cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lapua bismagoddi
thumb|right|250px|Lapua bismagotti vearjọgovva.
Gonagas
Gonagas lea oppalaš monarkiijalaš stáhta ovdaolmmoš.
Uranus
Uranus lea planehta Saturnusa ja Neptunusa gaskkas. Das leat maid devkes rieggát birra, mat leat jikŋon geađggit. Nugo Eana ja eará beaivvášgotti planehtat, Uranusge jorrá Beaivváža birra. Uranusa astronomalaš mearkka lea. Uranus lea áidnu beaivvášgotti planehta, mii gohčoduvvui greikalaš ipmila mielde. Eará beaivvášgotti planehtat leat gohčoduvvon romálaš ipmiliid mielde.
Uranusa mánut
Uranusas leat goitge 27 mánu.
Alavieska
Alavieska lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Alavieska rádjegielddat leat Kalajoki, Merijärvi, Oulainen ja Ylivieska.
Gilit
Alavieska, Eteläranta, Kähtävä, Somero, Taluskylä, Käännäkylä
Mikkeli bismagoddi
Mikkeli bismagoddi (suomagillii Mikkelin hiippakunta) lea bismagoddi Suoma evaŋgelalaš-luteralaš girkkus Suomas. Dan bismmastuollu lea Mikkeli. Bismagotti dáláš bisma lea Seppo Häkkinen.
thumb|right|250px|Mikkeli bismagotti vearjọgovva.
Bengalgiella
Bengalgiella gullá indoeurohpálaš gielaide.
Kofi Annan
right|200px|thumb|Kofi Annan
Kofi Atta Annan (, cuoŋománu 8. b. 1938 Kumasi, Ghana – borgemánu 18. b. 2018 Bern, Šveica ) lei ghanalaš diplomáhta ja Ovttastuvvan našuvnnaid 7. váldočálli ođđajagimánu 1. b. 1997 – ođđajagimánu 1. b. 2007. 2001 Annan ja Ovttastuvvan našuvnnat vuite Nobela ráfibálkkašumi.
Idni
Idni (Lycopodium) lea idnešattuide gullevaš šaddu. Idni ođjjus šaddet oanehis suorggit.
Satakunta eanangoddi
Satakunta eanangoddi lea eanangoddi Oarje-Suomas.
Gáranasmuorji
thumb|240px|right|Gáranasmuorjjit
Gáranasmuorji (Arctostaphylos uva-ursi) lea gáranasmurjjiid čerdii (Arctostaphylos) gullevaš šaddu.
Dorski
Dorski (Gadus morhua) lea guolli mii eallá Davvi-Atlánttas. Dat eallá maid Nuortamearas.
Lappeenranta
Lappeenranta lea Suoma gávpot Lulli-Gárjila eanangottis. Dan rádjegielddat leat Imatra, Lemi, Luumäki, Miehikkälä, Ruokolahti ja Taipalsaari.
Gilit
Annikkala, Anola (Joutseno), Anola (Lappee), Antamoinen, Armila, Eiskola, Haapajärvi, Haikala, Hanhijärvi, Hanhikemppi, Hartikkala, Haukilahti, Hietala, Hiivaniemi, Hirvisaari, Hujakkala, Hurtanmaa, Hyttilä (Lappee), Hyttilä (Säkkijärvi), Hyvättilä, Hyypiälä, Hämäläisenkylä, Häsälä, Ihaksela, Ihalainen, Iitiä, Illottula, Jokela, Joutseno, Juvakkala, Jänhiälä, Kahila, Kallola, Kanalampi, Kansola, Karhula, Karhusjärvi, Karjalaisenkylä, Karkkola, Karsturanta, Kasukkala, Kattelus, Kauskila, Kemppilä, Kesola, Kiiala, Kilpiänsaari, Kohoniemi, Kokkila, Kontu, Korkia-aho, Korvenkanta, Korvenkylä, Kotola, Kourula, Kourulanmäki, Kouvola, Kuurmanpohja, Kähärilä (Joutseno), Kähärilä (Lappee), Kähärilä (Nuijamaa), Kälvelä, Kärki, Laakkola, Laapio, Lahnajärvi, Laihala, Laihia, Lappeenranta, Lapvesi, Lasola, Lauritsala, Lavola (Lappee), Lavola (Säkkijärvi), Lempiälä, Lensula, Leppälä, Liikka, Lipiälä (Joutseno), Lipiälä (Lappee), Loukola, Luukkala, Luukulkkula, Lyytikkälä, Maajärvi, Marttila, Melkola, Meltola, Mentula, Metsäkansola, Mietinsaari, Mikonsaari, Monola, Montola, Mustola, Muukkola, Muurola, Myllylä, Myllärilä, Myrä, Mäkelä, Nevala, Nuijamaa, Nurmela, Nyrhilä, Nyrkkölä, Oikkola, Ojala, Paakkala, Pahloinen, Pajarila, Parjala, Parkkarila, Partala, Pelkola, Penttilä (Joutseno), Penttilä (Lappee), Piutula, Pohjola, Purala, Pätilä, Rantala, Rapattila, Rapattilajärvenpää, Rasola, Ravattila, Rikkilä, Roiskola, Ruohiala, Ruokola, Rutola, Ryösölä, Saarniala, Saikkola, Saviniemi, Seppälä, Sinkkola, Sirkjärvi, Skinnarila, Soljola, Suikinsilta, Sunila, Suokumaa, Suomalainen, Suurkorva, Säämälä, Taalikkala, Tapavainola, Temola, Tiimola, Timperilä, Tirilä, Tiuruniemi, Toikkala, Toivarila, Tujula (Joutseno), Tujula (Lappee), Tukiala, Turkkila, Törölä, Vainikkala, Vesikkola, Vihtola, Vilkjärvi, Villala, Virkkilä, Väkevälä, Ylijärvi, Yllikkälä
Áhččámet
Áhččámet, don guhte leat almmis
Basuhuvvos du namma
Bohtos du riika
Šaddos du dáhttu,
mo almmis nu maiddái eatnama alde
Atte midjiide odne min beaivválaš láibbi
Diktačálli
Diktačálli, diktár dahje poehta lea girječálli gii čállá divttaid.
Áhččámet
Ja atte midjiide min suttuid ándagassii,
nugo mii ge ándagassii addit velggolaččaidasamet
Ale ge doalvvo min geahččalussii,
muhto beastte min bahás eret
Dasgo du lea riika, fápmu ja gudni agálašvuhtii
Amen.
Gnosjö gielda
thumb|250px|right|Gnosjö gielda [[Jönköpinga gielda|Jönköpinga gielddas]]
Gnosjö gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Čoahkkebáikkit
Gnosjö gielddas leat čieža čoahkkebáikki. Tabeallas lea čoahkkebáikkiid olmmošlohku juovlamánu 31. 2010.
Geahča maid
Listu Ruoŧa gielddain
Ekonomalaš, sosiálalaš ja čuvgehuslaš vuoigatvuođaid guoski riikkaidgaskasaš oktasašsoahpamuš
thumb|400px|Čohkkesruoná: Riikkat mat leat vuolláičállán ja ratifiseren soahpamuša. Čuvgesruoná: Riikkat mat leat vuolláičállán, muhto eai leat ratifiseren soahpamuša. Ránis: Riikkat mat eai leat vuolláičállán eaige ratifiseren soahpamuša.
Ekonomalaš, sosiálalaš ja čuvgehuslaš vuoigatvuođaid guoski riikkaidgaskasaš oktasašsoahpamuš , ekonomalaš, sosiálalaš ja kultuvrralaš rivttiid oktasašsoahpamuš, ekonomalaš, sosiála- ja kulturrivttiid riikkaidgaskasaš oktasašsoahpamuš (oanádus: ESČ-soahpamuš dahje ESK-soahpamuš , Suomas maiddái TSS-soahpamuš ), riikkaidgaskasaš konvenšuvdna ekonomalaš, sosiála ja kultuvrralaš vuoigatvuođaid birra  lea riikkaidgaskasaš šiehtadus man Ovttastuvvan našuvnnaid dievasčoahkkin lea dohkkehan juovlamánu 16. b. 1966 ja mii bođii fápmui ođđajagimánu 3. b. 1976. Soahpamuš geatnegahttá  soahpamušoassebeliid ovddidit olbmuid ekonomalaš, sosiálalaš ja čuvgehuslaš vuoigatvuođaid nugo bargiid vuoigatvuođaid, vuoigatvuođa dearvvašvuhtii, skuvlejupmái ja govttolaš eallindássái. Ođđajagimánu 2018 rádjái soahpamuša leat vuolláičállán ja dohkkehan 166 soahpamušriikka. Amerihká ovttastuvvan stáhtat, Komorat, Kuba ja Palau leat dušše vuolláičállán soahpamuša. ESČ-soahpamuš gullá riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođaid vuođđokonvenšuvnnaide ovttas olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštusain ja siviila- ja politihkalaš vuoigatvuođaid guoski oktasašsoahpamušain.
ESČ-soahpamuš Suomas
Suopma lea dohkkehan soahpamuša jagi 1976 ja molssaevttolaš beavdegirjji eaŋkalolbmo váidalusain jagi 2014. Seamma jagi 2014 ESČ-komitea ávžžuhii Suoma addit resurssaid sámegielaid giellaealáskahttimii. Dasa lassin komitea ávžžuhii Suoma jođálmahttit ILO 169 -soahpamuša ratifiserenproseassa.
Astrid Lindgren
Astrid Anna Emilia Lindgren (, r. Ericsson, skábmamánu 14. 1907 – ođđajagimánu 28. 2002) lei máilmmi beakkán ruoŧŧelaš mánáidgirječálli.
Elias Lönnrot
Elias Lönnrot (cuoŋománu 9. b. jagis 1802 Sammatti, Ruoŧa gonagasriika – njukčamánu 19. b. 1884 Sammatti) lei Suoma álbmoteposa Kalevala ja Kanteletar čoaggi, doavttir ja vuosttaš suomagiela professor.
Suomas lei váttis fidnet skuvlejumi, muhto Eliasa boarráseamos viellja Henrik Johan Lönnrot fuobmái ahte Elias lei beroštuvvon girjjálašvuođas ja mearridii sáddet su Tammisaari pedagogiai golggotmánu loahpas jagis 1814. Lönnrot váccii Turku katedrálaskuvlla 1816-1818. Son oahpai earret eará ruoŧagiela ja látengiela.
Långström čálii Lönnrotii loahppaduođaštusa jagis 1822, mii attii Lönnrotii vejolašvuođa joatkit studerema Turku Akademiijas. Jagis 1827 Lönnrot nákkáhalai Väinämöinen birra filosofa kandidáhtta dutkosa várás. Filosofa kandidáhta dutkamuša maŋŋá Lönnrot álggii lohkat dálkkasdiehtaga. Lohkamat joatkašuvve Turku buollima maŋŋá Helssegis jagis 1828.
Sáidi
Sáidi (Pollachius virens) lea dorskeguolli, mii eallá Atlántta davveosiin.
Elias Lönnrot
Lönnrot jotkkii mátkkis maŋŋá dálkkasdiehtaga lohkama Helssegis, muhto su ráhkkáseomos áigeádji lei velge bargu álbmotdivttaiguin. Su mihttomearri lei vurket boares suopmelaš álbmotdivttaid ja ovddidit suomagiela geavahusa. Lönnrotis šattai jagis 1830 dálkkasdiehtaga kandidáhttan ja jagi 1832 miessemánus dálkkasdiehtaga lisensáhtta.
Lönnrota máŋimuš dutkamušmátki olii Estteeatnamii, gosa son vulggii geassemánu 24.b. 1844. Son lei vuosttaš suopmelaš, gii mátkkoštii gielladieđalaš ja folkloristalaš dutkamušaid dihtii máttás sohkaeatnamiidda.
Jagiin 1854-1862 Lönnrot doaimmai Keaisárlaš Aleksantera-Universitehta nubbin suomagiela professorin. Iežas mánáid joavkkus Lönnrotat fuolahedje maiddái oarbbisin báhcán sogalaččaid ja ustibiid mánáin. Omd. fuolahedje dálkkasdiehtaga professora Erik Alexander Ingmana oarbbisin báhcán mánáin Evas ja Annas jagi 1858 rájes. Lönnrota eamit jámii tuberkulosii jagis 1868.
Elias Lönnrot jámii 19. njukčamánu 1884. Son ja su bearaš lea hávdáduvvon Sammattii. Suopmelaš girjjálašvuođa searvi ceggii hávdái muitomearkka jagis 1886. Das lea gándila govva.
Bálddis
Bálddis (Hippoglossus hippoglossus) lea finddarguolli, mii eallá Atlántta davveosiin.
Ruoksat (Norgga bellodat)
mini|Bellodaga logo davvisámegillii Ruoksat (R) (girjedárog. Rødt, ođđadárog. Raudt) lea Norgga sosialisttalaš politihkalaš bellodat. Bellodaga jođiheaddji lea 2012 rájes Bjørnar Moxnes. Bellodat vuođđuduvvui 2007:s.
2017:s válljejuvvui Stuorradiggái Bjørnar Moxnes Oslo válgabiirres.
Bjørnar Moxnes
Moxnes válljejuvvui Stuorradiggái 2017:s, ja lea Ruoksada aidna stuorradiggeáirras.
Junior Eurovision lávllagilvvohallan 2004
2004. Junior Eurovision lávllagilvvohallan
Habo gielda
Habo gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Uusimaa eanangoddi
Uusimaa eanangoddi lea eanangoddi Suomas.
Hávga
Hávga (Esox lucius)
Rávdu
Rávdu (Salvelinus alpinus) lea luossaguolli.
Ovttastuvvan gonagasriika
Etymologiija
Beaivválaš ságastallamis gullo dávjá namma "Stuorra-Británnia" mii lea šaddan oanádussan ollislaš nammii "Ovttastuvvan gonagasriikka Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlánda". Virggálaš čállosiin, omd. EU:a čállosiin, oidnostallá dattetge guhkes nammahápmi. Historjjálaš geahččanguovllus lea Stuorra-Británnias eará mearkkašumi, mii čujuha aivvefal Englándii, Skottlándii ja Walesii mii lei sierra stáhta ovdalgo dálá uniovdna ásahuvvui. Sámegiel ođđasiin adnojuvvo maiddái namahus "Stuora-Brittánia stáhtaministtar ". Eurohpás lea dakkár treanda ahte Nuorta-Eurohpás ja Davviriikkain lea Stuorra-Británnia dábáleamos ja Oarje-Eurohpás lea Ovttastuvvan gonagasriikka jorgalus dábáleamos.
Davvi-Pohjanmaa eanangoddi
Davvi-Pohjanmaa eanangoddi (suomagillii Pohjois-Pohjanmaa, ruoŧagillii Norra Österbotten) lea eanangoddi Suomas, dat oaivegávpot lea Oulu.
Davvi-Pohjanmaa eanangotti gielddat
Alavieska, Haapajärvi, Haapavesi, Hailuoto, Haukipudas, Ii, Kalajoki, Kempele, Kestilä, Kiiminki, Kuusamo, Kärsämäki, Liminka, Lumijoki, Merijärvi, Muhos, Nivala, Oulainen, Oulu, Oulunsalo, Piippola, Pudasjärvi, Pulkkila, Pyhäjoki, Pyhäjärvi, Pyhäntä, Raahe, Rantsila, Reisjärvi, Sievi, Siikajoki, Tyrnävä, Utajärvi, Vihanti, Yli-Ii, Ylikiiminki, Ylivieska
Ovddeš gielddat
Kuivaniemi, Oulujoki, Paavola, Pattijoki, Rautio, Revonlahti, Ruukki, Saloinen, Temmes.
Pukkila
Pukkila (ruoŧagillii Buckila) lea Suoma gielda Lulli-Suoma leanas.
Trygve Slagsvold Vedum
Trygve Slagsvold Vedum (r. juovlamánu 1. b. 1978) lea norgalaš eanadoalli ja politihkar, gii 2014 rájes jođiha Guovddášbellodaga. Son lea 2005 rájes leamaš Hedmarka válgabiirre stuorradiggeáirrasin.
Haapajärvi
Haapajärvi lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Haapajärvi rádjegielddat leat Haapavesi, Kärsämäki, Nivala, Pihtipudas, Pyhäjärvi, Reisjärvi ja Sievi.
Pingviidna
Pingviinnat (Spheniscidae) leat mearralottit mat eai máhte girdit. Pingviinnat gávdnojit eanas máilmmi lulleguovlluin, dušše Galápagossulluid pingviinnat leat ekváhtora davábealde. Pingviinnat sáhttet eallit sihke eatnamis ja čázis. Dolgefárda lea čáhppat ja vielgat. Soajit eai leat girdima várás, muhto leat baicce fihčut. Eanas pingviinnat bivdet ja borret krilla, guliid, bleahkaguliid ja dakkáriid. Pingviinnat leat lahkki iežaset eallimis čázi vuolde.
Trygve Slagsvold Vedum
Son lei Jens Stoltenberga nuppi ráđđehusa eanandoalloministtar 18.6.2012–16.10.2013.
Haapajärvi
Gilit
Ahola, Autioranta, Haaganperä, Jokela, Kalakangas, Karjalahdenranta, Kiurunperä, Koposperä, Kumiseva, Kuona, Kuusaa, Mustanperä, Mäntyperä, Nokkous, Oksava, Olkkola, Parkkila, Tiitonranta, Tuomiperä, Varisperä, Vehkapuhto, Veivarinperä, Ylipää
Pingviidna
Pingviinnat leat máŋggaláganat, oktiibuot čiežanuppelot šlája. Measta buot pingviinnat ellet máilmmi lulleguovlluin, muhto eai buohkat eale galbma guovlluin dego Antárktisis. Máŋga šlája ellet liehmu guovlluin ja okta šládja tropihkalaš guovlluin lahka ekváhtora.
Anatomiija
Hámi dáfus pingviinnat sierranit eará lottiin. Dain eai leat boccat (soadjedolggit) ja dat eai máhte girdit. Soajit leat baicce dego njuorjju fihčut. Fihčuid atná ovddemustá vuojadettiin. Dolgefárda lea maiddái dego njuorjjonáhkki go dat leat guolgái. Pingviinna liikki lea vuddjii mii lasiha buoiddi dolggiide. Dalle pingviidna bivvá buorebut buolašin. Dákterikkis lea guhkes čielgi ja oanehaš juolggit. Juolggit leat nai maŋŋelis, dego doktagis. Pingviinna čielgi lea hui soddjil.
Varsinais-Suoma eanangoddi
Varsinais-Suoma eanangoddi lea eanangoddi Oarje-Suomas.
Kärsämäki
Kärsämäki lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Kärsämäki rádjegielddat leat Haapajärvi, Haapavesi, Pyhäjärvi, Pyhäntä ja Siikalatva.
Gilit
Alajoki, Hallanperä, Hautajoki, Kirkonkylä, Kokonperä, Miiluranta, Nurmesperä, Ojalehto, Porkkala, Pyrrönperä, Rannankylä, Saviselkä, Sydänmaankylä, Venetpalo
Georgia
thumb|300px Georgia dahjege Georgia dásseváldi (georgiagillii საქართველო) lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea Tbilisi.
Hindigiella
Hindigiella lea kiinnágiela ja spánskkagiela máŋŋá máilmmi eanemus hállojuvvon giella. Hindigiella gullá indoeurohpálaš gielaid indoarjalaš gielaid jovkui.
Jönköpinga gielda
Jönköpinga gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Sävsjö gielda.
Tove Jansson
Tove Marika Jansson (borgemánu 9. b. 1914 Helsset – geassemánu 27. b. 2001 Helsset) lei suomaruoŧŧelaš girječálli, govvadáiddár ja ráidogovvadáiddár. Son bođii dáiddársogas: su áhčči lei govvačuolli Viktor Jansson, su eatni lei grafihkar Signe Hammarsten-Jansson. Su guokte vielja leaba maiddái dáiddárat: Per Olov Jansson lea fotográfa ja Lars Jansson girječálli ja ráidogovvadáiddár. Go Jansson heittii sárgumis Mumenat-ráidogovaid, Lars Jansson sárgugođii daid. Janssona guoibmi lei grafihkar Tuulikki Pietilä.
Leymah Gbowee
thumb|350px|Govas gurut bealde: [[Tawakkul Karman, Leymah Gbowee ja Ellen Johnson Sirleaf Nobela ráfibálkkašumi juohkindilálašvuođas juovlamánu 10. b. 2011]]
Njeallje friddjavuođa
[[Fiila:FDR_Memorial_wall.jpg|thumb|250px|right|Njeallje friddjavuođa Franklin Delano Roosevelt Memorial -muitomearkkas (<span title="Karttoja ja ilmakuvia kohteesta 38°53′2″N, 77°2′40″W">38°53′2″N, 77°2′40″W38.88389°N, -77.04444°W).]] Njeallje friddjavuođa  dahje njeallje luomusvuođa  ledje njeallje friddjavuođa maid Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 32. presideanta Franklin D. Roosevelt čilgii vuosttaš geardde ođđajagimánu 6. b. 1941 Našuvnna dilli -ságastis Amerihká ovttastuvvan stáhtaid kongressii. Su mielde dan friddjavuođat gullet buot olbmuide máilmmis.
Børge Brende
Børge Brende (r. čakčamánu 25. b. 1965) lea norgalaš politihkar (Olgeš), gii 2013 rájes 2017 rádjái lei Erna Solberga ráđđehusa olgoriikkaministtarin. Son lea ovdal leamaš birasgáhttenministtarin (2001–2004) ja ealáhus- ja gávppašanministtarin (2004–2005).
2017 rájes son bargá Máilmmi ekonomalaš foruma presideantan.
Njeallje friddjavuođa
Friddjavuođat leat:
Roosevelta njeallje friddjavuođat ledje belohahkii su eamida Eleanor Roosevelta olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštusa vuođđun.
Kouvola
Gilit
Aitomäki, Anjala, Elimäen kirkonkylä, Etelä-Elimäki, Inkeroinen, Jaalan kirkonkylä, Kaipiainen, Kangasranta, Kankaro, Käpylä, Kaunisnurmi, Keltakangas, Keltti, Kiehuva, Koria, Korjala, Kuusankoski, Kymintehdas, Lehtomäki, Mielakka, Myllykoski, Niinistö, Pilkanmaa, Pohjois-Elimäki, Pohjois-Jaala, Saarento-Jokela, Sarkola, Sippola, Suur-Selänpää, Tornionmäki, Tykkimäki, Ummeljoki, Utti, Vahtero, Valkealan kirkonkylä, Valkealan Oravala, Voikkaa, Vuohijärvi
Durka
Durka dahjege Durkka dásseváldi lea riika Eurohpá ja Ásia rádjeguovlluin. Dan rádjeriikkat leat Bulgária ja Hellas oarjin, Georgia, Armenia ja Aserbaižan davvenuortin, Iran nuortin, ja Irak ja Syria nuortalullin. Gaskamearra ja Kypros leat lullin, Egearmearra oarjin ja Čáhppesmearra davvin. Marmaramearra, Dardanellat ja Bosporos juhket Durkka guovtti oassái, Eurohpá beal oassái ja Ásia beal oassái. Durkkas orrot sullii 80 miljovnna olbmo. Riikka oaivegávpot lea Ankara, muhto stuorámus gávpot lea Istanbul.
Durkka virggálaš giella lea durkkagiella, ja riikkas lea minoritehtas giellan kurdigiella. Stuorra oassi riikka álbmogis leat muslimat.
Gro Harlem Brundtland
Gro Harlem Brundtland (riegádan cuoŋománu 1939 Bærumas) lea ovddeš norgga politihkkár (Bb). Son lei stáhtaministtar golmma áigodagas, álggos 1981:as, dasto 1986:as 1989:ii ja fas jagiin 1986:as 1996:ii. Son lei Norgga vuosttaš nisson stádaministtar ja Bargiidbellodaga vuosttaš nissonjođiheaddji jagiin 1981:as gitta 1992:ii.
Eallin ja doaibma
Brundtland riegádii Bærumas Gudmund Harlema nieidan. Son logai doavttirin 1963:as Oslo Universitehtas ja Master of Public Health oahpu Harvard-universitehtas USA:s 1965:as. Son barggai Dearvvašvuođadirektoráhtas 1966:as, ja lei veahkke váldodoavttirin Oslo Dearvvašvuođaráđis (Oslo Helseråd) áigodagas 1968–1974. Jagis 1998 son válljejuvvui Máilmmi dearvvašvuođaorganisašuvnna ođđa generáladirektevran.
Dan rájes Brundland lea earret eará leamaš stivrralahttun ON:a lávdegottis UN Foundation ja miellahttun The Elders organisašuvnnas (boarrásiid organisašuvnnas), seammás Health Policy Fellow lahttun Harvard Universitehtas. Son lea maid leamaš miellahttun High Level Panel on Threats, Challenges and Change, nammaduvvon ONa generálčállis. Jagis 2007 nammaduvvui son, okta golbmasis, ONa dálkkádatgážaldagaid spesiálasáddejuvvon olmmožin. Brundtland lea maid mielalahttun Riikkaidgaskasaš komišuvnnas mii guoská váimmusfysálaš heaittiheapmái ja ii-leavvamii.
Son orru dál Frankriikkas isidiinnis Arne Olav Brundtland. Ođđajagimánus 2006:as evttohuvvui son fas vejolaš kandidáhtan ONa generálačállin.
Norgga Sámediggi
thumb|right|300px|Norgga Sámedikki viessu Kárášjogas thumb|right|300px|Gonagas Olav V rabai Norgga Sámedikki jagi 1989.
Sámediggi Norggas ásahuvvui golggotmánu 9. 1989. Vuosttas Sámedikki rabai Gonagas Olav V. Nama vuostaš oassi Samie/Sáme/Sää'm/Same láktasa Sámi álbmogasas Sápmelaččat/Sámit dahje álbmogasas guovllu nammii Sápmi. Nama nubbi oassi, diggi, laktasa Vikingaid mearridanásahusa nammii, ting, nugo dážaid parlamenta namma ge dahkká, Stortinget.
Sámedikki dievasčoahkkin
Sámedikki bajimuš orgána lea dievasčoahkkin mii dábálaččat dollojuvvo njealje geardde jagis.
Presideanttat
thumb|300px|right|[[Egil Olli, Aili Keskitalo, Sven-Roald Nystø ja Ole Henrik Magga]]
Sámediggeválga
thumb|300px|right|Sámedikki válgabiirret:' {{Legend|#FF0000|css=opacity:0.5|Nuortaguovllu válgabiire}} {{Legend|#FF9C00|css=opacity:0.5|Ávjovári válgabiire}} {{Legend|#FFE500|css=opacity:0.5|Davveguovllu válgabiire}} {{Legend|#92EC00|css=opacity:0.5|Gáiseguovllu válgabiire}} {{Legend|#00A08A|css=opacity:0.5|Viestarmera válggabijrra/Viesttarmeara válgabiire}} {{Legend|#1F1AB2|css=opacity:0.5|Åarjel-Saepmie veeljemegievlie}} {{Legend|#8805A8|css=opacity:0.5|Lulli-Norgga válgabiire}}
Sámediggeválga ordnejuvvo juohke njealját jagi seamma beaivvi go stuorradiggeválga. Vuosttas válga ordnejuvvui jagis 1989. Sámedikki válggas leat 7 válgabiire mis válljejuvvojit oktiibuot 39 áirasa.
Jienastuslohku
Sámediggeválggain jienastusvuoigatvuohta lea buot Norgga beale sámiin geat leat dahje devdet válgajagi 18 jagi. Jus hálida jienastit sámediggiválggas de ferte leat sámi jienastuslogus. Sámi jienastuslohkui sáhttá čálihit iezas jus:
Sámedikki viessu
Norgga Sámedikki viessu lea Kárášjogas. Norgga Gonagas Harald V rabai viesu almmolaččat skábmamánu 2. beaivve 2000. Jagis 1996 dollojuvvui arkiteaktagilvu ođđa Sámediggeviesu hábmemis, man vuittiiga Stein Halvorsen ja Christian Sunby. Sámediggeviessu mávssii 128,7 miljon kruvnnu ja das lea oktiibuot 5300 njealjehasmehtera.
Norgga duopmostuolut
Norgga duopmostuolut lea riikka dubmejeaddji váldi. Guokte duopmostuolu leat erenoamážit namuhuvvon Vuođđolágas – Riikkariekti ja Alimusriekti – ja vuolit dási duopmostuolut fas leat ásahuvvon formálalaš lágaid bokte.
Duopmostuolut lea dubmejeaddji váldi ráŋggáštusáššiin ja siviila áššiin ja dain lea bearráigeahččandoaibma eará stáhtaválddiid ektui. Duopmostuolut isket čuvvot go lágat Vuođđolága ja geahččalit maiddái hálddahusmearrádusaid lágalašvuođa. Ráđđehus galgá láhčit diliid nu ahte duopmostuolut besset jođánit meannudit áššiid vai ráŋggáštusáššiide šaddá buoret balánsa. Lea dehálaš dábálaš riekteipmárdussii ahte áššit mearriduvvojit jođánit, ja maiddái hehtten dihte láhkarihkkuid dahkamis ođđa lobihisvuođaid.
Militeara duopmostuolut Norggas
Militeara ráŋggáštusáššiin leat čuovvovaš duopmostuolut:
Sierraduopmostuolut Norggas
Duopmostuollohálddahusas lea hálddahuslaš ovddasvástádus buot riikka duopmostuoluide.
Finddar
Finddar (Platichthys flesus) gullá finddarguliide.
Audun Lysbakken
Audun Lysbakken (r. čakčamánu 30. b. 1977) lea norgalaš politihkar, gii 2012 rájes jođiha Sosialisttalaš Gurutbellodaga. Son lea 2009 rájes stuorradiggeáirrasin, ja lei maiddái áirrasin 2001–2005.
Uetersen
Uetersen (IPA: ) lea gilli Duiskkas.
Persiagiella
Persiagiella gullá indoeurohpálaš gielaid.
Nuorta-Uusimaa eanangoddi
Nuorta-Uusimaa eanangoddi lei eanangoddi Lulli-Suomas.
Nivala
Nivala lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Nivala rádjegielddat leat Haapajärvi, Haapavesi, Sievi ja Ylivieska.
Riihimäki
Riihimäki lea gávpot Lulli-Suoma leanas Kanta-Häme eanangottis. Dan rádjegielddat leat Janakkala, Hausjärvi, Hyvinkää ja Loppi.
Nivala
Gilit
Haapajärvenkylä, Järvikylä, Karvoskylä, Maliskylä, Nivala, Pahkalankylä, Sarjankylä, Välikylä
Riihimäki
Gilit
Arolampi, Erkylä, Herajoki, Hiivola, Kara, Karhi, Kernaala, Kormu, Kytäjärvi, Kytöjärvi, Ryttylä, Vantaa
Háhká
Háhká (Sebastes marinus)
Ukrainagiella
Ukrainagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid nuortaslávalaš gielaid jovkui.
Vilgesruoššagiella
Vilgesruoššagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid nuortaslávalaš gielaid jovkui.
Mánotbadji
Mánotbajiin mihtidit áiggi. Mánotbaji sáhttá meroštallat iešguđege láhkai. Dálá meroštallama vuođul mánotbadji lea 28–31 jándora guhkki. Kaleandaris leat 12 mánotbaji.
Amerihká ovttastuvvan stáhtat
Amerihká ovttastuvvan stáhtat dahje USA lea lihttostáhta Davvi-Amerihkás. Dain leat vihttalot oassestáhtat. Dan rádjeriikkat leat Kanáda ja Meksiko. Buot oassestáhtat leat Meksiko ja Kanáda gaskkas earret guokte stáhta: Alaska, mii lea Davvi-Amerihká davvioarjegeažis ja Jaskesábi suoločoahkáš Hawaii. USA:s orrojit 320 miljovnna olbmo ja etnalaččat riika lea hui máŋggabealát ja multikultuvrralaš, dasgo dohko leat sisafárrejeaddjit iešguđet máilmmi riikkain boahtán. Maiddái USA guovlluid geografiija ja dálkkádagat molsašuvvet sakka. Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 46. presideanta lea Joe Biden.
Vuođđodieđut:
Virggálaš giella: ii leat
Oaivegávpot: Washington DC
Viidodat: 9 631 418 njealjehaskilomehtera
Ássit: 300 343 797
Ruhta: USA dollár
Oassestáhtat: 50
Čuovža
Čuovža (Coregonus lavaretus) lea luossaguolli.
Čuovžžas lea njálbmi hui unni ja borrá divrriid ja dakkáriid. Dábálaččat ii šatta čuovža losit go 2 kg, ii ge guhkit go 70 cm.
Sámis lea čuovža adnon buorren biebmoguollin, erenoamážit sáltemii ja suovastuhttimii.
Dovdomearkkat
Čuovža lea šođbat ja das lea silba ivdni, čielgi lea čáhppadet ja čoavjevolli lea vielgat. Beahcet lea guovttesuorat, ja čuomat leat oalle stuorrát.
Ekologiija
Čuovža eallá jávrriin ja stuora jogain, ja muhtimat sáhttet mannat borramuša maŋis veahttačáhcái.
Davvenuorti-Savo guovlogielda
thumb|150px|Davvenuorti-Savo guovlogielda Davvenuorti-Savo lea okta Suoma guovlogielddain Nuorta-Suoma leanas, Davvi-Savo eanangottis. Dasa gullá njeallje gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 113.
Tone Wilhelmsen Trøen
Tone Wilhelmsen Trøen (r. guovvamánu 23. b. 1966) lea norgalaš politihkar, gii 2018 rájes doaibmá Norgga stuorradigge presideantan.
Olgešbellodat (Norga)
Norgga Olgešbellodat (dárogillii Høyre) lea konservatiiva politihkalaš bellodat, mii lea álggahuvvon 1884:s. Bellodat lea internationála demokráhtalaš uniovnna miellahttu. Bellodat lea registrerejuvvon Bellodatregistarii. Olgešbellodat lea árbevirolaš olgešbellodat, ja lea maid dat áidna bellodat Norgga Stuoradikkis mii iežas bidjan olgešbeallái.
Imatra
Imatra lea Suoma gávpot Lulli-Gárjila eanangottis. Dan rádjegielddat leat Lappeenranta ja Ruokolahti.
Olgešbellodat (Norga)
Erna Solberg, Bergenis eret, lea leamašan bellodatjođiheaddji bellodaga riikačoahkkima rájes, mii lei miessemánus 2004:is. Jan Tore Sanner, Bærumas eret, lea 1. nubbijođiheaddji ja Bent Høie, Randabergas eret, lea 2. nubbijođiheaddji. Henrik Asheim lea bellodaga nuoraidorganisašuvnna jođiheaddji, Olgešbellodaga Nuorat (Unge Høyre), ja Henrik Erevik Riise lea ovdaolmmoš bellodaga studeanttaorganisašuvnnas (Høyres Studentforbund). Olgešbellodat lei áigodagas 2001-2005, dego stuorámus bellodat, mielde Kjell Magne Bondevika nuppi ráđđehusas oktanis Risttalaš Álbmotbellodagain ja Gurutbellodagain.
Olgešbellodaga stuoradiggejoavkkus leat 30 áirasa stuoradiggeválggaid maŋŋel mat ledje 2009:s. Bellodatjođiheaddji Erna Solberg lea maiddái parlamenttalaš jođiheaddji stuoradiggejoavkkus, gos Jan Tore Sanner lea nubbinjođiheaddji. Olgešbellodat lea 3. stuorámus bellodat Stuoradikkis, Bargiidbellodaga ja Ovddádusbellodaga maŋis. Olgešbellodagas leat golbma aktiivvalaš oalgeorganisašuvnna (Unge Høyres Landsforbund, Høyres Studentforbund ja Senior Høyres Landsforbund). Dát organisašuvnnat leat dehálaš oasit Olgešbellodagas, ja sis leat sierra, riikaviidosaš organisašuvdnafierpmit.
Ulbmilpáragráfa
”Olgešbellodat áigu doalahit konservatiiva ovddastuspolitihka, mii lea huksejuvvon risttalaš kultuvrrašvuođu, riektestáda ja álbmotstivrra vuođul, ovddidit persovnnalaš- friddjavuođa ja sosiálalaš ovddasvástádusa, mielmearrideami ja eaiggádašrievtti, ja našunála ja internašunála ovttasbarggu.”
Olgešbellodat presentere iežas dego sosiálalaš reforpmalašbellodat mii bargá daid konstitušuvnnalaš rámmaid mielde maid parlamenttalaš demokratiija bidjá. Bellodat lea guhka leamaš árvokonservatiiva ja liberálakonservatiiva. Olgešbellodat lei 1800-logus ovddemusat árvokonservatiiva bellodat. 1900-logus álge dat liberálakonservatiiva áššit ihttin eanet. Olgešbellodat čuovvu odne vuosttažettiin Edmund Burke konservatiiva árbevieruid.
Olgešbellodaga politihkalaš lávdi deattuha earret eará čuovvovaš áššiid:
Historjá
Olgešbellodat álggahuvvui 25. beaivvi borgemánu 1884:s maŋŋel go álggahedje parlamentarisma Norggas. Emil Stang válljejuvvui bellodaga vuosttaš ovdaolmmožin.
Beroštupmi Olgešbellodaga ektui lea rievddadan hirbmosit. Stuorámus oassi jienasteddjiin lei Olgešbellodagas 1894:s go 49,4 % jienastii Olgešbellodaga; dalle ledje dušše guokte bellodaga maid gaskkas sáhtii válljet. Olgešbellodagas ii leat goasse leamašan čielga eanetlohku Stuoradikkis. Olgešbellodat massii ollu jienasteddjiid soahtegaskaáiggis, earret eará go ilbme ođđa bellodagat. 1945:s 1970:i lassánedje bellodagas jienasteaddjit jámadit, ja 1973 válggaid maŋŋel lassánedje vel eanet.
1981-válggain oaččui Olgešbellodat 31,7 % jienaid, ja ledje bellodaga buoremus válggat 1924 rájes. Bellodaga deháleamos politihkas 1980-loguin lei Kåre Willoch, guhte lei stádaministtar 1981-1986. 1980-loguin ledje bellodagas eanet máksi miellahtu go goassege muđui, dalle sullii 100 000 olbmo.
1997 válggain oaččui Olgešbellodat 14,3 % - dalá heajumus válga 1945:a rájes. Bellodagas ledje goitge buori válggat 2001:s, ja besse ráđđehussii oktan Risttalaš Álbmotbellodagain ja Gurutbellodagain. Jahki 2005:s ledje fas heajos válggat Olgešbellodaga ektui, ja ožžo dušše 14,1 %.
1900-jagiin álggahii Olgešbellodat huksema ođđaáigásaš johtolatfierbmádaga. Vuosttaš máilmmisoađi maŋŋel šattai Olgešbellodaga váldoášši ođđasit ásahit dearvvašlaš ekonomalaš politihka.
Junior Eurovision lávllagilvvohallan 2005
2005. Junior Eurovision lávllagilvvohallan
Pyhäjärvi
Pyhäjärvi lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Pyhäjärvi rádjegielddat leat Haapajärvi, Kiuruvesi, Kärsämäki, Pielavesi, Pihtipudas ja Pyhäntä.
Gilit
Emolahti, Emoniemi-Kirkonkylä, Haapamäki, Hietakylä, Hiidenkylä, Jokikylä, Komu, Kuusenmäki, Köpsi, Lamminaho, Latvanen, Liittoperä, Lohvanperä, Niinimäki, Parkkima, Pitäjänmäki, Rannankylä, Ruotanen, Salmenkylä, Sammallahti, Särkiperä, Vuohtomäki, Vuohtoniemi.
Sitrusšaddosat
thumb|200px|Sitrovdna lea okta sitrusšaddosiin Sitrusšaddosat leat sitrusmuoraid ja daid ruoššastuvvon šaddosat.
Finnmárkku allaskuvla
Finnmárkku allaskuvla (dárogillii: Høgskolen i Finnmark) rievdaduvvui dán hápmái borgemánu 1. 1994 ja lea gaskasturrosaš allaskuvla Norggas, mas leat sullii 1800 studeantta ja 240 bargi. Allaskuvla lea okta Norgga 21 stáhtalaš allaskuvllain.
Finnmárkku allaskuvlla váldooahpahusbáiki lea Álttás, ja muđui leat máŋgga sajis oahpahusfálaldagat.
Sámiráđđi
thumb|Sámiid nubbi konfereanssa oassálastit Kárašjogas jagi 1956
Sámiráđđi lea vuođđuduvvon borgemánu 18. beaivve 1956 Kárašjogas sámiid nubbi konfereanssas namain Davviriikkaid sámiráđđi. Jagis 1992 Helssegis ordnejuvvui sámiid 15. konfereansa, gos Ruošša beale Guoládaga sámi searvi dohkkehuvvui lahttun ja Sámiráđi namas guđđojuvvui davviriikalaš eret.
Sámiráđi dievasčoahkkimis leat 15 lahtu, geat ovddastit ovcci lahttosearvvi: Suoma sámiid guovddášsearvi (SSG) Suomas, Guoládaga Sámi Searvi (GSS) ja Murmánskka guovllu Sámesearvi (OOSMO) Ruoššas, Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi (NBR/NRL), Norgga Sámiid Riikkasearvi (NSR) ja Sámiid Álbmotlihttu (SÁL/SFF) Norggas, Sámiid Riikkasearvi (SSR), Riikasearvi Sámi Ätnam (RSÄ) ja Boazoeaiggádiid Oktavuohta (BEO) Ruoŧas. Jagi 2008 sámekonfereansa dollojuvvui Roavvenjárggas golggotmánu maŋimuš vahku. Seammás dollojuvvui áššedovdiseminára sámiid kulturárbbi birra.
Ulla Aartomaa
Ulla Aartomaa (r. 1949 Kuopio, Suopma ) lea suopmelaš musea-amanuensa. Museabargui lassin son čállá dáidaga ja hábmema birra. Jagi 1977 son válmmaštuvai Jyväskylä universitehtas, mas sus lei váldoávnnasin dáiddahistorjá. Dan maŋŋá son stuđerii Alvar Aalto -musea, Gaska-Suoma museas ja Kuopio Kulturhistorjjálaš museas.
Sis-Savo guovlogielda
thumb|150px|Sis-Savo guovlogielda Sis-Savo guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Nuorta-Suoma leanas, Davvi-Savo eanangottis. Dasa gullá njeallje gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 115.
Mullsjö gielda
Mullsjö gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Čoahkkebáikkit
Mullsjö gielddas leat guokte čoahkkebáikki. Tabeallas lea čoahkkebáikkiid olmmošlohku juovlamánu 31. 2010.
Geahča maid
Listu Ruoŧa gielddain
Tawakkul Karman
thumb|350px|Govas gurut bealde: Tawakkul Karman, [[Leymah Gbowee ja Ellen Johnson Sirleaf Nobela ráfibálkkašumi juohkindilálašvuođas juovlamánu 10. b. 2011]]
Tawakkol Abdulsalam Khalid Karman (, Tawakkul 'Abd us-Salām Khalid Karmān, muhtumin Tawakel, Tawakul dahje Tawakkul Karman, (r. guovvamánu 7. b. 1979, Shar'ab as-Salam, Taiz eanagoddi, Jemen) lea jemenlaš journalista, politihkkár já olmmošvuoigatvuohtaaktivista. Jagi 2011 son vuittii Nobela ráfibálkkašumi ovttas Liberia presideanta Ellen Johnson Sirleafin ja liberialâš ráfiaktivista Leymah Gboweein.
Mánáidvuohta
Tawakkol Karman riegádii guovvamánu 7. b. 1979 Shar'ab as-Salamis, Taiz eanagottis, Jemen. Su eadni lea Anisah Hussein Abdullah Al Aswadi ja su áhčči advokáhta ja politihkkár Abdulsalam Khalid Karman. Karmanis leat golbma vielja ja guhtta oappá, om. doaimmaheaddji ja advokáhta Safa Karman ja diktár Tariq Karman.
Skuvlen ja karrieara
Mánnán Karman orui Jemena goalmmádin stuorimus gávpoga Taiz lahka. Go su áhčči namahuvvui riekteáššiid ministtarin presideanta Ali Abdullah Saleh ráđđehusas 1990-logus, de bearaš fárrii Sanaai. Doppe Karman lohkagođii gávppašeami dieđa- ja teknologiijaallaskuvllas. Jagi 1999 son gearggai kandidáhtan. Dan maŋŋá son sirdašuvai Sanaa allaskuvlii, gos son logai stáhtadiehtagiid ja gearggai magisttarin.
Gáldut
Oassi dan siiddus lea jorgaluvvon anárašgiel Wikipedias
Robert Frost
Robert Lee Frost (njukčamánu 26. 1874 San Francisco, Kalifornia, USA – ođđajagimánu 29. 1963 Boston, Massachusetts, USA) lei amerihkálaš diktačálli. Ođđa-Englándda dálonguovlu lei su inspirašuvdna. Frost lei bivnnuhis diktačálli juo ovdal go jámii ja son vuittii ovd. Pulitzer-bálkkašumi 4 geardde.
Reisjärvi
Gilit
Kalaja, Kangaskylä, Kinnulanranta, Leppälahti, Levonperä, Reisjärvi
Robert Frost
Divttiid badjelii son čálii maid 4 čájálmusa.
Konvenšuvdna vuoigatvuođain mat gusket olbmuide geain leat hedjonan doaibmanávccat
Konvenšuvdna vuoigatvuođain mat gusket olbmuide geain leat hedjonan doaibmanávccat  dahje ON konvenšuvnna doaimmashehttejuvvon olbmuid vuoigatvuođaid birra lea Ovttastuvvan našuvnnaid dahkkon riikkaidgaskasaš šiehtadus man ulbmilin lea dáhkidit doaimmashehttejuvvon olbmuide seamma servodatlaš vuoigatvuođat go olbmuide geat eai leat.
Robert Frost
Biografiija
Robert Frost riegádii San Franciscos. Su eatni lei skotlánddalaš Isabelle Moodie ja su áhčči lei aviisaolmmoš William Prescott Frost. Su áhčči lei juhkki ja áittaspealli, gii jámii deregii 36-jagi boaris jagis 1885.
Konvenšuvdna vuoigatvuođain mat gusket olbmuide geain leat hedjonan doaibmanávccat
Konvenšuvnna vuolláičállán riikkat galget sihkkarastit ahte láhkaásaheapmi, politihkka ja eará prográmmat čuvvot konvenšuvnna mearrádusaid doaimmashehttejuvvon olbmuide vuoigatvuođain. Konvenšuvnna ratifiseren riikkat galget dáhkidit ahte doaimmashehttejuvvon olbmot besset skuvlejupmái, bargoeallimii, kollektiivajohtolahkii ja almmolaš visttiide, mieđihit doaimmashehttejuvvon olbmot jienastanvuoigatvuođa, buoridit dáid vejolašvuođa oassálastit politihkkii ja dáhkidit sidjiide dievas rievttálaš doaibmanávcca. Dasa lassin buot konvenšuvdnastáhtat galget jeavddalaččat addit ON lávdegoddái dievaslaš raportta doaibmabijuin.
Jagi 2001 ON dievasčoahkkin vuođđudii komitea konvenšuvnna šiehtadallama dihte. Komitea čoahkkanii vuosttaš háve borgemánu 2002 ja konvenšuvnna čállosa hámuheapmi álggii miessemánu 2004. Konvenšuvdna lei gárvvis borgemánu 2006. Konvenšuvdna dohkkehuvvui dievasčoahkkimis juovlamánu 13. beaivve ja dat bođii fápmui miessemánu 3. b. 2008 go 20 riikka ledje vuolláičállán dan. Borgemánu 30. b. 2013 rádjái konvenšuvnna ledje vuolláičállán 156 riikka main 133 ledje maiddái ratifiseren dan. Konvenšuvdna davvisámegilliiCuoŋománu 25. b. 2016 Norgga Mánáid-, dásseárvo- ja searvadahttindepartemeanta almmuhii konvenšuvnna davvisámegiel jorgalusa.
Niitomarigiella
Niitomarigiella lea várremarigielain volgalaš giella, mii gullo urálalaš giellabearrašii.
Robert Frost
Biografiija
Áhči jápmima maŋŋil 11-jahkásaš Robert, su oabbá ja eatni fárrejedje Kalifornias nuorttagáddái, Lawrence, Massachusettsii, gean bokte oruiga su áhči váhnemat. Doppe su eatni láktasii swedenborgialaš girkui. Rávesolmmožin Frost earránii girkus.
Jagis 1890 Frost vázzigođii Lawrence-joatkkaskuvlla, mis son movttáskii láhten- ja greikkagielaide. Doppe son maid čálii su vuosttaš divtta (La Noche Triste) ja čuzii Elinor Miriam White, boahttevaš eamida njeaiga.
Niitomarigiella
Vokálat
Niitomarigielas lea 8 vokála. Tabeallas juohke vokála lea čállojuvvon ná: kyrillalaččat / latiinnalaččat / [ IPA ]
Giellaoahppa
Gáldu das lea Alhoniemi 1985.
Kásusat
Ovdamearkasánit: muno 'monni', βüt 'čáhci' (gč. suom. vete- 'čáhci').
Hämeenkoski
Hämeenkoski lea gielda Lulli-Suoma leanas Lahti eanangottis. Dan rádjegielddat leat Asikkala, Hausjärvi, Hollola, Hämeenlinna ja Kärkölä.
Gilit
Etola, Hankala, Huhti, Huljala, Hyrkkälä, Hyväneula, Järvenpää, Kaunkorpi, Koski, Käikälä, Leiniälä, Miehola, Padonmaa (Palomaa), Porvola, Putula, Pätilä, Saapas, Tenhiälä, Toijala, Töykkylä.
Appelsiidna
mini|Appelsiidna Appelsiidna (Citrus sinensis) lea sitrusmuoraide (Citrus) gullevaš álo ruonás muoraš. Appelsiidnan gohčoduvvo maid muora šaddosa.
Botanihkas appelsiinna šaddos meroštallojuvvo muorjin daningo dan siste leat ollu siepmanat.
Báktesárgumat Álttá vuotnabađas
Báktesárgumat Álttá vuotnabađas lea Davvi-Europa stuorámus báktesárgun čohkehus maid artálaš eamiálbmot/sámit lea čállán. Vuosttaš sárgumat áice ovdalaš hellodagaid geassemánus 1973:as, ja dál lea badjel 6000 sárgumat duođaštuvvon maŋŋga báikkis Álttá guovllus. Sárgumat bidjojedje UNESCO eronoamáš suodjalanveara dološmuito listtui juovlamánu 3. beaivve 1985:as.
Ráneš
Ráneš (darogielas: Ringvassøy) lea stuorra suolu, man lea juogaduvvon guokte suohkaniidda: Gálsa ja Romsa. Ránežis lea Davve-Eurohpa stuorimus javri mii lea sullo nalde: Gusmorjavri.
Varkausa guovlogielda
thumb|150px|Varkausa guovlogielda Varkausa guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Nuorta-Suoma leanas, Davvi-Savo eanangottis. Dasa gullá njeallje gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 114.
Historjá
01.01.2002 Kangaslampi sirdašuvai Juva guovlogielddas Varkausa guovlogildii.
01.01.2005 Kangaslampi ja Varkaus ovttastuvvojedje Varkausa gávpogin.
Nässjö gielda
Nässjö gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Olaug Bollestad
Olaug Vervik Bollestad (r. skábmamánu 4. b. 1961) lea norggalaš politihkar (RÁb), gii ođđajagemánu 22. b. 2019 rájes lea Erna Solberga ráđđehusa eanadoallo- ja biebmoministtarin.
Son lea 2013 rájes RÁb:a stuorradiggeáirrasin. Ovdal son lea bargan buohccedikčun.
Urtasat
Urtasat leat šattut mat geavahuvvojit eanas dálkkodeapmái, muhto muhtumiid maid borramušain ja čábbudangálvvuin.
Hantigiella
Hantigiella gullá urálalaš gielaid suopmelaš-ugralaš gielaide. Eará suopmelaš-ugralaš gielat leat ovdamearkan esttegiella, sámegielat ja ungáragiella.
Slovakiagiella
Slovákiagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid oarjeslávalaš gielaid jovkui.
Junior Eurovision lávllagilvvohallan 2006
Junior Eurovision lávllagilvvohallan 2006
Tore Storehaug
Tore Storehaug (r. guovvamánu 18. b. 1992) lea norgalaš politihkar, gii 2017 rájes lea Risttalaš Álbmotbellodaga stuorradiggeáirrasin Sogn ja Fjordane válgabiirres. Son lea bajásšaddan Askvoll suohkanis.
Ruotnasat
Ruotnasat leat šattut maid olmmoš sáhttá atnit borramuššan, muhto mat eai leat šaddosat, niehtit, urtasat, máistagat dahje gortnit. Ruotnasiid sáhttá juohkit iešguđet joavkkui:
Padasjoki
Padasjoki lea gielda Lulli-Suoma leanas Lahti eanangottis. Dan rádjegielddat leat Asikkala, Hämeenlinna, Kangasala, Kuhmoinen, Pälkäne ja Sysmä.
Gilit
Ala-Porasa, Arrakoski, Hirtniemi, Ilmoila, Jokioisen Saksala, Kaila, Kaurate, Keskusta, Koiravuori, Laivaranta, Mainiemi, Neroskulma, Palsa, Porasa, Purola, Savikko, Seitniemi, Romo, Tarus, Taulu, Vähäsalo
Dagfinn Høybråten
Dagfinn Høybråten (r. juovlamánu 2. b. 1957) lea norgalaš politihkar (RÁb). Son jođihii Risttalaš Álbmotbellodaga 2004 rájes 2011 rádjái. 2018:s son namahuvvui Stuorradikkis Duohtavuođa- ja soabahankommišuvnna jođiheaddjin.
Hailuoto
Hailuoto lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Hailuoto rádjegielddat leat Lumijoki, Oulu ja Siikajoki.
Gilit
Järventakusta, Kirkonkylä, Koivukylä, Marjaniemi, Ojakylä, Pöllä, Ulkokarvo, Vaski
Dalai Lama
right|thumb|Vuosttaš Dalai Lama Gendun Drup Dalai Lama lea Tibet álbmoga vuoiŋŋalaš jođiheaddji. Historjjálaččat Dalai Lamas leamaš máŋgii maiddái politihkalaš jođiheaddji rolla.
Tibetagillii su gohčodit namain Yeshe Norbu, «doaivagiid ollašuhtti divrras geađgi» dahje dušše namain Kundun, «luhtteorrun».
Meksiko
right|thumb|Meksiko oassestáhtat Meksiko (spánskagillii México) lea riika Davvi-Amerihkás. Dan olmmošlohku lea 114 000 000 (2011) ássi, ja dan viidodat lea 1 959 248 km². Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Meksiko gávpot.
Sävsjö gielda
Sävsjö gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Ruoššagiella
Ruoššagiella gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid nuortaslávalaš gielaid jovkui.
Dalai Lama
Dalai Lama namma lea anus eará guovlluin máilmmis. Dalai Lama nama bijai álgoálggus Mongolia Altan-kána goalmmát jođiheaddjái Sonam Gyatsoi jagis 1578. Dalai mearkkaša mongoliagillii «universála» ja lama tibetagillii «guru». Dalai Lama gáddejuvvo avalokiteshvara ja bodhisattva rumašlaš albmaneapmin. Vuosttaš Dalai Lama, Gendun Drup, riegádii jagis 1391.
Sävsjö gielda
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Sävsjö gielda.
Dalai Lama
Liŋkkat
Dalai Lama ruoktosiiddut
Ruoššagiella
Vokálat
Ruoššagielas lea 6 vokála. Systema vuođul lea dábálaš vihtta-vokála-systema i, e, a, o, u, ja dasa lassin guovdavokála, mii lea čállojuvvon ы.
Sävsjö gielda
Čoahkkebáikkit
Tabealla lea ođasmahttán 31. juovlamánnu 2005
Ruoššagiella
Čállingiella
Ruoššagiella lea čállojuvvon kyrillalaš alfabehtain.
Dehálaš fonologalaš proseassa ruoššagielas lea palataliseren, konsonánttain lea guokte veršuvnna, ovda- ja maŋŋeveršuvdna. Dábálaš l-a lassin lea maid palataliserejuvvon l, IPA: ʎ, seammá jietna go sámegiela viellja-sánis. Palataliseren ii leat merkejuvvon konsonánttas, muhto vokálas, nu ahte jos konsonántta ii leat palataliserejuvvon, de čuovvovaš vokálabustáva (vokálaide a, e, i, o, u) lea а, э, ы, о, у, muhto jos lea, de seammá vokála ferte čállit я, е, и, ё, ю. Jos konsonántta maŋŋel ii leat vokála, muhto nubbi konsonánta dahje sáni loahppa, de konsonántta maŋŋel boahtá palataliserenmearka, ь.
Haapavesi
Haapavesi lea Suoma gávpot Pyhäjoki gáttis Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Gielda oaččui gávpotvuoigatvuođat jagi 1996. Haapavesi rádjegielddat leat Haapajärvi, Kärsämäki, Nivala, Oulainen, Raahe, Siikalatva ja Ylivieska.
Máistagat
thumb|250px|right|Indialaš máistagat thumb|250px|right|Máistagat Marokkos thumb|250px|right|[[Kárvenat]]
Máistagat leat máisttašattuid goikaduvvon oasit, mat geavahuvvojit daid máhkoávdnasiid dihte. Omd. ingefeara lea ruohttasiin ja basilikumma lasttain.
Porvoo
Porvoo lea Suoma gielda.
Tenzin Gyatso
Dálá Dalai Lama, Tenzin Gyatso (Lhamo Thondup), riegádii suoidnemánu 6. beaivve jagis 1935. Son báhtarii vázzi Indiai jagis 1959 go Kiinná okkuperii Tibeta. Dál 14. Dalai Lama orru báhtareaddjin Dharamsalas, Indias. Son lea vuosttáš Dalai Lama guhte lea fitnan oarjemáilmmis. Son bargá dan ovdii, ahte Tibet oažžu friijavuođas.
Jagis 1989 Norgga Nobel-komitea geigii Nobela ráfibálkkašumi sutnje. Seamma oktavuođas Dalai Lama finai maiddái Kárášjogas. Maŋimuš háve son lea fitnan davvin 2001´s. Dalle son finai Romsas.
Alma Söderhjelm
Alma Söderhjelm (miessemánu 10. b. 1870 Vyborg, Ruošša keaisárriika – njukčamánu 16. b. 1949 Saltsjöbaden, Ruoŧŧa) lei suopmelaš historjádutki ja girječálli. Son lei Suoma vuosttaš nissonprofessor ja dan ovdal son lei Davviriikkaid vuosttaš nissondoseanta. Söderhjelm oamastii mearkkašahtti oasi karrieras Frankriikka historjái ja son dovdojuvvo eandalii Frankriikka revolušuvnna dutkin. Son orui guhká Ruoŧas.
Sohka
Alma Söderhjelma riegádii miessemánu 10. b. 1870 Vyborgas, Ruošša keaisárriikkas. Su áhčči lei Suoma prokuráhtor Woldemar Söderhjelm. ja su viellja dovddus gielladutki Werner Söderhjelm.
Karriera
Söderhjelm váccii ruoŧŧelaš nieiddaidskuvlla Vyborgas. Son válmmaštuvai filosofiija kandidáhttan Helssega universitehtas jagi 1893. Jagi 1895 Söderhjelm mátkkoštii Parisii čohkket materiála nákkosgirjái mii gieđahalai Frankriikka preassa revolušuvnna áigge. Jagi 1900 son nákkáhalai doavttirin ja lei goalmmát nisson gii lei nákkáhallan Helssega universitehtas. Nákkosgirji lei vuosttaš oassi dutkamušas Le régime de la presse pendant la révolution française ja gieđahalai Frankriikka preassa revolušuvnna áigge jagi 1794 rádjái. Čuovvovaš jagi dutkamuša nubbi oassi almmustuvai. Dát oassi gieđahalai Frankriikka preassa revolušuvnna jagi 1799 rádjái.
Haukipudas
Haukipudas lei gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Jagis 2012 gielddas orui sullii 19 053 olbmo ja dan viidodat lei 1 023,60 km², mas 441,08 km² lei eana, 10,54 km² sisčáziid ja 571,60 km² lea mearra. Ássit eananjealjehaskilomehtera bokte lei sullii 43,2 ássi/km². 1.1.2013 Haukipudas gielda ovttastuvvui Oulu gávpogii.
Hyrynsalmi
Hyrynsalmi lea gielda Kainuu eanangottis, Suomas. Hyrynsalmi rádjegielddat leat Kuhmo, Puolanka, Ristijärvi ja Suomussalmi.
Hyvinkää
Hyvinkää lea Suoma gávpot Uusimaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Riihimäki, Hausjärvi, Mäntsälä, Tuusula, Nurmijärvi, Vihti ja Loppi.
Hyrynsalmi
Gilit
Hyrynsalmi, Kytömäki, Luvankylä, Moisiovaara, Oravivaara, Tapanivaara, Väisälä, Teerijärvi, Haapolanvaara, Hoikka, Pekankylä, Lietekylä, Karpinvaara, Hakokylä, Nuottikylä
Várremarigiella
Várremarigiella lea giella urálalaš giellabearrašis.
Hyvinkää
Gilit
Ahdenkallio, Hakakallio, Hakala, Hakalanmäki, Hyvinkäänkylä, Kallionoppo, Kapula, Kaukas, Kirjavatolppa, Kittelä, Kruununpuisto, Kuumola, Kytäjä, Martinlehto, Martti, Metsäkalteva, Mustamännistö, Mäkivehkoja, Nummenkärki, Nummenmäki, Paavola, Parantola, Sahanmäki, Sveitsi, Takoja, Tanssikallio, Tapainlinna, Tehdas, Vanhamylly, Vehkoja, Vieremä, Viertola
Aili Keskitalo
Aili Keskitalo dahje Biehttar Heaikka Elle Máreha Áili (riegádan golggotmánu 29. 1968s) lea norgga sámepolitihkkár, Guovdageainnus eret. Son lea Norgga Sámedikki viđat ja dálá presideantta, 2013 rájes otnážii. Jagi 2005:s gitta 2007:i son lei Norgga Sámedikki presideantta, guolmmadin historjjás. Son lei maid Norgga Sámiid Riikasearvvi jođiheaddji 2003:s gitta 2006, ja fas 2008 rájes otnážii. Son lei Sámediggeáirras 2005 gitta 2009:i áigodagas, ja válljejuvvui maid áigodaga 2009-2013 sisa, doppe lea son miellahttun plána- ja finánsalávdegottis.
Sus lea Master of Public Administration Copenhagen Business Schoolis, ja čáli masterbargu Høyere utdanningsinstitusjoner for urfolk -i en moderniseringstid : en komparativ analyse av endringer i rammebetingelser for Sámi allaskuvla/Samisk høgskole og Ilisimatusarfik ved årtusenskiftet birra.
Keskitalo lei vuosttáš nisson sámediggepresideantan, ja lei maiddái vuosttaš geas ii lean sámegiella vuosttašgiellan. Sámegiela son oahpai kurssas unna oappážiin nuorravuođaáiggis.
Son lea náitalan ja sus leat golbma máná.
Iitti
Gilit
Anttila, Haapakimola, Haapalahti, Haukkala, Hiisiö, Huhdasjärvi,Huutotöyry, kirkonkylä, Isokylä, Jokue, Kalaksue, Kauramaa, Kausala (Kausansaari), Koliseva, Konttila, Koskenniska, Kukonoja, Kuukso, Kuusanniemi, Kymentaka (Kymentausta), Kyrönkylä, Kyöperilä, Leppäniemi, Lyöttilä, Mankala, Maunuksela, Muikkula, Munakallio, Myllytöyry, Niinimäki, Nirvinen, Palojärvi, Parikka, Pentinmäki, Perheniemi, Piilahti, Pyörylä, Radansuu, Ruokoniemi, Saaranen, Salonsaari, Sampola, Savijoki, Siikakoski, Sitikkala, Säkkilänmaa, Säyhtee, Sääskjärvi, Taasia, Tapola, Tillola, Vuolenkoski, Väärtti.
Siskkit Fosen
Siskkit Fosen lea gielda Trøndelága fylkkasuohkanis. Gielda álggáhuvvui ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s, go ovddeš gielddat Rissa ja Leksvik časke oktii.