cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adjágas
thumb|Adjágas jagis 2012 Adjágas lei Norgga beal Sámi musihkkajoavku, mii vuođđuduvvui 2004s. Adjágasa vuosttas álbuma ilmmai 2005s. 2009s almmuhuvvui Adjágasa nubbi skearru, ''Mánu Rávdnji. ''Adjágas bisttii joavkun 10 jagi, ja heaittihuvvui 2014 skápma. Dan logi jagis gearggai Ádjagas ollu vásihit. 2005s čuojahedje ovdal Madrugada-konseartta Oslo Spektrumas, mii lei spagga dievva. Sii čuojahedje maid Vancouveris 2010s go doppe ledje Olympia Gilvvut. 2011s mátkkoštedje musihkain Amerihkás, ja 2012s ožžo Sápmi Awards musihkkabálkkašumi.
Giemajohka
Giemajohka (suomagillii Kemijoki) (550 km oalgejogaiguin ja 483 daid haga) lea Suoma ja Davviriikkaid guhkimus johka. Dát golgga Giemajávrri ja Roavvenjárgga čađa ovdal go luoitá Mearrabađaluktii Giemas. Roavvenjárggas Ovnnesjohka luoitá Giemajohkii.
Čáhcefápmu
Giemajohka, Oulujoki ja Iijoki leat Suoma deháleamos fápmorusttetjogat. Giemajoga vuosttaš čáhcefápmorusttet huksejuvvui Isohaaras 1946. Otnábeaivi jogas leat 15 fápmorusttet.
Sara Marielle Gaup Beaska
Sara Marielle Gaup lea sápmelaš musihkkár. Son lea mielde Adjágas-musihkkajoavkkus. Gaup lea eret Guovdageainnus.
Hoforsa gielda
Hofors gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Stefan Löfven
Kjell Stefan Löfven (r. suoidnemánu 21. b. 1957) lei Ruoŧa stáhtaministtar golggotmánu 3. b. 2014 – skábmamánu 30. b. 2021.
Geassemánu 30.
'''Geassemánu 30. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 181. (gárgádusjagi 182.) beaivi. Jagis leat vel 184 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 29., Suoidnemánu 1.
Ákŋoluokta
Ákŋoluokta lea suohkan (gielda) Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Suohkan lea Sállana lulit oassi ja oassi Stiertnás. Suohkanis leat golbma váldogili: Ákŋoluokta / Hasvik (su. 400 olbmo), Goahteluokta / Breivikbotn (su. 300 olbmo) ja Mearragohppi / Sørvær (su. 200 olbmo). Váldoealáhus lea guolásteapmi ja guolleindustriija.
Guovvamánu 28.
Riegádeamit
1972 – Ville Haapasalo, suopmelaš neavttár.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 27., (Guovvamánu 29.), Njukčamánu 1.
Gävle gielda
Gävle gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Hudiksvalla gielda
Hudiksvalla gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Niehtit
thumb|250px|right|[[Hasselniehtti|Hasselniehtit]] Niehtit leat šattut maid skahposa siste leat siepmanat maid dávjá sáhttá borrat. Stuorámus oassi nihtiin lea buoidi.
Mándelat eai leat niehtit, vaikko dávjá málesteamis dat lohkkojuvvoge nihtiide.
Georges de La Tour
Georges de La Tour (njukčamánu 13. 1593 - ođđajagimánu 30. 1652) lei fránskkalaš dáiddár.
Guovvamánu 29.
'''Guovvamánu 29. beaivi''' lea gárgádusbeaivi ja gregoriánalaš kaleandara mielde gárgádusjagi 60. beaivi. Jagis leat vel 306 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 28., Njukčamánu 1.
Spánskkagiella
Spánskkagiella (español) gullá indoeurohpálaš gielaide.
Áltá
Áltá dahjege Álaheadju  lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš, Álttá gávpot oaččui gávpotárvvu 2001:as.
Giella
Giella lea mearkasystema, maid olbmot geavahit kommunikašuvdnii ja jurddašeapmái.
Rigaluokta
Rigaluokta ( ja ) lea luokta Nuortamearas, Estlándda ja Látvia gáttis. Luovtta viidodat lea sullii 18 000 km² ja dan čiekŋaleamos báiki 67 metriä. Deaŧaleamos gávpogat Rigaluovtta gáttis leat Riga ja Pärnu.
Suoidnemánu 1.
'''Suoidnemánu 1. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 182. (gárgádusjagi 183.) beaivi. Jagis leat vel 183 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 30., Suoidnemánu 2.
Ljusdala gielda
Ljusdala gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Albert Lasker -bálkkašupmi medisiinnalaš vuođđodutkamuša birra
Albert Lasker -bálkkašupmi medisiinnalaš vuođđodutkamuša birra lea okta njealjis Lasker-bálkkašumis, maid Lasker-vuođđudus addá dávddaide sisabeassamis ja dáid diagnoseremis, eastadeamis, dikšumis ja buorráneamis. Sullii 50 % bálkkašumi vuitiin leat maŋŋil vuoitán Nobel medisinbálkkašumi dutkamušastan. Ovddit vuoitit leat:
Suoidnemánu 2.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 1., Suoidnemánu 3.
Váđotmuorjjit
mini|Rubus caesius Váđotmuorjjit (Rubus) lea ruvsušattuide (Rosaceae) gullevaš čearda.
Kárášjohka
250px|thumb|right|Kárášjoga ođđa girku huksejuvvon jagis 1974 250px|thumb|right|Kárášjoga boares girku huksejuvvon jagis 1807 250px|thumb|right|Mari Boine lea kárášjohkalaš 250px|thumb|right|Norgga Sámediggi
Kárášjoga gielda lea Norgga gielda sis-Finnmárkkus, Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Kárášjoga rádjegielddat leat Porsáŋgu ja Deatnu davvin, Guovdageaidnu oarjin, Suoma bealde Ohcejohka nuortin ja Anár lullin. Gieldda čoahkkebáiki lea Kárášjoga gáttis, sullii 18 km Suoma rájis.
Kárášjohka gohčoduvvo maid "sámiid oaivegávpogin" danin go gieldda ássiin 80 proseantta leat sápmelaččat ja Kárášjoga gilis lea Norgga Sámedikki viessu. Dása lassin Kárášjogas doibmet sámi nášunalmusea Sámiid Vuorká-Dávvirat, NRK Sápmi, Sámi dáiddaguovddáš ja doppe lei sámegielat aviissa Ávvir doaimmahus.
Historjá
Bivdorokkit duođaštit ahte Kárášjoga guovllus leat ássan olbmot jo 3000 o.Kr. Boares dálveorohat Ávjovárri lea rievdan Kárášjoga gillin. Kárášjohka šattai iežaset gieldan jagis 1867 ja jagis 1872 dat šattai sierra girkosuohkanin.
Kárášjoga boares girku lea huksejuvvon 1807s ja dat lea Finnmárkku boarráseamos girku ja áidna visti mii ii buollán nuppi máilmmisoađi áigge. Ođđa girku lea huksejuvvon 1974s.
Gaska-nuorti
400px|thumb|Gaska-nuortti riikkat kárttás dábáleamos jurddašanvuogi mielde 400px|thumb
Gaska-nuorti dahjege Oarje-Ásia lea Ásia oassi, mii lea lagamustá Eurohpa ja masa dávjá lohkkojuvvo maid Egypta Afrihkás ja muhtumin buot Davvi-Afrihká arábariikkat.
Tearbma čilgen lea mohkkái, muhto čuovvovaš riikkat rehkenastojuvvo dábálažžat oassin Gaska-nuortti:
Toronto
thumb|300px|right|Toronto thumb|300px|Toronto kárta
Toronto lea gávpot Kanádas. Dat lea Kanáda stuorámus gávpot ja Ontario provinssa oaivegávpot. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde gávpogis orrot 2 731 571 olbmo ja olles Toronto guovllus 5 928 040. .
Johtolat
thumb|300px|[[TTC trihkat]]
Skuvlejupmi
Torontos lea Kanáda stuorámus universitehta, jagi 1827 vuođđuduvvon Toronto universitehta. Torontos lea maiddái riikka goalmmát stuorámus universitehta, jagi 1959 vuođđuduvvon York universitehta. Daidda lassin Torontosa leat máŋga dáiddauniversitehta.
Mölnlycke
Mölnlycke lea gávpot Ruoŧas.
Nurmes
Nurmes lea Suoma gávpotgielda Davvi-Gárjila eanangottis. Nurmes rádjegielddat leat Juuka, Kuhmo, Lieksa, Rautavaara, Sotkamo ja Valtimo.
Gilit
Höljäkkä, Jokikylä, Jänislehto, Kuikka, Kuohatti, Kynsiniemi, Lipinlahti, Mujejärvi, Nurmes, Palojärvi, Petäiskylä, Porosaari, Salmi (Salmenkylä), Saramo, Savikylä, Särkivaara, Ylikylä, Kuokanvaara, Kohtavaara, Egyptinkorpi, Tolkee
Čáhppesváđot
Čáhppesváđot (Rubus fruticosus) lea váđotmurjjiid čerdii gullevaš šaddu.
Suoidnemánu 3.
'''Suoidnemánu 3. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 184. (gárgádusjagi 185.) beaivi. Jagis leat vel 181 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 2., Suoidnemánu 4.
Jalasjärvi
Jalasjärvi lea Suoma gielda Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Ilmajoki, Karvia, Kauhajoki, Kihniö, Kurikka, Parkano ja Seinäjoki.
Nordanstigga gielda
Nordanstigga gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Itkoviola
Itkoviola (Viola selkirkii) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii rássi.
Sámeviola
Sámeviola (Viola rupestris ssp. relicta) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii rássi.
Guolbbaviola
Guolbbaviola (Viola rupestris) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii gullevaš rássi.
Báhcavuotna
Báhcavuotna lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Njukčamánu 1.
'''Njukčamánu 1. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 60. beaivi (gárgádusjagi 61. beaivi). Jagis leat vel 305 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 28., (Guovvamánu 29.), Njukčamánu 2.
Valtimo
Valtimo lea Suoma gielda Davvi-Gárjila eanangottis. Valtimo rádjegielddat leat Nurmes, Rautavaara ja Sotkamo.
Gilit
Elomäki, Haapakylä, Halmejärven metsänhoitopiiri, Halmejärvi, Hirsiniemi, Kalliojärvi, Karhunpää, Koiravaara, Koppelojärvi, Maanselkä, Puukari, Pajukoski, Rasimäki, Rumo, Sivakkajoki, Sivakkavaara, Verkkojoki ja Ylä-Valtimo.
Ockelbo gielda
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Suoidnemánu 4.
'''Suoidnemánu 4. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 185. (gárgádusjagi 186.) beaivi. Jagis leat vel 180 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 3., Suoidnemánu 5.
Greikkagiella
Greikkagiella dahjege hellenikkagiella gullá indoeurohpálaš gielaide.
Rohtoviola
Rohtoviola (Viola epipsila) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii rássi.
Njukčamánu 2.
'''Njukčamánu 2. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 61. beaivi (gárgádusjagi 62. beaivi). Jagis leat vel 304 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 1., Njukčamánu 3.
Veaddemuorji
Veaddemuorji dahjege lávžžámuorji (Rubus saxatilis) lea váđotmurjjiid čerdii gullevaš šaddu. Veaddemuorjjit šaddet nu vuvddiin go geađgemehciinge.
Suoidnemánu 5.
'''Suoidnemánu 5. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 186. (gárgádusjagi 187.) beaivi. Jagis leat vel 179 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 4., Suoidnemánu 6.
Ovanåkera gielda
Ovanåkera gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Joutsa
Joutsa lea Suoma gielda Gaska-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Hartola, Hirvensalmi, Jyväskylä, Kangasniemi, Luhanka, Pertunmaa ja Toivakka.
Gilit
Angesselkä, Etu-Ikola, Hankaa, Havumäki, Joutsa, Kivisuo, Kälä, Laitjärvi, Lapinkylä, Leivonmäki, Marjotaipale, Martinkylä, Mieskonmäki, Niemistenkylä, Pajumäki, Pappinen, Pylsy, Pärnämäki, Ruokoranta, Ruorasmäki, Rutalahti, Savenaho, Selänpohja, Taka-Ikola, Tammilahti, Tolvasniemi, Uimaniemi, Vallaspelto, Vähä-Joutsa, Vehmaa
Barcelona
Barcelona lea Kataloniija oaivegávpot.
Sohterássi
Sohterássi dahjege sođđerássi lea 5-25 cm allosaš šaddu, mii šaddá vuvddiin.
Sámi mytologiija
Sámi mytologiija vai sámi noaidevuohta lea sámi polyteistalaš osku.
Noaidi
Noaiddis lei stuorra ovddasvástádus bearráigeahččat siidda olbmuid. Geahča maid gunstar (gunsttar)
Váđot
thumb|right|250px|Váđot
Sandvikena gielda
Sandvikena gielda lea gielda Ruoŧas Gävleborgga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Áhpespálfu
Áhpespálfu (Hydrobates pelagicus) lea loddi mii gullá áhpelottiide.
Kanáda
Kanáda (eŋgelas- ja ) lea riika Davvi-Amerihkás. Dan áidna eanarádjeránnjá lea USA, mii lea sihke lullin ja davvinuortan (Alaska). Kanáda viidodat lea sullii 10 miljovnna njealjehaskilomehtera ja Kanáda leage máilmmi nubbin stuorámus riika viidodaga ektui. Riikkas orrot sullii 33,5 miljovnna olbmo. Kanáda oaivegávpot lea Ottawa, muhto stuorámus gávpot lea Toronto.
Kanáda monárka lea Ovttastuvvan gonagasriikka dronnet Elizabeth II. Albma fápmu lea goitge stáhtaministaris, gii dál lea Justin Trudeau.
Pekka Fofanoff
Pekka Pietari Fofanoff lea nuortasápmelaš sámepolitihkkár. Fofanoff lei Suoma Sámedikki lahttu válgabajis 2003-2007. Son lei evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Bupmálas
thumb|250px|right|Bupmálas [[Svalbárda|Svalbárdda Ođđa-Ålesundas]] thumb|right|Bupmálasa jietna thumb|Bupmálasa monni [[MHNT-museačoakkáldagas]]
Bupmálas (Fulmarus glacialis) lea loddi mii gullá áhpelottiide.
Njukčamánu 3.
'''Njukčamánu 3. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 62. beaivi (gárgádusjagi 63. beaivi). Jagis leat vel 303 beaivve.
Azmari
Azmari lea etiopialaš lávlu-čuojaheaddji, gii lea eurohpálaš bárda veardásaš. Azmarin veadjá doaibmat sihke albmat ja nissonat. Sii lávllodit ex tempore strofaid seammás go čuojahit ovttasuotnanaš masenqo dahje lyraide gullevaš krara. Azmarit dávjá lávllodit ja čuojahit tejbeitis dahjege báiki mis etiopialaččaid njálgga t'ej-miehteviidni lea fállun.
Njukčamánu 3.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 2., Njukčamánu 4.
Njukčamánu 4.
'''Njukčamánu 4. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 63. beaivi (gárgádusjagi 64. beaivi). Jagis leat vel 302 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 3., Njukčamánu 5.
Hayden Carruth
Hayden Carruth (borgemánu 3. b. 1921 – čakčamánu 29. b. 2008) lei amerihkálaš diktačálli ja girječálli. Son vuittii Ruth Lilly -poesiijabálkkašumi jagi 1990 ja Álbmotlaš girjebálkkašumi divttaid dihte jagi 1997.
Suhpi
Suhpi (Populus tremula) lea lastamuorra.
Suoidnemánu 7.
'''Suoidnemánu 7. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 188. (gárgádusjagi 189.) beaivi. Jagis leat vel 177 beaivvi.
Söderhamna gielda
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Beštorat
Beštorat leat šilljociziide gullevaš loddečearda, masa gullá vihta soga ja 58 šlája. Beštoriid dovdá guhkes bahtošiin.
Muhtun šlájat
H=Hárvenaš, HH=Hui hárvenaš
Noaidelieđđi
mini| thumb|250px|Noaidelieđđi (Dactylorhiza maculata)
Noaidelieđđi (Dactylorhiza maculata)
Falkenbergga gielda
Falkenbergga gielda lea gielda Ruoŧas Hallándda leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Juupajoki
Juupajoki lea Suoma gielda Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Jämsä, Mänttä-Vilppula, Orivesi ja Ruovesi.
Gilit
Aakkola, Haavisto, Hirvijärvi, Hoivala, Hulipas, Hyytiälä, Höyde, Kihlala, Kokkila, Kopsamo, Korkeakoski, Lylyjärvi, Melli, Pirttikangas, Porvola, Pylkki (Pylkinautio), Pärri (Pärrinautio), Sahrajärvi, Sukkila
Suoidnemánu 6.
Riegádeamit
1946 – George W. Bush, Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 43. presideanta
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 5., Suoidnemánu 7.
Gironlasta
250px|thumb Gironlasta (Salix herbacea) lea sieđgašattuid čerdii gullevaš sieđggaš, mii šaddá árktalaš guovlluin. Dat ii obage šatta Davviriikkaid lulliosiinge, dušše áibbas davvin. Gironlasta šaddá 1-5 cm guhkkosaš.
Akseli Gallen-Kallela
thumb|204px|Akseli Gallen-Kallela Akseli Gallen-Kallela (cuoŋománu 26. b. 1865 - njukčamánu 7. b. 1931) lei suopmelaš dáiddár.
Njukčamánu 5.
'''Njukčamánu 5. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 64. beaivi (gárgádusjagi 65. beaivi). Jagis leat vel 301 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 4., Njukčamánu 6.
Kaavi
150px|mini|left Kaavi lea Suoma gielda Nuorta-Suoma leanas. Kaavis lei 3 283 ássi. Gieldda viidodat lea 789,87 km² Populašuvdnačoahkkisvuohta lea 4,87 ássi/km². Rádjegielddat leat Kuopio, Juuka, Outokumpu, Polvijärvi ja Tuusniemi.
Gilit
Hirvisaari, Kaavi, Karsikkovaara, Kellolahti, Rasimäki, Kortteinen, Kortteisen salokylä (Kortteiskylä), Luikonlahti, Maarianvaara, Mäntyjärvi, Niinivaara, Retunen, Sivakkavaara, Vehkalahti.
Suoidnemánu 8.
'''Suoidnemánu 8. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 189. (gárgádusjagi 190.) beaivi. Jagis leat vel 176 beaivvi.
Beštor
Beštor (Motacilla alba) lea beštoriidda (Motacillidae) gullevaš loddi.
Suoidnemánu 8.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 7., Suoidnemánu 9.
Polska
Polska dahjege Polska dásseváldi (polskkagillii Polska) lea okta Nuorta-Eurohpa stuorámus riikkain. Dan rádjeriikkat leat oarjin Duiska, Čeahkka, lullin Slovakia, nuortanlullin Ukraina ja nuortin Vilges-Ruošša, Lietuva ja Ruošša. Polen lea okta Nuortameara birasriikkain.
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Polskkagiella
Oaivegávpot: Warszawa
Viidodat: 312 696 km²
Ruhta: złoty
Gáldut
🇪🇺
Čáhcesuolu
Čáhcesuolu (, kveana- ja suomagillii Vesisaari) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Čáhcesullo gávpot oaččui gávpotárvvu 1833 ja dat lea Finnmárkku hálddahusguovddáš. Čáhcesullui bohte 1800-logus olu suopmelaš sisafárrejeaddjit dahjege kveanat, mii ain vuhtto gávpoga kultuvrras ja máŋgga suopmelaš goargguin. Dan dihte gávpot lea muhtumin karakteriserejuvvon "kveanaoaivegávpogin".
Johtti Sápmelaččat rs
Johtti Sápmelaččat rs (suomagillii Johtti sápmelaččat ry) lea Eanodahkii jagi 1969 vuođđuduvvon sámesearvi. . Searvvis leat oktiibuot sullii 165 mielláhtu.
Searvvi logo lea plánen Oula Näkkäläjärvi, ja dat govvida golbmanuppelohkái čoarvegiela. Sámiid dološ árbevieru mielde jagis leat golbmanuppelohkái mánu. Johtti Sápmelaččat rs lea jagiid mielde doaibman aktiivvalaččat gielddapolitihkas. Searvvi lahtut leat maid doaibman Suoma Sámedikki lahttun.
Johtti Sápmelaččat rs ortnii vuosttaš geardde Márjjábeaivve doaluid Heahtás jagis 1971.
Searvi lei mielde vuođđudeamin Suoma sámiid guovddášsearvvi ovttas Ohcejoga sámesearvi Sámi siiddain ja Roavvenjárgga sámesearvi Mii-servviin. Searvi lea ain mielde SGS doaimmain.
Sydney
Sydney lea Austrália stuorimus gávpot ja New South Walesa oaivegávpot.
thumb|center|800px|Sydney operadállu, guovddáš ja Sydney hápmana šaldi
Halmstadda gielda
Halmstadda gielda lea gielda Ruoŧas Hallándda leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Sieđga
Sieđga gullá ovttas suhpemuorain sieđgašattuid (Salicaceae) čerdii.
Bađošgaccet
Bađošgaccet (Aegithalos caudatus)
Soči
thumb|250px|Soči Soči (ruoššagillii Сочи) lea gávpot Ruoššas. Olmmošlohku lea 341,902 (2010).
Suoidnemánu 9.
'''Suoidnemánu 9. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 190. (gárgádusjagi 191.) beaivi. Jagis leat vel 175 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 8., Suoidnemánu 10.
Nilsiä
Nilsiä lea Suoma gávpotgielda Nuorta-Suoma leanas.
Gilit
Ahmapuro, Eitikansalo, Haluna, Hipanlahti, Kaaraslahti, Keyritty, Konttimäki, Lastukoski, Lukkarilansaari, Mikkajärvi, Murtolahti, Nilsiä, Niinimäki, Onkivesi, Pajujärvi, Pajulahti, Palonurmi, Pieksä, Raatti, Reittiö, Ruokonen (Ruokoiskylä), Siikajärvi, Sydänmaa, Syvärilä, Sänkimäki, Vuotjärvi.
Fránskkagiella
Fránskkagiella gullá indoeurohpálaš gielaide
Suoidnemánu 10.
'''Suoidnemánu 10. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 191. (gárgádusjagi 192.) beaivi. Jagis leat vel 174 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 9., Suoidnemánu 11.
Hylte gielda
Hylte gielda lea gielda Ruoŧas Hallándda leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Davvesiida
Davvesiida lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Jean-Marie Gustave Le Clézio
Jean-Marie Gustave Le Clézio (r. cuoŋománu 13. 1940 Nizzas, Frankriikkas) lea fránskalaš girječálli ja jorgaleaddji, gii lea almmuhan sullii 30 girjjii, romána, novealla, máidnasa ja essea. Jagis 2008 son vuittii Nobel girjjálašvuođa bálkkašumi.
Njukčamánu 6.
'''Njukčamánu 6. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 65. beaivi (gárgádusjagi 66. beaivi). Jagis leat vel 300 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 5., Njukčamánu 7.
Erkki Lumisalmi
Erkki Leo Lumisalmi lea nuortasápmelaš kántor, jorgaleaddji, oahpaheaddji ja politihkkár. Son lea máilmmi vuosttaš ja áidnu nuortasápmelaš kántor. Vaikko son bázii ealáhahkii kántorin barggus juo cuoŋománu 1 b. 2014, son vel bargá kántorin dárbbu mielde.
Jorgaleaddjin ja oahpaheaddjin
Lumisalmi lea leamaš mielde jorgaleamen Ipmilbálvalusteavsttaid nuortalašgillii. Son lea maiddái oahpahan nuortalašgiela Helssega universitehtas ainjuo 2000-logu rájes.
Politihkka
Son lei leamaš Suoma Sámedikki lahttu jagi 2000 rájes ja doaibmá nubbin várreságajođiheaddjin áigodagas 2008-2011. Lumisalmi válljejuvvui ođđasit Sámediggái čavčča 2007 válggain. Son fidnii eanemustá jienaid olles válggain. Son fidnii 165 jiena. Dál Lumisalmi lea lahttun Sámedikki skuvlen- ja oahppamateriála lávdegottis.
Maria Sofia Aikio
Maria Sofia Aikio dahjege Luobbal-Sámmol Sofe lea sápmelaš politihkkár eret Ohcejogas. Son lea kulturbargi ja lea Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son maid válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011.
Sámi leavga
thumb|right|250px|Dálá Sámi leavga thumb|right|250px|Persena Sámi leavga
Sámi leavga lea okta sámiid čearddalaš dovddaldagain. Dat dohkkehuvvui Åres Ruoŧas sámiid 13. konfereanssas jagis 1986. Leavgga riekkis govvida beavvi ja mánu. Alit oassi govvida mánu ja rukses oassi beaivvi.
Leavgga historjá
Vuosttas leavgaevttohusa sámi leavggas hábmii dáiddár Synnøve Persen jagis 1977. Leavga geavahuvvui vuosttas geardde Álttás elfápmohuksema vuostálastimiin.
Sámiráđđi almmuhii sámi leavgga hábmengilvvu, man vuittii dáiddar Astrid Båhl. Leavga dohkkehuvvui 13. davviriikkalaš sámekonfereanssas borgemánu 15. beaivve 1986, gos dohkkehuvvui maid Sámi soga lávlla sámiid álbmotlávllan.
Soahkešattut
Soahkešattut (Betulaceae) leat šattučearda, masa gullá guhtta soga.
Sámi leavga
Almmolaš sámi leavgabeaivvit
thumb|right|250px|Sámi leavga [[Háhpárándi|Háhpáránddi IKEA ovdan geasset 2010]] thumb|right|250px|Sámi leavga [[Helssega universitehta Árran-konferánssas jagi 2019]] Jagis leat 12 leavgabeaivvi. Ođđaseamos leavgabeaivi lea skábmamánu 29. beaivi mii lea Elsa Laula Renberga riegádanbeaivi. Dát mearriduvvui leavgabeaivin 21. sámekonfereanssas Tråantes jagis 2017.
Prince Tui Teka
Tui Latui, (njukčamánu 8. 1937 – 1985) lei maori-lávlu ja -neavttár, gean dáiddalaš namma lei Prince Tui Teka. Teka lei Maori Volcanics Showbanda lahttu ovdal go lávlugođii okto. Son jámii jagis 1985.
Njukčamánu 7.
'''Njukčamánu 7. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 66. beaivi (gárgádusjagi 67. beaivi). Jagis leat vel 299 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 6., Njukčamánu 8.
Paul Gauguin
Eugène Henri Paul Gauguin (geassemánu 7. 1848 - miessemánu 8. 1903) lei fránskkalaš dáiddár.
Art Tatum
250px|right
Art Tatum (golggotmánu 13. 1909 – skábmamánu 5., 1956) lei amerihkálaš jazz-musihkkár ja -pianista.
Davvisámegiela suopmanat
Davvisámegiela váldosuopmanat leat mearrasámegiella, Durdnosa suopman ja Finnmárkku suopman.
Mearrasámegiella
Knud Leema mielde mearrasámegiella lea ovdal gullan nuortasámegielaide, muhto mearrasámit leat molson giela. Mearrasámegielas leatge seammalágan hámit go anárašgielas ja eará nuortasámegielain. Mearrasámegiella juhkkojuvvo oarje-, gaska- ja nuortasuopmaniidda.
Durdnosa suopmanat
Lea árvaluvvon, ahte Durdnosa suopman livččii álgo álggus gullan oarjesámegielaid davvijoavkku oarjejovkui ovttas julevsámegielain ja biđonsámegielain. Durdnosa suopmanis leat čuovvovaš váldosuopmanat:
Finnmárkku suopmanat
Finnmárkku suopmana váldojoavkkut leat oarjejoavku ja nuortajoavku.
Oarjejoavku juohkása njealji suopmanii:
Nuortajoavku juohkása maiddái njealji suopmanii:
Njukčamánu 8.
'''Njukčamánu 8. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 67. beaivi (gárgádusjagi 68. beaivi). Jagis leat vel 298 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 7., Njukčamánu 9.
Kungsbacka gielda
Kungsbacka gielda lea gielda Ruoŧas Hallándda leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Soagit
thumb|260px Soagit (Betula) lea šattusohka, masa gullá sullii 120 šlája.
Minsk
Minsk lea Vilges-Ruošša oaivegávpot ja stuorámus gávpot dan 1,9 miljovnna (2013) ássiin. Gávpogis lea ee. SUS váldokantuvra. Minsk gávpotjođiheaddji lea Mikhail Pavlov.
Skierri
Skierri (Betula nana) lea soahkešattuide (Betulaceae) gullevaš šattu. Dat lea ollu unnit go eará soagit ja hárvet šaddá badjel beallemehtera allosažžan.
John Michael Wright
John Michael Wright (1617 - 1694) lei brihttalaš dáiddár.
Lageš
Lageš (Betula pubescens subsp. czerepanovii) lea soagi vuollešládja, mii ovdal meroštallojuvvui iežaset šládjan Betula tortuosan.
Osmo Hirvasvuopio
Osmo Hirvasvuopio lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son lei maid evttohassan Sámedikki válggain 2007.
Montehermoso
Montehermoso lea Spánias.
Soahki
Soahki dahjege sieiva soahki (Betula pubescens) lea soahkešattuide (Betulaceae) gullevaš muorra.
Suoidnemánu 11.
Riegádeamit
olt]], ruoŧŧelaš musihkkár ("A*Teens")
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 10., Suoidnemánu 12.
Raimo Esa Guttorm
Raimo Esa Guttorm lea biilavuoddji Vuovdaguoikka Bárššis Ohcejoga gielddas eret. Son lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Guttorm lei evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.
Laholma gielda
Laholma gielda lea gielda Ruoŧas Hallándda leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Ránessieđga
Ránessieđga dahjege várresieđga (Salix glauca) lea sieđggaide gullevaš muorra.
Marián Aguilera
Marián Aguilera Pérez (r. njukčamánu 12., 1977 Barcelonas, Spánias) lea spánska neavttár.
Varberga gielda
Varberga gielda lea gielda Ruoŧas Hallándda leanas.
Marián Aguilera
<!--= Cinematografía =
Varberga gielda
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Leaibbit
Leaibbit (Alnus) lea sogiid betulaceae čerdii gullevaš šattusohka, masa gullá sullii 30 šlaja muorat ja miestagat.
Marián Aguilera
Geahča maid
-->
Sieđgaskierri
Sieđgaskierri (Salix lapponum) lea sieđggaide gullevaš miesttašattu.
Rautavaara
Rautavaara lea Suoma gielda Davvi-Savo eanangottis. Rautavaara rádjegielddat leat Juuka, Kuopio, Lapinlahti, Nurmes, Sonkajärvi, Sotkamo ja Valtimo.
Gilit
Alakeyritty, Alaluosta, Etelä-Keyritty, Halmejärvi, Hiirenjärvi, Lievisenmäki, Palojärvi, Pohjois-Keyritty, Puumala, Rautavaara, Sierajärvi, Siikajärvi, Tiilikka, Yläluosta.
Jämijärvi
Jämijärvi lea Suoma gielda Satakunta eanangottis. Dan rádjegielddat leat Ikaalinen, Kankaanpää ja Parkano.
Gilit
Palokoski, Suurimaa, Tykköö, Korvenkylä, Vihu, Ruupanperä, Kontti, Pitkäniemi, Kierikankylä, Kauppila, Polja, Kuusijoenkylä ja Jämi
Suoidnemánu 12.
'''Suoidnemánu 12. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 193. (gárgádusjagi 194.) beaivi. Jagis leat vel 172 beaivvi.
Njukčamánu 9.
'''Njukčamánu 9. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 68. beaivi (gárgádusjagi 69. beaivi). Jagis leat vel 297 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 8., Njukčamánu 10.
Njukčamánu 10.
'''Njukčamánu 10. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 69. beaivi (gárgádusjagi 70. beaivi). Jagis leat vel 296 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 9., Njukčamánu 11.
Jyväskylä
Jyväskylä lea gávpot ja gielda Suomas Päijännejávrri davvigáttis. Dat lea Gaska-Suoma eanangotti guovddášgávpot. Doppe leat 135 961 ássi ja dan viidodat lea 1 466,35 km². Jyväskylä rádjegielddat leat Joutsa, Toivakka, Jämsä, Luhanka, Muurame, Petäjävesi, Laukaa ja Uurainen.
Historjá
Jyväskylä oaččui márkanovdamuni jagi 1801 ja gávpotovdamuni jagi 1837. Jagi 1838 gávpogis ledje 189 ássi. Carl Ludvig Engel lea plánen gávpoga guovddáža. Jyväskylä searvegoddi šattai jagi 1875, ja gávpotgirku gárvánii jagi 1880. Girku lea plánen Ludvig Isak Lindqvist. Dálvesoađi áigge Jyväskyläs ledje dušše 8000 ássi, muhto dasto ássilohku lea sturron johtilit. Säynätsalos šattai Jyväskylä oassi jagi 1993. Jyväskylä dálongielda ja Korpilahti ovttastuvve jagi 2009.
Gilit
Ankeriasjärvi, Etelä-Keljo, Haapaniemi, Halssila, Hämeenlahti, Hanhiperä, Harju, Haukkamäki, Heikkilä, Hiekkapohja, Hirvimäki-Puolakka, Huhtasuo, Hupeli, Ikolanmäki, Iloniemi, Jylhänperä, Jyskä, Kanavuori, Kangasvuori, Kaunisharju, Keljo, Keljonkangas, Keltinmäki, Kemppaisenmäki, Keskusta, Kinkovuori, Kirkonmäki, Kirri, Korpiaho-Heinosniemi, Kortepohja, Kotamäki, Kuikka, Kukkumäki, Kuohu, Kuokkala, Kuokkalanpelto, Kuukanpää, Kypärämäki, Laajaranta, Lehtisaari, Leppälahti, Lohikoski, Lutakko, Mäki-Matti, Mannila, Mannisenmäki, Matinmäki, Mattilanpelto, Mehtovuori, Muuratsalo, Nenäinniemi, Nisula, Nyrölä, Oravasaari, Palokka, Pappilanvuori, Pitkäjärvi, Pohjola, Puistola, Puuppola, Rippalanmäki, Ristikivi, Ristonmaa, Ruoke, Sääksvuori, Saarenmaa, Savela, Säynätsalo, Seppälänkangas, Sulunperä, Tähtiniemi, Taka-Keljo, Taulumäki, Tikkakoski, Tikkala, Tikkamannila, Tölskä, Tourula, Tyyppälä, Vaajakoski, Väinölä, Valkeamäki, Varsalanperä, Vertaala, Vesanka, Vespuoli
Fierbmegironlasta
250px|thumb Fierbmegironlasta dahjege ruonas sieđgaskierri (Salix reticulata) lea sieđggaide gullevaš miestašaddu. Dát sieđga ii šatta eanet go 4-15 cm allosažžan.
Suoidnemánu 13.
'''Suoidnemánu 13. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 194. (gárgádusjagi 195.) beaivi. Jagis leat vel 171 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 12., Suoidnemánu 14.
Jouni Ilmari Jomppanen
Jouni Ilmari Jomppanen lea sámipolitihkkár Anáris. Jomppanen lea Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son válljejuvvui maid Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Kesälahti
Kesälahti lea Suoma gielda Nuorta-Suoma leanas.
Guolbbajuopmu
Guolbbajuopmu (Rumex acetosella) lea juomuide gullevaš šaddu.
Kesälahti
Gilit
Hummovaara, Kesälahti, Purujärvi, Rasti-Salokylä, Varmo, Villala
Tuusniemi
Tuusniemi lea Suoma gielda Davvi-Savo eanangottis. Tuusniemi rádjegielddat leat Heinävesi, Kaavi, Kuopio, Leppävirta ja Outokumpu.
Gilit
Enonsalo, Hauranki, Juurikkamäki, Jänissalo, Kartansalo, Kiukoonniemi, Kosula, Laukka-aho, Leppäranta, Litmaniemi, Lohilahti, Miettilä, Ohtaanniemi,Paakkila, Susiniemi, Syrjäsaari, Tuusjärvi, Tuusniemi, Ukonlahti, Viitamäki.
Luoto
Luoto  lea Suoma gielda Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Kokkola, Kruunupyy, Pedersöre ja Pietarsaari.
Gilit
Bosund, Holm, Kackur, Fagernäs, Västerby, Risö, Risöhäll
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart (IPA2 ˈvɔlfgaŋ amaˈdɔʏs ˈmotsaɐt, gástanamma Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart) (ođđajagimánu 27. 1756 – juovlamánu 5. 1791) lei šuokŋadahkki.
Längelmäki
Längelmäki lei gielda Suomas.
Njukčamánu 11.
'''Njukčamánu 11. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 70. beaivi (gárgádusjagi 71. beaivi). Jagis leat vel 295 beaivve.
Luvia
Luvia lea Suoma gielda Satakunta eanangottis. Dan rádjegielddat leat Eurajoki, Nakkila ja Pori.
Gilit
Hanninkylä (Handby), Korpi, Lemlahti (Lemlax), Luodonkylä (Norrby), Löytty (Löytynkylä), Mikola (Mickoby), Niemenkylä (Arnäs), Perä (Peränkylä), (Peräby), Sassila (Sassö), Sitlahti (Sittlax), Väipäre (Vägby)
Juopmu
thumb|262px Juopmu (Rumex acetosa)
Antti Katekeetta
Antti Katekeetta dahjege Erke Ánde  (18.10.1940 - 19.05.2022 ) lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2007. Son válljejuvvui várrelahttun Sámedikki válggain 2007.
Suoidnemánu 14.
'''Suoidnemánu 14. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 195. (gárgádusjagi 196.) beaivi. Jagis leat vel 170 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 13., Suoidnemánu 15.
Šilljojuopmu
Šilljojuopmu (Polygonum viviparum) lea juopmošattuid (Polygonaceae) Polygonum-sohkii gullevaš šaddu.
Duomis Áslat Juuso
Duomis Áslat Juuso lea badjealmmái ja politihkkár Suoma bealde. Son lea maiddái Suoma sámedikki dálá sátnejođiheaddji. Jagi 2007 son válljejuvvui Suoma Sámedikki áirrasin Eanodagas. Son lei Suoma Sámedikki historjjá nuoramus áirras. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Son lei Suoma Sámi Nuorat -searvvi sáhkajođiheaddji ja Suoma boazosámit -searvvi nuoraidlávdegotti stivralahttu.
Suoidnemánu 15.
'''Suoidnemánu 15. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 196. (gárgádusjagi 197.) beaivi. Jagis leat vel 169 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 14., Suoidnemánu 16.
Isak Saba
Isak Mikal (Mikkel) Saba (skábmamánu 15. beaivve 1875 Unjárggas - geassemánu 1. beaivve 1921 Várggáide) lei sápmelaš oahpaheaddji ja politihkkár. Son lei Bargiidbellodaga Stuorradikkeáirras Finnmárkkus 1907 rájes 1912 rádjái. Isak Saba lea beakkán das, ahte son lea čállán sámi čearddalaš lávlaga teavstta, Sámi soga lávlla.
Historjá
Su vánhemat leaigga Per Sabbasen ja Britha Aikio. Sudnos ledje čieža máná, ja Issát lei nubbi nuoramus.
Su áhčči lei gávpealmmái, Látnjárggas, Unjárgga gielddas. Son lei maiddái šibitdoalli ja guolásteaddji. Bearaš ásai nana hirsavisttis Reahpenis. Dan áigge várjjatsámit ásse eanáš lavdnjegođiin, muhto gávpealbmás lei buoret várri go earáin lei. Dát visti lea divoduvvon ja lea dál oassin Várjjat Sámi Musea čájáhusas.
Rihppaskuvlla maŋŋá Issát lei muhtun áigge gávpereaŋgan Čáhcesullos ja Bierggis. Son oaččui friddjasaji Romssa oahpaheaddjiskuvlii 1898:s. Skuvlla maŋŋá son álggii Davvesiidda gildii oahpaheaddjin, ovdal go vulggii Kristianiai, gos son válddii gaskaskuvllaeksámena 1900:s.
Gaskal 1902 ja 1903 Issát logai ártiumis Romssas. Su jurdda lei vuolgit lohkat teologiijja, muhto fuones ruhtadili dihte son fertii guođđit dan jurdaga.
Son máhcai fas Unjárgii 1905:s, ja bargagođii oahpaheaddjin ja girkolávlun/-dulkan. Oahpaheaivirggi nammadeapmi ii lean áibbas nákku haga, go skuvladirektevra hálidii ovdal muhtun dárogielat oahpaheaddji, geas lei 17 jagi bargoduogáš. Muhto Unjárgga sámit nagadedje liikká oažžut Isak Saba dán virgái.
Unjárggas lei son mielde gielddapolitihkas, Sosialisttalaš Bellodaga ovddas. Issát lei miellahttun gielddastivrras máŋga áigodaga, sadjásaš ságadoallin 1907 rájes 1910 rádjái, ja ságadoallin fas 1914 rájes 1915 rádjái. Son lei máŋga jagi oahpaheaddjiid áirras skuvlastivrras, hypotehkabáŋkku tákstaalmmái, dárkkisteaddji ja ovdaolmmoš geisttálaš bálkáfoanddas. Son vuođđudii Unjárgga Guolásteaddjiid- ja Bargiidsearvvi.
Eai dát lean garra gáibádusat. Isak Saba ii dáhtton stuorra servodatnuppástusaid, go oaivvildii ahte daid galgá sáhttit čađahit. Son celkkii eret girkodulkka virggistis, go háliidii ahte báhpat galge oahppat dahje máhttit sámegiela. Son balai ahte dáruiduhttin oaččui vuđolaš fámu ipmilbálvalusaid bokte. Son ii gal bargan stuorra mearkkašahtti áššiiguin Stuorradikkis. Son ražai eanáš guolásteaddjiid ja bargiid áššiiguin ja dieđusge sámiid áššiiguin.
1905:s náitalii son Marie Gunneva Holmmain, gii lei čalbmeatni. Soai oaččuiga golbma máná; Tormod, Egil ja Dagmar. Oppa bearaš fárrii Várggáide, ja 1916 ođđajagimánus gitta geassemánnui 1921 lei son oahpaheaddjin Várggáin. Son beroštii arkeologalaš bargguin, ja son čohkkiige boares hávddiid dávviriid ja dávttiid. Dát gávdnojit dál Tromssa Museas. Jagi 1897 son čohkkegođii muitalusaid ja máidnasiid sámi guovlluin. Son vieččai daid sihke Várjjat sámiin ja Mátta-Várjjat nuortalaččain. Just Qvigstad dárkkistii ja čálii daid iežas stuorra girjjiide ”Lappiske eventyr og sagn”. Oktiibuot čohkkii čuođi muitalusa ja máidnasa. Isak Saba almmuhii moadde Siskkit-Várjjatguovllu álbmotlávlaga oktan nuohtaiguin. Dát leat prentejuvvon Jens Otterbecha ”Kulturværdier hos Norske Finner” nammasaš girjái. Son lei áŋgiris čálli ”Ságai Muitalæggji” nammasaš sámi aviisii, ja buvttii dávjá ovdan sáhkavuoruid sáme- áššiin ja sámepolitihkalaš jurdagiin. Dán aviissas lei su oahpaheaddjeskuvlaskihpár Anders Larsen doaimmaheaddjin. Dán aviissas maid almmuhuvvui vuosttas háve Isak Saba ”Sámi Sogalávlla” cuoŋománus 1906:s. Dán lávlaga gohčodat odne sámi sogalávllan.
Isak Saba jámii Várggáide geassemánu 1. beaivve 1921:s. Son ii šaddan go 46 jagi boarisin. Sus lei garra raddedávda nu mo ieš lea muitalan. Son hávdáduvvui Unjárgga girkogárdái. Unjárgga Bargiidbellodat lea ceggen muitogeađggi su hávddi ala. Sámi bláđđi Nuortanástte čálii geassemánu 30. b. 1921:s e.e. su muitosátnái: ”Lea lossat go min ovddeš oahpaheaddji galggai nu nuorran min guođđit. Muhto mis lea dat jurdda ahte son ii leat duššašii eallán iežas álbmoga, sámiid, ovddas. Sámit leat massán dehálaš ovddasteaddji.
Pekka Aikio
Veli Pekka Olavi Aikio lei Suoma sámedikki presideanta jagiin 1996–2008. Son lea doaibmán Suoma Sámedikki presideantan golbma válgaáigodaga gitta jagis 1996. Aikio lea studeren biologiija, muhto son lea bajásšaddan badjebearrašis. Son válljejuvvui maid Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011.
Juopmošattut
Juopmošattut (Polygonaceae) lea šattočearda.
Deanu gielda
Deanu gielda (dárogillii Tana kommune, dahje Taanan komuuni, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas  "Romsa ja Finnmárku". Gieldda viidodat lea 4049,72 km² ja doppe leat 2 901 (2012) ássi, mas stuorámus oassi leat sápmelaččat. Gieldda hálddahusguovddáš lea Deanušaldi. Gieldda alimus várri lea Rástegáisá (1067 m). Deatnu lea guovttegielat gielda: davvisámegiella ja dárogiella leaba virggálaš gielat.
Gieldda váldoealáhusat leat boazodoallu, luossabivdu, eanandoallu, ruvkeindustriija ja bálvalusealáhus.
1964:s Deatnu ja dan dološ rádjegielda Buolbmát ovttastahttojuvvojedje.
Gođus
thumb|Gođus Gođus lea seallačoahkis muhtun ealána siste mas lea oktasaš doaibma. Gođđosat gávdnojit sihte ealliin ja šattuin. Gođđosiid dutkan gohčoduvvo histologiijan. Gođđosiid dutkan mii guoská buohcuvuođaide gohčoduvvo histopatologiija. Histologiija vuođđu lea čuohpastit gođđosiid ja dutkat daid mikroskohpas. Maŋemus čuđiid jagiid teknihkka lea ovdánan nu ahte dálá atnui gullet maiddái elektromikroskohpat ja immuvdnateknihkat. Dábálaš histopatologiija čuovgamikroskohpain lea goittotge velá odnege dehálaš oassi omd. borasdávdda diagnostihkas.
Olbmus (ja eará njiččehasain) gávdnojit njeallje vuđolaš gođustiippa, mat ráhkadit rupmaša orgánaid.
Lietuva
Lietuva dahjege Lietuva dásseváldi lea riika Eurohpás. Lietuva lea okta Baltia riikkain ja dan rádjeriikkat leat Estteeana, Latvia, Vilges-Ruošša, Ruošša ja Polska.
Suoidnemánu 16.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 15., Suoidnemánu 17.
Lietuva
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Lietuvagiella
Gnesta gielda
Gnesta gielda (ruoŧagillii: Gnesta kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Södermanlándda leanas.
Lietuva
Vuođđodieđut:
Oaivegávpot: Vilnius
Viidodat: 65 200 km²
Ássit: 2 827 947 (2017)
Ruhta: Euro
Geahča maid
🇪🇺
Eavru
Eavru (Oxyria digyna) lea juopmošattuid (Polygonaceae) Oxyria-sohkii gullevaš šaddu.
Rohtohilsku
Rohtohilsku (Stellaria nemorum) lea šaddu, mas lea unna vilges rásit.
Romssa universitehta – Norgga árktalaš universitehta
Romssa universitehta – Norgga árktalaš universitehta (dárogillii: Universitetet i Tromsø – Norges arktiske universitet ) (oanádus UiT, oanádus gitta 2006 rádjái UiTø) lea universitehta Romssas, Álaheajus, Hámmárfeasttas, Girkonjárggas,  Háršttás ja Áhkanjárggas Davvi-Norggas. Universitehta vuođđuduvvui 1968:s, ja lea dan rájes leamaš máilmmi davimus universitehta. Norgga dáláš gonagas Olav V rabai universitehta jagis 1972. UiT lea okta Norgga gávcci universitehtas.
Organisašuvdna
Romssa universitehta ásahuvvui 1970-logus dalle go servodatdieđa lei alimusas. Dan geažil lei ásahusas guhká earálágan organisašuvdna eará universitehtaid ektui. Earret eará gulle arkeologiija, historjá ja filosofiija servodatdiehtagii, iige humaniorai. Ekonomiija gulai guhká Norgga guolástanallaskuvlii. Fakultehtaid gohčodedje instituhttan, ja instituhtat fas sekšuvdnan gitta jagi. Nu lei gitta 1997 rádjai, go ráhkadus rievdaduvvui.
Fakultehtat
Fakultehtaid ráhkadus rievdaduvvui 2018 ođđajagimánu 1 b. rájes.
Rauni Äärelä
Rauni Inka Anneli Äärelä (r. suoidnemánu 16. b. 1982 ) lea sámepolitihkkár Soađegilis eret, vaikko su vánhemat leat eret Vuohčus. Son lea vázzán Soađegili logahaga ja studeren Lappi universitehtas Roavvenjárggas. Son bargá luohkáoahpaheaddjin. Äärelä válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011, ja válljejuvvui dalle maid.
Äärelä leamašan fárus Roavvenjárgga sámi searvi Mii rs. doaimmas, ja leamašan searvvi ságadoalli.
Minna Mäkitalo
Minna Mäkitalo lei Suoma Sámedikki lahttu.
Hilsku
Hilsku (Stellaria media) lea oktajahkásaš unna šaddu, mii gullá Caryophyllaceae-čerdii.
Kitee
Gilit
Haapasalo, Haarajärvi, Hammaskallio, Jaakkima, Juurikka, Kantosyrjä, Kiteenkylä, Kiteenlahti, Kontiola, Kunonniemi, Lahdenkylä, Leinovaara, Loukunvaara, Misola, Muljula, Niinikumpu, Närsäkkälä, Ojamäki, Piimäjärvi, Potoskavaara, Puhos, Puhossalo, Päätye, Riihijärvi, Rokkala, Ruppovaara, Satulavaara, Suoparsaari, Suorlahti, Särkijärvi, Säynejärvi, Taipale, Varmoniemi, Välivaara
Bealdoseakkalasta
Bealdoseakkalasta (Spergula arvensis)
Suoidnemánu 17.
'''Suoidnemánu 17. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 198. (gárgádusjagi 199.) beaivi. Jagis leat vel 167 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 16., Suoidnemánu 18.
Maalahti
Maalahti lea Suoma gielda Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Korsnäs, Kurikka, Laihia, Mustasaari, Närpiö ja Vaasa.
Gilit
Yttermalax, Långåminne, Åminne, Petolahti (Petalax), Pohjois-Pirttikylä (Norra Pörtom), Sorvari (Svarvar), Bergö, Nyby ja Övermalax.
Gáŋgaviika
Gáŋgaviika lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
Suoidnemánu 18.
'''Suoidnemánu 18. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 199. (gárgádusjagi 200.) beaivi. Jagis leat vel 166 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 17., Suoidnemánu 19.
Risten-Rauna Magga
Ristenrauna Magga (r. 1945) lea sápmelaš politihkkár ja gudnedoavttir. Son lei Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003–2007. Son válljejuvvui maid Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008–2011.
Qin Shi Huang
thumb|right|200pxQin Shi Huang (Kiinnágillii:秦始皇; pinyin: Qín Shǐ Huáng; Wade-Giles: Ch'in Shih-huang) (259 BCE – 210 BCE),personnamma Ying Zheng, lei Kiinnás gonagas.
Asko Länsman
Asko Tapani Länsman (riegádan guovvamánu 10. beaivve 1964 ) lea sámipolitihkkár Ohcejoga gielddas. Son válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Šilljocihcelottit
Passeriformes dahjege Šilljocihcelottit leat stuorámus loddečearda, masa gullá badjel 5000 šlája.
Stuorámus oassi šlájain leat hui unnit. Loddegonagas lea unnimus ja gáranas stuorimus.
Suopma
Suoma vuođđolága mielde Suoma riikkagielat leat suomagiella ja ruoŧagiella. Vuođđolága mielde sámiin álgoálbmogin, románain ja eará unnitlohkoálbmogiin lea vuoigatvuohta bajásdoallat ja ovddidit iežas giela ja kultuvrra.
Šilljocihcelottit
Logahallan
Muhtun šiljjocihcelottečearddat ja daid šlájat.
Suopma
Suomas leat sullii 5,5 miljovnna ássi.
Šilljocihcelottit
Beštorat – Motacillidae
H=Hárvenaš, HH=Hui hárvenaš
Suopma
Ovdahistorjá
Metállagálvui Suomas álge geavahit s. 1500 oKr. Oktasaččat jurddašit ahte ruovdeáigi bisttii Suomas gitta 1300-logu mKr rádjai. Dán áigge Ruoŧŧa ja Novgorod álge báhkket gilvvu Supmii.
Hálddahus ja politihkka
Suoma stáhtahápmi lea dásseváldi. Suoma stáhta oaivámuš lea dásseválddi presideanta, gii válljejuvvo njuolggo válggain juohke guđat jagi.
Hálddahus
Hálddahus, gean barggu jođiha oaiveministtar, geavaha doaimmahanválddi dahjege fuolaha hálddahusa beaivválaš áššiid.
Vuođđolága mielde stáhtaváldi gullá Suomas álbmogii ja hálddahusválddi lea juhkkon dásseválddi presideantta ja stáhtaráđi gaskkas. Stáhtaráđđi galgá návddašit riikkabeivviid luohttámuša. Ovttakámmár riikkabeivviin leat 200 riikkabeaiáirasa, geat válljejuvvojit juohke njealját jagi riikkabeaiválggaiguin. Riikkabeaiválggat dollojuvvojit juohke njealját jagi]]. Riikkabeaivvit ásahit lágaid ja dohkkehit stáhta bušeahta.
Duopmostuolut
Duopmoválddi geavahit sorjjasmeahttun duopmostuolut. Dábálaš duopmostuolut leat gearretrievttit, hoavvarievttit ja alimus riekti. Almmolaš hálddahusa doaimmain ja mearrádusain dahkkon váidagiid gieđahallet hálddahusduopmostuolut. Bajimuš riektedásit leat alimus riekti ja alimus hálddahusriekti.
Stáhta guovlohálddahus
Stáhta guovlohálddahusa várás Nannan-Suomas leat guhtta guovlohálddahusvirgedoaimmahaga ja Ålánddas lea okta.
Maŋimus leatnajuohkin lea leamašan anus jagi 1997 rájes gitta 2009 rádjái, goas dáhpáhuvai guovlohálddahusođastus: thumb|right|Suoma leanat
Ovdal jagi 1997 leatnaođastusa leanat ledje oktiibuot 12: 11 Nannan-Suomas ja 1 Ålánddas.
Katowice
Katowice lea gielda Polenis.
Suopma
Stáhta guovlohálddahus
Leatnahálddahusas eai leat válggain válljejuvvon ovddasteaddjit.
Báikkálaš hálddašeapmi
Suomas leat vehá eambbo go 300 gieldda.
thumb|230px|[[Helsset]]
Gielat
Suoma vuođđolága mielde Suoma riikkagielat leat suomagiella ja ruoŧagiella. Eatnigiellan suomagiela hálli 89,3 % ja ruoŧagiela 5,3 % álbmogis. Suopma, Estteeana ja Ungára leat máilmmi áidnu iehčanas riikkat, geaid riikkagiella lea suopmelaš-ugralaš giella.
Ruksesrássi
Ruksesrássi dahjege guppaslieđđi (Silene dioica, synonyymat Melandrium rubrum, M. silvestre, M. diurnum ja M. dioicum)
Suopma
Liŋka
🇪🇺
Petra Magga-Vars
Petra Biret Magga-Vars (ovddeš Petra Biret Magga) lea sámepolitihkkár Vuohču guovllus Soađegilis. Magga-Vars lea bajásgeassidiehtaga magisttar ja bargá doaibmabagadallin.
Magga-Vars lea Suoma Sámedikki lahttu jagiin 2003-2011. Son válljejuvvui maid Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Petra Magga-Vars lei jođiheaddjin sámegielat mánáid tv-prográmmas Unna Junnás ovttas Sofia Jannokan.
Janne Saijets
Janne Jan Henrik Saijets (r. 1971 Stockholmmas ) válljejuvvui Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008−2011. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.
Injera
thumb|right|Injera nalde leat wat- ja tsebhi-measttut ja saláhtta. Injera lea etiopiálaš láibi, mii lea ráhkaduvvon teff-jáfuiguin. Seamma láibi lea Somálias, muhto dan namma lea canjeero dahje laxoox ja Jemenas, gos dan namma lea lahoh.
Ruksesoaivi
Ruksesoaivi (Viscaria alpina, ovdal maid Lychnis alpina) lea ''Caryophyllaceae'-čerdii gullevaš šaddu.
Musée d'Orsay
Musée d'Orsay lea dáiddamusea Parisis, Fráŋkriikkas. Musea vuođđuduvvui jagis 1986, muhto visti lei álgoálggus ruovdegeaidnostašuvdna. Musea viidodat lea 57 400 njealjehasmehtera. Jagis 2007 museas fidne 3 200 000 olbmo.
Marttila
Marttila lea Suoma gielda Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Koski Tl, Lieto, Loimaa, Paimio, Pöytyä ja Salo.
Bearalvági skuvla
Skuvlla jođiheaddji lea rektor Brynjar Langås.
Riessanellet
Riessanellet dahjege geallonellet (Dianthus superbus) lea nellehiidda gullevaš šaddu.
Katrineholma gielda
Katrineholma gielda (ruoŧagillii: Katrineholms kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Södermanlándda leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Katrineholma gielda.
Vizarat
Vizarat Sylviidae gullet šilljocichelottiide.
Lastavizarat - Phylloscopus
H=Hárvenaš, HH=Hui hárvenaš
Fálesnuorri
Fálesnuorri lea ovddeš gielda Finnmárkkus. 2020 :s oktiičaskkiiga Fálesnuorri ja Hámmárfeasta.
Viidodat: 1843 km²
Olmmošlohku: 1.039 (2012)
Virggálaš giella: dárogiella
Gilit
thumb|[[Ráhkkerávju]] Hálddahusguovddáš lei Ráhkkerávju (dárogillii Kvalsund). Eará gilit Fálesnuori gielddas leat Stállogárgu, Skáidi, Áhpenjárga, Jáhkovuonna, Klubbogohppi ja Náivuotna (dárogillii Stallogargo, Skaidi, Revsnes, Kokelv, Klubben og Neverfjord).
Historjá
300px|thumb|Nicolas Nielsen ja Kristine Mikkelsdatter (Bánne-Ristin) fálesnuorregávttiin
Suoidnemánu 19.
'''Suoidnemánu 19. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 200. (gárgádusjagi 201.) beaivi. Jagis leat vel 165 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Suoidnemánu 18., Suoidnemánu 20.
Dánmárku
Dánmárku, virggálaččat Dánmárkku gonagasriika lea riika Davvi-Eurohpás. Dat lea lulimus Davviriikkain ja lea Ruoŧa oarjelulábealde ja Norgga lulábealde. Dánmárkkus lea eananrádji Duiskkain, ja muhtun sajiid lea ráji nuppi bealde ges Davvemearra dahje Nuortamearra. Olmmošlohku lea sullii 5,7 miljovnna, ja oaivegávpot lea Københápman.
Geográfalaččat Dánmárku lea Jylland-njárggas, ja máŋggain eará sulluin, main dovddus leat ee. Sjælland, Fyn, Lolland, Falster ja Bornholm. Dánmárkku gonagasriikii gullet ieš Dánmárku ja Ruonáeatnama ja Fearsulluid iešstivrenguovllut.
Dánmárkkus lea buorre dilli ja doppe lea seahkeekononomiija. Riikka eallindássi lea buorre, ja servodagas leat unnit ekonomiijalaš erohusažat. Dánmárku lea parlamentáralaš vuođđolágalaš monarkiija. Dánmárku lea juhkkojuvvon 5 regiovdnii ja 98 gildii. Dánmárku lea leamaš ON ja NATO miellahttu álggu rájes, ja EU miellahttu jagi 1973 rájes, muhto ii gula euroguvlui.