektuvra Shikoku sullos Jáhpanis.
Luvagiella
Luvagiella lea jápmán indoeurohpálaš giella mii gullá anatolalaš gielaid giellajovkui.
Vaggatem
Vaggatem lea jávri Norgga ja Ruošša ráji nalde. Norgga oassi gullá Mátta-Várjjaga gildii.
Báišvárri
Báišvárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 459 mehtera.
Stuorraguolban
Stuorraguolban lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 495 mehtera.
Ehime prefektuvra
Ehime prefektuvra lea prefektuvra Shikoku sullos Jáhpanis.
Ødevatnet
Ødevatnet lea jávri Mátta-Várjjagis.
Linjebiila
Linjebiila dahje busse lea stuorra biila, main sáhttit mátkkoštit máŋgasat oktanaga.
Ullensaker
Ullensaker lea gielda Akershusa fylkkas. Ullensakera eananrádjesuohkanat leat Eidsvoll, Nes, Sørum, Nannestad ja Gjerdrum.
Gulen
Gulen lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 299 ja viidodat lea 597 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Eivindvik. Gulen rádjegielddat leat.
Akihito
thumb|250px|right| Akihito (, r. juovlamánu 23. b. 1933) lea Japan viđát keisár (1989–2019).
Chile peso
Chile peso ($) lea Chile oktasaš valuhta.
Duottar-Ruohtovárri
Duottar-Ruohtovárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 369 mehtera.
Ravggon
Lávlagiid lea čállán Milla Pulska, gii maiddái čálii moadde teavstta SomBy-joavkkus. Son dadjá ahte Ravggona lyrihkain "guorahallojuvvojit dálá máilmmi jallavuođat ja olmmošvuođa ruojusvuođat, seammás mieiggastuvvo ruohttasiidda ja lundui, main oažžu fámuid".
Ákkeljávri
Ákkeljávri lea jávri Norgga ja Ruošša ráji nalde. Norgga oassi gullá Mátta-Várjjaga gildii.
Kohgilujeh ja Bojer-Ahmada provinsa
thumb|250px|[[Dena-várreráidu ja Dena-várri lullioarjjabeale]] thumb|250px|[[Khamin-várri giđđadálvvet]]
Kohgilujeh ja Bojer-Ahmada provinsa Ostān-e Kohgīrūje-o Būjer-Ahmad,  Ostān-e Kohgīrūje-o Bejramad) lea okta Irana 31 provinssain. Provinsa lea riikka lullioarjeoasis. Dan oaivegávpot lea Jasuž. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde provinssas orrot 713 052 olbmo. Provinssa viidodat lea 15 504 km2.
Ekonomiija
Kohgilujeh ja Bojer-Ahmada provinsa lea okta Irana produktiivvaleamos guovlluin su bruttoálbmotbuvttadusa vuođul (13 284 EUR/as. jagi 2012). Dat lea hui ollu riikka gaskaárvvu (5 054 EUR/jagi) bajábealde.
Provinssa šahrestánat
Jagi 2013 álggus provinssas ledje 2013 oktiibuot 8 šahrestána, mat ledje juhkkon 19 hálddahusbiirii (bakhš). Dain ledje 17 gávpoga ja 45 dehestána:
thumb|right|250px|Kohgilujeh ja Bojer-Ahmada provinssa šarestánat
Dál provinssas leat 9 šahrestána:
Tokushima prefektuvra
Tokushima prefektuvra lea prefektuvra Shikoku sullos Jáhpanis.
Hotealla
right|thumb|Hotealla right|thumb| Hotealla lea sadji mii guossoha orrunsáji mávssu vuostá.
Kōchi prefektuvra
Kōchi prefektuvra lea prefektuvra Shikoku sullos Jáhpanis.
François Hollande
François Gérard Georges Nicolas Hollande (r. borgemánu 12. b. 1954 Rouen, Frankriika) lei Frankriikka 24. presideanta. Son válljejuvvui Frankriika presideantan miessemánu 15. b. 2012.
Ávžegeasoaivi
Ávžegeasoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 380 mehtera.
Girddegoarvi
Girddegoarvi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 407 mehtera.
Fierbmecuozza
mini|Fierbmecuozza ja oaidnonearva ruoksadin. Fierbmecuozza dahje retina lea čalmmi goalmmát ja siskkáldas geardi. Čuovga suotnjárastá linssa ja čoarvecuocca čađa ovdal go dat joavdá fierbmecuzzii. Čuovga mii deaivá fierbmecuocca álggaha kemiijalaš ja elektrihkalaš dáhpáhusaid mat loahpas dagahit nearvaimpulssaid. Impulssat sáddejuvvojit oaidnonearvva čađa vuoiŋŋašiidda. Fierbmecuoccas leat guokte iešguđetlágán sealla: seavdnjatseallat (eŋg. rods) ja čuovgaseallat (eŋg. cones). Dakko gos oaidnonearva manná čalmmi sisa gohčoduvvo čuovggahisdielkun, ja nuba das eai leat čuovga- dahje seavdnjatseallat.
Uhcaguolban
Uhcaguolban lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 424 mehtera.
Hornindal
Hornindal lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 239 ja viidodat lea 192 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Grodås. Hornindal rádjegielddat leat.
Nutabegiella
Nutabegiella lea čibčalaš gielaide gullevaš jápmán giella, mii hupmojuvvui guovlluin gos dál leat Colombia davvioasit.
Guaymígiella
Guaymí (ngäbere) lea čibčalaš giella man hupmet sullii 130 olbmo Gaska-Amerihkás, erenoamážit Panamas. Moadde duhát hupmi leat fárren riikkaráji nuppi beallái Costa Ricai.
Kristian Birkeland
Kristian Olaf Bernhard Birkeland (r. juovlamánu 13. b. 1867 Oslos, j. suoidnemánu 14. b. 1917 Tokyos Jáhpanis) lei fysihka professor Oslo universitehtas. Birkeland lei máŋggabealát dutki gii almmuhii sullii 70 dieđalaš artihkkala, golbma monografiija ja 59 pateantta. Birkeland lei earenoamážit elektrisitehta ja magnetismma dutki, ja son lei njunuš guovssahasdutki gii lihkostuvai ráhkadit guovssahassimulašuvnna iežas laboratoriijas.
Jagi 1994 rájes Kristian Birkeland govva leamaš Norgga 200 ruvnno seđelis.
Taironagiella
Taironagiella lea čibčalaš gielaide gullevaš jápmán giella, mii hupmojuvvui guovlluin gos dál leat Colombia davvioasit.
Heaisa
s]] 300px|thumb|[[Eiffel-toardna|Eiffel-toartna heaisa, Paris, Frankriika]]
Heaisa lea fievru olbmuide ja gálvvuide mii manná vulos ja bajás viesu gerddiid gaskka. Muhtun olbmot fertejit atnit heaisa vai besset olggos ja sisa iežaset ruovttus, nugo boares olbmot ja lámis olbmot. Heaisa geahpida maiddái mánnáolbmuid dili, vai eai dárbbaš guoddit mánávovnna.
Muhtun heaissat heaŋgájit báttiin ja earát fas loktanit hydraulihkalaš sylinddariid veagas, sullii dego jeahkka.
Heaissat leat gávdnon juo dolin iešguđet hámiin. Antihka Greikkas 200-logus ovdal Kristusa, Arkimedes ráhkadii oktageardánis loktenbiergasa geđggiiguin ja báttiiguin. Moderna heaissa hutkkai Elisha Gravis Otis, go son fabrihkabargin ráhkadii dan vuosttaš sihkkarisheaissa, mii sáhtii hehttet heaissa gahččamis jus kábel boatkanii. Dát ođđa heaisa váldojuvvui atnui 1850-logus. Dássážii lea Otis Elevator Co ráhkadan badjelaš 1,5 miljovnna heaissa.
Kumamoto prefektuvra
Kumamoto prefektuvra lea prefektuvra Kyūshū sullos Jáhpanis.
Kagoshima prefektuvra
Kagoshima prefektuvra lea prefektuvra Kyūshū sullos Jáhpanis.
Jasuža girdišillju
thumb|250px|right|[[Jasuža girdišillju]]
Jasuža girdišillju (ICAO: OISY ja IATA: YES ) lea girdišillju Jasužas, gávpot Irana lullioarjeoasis Zagros-várreráiddus ja Kohgilujeh ja Bojer-Ahmada provinssa oaivegávpot. Sihke girdišilju ja gávpoga namma leat seammá.
Leammonurki
Leammonurki lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 384 mehtera.
Peter Christen Asbjørnsen
Peter Christen Asbjørnsen (r. ođđajagimánu 15. b. 1812 Christianias (dálá Oslos), j. ođđajagimánu 5. b. 1885 seamma gávpogis) lei norgalaš girječálli, folklorista ja luonddudutki. Maŋit buolvvaide Asbjørnsen lea šaddan Norgga "muitalusgonagassan". Asbjørnsen-guovttos Jørgen Moein leigga Norgga álbmotmuitalusaid ja -máidnasiid dovdoseamos čállit, ja sudno Norske Folkeeventyr (1841) lei vuosttaš dáža girjjálašvuohta mii ii lean čállon dánskkagillii muhto baicce dárogillii. Asbjørnsena čállinbargguin leamaš hui stuorra mearkkašupmi Norgga čáppagirjjálašvuhtii.
Hyllestad
Hyllestad lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 410 ja viidodat lea 259 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Hyllestad. Hyllestad rádjegielddat leat.
Peter Christen Asbjørnsen
Jagi 1996 rájes Peter Christen Asbjørnsen govva leamaš Norgga 50 ruvnno seđelis.
Sigrid Undset
Sigrid Undset (r. miessemánu 20. b. 1882 Kalundborggas Dánmárkkus, j. geassemánu 10. b. 1949 Lillehammeris Norggas) lei norgalaš girječálli. Undset oaččui Nobela girjjálašvuođabálkkašumi jagi 1928 earenoamážit dan dihte, mo son lei nagodan govvidit eallima Davviriikkain gaskaáiggis. Undseta dovdoseamos bargu lea trilogiija Kristin Lavransdatter (1920–1922). Jagi 1940 Undset báhtarii Norgga naziokkupašuvnna USA:i 1940, muhto máhcai Norgii nuppi máilmmesoađi maŋŋá jagi 1945.
Jagi 1999 rájes Sigrid Undseta govva leamaš Norgga 500 ruvnno seđelis.
Heastaláš
Heastaláš lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 371 mehtera.
Álttáeatnu
Álttáeatnu lea Álttá-Guovdageaineanu čázádaga vuolit oassi. Johka lea 49 mehtera guhkki.
Ánddábákoaivi
Ánddábákoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 353 mehtera.
Borsi
Borsi dahje Borsejohka lea johka Deanus Finnmárkku fylkkas. Dat lea Deanu oalgejohka.
Esa Itkonen
Esa Itkonen (r. ođđajagimánu 3. b. 1944) lea Turku universitehta dábálaš gielladiehtaga professor emeritus. Itkonen lea almmuhan máŋggaid monografiijaid mearkkašahtti riikkaidgaskasaš lágádusain ja son lea Suomalainen Tiedeakatemia miellahttu.
Esa Itkonen gullá Itkonena «dieđasohkii», masa gullet ja leat gullán máŋggat mearkkašahtti sámegielaid ja daid fuolkegielaid dutkit. Su áhčči lei fennougristihka professor ja akatemihkkár Erkki Itkonen ja su vilbealli Terho Itkonen lei suomagiela professor.
Nannestad
Nannestad lea gielda Akershusa fylkkas. Nannestada eananrádjesuohkanat leat Gran, Lunner, Hurdal, Gjerdrum, Eidsvoll, Ullensaker, ja Nittedal.
Bissojohka
Bissojohka lea johka Porsáŋggus Finnmárkku fylkkas.
Miyazaki prefektuvra
Miyazaki prefektuvra lea prefektuvra Kyūshū sullos Jáhpanis.
Buvssašjohka
Buvssašjohka lea johka Norggas ja Suomas. Dat lea Muonájoga oalgejohka.
Mutti
thumb|Mutti thumb|Almmái ja nisson borraba mutti ja giksa bierggu [[Värmlándda leatna|Värmlándda suopmelaččaid suovvabarttas. Govva: Nils Keyland]]
Mutti dahje pepu lea árbevirolaš biebmu, man álgoguovlun leat Suoma Gaska- ja Davvi-Nuortabađaeatnama eanangottit. Mutti ráhkaduvvo bivgejáfus, čázis ja sálttis, ja dat adnojuvvo dáid guovlluid boarráseamos ja oktageardáneamos árbebiebmun. Mutti lea dovddus maiddá Mátta-Ruoŧa Värmlándda ja Mátta-Norgga ng. Suomavuovddi (Finnskogen) árbebiebmun ("motti"), man suopmelaš sisafárrejeaddjit bukte Ruŧŧii ja Norgii 1500- ja 1600-loguin.
Ábeskovu álbmotmeahcci
thumb|250px
Ábeskovu álbmotmeahcci lea álbmotmeahcci Ábeskovus, Ruoŧa Gironis lahka Norgga ráji. Álbmotmeahcci lea vuođđuduvvon jagis 1909 ja dan viidodat lea 77 km². Dat lea sullii 200 km polargierddu davábealde.
Høyanger
Høyanger lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 228 ja viidodat lea 909 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Høyanger. Høyanger rádjegielddat leat.
Chimilagiella
Chimilagiella (ette taara) lea čibčalaš giella mii hupmojuvvo Magdalena departemeanttas Davvenuorta-Colombias. Giela hupmet sullii 2 000 olbmo (2006), muhto lohku lea njiedjamen.
Njoaskeoaivi
Njoaskeoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 353 mehtera.
Fukuoka prefektuvra
Fukuoka prefektuvra lea prefektuvra Kyūshū sullos Jáhpanis.
Gjerdrum
Gjerdrum lea gielda Akershusa fylkkas. Gjerdruma eananrádjesuohkanat leat Nannestad, Ullensaker, ja Nittedal.
Marššavárri
Marššavárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 296 mehtera.
Gargiaelva
Gargiaelva lea Álttáeanu oalgejohka ja dat gullá Álttá-Guovdageaineanu čázádahkii.
Miennavárri
Miennavárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 281 mehtera.
Eibyelva
Eibyelva lea Álttáeanu oalgejohka ja dat gullá Álttá-Guovdageaineanu čázádahkii.
Okinawa prefektuvra
Okinawa prefektuvra lea prefektuvra Okinawa sullos Jáhpanis.
Saga prefektuvra
Saga prefektuvra lea prefektuvra Kyūshū sullos Jáhpanis.
Gurtoaivi
Gurtoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 360 mehtera.
Jasuž
thumb|250px|right|Jasuž thumb|250px|right|[[Nowruza ávvudeapmi Jasužas jagi 2018]] thumb|250px|right|[[Jasuža girdišillju]]
Kárášjohka (johka)
Kárášjohka ( dahje Karasjokka) lea johka Guovdageainnu- ja Kárášjoga gielddas Finnmárkku fylkkas.
Jasuž
Jasuž (}} Jāsūž, Jasuc dahje یاسیچ Jasyç)) lea gávpot Iranas ja Kohgilujeh ja Bojer-Ahmada provinssa oaivegávpot.  Jagi 2016 álbmotlohkama mielde provinssas orrot 713 052 olbmo.
Ilisráhppát
Ilisráhppát lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 357 mehtera.
Jølster
Jølster lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 078 ja viidodat lea 670 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Skei. Jølster rádjegielddat leat.
Komagelva
Komagelva lea johka Čáhcesullos ja Várggágis Finnmárkku fylkkas.
Leavdnjajohka
Leavdnjajohka (, suomagillii/kveanagillii Lemmijoki) lea johka Porsáŋggus Finnmárkku fylkkas.
Jiiddugiella
Jiiddugiella (maid gohčoduvvon Jiddu dahje Af-Jiiddu) lea afroásialaš gielaid kušittalaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo Lulli-Somálias. Jiiddugiela hupmet sullii 23 000 olbmo (2006).
Gieddoaivi (Deatnu)
Gieddoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea340 mehtera.
Skierri (Skánit)
Skierri lea čoahkkebáiki ja hálddahusguovddáš Skániid suohkanis.
Eidsvoll
Eidsvoll lea gielda Akershusa fylkkas. Eidsvolla eananrádjesuohkanat leat Østre Toten, Stange, Nannestad, Hurdal, Nord-Odal, Ullensaker, ja Nes.
Luster
Luster lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 049 ja viidodat lea 2 707 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Gaupne. Luster rádjegielddat leat.
Njuorggánvárri
Njuorggánvárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 257 mehtera.
Nihkoaivi
Nihkoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 268 mehtera.
Adıyaman eanangoddi
Adıyaman eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Sørum
Sørum lea gielda Akershusa fylkkas. Søruma eananrádjesuohkanat leat Aurskog-Høland, Gjerdrum, Skedsmo, Fet, Ullensaker, ja Nes.
Hánaskáidi
Hánaskáidi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 250 mehtera.
Vũng Tàu
Vung Tau lea gávpot Lulli-Vietnamis.
Zahedan
thumb|300px|right|[[Sistan ja Balučestana universitehta visti Zahedanas]] thumb|300px|right|[[Makkimoskeija Zahedanas]]
Zahedan (baloči- ja Zāhedān) lea Irana gávpot ja Sistan ja Balučestana provinssa oaivegávpot. Gávpogis orrot sullii 560 725 olbmo. Provinssa nuortaoasis lea dan oaivegávpot Zahedan.
Girdišillju
thumb|350px|right|Zahedana girdišilju ruvttot jagiid 1930–1979 Zahedanas leat seammanamat girdišillju mátkkošteddjiide.
Nes (Akershus)
Nes lea gielda Akershusa fylkkas. Nesa eananrádjesuohkanat leat Eidsvoll, Aurskog-Høland, Nord-Odal, Nord-Odal, Eidskog, Ullensaker, ja Sørum.
Sállan (Oarje-Finnmárku)
Sállan lea suolu Oarje-Finnmárkkus.
Gihcceoaivi
Gihcceoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 320 mehtera.
Bušehr
Bušehr lea Iran gávpot ja seammanamat provinssa oaivegávpot. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde gávpogis orrot 223 504 olbmo.
Stierdná
Stierdná lea suolu Finnmárkkus.
Aksaray eanangoddi
Aksaray eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Gáhrotvárri
Gáhrotvárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 269 mehtera.
Aurskog-Høland
Aurskog-Høland lea gielda Akershusa fylkkas. Aurskog-Hølanda eananrádjesuohkanat leat Eidskog, Rømskog, Marker, Eidsberg, Trøgstad, Fet, Sørum, ja Nes. Gielda lea stuorimus gielda viidodaga mielde Akershusa fylkkas.
Gárenvárri
Gárenvárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 363 mehtera.
Adana eanangoddi
200px|thumb|right|Adana eanangotti sajádat kártás. Adana eanangoddi lea eanangoddi Durkkas. Adana eanangoddis orrot sullii 2 220 000 olbmo. Eanangoddis oaivegávpot lea Adana.
Sálti (kemiija)
mini|K2Cr2O7 mini|natriumkloriida ([[NaCl) nappo biebmosálti]]
Sálti lea kemiijalaš ovttastus. Sálttit leat vuoibmás čatnosat. Okta sálti lea okta čanus mas leat ionat čatnon oktii.
Sálti lea okta čanus gaskal positiiva ionaid ja negatiiva ionaid vuoi loahpas šaddá neutrála sálti.
Námát
Okta sálti oačču nama go geahčča makkár guokte iona mannet oktii. Omd. NaCl namma lea natriumkloriida mii lea dat buot dábálaš sálti maid gohčodit biebmosálti. Namma vuođđuávnasin main leat máŋga iešguđetlágan ionat dego ruovddis gos Fe2O3 oačču nama ruovdi(III)oksiida ja FeO2 oačču nama ruovdi(II)oksiida.
Sálti čázis
Sálttit čázis sáhttet leat geahppa luvvilvuohta, lossa luvvilvuohta, luvvameahttun dahje reageret čáziin.
Ruhppenreakšuvdna šaddá go leat guokte iona mat rahkadit sáltti mii lea luvvameahttun. Ionain main šaddá ruhppenreakšuvdna sáhttá oaidnit luvvilvuohta tabeallas.
Amasya eanangoddi
Amasya eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Enebakk
Enebakk lea gielda Akershusa fylkkas. Enebakka eananrádjesuohkanat leat Rælingen, Lørenskog, Oslo, Ski, Hobøl, Spydeberg, Trøgstad, ja Fet.
Amerihká politihkka
Amerihká lea okta dásseváldi, gos fápmu lea juhkkojuvvon gaskal presideanta, duopmostuollu ja kongreassa. Doppe leat máŋga joavkut dego Libertarian Party, Ruoná Party ja Constitution Party, muhto doppe leat guokte politihkalaš joavkkut mat leat leamaš stuorimusat Amerihká siskkáldassoađi rájes, demokráhtalaš joavku ja republihkkalaš joavku.
Sievju
Sievju lea suolu Hámmárfeasttas, Ákŋoluovttas ja Álttás Finnmárkkus.
Amerihká politihkka
Presideanta- juolludeaddji fápmu
Presideanta:
Dubmejeaddji eiseváldi fápmu
Duopmostuollu: Dubmet olbmuid Amerihkká lágaid bokte. Dubmejeaddji eiseváldi lea oalle seammalágan Norgga duopmostuolut.
Dubmejeaddji fápmu sáhttá váldit ja bissehit presideanta doaimmahusaid jus dat leat lága vuosttá, ja sáhttá maiddái bissehit eará lágaid jus dat leat Amerihká lága vuosttá.
Estteeatnama eanangottit
Estteeana lea juhkkojuvvon 15 eanangoddái.
Urraaláš
Urraaláš lea čohkka Deanu gielddas. Čohka allodat lea 300 mehtera.
Elektrihkalaš energiija
Elektrihkalaš energiija lea energiija vurkejuvvon ovtta elektrihkalaš suorgái. Sáhttá dadjat ahte elektrihkalaš energiija lea ládda mii sirdá (manná ovtta sajis eará saddjái).
Giehka
Giehka (Cuculus canorus) lea giegaide (Cuculidae) gullevaš loddi.
Alloaivi
Alloaivi lea čohkka Deanu gielddas. Čohka allodat lea 308 mehtera.
Ardahan eanangoddi
Ardahan eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Rælingen
Rælingen lea gielda Akershusa fylkkas. Rælingena eananrádjesuohkanat leat Enebakk, Lørenskog, Skedsmo, ja Fet.
Lille Vadsøya
Lille Vadsøya lea suolu Čáhcesullos Finnmárkkus.
Ankara eanangoddi
Ankara eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Kemiijalaš energiija
Kemiijalaš energiija lea energiija mii luvve iežas eret ovtta láđis, ovdamearkka dihte bensiidna dahje olju. Go lea obbalaš oksiiddašuvdna dat kemiijalaš čatnosat atomaid gaskka rivdet, submi rievdadeamis čatnosiid potensiálalaš energiijas lea dat kemiijalaš energiija.
Naustdal
Naustdal lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 713 ja viidodat lea 370 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Naustdal. Naustdal rádjegielddat leat.
Ránesrásttis
Ránesrásttis (Turdus pilaris) lea rástáide (Turidiae) gullevaš loddi.
Nordlysbadet
Nordlysbadet lea vuojadanhálla Álttás Finnmárkkus. Doppe lávejit fitnat ollu Finnmárkku turisttat. Olles viidodat lea 5 150 m², mas 860 m² lea vuodjamii.
Ižžot
Ižžot lea suolu Várjjatvuonas Finnmárkku Čáhcesullos.
Jorbbut
Jorbbut lea unni jorba láibbaš.
Máskevárri
Máskevárri lea várri Deanu gielddas. Alimus čohka allodat lea 308 mehtera.
Lakta
Lakta lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 326 mehtera.
Lørenskog
Lørenskog lea gielda Akershusa fylkkas. Lørenskoga eananrádjesuohkanat leat Enebakk, Rælingen, Oslo, ja Skedsmo.
Álpesuolu
Álpesuolu lea suolu Davvinjárggas Finnmárkkus.
Vadsøya
Vadsøya lea suolu Čáhcesullos Finnmárkkus.
Fiskesgaccet
Fiskesgaccet (Parus major) lea gassepaide (Paridae) gullevaš loddi.
Antalya eanangoddi
Antalya eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Galvánalaš elemeanta
400px| thumb|Ovdamearka galvánalaš elemeanttas
Vuoktaláfol
thumb
Galvánalaš elemeanta
Galvánalaš elemeantas rievdaduvvo kemiijalaš energiija elektrihkalaš energiijan. Galvánalaš elemeanttas leat guokte sealla, juohke sealla sisttisdoallá guokte elektroda (metálla) mat leat bidjon elektrolyhttai. Seallaid gaskka lea sáltešaldi. Juohke seallas lea okta negatiiva dahje positiiva elektroda, positiiva elektroda gohčoduvvo katoda, ja negatiiva elektroda gohčoduvvo anoda.
Beardu sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Beardus (knr 1922) guoská báikenamat Beardu gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Vuoktaláfol
Vuoktaláfol (Vanellus vanellus) lea Charadriidae-čerdii gullevaš loddi.
Galvánalaš elemeanta
Dat mearkkaša ahte dat kemiijalaš energiija mii lea elektrolyhttain šadda elektrihkalaš energiijan, dat stoffa anodas ja katodas oksiderejuvvo (anoda) ja reduserejuvvo (katoda). Dat negatiiva bealli addá elektrovnnaid positiiva beallai, nu ahte elektrovnnat álo mannet positiiva elektroda guvlui. Muhto dan dihte go dat negatiiva láddá elektrovnnat mánnet positiiva beallai negatiiva bealis, de šaddá earálágán láddá daid guokte seallain. Jus dán galgá dássádallat de ferte bidjat ovtta sáltešalddi. Sáltešaldi addá ionaid seallaid čovdosiidda, vai lea dássedettolaš.
Beardu sámegiel báikenamat
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Beardu gildii.
Gáhpesuolu
Gáhpesuolu lea suolu Davvinjárggas Finnmárkkus.
Galvánalaš elemeanta
Jus ovdamearkka dihte ovtta galvánalaš elemeanttas dat guokte elektroda leat siŋka ja kobber. Anoda lea siŋkka (negatiiva sealla) ja katoda lea kobber (positiiva sealla), de heive KNO3 dego sáltešaldi dan dihte go dat addá guokte negatiiva láddá NO3 anoda (siŋkka) beallai gos positiiva láddá Zn2+ lea. Ja áddá ovtta positiiva láddá K+ iona katoda beallai, mii láhppá positiiva láddá kobberionaid, de K+ buhtada dán.
Historjá
Galvánalaš elemeanta fuomášuvvui ja ráhkaduvvui fysihkkaris Alessandro Voltas 1800:s. Son gohčodii dan galvánalaš elemeanttain dan dihte go doavttir Luigi Galvani fuobmái, (ii várra ieš ge ipmirdan manne) ahte go jápmán rihcii oažžu elrávdnječaskáaldama dan deahkit kontraherejit.
Volta de bijai siŋkka ja kobber pláhtaid bádjalága, mas lei liidni gaskkas mii lei láktadan svovelsyrain. Dát ráhkadii elrávnnji oanebotta.
Herøy (Møre ja Romsdála)
Herøy lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 8 847 ja viidodat lea 120 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Fosnavåg.
Jussávađđa
Jussávađđa lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 320 mehtera.
Searbbat
Searbbat lea várrejoavku Deanu gielddas. Joavkku alimus čohkka lea Searbačohkka.
Selje
Selje lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 794 ja viidodat lea 226 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Selje. Selje rádjegielddat leat.
Čiekčá
Čiekčá (Pandion haliaetus) lea hávuhiide (Accipitridae) gullevaš loddi.
Ávačuohttu
Ávačuohttu lea orokeahtes suolu Davvinjárggas Finnmárkkus.
Ağrı eanangoddi
Ağrı eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Biebmu
200px|thumb|right|Biergu lea okta biebmotiipa. Biebmu lea juoga, maid olmmoš borrá.
Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinsa
thumb|300px|right|Provinssa sajádat Irana kárttas. thumb|300px|right|Áibmogovva Šahrekorda birra
Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinsa ( Ostān-e Chahār-Mahāl-o Bakhtiyārī) lea okta Irana 31 provinssain. Dat lea riikka oarjeoasis. Provinssa oaivegávpot lea Šahrekord. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde provinssas orro 947 763.
Historjá
Jagi 1973 rádjái Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinsa gulai Isfahana provinsii.
Provinssa šahrestánat
thumb|right|250px|Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinssa šarestánat
Njávdán
Njávdán (suomagillii Näätämö, nuortalašgillii Njauddâm, anárašgillii Njiävđám, dárogillii Neiden) lea gilli ja rájirasttildanbáiki Suoma ja Norgga ráji nalde Anára gielddas Suoma bealde ja Mátta-Várjjaga gielddas Norgga bealde.
Balıkesir eanangoddi
Balıkesir eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Njávdán
Njávdámis lea Norgga unnimus girku ja davvi-Norgga áidna ortodoksalaš girku: nuortalaččaid St. Georga kapealla.
Láibi
Láibi lea gortnis ráhkaduvvon biebmu. Dan láibut dáiggis ja bassit ommanis.
Oarjeriikkain deháleamos gordnešládja lea nisu.
Máhkarávju
Máhkarávju lea suolu Davvinjárggas Finnmárkkus.
Gollevárri
Gollevárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 250 mehtera.
Lievlan
Lievlan lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 354 mehtera.
Sogndal
Sogndal lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 503 ja viidodat lea 746 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sogndalsfjøra. Sogndal rádjegielddat leat.
Batman eanangoddi
Batman eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Dierbmámuorji
200px|thumb|right|Dierbmámuorji Dierbmámuorji (Paris quadrifolia) lea mirkkolaš šaddu.
Lievlanoaivi
Lievlanoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 405 mehtera.
Bartın eanangoddi
Bartın eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Hanoi
Hanoi (vietnamgillii Hà Nội, kiinnágillii 河内) lea Vietnama oaivegávpot ja olmmošlogu mielde Vietnama nubbin stuorámus gávpot Hồ Chí Minh gávpoga maŋŋel. Hanoi virggálaš vuođđudanjahki lea 1010, muhto seamma báikkis lea leamašan gávpot juo ovdal 700-logu.
Nierravárnurki
Nierravárnurki lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 395 mehtera.
Bayburt eanangoddi
Bayburt eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Vulle Vuojaš (bláđđi)
Sámegiel Vulle Vuojáš ilbmái čakčamánus 1987 gitta borgemánnui 1988.
Bingöl eanangoddi
Bingöl eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Gahpir
Gahpir
Tórshavn
Tórshavn (dánskkagillii Thorshavn) lea Fearsulluid oaivegávpot. Gávpot lea Streymoyas. Gávpoga olmmošlohku lea sullii 19 000 ássi.
Spierkovárri
Spierkovárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 235 mehtera.
Bilecik eanangoddi
Bilecik eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Bolu eanangoddi
Bolu eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Burdur eanangoddi
Burdur eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Bitlis eanangoddi
Bitlis eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Divgoaivi
Divgoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 488 mehtera.
Šahrekord
thumb|300px|right|Abišillju
Šahrekord lea Irana gávpot. Dat lea sihke provinssa oaivegávpot ja provinssa stuorámus gávpot. Dasa lassin Šahrekord lea Irana alimus oaivegávpot (2,070 mettara mearradási bajábealde)
Allaskuvllat ja universitehtat
thumb|300px|right|Šahrekorda universitehta Šahrekordas leat golbma universitehta. Šahrekorda universitehta (SKU) lea almmolaš stáhtauniversitehta, gos studerejit 5713 studeantta. Dasa lassin leat The other universities are Šahrekorda dálkkasdieđalaš universitehta (SKUMS), gos studerejit 1690 studeantta ja Islamlaš azad-universitehta (Šahrekord, IAUSHK), gos studerejit 7400 studeantta.
900px|thumb|center|Áibmogovva Šahrekorda birra
Tomislav Nikolić
Tomislav Nikolić (r. guovvamánu 15. b. 1952 Kragujevacis Jugoslavia sosialisttalaš lihttudásseválddis) lea serbialaš olgešpolitihkkár. Son vuittii miessemánu 20. Serbia presideantaválggaid ja šattai presideantan geassemánus 2012.
Entsyma
Entsymat leat biologalaš katalyhtat ealli organismmain. Katalyhtat váikkuhit reakšuvnna lehttui ja dat eai gola eaige reagere reakšuvnnain. Biologalaš katalyhtat leat eanet spesifihkka go katalyhtat mat eai leat orgánalaččat. Entsymat leat dehálaččat biebmosuddadeamis. Ovdamearkka dihte amylása mii lea čolggas. Amylása lea entsymajoavku mii ludde stearkalasa. Gávdnojit entsymat mat veahkehit biebmosuddadeamis ja entsymat mat leat seallaid siste. Entsymat leat proteiinnat mat leat dehálaččat min rupmašis. Juohke iešguđet entsyma leat heivejuvvon ovtta bargui, ovdamearka dihte jus dihto entsyma veahkeha biebmosuddadeamis, das lea dušše dat bargu. Badjel 3000 entsymat leat fuomásuvvon.
Gurrojáraláš
Gurrojáraláš lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea ¨449 mehtera.
Njukčagáisá
Njukčagáisá lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 499 mehtera.
Ruoná lihttu
Ruoná lihttu lea Suoma politihkalaš bellodat, mii lea vuođđuduvvon jagis 1987.
Davvi-Italia eanandoarggástus 2012
Davvi-Italia eanandoarggástus dáhpáhuvai miessemánu 20. beaivve 2012 Modena ja Ferrara guovlluin dii. 04.03 báikkálaš áiggi mielde. Doarggástusa givrodat lei 6,0 momentamagnituda.
Vuojašgávpot
Vuojašgávpot lea fiktiivvalaš govvaráidofiguvrra Vulle Vuojaža ruoktogávpot. Gávpot lea USA:s fiktiivvalaš Calisota oassestáhtas. Vuojašgávpoga lea vuođđudan fiktiivvalaš olmmoš gean namma lea eŋgelasgillii Cornelius Coot.
Ruoŧademokráhtat
mini|right|440x440px|Bellodathoavda lea 2005 rájes [[Jimmie Åkesson]]
Ruoŧademokráhtat vuođđuduvvui 1988 guovvamánu 6. beaivvi Stockholmmas. Bellodaga ruohttasat bohtet rasisttalaš ja olgešekstremisttalaš servviin ja bellodagain dego Framstegspartiet, Sverigepartiet ja Bevara Sverige Svenskt ''.
2006 RD rievdadedje iežaset bellodatsymbola. Ovdal RD:s lei giehta mii doalai spáidara Ruoŧa leavgga ivnniin. Ođđa symbola šattai alitnásti. Åkesson čilgii ahte symbola molssun galggai čájehit ahte bellodat lei dahkan nu čiekŋaliimanni rievdadusat logijagiid áigge ahte ferte vuohttut maiddái olgguldasat.
2014 riikkabeaiveválggain RD oaččui measta 13 proseanta jienain ja šattai Ruoŧa goalmmát stuorimus bellodat. Eará bellodagat eai háliidan ráhkadit ráđđehusa RD:ain, mii bohciidii ságastallama ođđaválgga birra. Ođđaválga hehttejuvvui go sosiálademokráhtalaš ráđđehus ja boargárlaš lihttu soabadalle gaskaneaset nu ahte RD:a váikkuhanfápmu unnui. Dat soahpamuš gohččoduvvui Decemberöverenskommelsen.
Vuojašgávpot
Duck universe
Entsyma
Biebmosuddadan entsymat
Gorut dárbbaša entsymaid ja earálágan entsymain leat earálágan barggut. Muhtin entsymat leat biebmosuddedan entsymat ja daid bargu lea luddet ja dáinna lágiin smávvet molekylaid unnit molekylan. Biebmosuddadan entsymat gávdnojit njálmmis, čoavjjis ja čoliin. Lea dehálaš borrat earálágan biepmut main leat earálágan entsymat, danin go juohke entsymain lea erenomáš bargu. Biebmosuddadan entsymat ráhkaduvvot seallain, muhto luitojuvvot olggos dohko gosa dat gullet. Leat earálágan entsymat juohke oasis biebmosuddadeamis.
Stuora-Británnia politihkka
Parlameantta
Stuora-Británnia parlameanttas leat guokte oasi, “House of Commons” ja “House of Lords”. Dát guokte oasi ovddastit oktasaš álbmoga ja alitgearddi álbmoga. Ovddasteaddjit “House of Commons” leat álbmotválljejuvvon, dan botta go ovddasteaddjit “House of Lords” leat válljejuvvon juogo danin go leat árben ámmátnama dahje go leat válljejuvvon alimusduopmárin dahje árkabisman. Válgabeaivvi maid válljejuvvo ráđđehus, ja ráđđehusa jođiheaddji lea stádaministtar. Bellodagas gos leat eanemus ovddasteaddjit, válljejuvvo stádaministtar. Parlameantta válggas eai leat fásta dáhtonat, muhto juohke válgga gaska ii sáhte mannat eanet go vihtta jagi. Stádaministtar sáhttá válljet goas háliida doallat ođđa válgga jus manná oktoráđđenvuohkái (gonagasa dahje dronnega lusa) jearrat lobi fámuhuhttit parlameantta.
Silbon Vuojaš
Silbon Vuojaš (, álgoálggos Donna Duck) lea Vulle Vuojaža nieidaolmmái.
Entsyma
Biebmosuddadan entsymat
Da leat moadde dovddus biebmosuddadan entsymat:
Entsymat seallain
Gávdno eará joavkku entsymat mat leat dehálaš seallain, daid entsymaid bargu lea váldit bajás energiija biebmoávdnasis ja vurket buoiddi ja karbohydráhtaid. Sealla entsymat leat hui dehálaččat daningo dat dahket seallaproseassaid ja reakšuvvnaid vejolažžan. Dát entsymat leat dehálaččat proteiidnasyntesas, ávdnasmolsumis ja fotosyntesas. Dát entsymat galget muddet ja doaimmahit reakšuvnnaid.
Báhčasanoaivi
Báhčasanoaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 374 mehtera.
Stuora-Británnia politihkka
House of Commons
“House of Commons” leat 646 ovddasteaddji, gos juohkehaš ovddasta ovtta válgabiire. Stuora-Británnia lea juhkkojuvvon 646 parlameanttalaš válgabiireaji, ja juohke válgabiire doallá iežas válgga válgabeaivi. Dušše okta ovttasteaddji sáhttá válljejuvvot juohke válgabires, danin lea kandidáhtta geas leat eanemus jienat gii vuoitá.
Denizli eanangoddi
Denizli eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Silbon Vuojaš
Liste der Bewohner Entenhausens
Stuorrajohaláš
Stuorrajohaláš lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 437 mehtera.
Stryn
Stryn lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 100 ja viidodat lea 1 378 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Stryn. Stryn rádjegielddat leat.
Ja, vi elsker dette landet
Ja, vi elsker dette landet lea Norgga nationálalávlla. Sániid lea čállán Bjørnstjerne Bjørnson jagiin 1859–1868 ja melodiija Rikard Nordraak jagis 1864
Sánit
1.
2.
3.
4.
Stuora-Británnia politihkka
House of Commons
Eanaš politihkalaš fápmu lea “House of Commons” dan dihte go sii ovddastit álbmotválljen oasi parlameanttas. “House of Lords” lea unnán politihkalaš fápmu ja oktoráđđenvuogis ii leat fápmu oba ge. Dáinna lágiin lea álo leamašan, muhto čuohtejagiid čađa lea eanet ja eanet fápmu fievrriduvvon álbmogii.
Ja, vi elsker dette landet
Sánit
5.
Stuora-Británnia politihkka
House of Lords
“The House of Lords” leat 600 olbmo. Dat olbmot leat ánssášan árvonama “Lord” dahje “Baronette”, go leat bargan iešguđet surggiin nu movt ovdamearka dihte fysihkain, medisiinnain dahje filbmadahkamin. Olbmot “House of Lords” galget čájehit sin čehppodaga parlameanttas ja galget maid fuolahit ahte parlameantta stivre riika buoremus lági mielde. “House of Lords” leat maiddai 12 alimusriekteduopmára, 24 bisma ja 2 árkabisma. Sin váldobargu lea hástalit ráđđehusa ja guorahallat ahte ráđđehus dáhká iežaset barggu riekta. Ovdalašáiggi galggai “House of Lords” doaibmat gonagasa váras, muhto maŋŋel “Magna Carta” ožžo sii stuorát fámu. Áiggi mielde bođii “House of Commons” ja sii galge ovddastit eanetlohkoálbmoga.
Ja, vi elsker dette landet
Sánit
6.
7.
Düzce eanangoddi
Düzce eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Ja, vi elsker dette landet
Sánit
8.
Elektrolyhtta
Elektrolyhtta lea láđđi mii sisttisdoallá friddja ionaid ja sáhttá dán dihte doalahit elektrihkalaš láddá. Dávjá elektrolyhttat sisttisdollet ionaid mat leat luvvaduvvon čáhcái, dákkár elektrolyhtta gohčoduvvo ionalaš luvvadus.
Vik
Vik lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 725 ja viidodat lea 833 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Vikøyri. Vik rádjegielddat leat.
Bušehra provinsa
thumb|250px|Bušera gávpot jagi 1973. thumb|[[Persialuokta|Persialuovtta riddu Bušehr-gávpogis.]]
Bušehr ( Ostān-e Būšehr) lea okta Irana 31 provinssain. Provinsa lea riikka lullioarjeoasis Persialuovtta lullirittus. Dan rádjeprovinssat leat Khuzestan davvioarjin, Kohgilujeh ja Bojer-Ahmad davvin, Fars nuortan ja Hormozgana lullinuortan. Provinssa oaivegávpot lea Bušehr, gos orrot jagi 2016 álbmotlohkama mielde 223 504 olbmo. Provinssa viidodat lea 22 743 km2, mii lea 1,4% Irana olles viidodagas.
Historjá
Ovdal Bušehra provinsa gulai Farsa provinsii. Jagi 1977 rádjái provinssa namma lei Khaliž-e Fars.
Demografiija
Jagi 2011 provinssas ledje 247 026 bearatgotti ja oktiibuot 1 032 949 olbmo. Sin 704 393 orro gávpogis ja 325 993 eai. Bissovaš ruovttu haga ledje 2 563 olbmo. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde provinssas orrot 1 163 400 olbmo.
Ekonomiija
Provinsa lea okta Irana produktiivvaleamos guovlluin su bruttoálbmotbuvttadusa vuođul (12 560 EUR/ás. jagi 2012). Dat lea hui ollu riikka gaskaárvvu (5 054 EUR/jagi) bajábealde.
Guovlojuohkin
Jagi 2013 álggus provinssas ledje oktiibuot logi šahrestána, mat ledje juhkkon 24 hálddahusbiirii (bakhš). Dain hálddahusbiirriin ledje 36 gávpoga ja 46 dehestána.
Provinssa šahrestánat
thumb|right|300px|Bušehra šarestánat
Elektrolyhtta
Jus ovdamearkka dihte ovtta galvánalaš elemeanttas dat guokte elektroda leat siŋka ja kobber. Anoda lea siŋkka (negatiiva sealla) ja katoda lea kobber (positiiva sealla), de heive KNO3 dego sáltešaldi dan dihte go dat addá guokte negatiiva láddá NO3 anoda (siŋkka) beallai gos positiiva láddá Zn2+ lea. Ja áddá ovtta positiiva láddá K+ iona katoda beallai, mii láhppá positiiva láddá kobberionaid, de K+ buhtada dán.
Diyarbakır eanangoddi
Diyarbakır eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Nissojároaivi
Nissojároaivi lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 330 mehtera.
Dážajohčohkka
Dážajohčohkka lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 408 mehtera.
Isfahan
thumb|300px|right|[[Naqš-e Žahana šillju]] thumb|300px|right|[[Si-o-se-pol]] thumb|300px|right|[[Khažušaldi]] thumb|300px|right|[[Čehel Sotoun]] thumb|300px|right|[[Šahmoskeija]] thumb|300px|right|[[Naghš-e Žahana stadiovdna]]
Isfahan ( Esfahān) lea Iran gávpot ja Isfahana provinssa oaivegávpot.
Davvi-Amerihká Sámi Searvi
Siiddastallen lea čoahkkin gii guokte jahki.
Sátnejođiheaddjit
2016-dál : Mervi Maarit Salo
2012-2016: John Edward Xavier
2005-2011: Marlene Wisuri
2000-2005: Cari Mayo
1996-2000 : Anja Kitti-Walhelm
Vågsøy
Vågsøy lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 6 115 ja viidodat lea 177 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Måløy. Vågsøy rádjegielddat leat.
Davvi-Amerihká Sámi Searvi
Geahča maid
Árran (ođasreive)
Báiki: The International Sami Journal
Liŋkkat
Árran: Davvi-Amerihká Sámi Siidda neahttasiidu
https://www.nrk.no/sapmi/samiske-etterkommere-samlet-i-usa-1.8237966
http://www.samiculturalcenter.org/about/about-the-sami-cultural-center/
Jorbagáisá
Jorbagáisá lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 561 mehtera.
Isfahana provinsa
thumb|300px|right|[[Naqš-e Žahana šillju]] thumb|300px|right|[[Naghš-e Žahana stadiovdna]] thumb|right|Hávdeeanan Karkasa várriráiddus
Isfahan ( Ostān-e Esfahan) lea okta Irana 31 provinssain. Provinsa lea riikka gaskaoasis. Provinssa oaivegávpot lea Isfahan. Provinssa viidodat lea 107 029 km2.
Historjá
Jagi 1973 rádjái Čahar-Mahaal ja Bakhtiari provinsa gulai Isfahana provinsii. Jazd provinsa maiddá gulai álggos Isfahana provinsii.
Demografiija
Jagi 2011 provinssas ledje 1 454 826 bearatgotti ja oktiibuot 4 879 312 olbmo. Sin 4 168 219 orro gávpogis ja 710 989 eai. Bissovaš ruovttu haga ledje 104 olbmo. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde provinssas orrot 5 120 850 olbmo.
Elâzığ eanangoddi
Elâzığ eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Isfahana provinsa
Guovlojuohkin
Jagi 1986 oassi Markazi provinssas lei sirdojuvvon Isfahana, Semnana ja Zanžana provinssaide.
Provinssa šahrestánat
Jagiid 2011–2012 Isfahana provinssas ledje oktiibuot 23 šahrestána, mat ledje juhkkon oktiibuot 47 hálddahusbiirii (bakhš). Dain hálddahusbiirriin ledje 103 gávpoga ja 126 dehestána.
Provinssa šahrestánat ledje dalle jagiid 2011–2012:
Dálá šahrestánat
thumb|right|550px|Isfahana dálá šarestánat Dál Isfahana provinssas leat oktiibuot 24 šahrestána:
Lodnjesgáisá
Lodnjesgáisá lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 577 mehtera.
Edirne eanangoddi
thumb|220px|Edirne eanangoddi Durkkas
Edirne eanangoddi lea eanangoddi oarje-Durkkas Greikka rájis. Eanagotti oaivegávpot lea Edirne.
Årdal
Årdal lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 458 ja viidodat lea 976 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Årdalstangen. Årdal rádjegielddat leat.
Nesna
Nesna lea gielda Nordlándda fylkkasuohkanis.
Værøy
Værøy lea gielda Nordlándda fylkkas.
Bárdeluovttgáisá
Bárdeluovttgáisá lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 549 mehtera.
Erzurum eanangoddi
Erzurum eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Dáhkočearru
Dáhkočearru lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 537 mehtera.
Babez For Breakfast
Babez For Breakfast lea suopmelaš rock-joavku Lordi skearru.
Gaziantep eanangoddi
Gaziantep eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Uffirvárri
Uffirvárri lea várri Deanu gielddas. Vári allodat lea 600 mehtera.
Giresun eanangoddi
Giresun eanangoddi lea eanangoddi Durkkas.
Sámegiela ortografiija
Sámegielaid ortografiijat leat ortografiijat dan gávcci sámegillii, main lea iežas girjegiella. Dákkár gielat leat lullisámegiella, ubmisámegiella, bihtánsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, anárašgiella, nuortalašgiella ja gielddasámegiella.