cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tansánia
Tansánia, maiddái Tansania , Tanzánia ja Tanzania dahjege Tansánia ovttastuvvan dásseváldi lea riika nuorta-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Kenia ja Uganda, lullin Zambia, Malawi ja Mosambik sihke oarjin Rwanda, Burundi ja Kongo demokráhtalaš dásseváldi. Riikka oaivegávpot lea Dodoma ja riikka stuorámus gávpot lea Dar es Salaam.
Eatnandiehtu
Lahka Kenia ráji davvinuorta-Tansanias lea Afrihká alimus várri Kilimanjaro (5 895 m).
Togo
Togo dahjege Togo dásseváldi lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Burkina Faso, nuortin Benin ja oarjin Ghana. Riikka oaivegávpot lea Lomé mii lea Guinealuovtta rittus.
Gielat
Vuođđolága 3 § mielde Togo virggálaš giella lea fránskkagiella.
Bahrain
Bahrain dahjege Bahraina gonagasriika lea riika Gaska-nuorttis Ásias.
Zambia
Zambia dahjege Zambia dásseváldi lea riika Lulli-Afrihká siseatnamis. Dan rádjeriikkat leat davvin Kongo demokráhtalaš dásseváldi, oarjin Angola, lullin Namibia, Botswana, Zimbabwe ja Mosambik, nuortin Malawi ja Tanzánia. Riikka oaivegávpot lea Lusaka.
Victoriagoržžit leat Zambias ja Zimbabwe rájis.
Manksgiella
250px|thumb|right|Summerland buollima muitomearka sihke [[eaŋgalsgiella|eaŋgals- ja manksgillii. Davvisámegilli: "Eat vajálduhte"]] Manksgiella lea ealáskahttojuvvon kelttalaš giella, man lagamus fuolkegielat leat iirragiella ja gaelagiella.
Guovlu
Manksgiella hállojuvvo Mannina sullos (eŋgelasgillii Isle of Man).
Brunei
Brunei dahjege Brunei Darussalam stáhta lea riika Ásias.
Kazakstan
Kazakstan, Kasakstan, Kazakstana dásseváldi dahjege Kasakstana dásseváldi lea riika Ásias.
Bhutan
Bhutan dahjege Bhutana gonagasriika lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat India ja Kiinná.
Bangladesh
Bangladesh dahjege Bangladesha álbmotdásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat India ja Myanmar.
Myanmar
Myanmar dahjege Myanmara lihtu dásseváldi (ovdal Burma dahjege Burma lihttu) lea riika Ásias.
Indonesia
Indonesia dahjege Indonesia dásseváldi lea riika Ásias.
KDE
right|thumb|400px|Konqueror 5.0 davvisámegiel fierpmádatlogan. right|mini|366x366px|KDE Mascot Konqi KDE sahtta instalerejuvvot GNU/Linuxa ja Unix-lágan operatiivavuogádagain. KDE gávdnot sámegillii, sáhtát instalerejuvvot ja válljet sámegillii Kubuntu GNU/Linuxa distribušuvnna.
Skolelinux prošeakta álggahii davvi sámegieljorgalusaid. Norgga Sámediggi lea ruhtadan jorgaleami (Skolelinux ja KDE) ovdánahttima geassemánu 2003 rájes giita juovlamánu 2004 rádjái.
Wubi 11.10 lea almmustahttit. Wubi birgekeahttá instalerejuvvo ja váldit eret juste dego Windows prográmmait. Kubuntu gávdnot sámegillii.
Filippiinnat
Filippiinnat dahjege Filippiinnaid dásseváldi lea riika Ásias. thumb|300px
Armenia
Armenia dahjege Armenia dásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Durka, Georgia, Aserbaižan ja Iran.
Vuođđodieđut:
Oaivegávpot: Jerevan
Viidodat: 29 743 njealjehaskilomehtera
Davvesiidda sámegiel báikenamat
Dáppe lea Davvesiidda sámegiel báikenamaid listu.
Armenia
Vuođđodieđut:
Ássit: 2 924 816 (2016)
Azerbaižan
Azerbaižan dahjege Azerbaižana dásseváldi dahje Azerbaižan dásseváldi, muhtumin maiddái Aserbaižan dahjege Aserbaižana dásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Armenia, Georgia, Ruošša, Durka ja Iran. Dan oaivegávpot lea Baku.
Vietnam
Vietnam dahje Vietnama sosialisttalaš dásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Laos, Kambodja ja Kiinná.
thumb|300px
Cuoŋománu 6.
'''Cuoŋománu 6. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 96. (gárgádusjagi 97.) beaivi. Jagis leat vel 269 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 5., Cuoŋománu 7.
Cuoŋománu 2.
'''Cuoŋománu 2. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 92. (gárgádusjagi 93.) beaivi. Jagis leat vel 273 beaivve.
Jápmimat
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 1., Cuoŋománu 3.
Mongolia
Mongolia lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Ruošša ja Kiinná.
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella:
Oaivegávpot: Ulaanbaatar
Viidodat: 1 564 116 njealjehaskilomehtera
Ássit: 2 791 272
Ruhta: Tugrug
thumbnail|300px
Kymragiella
olgeš|thumb|250px|[[Yny lhyvyr hwnn-girjji ovdasiidu]] thumb|250px|right|[[Ras yr Iaith lea viehkangilvu man ulbmilin lea ovddidit kymragiela stáhtusa]]
Kymragiella lea kelttalaš giella.
Guovlu
thumb|250px|right|[[Spánskkagiella|Spánskka-, kymra- ja eaŋgalsgiel galba Argentiinnás]]
Jagi 2011 kymragielas lei sullii 721 700 hálli ja dainna 562 000 ásse Walesis. Kymragiella lea Walesa álgoálgosaš giella, muhto eŋgelasgiela hálliid ossodat eatnama ássiin lea sturron áinnas 1800- ja 1900-loguin. Muhtun guovllut leat goittotge seilon gievrrat kymragielalažžan ja muhtun gávpogiid ássiin badjel 80% hállá kymragiela. Giella hállojuvvo maiddái unna guovllus Argentiinnás, gosa sirdolaččat dolvo dan 1800-logus.
Kiinná
Kiinná dahjege Kiinná álbmotdásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat India, Nepal, Bhutan, Burma, Laos, Vietnam, Ruošša, Davvi-Korea, Pakistan, Mongolia, Kasakstan ja Kirgisistan.
Kymragiella
Alfabehta
Kymragiela alfabehtas leat 29 bustáva:
Kiinná
mini|left|[[Tiān'ānmén ("Tiananmen Square")]]
Kymragiella
Girjjálašvuohta
Vuosttaš girji mii čállojuvvui kymragillii lea Yny lhyvyr hwnn. Girjji čálii aberhonddulaš Sir John Price ja prentii Edward Whitchurch Londonis jagi 1546.
Drake
Aubrey Drake Graham (r. golggotmánu 24. b. 1986 Torontos, Ontarios, Kanádas) lea kanádalaš lávlu ja neavttár.
Karriera
Drake šattai dovddusin go nevttii Jimmy Brooks nammasaš karakteara TV-ráiddus Degrassi: The Next Generation. Geassemánus 2009 čálii šiehtadusa skearrofitnodagain Young Money Entertainment. 2010 Drake almmuhii iežas vuosttaš albuma Thank Me Later, mii šattai bivnnut ja olahii vuosttaš saji Billboard 200 listtus. Albuma vuosttaš singel "Over" ilmmai njukčamánu 9. beaivve ja olahii 14. saji Billboard Hot 100 listtus.
2011 skábmamánu 15. beaivve Drake almmuhii iežas nuppi album Take Care. Album oažžui rámi go earret eará árvvus adnojuvvon Pitchfork Media rámidii dan ja attii 8,6/10.
Bearalvági sámegiel báikenamat
Dáppe leat Bearalvági sámegiel báikenamaid listu.
Jordania
Jordania (, al-Urdun) dahjege Jordania hášemihtalaš gonagasriika (, al-Mamlaka al-Urdunijja al-Hašimijja) lea riika Gaska-nuorttis Ásias.
Jemen
Jemen dahjege Jemena dásseváldi lea riika Gaska-nuorttis Ásias. Dan rádjeriikkat leat Saudi-Arabia ja Oman.
Vuođđodieđut
Oaivegávpot: Sanaa
Viidodat: 527 970 njealjehaskilomehtera
Ássit: 20 727 063
Ruhta: Rial
India
India dahjege India dásseváldi lea riika Ásias. Dan rádjeriikkat leat Bangladesh, Kiinná, Burma, Bhutan, Nepal ja Pakistan.
Historjá
India lei Stuorrabritánnia koloniija borgemánu 15. b. 1947 rájes goas India oaččui iešstivrejumi.
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: hindigiella, eaŋgalsgiella
Oaivegávpot: New Delhi
Viidodat: 3 287 000 njealjehaskilomehtera
Ássit: 1 095 351 995
Ruhta: Rupia
Valkeakoski
Valkeakoski lea Suoma gávpot Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Akaa, Hattula, Hämeenlinna, Kangasala, Lempäälä ja Pälkäne.
Gilit
Antinniemi, Eerola, Haapasaari, Haka-alue, Heikkilä, Holmi-Varsanhäntä, Irjala, Juhannusvuori, Juusonranta, Jyräänmäki, Kärjenniemi, Kaskela, Kauppilanmäki, Kemmola, Kerhomaja, Kirjasniemi, Kokkola, Laiska, Lintula, Lumikorpi, Mäntylä, Matinmäki, Myllysaari, Naakanrinne, Naakka, Naakka, Pässinmäki, Pispantalli, Pohjankorpi, Raija-Koivuniemi, Raikas, Roukko, Roukonperä, Sassi, Sointula, Tallinmäki, Tehtaankatu, Tervasaari, Tietola, Tuomaala, Tyry, Ulvajanniemi, Vääräkoivu, Ydinkeskusta, Yrjölä
Cuoŋománu 9.
'''Cuoŋománu 9. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 99. (gárgádusjagi 100.) beaivi. Jagis leat vel 266 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 8., Cuoŋománu 10.
Cuoŋománu 7.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 6., Cuoŋománu 8.
Honkajoki
Honkajoki lea Suoma gielda Satakunta eanangottis. Dan rádjegielddat leat Isojoki, Kankaanpää, Karvia, Kauhajoki ja Siikainen.
Gilit
Antila, Katko, Lauhala, Paasto, Vataja, Pappila, Mämminmaa, Pukara, Perämaa, Jyllinkoski, Rynkäinen
Vesilahti
Vesilahti lea Suoma gielda Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Akaa, Lempäälä, Nokia, Pirkkala, Sastamala ja Urjala.
Gilit
Alholahti, Hakkila, Halkivaha, Heinäsuo (Heinutsuu), Hiirenoja, Hinsala, Iloinen, Jokioinen, Junnila, Järvenranta, Kaakila, Kahnala, Kaltsila, Kirkonkylä, Korpiniemi, Koski, Kostiala, Kurala, Kurkela, Kärkölä, Lohnattila, Mantere, Menkala, Mustinen, Narva, Niemenkylä, Niemenpää, Ojoinen, Onkemäki, Palho, Pörölä, Pöyhölä, Rautiala, Riitiälä, Saarela, Sakoinen, Salospohja, Sarkkila, Suonola, Toivola, Unajala, Vakkala, Valkkinen, Viljula, Vännilä, Yliskylä
Cuoŋománu 4.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 3., Cuoŋománu 5.
Cuoŋománu 8.
'''Cuoŋománu 8. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 98. (gárgádusjagi 99.) beaivi. Jagis leat vel 267 beaivve.
Jápmimat
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 7., Cuoŋománu 9.
Cuoŋománu 5.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 4., Cuoŋománu 6.
Cuoŋománu 10.
'''Cuoŋománu 10. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 100. (gárgádusjagi 101.) beaivi. Jagis leat vel 265 beaivve.
Kannonkoski
Kannonkoski lea Suoma gielda Gaska-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Karstula, Kivijärvi, Saarijärvi, Viitasaari ja Äänekoski.
Karijoki
Karijoki lea Suoma gielda Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Isojoki, Kauhajoki, Kristiinankaupunki ja Teuva.
Cuoŋománu 10.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 9., Cuoŋománu 11.
Kannonkoski
Gilit
Kannonjärvi, Kannonsaha, Kannonpää, Selänranta, Vihtaperä, Hännänkylä, Yläpää, Piispala (Jauhoniemi), Palomäki (Palopitäjä), Joenniska, Mannilankylä, Pitkäjärvi, Lakomäki, Käräjämäki, Alamaa, Hilmonkoski, Luomala, Hetoperä, Pelleskylä, Vuoskoski, Kämäri, Rytyperä, Sipilä, Terelä
Kaskinen
Kaskinen lea Suoma gávpot Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielda lea Närpiö.
Karijoki
Gilit
Alakylä, Karijoen, Myrkky, Ylikylä
Cuoŋománu 3.
'''Cuoŋománu 3. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 93. (gárgádusjagi 96.) beaivi. Jagis leat vel 272 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Cuoŋománu 2., Cuoŋománu 4.
Zimbabwe
Zimbabwe dahjege Zimbabwe dásseváldi lea siseananriika lulli-Afrihkás. Dan viidodat lea sullii 391 000 km² ja olmmošlohku lea sullii 14 miljovnna ássi. Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Harare. Zimbabwe rádjašuvvá davvin Zambiai, nuortan Mosambikii, lullin Lulli-Afrihkái ja oarjin Botswanai. Davveráji alde golgá Zambezijohka, masa gullojit maiddái Victoriagoržžit, Zimbabwe stuorámus turistabáiki.
thumb|left|[[Victoriagoržžit Zimbabwe ja Zambia rájis.]] Jagis 1965 Lulli-Rhodesia koloniija stáhtaministtar Ian Smith julggaštii riikka iešheanalažžan Ovttastuvvan gonagasriikkas namain Rhodesia, muhto ii ožžon dovddastusa eará riikkain. Guhkes siskkáldassoađi maŋŋel riika oaččui jagis 1980 eanetlogustivrema ja nu maid riikkaidgaskasaš dovddastusa, ja rievdadii nama Zimbabwen. Robert Mugabes šattai ođđa riikka vuosttáš presideanta ja stivrii dan 2017 dassái. Dan maŋŋel Emmerson Mnangagwa lea leamaš Zimbabwe presideanta.
Zimbabwe ekonomiijalaš dilli lea šaddan hui headjun maŋimus jagiin, ja hyperinflašuvdna lea leamaš stuorra váttisvuohta. Riikka bargguhisvuođadássi lea 80–95 %. Deháleamos eksportagálvvut leat koalla, bumbol, duhpat, golli, nihkkel, sohkar ja máisa ja deháleamos gávpeguoimmit leat Lulli-Afrihká, Ovttastuvvan gonagasriika, Jáhpan, Duiska ja USA.
Kangasala
Kangasala lea Suoma gielda Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Kuhmoinen, Lempäälä, Orivesi, Padasjoki, Pälkäne, Tampere ja Valkeakoski.
Karstula
Karstula lea Suoma gielda Gaska-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Kannonkoski, Kivijärvi, Kyyjärvi, Saarijärvi ja Soini.
Kangasala
Gilit
Alanen, Apajapohja, Eskola, Haapaniemi, Haapasaari, Haavisto, Haviseva, Heponiemi, Herttuala, Hykönsalo, Hyppärilä, Ilola, Isolahti, Jokioinen, Joutsiniemi, Kaukola, Kautiala, Keljo, Kerppola, Keso, Koivisto, Koivuniemi, Korpiniemi, Kuru, Kyötikkälä, Köyrä, Leipi, Lemponen, Lentola, Lihasula, Liuksiala, Luukkaala, Moltsia, Monikkala, Mustoo, Mutikko, Mäyrävuori, Neulaniemi, Nuorto, Ohtola, Paalila, Paatiala (Sahalahti), Pakkala, Palo, Pappila, Parvela, Pikkola, Pikonkangas, Ponsa, Pyttylä, Päkinmäki, Raikku, Raronsalo, Rautio, Rekiälä, Riku, Ruutana, Saarenmaa, Sahalahden Haapaniemi, Sahalahden Isoniemi, Sahalahden Keljo, Sahalahden Pappila, Sahalahden Tursola, Sammalisto, Savo, Sorola, Suinula, Suomatka, Suomela, Suorama, Tarkeela, Tarpila, Taustiala, Tiihala, Tohkala, Toikkola, Toosila, Tursola, Töykänä, Vahderpää, Varala, Vatiala, Vehoniemi, Vihtinen, Vihtiälä, Vänninsalo, Vääksy
Guovvamánu 10.
'''Guovvamánu 10. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 41. beaivi. Jagis leat vel 324 beaivve (gárgádusjagis 325).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 9., Guovvamánu 11.
Kannus
Kannus lea Suoma gávpot Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Kalajoki, Kokkola, Sievi ja Toholampi.
Gilit
Eskola, Hanhineva, Korpela, Kungas, Jokisalo, Mutkalampi, Märsylä, Korvenkylä, Välikannus, Ylikannus, Yliviirre
Kankaanpää
Kankaanpää lea Suoma gávpot Satakunta eanangottis. Dan rádjegielddat leat Honkajoki, Ikaalinen, Jämijärvi, Karvia, Parkano, Pomarkku, Pori, Sastamala ja Siikainen.
Kaustinen
Kaustinen  lea Suoma gielda Gaska-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat.
Karvia
Karvia lea Suoma gielda Satakunta eanangottis. Dan rádjegielddat leat Honkajoki, Jalasjärvi, Kankaanpää, Kauhajoki ja Parkano.
Kaustinen
Gilit
Järvelä, Jylhä, Kola, Kirkonkylä, Köyhäjoki, Nikula, Puumala, Salonkylä, Tastula, Vintturi
Karvia
Gilit
Alkava, Alkkia, Kantti, Karviankylä, Kauhakorpi, Karvia, Mattila, Rannankylä, Sara, Sarvela, Saunaluoma, Suomijärvi, Tuulenkylä, Ämmälä.
Guovvamánu 9.
'''Guovvamánu 9. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 40. beaivi. Jagis leat vel 325 beaivve (gárgádusjagis 326).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 8., Guovvamánu 10.
Vehmaa
Vehmaa lea Suoma gielda Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Laitila, Mynämäki, Taivassalo ja Uusikaupunki.
Gilit
Ane, Antola, Ennys, Gunnila, Haapanala, Heikola, Hermula, Hiedo, Hietajärvi, Hilleinen, Himoinen, Hinnuri, Huruinen, Huukainen, Ilmarinen, Inkurinen, Irjala, Isoalho, Kaipinen, Kaivoinen, Karaluoto, Karintaka, Kaukola, Kauramäki, Kesoinen, Ketto, Kiikoinen, Kiima, Kiimkallio, Kirkkomäki, Kirkonkylä, Kivijärvi, Korpi, Koski, Krookkinen, Kupusjärvi, Kuulila, Lahdenranta, Lahdinko, Laittinen, Lallinen, Lammi, Lautanala, Lempiö, Ludila, Maarjärvi, Maitila, Manterkaisti, Mylly, Nakkila, Nuhjala, Oja, Pankkio, Papala, Pappila, Piettinen, Piiloinen, Pitkiskallio, Pullila, Pummainen, Puosta, Puotila, Putta, Pyöli, Rahikkala, Rahkmala, Rautila, Reinilä, Revo, Riihivainio, Riittiö, Ristinkylä, Rokainen, Saarikkala, Salo, Seipsaari, Sillankorva, Soinila, Takala, Tanila, Tarvola, Taskala, Tommila, Tuomarla, Tuomoinen, Uhlu, Ukkila, Vahilainen, Vallila, Vanhakylä, Varttainen, Vihtjärvi, Viiainen, Viljainen, Vilu, Vinkkilä,Ylikylä, Ylöjärvi, Yötiö.
Guovvamánu 8.
'''Guovvamánu 8. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 39. beaivi. Jagis leat vel 326 beaivve (gárgádusjagis 327).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 7., Guovvamánu 9.
Fálesnuori sámegiel báikenamat
Dáppe lea Fálesnuori sámegiel báikenamaid listu.
Guovvamánu 5.
'''Guovvamánu 5. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 36. beaivi. Jagis leat vel 329 beaivve (gárgádusjagis 330).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 4., Guovvamánu 6.
Guovvamánu 4.
'''Guovvamánu 4. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 35. beaivi. Jagis leat vel 330 beaivve (gárgádusjagis 331).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 3., Guovvamánu 5.
Guovvamánu 3.
'''Guovvamánu 3. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 34. beaivi. Jagis leat vel 331 beaivve (gárgádusjagis 332).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 2., Guovvamánu 4.
Guovvamánu 7.
'''Guovvamánu 7. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 38. beaivi. Jagis leat vel 327 beaivve (gárgádusjagis 328).
Gáŋgaviikka sámegiel báikenamat
Dáppe leat Gáŋgaviikka sámegiel báikenamaid listu.
Guovvamánu 7.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 6., Guovvamánu 8.
Guovvamánu 2.
'''Guovvamánu 2. beaivi' (Ginttalbeaivi'') lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 33. beaivi. Jagis leat vel 332 beaivve (gárgádusjagis 333). Dološ sámit navde ahte dálvečielgi doddjo dán beaivve.
Ođđajagimánu 28.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 27., Ođđajagimánu 29.
Guovvamánu 2.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 1., Guovvamánu 3.
Kemiö
Kemiö (ruotagillii Kimito) lea Suoma gielda Oarje-Suoma leanas, Varsinais-Suomes.
Guovvamánu 1.
'''Guovvamánu 1. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 32. beaivi. Jagis leat vel 333 beaivve (gárgádusjagis 334).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 31., Guovvamánu 2.
Ođđajagimánu 24.
'''Ođđajagimánu 24. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 24. beaivi. Jagis leat vel 341 beaivve (gárgádusjagis 342).
Ođđajagimánu 29.
'''Ođđajagimánu 29. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 29. beaivi. Jagis leat vel 336 beaivve (gárgádusjagis 337).
Ođđajagimánu 24.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 23., Ođđajagimánu 25.
Ođđajagimánu 29.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 28., Ođđajagimánu 30.
Guovvamánu 6.
'''Guovvamánu 6. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 37. beaivi. Jagis leat vel 328 beaivve (gárgádusjagis 329).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Guovvamánu 5., Guovvamánu 7.
Ođđajagimánu 30.
'''Ođđajagimánu 30. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 30. beaivi. Jagis leat vel 335 beaivve (gárgádusjagis 336).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 29., Ođđajagimánu 31.
Kauhava
Kauhava lea Suoma gávpot Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Evijärvi, Isokyrö, Lappajärvi, Lapua, Pedersören kunta, Seinäjoki, Uusikaarlepyy ja Vöyri.
Gilit
Alakylä, Annala, Eteläranta, Fräntilä, Hatunkylä, Hirvijoki, Hopiavuori, Huhtamäki, Kantola, Karjanlahti, Kauhava, Kettula, Kleemola, Kosola, Lauttamus, Lummukka, Matsomppi, Mäenpää, Mäki-Hannus, Orava, Pelkkikangas, Pelkola, Pernaa, Pukkila, Ruotsala, Renko, Sippola, Varpula, Varvas, Viinikka, Ylikylä
Ođđajagimánu 31.
'''Ođđajagimánu 31. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 31. beaivi. Jagis leat vel 334 beaivve (gárgádusjagis 335).
Ođđajagimánu 27.
Riegádeamit
1756 – Wolfgang Amadeus Mozart.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 26., Ođđajagimánu 28.
Jápmimat 2019
thumb|
Ođđajagimánu 23.
'''Ođđajagimánu 23. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 23. beaivi. Jagis leat vel 342 beaivve (gárgádusjagis 343).
Ođđajagimánu 20.
'''Ođđajagimánu 20. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 20. beaivi. Jagis leat vel 345 beaivve (gárgádusjagis 346).
Iran
Iran ( Īrān) dahjege Irana islamlaš dásseváldi dahje Iran islamlaš dásseváldi ( Žomhūrī-je Eslāmī-je Īrān) lea riika Gaska-nuorttis Ásias. Irana oaivegávpot lea Teheran.
Ođđajagimánu 23.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 22., Ođđajagimánu 24.
Ođđajagimánu 20.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 19., Ođđajagimánu 21.
Iran
Sajádat ja rájit
thumb|300px|left|Iran ja su rádjeriikkat, Kaspiamearra, Persialuokta, Hormuznuorri ja Omanluokta kárttas Irana rádjeriikkat leat Armenia ja Azerbaižan davveoarjin, Turkmenistan davvenuortin, Afganistan ja Pakistan nuortin ja Irak ja Durka oarjin. Irana guhkimus rádji lea Iraka; ráji guhkkodat lea badjel 1300 km. Davvin ja lullin Iranas eai leat rádjeriikkat. Irana davábealde lea 600 km Kaspimeara riddu. Riikka lulábealde leat Persialuokta, Hormuznuorri ja Omanluokta. Lullirittu guhkkodat lea badjel 2000 km.
Historjá
Jagi 1935 rádjái riikka virggalaš namma lei Persia.
Guovlojuohkin
Iranas leat 5 guovllu, main leat 31 provinssa ( ostān, ml. استان‌ها ostānhā). Geassemánu 23. b. 2010 ođđaseamos ja 31. provinsa Alborz sierranii Teherana provinssas. Provinssat leat juhkkon šahrestánaide ja šahrestánat fas hálddahusbiirriide (bakhš).
Ođđajagimánu 22.
'''Ođđajagimánu 22. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 22. beaivi. Jagis leat vel 343 beaivve (gárgádusjagis 344).
Iran
Guovlojuohkin
thumb|center|800px|[[Damavand lea Irana alimus várri.]]
Motto ja álbmotlávlla
Irana de facto -motto lea "Iehčanasvuohta, friddjavuohta, islamlaš dásseváldi" (, Esteqlāl, Āzādi, Žomhuri-je Eslāmi). Su álbmotlávlaga namma lea Irana islamlaš dásseválddi nationálalávlla (, Sorud-e Melli-je Žomhuri-je Eslāmi-je Irān).
Ođđajagimánu 19.
'''Ođđajagimánu 19. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 19. beaivi. Jagis leat vel 346 beaivve (gárgádusjagis 347).
Ođđajagimánu 22.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 21., Ođđajagimánu 23.
Ođđajagimánu 19.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 18., Ođđajagimánu 20.
Kauhajoki
Kauhajoki lea Suoma gávpot Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Honkajoki, Isojoki, Jalasjärvi, Karijoki, Karvia, Kurikka ja Teuva.
Ođđajagimánu 21.
'''Ođđajagimánu 21. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 21. beaivi. Jagis leat vel 344 beaivve (gárgádusjagis 345).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 20., Ođđajagimánu 22.
Bygland
Bygland lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Ođđajagimánu 26.
'''Ođđajagimánu 26. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 26. beaivi. Jagis leat vel 339 beaivve (gárgádusjagis 340).
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Ođđajagimánu 25., Ođđajagimánu 27.
Salo
thumb|right|270px Salo lea Suoma gávpot Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Koski Tl, Lohja, Kemiönsaari, Marttila, Paimio, Raasepori, Sauvo ja Somero.
Bykle
Bykle lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Evje og Hornnes
Evje og Hornnes lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Gjerstad
Gjerstad lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Adrar eanangoddi
Adrar eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Froland
Froland lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Jiří Dienstbier
Jiří Dienstbier (r. cuoŋománu 20. b. 1937, Kladno, Čeahkka – j. ođđajagimánu 8. b. 2011, Praha) lei politihkkár ja journalista. Son lei olgoriikkaministtar jagi 1989 rájes jagi 1992 rádjai. Son barggai Ovttastuvvan Našuvnnaid ovddasteaddjin Jugoslavias 1998–2001. Kommunistaáiggis son lei giddagasas ovttas Václav Haveliin. Go jámii, lei senáhtor Čeahkas.
Cam Ranh girdišillju
240px|thumb|right|Cam Ranh riikkaidgaskasaš girdišillju Cam Ranh riikkaidgaskasaš girdišillju lea girdišillju Cam Ranhas, Vietnamas.
Algiers eanangoddi
Algiers eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Annaba eanangoddi
Annaba eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Ariana Grande
Ariana Grande (r. geassemánu 26. beaivvi 1993 Boca Raton, Florida, Amerihká ovttastuvvan stáhtat) lea amerihkálaš lávlu.
ČSV
thumb|right|250px|ČSV!
Ariana Grande
Eará dieđut
Sus lea vielljabealli, gii maid lávlu ja dánsu, su námma lea Frankie Grande. Ariana orru Kalifornias. Son lea hui čeahppi lávlut ja láve humadit su fansain. Ariana lea leamaš Japanas ja máhttá japánagiella hupmát maid. Son lei Japanas ođđábeavruohta 2013/2014.
Iveland
Iveland lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
ČSV
ČSV (Čájet Sámi Vuoiŋŋa!) dahje ČSV-lihkadus lei sámepolitihkalaš ja -kultuvrralaš lihkadus, mii álggii Mázes čavčča 1970. ČSV ii lean bellodat iige organisašuvdna, ja bustávaid mearkkašumis leat maid eará veršuvnnat. ČSV dehálaš rolla lei fallet nuorra sámi aktivisttaide identitehta ja oktavuođa.
Aïn Defla eanangoddi
Aïn Defla eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Grimstad
Grimstad lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Lillesand
Lillesand lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Paramore
Paramore lea amerihkálaš rockjoavku.
Metro
thumb|250px|right|Stockholmma t-bána C20-toga Metro dahje T-bána lea ruovderaŧŧi mii lea eatnama vuolde. Dakko mannet togat mat fievrredit olbmuid. T-bána boahtá dárogiel sánis tunnelbane muhto togat sáhttet maiddái mannat áimmu ovddas ja eai duššefal tunnealla siste.
Biskra eanangoddi
Biskra eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Metro
Máilmmi vuosttaš t-bána
Dađistaga álge huksestallat t-bánaid miehtá: Budapest (1896), Paris (1900), Berlin (1902), New York (1904) ja vel eará sajiin nai.
Davviriikkaid t-bánat
Davviriikkain gávdnojit njeallje metro: Københápmana metro, Stockholmma t-bána, Oslo t-bána ja Helssega metro.
Batna eanangoddi
Batna eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Marlon Langeland
Marlon Valdés Langeland (r. suoidenmánu 1. b. 1999) lea norgalaš neavttár. Son neaktá Jonas Noah Vasquez rolla NRK drámáráiddus SKAM ja Lukas rolla NRK Twins-ráiddus.
Blida eanangoddi
Blida eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Risør
Risør lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Áilu Valle
Áilu Valle (riegádan 1985) lea ráp-artista, guhte lea eret Ohcejoga Gámasmohkis. Son ráppe davvisámegillii, suomagillii ja eaŋgalasgillii. Valle lea almmustahtan davvisámegielat debyhta-albuma jagis 2012, man namma lea Dušši dušše duššat. Son bádde Tuupa Recordsiin.
Dehálaš fáddá Vallei lea kritiseret oarjemáilmmi nealgi golahit eanet, ja riggáid dárbu dinet eambbo ja eambbo ruđa. Son čievččasta kapitalismma njuolga njeacce vuostá.
Sámi dieđalaš áigečála
Sámi dieđalaš áigečála lea dieđalaš áigečála maid Sámi allaskuvla ja UiT Norgga arktalaš universitehta almmuhit ovttasbarggus. Áigečála almmuhuvvo sámegillii.
Vuosttaš nummár almmuhuvvui 1994s, 2004 maŋŋel áigečála lea almmuhuvvon oktii ja 2010 maŋŋel guktii jagis. Jagi 2013 rájes Sámi dieđalaš áigečála lea elektrovnnalaš Open access –áigečála, mii máksá, ahte buohkain lea vejolašvuohta lohkat áigečállaga neahtas.
Trou-du-Nord (arrondissemeanta)
Trou-du-Nord lea Haiti arrondissemeanta Nord-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 86 586 ássi (2003), ja dan viidodat lea 505 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Trou-du-Nord.
Wang Thonglang
Wang Thonglang lea Bangkoka guovlu. Dan olmmošlohku lea 120,907 ássi, ja dan viidodat lea 23.678 km².
Tvedestrand
Tvedestrand lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Sámiid ruovttuguovlu (Suopma)
Sámiid ruovttuguovlu lea Suoma Lappi leana davimus guovlu. Sámiid ruovttuguvlui gullet Eanodaga, Anára ja Ohcejoga gielddat ja maiddái Soađegili gieldda davveoassi. Jagi 2007 statistihkaid mielde Suoma sámeálbmogis sullii 60 % ásset sámediggelágas meroštallon Sámiid ruovttuguovllu olggobealde. Vuollel 10-jahkásaš sámemánáin olles 70 % ásset sámiid ruovttuguovllu olggobealde. Suomas lea sullii 9400 sápmelačča, geain goitge badjelaš 50 % ásset Lappi leanas.
Bordj Bou Arréridj eanangoddi
Bordj Bou Arréridj eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Máret Ánne Sara
Máret Ánne Sara (riegádan 1983 Guovdageaidnu) lea sámi dáiddár, girječálli, ja doaimmaheaddji. Sus leat leamaš govvačájáhusat Suomas ja Norggas. Su sárgosiin son govvida oktavuođa bohccuid ja olbmuid gaskkas ja sámi gullevašvuođa. Su vuosttaš romána lea Ilmmiid gaskkas ja almmuhuvvui 2013 DAT lágádusain. Dat lea fantasiija-romána vielja ja oappá birra, geat šaddaba boazun ja deaivaba ulda-noaiddi. Jus soai háliideaba boahtit ruoktot, soai ferteba gávdnat čovdosa. Dat lea dušše vuosttaš oassi stuorebuš muitalusas. Máret Ánne Sara lea maid doaimmaheaddji Š-bláđis.
Bouïra eanangoddi
Bouïra eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Valle
Valle lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Rieban
Rieban (Vulpes vulpes) lea Davviriikkain dábáláš ruksesruškes beanaealli. Dat lea viidásepmosit leavvan eatnan alde ealli fuođđu: dat eallá measta olles Davvi-Amerihkás ja Eurásias. Maiddái Davvi-Afrihkás leat muhtin veardde riebanat.
Boumerdès eanangoddi
Boumerdès eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Brno
Brno lea Čeahka nubbin stuorimus gávpot ja Lulli-Morávia leana oaivegávpot. Dan viidodat lea 230,22 km², olmmošlohku 404 820 (1. 1. 2011).
Béchar eanangoddi
Béchar eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Oahpaheaddji
thumb|
Oahpaheaddji lea olmmoš guhte oahpaha. Dábálaččat son bargá juogaman oahppolágádusas. Oahpaheaddji oahpaha oahppi dahje studeantta muhtun ámmáhii, iskosa várás dahje vai čađaha dihto oahpahusa. Oahpaheaddjiin lea iešguđetlágan skuvlejumit.
Eanas skuvlabargit dahje allaskuvlla bargit leat oahpaheaddjit. Oahpaheaddji galgá oahpahit ja maiddái doarjut oahppiid nu ahte dat šaddet iehčanas servodatlahttun.
Sámi oahpaheaddjit
1700- ja 1800-logus lei sierra oahpahus sámi oahpaheaddjiide. Sámemiššovdna dat lágidii dán oahpahusa mii lei Troandimis. Sámi oahpaheaddjit besse geavahit iežaset giela ja maiddái eará nai oahpaheaddjit mat barge Sámis galggašedje máhttit sámegiela.
1800-logu loahpageahčen rievddai dilli ja oahpahus lágiduvvui dárogillii. Sámegiela ii báljo ožžon geavahit.
Chlef eanangoddi
Chlef eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Béjaïa eanangoddi
Béjaïa eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
KAIRA
KAIRA (Kilpisjärvi Atmospheric Imaging Receiver Array) lea Oulu universitehta vuloš Soađegili geofysihkka observatoria dieđalaš mihttoapparáhta, mii lea Eanodagas Gilbbesjávrris Suoma bealde. Dat lea máŋggadávjodat rádiovuostáváldi, mii geavahuvvo áibmogearddi, Eatnama lagasgomuvuođa ja nástediehtaga dutkamis.
KAIRA lea iehčanas passiivalaš vuostáváldi, mas lea LOFAR-anteannat ja signálagieđahallanbiergasat. KAIRA sáhttá doaibmat maiddái Norgga Romssas EISCAT VHF -rádára vuostáváldin dahje dahkat oktasaš mihtidemiid eará lagasguovllu VHF-apparáhtaiguin. KAIRA ráhkaduvvui geahččalanbiergggasin EISCAT_3D projeavtta várás, mas plánejuvvo stuorra biđggiidahtton áibmogearderádára ráhkadeapmi.
KAIRA leat ruhtadan Oulu universitehta, Lapin Liitto koordineren Eurohpa guovloovddidanfoanda, ja Soađegili gielda.
Liŋka
virggálaš neahttasiiddut
Šibenik
Šibenik lea hámmángávpot gaska-Dalmatias, Krkajoga njálmmádagas, Adriameara gáttis, Kroatias. Šibenik lea maiddái Šibenik-Knina eanangotti (županija) oaivegávpot ja guovddáš. Jagi 2011 gávpoga olmmošlohku ledje 46 332.
Dán jagáš sápmelaš
Dán jagáš sápmelaš lea bálkkašupmi maid Ávvir-aviisa geige juohke jagi. Aviisa nammada nuppelot evttohasa ja de aviissa lohkkit ieža besset jienastit, gii sin mielas lea dán jagáš sápmelaš. Vuoiti galggašii leat buoridan sámi servodaga ja leat muđui nai dovddus Sámis dan dihte. Ávvir lea geigen bálkkašumi jagi 2015 rájes.
Vuovdi
thumb|
Constantine eanangoddi
Constantine eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Vuovdi
Vuovdi lea stuoritlágan guovlu gos šaddet muorat. Vuovddit leat dehálaččat sihke olbmuide, ealliide, šattuide ja eará nai ealániidda. Juohkehaččas lea juogalágan govva oaivvis das mii vuovdi lea, muhto dárkilis definišuvdna lea váttis bidjat. ON:a ossodat mii fuolaha biepmu ja eanandoalu atná ahte vuovdi lea unnimustá 5000 njealjehaskilomehter viiiddu muorraguovlu gos muorragierragat gokčet goit 10% olles guovllus. Dasa lassin eanan ii galgga leat gilvima várás.
Máilmmi stuorimus muorraguovllut leat tropihkalaš arvevuovddit ja taiga. Vuovdi dárbbaša dihto meari arvvi, muđui dat šaddá ádju, duottar dahje sáttoáhpi.
Vuovdi lei hui máŋggabealát ekovuogádat ja váikkuha olu máilmmi dálkkádahkii. Dat sáhttet váldit čitnadioksiidda alccesis ja ráhkadit oksygena. Ollu eallit eai livčče gávdnon jus eai livčče muorat.
Vuovdi mearkkaša maid olu olbmo ekonomiija dáfus. Vuovdedoallu gávdno miehtá máilmmi, muhto heajos bealli lea ahte olmmoš háddje daid.
Vuovdi ja meahcci
Dat guovlu gos muorat šaddet lea vuovdi. Meahcis eai leat álo muorat ja sáhttá maid leat duottar. Dákko sáhttá suomagiel sáni metsä sehkket rievtti mielde mearkkaša vuovdi. Eará sátni sámegielas lea vuopmi.
Aure
Aure lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 590 ja viidodat lea 644 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Aure.
Sápmelaččat Aláskkas
1898 vulge badjelaš čuođi sápmelačča dámppa mielde Aláskai. Dat bukte bohccuid dohko ja galge oahpahit báikki olbmuide boazodollui. Aláskalaččaid birgenláhki lei ovdal eanas bivdu. Sii bivde njuorjju, fállá ja moršša. 1894 háliidišgođii USA: ráđđehus sámiid dohko vai boazodoallu šattai oassin Aláskka eallinlágis. Bargošiehtadusa mielde galge sámit orrut golbma jagi Aláskkas. Sii ožžo bálkká, orrunsaji, biepmu ja eará nai dárbbašlaš bálvalusaid.
Čáppagirjjálašvuođas
ag Ove Johansen čállin girjeráidu Sjamanens rike (Sáivomáilbmi) muitala Ánde Rávná ja daid eará sámiid birra mat mátkkoštedje Aláskai. Girjjit leat čállojuvvon dárogillii ja guokte dain lea Rauna Magga Lukkari jorgalan sámegillii.
Vallières (arrondissemeanta)
Vallières lea Haiti arrondissemeanta Nord-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 52 763 ássi (2003), ja dan viidodat lea 406 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Vallières.
Gumposat
Gumposat lea árbevirolaš sápmelaš borramuš. Gumposa varra lea bohccovarra, man lea váldojuvvon váibmosuonas čeabehis. Varra golggahuvvo lihttái. Vara sáhttá geavahit maiddái márffiin. Čakčadálvi lea dábaleamos jagiáigi borrat gumposiid, danne go dalle leat bigálusat. Gumposat ráhkaduvvo bohccovaras, buoiddis, sáltis ja roavejáfuin. Dan lassin gumposiidda sáhttá bidjat lávkki ja bihppora.
Rávvagat
Buoiddis ja lávkkis čuhppojuvvo unna smávva bihtáid. Lávki steikejuvvo bannos nu guhká, ahte dat lea dimis. Varra firrojuvvo bures amas varra gielluluvvat. Dan maŋŋá varrii lasihuvvojit buot ávdnasat. Roavajáffut lasihuvvojit nu ahte dáigi lea suohkat. Gumposdáiggi galgá addit orrut sullii diimmu. Gumposat duldojuvvo liemas sullii ovtta diimmu, nu guhká ahte roahkajáffut leat giksan. Gumposat borrojuvvo buđehiin ja joŋaiguin.
Muddenčoavdda
mini|320x320px|Muddenčoavdda Muddenčoavdda lea bargoneavvu mainna čavge dahje loažžá sruvaid ja mutteriid. Muddenčoavdagis lea njálbmi mii lea muddehahtti, ja dainna lágiin sáhttá botnjat sruvaid mat leat sierra sturrodagas. Lea dehálaš ahte čavge njálmmi albmaládje ovdal go botnjagoahtá. Muđui sruva sáhttá jorbbasnuvvá go garrasit botnjá. Dán dáfus lea sruvačoavdda buoret.
Ođđaáigásaš muddenčoavdda lea Ruoŧa hutkkus. 1891 lulliruoŧŧelaš Johan Petter Johansson hágai pateantta dan sruvačoavdagii man njálmmi sáhtii muddet. Muhto dát vuosttaš muddenčoavdda lei juo ráhkaduvvon 50 jag dás ovdal. Dan dihte máŋgga gielas Euohpás reaiddu namma lea "eŋgelas čoavda" muhto Dánmárkkus dan namma lea (earret eará) "Ruoŧa čoavdda".
Juovlamuorra
200px|thumb|[[Dánmárku|Dánskalaš dálu juovlamuorra]]
Juovlamuorra dahje juovlabeahci lea muorra mii čiŋahuvvo juovllaid dihte. Davviriikkain dát lea dábálaččat guossa, muhto dát sáhttá maiddái leat beahci dahje reatká.
Davvi-Suomas on vejolaš oastit lobi juovlamuora njeaidimii stáhta vuvddiin mátketelefonnain.
Goanstadahkkon juovlamuorat
Albma muoraid sajis veadjá geavuhit maiddái goanstadahkkon juovlamuora mii lea dahkkon ee. plastihkas, muoras, boccain ja alumiinnas. Dákkár juovlamuorra lea buoremus go albma juos lea allergalaš.
Mio Negga
Mio Elis Elof Negga, dovddus maiddái iežas artistanamain 169 ja ovddeš namain Lovisa Negga lea sámi-fránkkalaš musihkkár. Son riegádii nieidan borgemánu 17. b. 1990 Göteborggas ja bajásšattai Linköpingis. Go son riegádii de oaččui áhči nama Tardat muhto lea maŋŋel molson namas iežas eatni nammii Negga. Son lea almmuhan guokte soloalbuma.
Mio álggii musihkkarin 2005 pop-joavkkus The Majority Says. Son lávllui ja čuojahii bássa. 2010 guđii joavkku ja seammás molssui nama Neggai. Dađistaga son álggii dutkat iežas sámi duogáža ja oahppagođii sámegiela. Vuosttaš album Kär ilmmai 2011. Dalle su namma lei Lovisa Negga. Lávlagat ledje eŋgelasgillii ja ruoŧagillii. Su vuosttaš sámegiel lávlla Mihá ja Gievrra ilmmai 2013 ja šattai albma hitta. Lávlaga teaksta lea julevsámegillii.
2016 muitalii buohkaide iežas transseksualitehta birra ja ahte lei molson namas Mion. Ođđa artistanamma fas šattai "169" mii boahtá ILO-konvešuvnnas nr. 169.
J. R. R. Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien (3.1.1892 – 2.9.1973) lei englándalaš girječálli, filologa ja professor Oxforda universitehtas. Su beakkáneamos girjjit leat Lord of the Rings (Suorpmasiid hearrá), The Hobbit ja The Silmarillion.
J.R.R. Tolkiena váikkuhusat fantasiijagirjjálašvuhtii leat hui mearkkašahtti. Ollugat su atnet joba fantasiijagirjjálašvuođa áhččin, vaikko son ii leange vuosttas fantasiijagirječálli. Su girjjit leat fantasiijagirjjálášvuođa klassihkkárat, mat leat leamaš ovdagovvan eará fantasiijagirječálliide. Peter Jackson bagadii 2001–2003 Suorpmasiid hearrás filbmatrilogiija, mii menestuvai erenoamaš bures ja oaččui oktiibuot 17 Oscar-bálkkášumi.
Suorpmasiid hearrá ja The Hobbit guovddáš temát leat dáistaleamit bahá ja buorre fámut gaskkas. Tolkien válddii su girjjáláš bargui ollu váikkuhusa myhtain ja álbmotmáidnasiin ja –eposiin, earrát eará Kalevalas ja vikiŋgaságain.
Suorpmasiid hearrá lea jorgaluvvon 38 gillii, muhto ii sámegillii.
Keiino
mini|360x360px|Tom Hugo, Alexandra Rotan ja Fred. Keiino (dávjá čállojuvvo KEiiNO) lea Norgga-Sámi joavku mii álggahuvvui 2018 loahppabealde. Joavkku lahtut leat sámi ráppár Fred Buljo ja Norgga lávlut Alexandra Rotan ja Tom Hugo.
Joavku oassálasttii Melodi Grand Prix lávlungilvvus 2019 lávlagiin "Spirit in the Sky". Sii vuite dan gilvvu ja besse ovddastit Norgga Eurovision lávllagilvvohallamis 2019. Doppe sii fas besse viidáseappot finálii ja finálas ožžo eanemus jienaid Eurohpá álbmogis. Oktiibuot čoggojedje 331 čuoggá, muhto sii šadde duhtat guđat sadjái go jury ii juollodan beare olu čuoggáid sidjiide.
Joavkku namma boahtá Fredda ruovttobáikkis Guovdageaidnu.
Helssega metro
undefined Helssega metro lea Suoma áidna metro. Dat lea máilmmi davimus metrosystema. Metrosystemas leat 25 stašuvnna, main 17 leat eatnama nalde ja 8 ges vuolde. Togat mannet Ruoholahtis Mellunmäkii dahje Ruoholahtis Vuosaarii ja earránit Itäkeskusis.
Metro rahppui 1982:s, ja dalle das lei okta luodda, Itäkeskusas Hakaniemii. Jagi maŋŋel rahpasedje Rautatientori ja Kamppi stašuvnnat. Jagis 1988 lei luodda ráhkaduvvon maid Mellunmäkii, ja Ruoholahtii ja Vuosaarii dat ráhkaduvvui 90-logus.
Metro eaiggáda Helsingin seudun liikennelaitos.
Åmli
Åmli lea gielda Nuorta-Agdera fylkkas.
Helssega metro
Togat
100px|thumb|left|Helssega metro logo. Helssega metros leat odne guokte sierralágan togatiippa anus. 100-togaid ráhkadii Strömberg birrasiid jagis 1980, ja ođđa 200-togat maid Bombardier lea ráhkadan leat leamaš anus jagi 2002 rájes.
Viiddideamit
Lea evttohuvvon ahte viiddidit metrosystema Pasilai, Sipooi, Santahaminai ja Helsset-Vantaa girdišilljui. Dasa lassin leat ráhkadeame Länsimetro («Oarjemetro») Espooi. Árvaluvvo ahte Länsimetro lea gárvvis jagis 2015.
El Oued eanangoddi
El Oued eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Gilbbesjávri
Gilbbesjávri lea gilli Eanodagas Lappi leanas.
Boazodoallu
Boazodoallu lea davviriikkain ja Ruoššas, eanáš sápmelaččaid hárjjehan ealáhus. Boazodoallu earrána omiid dikšumis das, ahte bohcot besset eallit friidjan. Boazodoalus lea geavahusas balggosortnet ja mađut.
Historjá
thumb|boazodoallu
Sápmelaččat leat juo don dolin álgán bivdit gottiid. Dasto kekse álgit guođohit gottiid ja dás boazodoallu álggii. Bohcco leat guođohan das leahkki materiálaid dihtii dego bierggu, čoarvviid ja náhkki. Álggos bohccuid goađohedje siidaortnega mieldi. Siidii gulle dábálažžat bearaš dahje sohka. Dasto 1800-logu loahpas Ruošša keaisár mearridii lágádit balgosortnega.
Boazodoallu dán áigge
Dán áigge lea ainge balggosortnet. Buot badjealbmát gullet muhtun balgosii. Balgus dikšu lahkaáššiid. Bohcuid merket juohke jage guktii dahje dárbbu mielde eanet. Merken dáhpáhuvvá bigálusas, gos merkema lassin vuvdojuvvo ja njuvvojuvvo badjelmeare bohcuid. Bigálastin dáhpáhuvvo nu, ahte vuos mearkkahis bohccot nummerastojuvvo, dasto daid addet johtit iežas álddu lusa. Dasto čierpmat juogo gessojuvvo njuovvamii dahje vuovdimii, dahje merkkejit ja luiddet várrái. Seamma dahku maiddái eará bohccuidda. Luiddon bohccuidda dábálažžat bidjet vuos mahtudalkkasa. Váris dasto badjeolbmot fáktejit bohccuid ja bibmet daid giđđat. Bohccuid maiddái sáhttá váldit ruoktut biebmanlahkai. Ná dahku ovddamearkka dihtii juos boazu lea boazus dahje dat lea gilvaheargi.
Audnedal
Audnedal lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
El Taref eanangoddi
El Taref eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Ruoholahti metrostašuvdna
Ruoholahti metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna Ruoholahtis. Dat lea oarjjimus stašuvdna ja loahppastašuvdna dassážii go Länsimetro váldo atnui. Stašuvdna rahpasii borgemánu 16. beaivve 1993:s, ja dan leaba plánen Jaakko Kontio ja Seppo Kilpiä. Ruoholahtis leat 1,169 kilomehtera lagamus stašuvdnii, Kamppii. Ruoholahti stašuvnnas leat ges 16,853 kilomehtera davát suori loahppastašuvdnii, Mellunmäkii ja 16,157 kilomehtera lulát suori loahppastašuvdnii, Vuosaarii.
Gásttašeaddji Johanas
right|thumb|250px|[[Andrea del Verrocchio molagovva Jesusa gástta birra Galleria degli Uffizi, Firenze, Itália]] right|thumb|250px|Gásttašeaddji Johanas gásttaša Jesusa St. Paulinus -girkkus [[Welling, Duiska]]
Gásttašeaddji Johanas (, Yo-hanan ha-matbil, ‎, Yaḥyá dahje يوحنا, Yūḥannā, arameagillii: ܝܘܚܢܢ, Yokhanan dahje Yohanoun,, Ioánnes o Baptistés ja ) lei juvddálaš profehta. Su vánhemat leigga juvddalaš báhppa Sakarias ja su eamit Elisabet. Herodes Antipas bijai Johanasa giddagassii ja čuohpahii su oaivvi eret árvvusnai jagis 30. Ođđa testameantta Evangeliumis Lukasa mielde Johanas manna Jesusa ovddas ja veahkehit su nuvt ahte olbmot livččo gárvásat vuostáiváldit Jesusa ja ipmirdit su oahpahusaid, go Jesus boahtá,.
Guelma eanangoddi
Guelma eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Rautatientori metrostašuvdna
Rautatientori metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna.
Gásttašeaddji Johanas
Namma sámegillii
Sámegielas ii lea dušše okta namma Johanasii, omd. sáhttá leat Gásttašeaddji Johanas, Gásttašeaddji Johánas , Suomas Johanas Gásttašeaddji ja boares čállinvuogis Johannes.
Ghardaïa eanangoddi
Ghardaïa eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Boallobeavdi
Boallobeavdi lea apparáhtta, man funkšuvdna lea sáddet kodaid dihtorii dahje čállinmašiidnii. Boallobeavddis sáhttá leat sihke bustávat, logut ja eará symbolat. Boallobeavddi dábálaš boalut sáddet kodaid njuolga dihtorii, sin lassin leat maid funkšuvdnaboalut, maid leat vejolaš ovttastahttit dábálaš boaluiguin, ja dan bokte oažžut ođđa koda. Omd. Macintosha dihtorboallobeavddis SHIFT a boađus lea A, ja OPT e boađus sáhttá leat é.
Máŋga gielain lea iežas boallobeavdi, dego davvisámegielas. Jos lea kommersiálalaččat vejolaš, de gielas lea maid fysalaš boallobeavdi, dahje boallobeavdi, gos bustávat leat málejuvvon boaluide.
Ian Fleming
Ian Lancaster Fleming (miessemánu 28. 1908 – borgemánu 12. 1964) lei englándalaš girječálli. Son lea dovddus James Bond -románain.
Fleming riegádii Mayfairis, Londonis mátkičálli Peter Fleminga uhcavielljan. Su váhnemiiddis leigga Valentine Fleming, gii gahčai vuosttaš máilmmisoađis ja Evelyn St. Croix Rose Fleming. Su isidis jápmima maŋŋel Fleminga eatni árbii su stuorra opmodaga. Ian Fleminga áddjá lei rikkis skotlándalaš baŋkiira Robert Fleming.
Neavttár Christopher Lee lea Flemingin fuolki. Fleming háliidii Lee vuosttaš Bond-filbmii Dr. No:n, muhto Joseph Wiseman oaččui rolla. Lee loaiddastii Bond-filmmis The Man with the Golden Gun easka jagis 1974.
<!--===Opinnot ja aika ennen sotaa=== Fleming opiskeli Eton Collegessa ja Sandhurstin sotakorkeakoulussa. Hän opiskeli myös kieliä Münchenin ja Geneven yliopistoissa. Hän työskenteli lehtimiehenä ja pörssimeklarina ennen toista maailmansotaa. Juuri ennen sotaa Fleming värvättiin laivaston tiedustelupalvelun vara-amiraali John Godfreyn henkilökohtaiseksi avustajaksi.
Anthony Mastersin kirjassa The Man Who Was M: The Life of Charles Henry Maxwell Knight väitetään, että Fleming keksi sodan aikana suunnitelman, jonka avulla Rudolf Hess onnistuneesti houkuteltiin lentämään Britanniaan, jossa hänet vangittiin. Muut lähteet eivät mainitse näitä väitteitä.
Kirjailijaura
right|200px|thumb|Ian Flemingin hauta ja muistomerkki Sevenhamptonissa. Flemingin tiedustelupalvelutausta antoi hänelle tietoa ja kokemusta kirjoittaa jokseenkin vakuuttavia vakoiluromaaneja. Väkevät martinit ja käsin tehdyt Morland Balkan -turkkilaissavukkeet olivat kirjailijan omia mieltymyksiä. Samoin tupakoinnin runsaus - 60 savuketta päivässä - oli kirjailijan tapoja.
Ensimmäisen romaaninsa Casino Royalen Fleming sai valmiiksi maaliskuussa 1952. Fleming lähetti kirjansa ystävälleen, runoilija William Plomerille, joka suositteli sitä kustantaja Jonathan Capelle. Casino Royale julkaistiin ja kuukaudessa niitä oli myyty 4750 kappaletta. Lisäksi arvostelut kiittivät kirjaa. Uskotaan, että Casino Royalessa esiintyvä naishahmo Vesper Lynd perustuu oikeasti eläneeseen SOE:n agenttiin Christine Granvilleen.
Seuraavana vuonna julkaistiin Elä ja anna toisten kuolla ja vuonna 1954 julkaistiin jo kolmas Bond-kirja Kuuraketti. Romaanien myynti kasvoi tasaisesti. Muutos tapahtui, kun Tohtori Ei julkaistiin. Kriitikot eivät kiittäneet romaania entisten tapaan vaan syyttivät Flemingiä sadismista ja snobbailusta.
Fleming kirjoitti samankaltaisella reseptillä yhdeksän Bond-romaania. Hänen kymmenes julkaistu romaaninsa, 007 rakastettuni koetti muuttaa kirjoitustyyliä. Kirja on kerrottu ensimmäisen persoonan näkökulmasta. Lukijakunta ei pitänyt uudesta tyylistä ja romaani ei saanut hyvää vastaanottoa. Tämän seurauksena Fleming palasi vanhaan tyyliinsä.
Lopullinen menestys oli taattu kahden asian seurauksena. Yhdysvaltain silloinen presidentti John F. Kennedy nimesi James Bond Istanbulissa -romaanin kymmenen lempikirjansa joukkoon Life-lehdessä, tämä johti Flemingin kirjojen myynnin huimaan kasvuun. Toinen syy oli vuonna 1962 ensi-iltansa saanut ensimmäinen Bond-elokuva Salainen agentti 007 ja tohtori Ei.
Kahdentoista Bond-romaanin ja kahden Bond-novellikokoelman lisäksi Fleming tunnetaan myös lastentarinasta Chitty Chitty Bang Bang. Muut kirjailijat – kuten John Gardner ja Raymond Benson – ovat kirjoittaneet lisää James Bond -kirjoja, osan elokuvien pohjalta. Poikkeukseksi jää Kingsley Amisin salanimellä Robert Markham kirjoittama Colonel Sun; kirja on poikkeuksellisen raaka ja juonenkulku töksähtelevää muihin verrattuna.
Viimeiset vuodet ja kuolema
Artikkelissa James Bondin ainoa elävä uhri, joka perustuu Flemingin viimeiseen haastatteluun, kirjailija kertoi näkemyksistään: hän kuuli kerran sydänvikaa kutsuttavan nimellä "Rautakoura", ja tästä tuli hänelle pakkomielle. Kun hän sai tietää että hänellä itsellään oli angina pectoris jonka johdosta hänen tulisi luopua kaikista rasittavista harrastuksistaan, tupakoinnista ja alkoholista, hän vastasi, ettei Rautakoura kunnioittaisi miestä, joka lopettaisi väkevien martinien ja käsintehtyjen turkkilaisten savukkeiden käytön. Fleming jatkoi entisiä elintapojaan kuolemaansa asti, ja hän menehtyikin golfkentällä voimakkaaseen sydänkohtaukseen turkkilainen, kolmella kultanauhalla koristettu käsintehty Morland Balkan -savuke suussaan.
Ian Fleming on haudattu Sevenhamptonin kylän hautausmaalle, lähellä Swindonia, vaimonsa Annen ja poikansa Casperin viereen. Anne kuoli vuonna 1981 ja Flemingin ainoa lapsi Casper kuoli lääkkeiden yliannostukseen 1975.
Muut kirjat
-->
Helssega universitehta metrostašuvdna
Helssega universitehta metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna.
Bogotá
thumb|right|250px Bogotá, virggálaččat Bogotá, Distrito Capital, oan. Bogotá, D.C. lea Colombia oaivegávpot.
Heastanálli
Heastanálli lea joavku heasttat, mas leat dihto oktasaš dovdomearkkat. Heasttat seamma nális atne goasii seamma bajiloainnut.
Hakaniemi metrostašuvdna
Hakaniemi metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna.
Illizi eanangoddi
Illizi eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Sörnäinen metrostašuvdna
Sörnäinena metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna.
Samojedagielat
Samojedagielat ovttaš suopmelaš-ugralaš gielain leat urálalaš gielat. Daid urálalaš vuođđogiella hállojuvvui sullii 6000 jagi dassái.
Samojedagielat leat juohkejuvvon lullisamojedagielaide ja davvisamojedagielaide:
Lullisamojedagielat