cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Norgga sámeráđđi
Norgga Sámeráđđi ásahuvvui jagis 1964 ráđđeaddi orgánan Norgga eiseválddiide sápmelaš gažaldagaide ja áššiide. Ráđis ledje 18 miellahtu nammaduvvon sámi organisašuvnnaid evttohusaid vuođul. Ráđis lei sierra hálddahus Kárášjogas. Norgga Sámeráđđi bođii dalá Finnmárkku Sámi ráđi sadjái. Norgga Sámeráđđi lei ráđđeaddi eiseválddiide stáhtas, fylkagielddain ja gielddain. Jagis 1975 šattai ráđđi maid alimus bearráigeahččaneiseváldin dan ođđaásahuvvon ovddidanfondii mii gokčá sámi ássanguovlluid, ja jahkásaččat ráđđi dieđihii Ráđđehussii foandda doaimmas.
Álttá nuoraidskuvla
Skuvlla jođiheaddji lea rektor Øystein Røsland.
Norgga sámeráđđi
Norgga Sámeráđđi loahpahuvvui jagis 1989, Sámedikke sadjái. Ráđi hálddahus sirdui Sámediggái.
Sámi iešmearrideapmi
Altá-riiddu boađus leai ahte buot sámi áššit 1980 rájes oktiičaskojedje ja koordinerejuvvojedje (dalá) Gieldda- ja bargodepartemeanttas. Seammás mearriduvvui ahte Norgga Sámeráđi jahkedieđáhusat galge ovdanbuktot Sámediggái, ovttain Sámi Ovddidanfoandda jahkedieđáhusain. Norgga Sámeráđđái sirdui váldi juogadit stáhtalaš ruhtadoarjagiid sámi organisašuvnnaide, ealáhusaide ja eará.
Bargiid Nuoraidlihkadus
Organisašuvdna čuožželii otná hámis 1927:as, go Gurutkommunisttalaš Nuoraidfylkkahat časkui oktii Norgga sosialisttalaš nuoraidservviin, dan oktavuođas go váhnenbellodat maiddái časkui oktii. AUF rehkenaste ieš ahte searvi vuođđuduvvui 1903:as, go Bargiidbellodaga vuosttaš nuoraidorganisašuvdna vuođđuduvvui, váikko organisašuvnna eanetlohku 1923:as spiehkastii olggos ja čuovvolii Norgga Kommunisttalaš Bellodaga. Čuođijagi ávvujagi 2003:as addui olggos girji AUF historjá birra. Girji oaččui nama Partiets Salt, namahus mii dávjá lea geavahuvvon AUF birra go sii leat doaibman Bargiidbellodaga guođoheaddjin. AUF lea eanemus váikkuheaddji politihkalaš nuoraidorganisašuvdna, ja dehálaš oassi Bargiidbellodaga gurutbealis.
Máŋga Bargiidbellodaga njunnoša leat leamaš AUF jođiheaddjin, earet eará Trygve Bratteli, Bjartmar Gjerde, Reiulf Steen, Thorbjørn Jagland, Jens Stoltenberg, Trond Giske ja Anniken Huitfeldt.
Odvar Nordli
Odvar Nordli (riegádan skábmamánu 3. beaivvi 1927) lea norgalaš politihkkár (Norgga bargiidbellodagas). Son lea oahppan rehketdoallodárkkisteddji. Son lei Bargiidbellodaga stuoradiggejoavllu parlamentáralaš jođiheaddji 1973–1976.Son lei Norgga stáhtaministtarin vihtta jagi, ođđajagemánu 15. beaivvis 1976 guovvamánu 4. beaivái 1981, goas Gro Harlem Brundtland jotkkii. Odvar Nordli lei vuosttaš stáhtaministtar gii beasai dovdat ahte Norga lea šaddan oljoriikan, ja mii oaččui oljosisaboađuid stáhtabušehttii. Muhto son šattai maid rahčat lossa áššiiguin nugo duppalmearrádusain NATO hárrái ja Álttá-Guovdageaineanu dulvadeapmi, ja 1979:s boatkanedje šiehtadallamat mas Nordli áiggui lonuhit Norgga oljovuoigatvuođaid Volvoin, go eaiggádat geaid Wallenberg ovddastii, geassádedje.
Nordli nammaduvvui 1981:s Hedmárkku Fylkkamánnin, ja dat ámmát lei sus 1985 rájes dassá manai ealáhahkii 1993:s. Son lei Norgga Nobelkomitea lahttu 1. 1. 1985 - 31. 12. 1996. Son lei soahtebálvalusas Duiskabrigádas.
Sávza
Sávza (Ovis aries) lea smierezasti.
Odvar Nordli
Odvar Nordli oaččui St. Olav árvomearkka 1994:s servodatovddideaddji barggu ovddas.
1994:s almmuhii som muittašangirjji Vi så kornmoglansen: om drøm og hverdag. 2008 čavčča almmuhii son ságastallangirjji Alvorlig talt ovttas Kåre Willochain.
Tuvalu
Tuvalu lea riika Oseanias.
Martin Henriksen
Martin Henriksen (riegádan ođđajagimánu 5. b. 1979, Troandimis) lei Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF) jođiheaddji áigodagas 2006-2010. Henriksen lei nuorravuođas Hardstads dohkálaš basketspábbaspillár, muhto čibbenordadeami geažil lei su bággu heaitit valáštallamis ja baicce álgit politihkalaš karriearain Bargiidbellodagas. Henriksen lea ovdalaččas studeren Romssas, muhto orru dál Oslos. AUF-jođiheaddjin lea Henriksen maiddái leamaš miellahttun Bargiidbellodaga guovddašstivrras. Otne doaibmá Henriksen Guolástusministtár Lisbeth Berg-Hansen ráđđeaddin Guolastus- ja riddodepartemeanttas.
Värnamo gielda
Värnamo gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Sävsjö gielda.
Rautjärvi
Rautjärvi lea Suoma gielda Lulli-Gárjila eanangottis. Dan rádjegielddat leat Elisenvaara, Hiitola ja Leningrad.
Gilit
Haakanala, Hallilanmäki, Hiivaniemi, Hinkkala, Hynnilä, Ilmee, Jurvala, Kalpiala, Kekäleniemi, Kokkola, Kopsala, Korjola, Korpijärvi, Lankila, Latvajärvi, Miettilä, Niskapietilä, Partila, Pirhola, Purnujärvi, Rautjärvi, Siisiälä, Torsansalo, Uimola, Untamo, Viimola, Vähikkälä
Ii
Ii lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Ii rádjegielddat leat Oulu, Pudasjärvi, Ranua ja Simo.
Gilit
Alaranta, Asemankylä, Halttula, Iin Hamina, Illinsaari, Jokikylä, Koni, Kuivaniemi, Laitakari, Luola-aava, Meriläisenperä, Myllykangas, Nyby, Oijärvi, Ojakylä, Olhava, Paasonperä, Pohjois-Ii, Sorosenperä, Vatunki, Vuornos, Väli-Olhava, Yli-Olhava, Yliranta, Pahkakoski
Helena Westermarck
Helena Charlotta Westermarck (skábmamánu 20. b. 1857 Helsset, Ruošša keaisárriika – guovvamánu 6. b. 1938 Helsset, Suopma) lei suomaruoŧŧelaš govvadáiddár, girječálli ja nissonáššiid áŋgirdeaddji. Su viellja lei dovddus antropologa Edvard Westermarck.
Westermarck studerii Suoma dáiddasearvvi sárgunskuvllas Helssegis jagiid 1874–1877. Dan maŋŋá son studerii govvačehppiin Adolf von Becker jagi 1880 rádjái. Jagi 1880 Westermarck fárrii Frankriikka Parisii mas son studerii Académie Colarossis jagiid 1880–1881 ja fas 1884.
Parisas Westermarck buohccái tuberkulosii iige sáhttán šat málet, vaikko dearvvašmuvaige. Dalle go son lei buozus, son čálligođii esseaid ja dáiddaárvvoštallamiid Finsk Tidskrift- áigečállagii. Maŋŋeleappos Westermarck čálii ain eanet nissoniid stáhtusa servodagas ja nissoniid historjjá birra. Son lei okta Uniovdna Nissonáššiidlihtu vuosttaš váikkuheddjiin, go lihttu vuođđuduvai jagi 1892.
Finske Samers Sentralforbund
Suoma sámiid guovddášsearvi
Lemi
Lemi lea Suoma gielda Lulli-Gárjila eanangottis. Dat gullá Lappeenranta guovlugildii. Dan rádjegielddat leat Hamina, Kouvola, Lappeenranta, Lemi, Miehikkälä ja Savitaipale. Dan rádjegielddat leat.
Haváijasullot
thumb|250px|Hawaiisullot Haváijasullot leat Amerihká ovttastuvvan stáhta sullot Jaskesábis. Daid viidodat lea 16 649 km².
Lemi
Gilit
Ahtiala, Hakulila, Heikkilä, Huttula, Hyvärilä, Iitiä, Juuresaho (ent. Remunen), Juvola, Kaamanniemi, Kuukanniemi, Kapiala, Keskisenpää, Korpela, Kurkela, Kärmeniemi, Laakkola, Lavola, Merenlahti, Metsola, Mikkola, Mikonharju (kuuluu Iitiän kylään), Nisola, Nuppola, Olkkonen, Parkkola, Pöllölä, Ruohiala, Ruomi, Sairala, Sorvarila, Suomalainen, Suoniala, Suontakainen, Sutela, Taipale, Tevaniemi, Torvenniemi, Tuomelanpelto (kuuluu myös Iitiään), Turku, Uiminniemi, Urola, Vainikkala, Välikangas, Värtölä
Tranåsa gielda
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Sävsjö gielda.
Davve-Mariánat
250px|right
Heabuš
thumb|right|Guokte hehpoš, eadni ja vársá Heabuš dahjege heasta (Equus ferus caballus) lea meahccehehpoša (Equus ferus) šládja. Heabuš lea gazzaealli, ja lea leamaš dehálaš fievru ja bargoealli duhátjagiid čađa.
Beassášsuolu
thumb|250px|Beassášsuolu
Frankriikka Polynesia
right|thumb|250px
Birgon fylka
Birgon fylka lea Norgga ovddeš fylka. 1831:s čuldii Birgon ámta Søndre Bergenshus ámtas. Birgonis ja Søndre Bergenshusas ledje seammá ámtamánni 1907:ii. 1918:s namma nuppástuvai Birgon fylkii. De časke Bergen ja Hordaland fylkkat oktii 1972:s.
Birgon fylkka fylkkanummir lei 13.
Kurt Vonnegut
Kurt Vonnegut Jr. (skábmamánu 11. 1922, Indianapolis, Indiana – cuoŋománu 11. 2007, New York, New York) lei amerihkálaš girječálli. Vonnegut lea dovddus iežas satiirralaš čállinvuogi geažil. Son studerii Cornwell allaoahpahagas, ja maŋŋelaš son gohččojuvvui USA soahtebálvalussii. Vonnegut váldojuvvui soahtefáŋgan ja Duiska soahteváldi sáddii su ja eará fáŋggaid Dresdenii. Orodettiinis Dresdenis Vonnegut vásihii go Dresden bombejuvvui. Olles gávpot billašuvai, muhto Vonnegut beasai heakkas eret, dasgo son ja eará soahtefáŋggat gávdne suoji eatnanvuloš biergorájus.
Go Vonnegut máhcai soađis, son náitalii iežas nuorravuođa morsiin Jane Marie Cox. Soai ráhkadeigga golbma máná. Ovdal go Vonnegut álggahii girječállin, son barggai iešguđetlágan bargguid, earret eará áviisabargin, oahpaheaddjin ja diehtojuohkinbarggu General Electric -fitnodagas. Vonnegut čálii máŋggaid girjjiid. Su beakkáneamos čálus lea Slaughterhouse-Five, mii lea viehka erenoamáš muitalus, dasgo vuođđun girjái Vonnegut lea geavahan su iežas vásáhusaid soađis. Girji váldopersovdna Billy Pilgrim šaddá soahtefáŋgan ja vásiha issoras bombema Dresdenis. Slaughterhouse-Five lea šaddan dovddus antisoahtemuitalus.
Rafael Correa
thumb|right|250px|Rafael Correa
Rafael Vicente Correa Delgado (r. cuoŋománu 6. 1963 Guayaquil, Ecuador) lea Ecuadora dásseválddi presideanta. Son hupmá sihke keččuagiela, spánskagiela, eaŋgalsgiela ja fránskkagiela.
Kajaani
Kajaani lea gávpot Kainuu eanangottis, Suomas. Kajaani rádjegielddat leat Paltamo, Pyhäntä, Siikalatva, Sonkajärvi, Sotkamo, Vaala ja Vieremä.
Eurohpá olmmošvuoigatvuođasoahpamuš
thumb|300px|right|Soahpamušriikkat
Aaro Hellaakoski
thumb|250px|Aaro Hellaakoski jagi 1913
Eurohpá olmmošvuoigatvuođasoahpamuš
Eurohpá olmmošvuoigatvuođasoahpamuš, Eurohpálaš olmmošvuoigatvuođakonvenšuvdna , Eurohpá ráđi oktasašsoahpamuš olmmošrivttiid ja vuođđofriddjavuođaid suddjema várás , Eurohpa olmmošriektesoahpamuš , dahje Eurohpá olmmošvuoigatvuođaid ja vuođđofriddjavuođaid suodjaleaddji konvenšuvdna lea riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođakonvenšuvdna man leat dohkkehuvvon eanemusat Eurohpá riikkain. Álgoálgosaš soahpamuša leat dahkan ja dohkkehan dát riikkat mat leat Eurohpáráđi miellahttostáhtan skábmamánu 4. b. 1950. Dál leat 44 vuolláičálli riikka, go Nuorta-Eurohpá riikkat ja Sovjetlihtu ovddeš dásseválddit leat dohkkehan soahpamuša. Suopma dohkkehii soahpamuša miessemánu 1989 ja okta jahki dan maŋŋá dát bođii Suomas fápmui. Soahpamuša dohkkehan riikkat čatnasit dáhkidit láhkaásaheamistis ja vuoigatvuođageavadisttis soahpamušas máinnašuvvon vuoigatvuođat buohkaide, maiddái olgoriikalaččaide geat gullet riikka jurisdikšuvdnii.
Geatnegasvuohta doahttalit olmmošvuoigatvuođasoahpamuša mearrádusaid lea eiseválddiin nugo duopmostuoluinge. Juos ovttaskas olmmoš oaivvilda ahte su vuoigatvuođat leat rihkkojuvvon, dát sáhttá váidalit ášši Eurohpáráđđái gullevaš Eurohpá olmmošvuoigatvuođaduopmostullui. Juos olmmošvuoigatvuođaduopmostuollu gávnnahii ahte dán vuoigatvuođat leatge rihkkojuvvon, duopmostuollu sáhttá mearridit soahpamušriikka máksit buhtadusa dán dihte. Váidalusa gáibádussan lea muđui ahte dát ovttaskas olmmoš lea geavahan ruovttueatnama iežas váidalusvugiid, ovdamearkan Suomas dát lea váidán alimus riektedási rádjái.
Aaro Hellaakoski
Aaro Hellaakoski (geassemánu 22. b. 1893, Oulu – skábmamánu 23. b. 1952, Helsset) lei suopmelaš girječálli ja diktačálli. Son lei eret Oulus. Hellaakoski čálii divttaid, románaid ja dieđalaš dutkamiid. Diktačállin Hellaakoski lei modernismma álgojalgejeaddji Suomas. Hellaakoski barggai maid dáidda- ja girjjálašvuođakritihkarin ee. čuovvovaš bláđiin: Aika, Karjalan Aamulehti ja Iltalehti
Eurohpá olmmošvuoigatvuođasoahpamuš
Suddjen olmmošvuoigatvuođat
Olmmošvuoigatvuođasoahpamušas ja dán lassibeavdegirjjis čuovvovaš olmmošvuoigatvuođat leat suddjen ee.:
Aaro Hellaakoski
Bálkkašumit
Aleksis Kivi -bálkkašupmi 1946
Lohja
Gilit
Ahtiala, Askola, Hermala, Hietainen, Hiittinen, Hongisto, Ikkala, Immula, Iso-Teutari (ruots. Stortötar), Jalassaari, Jantoniemi, Kaijola, Karnainen, Karstu, Kirkniemi (ruots. Gerknäs), Kirkonkylä (ruots. Kyrkstad), Kittilä (ruots. Kittfall), Koikkala, Koski, Kouvola, Kukkumäki (ent. Luttula[45], ruots. Jönsböle), Kunnarla[40] (ruots. Gunnars), Kutsila, Laakspohja (ruots. Laxpojo), Lehmijärvi, Lieviö (ruots. Skräddarskog), Lohjankylä, Lylyinen, Maikkala, Maksjoki, Marttila, Moisio, Muijala, Mynterlä (ruots. Mynderlä), Nummenkylä, Nummi, Näätälä (ruots. Mårbacka), Ojamo, Osuniemi (ruots. Orsnäs), Outamo, Paavola, Paksalo, Paloniemi, Pappila, Pauni, Pietilä, Piispala (ruots. Biskopsnäs), Pulli, Pusula, Routio, Röylä, Seppälä, Skraatila, Suittila, Talpela, Torhola, Vaanila, Vallaa, Vanhakylä, Vappula, Varola, Vasarla, Veijola (ruots. Vejby), Ventelä, Virkkala (ruots. Virkby), Vohloinen, Vähä-Teutari (ruots. Lilltötar).
Janne Seurujärvi
Janne Antero Seurujärvi (r. miessemánu 15. 1975 Anáris) lei Suoma vuosttaš sápmelaš riikkabeaiveáirras. Son lei maid vuosttas Suoma riikkabeaiveáirras, gii lei eret Soađegili davábealde. Seurujärvi ii ieš hála sámegiela, muhto su áhči eatni eatnigiella lei anárašgiella.
Seurujärvi doaimmai Guovddášbellodaga ovddasteaddjin riikkabeaiveáirrasin jagiin 2007-2011. Jagi 2007 válggain son fidnii 5 340 jiena. Son ii válljejuvvon ođđasit riikkabeaiveválggain giđđat 2011. Jagi 2011 válggain son oaččui 3 051 jiena.
Seurujärvi čađahii logahaga Avvilis ja čálii studeantan jagis 1994. Seurujärvi studerii tradenoman Lahtis, gos son gearggai jagis 2000. Ovdal riikkabeaiveáirrasin válljema son barggai jagi 2000 rájes beaivválaš jođiheaddjin Anára gieldda ealáhusfitnodatsearvi InLike Oy:s. Son máhcai virgái giđa 2011 riikkabeaiveválggaid maŋŋá.
Trøndelága fylka
Trøndelága fylka lea Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Nordlánda, Møre ja Romsdal ja Innlandet. Fylka álggahuvvui ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s, go ovddeš Lulli-Trøndelága fylka ja Davvi-Trøndelága fylka časke oktii. Fylkkagovastat lea seamma go ovddeš Davvi-Trøndelága govastat.
Kalajoki
Kalajoki lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Kalajoki rádjegielddat leat Alavieska, Kokkola, Kannus, Merijärvi, Pyhäjoki, Sievi ja Ylivieska.
Konvenšuvdna mánáid vuoigatvuođaid birra
thumb|400px|right|Ruoná: Riikkat mat leat vuolláičállán ja ratifiseren soahpamuša. Fioleahtta: Riikkat mat leat vuolláičállán, muhto eai leat ratifiseren soahpamuša. Ránis: Riikkat mat eai leat vuolláičállán eaige ratifiseren soahpamuša.
mini|240x240px|[[Mánnásoalddát|Vuollel 18-jahkásaš soalddát Amerihká ovttastuvvan stáhtaid siskkáldas soađis.]]
Ovttastuvvan našuvnnaid konvenšuvdna mánáid vuoigatvuođaid birra, ON oppalašsoahpamuš mánáid vuoigatvuođain, ON:a máná vuoigatvuođaid oppalašsoahpamuš , Konvenšuvnna mánáid vuoigatvuođain , Mánáid vuoigatvuođaid oktasašsoahpamuš , ON mánáidkonvenšuvdna dahje Mánáidkonvenšuvdna ( dahje Mánnákonvensjåvnnå,  dahje Maanakonvensjovnesne, , , ) lea vuosttaš riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođakonvenšuvdna mas mearriduvvojit mánáid čuvgehuslaš, dearvvašvuođalaš, ekonomalaš, kultuvrralaš, politihkalaš ja sosiálalaš vuoigatvuođat buot dilis.
Konvenšuvdna dohkkehuvvui ON:a 44. dievasčoakkámis skábmamánu 20. b. 1989. Konvenšuvdna guoská buot vuollel 18-jahkasaččaid, muhto eará riikkain sáhttet lágasteaset mearridit válddálašvuođaagi eará láhkai.
Sisdoallu
Máná vuoigatvuođaid konvenšuvdnii gullet 60 artihkkala ja golbma lassibeavdegirjji. Konvenšuvdna mearrida máná vuođđovuoigatvuođaid buot sajis ja buot dilis. Konvenšuvdna lea oppalaččat dohkkehuvvon áddejupmi das makkár vuoigatvuođat mánáin galget leat beroskeahttá ee. sin liikeivnnis, sohkabealis, gielas, oskkus, politihkalaš oaivilis, álbmotlašvuođas, etnalaš duogážis, sosiála duogážis, sohkaduogážis, opmodagas dahje lámisvuođas.
Konvenšuvnnas leat njeallje oppalaš vuođđojurdaga maid galgá fuomášit buot doaimmas :
Ovdal artihkal 38 suodjalii dušše vuollel 15-jahkásaččaid mánáid oassálastimis soahtedoibmii. Jagi 2000 dahkkon mánáidkonvenšuvnna lassibeavdegirji Mánáid oassálastimis konflivttaide main leat vearjjut mielde bajidit ahkeráji 15 jagis 18 jahkái. Dát lassibeavdegirji bođii fápmui guovvamánu 12. b. 2002. Nuppi lassibeavdegirji gieđahallá mánáide guoski olmmošgávppi, mánáid ávkkástallama prostitušuvnnas ja mánáidporno. Dát nuppi lassibeavdegirji bođii fápmui ođđajagimánu 18. b. 2002.
Historjá
Ovdal dálá skábmamánu 20. b. 1989 dohkkehuvvon konvenšuvnna lei Oktasašjulggastuš mánáid vuoigatvuođaid birra, mii dohkkehuvvui skábmamánu 20. b. 1959.
Mánáid vuoigatvuođaid konvenšuvnna vuođđun lea jurdda ahte máná olmmošvuoigatvuođain deattuhuvvojit earenoamáš fuolaheami ja divššu maid rávesolbmot eai dárbbaš.
Konvenšuvdna lea váikkuhan máŋggain vugiin sisriikkalaš láhkaásaheapmái. Earenoamážit mánáid oassálastinvejolašvuođaid lasiheapmi konvenšuvdnii lea váikkuhan sihke jurddašan- ja doaibmandásis.
Cuoŋománu 2018 rádjái Ovttastuvvan našuvnnain 193 lahttoriikkain 192 lea vuolláičállán ja ratifiseren konvenšuvnna. Áidna riika mii ii leat ratifiseren konvenšuvnna lea Amerihká ovttastuvvan stáhtat. Maŋimuš riika mii lea ratifiseren konvenšuvnna lea Lulli-Sudan jagi 2015.
Sarvva
right|thumb|Sarvva Grönåsens Älgparkii, [[Ruoŧŧa|Ruoŧas]] right|thumb|Sarvaga lávdu Sarvva dahje ealga (Alces alces) lea stuorimus goddeealli, ja gávdno Eurohpa, Ásia ja Davvi-Amerihkká davviguovlluin.
Færder gielda
Færder lea gielda Vestfoldda fylkkas. Gielda álggáhuvvui ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s go Tjøme ja Nøtterøy gielddat oktiičaske.
Kempele
Kempele lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Kempele rádjegielddat leat Liminka, Oulu ja Tyrnävä.
Pyhtää
Pyhtää lea gielda Lulli-Suoma leanas Kymileagi eanangottis. Dan rádjegielddat leat Loviisa, Kotka ja Kouvola.
Gilit
Ahvenkoski (Abborfors), Alakylä (Nerbyn), Haavisto, Harjunkylä, Heinlahti (Heinlax), Hinkapyöli (Hinkaböle), Hirvikoski (Österhirvikoski), Huutjärvi, Itäkirkonkylä (Österkyrkoby), Itämyllykylä (Österkvarnby), Jonakorpi (Bjånakärret), Kangas, Kaunissaari (Fagerö), Kiviniemi (Lillkuppis), Loosari/Loosaari (Klåsarö), Länsikirkonkylä (Västerkyrkoby), Länsikylä (Västerby/Västerkuppis), Länsimyllykylä (Västerkvarnby), Malmi (Malm), Metsäkylä (Skogsbyn), Munapirtti (Mogenpört), Pirtnuora (Pörtnor), Purola (Svartbäck), Roonas (Rånäs), Siltakylä (Broby/Storkuppis), Struka (Stråka), Tuuski (Tuskas), Ulkokylä (Utby), Vastila, Ylikylä (Uppbyn)
Bargiidbellodat
Bargiidbellodat (Bb), ovddit gohčoduvvon Norgga Bargiidbellodat, lea sosiálademokráhtalaš politihkalaš bellodat vuođđuduvvon 1887:as Arendalas. Bellodat ásahuvvui organiseren dihte bargiid ja fágalihkadusa doarrut sosialisttalaš ja eanet rievttabut servodaga ovddas. Gaskkasoahtejagiin dáhpáhuvve bellodaga siskkobealde guokte earráneami, juoga mii áiggi mielde čielggadii bellodaga ideologiija sihke reforpmalažžan ja sosiálademokráhtalažžan. Bargiidbellodat beasai 1935:as vuosttaš háve fápmui ráđđehussii, ja bargiidbellodat lea leamaš ráđđehusas eanaš oasi maŋŋel nuppi máilmmisoađi, 1935-1965 ja gaskahušaiguin 1973 rájes.
Bellodat lea earenoamážiid bargan beaivválaš bálvalusortnegiiguin ja fágalaš rivttiiguin, ovttasráđálaččat LO:ain. Bb lea oassálastan máŋgga ráđđehusas. Maŋimuš lei Stoltenberg II-ráđđehusa, mas Bb ovttasbarggai Guovddášbellodagain ja Sosialisttalaš Gurutbellodagain. Bargiidbellodaga jođiheaddji lea Jonas Gahr Støre.
Bellodaga nubbinjođiheaddjit leat Hadia Tajik ja Bjørnar Skjæran, ja bellodatčálli lea Kjersti Stenseng. Bargiid Nuoraidlihkadus (AUF) lea bellodaga nuoraidorganisašuvdna. Bellodat lea čálihuvvon Bellodatregisterii.
Bargiidbellodagas lea maiddái sámi suorgi, Egil Olli lei 2007 rájes 2013 rádjái presideanta Norgga Sámedikkis.
Sosiálademokratiija
Sosiálademokratiija lea ideologalaš suorgi gullevaš sosialisttalaš árbevirrui, muhto ii leat šat odne oktiisoahppevaš Karl Marx jurdagiiguin revolušuvnna ja proletariáhta diktatuvrra birra. Sosiálademokratiija dohkkeha parlamentarismmalaš njuolggadusaid ja bargá demokratiseret servodaga mearrádusproseassaid ja sosiála reforpmaid.
Guovddážis sosiálademokratiija servodatmodeallas lea seaguhanekonomiija, sosiála dásseárvu ja aktiivvalaš bálvalusstáhta. Sosiálademokráhtalaš bellodagat leat gievrrat Davviriikkain, ja bellodagat sihke ovttasbarget priváhta kapitálaberošteddjiiguin seammás go stuorrát vuoruhit sosiála bálvalusortnegiid ja almmolaš sektora.
Historjjálaččat doabá sisdoallu lea rievddadan. Ovdalaš áigge lei doahpagis mihá viidát sisdoallu go odne, go maiddái kommunisttat gohčoduvvo sosiálademokráhttan. V. I. Lenin gohčodii iežas sosiálademokráhttan ovdal vuosttaš máilmmesoađi. Marx ja Engels eaba háliidan geavahit doahpaga, go soai eaba oaivvildan dan heivvolažžan lihkadussii mas mihttuin lei klássafriddja servodat. Soai oaivvildeigga ahte demokratiija lei juogalágan diktatuvra mii eaktudii servodatklássaid. Engels mieđihii ja dohkkehii eallilan jagiin goitge doahpaga danin go dálá áiggi sosiálademokráhtalaš lihkadus lei kommunisttalaš.
Karkkila
Karkkila lea Suoma gávpot Uusimaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Lohja, Loppi, Tammela ja Vihti.
Gilit
Ahmoo, Alimmainen, Haavisto, Järvenpää, Karkkila, Nyhkälä, Siikala, Tuorila, Vaskijärvi, Vattola ja Vuotinainen.
Árran
thumb|right|300px|Árran
Árran lea julevsámi kulturguovddáš Áiluovttas, Divttasvuonas. Gonagas Harald V lea leahkastan Árrana suoidnemánu 31. beaivve 1994. Árranis buot sáhttet oahppat julevsámegiela, kultuvrra ja luonddu birra.
Vaggeryda gielda
Vaggeryda gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Sävsjö gielda.
Johan Nygaardsvold
Johan Nygaardsvold (riegádan čakčamánu 6.beaivve 1879 Hommelvikas, jápmán njukčamánu 13. beaivve 1952), leai maid dovddusin Gubben-namain, leai Norgga Bargiidbellodatpolitihkkár, parlamentáralaš jođiheaddji Bargiidbellodaga stuorradiggejovkui jagiin 1932-1935 ja stáhtaministtarin áigodagas 1935-1945.
Våler
Våler lea guovtti Norgga gieldda namma:
Johan Nygaardsvold
Maŋŋá go ráđđehus bággehallui guođđit Norgga geassemánus 1940, son jođihii eksiilaráđđehusa Londonis gitta 1945 giđa rádjai. Son ásahii dan nuppi Norgga ráđđehusa mas leai vuođđu Norgga Bargiidbellodahkii njukčamánu 20. b. 1935, maŋŋá go bellodat leai dahkan dan nu gohčoduvvon Heastasoabadallama Boanddaidbellodagain (Bondepartiet). Jagi 1910 álbmotlogahallama dieđuid vuođul fárrii son USA:ii jagis 1902 ja fas máhcai Norgii jagis 1907. Doppe son barggai ruovdemáđiibargin ja ásai Spokane gávpogis.
Go duiskalaččat bahkkejedje Norgii cuoŋománu 9. beaivve 1940, de báhtarii son vuos Hamar-gávpogii, dasto Elverumii su ráđđehusain ja loahpas Londonii geassemánu 7. beaivve. Doppe son jođihii dan nu gohčoduvvon Londonráđđehusa gitta miessemánu 31. beaivve jagi 1945 rádjai. Son guđii virggistis geassemánu 25. beaivve jagis 1945. Friddjavuođa maŋŋá son ja su ráđđehus oaččui garra cuiggodeami váilevaš suodjalusráhkkaneamis ja dan mo gieđahalle go Norgii bahkkejedje. Jagi 1945 Guorahallankommišuvdna gávnnahedje gaskaboddosaččat sin rapporttas ahte Stuorradiggái ahte vaikko vel eai sáhttán Nygaardsvolda luvvet dan ovddasvástádusas, man váilevaččat leai ráhkkánuvvon soahtái sihke ovdal ja maŋŋil, de goit fertii son rámiduvvot su barggus Stuorra-Británnias soahtejagiin. Go su ráđđehus eretgeassádii, juolludii Stuorradiggi Nygaardsvoldii gudnebálkká. Son maid fidnii erenoamáš barggus ovddas boargármedálja gollis jagis 1949.
Suoma Sámi Nuorat rs.
Suoma Sámi Nuorat (SSN) lea Ohcejogas golggotmánus 1991 vuođđuduvvon Suoma riikkadási sámenuoraid searvi.
Searvvi ulbmilin lea nannet sámenuoraid identitehta ja lasihit sin dieđuid iežaset kultuvrras. Suoma Sámi Nuoraid dehálamos bargun lea gozihit sámenuoraid ovdduid ja ovddidit sámenuoraid áššiid Suomas. Searvi váldáge aktiivvalaččat beali áššiide, mat gusket sámenuoraid.
Suoma Sámi Nuorain lea dehálaš bargu maid oktavuođaid huksejeaddjin: searvi ordne sámenuoraide vejolašvuođa doallat oktavuođa eará sámenuoraiguin Suomas ja riikkarájáid rastá, ja eará eamiálbmotnuoraiguin miehtá máilmmi.
Konkrehtalaččat SSN oidno sámenuoraid eallimis iešguđetlágan, aiddo sámenuoraide oaivvilduvvon dáhpáhusaid hámis.
Searvi lea lahttun earret eará Suoma sámiid guovddášsearvvis, Anárašgiela searvvis ja sámenuoraid ráđis Dávggis.
Międzyrzec Podlaski
Międzyrzec Podlaski - lea gávpot Polenis.
Kestilä
Kestilä lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis.
Boazu
right|thumb|240px|Boazu [[Giebnegáisi|Giebnegáissis.]]
right|thumb|240px|Bohcco lávdu thumb|Boazu čallá Boazu (Rangifer tarandus) lea goddeealli, ja gullá Cervidae nállái. Boazu gávdno Eurohpa, Ásia ja Davvi-Amerihkká davviguovlluin. Dat lea Rangifer čeardda áidna šládja.
Goddi
Goddi lea vilda boazu, muhto boazu ja goddi lea vuolgindássái seammá ealli.
Bohcco čoarvvit
Boazu lea earenoamáš dán dáfus ahte čoarvvit leat sihke álddus ja sarvás. Boazu čallá ovdal ragaha. Varis boazu čallá juo čakčamánus. Njiŋŋelas ferte maiddái čallát muđui ii šatta ragathii.
Borramušat
Dálvet boazu borrá jeahkáliid ja lahpu. Dain báikkiin gokko biebmu lea vánis lávejit olbmot biebmat fuođđariiguin dálvet. Boazu máhttá jeahkáliid borrat dainnago dat lea nu gohčoduvvon selektiiva smirezasti. Jeagil suddá jođánit bohcco čoavjjis. Jeagil lea energiijavallji muhto das lea unnán proteiidna. Lahppu lea duoddin jeahkálii, earenoamázit go lea čuohki. Lahppu lea unnon meahccečuollamiid ja birasnuoskkideami dihte. Geasset boazu borrá rásiid ja lasttaid.
Boazodoallu
Boazodoallu lea go bohccot hoitojuvvojit olbmuin muhtin ráddjejuvvon guovllus.
Järvenpää
Järvenpää lea Suoma gávpot Uusimaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Mäntsälä, Sipoo ja Tuusula.
Gilit
Haarajoki, Isokytö, Jamppa, Kaakkola, Keskusta, Kinnari, Kyrölä, Lepola, Loutti, Mikonkorpi, Mylly, Nummenkylä, Pajala, Peltola, Pietilä, Pöytäalho, Ristinummi, Satukallio, Satumetsä, Saunakallio, Sorto, Terhola, Terioja, Vanhakylä, Wärtsilä
Nuortalašgiella
upright=1.25|right|thumb|Sámegielaid guovllut 1. [[lullisámegiella 2. ubmisámegiella 3. biđonsámegiella 4. julevsámegiella 5. davvisámegiella 6. nuortalašgiella 7. anárašgiella 8. gielddasámegiella 9. darjjesámegiella]]
Nuortalašgiella lea giella, mii gullá sámegielaid nuortasápmelaš gielaid nannánjovkui ovttas anárašgielain ja áhkkilsámegielain. Nuortasámegiela lea sámegiella man nuortasápmelaččat hállet.
Guovlu
Nuortasámegiella hállojuvvo eanemustá Suomas Čeavetjávrri ja Nellima guovlluin. Norgga bealde ja Ruošša bealde lea maid muhtun veardde olbmot geat máhttet nuortalašgiela. Ruošša bealde Kuola gávpogis lea 20-30 olbmo geat hállet Notozero suopmana. Dan suopmanis ii leat iežaset girjegiella, muhto dat muittuha hui ollu nuortalašgiela.
Dálá dilli
Nuortalašgiela seailluheapmái lea jagis 1997 ovddosguvlui geavahuvvon giellabesiid, main vuođđojurddan lea addit mánáide birrasa gos dikšojeaddjit hállet sidjiide dušše sámegiela. Doppe mánát ohppet giela lunddolaččat árgabeaivvi bargguid ja stoahkama bokte. Giellabesiid dihte lea šaddan ođđa nuortalašgielat sohkabuolva, geaid gielladáidu lea skuvlaagis seamma buorre go sis geaid eatnigiella lea sámegiella.
Anára gieldda badjedásiin oahpahuvvo nuortalašgiella ng. B2-giellan. Avvila logahagas nuortalašgiela sáhttá lohkat B2- dahje B3-giellan. Giđđat 2005 lei vuosttas geardde vejolaš čađahit stuđeantadutkosa vierisgiela iskosa nuortalašgielas.
Norgga vuođđoláhka
mini|250px|Norgga vuođđolága ovdasiidu (skábmamánu 4. b. 1814 -veršuvdna)
Vuođđoláhka lea oktan luonddurievtti riektavuođđoprinsihpain Norgga stáhtavuogádagas konstitušuvnna deaŧaleamos oasit. Nicolai Wergeland čálii jagis 1814: "Vuođđoláhka Gonagasriika Norgga álgoevttohus Riikačoakkalmasas Eidsvollas jagis 1814".
Vuođđoláhka lei movttiiduvvon USA iešmearrideamijulggaštusas jagis 1776, fránska revolušuvnnas jagis 1789, Ruoŧa ráđđehusvuogis jagis 1809 ja spánska konstitušuvnnas jagis 1812, ja fápmojuohkin lei Eurohpá eanemus radikála konstitušuvdna su áiggis. Muhto unnit stivrenvuogi mielde, mii lei ovdánan Englánddas, parlamentarisma. Dovdui ahte ledje bajásčuvgenáiggi ideálat, erenoamáš Montesquieus oahpu fápmojuohkin birra. Vuođđoláhka lea alimus riektegáldu Norggas. Eará mearrádusat mat nákkastit dainna fertejit hilgojuvvot lex-superior-prinsihpa mielde. Vuođđolágas sisttisdollojit mearrádusat stádahámi-, olbmuidvuoigatvuođaid-, láhka-addifápmu|láhka-addifámolaččaid- (Stuoradiggi), doaibmanfámolaččaid (Ráđđehus) ja dupmen-fápmu|dupmen-fámolaččaid (duopmostuolut) birra.
Vuođđolágarievdadusat
Stuoradiggi čađahii stuorat vuođđolágarievdadusa 20. beaivvi guovvamánus 2007as. Parlamentarisma, mii lei jahkái 1884 rájes leamaš čalatkeahttá vieruduvvonrievttalašnjuolggadus, čállojuvvui vuđđoláhkii. Viidáseappot heaittihuvvui Stuorradikki juohkin Odeldikkis ja Lágadikkis lágaáššiid meannudeamis. Lágat mearriduvvojit Stuoradikki dievasčoahkkimis. Dasalassin riikarievtteortnet rievdaduvvui nu ahte Riikariekti čoahkadus ja áššegieđahallan šattai eanet dálááigásaš ja geabbil.
Vuođđolága giella
Go Vuođđoláhka lea deaŧalaš govastus, ja váruhan dihte ahte teakta lea riekta, šaddet rievdadusat Vuođđolágas čállojuvvot riektačállinvuogimielde mii lea jagi 1814 čálagiela lahka. Dan áigge lea dánskkagiella almmolaš čálagiella Norggas, ja dárogiella dušše unnán rievdaduvvui dánskkagielas ovdal riektečállinreforbma jagis 1907. Jagis 1903 Vuođđolágas čađahuvvui unnit lingvisttalaš rievdadusa muhtin sániin gos čállinvuohki lei rievdaduvvon jahkái 1814 rájes.
Buot eará rievádusaid maŋŋel leat geahččalan nu lahka go vejolaš diktit leahket 1903 giela mielde, muhto lea mielddisbuktán muhtin ártegis sániid. Dárogiel sátni "miljø" lea čállojuvvon boaresáigásaš vuogi mielde "milieu", muhto dat ođđaáigásaš mearkkašupmi sátnái ii lean dovddusin 1903as. Viidáseabbo čállojuvvojit sámiid birra "sámi álbmotčearda" ("den samiske Folkegruppe"), váikko dárogiel "samisk" sáni ii lean dábálaš atnit ovdal 1970-logus. Sihke jagi 1814:s ja jagi 1903:s livčči adnojuvvon dárogiel sátni "lappisk", jus Vuođđolágas livččii leamas mearrádusat sámiid birra, otne ii lea "lapp" sáni heivvolaš atnit.
Goittotge vaikko juo jagi 1867 rájes lea gonagaslaš resolušuvdna ahte Norgga vuođđoláhka galgá jorgalit sámegillii, dat ii šat leat jorgaluvvon.
Norgga earenoamáš giellahistorjjá geažil lea Vuođđoláhka nu earálágan go dálááigásaš riektečállimis, juoga mii ii leat várra ovttage eará riika vuođđolágain.
Vetlanda gielda
Vetlanda gielda lea gielda Ruoŧas Jönköpinga leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Einar Gerhardsen
Einar Henry Gerhardsen (riegádan miessemánu 10. b. 1897 Askeris Norggas, namainis Einar Henry Olsen, jápmán čakčamánu 19. beaivve 1987) leai Norgga politihkkár gii ovddastii Bargiidbellodaga. Son leai Norgga stáhtaministtarin jagi 1945 rájes gitta 1951 rádjái, 1955 rájes 1963 rádjái ja 1963 rájes 1965 rádjái. Norggas dovdet su buddestatnamain «landsfaderen», mii mearkkaša riikkaáhččin, ja son namuhuvvo váldoolmmožin huksemis Norgga velferdsstáhta mii viidugođii nuppi máilmmisoađi maŋŋá.
Ovddasteamit 1897–1940
Son leai riegádan Askeris, rodemeaštára Gerhard Olsena (1867–1949) ja dálueamida Emma Hansena (1872–1949) bárdnin. Son leai náitalan Wernain (Nieidavuođanamma: Christie) ja sudnos ledje bártnit Truls Gerhardsen ja Rune Gerhardsen ja nieida Torgunn Lieungh. Son gearggai soahtebálvalusas jagis 1918. Jagi 1919 rájes gitta 1923 jahkái son leai guovddáš stivralahttu Norgga Kommunisttalaš Nuoraidsearvvis, Norges Kommunistiske Ungdomsforbund. Jagis 1923 son válljejuvvui Bargiidbellodaga bellodatčállin, muhto jagis 1926 son válljejuvvui fas čállin Oslo Bargiidbellodahkii ceggendihte organisašuvnna doppe. Jagis 1936 álggii fas bellodatčállin, ovdalgo jagis 1939 šattai nubbinjođiheaddjin.
Soahtejagit 1940–1945
Moadde beaivve maŋŋá go soahti buollái searvvai Gerhardsen ráđđehussii, mii báhtarii davásguvlui riikkas. Son oaččui ovddasvástádusa sirdit Norgga Báŋkku golliid davás, Moldes Romsii. Go geassemánus máhcai Osloi de son jođihii muhtun áigge Bargiidbellodaga, muhto moadde beaivve maŋŋá gilde duiskalaččat su politihkkemis riikkadásis. Dattege son nammaduvvui Bargiidbellodaga doaibmi jođiheaddjin riikkačoahkkimis suoidnemánu 6. beaivve 1940 rájes. Son jotkkii seammás su gielddapolitihkalaš barggu, ja borgemánu 15. beaivve son šattai sátnejođiheaddjin. Nuba máŋgii Gestapo dutkkahedje su. Borgemánu 26. beaivve jagis 1940 bággehallui duiskalaččain geassádit sátnejođiheaddjin. Son leai sisabahkkenjagi álggahan ovttasbarggu Duiskkain, mat hilgo su ovttasbargovuogi. Dan maŋŋá máhcai son geaidnobargin ja seammás searvvai vuosttildanbargui, man sivai biddjui giddagassii Norggas, ja sáddejuvvui maid Duiskii konsentrašuvdnaleirii jagis 1942 gos čohkkái 2 jagi, man maŋŋá čohkkái vel jagi giddagasas Grini fáŋgaleairras jagi 1945 rádjái. Dattege čohkkádettiin giddagasas son hutkkai Bargiidbellodaga soađimaŋŋápolitihka ja mo dát politihkalaš bargu galggašii šaddat Norggas friddjavuođa maŋŋá.
Ráfi ja čoagganeapmi 1945
Einar Gerhardsen jotkkii Bargiidbellodaga jođiheaddjin friddjavuođa maŋŋá. Jođiheaddjin Norgga stuorámus bellodagas šattai su bargun jođihit politihkalaš bellodagaid ovttasbargolávdegotti maŋŋá nuppi máilmmisoađi. Lávdegotti bargun leai gávdnat sisdoalu oktasašprográmmii mii galggai dahkat ovttasbargovuođu politihkalaš bellodagaid gaskkas Norgga ođđasit huksemis.
Jokioinen
Jokioinen lea gielda Lulli-Suoma leanas Kanta-Häme eanangottis. Dan rádjegielddat leat Tammela, Somero, Ypäjä ja Humppila.
Gilit
Haapaniemi, Jokioinen, Jänhijoki, Kiipu, Latovainio, Minkiö, Niemi, Pellilä, Rehtijärvi, Vaulammi
Chitra Banerjee Divakaruni
Chitra Banerjee Divakaruni (r. suoidnemánu 29. b. 1956, Kolkata, India) lea intialaš-amerihkálaš diktačálli ja girječálli.
Ursula Pohjolan-Pirhonen
Ursula Kerttu Margareta Pohjolan-Pirhonen (cuoŋománu 6. b. 1925 Helsset, Suopma – suoidnemánu 17. b. 1984 Sulkava, Suopma ) lei suopmelaš girječálli gii váldoáššis čálii romantihkalaš historjjálaš románaid suomagillii.
Biografiija
Pohjolan-Pirhonena váhnemat leigga dálkkasdiehtagiid ja kirurgiija doavttir Matti Iisakki Orkomies (ovddeš Wallenius) ja dán vuosttaš eamit liso Ines Maria Bergroth (j. 1931). Pohjolan-Pirhonen lei náitalan historihkkáriin ja girječálliin Helge Pohjolan-Pirhoneniin. Ursula ja Helge Pohjolan-Pirhonen jámiiga johtolatlihkohisvuođas Sulkavas suoidnemánu 1984.
Falklandsullot
thumb|right|260px|Falklandsullot
Falklandsullot  lea Ovttastuvvon gonagasriikii gullevaš suoločoahkáš Lulli-Atlánttas. Oktiibuot leat 778 sullo ja dain West Falkland ja East Falkland leat stuorámusat. Sulluin orrot sullii 3000 olbmo. Guokte goalmmadasa ássiin orrot oaivegávpogis Stanleys. Measta buohkain leat eŋgelas máttut ja váldogiella lea eŋgelasgiella. Jagi 1982:s Argentiinná ja Ovttastuvvan Gonagasriika sohte sulluid oamasteamis. Soađis jápme duhát olbmo, eanemusat argentiinnálaččat.
2013:s Falklandsulluid ráđđehus dolle álbmotjienasteapmi, mas Falklandalaččat ieža ožžo mearridit man riikii sii gulle. 90% sulluid jienastanvuoiggalaččain serve jienasteapmái ja 99,8% atne ahte sullot galge bissut Ovttastuvvan Gonagasriikka hálddus.
Kuivaniemi
Kuivaniemi lea ovddeš Suoma gielda, mii vuođđuduvvui jagis 1867. Ii gielda ja Kuivaniemi ovttastuvvojedje ođđajagimánu 1. 2007. Gieldaovttastupmi namuhuvvui Ii gieldan.
Spábbačiekčama máilmmimeašttirgilvvut
Spábbačiekčama máilmmimeašttirgilvvut lea turneren man Riikkaidgaskasaš spábbačiekčanlihttu Fifa lágida. Juohke njelját jagi máilmmi buoremus riikkajoavkkut gilvalit das gii vuoitá meašttirvuođa. Gilvvut lágiduvvojedje vuosttaš geardde jagi 1930 ja dán láhkai joatkašuvai juohke njealját jagi, earret jagiid 1942 ja 1946 nubbi máilmmisoađi geažil. Dálá meašttir lea Duiska, mii vuittii 2014. Riika mii lea menestuvvan eanemusat lea Brasilia golmmain golliin. Brasilia leage maiddái dat áidna riika mii lea searvan buot gilvvuide 1930 rájes.
Gao Brothers
thumb|250px|right|Gao Zhen, Dagmar Carnevale Lavezzoli ja Gao Qiang Oslo Freedom Forumis miessemánu 28. b. 2019. Duogážis čájehuvvo vieljaguovtto dáiddabargu Utopia Of the 20 Minute Embrace.
Gao Brothers (, gāo shì xiōngdì) leaba kiinnálaš vieljaguovttos Gao Zhen (高兟, r. 1956) ja Gao Qiang (高强, r. 1962), geat leaba dáládáidaga dáiddárat. Soai leaba Jinan-gávpogis eret, muhto dánáigge orruba ja bargaba Beijingis.
Oseania
Riikkat
Guovllut, maid stivren gullá riikkaide, mat eai leat Oseanias:
Kuhmo
Kuhmo lea gávpot Kainuu eanangottis, Suomas. Kuhmo rádjegielddat leat Hyrynsalmi, Lieksa, Nurmes, Ristijärvi, Sotkamo ja Suomussalmi.
Gilit
Haukela, Hietaperä, Härmänkylä, Hukkajärvi, Iivantiira, Jonkeri, Juonto, Juttua, Jyrkkä, Jämäs, Kalliojoki, Katerma, Kattilakoski, Kiekinkoski, Kivikiekki, Korpisalmi, Kuumu, Kuusamonkylä, Lammasperä, Lauvuskylä, Lentiira, Lentua, Niemiskylä, Niva, Saunajärvi, Timoniemi, Rasti, Seilonen, Sylväjä, Vartius, Vepsä, Vieksi, Viiksimo, Vuosanka, Ypykkävaara
Guayaquil
thumb|300px|right|Guayaquil
Santiago de Guayaquil dahjege Guayaquil  lea Ecuadora stuorimus gávpot. Guayaquil vuođđuduvvui jagis 1538 ja dan olmmošlohku jagis 2017 lei 2 644 891.
Guayaquila gávpotoasit
Guayaquilas leat 71 gávpotoasi (, dahjege sektor davvisámegillii), mat leat juhkkojuvvon 4 váldoguvlui.
Umayya Abu-Hanna
Umayya Abu-Hanna (r. njukčamánu 17. b. 1961 Haifa, Israel) lea girječálli, doaimmaheaddji ja Helssega gávpotstivrra ovddeš áirras. Son lea Suoma riikkavuloš ja lea iežas sániiguin suomapalestiinnalaš.
Jagi 1981 Abu-Hanna fárrii Supmii mas son orui 30 jagi. Jagi 2010 son fárrii Vuolleeatnamiidda mas son ain orru. Abu-Hanna lea čállán guokte muittašangirjji ja girjji máŋggakulturvuođa birra.
Biografiija
Abu-Hanna riegádii jagi 1961 Haifas, Davvi-Israelis. Su bearaš lei ateistalaš, vaikko bearaš lei álgoálggos kristtalaš. Abu-Hanna studerii Haifa universitehtas dassážii go fárrii Supmii jagi 1981. Abu-Hanna gohcoda iežas suomapalestiinnalažžan. Suomas son studerii Helssega universitehtas jagiid 1983–1990 ja Dáiddaindustriijalaš allaskuvllas mas son lea válmmaštuvvan dáidaga magisttarin.
Jagiid 1991–1995 Abu-Hanna barggai Ylen Radio Suoma doaimmaheaddjin ja prográmmaláidesteaddjin ja jagiid 1995–1996 Ajankohtainen kakkonen-prográmma doaimmaheaddjin ja láidesteaddjin. Son lea maiddái čállán kolumnaid čuovvovaš aviissaide ja mágasiinnaide: Vihreä Lanka (1991), Anna (1998), Metro (1999–2002), Suomen Kuvalehti (2003) ja Helsingin Sanomat (2006–2007). Jagiid 2002–2005 son oahpahii radio- ja tv-olggosbuktima Helssega ámmátallaskuvla Stadias.
Jagiid 2004–2006 Abu-Hanna lei Dáidaga guovddášdoaibmagotti lahttu. Son barggai jagiid 2005–2010 Stáhta dáiddamuseas máŋggakulturvuođa áššedovdin ja vehádatkoordináhtorin.
Juovlamánu 2010 Abu-Hanna fárrii Suomas Vuolleeatnamiid Amsterdamii. Guokte jagi maŋŋá son čálii Helsingin Sanomat -aviisii artihkkala mas son almmuhii ahte suopmelaš servodaga rasisma dán dalá golmmajahkásaš, Lulli-Afrihkás adopterejuvvon biebmonieidda vuostá lei sivva manin soai fárriiga Amsterdamii. Artihkal čuoččáldahtii ságastallama ja earret eará Ilta-Sanomat -aviissa váldodoaimmaheaddji Ulla Appelsin kritiserii Abu-Hanna ahte dán lea dárbbašmeahttun negatiivvalaš govva Suomas. Guovtte beaivvis Abu-Hanna artihkkalis šattai Helsingin Sanomat -aviissa neahttasiidduid jagi 2012 lohkojuvvon artihkal.
Politihkalaš karriera
Jagi 1988 Abu-Hanna barggai Helssega universitehta studeantagotti stivrras. Seamma jagi son válljejuvvui maiddái Helssega gávpotstivrii Ruoná lihtu ovddasteaddjin.
Abu-Hanna lei evttohas Suoma jagi 2004 europarlameantaválggain, mas son oaččui 12 730 jiena. Bohtosiid vuođul Abu-Hanna lei Ruoná lihtu njealjádin bivnnuheamos evttohas. Son lei evttohas maiddái Suoma jagi 2009 europarlameantaválggain. Dán háve son oaččui dušše 8 684 jiena.
Borgholma gielda
Borgholma gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Frankriikka Guayana
thumb|250px|right|Frankriikka Guayana kárta thumb|250px|right|[[Ilet la Mère]] thumb|250px|right|[[Cayenne duopmogirku]] Frankriikka Guayana lea Frankriikka departemeanta Lulli-Amerihkás.
Darjjesámegiella
upright=1.25|right|thumb|Sámegielaid guovllut 1. [[lullisámegiella 2. ubmisámegiella 3. biđonsámegiella 4. julevsámegiella 5. davvisámegiella 6. nuortalašgiella 7. anárašgiella 8. gielddasámegiella 9. darjjesámegiella]] Darjjesámegiella gullá sámegielaid nuortasápmelaš gielaid njárgajovkui. thumb|right|Zoja Gerasimova (gurutb.), nuppi darjjesámegiela maŋimuš hubmiin. Govva jagi 2006.
Frankriikka Guayana
Gáldut
]
Darjjesámegiella
Historjá
Darjjesámegiela dálá dilli lea hui heittot. Nuoramus eatnigiellahálli lea riegádan jagis 1937.
Emmaboda gielda
Emmaboda gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Kiribati
Kiribati lea riika Oseanias.
Hans Christian Andersen
mini
Ruokolahti
Ruokolahti lea Suoma gielda Lulli-Gárjila eanangottis. Dan rádjegielddat leat Imatra, Lappeenranta, Parikkala, Puumala, Rautjärvi, Savonlinna, Sulkava ja Taipalsaari.
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (cuoŋománu 2. b. 1805 Odense – borgemánu 4. b. 1875 Københápman) lei dánskalaš girje- ja diktačálli.
Ruokolahti
Gilit
Aisaniemi, Anteroisenmäki, Eräjärvi, Haikola, Haloniemi, Hauklappi, Heinärikkilä, Huhtanen, Hyrkäs, Hännilä, Härskiänsaari, Hölmölä, Hörkkölä, Ilmajärvi, Immala, Inkilänmäki, Junnikkala, Jurvala, Jälkölä, Kaiturinpää, Kalholampi, Kaljula, Kalpiala, Karhula, Kattelus, Kekäleenmäki, Kemppilä, Kesselilä, Kietävälä, Kiurula, Kopsala, Korjola, Kotaniemi, Kouvola, Kuokkalampi, Kuopiola, Kurjala, Kurrola, Käkölä, Kärinkäniemi, Laamala, Lassila, Lempiälä, Matikkala, Mattarila, Mustakulkkula, Mäkelä, Mälkiälä, Mättölä, Narsakkala, Niuvanmaa, Pohja-Lankila, Poitsilanmaa, Puntala, Puttola, Pönniälä, Rahikkala, Rahkola, Rasila, Rautiala, Rautionmaa, Rehula, Reinikkala, Revonniemi, Ronkolanmäki, Sarajärvi, Savilahti, Siisiälä, Siitola, Soinila, Suikkala, Sutela, Suurpää, Syyspohja, Tarkkola, Terävälä, Tetriniemi, Toiviala, Torsansalo, Torsantaka, Tuomala, Utula, Vaittila, Valtola, Vehviälä, Vertalansalmi, Virmutjoki, Vuoksenniska, Vuosalmi
Södermanlándda leatna
Södermanlándda leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 6 060 km² ja olmmošlohku 274 241 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Nyköping.
Kerava
Kerava lea gávpot Lulli-Suoma leanas Helssega eanangottis. Dan rádjegielddat leat Vantaa, Tuusula ja Sipoo.
Gumpe
Gumpe dahjege ruomas (Canis lupus), maiddái gohčoduvvon ránesgumpe, lea návdi mii gávdno Eurohpás, Ásias, Davvi-Afrihkás ja Davvi-Amerihkás. Sámis dábálaš gumpešládja lea dábálaš gumpe (Canis lupus lupus). Gumpe goddá bohccuid, ja nu lea vahágin boazodollui.
Gumpe láve deaddit sullii 40 kilo.
Högsby gielda
Högsby gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Guossán
Guossán (suomagillii Kuusamo) lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Guossán rádjegielddat leat Posio, Salla, Suomussalmi ja Taivalkoski.
Gilit
Alakitka, Heikkilä, Hiltunen, Irni, Jokilampi, Kallunki, Kantokylä, Kemilä, Kero, Kesäniemi, Kiitämäjärvi, Koskenkylä, Kuolio, Kurvinen, Kärpänkylä, Käylä, Lämsänkylä, Maaselänkylä, Murtovaara, Poussu, Puutteenkylä, Rukajärvi, Määttälänvaara, Soivio, Suorajärvi, Tammela, Teeriranta, Törmäsenvaara, Vasaraperä, Virrankylä, Vuotunki, Lehto, Kiviperä
Australia
Australia dahjege Australia stáhtaidovttastupmi lea riika ja eatnanoasi Oseanias.
Uppsala leatna
Uppsala leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 8 209 km² ja olmmošlohku 341 143 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Uppsala.
Nuortagötlándda leatna
Nuortagötlándda leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 10 562 km² ja olmmošlohku 433 142 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Linköping.
Kalmara gielda
Kalmara gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Mikronesia
Mikronesia lea sullostáhta Jaskesábis.
Tan Son Nhat riikkaidgaskasaš girdišillju
thumb|300px|right|Tan Son Nhat riikkaidgaskasaš girdišilju logo 300px|thumb|right|Tan Son Nhat riikkaidgaskasaš girdišillju
Tan Son Nhat riikkaidgaskasaš girdišillju lea girdišillju, Ho Chi Minh Citys, Vietnamas.
Suoma sámiid guovddášsearvi
Suoma sámiid guovddášsearvi (SSG) (, ja ) ovddasta Sámiráđis Suoma sámiid. Searvi vuođđuduvvui Anáris golggotmánu 5. beaivve jagis 1996. Searvvi vuođđudedje Ohcejoga sámesearvi Sámi siida, Eanodaga sámisearvi Johtti sápmelaččat ja Roavvenjárgga sámesearvi Mii. Searvái leat searvan maid SámiSoster, Suoma Sámi Nuoraid searvi jagis 1998, Suoma Boazosámit ja nuortalašsearvi Saaʹmi Nueʹtt jagis 2008.
Ulbmilat
Searvvi ulbmilin lea čátnat oktii Suoma beale sámiid sihke ovddidit ja dorvvastit sámiid vuoigatvuođaid. Searvi doaibmá Suoma sierra sámi servviid ovttasbargoorgánan.
Suoma sámiid guovddášsearvi lea okta Sámiráđi lahttoservviin. SSG:s lea njeallje ovddasteaddji Sámiráđis ja sis juohkehasaš várrelahtut.
Stivra
Suoma Sámiid Guovddášsearvvi stivra doaibma ain guokte jagi hávil. Skábmamánus 2010 dollojuvvon jahkečoahkkimis searvvi sáhkadoallin válljejuvvui Jouni Lukkari, várresáhkadoallin Janne Näkkäläjärvi ja eará stivralahtuin Ara Aikio, Vieno Länsman ja Anne Nuorgam.
Ubmisámegiella
upright=1.25|right|thumb|Sámegielaid guovllut 1. [[lullisámegiella 2. ubmisámegiella 3. biđonsámegiella 4. julevsámegiella 5. davvisámegiella 6. nuortalašgiella 7. anárašgiella 8. gielddasámegiella 9. darjjesámegiella]]
Ubmisámegiella lea urálalaš giella. Dat gullá sámegielaid oarjesámegielaid lullijovkui ovttas bihtánsámegielain. Eará oarjesápmelaš gielat leat bihtánsámegiella, julevsámegiella ja davvisámegiella.
Liminka
Liminka lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Liminka rádjegielddat leat Kempele, Lumijoki, Muhos, Oulu, Siikajoki, Siikalatva, Tyrnävä ja Vaala.
Ubmisámegiella
Alfabehta ja čállingiella
Jagis 1999 Ruoŧa Sámediggi evttohii virggálaš čállingiela ubmisámegillii ja ođđajagimánus 2000 evttohus ovdanbuktui Ovttastuvvan našuvnnaide. Sámi parlamentáralaš ráđi ásahan bargojoavku dohkkehii ubmisámegiela čállinvuogi cuoŋománus 2016.
Liminka
Gilit
Ala-Temmes, Liminka, Rantakylä, Virkkula
Nuortasápmelaččat
thumb|right|250px|Nuortalaš eadni mánástis [[gietkka|gietkamis ]] thumb|right|250px|Nuortalaččaid ortodoksalaš girku [[Nellimis]] thumb|right|250px|Norgga unnimus girku ja davvi-Norgga áidna ortodoksalaš girku, nuortalaččaid [[St. Georga kapealla Njávdámis ]]
Nuortasápmelaččat leat sápmelaš álgoálbmogiidda gulolaš etnalaš joavku, geat orro Suomas, Ruoššas ja Norggas. Suomas sii orro Anára gieldda giliin Nellimis ja Čeavetjávrris sihke dáid guovlluin, mis sii bohte Beahcáma guovllus, Ruoššas sii orro Guoládatnjárggas ja Suomas ja Norggas rádjagilis Njávdámis.
Giella
Sii hállet nuortalašgiela.
Nuortalaččat ja osku
1500-logus Trifon Beahčánlaš gohčui ortodoksalaš miššonearat risttahit nuortalaččaid. Nuortalaččat gullet eanaš ortodoksalaš girkui, go fas eará sápmelaččat gullet eanaš evangelalaš-luteralalaš girkui.
Dong Hoi girdišillju
240px|thumb|right|[[Vietnam Airlinesa Airbus A320 -girdi Đồng Hới girdišiljus]] Dong Hoi Airport lea girdišillju Đồng Hớis, Vietnamas.
Stockholmma leatna
thumb|250px|right|Stockholmma leana gielddat thumb|250px|right|Galba Stockholmma gávpoga ja Stockholmma leana gaskkas jagis 1936 Stockholmma leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 6 519 km² ja olmmošlohku 2 119 760 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Stockholbma.
Leana 10 stuorámus čoahkkebáikki
Jagi 2010 Stockholmma leanas leat 134 čoahkkebáikki. Čuovvovaš tabeallas leat leana 10 stuorámus čoahkkebáikki.
Leana oaivegávpogin čoahkkebáiki lea buoidi. Čoahkkebáikkit, mis lea asteriska nama maŋŋá (*) leat eambbo go ovttas gielddas.
Sassarigiella
Sassarigiella lea románalaš giella mii hupmojuvvo Sardinias. Dan hupmet 100 000-125 000 olbmo.
Mönsteråsa gielda
Mönsteråsa gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas