cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint Christopher ja Nevis
right|thumb|240px|Saint Kitts ja Nevis leavga right|thumb|240px Saint Christopher ja Nevis lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Basseterre.
Vuovdeviola
Vuovdeviola (Viola riviniana) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii rássi.
U
U, u lea latiinnalaš alfabehta guoktelogivuosttaš bustávva ja davvisámegiela guoktelogiguđat bustávva.
Borgemánu 15.
Borgemánu 15. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 227. (gárgádusjagi 228.) beaivi. Jagis leat vel 138 beaivvi.
Ylivieska guovlogielda
thumb|150px|Ylivieska guovlogielda Ylivieska guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oulu leanas. Dasa gullá njeallje gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 177.
Borgemánu 15.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 14., Borgemánu 16.
Toardnagájon
Toardnagájon Corvus monedula gullá vuoražaslottiide.
Vuoražas
thumb|220px|Vuoražas Vuoražas (Corvus cornix) lea čáhppes, dahje ovddemus ránes ja čáhppes, loddi, mii gullá vuoražaslottiide. Vuoražasat šaddet sullii 46 centimehtera guhkit. De eai leat ollu vuoražasat muorraráji badjel.
Áhkkilsámegiella
Áhkkilsámegiella gullá sámegielaid nuortasápmelaš gielaid nannánjovkui.
Guovlu
Áhkkilsámegiella hállojuvvui Guoládatnjárgga lulliosiin Kovdora gielddas Jona-gilis.
Historjá
Maŋimus áhkkilsámegiela eatnigielat olmmoš Marja Sergina jámii juovlamánu 29. beaivvi 2003.
Kuortane
Kuortane lea Suoma gielda Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Alajärvi, Alavus, Lapua ja Seinäjoki.
Gilit
Kirkonkylä, Salmi, Ruona, Länsiranta, Kaaranka, Mäyry, Leppälä, Heikkilä, Löyä, Ylijoki, Luhtala-Kivenmäki
Skábmamánu 22.
Skábmamánu 22. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 326. (gárgádusjagi 327.) beaivi. Jagis leat vel 39 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 21., Skábmamánu 23.
Vilhelmina gielda
Vilhelmina gielda (ruoŧagillii): Vilhelmina kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Västerbottena leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Vilhelmina gielda.
Borgemánu 27.
Borgemánu 27. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 239. (gárgádusjagi 240.) beaivi. Jagis leat vel 126 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 26., Borgemánu 28.
Skábmamánu 21.
Skábmamánu 21. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 325. (gárgádusjagi 326.) beaivi. Jagis leat vel 40 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 20., Skábmamánu 22.
Nuortariika
Nuortariika dahjege Austria dahje Nuortariikka dásseváldi (duiskkagillii Österreich) lea riika Gaska-Eurohpás. Nuortariikka rádjeriikkat leat Liechtenstein ja Šveica oarjin, Itália ja Slovenia lullin, Ungára ja Slovakia nuortin ja Duiska ja Čehkkia davvin.
Hindulašvuohta
thumb|200px|Om, mas leat golmma ipmila mearkkat. Dán mearkka geavahit buorre lihkkun.
Hindulašvuohta lea máilmme goalmmádin stuorámus osku. Hindulaččat leat dán áigge sullii miljárda, stuorámus oassi Indias ja Nepalis.
V
V, v lea latiinnalaš alfabehta guokteloginubbi bustávva ja davvisámegiela guoktelogičihččet bustávva.
Hindulašvuohta
Hindulašvuoda ruohttasat ollet lagabui 5000 jagi duohkai. Dálá hindulašvuođa váldosárgosat šaddagohte 600 logus oKr. Hinduisma ii leat oktage vuođđudan, muhto dat lea vehážiid mielde šaddan guovllu álgoálbmogiid oskumušain.
Hindulašvuodas leat máŋggat bassi girjjit, muhto dušše Veda-girjiid jáhkket boahtit njuolgga ipmiliin.
Servodatráhkadusa vuođđun lea kástavuogádat, mii lea oassi hindulaš máilmmičilgehusas. Olbmot juhkkojuvvojit sin riegádeami vuođul sierraárvosaš sosiálalaš joavkkuide, main leat sin iežaset ámmáhat, barggut ja geatnegasvuođat ja njuolggadusat, maid mielde galgá eallit. Váldokásttat leat njeallje, leat maiddái olbmot geat eai gula mange kástii.
Fiskesviola
Fiskesviola (Viola biflora) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii rássi.
Hindulašvuohta
Ipmilat
Hindulašvuođas leat duháhat ipmilat, dát leat golbma deháleamos.
Višnu Eallima ja ráhkisvuođa bajásdoalli. Boahtá goas makkárge hámis dáistalit bahávuođa vuostá. Govvidit dávjá njealjjegieđagin ja alidin. Višnu riide Garudain, mii lea beallái loddi ja beallái olmmoš. Sus leat logi eará hámi, beakkánepmosat leat Krišna ja Rama. Su beallelaš lea Lakšmi
Ođđasitriegádeapmi
Okta hindulašvuođa dehálaš eallindulkon jurdda lea ahte buohkat riegádit ođđasit dán eallima maŋŋá. Dat mo leat eallán dán eallima mearrida dan, makkár du čuovvovaš eallin boahtá leat, man kástii don gulat jna. Dán gohččodit karman, dat oaivvilda dan, ahte bahá daguin čuovvu bahá ja buorre daguin fas buorre. Maiddái dat makkár don leat dál lea boađus das mo don ellet ovddit eallima. Buohkain lea ulbmilin beassat eret dás ođđasitriegádanrieggás ja šaddat oktan Brahmain. Dalle ii šat dárbboš riegádit ođđasit dán máilbmái, muhtto beassá leat ráfis.
Malta
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: máltagiella ja eaŋgalsgiella
The BlackSheeps
The BlackSheeps lea unjárggalaš rockjoavku, mii vuittii MGP Nordic-lávlagilvvohallama jagis 2008 lávlagiin Oro jaska beana.
Malta
Vuođđodieđut:
Viidodat: 316 km²
Joensuu guovlogielda
thumb|150px|Joensuu guovlogielda Joensuu guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Nuorta-Suoma leanas Davvi-Gárjila eanangottis. Dasa gullá gávcci gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 122.
Malta
Vuođđodieđut:
Ássit: 416 055 (2011)
Ruhta: Euro
Geahča maid
🇪🇺
Z
Z, z lea latiinnalaš alfabehta guoktelogiguđat bustávva ja davvisámegiela guoktelogigávccát bustávva.
Rohtohorbmá
Rohtohorbmá (Epilobium hornemannii) lea horbmášattuide gullevaš šaddu.
Fossbakken
Fossbakken lea sámi giláš Loabaga suohkanis, Romssa fylkkas, Norggas. E-6 nammasaš geaidnu manná Fossbakkena čađa. Birrasiid 120 olbmo orrot dan gilážis.
Guokte Norgga sámedikki áirasa leat leamaš dáppe eret. Ove Johnsen čohkkái guokte áigodaga SVF ovddas (1997-2001, 2001-2005). Berit Oskal Eira čohkkái guokte áigodaga bargiidbellodaga ovddas (2001-2005, 2005-2009).
Horbmášattut
Horbmášattut (Epilobium) lea šaddosohka, masa gullá 160-200 šlája.
Anárašgiella
upright=1.25|right|thumb|Sámegielaid guovllut 1. [[lullisámegiella 2. ubmisámegiella 3. biđonsámegiella 4. julevsámegiella 5. davvisámegiella 6. nuortalašgiella 7. anárašgiella 8. gielddasámegiella 9. darjjesámegiella]]
Anárašgiella lea sámegiella man anáraččat hállet. Dat gullá nuortasámegielaid nannánjovkui ja dan lagamus fuolkegiella lea nuortalašgiella.
Čakčamánu 11.
Čakčamánu 11. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 254. (gárgádusjagi 255.) beaivi. Jagis leat vel 111 beaivvi.
Anárašgiella
Guovlu
Anárašgiella lea virggálaš giella Anára gielddas ja dat lea áidna sámegiella mii hállojuvvo beare Suomas. Anárašgiella hállojuvvo Anárjávrri birrasis erenomážit dáin giliin (ruođuid siste lea gili anárašgielat namma): Nellim (Njellim), Avvil (Avveel), Menešjávri (Menišjävri), Riebanjohka (Riemâšjuuhâ), Tirro (Mosshâš), Anárgilli (Aanaar markkân), Gámas (Kaamâs), Ákšojávri (Ákšujävri), (Čovčjävri), Iijávri (Ijjävri), Čeavetjávri (Čevetjävri) ja Bárttet (Päärtih).
Čakčamánu 11.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Čakčamánu 10., Čakčamánu 12.
Anárašgiella
Alfabehta
Anárašgiela bustávat leat:
Giellaoahppa
Anárašgielas ii leat oasseobjeakta degomat suomagielas. Cealkka "Mun puurâm leeibi" dárkkuha sihke dan ahte borra olles láibbi dahje dušše oasi das.
Biehttalanvearba
Nugo davvisámegielas anárašgielasge biehttalanvearba sodjá vuogi (indikatiiva, konditionála, potentiála, imperatiiva), persovnna (1., 2. ja 3.) ja logu (ovttaidlohku, guvttiidlohku ja máŋggaidlohku) mielde, muhto ii áiggi mielde: Indikatiiva, konditionála ja potentiála
Imperatiiva
Čállingiella
Anárašsámegiela čállinvuogi vuođđun leat Lauri Arvid Itkonena barggut, maid Erkki Itkonen lea dievasmahttán.
Dálá dilli
Jagis 1986 vuođđuduvvui Anárašgiela searvi Anarâškielâ servi ry ovddidit giela dili.
Anárašgiela seailluheapmái lea jagis 1997 ovddosguvlui geavahuvvon giellabesiid (Kielâpiervâl), maid vuođđojurddan lea addit mánáide birrasa gos dikšojeaddjit hállet sidjiide dušše sámegiela. Doppe mánát ohpet giela lunddolaččat árgabeaivvi bargguid ja stoahkama bokte. Giellabesiid dihte lea šaddan ođđa anársámegielat sohkabuolva, geaid gielladáidu lea skuvlaagis seamma buorre go sis geaid eatnigiella lea sámegiella.
Avvila logahagas anárašgiela sáhttá lohkat eatnigiellan, B2- dahje B3-giellan. Giđđat 1998 lei vuosttas geardde vejolaš čađahit stuđeantadutkosa eatnigiela dahje vierisgiela iskosa anárašgielas. Universitehtadásis lea vejolaš čađahit anárašgiela vuođđooahpuid.
Ynys Dewi
thumb|250px|right|Ynys Dewi
Lemu
Gilit
Heikkinen, Helala, Hievuinen, Iso-Vallunen, Järäinen, Kaitainen, Kaivonen, Kallela, Kovala, Mannerjärvi, Maskulainen, Mattila, Miiainen, Monnoinen, Niittykartano, Nikkarla, Nyynäinen, Oukkula, Pappila, Peinikkala, Raukunen, Seijainen, Seppälä, Taloinen, Tenhola, Torttila, Tuhkala, Valpperi, Vastila, Vipinen, Vitikainen, Vähä-Vallunen, Yllikäinen
Borgemánu 29.
Borgemánu 29. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 241. (gárgádusjagi 242.) beaivi. Jagis leat vel 124 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 28., Borgemánu 30.
Skábmamánu 19.
'''Skábmamánu 19. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 323. (gárgádusjagi 324.) beaivi. Jagis leat vel 42 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 18., Skábmamánu 20.
Vindelna gielda
Vindelna gielda (ruoŧagillii): Vindelns kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Västerbottena leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Vindelna gielda.
Horbmá
thumb|250px| Horbmá (Epilobium angustifolium) lea horbmášattuide gullevaš šaddu.
Dábálaš vizarat
Dábálaš vizarat gullet vizariidda.
Kurikka
Kurikka lea Suoma gávpot Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Ilmajoki, Jalasjärvi, Kauhajoki, Laihia, Maalahti, Närpiö ja Teuva.
Borgemánu 28.
Borgemánu 28. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 240. (gárgádusjagi 241.) beaivi. Jagis leat vel 125 beaivvi.
Kurikka
Gilit
Hakuni, Juonenkylä, Kakkuri, Kamppi, Korvenkylä, Kurikankylä, Laulaja, Levi, Lohiluoma, Luomainkylä, Luopa, Lusankylä, Mieto, Myllykylä, Oppaanmäki, Panttila, Pitkämönkylä, Polvenkylä, Salonkylä, Syväojankylä, Säntti, Tuiskula, Varpahaiskylä, Viitala
Borgemánu 28.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 27., Borgemánu 29.
Monzón
Monzón lea gávpot Spánia. Monzóna olmmošlohku lea 17 115 ja viidodat 155,01 km².
А
А (Aa) lea ruoššagiella vuosttaš bustávva.
W
W, w lea latiinnalaš alfabehta 23. bustávva. Bustávva bođii atnui easkka 600-logus. W ii leat mielde sámegielaid alfabehtain, muhto gávdno fuolkegielain, ee. suomagielas ja esttegielas.
Pielis-Gárjila guovlogielda
thumb|150px|Pielis-Gárjila guovlogielda Pielis-Gárjila guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Nuorta-Suoma leanas Davvi-Gárjila eanangottis. Dasa gullá njeallje gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 125.
Jievžžanat
Jievžžanat gullet vizariidda.
Lastavizarat
Lastavizarat gullet vizariidda.
Dierpmárássi
Dierpmárássi dahjege beatnatboska (Anthriscus sylvestris)
Gaska-Gárjila guovlogielda
thumb|150px|Gaska-Gárjila guovlogielda Gaska-Gárjila guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Nuorta-Suoma leanas Davvi-Gárjila eanangottis. Dasa gullá njeallje gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 124.
Máilmmi biebmoprográmma
thumb|250px|right
Máilmmi biebmoprográmma (, WFP) dahje ON máilmmi biebmoprográmma lea máilmmi stuorámus humanitáralaš organisašuvdna. Dat gullá Ovttastuvvan našuvnnaid prográmmaide. Prográmma dáistala nealggi vuostá ja figgá lasihit biebmodorvvu iešguđege vugiin. Jagi 2019 Máilmmi biebmoprográmma veahkehii 97 miljovnna olbmo 88 riikkas.
Jagi 2020 Máilmmi biebmoprográmma vuittii Nobela ráfibálkkašumi.
Nuortilastavizar
Nuortilastavizar Phylloscopus trochiloides gullá lastavizariidda.
Kustavi
Kustavi lea Suoma gielda Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Brändö, Parainen, Naantali, Taivassalo ja Uusikaupunki.
Émile Bernard
Émile Bernard (cuoŋománu 28. 1868 - cuoŋománu 15. 1941) lei fránskkalaš dáiddár.
Vännäsa gielda
Vännäsa gielda (ruoŧagillii): Vännäs kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Västerbottena leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Vännäsa gielda.
Б
Б (Bb) lea ruoššagiella nubbi bustávva.
Borgemánu 30.
Borgemánu 30. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 242. (gárgádusjagi 243.) beaivi. Jagis leat vel 123 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 29., Borgemánu 31.
Skábmamánu 18.
'''Skábmamánu 18. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 322. (gárgádusjagi 323.) beaivi. Jagis leat vel 43 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 17., Skábmamánu 19.
В
В lea kyrillalaš bustávva.
Duottarčikŋa
Duottarčikŋa dahjege daŋasruvso (Rhododendron lapponicum)
Distribušuvdnageassu
Farmakologiijas distribušuvdnageassu (VD) lea dat teorehtalaš geassu mii sisttisdoalašii olles dálkkasmeari dainna konsentrašuvnnain mii lea varragolgosis. Distribušuvdnageassu govvida dan movt dálkkas lea juohkašuvvan rupmašis. Unnimus vejolaš distribušuvdnageassu lea dasto varragolgosa geassu.
Alla VD muitala ahte dálkkas lea eanemustá rupmaša gođđosiin, ja vuollegaš VD gis ahte dálkkas lea eanemustá varragolgosis.
VD rehkenastá ná:
Davvelastavizar
Davvelastavizar Phylloscopus borealis gullá lastavizariidda.
Distribušuvdnageassu
Ollislaš dálkkasmeari mii diehtit dan dihte go diehtit man ollu dálkkas okta addosis/tableahtas lea. Ja konsentrašuvdna varragolgosis mii sáhttit mihtidit varraiskosiin.
Afon Lliw
thumb|250px|right|Afon Lliw
Afon Lliw lea Dyfrdwy-joga oalgejohka Kymraeatnamis Gwynedda eanagottis.
Härmänmaa guovlogielda
thumb|150px|Härmänmaa guovlogielda Härmänmaa guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 145.
Portugal
Portugal dahjege Portugala dásseváldi lea riika Eurohpás.
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: portugálagiella
Oaivegávpot: Lisboa
Viidodat: 92 391 njealjehaskilomehtera
Ássit: 10 309 573 (2016)
Ruhta: Euro
Geahča maid
🇪🇺
Åsele gielda
Åsele gielda (ruoŧagillii): Åsele kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Västerbottena leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Åsele gielda.
Honolulu
thumb|200px|right|Honolulu thumb|200px|right|Honolulu hápman
Honolulu lea Haváija oassestáđa stuorimus gávpot ja maid dan oaivegávpot. Gávpoga olmmošlohku lea 374 658 (2009) ja Honolulu fylkkasuohkana 953 207 (2010).
Skábmamánu 17.
'''Skábmamánu 17. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 321. (gárgádusjagi 322.) beaivi. Jagis leat vel 44 beaivve.
Afon Dyfrdwy
thumb|250px|right|Afon Dyfrdwy golgá [[Llangollena gávpoga čađa.]]
Afon Dyfrdwy (kymragillii) dahje River Dee (eŋgelasgillii) lea johka Stuorra-Británnias. Dat golgá sihke Kymraeatnama ja Eŋglándda guovllus.
Sibirjálastavizar
Sibirjálastavizar Phylloscopus schwarzi gullá lastavizariidda.
Г
Г lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ g ].
Kashmirlastavizar
Kashmirlastavizar (Phylloscopus humei) lea loddi, mii gullá lastavizariidda.
Rembrandt
Rembrandt Harmenszoon van Rijn (suoidnemánu 15. 1606 - golggotmánu 4. 1669) lei nederlándalaš dáiddár.
Alášrássi
Alášrássi (Andromeda polifolia) lea mirkkolaš daŋas, mii šaddá jekkiin.
Afon Gwenfro
thumb|250px|right|Afon Gwenfro
Afon Gwenfro lea Clywedog-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis.
Várrelastavizar
Várrelastavizar (Phylloscopus bonelli) gullá lastavizariidda.
Skábmamánu 15.
'''Skábmamánu 15. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 319. (gárgádusjagi 320.) beaivi. Jagis leat vel 46 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 14., Skábmamánu 16.
Geassemánu 19.
'''Geassemánu 19. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 170. (gárgádusjagi 171.) beaivi. Jagis leat vel 195 beaivvi.
Heaŋggolieđga
Heaŋggolieđga (Orthilia secunda) lea áloruonas vuovdešaddu.
Geassemánu 19.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 18., Geassemánu 20.
Borgemánu 31.
Borgemánu 31. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 243. (gárgádusjagi 244.) beaivi. Jagis leat vel 122 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Borgemánu 30., Čakčamánu 1.
Д
Д / д  lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ d ].
Michelangelo
Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (njukčamánu 6. b. 1475 – guovvamánu 18. b. 1564) lei dovddus itálialaš dáiddár ja arkiteakta.
Balkanlastavizar
Balkanlastavizar Phylloscopus orientalis gullá lastavizariidda.
Lieto
Gilit
Alhojoki, Ankka, Hakula, Hihnala (Hihna), Hiisi, Huilu, Hyssälä, Ilmarinen, Inkoinen, Kahloja, Karvala, Kaskala, Kaurinkoski, Keppola, Ketola, Kilpijoki, Kiusala, Kurkela, Käipilä, Laitio, Lintula, Littoinen, Lommola, Loukinainen, Mellilä, Moisio, Mäkkylä, Nautela, Nuolemo, Paappala, Pahka, Pettinen, Pokkola, Pränikkälä, Punittu, Puntamäki, Pyhältö, Raukkala, Rähälä, Sauvala, Sikilä, Sillilä, Taatila, Tammentaka, Teijula, Tootula, Torstila, Vangio, Vanhalinna, Vieru, Viikka, Vintala, Vääntelä
Eteläiset seinänaapurita guovlogielda
thumb|150px|Eteläiset seinänaapurita guovlogielda Eteläiset seinänaapurita guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 143.
Cihrrelastavizar
Cihrrelastavizar Phylloscopus sibilatrix gullá lastavizariidda.
Afon Clywedog (Dyfrdwy)
thumb|250px|right|Afon Clywedog
Afon Clywedog lea Dyfrdwy-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis.
Veteli
Veteli lea Suoma gielda Gaska-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Evijärvi, Halsua, Kaustinen, Kruunupyy, Lappajärvi, Perho ja Vimpeli.
Gilit
Aho, Alaspää, Haapala, Haapasalo, Heikkilä, Haukilahti, Finnilä, Forsbacka, Isokylä, Kainu (Keskusta), Kalliojärvi, Lammasoja, Nykänen, Patana, Polso, Pulkkinen, Rytiniemi, Räyrinki, Sillanpää, Siponkoski, Torppa, Tunkkari, Yliveteli, Seppälänkylä, Viiste, Ämmänkoski.
Guohcarássi
Guohcarássi (Rhododendron tomentosum, ovdal Ledum palustre) lea daŋasšattuide gullevaš rissi.
Geatnegasvuohta
Geatnegasvuohta mearkkaša ahte dat mii lea morálalaš riekta lea bargat dan maid maid mii leat geatnegahtton bargat. Dat gullá deontologalaš etihkii.
Skilkeskálka
Skilkeskálka Phylloscopus collybita gullá lastavizariidda.
Afon Alwen
thumb|250px|right|Afon Alwen golgá [[Pentre-llyn-cymmera gili čađa.]]
Järviseutu guovlogielda
thumb|150px|Järviseutu guovlogielda Järviseutu guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 146.
Härnösanda gielda
Härnösanda gielda (ruoŧagillii): Härnösands kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Oarje-Norrlándda leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Härnösanda gielda.
Sámi Dáiddačehpiid Searvi
Sámi Dáiddačehpiid Searvi (SDS) lea searvi, man ulbmil lea doaibmat buot sámi govvadáiddáriid, dáiddaduojáriid ja dáiddalaš govvideddjiid fágalaš searvin. SDS vuođđuduvvui 1979. SDS galgá fuolahit miellahtuid fágalaš, ekonomalaš, sosiálalaš ja ideálaš beroštumiid. Searvvi čállingoddi lea Sámi dáiddaguovddáš (SDG) Kárášjogas, Norggas.
Miellahttuvuohta
Miellahttuvuođa searvái joksá ohcama vuođul, beassat miellahttun ohcci galgá deavdit miellahttuvuođaeavttuid maid SDS jahkečoahkkin lea mearridan. Jahkečoahkkin lea searvvi alimus orgána ja mearrida mo searvvi jođihit. Stivra ja Dáiddalaš Ráđđi leaba jahkečoahkkimiid gaska searvvi doaibmaorgánat. Stivrras lea ovddasvástádus čađahit jahkečoahkkima mearrádusaid ja áigumušaid, Dáiddalaš Ráđis fas lea árvvoštallanovdasvástádus.
Organiseren
SDS lea miellahttun Sámi Dáiddárráđis, sámi dáiddárorganisašuvnnaid oktasašorgána oktavuođaiguin sihke davviriikkalaš ja eurohpalaš dáiddárráđiide. SDS jovssai 1989 šiehtadallanvuoigatvuođa Norgga stáhtain ja hálddaša Sámi Dáiddáriid ja Girječálliid Buhtadusfoandda bokte jahkásaččat searvvi oasi stipeandaruđain mat bohtet čájehanbuhtadusa, bibliotehkabuhtadusa ja kopierenbuhtadusa šiehtadallamiid bokte. Šiehtadallanvuoigatvuođa ja kollektiiva buhtadusortnegiid bokte lea SDS skáhppun sámi dáiddáriidda buoret bargodilálašvuođaid sámi servvodagas; bargostipeanddaid, ásahanstipeanddaid, prošeaktastipeanddaid ja mátkkoštanstipeanddaid juohkimiid bokte. SDS evttoha maid sisaoastinkonsuleanttaid Sámi Kulturráđi sámi dáládáidaga ja dáiddaduoji sisaoastinkomitéai.
SDS lea viidásat čielggadan gažaldagaid mat gusket sámi dáiddamusea ásaheapmái ja sámi dáiddaallaskuvla ásaheapmái.
Rievssatcizáš
Rievssatcizáš Phylloscopus trochilus gullá lastavizariidda.
Geassemánu 18.
'''Geassemánu 18. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 169. (gárgádusjagi 170.) beaivi. Jagis leat vel 196 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 17., Geassemánu 19.
Skábmamánu 16.
'''Skábmamánu 16. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 320. (gárgádusjagi 321.) beaivi. Jagis leat vel 45 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 15., Skábmamánu 17.
Ё
Ё,  lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo ná: [ o ] dahje [ jo ] sáni álggus ja vokála maŋŋel.
Е
Е / е  lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ e ] (dahje [ je ] sáni álggus dahje vokála maŋŋel).
Bahtaráigi
Bahtaráigi dahje anus lea bahtačoali njálbmi man bokte baika vuolgá rupmašis. Njiččehasain lea bahtaráigi. Guliin, lottiin, njoammuin ii leat bahtaráigi muhto baicca čoallegeahči dahje kloáhkka.
Bahtaráiggis leat guokte birasdeahki, siskkit ja olggut. Dat bissehit baikka dassážii go lea vuogas áigi baikit. Olggut birasdeahkki sáhttá vásedin ložžet muhto siskkit stivrejuvvo refleavssain.
Miessemánu 29.
'''Miessemánu 29. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 149. (gárgádusjagi 150.) beaivi. Jagis leat vel 216 beaivvi.
Livdnju
Livdnju dahjege heavušdaŋas (Calluna vulgaris)
Miessemánu 29.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Miessemánu 28., Miessemánu 30.
Kuusiogielddaid guovlogielda
thumb|150px|Kuusiogielddaid guovlogielda Kuusiogielddaid guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 144.
Viitasaari
Viitasaari lea Suoma gávpot Gaska-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Kannonkoski, Keitele, Kinnula, Kivijärvi, Pihtipudas, Vesanto ja Äänekoski.
Gilit
Haapaniemi, Haarala, Huopana, Ilmolahti, Jurvansalo, Keihärinkoski, Keitelepohja, Kolima, Kolkku, Kotvala, Kumpumäki, Kymönkoski, Kärnä, Löytänä, Muikunlahti, Mäntylä, Niinilahti, Pasala, Soliskylä, Suovanlahti, Taimoniemi, Valkeisjärvi, Viitakangas, Vuorilahti, Toulat
Báhcavuona sámegiel báikenamat
Dáppe lea Báhcavuona sámegiel báikenamaid listu.
Pekka Sammallahti
Pekka Lars Kalervo Sammallahti (r. miessemánu 21. b. 1947, Helsset) lea davvisámegiela professor Oulu universitehta Giellagas-instituhtas. Son lea eret Helssegis muhto ássá dán áigge Ohcejogas.
Skábmamánu 13.
'''Skábmamánu 13. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 317. (gárgádusjagi 318.) beaivi. Jagis leat vel 48 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 12., Skábmamánu 14.
Ж
Ж / ж  lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ ʒ ], sullii dego sámegiela ž.
Afon Ceirw
thumb|250px|right|Afon Ceirw golgá [[Cerrigydrudiona gili guvlui.]]
Afon Ceirw lea Alwen-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis.
Barack Obama
Barack Hussein Obama II (, r. borgemánu 4. 1961, Honolulu, Haváija, Amerihká ovttastuvvan stáhtat) lea amerihkálaš demokráhtalaš bellodaga politihkar, gii barggai Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 44. presideantan jagiid 2009–2017.
Vuojašlottit
Vuojašlottit (Anseriformes) lea loddesierrasearvi. Sámi vuojašlottit gullet čerdii vuojažat (Anatidae).
Logahallan
Muhtun vuojašloddešlájat.
Barack Obama
Nobela ráfibálkkašupmi
Jagis 2009 Obama oaččui Nobela ráfibálkkašumi.
Finnmárkku fylka
Finnmárkku fylka (, suomagillii (kvenasuopmaniidda): Ruijan fylke) lei Norgga davimus ja viidodaga ektui stuorámus fylka, muhto olmmošlogu ektui Norgga unnimus fylka. Finnmárkku viidodat lea 48 649 km² ja doppe orrot 72 937 olbmo.
Finnmárkku rádjefylkkat leat Romssa fylka oarjin, Suoma bealde Lappi leatna lullin ja Ruošša bealde Murmansk oblast nuortin.
Ealáhusat
Fylkka váldoealáhusat leat boazodoallu, guolásteapmi, guolle-industriija, mátkkoštanealáhus ja bálvalusealáhus.
Báikkálaš hálddašeapmi
Finnmárkku fylkkagielda lea juhkkojuvvon 19 gildii, main guhtta leat gávpotgielddat. Gávpogat leat Álaheadju, Čáhcesuolu, Mátta-Várjjaga gieldda hálddahusguovddáš Girkonjárga, Hámmárfeasta, Davvinjárgga gieldda hálddahusguovddáš Honnesváhki ja Várggát.
Listu Finnmárkku gielddain:
Guolbbanásti
Guolbbanásti (Trientalis europaea) gullá giđđačalbmešattuide.
Suupohja guovlogielda
thumb|150px|Suupohja guovlogielda Suupohja guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 141.
Ioniseren
Ioniseren lea dat proseassa go atoma dahje molekyla vuostáiváldá positiiva dahje negatiiva gealddu dan bokte go massá dahje oažžu elektrovnnaid. Ioniseren sáhttá dáhpáhuvvat dalle go subatomalaš partihkalat beaškkalit oktii, go atoma beaškala atomain oktii dahje go molekyla beaškala atomain oktii. Maiddái čuovga dagaha ioniserema. Atoma ioniseren gáibida dihto energiija, mii gohčoduvvo ioniserenenergiijan.
Paris
Paris lea Frankriikka oaivegávpot.
Skábmamánu 20.
'''Skábmamánu 20. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 324. (gárgádusjagi 325.) beaivi. Jagis leat vel 41 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 19., Skábmamánu 21.
Merimasku
Merimasku lea Suoma gielda Oarje-Suoma leanas.
Gilit
Akkola, Heikkola, Hirvoinen, Horja, Iskola, Järvensuu, Kaksoinen, Karjalainen, Kaukalo, Koveri, Kräkilä, Kukolainen, Kuuslahti, Kuusniemi, Köylijärvi, Lieranta, Liettistenmaa, Liiamaa, Lukkarainen, Mälsälä, Pohjalainen, Rautuinen, Riittonpää, Sannainen, Taattinen, Tammisaari, Tanskila, Tärkkinen, Uusikartano.
Pratibha Patil
Pratibha Patil (r. juovlamánu 19. 1934) lea indialaš politihkkár ja India 12 presideanta. Dasa lassin son lei riikka vuosttaš nissonpresideanta.
Rievssatmuorji
thumb|255px|Rievssatmuorji geasset 250px|thumb|right|Rievssatmuorji čakčat
Rievssatmuorji, guovžžamuorji dahjege guovžžalasta (Arctostaphylos alpinus) gullá gáranasmurjjiide.
Saint-Dié-des-Vosges
Saint-Dié-des-Vosges lea suohkan Frankriikkas.
Allaskuvla
Institut universitaire de technologie
Vimpeli
Gilit
Hallapuro, Huopana, Kirkonkylä, Koskela, Lakaniemi, Pokela, Pyhälahti, Rantakylä, Sääksjärvi, Viitaniemi, Vinni
Geassemánu 6.
'''Geassemánu 6. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 157. (gárgádusjagi 158.) beaivi. Jagis leat vel 208 beaivvi.
Edgar Allan Poe
Edgar Allan Poe (19.01.1809–7.10.1849) lei amerihkálaš girječálli ja doaimaheadji, gii lea dovddus su noveallaid ja divttaid bukte.
Afon Ceiriog
Afon Ceiriog lea Dyfrdwy-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis.
Geassemánu 6.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 5., Geassemánu 7.
Skábmamánu 14.
'''Skábmamánu 14. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 318. (gárgádusjagi 319.) beaivi. Jagis leat vel 47 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 13., Skábmamánu 15.
Masku
Masku lea Suoma gielda Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Mynämäki, Nousiainen, Rusko, Raisio, Naantali ja Taivassalo.
Gilit
Ajosenpää, Akkoinen, Auvola, Hujala, Humikkala, Härmälä, Iinainen, Intola, Juva, Kairinen, Kaituri, Kajala, Kakkarainen, Kalela, Kankainen, Karinkylä, Kaukoinen, Kelhoinen, Kierikainen, Killuva, Kiveinen, Korpi-Iiroinen, Kurittula, Kynnysmäki, Lankila, Laulainen, Lellainen, Luolavuori, Maanpää, Malho, Mäksmäki, Ohensaari, Pakainen, Pappila, Piuha, Ristimäki, Sopola, Stenberga, Suikkila, Taipale, Tanila, Tujula, Villilä.
Skábmamánu 12.
'''Skábmamánu 12. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 316. (gárgádusjagi 317.) beaivi. Jagis leat vel 49 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 11., Skábmamánu 13.
Kramforsa gielda
Kramforsa gielda (ruoŧagillii): Kramfors kommun) lea gielda Davvi-Ruoŧas Oarje-Norrlándda leanas.
Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Kramforsa gielda.
И
И lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ i ].
Afon Twrch (Dyfrdwy)
Afon Twrch lea Dyfrdwy-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis Gwynedda eanagottis.
Muohtacivzza
thumb|250px|right|Muohtacivzza Muohtacivzza dahje čuovjenásti (Gentiana nivalis) lea šaddu mii gullá civzagiidda (Gentiana) ja alitsitnušattuide (Gentianaceae). Muohtacivzagat šaddet duoddariin orddarájis, ádjagiin, rođuin ja niittuin.
Muoskkáš
Muoskkáš dahjege njuohcu (Menyanthes trifoliata)
Kaustinena guovlogielda
thumb|150px|Kaustinena guovlogielda
Slovakia
Slovakia (slovákiagillii Slovensko) dahjege Slovakia dásseváldi (slovakiagillii Slovenská republika) lea riika Eurohpás. Dan ránnjáriikkat leat Čehkkia, Polska, Ukraina, Ungára ja Nuortariika. Čehkkia ja Slovakia leigga 1993 rádjai okta riika, Čehkoslovakia. Slovakia searvvai Eurohpá uniovdnii 1.5. 2004 ja dan valuhta lea euro. NATOi dat searvvai 29.3. 2004. Slovakia viidodat lea 49 036 km² ja dan olmmošlohku lea sullii 5,4 miljovnna ássi. Slovakia oaivegávpot lea Bratislava.
Geahča maid
🇪🇺
Daŋasšattut
Daŋasšattut (Ericaceae) lea Ericales-čerdii gullevaš šaddočearda, masa gullá omd. jokŋa ja livdnju.
Klassifiseren
Daŋasšattuide gullet čuovvovaš sogat:
Miessemánu 30.
'''Miessemánu 30. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 150. (gárgádusjagi 151.) beaivi. Jagis leat vel 215 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Miessemánu 29., Miessemánu 31.
Skábmamánu 11.
'''Skábmamánu 11. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 315. (gárgádusjagi 316.) beaivi. Jagis leat vel 50 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 10., Skábmamánu 12.
Virrat
Virrat lea Suoma gávpot Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Alavus, Keuruu, Kihniö, Mänttä-Vilppula, Ruovesi, Seinäjoki, Ylöjärvi ja Ähtäri.
Gilit
Herranen, Härkönen, Jäähdyspohja, Ikkala, Killinkoski, Koro, Kotala, Kurjenkylä, Lahdenkylä, Liedenpohja, Ohtola, Rantakuntalähde, Vaskivesi, Vaskuu, Äijänneva
Toomas Hendrik Ilves
right|thumb|Toomas Hendrik Ilves
Toomas Hendrik Ilves (juovlamánu 26. 1953 Stockholbma, Ruoŧŧa) lei Estlándda presideanta jagiid 2006–2016.
Su ovddideaddji presideanttan lei Arnold Rüütel ja čuovvu lea Kersti Kaljulaid.
Skábmamánu 30.
Skábmamánu 30. lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 334. (gárgádusjagi 335.) beaivi. Jagis leat vel 31 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 29., Juovlamánu 1.
Atlánta
thumb|300px|Davvi Atlánta ja lulli Atlánta. thumb|300px
Atlánta lea okta máilmmi golmma váldomearas.
Afon Conwy
thumb|250px|right|Afon Conwy golgá [[Tal-y-cafna gili lahka.]]
Afon Conwy lea johka Davvi-Kymraeatnamis.
Pound
Pound (£) lea Stuorra-Británnia ruhta.
Й
Й / й  lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ j ].
Lennart Meri
Lennart Meri (njukčamánu 29. 1929 – njukčamánu 14. 2006) lei estteeanalaš girječálli ja Estteeatnama presideanta jagiin 1992–2001. Su čuovvu lei Arnold Rüütel.
Lluís Puig
Lluís Puig i Gordi (r. golggotmánu 18. b. 1959) lea katalonialaš politihkkár. Son lei Katalonia guovlluhálddahusa kulturministtarin Carles Puigdemont jođihuvvon ráđđehusas, mii ordnii 1.10.2017 álbmotjienasteami Katalonia iehčanasvuođa birra. Espánnja stevdnii buot Katalonia ráđđehusa ministarat stuimmis, mas sáhttá dubmet Espánjja lága mielde juoba 30 jahkái giddagassii. Stevdnega čuovvumuššan vihtta ministara (Puig lassin Carles Puigdemont, Clara Ponsatí, Antoni Comín ja Meritxell Serret) vulge riikkabáhtarussii Belgiai.
Katalonia ođđa parlameantaválggain 21.12.2017 ain riikkabáhtarusis leamaš Puig válljejuvvui ođđasit Katalonia parlamentii. Son goit almmuhii 23.1.2018 seamma áigge Ponsatíin ja Serretiin, ahte son luohpá riikkabeaiveáirasa báikkistis sihkkarastindihte oaiveministtarjienasteamis iehčanasvuođa doarjaleddjiide eanetlogu dan maŋŋá, go Espánnja alimus riekti lei gieldán riikkabáhtarusis leahkki áirasiid fápmudeamis nuppi áirasa jienastit bealistis.
Geassemánu 20.
'''Geassemánu 20. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 171. (gárgádusjagi 172.) beaivi. Jagis leat vel 194 beaivvi.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Geassemánu 19., Geassemánu 21.
Áigeavádat
thumb|290px|Máilbmi áigeavádat
Áigeavádat leat máilmmi avádat, mas geavahit oktasaš áiggi.
Áigeerohus guovtti avádaga gaskkas lea diibmu dahje diibmobealli nu, ahte áigi šaddá ain eanet, go johtit nuorttas.
Gieddesáhpal
Gieddesáhpal (Melampyrum pratense)
Japánagiella
Japánagiella lea almmolaš giella Jahpánas.
Slovenia
right|120px right|200px|border thumb|300px Slovenia dahjege Slovenia dásseváldi lea riika Eurohpás. Dan rádjeriikkat leat Itália, Nuortariika, Ungára ja Kroáhtia.
Vuovdesáhpal
Vuovdesáhpal (Melampyrum sylvaticum)
Slovenia
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Slovenagiella
Oaivegávpot: Ljubljana
Viidodat: 20 273 km²
Ruhta: euro
Roma
Roma lea Itália oaivegávpot. Roma vuođđudanbeaivi lea cuoŋománu 21. 753. Roma viidodat lea 1 285 km² ja olmmošlohku 2 763 804 (2021).
Slovenia
Historjá
Slovenia gulai Jugoslaviai vuosttas máilmmisuođi rájes. Jugoslavia namma jagiin 1918-1929 leige Serbia, Kroáhtia ja Slovenia gonagasgoddi. Slovenia celkkii iežas iehčanassan oktanaga Kroáhtian 1991. Eurohpa uniovdna dovddastii Slovenia ođđajagimánus 1992. Slovenia searvvai Eurohpa uniovdnii miessemánu 1. beaivve 2004.
Links
🇪🇺
Magnus (Livlándda gonagas)
thumb|right Magnus (1540 København, Dánmárku – 1583 Piltene, dálá Látvias) lei Livlándda gonagas jágiin 1570–1578. Su riika oaivegávpot lei Põltsamaa.
Su áhčči lei Dánmárkku gonagas Christian III ja su viellja Dánmárkku gonagas Frederik II.
Livlándda gonagasa tittela áddi Magnusii Ruošša vuosttaš cára Ivan IV.
Kokkola guovlogielda
thumb|150px|Kokkola guovlogielda Kokkola guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Gaska-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá vihta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 162.
Afon Dulyn
thumb|250px|right|Afon Dulyn
Afon Dulyn lea Conwy-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis Eryri álbmotmeahci guovllus.
Golggotmánu 13.
'''Golggotmánu 13. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 286. (gárgádusjagi 287.) beaivi. Jagis leat vel 79 beaivvi.
Afon Eidda
thumb|250px|right|Afon Eidda
Golggotmánu 13.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Golggotmánu 12., Golggotmánu 14.
Antibiohta
Dat antibiohtaid namat mat gullet "dábálaš čuvgehussii" nugo pensiliinnat leat dat mat adnojuvvojit buohccedivššus. Antibiohta beaivválaš gillii mearkkaša dálkkas mii eastada baktearaid.
Antibiohtaid mekanismmat
Jus antibiohta galgá leat anihahtti dat ferte eastadit baktearaid muhto ii roasmmehuhttit olbmo seallaid. Dáinna lágiin dat fertejit doaibmat ávnnasosiid vuostá mat gullet baktearaide mat juogo váilojit dahje leat sakka earáláganat olbmus.
Skábmamánu 10.
'''Skábmamánu 10. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 314. (gárgádusjagi 315.) beaivi. Jagis leat vel 51 beaivve.
Antibiohta
Seallaseaidni
Eanas baktearain, nuppe ládje go ealliid seallain, lea seallaseaidni. Antibiohtat mat billistit seallaseainni dahje eastadit huksema leat dábáleamus antibiohtat. Daid stuorámus joavku lea betalaktamat ja dat joavku sisttisdoallá penisilliinnaid, cefalosporiinnaid ja karbapenemaid.
Skábmamánu 10.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 9., Skábmamánu 11.
Antibiohta
Proteinsyntesa
Sihke baktearain ja ealliid seallain leat ribosomat mat buvttadit proteiinnaid. Muhto baktearaid ribosomaid ráhkkanus spiehkkasa ja dan dihte mii sáhttit geavahit antibiohtaid mat aivve váikkuhit baktearaid ribosomaide. Tetrasykliinnat, aminoglykosidat ja makrolidat iešguđet ládje eastadit proteinsyntesa ribosomain.
Tuvrrahasat
Tuvrrahasaid áigumuš lea lágidit oaneheappo ja guhkit tuvrraid, mii čohke olbmuid luonddu vásáhusaide. Tuvrrahasaid jođiheaddji lea Sara Victoria Andersen.
Gáranasmuorjjit
Gáranasmuorjjit (Arctostaphylos) leat daŋasšattuide gullevaš šaddočearda. Gáranasmuorjjit leat oktiibuot 50 šlája, main Suomas gávdno guokte: gáranasmuorji (Arctostaphylos uva-ursi) ja rievssatmuorji dahjege guovžžamuorji (Arctostaphylos alpinus).
Vöyri
Vöyri lea Suoma gielda Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Isokyrö, Kauhava, Mustasaari, Uusikaarlepyy ja Vaasa.
Njukčamánu 13.
'''Njukčamánu 13. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 72. beaivi (gárgádusjagi 73. beaivi). Jagis leat vel 293 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 12., Njukčamánu 14.
Л
Л lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ l ].
Steinar Pedersen
Steinar Pedersen (rieg. njukčamánu 2. b. 1947) lea sápmelaš politihkkár (Bargiidbellodat) ja historihkkár.
Steinar Pedersen lei 2011 rájes Sámi allaskuvlla rektora, ja son lei Sámediggeáirras 1989-2005. Pedersen váldi historjjá doavttirgráda Romssa universitehtas 2006:as, nákkosgirjji fádda lei Norgga-Ruoŧa rádjásoahpamuš jagis 1751.
Pedersen orru Deanus gos sus lea joavkku eamidiinnis, ja sudnos leat guokte máná.
Jyväskylä guovlogielda
thumb|150px|Jyväskylä guovlogielda Jyväskylä guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Gaska-Suoma eanangottis. Dasa gullá ovcci gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 131.
Joaquim Forn
Joaquim Forn i Chiariello (r. cuoŋománu 1. b. 1964) lea katalonialaš politihkkár. Son lei Katalonia guovlluhálddahusa sisáššiidministtarin Carles Puigdemont jođihuvvon ráđđehusas, mii ordnii 1.10.2017 álbmotjienasteami Katalonia iehčanasvuođa birra. Espánnja stevdnii buot Katalonia ráđđehusa ministarat stuimmis, mas sáhttá dubmet Espánjja lága mielde juoba 30 jahkái giddagassii. Stevdnega čuovvumuššan vihtta ministara (Carles Puigdemont, Antoni Comín, Lluís Puig, Meritxell Serret ja Clara Ponsatí) vulge riikkabáhtarussii Belgiai. Maiddái Forn, Dolors Bassa ja Meritxell Borràs vulge álggos Belgiai, muhto máhcce maŋŋelaš Espánnjii rievtti ovdii. Oktiibuot gávcci Espánnjas rievtti ovdii mannan ministara (Forn, Bassa ja Borràs lassin Oriol Junqueras, Jordi Turull, Raül Romeva, Josep Rull ja Carles Mundó) mearriduvvojedje dutkanfáŋgavuhtii 2.11.2017. Juo ovdalaččas dutkanfáŋgavuhtii leigga mearriduvvon guovtti riikkavulošorganisašuvnna ságadoallit Jordi Sànchez ja Jordi Cuixart, geat leigga lágidan miellačájehusaid álbmotjienasteami ordnema beales.
Katalonia ođđa parlameantaválggain 21.12.2017 ain giddagasas leamaš Forn válljejuvvui Katalonia parlamentii ođđasit. 23.1.2018 Forn almmuhii, ahte son luohpá riikkabeaiveáirasa báikkistis danin, go son jáhkii, ahte dat sáhtášii álkidahttit su bealuštusa ja friddjavuhtii luoitima. Espánnja alimus rievtti duopmár Pablo Llarena mearridii goit 2.2.2018, ahte Forn bissu ain dutkanfáŋgavuođas. Duopmára mielde Forn livččii sáhttán ođasmahttit rihkkosis fuolakeahttá riikabeaiveáirasa báikki guođđimis.
Forn fuolkkit ja ášševuoddji leat muitalan psyhkalaš biinnideami ja eará heivemeahttun gieđahallama birra 2.11.2017 dáhpáhuvvon fievrrideami áigge duopmostuolus giddagassii. Ministarat bággehallet čohkkát oppa guhkes fievrrideami áigge giehtaruvddiiguin gieđat sealggi duohkái giddejuvvon biilla vuojidettiin johtilit ja sii ožžo dan dihtii váttuid. Dan lassin fávttat čuojahedje sidjiide Espánnja nášuvnnalávlaga olu gerddiid maŋŋálagaid bilkidandihte su ja giddagassii joavddadettiin muhtimat bággehallet nuollat biktasiiddiset ja sidjiide dahkkojuvvui gorudadárkkástus, makkár dahkkojuvvo dábálaččat dušše, jus árvaluvvo, ahte fáŋga sáhtášii geahččalit suollefievrridit gárrenávdnasiid giddagassii.
Guovvamánus 2018 raporterejuvvui, ahte Forn dollojuvvo giddagasas galbma lanjas liggema haga. Njukčamánus 2018 almmuhuvvui, ahte Fornas lei gávdnon rutiidnadoaktárdárkkástusas deretbaktera, mii ii lean goit dagahan sutnje dávdamearkkaid, iige sáhttán nannet, leigo dávda njoammun sutnje giddagasas vai vejolaččat juo mánnávuođastis. Sihke giddagasa iežas doavttir ja buot earátnai áššis konsulterejuvvon doaktárat rávvejedje Fornii antibiohtadikšuma ja dan ollašuhttima giddagasbirrasa olggobealde. Espannja stáhtasivaheaddji mearridii goit doaktáriid rávvagiid vuostá, ahte Forn ii luitojuvvo giddagasas eret oppa gaskaboddii.
Joutsa guovlogielda
thumb|150px|Joutsa guovlogielda Joutsa guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Gaska-Suoma eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 132.
Afon Crafnant
thumb|250px|right|Afon Crafnant golgá [[Trefriw gili čađa.]]
Afon Crafnant lea Conwy-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis.
Guoládatnjárga
Guolátdatnjárga (Gielddasámegillii: Куэлнэгк нёаррк) lea njárga mii davveoarjin Ruoššas. Dat lea ollásit bajábealde poláragierddu. Davvil lea Barentsáhpi ja nuorttil-lullil lea Vilgesmearra. Stuorimus gávpot lea Murmánska mas orrot 300 000 olbmo.
Ekologiija
Guoládatnjárgga ekologiija lea arvat vaháguvvan, eanas Ruošša mearrasoahteveaga, ruvkedoaimmaid ja radioaktiiva bázahusaid geažil. Golbmalot jagi áigge, gaskal 1964 ja 1986, leat doppe gurgalan radioaktiiva bázahusaid merrii. Eanas nuoskkideapmi boahtá go fitnodagat luitet nihkkela ja veaikki birrasii.
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm lea Estteeatnama nationálalávlla.
Helsset
thumb|Satellihttagovva Helssegis thumb Helsset lea Suoma oaivegávpot. Dan rádjegielddat leat Espoo, Vantaa ja Sipoo.
Historjá
Ruoŧa gonagas vuođđudii Helssega jagis 1550. 1700-logus huksejuvvui Helssega ovdii ladni (suomagillii Suomenlinna, ruoŧagillii Sveaborg) vuoi sáhttet bealuštit iežaset Ruošša vuostá. Helsset válljejuvvui oaivegávpogin jagis 1812 dan maŋŋá go Suomas lei boahtán oassi Ruošša keaisárriikka. Helssegis šattai Suoma dásseválddi oaivegávpot jagis 1917.
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Sánit
(esttegillii)
Helsset
Viidodat ja dálkkádat
Viidodat oktiibuot 686 km²
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Sánit
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm, kui kaunis oled sa! Ei leia mina iial teal see suure, laia ilma peal, mis mul nii armas oleks ka, kui sa, mu isamaa!
Helsset
Viidodat ja dálkkádat
Eananviidodat 186 km²
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Sánit
Sa oled mind ju sünnitand ja üles kasvatand; sind tänan mina alati ja jään sull' truuiks surmani, mul kõige armsam oled sa, mu kallis isamaa!
Helsset
Viidodat ja dálkkádat
Mearraviidodat 500 km²
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
Sánit
Su üle Jumal valvaku mu armas isamaa! Ta olgu sinu kaitseja ja võtku rohkest õnnista, mis iial ette võtad sa, mu kallis isamaa!
Helsset
Viidodat ja dálkkádat
Jagi gaskaárvosaš temperatuvra (2003) + 5,6 °C
Lieggasamos mánotbadji, suoidnemánnu, gaskaárvosaš temperatuvra + 17,2 °C
Čoaskámus mánotbadji, guovvamánnu, gaskaárvosaš temperatuvra - 4,9 °C
Afon Gyffin
thumb|250px|right|Afon Gyffin golgá [[Conwy šloahtta|Conwy šloahta lahka.]]
Afon Gyffin lea Conwy-joga oalgejohka Davvi-Kymraeatnamis.
Meahccevuoncceslottit
Meahccevuoncceslottit (Tetraonidae synonyma Tetraoninae) lea vuoncceslottiid čeardá, masa gullá 17 šlája.
Gonagasčoalci
Gonagasčoalci (Pedicularis sceptrum-carolinum)
Jämsä guovlogielda
thumb|150px|Jämsä guovlogielda Jämsä guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Gaska-Suoma eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 134.
М
М lea bustávva kyrillalaš alfabehtas. Bustávva jietnaduvvo na: [ m ].
Mynämäki
Mynämäki lea Suoma gielda Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Aura, Eura, Laitila, Masku, Nousiainen, Pöytyä, Rusko, Taivassalo, Turku ja Vehmaa.
Gilit
Aakula, Asema, Haapainen, Haloila, Halso, Huoli, Hurula, Ihalainen, Jutila, Juva, Kalela, Karhula, Karjakoski, Kasurla, Kattelus, Keijainen, Kintikkala, Kivikylä, Kivistönmäki, Korvensuu, Kukola, Kälälä, Laavainen, Lankkinen, Lemmettylä, Lepistö, Liuskallio, Majalainen, Maunula, Mielismäki, Munnuinen, Munttinen, Mustila, Myllykylä, Mäenkylä, Nakkila, Neuvoinen, Nihattula, Nihdeinen, Nukkila, Nuuskala, Pahikkala, Palolainen, Parsila, Pellilä, Perpoinen, Pursinen, Rahkola, Raimela, Ruotsinmäki, Ruutila, Seppälä, Sunila, Suorsala, Tammisto, Tapaninen, Tarvainen, Tiuvainen, Tursunperä, Vallainen, Vihtamäki, Värräinen
Dolors Bassa
Dolors Bassa i Coll (r. 1959) lea katalonialaš politihkkár. Son lei Katalonia guovlluhálddahusa bargo-, sosiála- ja bearašministtarin Carles Puigdemont jođihuvvon ráđđehusas, mii ordnii 1.10.2017 álbmotjienasteami Katalonia iehčanasvuođa birra. Espánnja stevdnii buot Katalonia ráđđehusa ministarat stuimmis, mas sáhttá dubmet Espánjja lága mielde juoba 30 jahkái giddagassii. Stevdnega čuovvumuššan vihtta ministara (Carles Puigdemont, Antoni Comín, Lluís Puig, Meritxell Serret ja Clara Ponsatí) vulge riikkabáhtarussii Belgiai. Maiddái Bassa, Meritxell Borràs ja Joaquim Forn vulge álggos Belgiai, muhto máhcce maŋŋelaš Espánnjii rievtti ovdii. Oktiibuot gávcci Espánnjas rievtti ovdii mannan ministara (Bassa, Borràs ja Forn lassin Oriol Junqueras, Jordi Turull, Raül Romeva, Josep Rull ja Carles Mundó) mearriduvvojedje dutkanfáŋgavuhtii 2.11.2017. Juo ovdalaččas dutkanfáŋgavuhtii leigga mearriduvvon guovtti riikkavulošorganisašuvnna ságadoallit Jordi Sànchez ja Jordi Cuixart, geat leigga lágidan miellačájehusaid álbmotjienasteami ordnema beales.
Skábmamánu 8.
'''Skábmamánu 8. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 312. (gárgádusjagi 313.) beaivi. Jagis leat vel 53 beaivve.
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Skábmamánu 7., Skábmamánu 9.
Njukčamánu 12.
'''Njukčamánu 12. beaivi''' lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 71. beaivi (gárgádusjagi 72. beaivi). Jagis leat vel 294 beaivve.
Nammabeaivvit
- sápmelaš kaleandar: Riigu - suopmelaš kaleandar: Reijo, Reko - suomaruoŧŧelaš kaleandar: Gregorius, Greger, Grels - Suoma ortodoksalaš kaleandar: Teo, Riiko, Riku, Reijo - dáža kaleandar:
Ávvudeamit
Geahča maid: Kaleandar - Njukčamánu 11., Njukčamánu 13.
Vearba
Vearbbat (dahkansánit) leat sátneluohkká, mii muitala mii dahkkojuvvo ("oađán" ja "čállá"), mii dáhpáhuvvá ("báitá") dahje mii lea ("orrut").
Finihtta- ja infinihttavearbbat
Davvisámegielas leat guovttelágan vearbbat:
Finihttavearbbat sojahuvvojit vuogi (modusa), áiggi (tempusa), persovnna ja logu (numerusa) dáfus, muhto infinihttavearbbat eai sojahuvvo dahjege dain eai leat persovdnagehčosat.
Vearbaluohkát
Buot vearbbaid sáhttá juohkit golmma luohkkái sojahanminstara mielde:
Predikáhtta
Sámegiela giellaoahpa mielde juohke cealkagis lea unnimusat okta predikáhtta, omd.:
Dát ii leat seamma go omd. indoeurohpálaš gielain, main subjeavtta ja vearbba geavaheapmi cealkagis lea bággu:
Feminisma
Feminisma lea lihkadus mii háliida ahte nissonolbmuin ja dievdoolbmuin galgá leat dásseárvu. Dásseárvu mearkkaša seamma vuoigatvuođat, vejolašvuođat ja geatnegasvuođat ja feminisma bargá dan ovdii ahte nissonolbmot ožžot daid rivttiid. Lihkadusa ruohttasiid sáhttá guorrat ruovttoluotta gitta 1700-lohkui ja lean dan rájes gávdnon máŋggalágan hámiin. Gitta 1900-lohkui adnojuvvui doaba nissoniid lihkadus. Riikkaidgaskasaš konferanssas Parisas 1892 lihkadus válddii feminisma-namahusa alccesis. Dálá áigge lea feminisma stuorra politihkalaš ideologiija.
Feminisma boahtá ovdan iešguđet ládje servodagas. Muhtunat oaivvildat ahte ovttalágan feminisma ii gávdno. Dat lea baicca čoahkkenamahus máŋggalágan áigumušaide. Dieđasuorgin feminisma lea sturron arvat, ja gávdnojit máŋggalágan jurddašanvuogit ja teoriijat mat leat servodaga váttisvuođat ja gokko galgá rievdadit dan.