cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elin Anna Labba
Biografiija
Joná Gusttu Elin Ánná riegádii skábmamánu 30. b. 1980 Gironis, gos son maiddái rávásmii. De son fárrii Göteborgii lohkat journalistihka Göteborga universitehtas Journalistihka, mediaid ja kommunikašuvnna instituhtas. Juo skuvlla áigge Labba barggai doaimmaheaddjin P4 Norrbottenis, SR Sámis ja Samefolketis. Son gearggai oahpuinis jagi 2008.
Latium
Latium lea regiuvdna Italias.
Elin Anna Labba
Biografiija
Universitehta maŋŋá son barggai váldodoaimmaheaddjin sápmelaš nuoraidbláđis Nuorat ja gulahallanhoavdan Laponiatjuottjudusas. Dánáigge son bargá prošeaktahoavdan girječálliidguovddážis Tjállegoahtes Johkamohki gielddas.
Márkomeannu
thumb|250px|right|Márkomeanu lávdi jagi 2008 Márkomeannu lea sámi kultuvra- ja musihkkafestivála lágiduvvo Ufuohtá ja Lulli-Romssa márkogiliin suoidnemánu loahpas juohke jagi. Márkomeannu máksá ”eallin ja dáhpáhusat márkogilis" . Márkomeannu lágiduvvo 13. háve 2012.
Lánttedievvá
Lánttedievvá lea sámi giláš Skániide suohkanis.
Márkomeannu
Historjá
Nuoraidsearvi Stuornjárgga Sámenuorak (baikkalaš searvvi Davvi Nuoras) reidii festivála jagi 1999 rájes 2006 rádjái, muhto lea dál ásahuvvon sierra searvi, Márkomeannu Searvi, mii lágida festivála. 2007:s geavahišgoadijit ođđa konseartalávdi, ja vuosttaš geardde lágiduvvojit guokte olgokonseartta guokte beaivvi maŋŋálaga.
Elin Anna Labba
Biografiija
Jagi 2020 su vuosttaš girji, Herrarna satte oss hit: om tvångsförflyttningarna i Sverige almmuhuvvui. Seammá jagi dat almmuhuvvui maiddái davvisámegillii namain Hearrát dat bidje min: bággojohtimiid birra. Jagi 2021 dat almmuhuvvui dárogillii namain Herrene sendte oss hit: om tvangsflyttingen av samene.
Márkomeannu
Historjá
Márkomeanus ledje 2200 guossi jagis 2011 ja lea šaddan nanus festivála. Ruhtaváttisvuođaid ja váilevaš bargonávccaid dihte ii lágiduvvon festivála 2014s nu mo láve Gállogiettis, ledje baicce smávit lágideamit miehtá jagi. 2015s galgá Márkomeannu fas lágiduvvot Gállogiettis nu go ovdal.
Elin Anna Labba
Bálkkašumit
Jagi 2020 Labba vuittii August-bálkkašumi su ruoŧagiel girjji Herrarna satte oss hit: om tvångsförflyttningarna i Sverige ovddas. Jagi 2021 son vuittii seammá girjji ovddas maiddái Norrlándda girjjálašvuođabálkkašumi.
Kvaløy videregående skole
Kvaløy videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Snorre Bråthen.
Kim Jong-il
Kim Jong-il (chosŏn'gŭl: 김정일, hanja: 金正日, romaniseren: Kim Chŏng-il, rievdaduvvon romaniseren: Gim Jeong-il, riegádan guovvamánu 16. beaivvi jagis 1941, Vjatskoje nammasaš báikkis Sovjetlihtus (sovjehtalaš gáldut) dahje guovvamánu 16. beaivvi jagis 1942 (Davvi-Korea gáldut), jápmán juovlamánu 17. beaivvi 2011) lei Davvi-Korea kommunisttalaš politihkkar. Son lei Davvi-Korea vuođđudeaddji, dál jápmán presideantta Kim Il-sung, bárdni ja maŋisboahtti. Kim Jong-il válddi badjalasas fámu dásiid mielde, álggos lei son ovdaolmmájin Našunála suodjaluskomišuvnnas 1993, dasto alimuskommandevra koreánalaš álbmotsoahteveagas 1994, ja dađi mielde 1997 rájes lei son generálačálli Korea bargiidbellodagas. Kim Jong-il lei de facto dušše stáhtajođiheaddji, danin go su áhčči Kim Il-sung maŋŋel su jápmima oaččui namahusa "agibeaivválaš presideantta" jagis 1994.
Jong-il ođasmahtti belohahkii áhčis Kim Il-sung ideologiija, juche («iešbirgejupmi»), ođđa doktriinnan mii gohčoduvvo songun («soahteveahka vuostažettiin»). Davvi-Korea lei ollásit olgoriikka veahki vuolde, ja go Sovjetlihttu luoddanii jagis 1991 de dat maiddái oalát njeiddi Davvi-Korea ekonomiija. Álgogeahčen 1990-logu mielddisbuvttii dát nealgejagiid, dahje dan maid stivrejeaddjit gohčodedje «ahkidis mátkin». Nealgejagiin nelgo gaskkal 900 000 ja 3.5 miljovna olbmo jámas. Songun doktriinna geažil vuoruhuvvet ain riikka resursat vuostažettiin soahtevehkii buorrin, jus geahččat eret vuoruhemiid oaivegávpoga váras. Kim Jong-ila buotveagalaš diktatuvra lea garrasit moaittahallan rihkkumis olmmošvuoigatvuođaid ja go fievrridit atomvearjoprográmma. 2000-logus vásihii Kim Jong-il buozalmasvuođaid, ja su nuoramus bárdni Kim Jong-un, riegádan jagis 1984, lea jahkimis nammaduvvon áhčis maŋisboahttin.
Katerini
right|thumb|Katerini Katerini lea Greikka gávpot.
Vuoldoaivi
Vuoldoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 758 mehtera.
Haute-Marne
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Haute-Marne lea departemeanta Frankriikkas.
Skalpellen
Skalpellen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 862 mehtera.
Assens
200px|thumb|left|
Assens lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Liguria
Liguria lea regiuvdna Italias.
Bendiks H. Arnesen
Bendiks Harald Arnesen (riegádan geassemánu 9. b. 1951 Giehtavuonas) lea Norgga politihkkár Bargiidbellodagas. Son válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 1997. Son lei Romssa 4. várreáirras Bargiidbellodagas jagiid 1989-1997.
Arnesen lei Giehtavuona sátnejođiheaddji jagiid 1988-1985 ja sátnejođiheaddji jagiid 1986-1995.
Larvik
Larvik lea gielda Vestfoldda fylkkas. Larvik ja Lardal gielddat časke oktii ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s.
Esbjerg
200px|thumb|left|
Hausen
Hausen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Vári allodat lea 901 mehtera.
Lardal
mini|Lardal Vestfolddas mini|Lardala vearjogovva
Lardal lea ovddeš gielda Vestfoldda fylkkas. Lardal ja Larvik gielddat časke oktii ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s. Ođđa gieldda namma lea Larvik.
Norgga gielddat
Dát lea listu Norgga gielddain.
William Randal Cremer
William Randal Cremer (r. njukčamánu 18. b. 1828 Farehamis – j. suoidnemánu 22. b 1908 Londonis ), gii geavahii gaskanamas «Randal» ovdanamas sajis, lei eŋgelas snihkkár ja pasifista gii šattai politihkarin. Maŋŋá son šattai Brihttalaš parlameantta parlamentarihkkárin ja čállin Riikkaidgaskasaš soabahallanmeannudeami lihttus.
Nobela ráfibálkkašupmi
Jagis 1903 Cremer oaččui Nobela ráfibálkkašumi.
Kongsbakken videregående skole
mini Kongsbakken videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Kjell Olav Mentzoni.
Breivika videregående skole
Breivika videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Tor Hemming Andersen.
Ål
Ål lea gielda Buskeruda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 713 ja viidodat lea 1 171 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sundre. Ål rádjegielddat leat.
Sastamala
Gilit
Hoppu, Iisa, Kalliala, Kaukola, Ketola, Lousaja, Marttila, Myllymaa, Nokkakylä, Nuupala, Näntölä, Ojansuu, Parviala, Pitkämäki, Raivio, Roismala, Ruoksamo, Sastamala, Sileekallio, Sylvää, Tyrväänkylä, Varila, Vinkinmäki, Vinkki, Vinkkilä
Haute-Saône
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Haute-Saône lea departemeanta Frankriikkas.
Bredbuktnesveien
Bredbuktnesveien lea luodda Guovdageainnu suohkanis.
Fanø
200px|thumb|left|
Fanø lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Globála liegganeapmi
Globála liegganeapmi lea dilli, ahte áibmogeardái bohtet eambbo šaddovistegásat go lunddolaččat ja danne máilmmi dálkkádat lieggana.
Haute-Savoie
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Haute-Savoie lea departemeanta Frankriikkas.
Fredericia
200px|thumb|left|
Fredericia lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Flishovden
Flishovden lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 726 mehtera.
Allaeanan
Allaeanan lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 380 mehtera.
Gielloaivi
Gielloaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 745 mehtera.
Rauma
Rauma lea:
Re
Re lea gielda Vestfoldda fylkkas.
Hautes-Alpes
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Hautes-Alpes lea departemeanta Frankriikkas.
Tromsø maritime skole
Tromsdalen videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Snårre Brothen.
Faaborg-Midtfyn
200px|thumb|left|
Faaborg-Midtfyn lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Knoppen
Knoppen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 731 mehtera.
Knut Store
Knut Inge Store lea Bargiidbellodaga politihkar ja Unjárgga dálá sátnejođiheaddji. Son lea maid Norgga sámediggeáirras.
Tromsdalen videregående skole
Tromsdalen videregående skole lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Torill Hvalryg.
Sydney ráfibálkkašupmi
Sydney ráfibálkkašupmi lea austrálialaš ráfibálkkašupmi man juohká  jahkásaččat Sydney universitehtii gullevaš Sydneyn ráfivuođđudus. Bálkkašumi juohká jury mis lea eará surggiid áššedovdit. Bálkkašupmi juhkkojuvvui vuosttaš geardde jagi 1998.
Sydney ráfibálkkašupmi lea Austrália áidna ráfibálkkašupmi. Sydney gávpoga bormeašttir lea bálkkašumi suodjaleaddji.
Bálkkašumi árvu lea 50 000 Austrália dollára ja lásepokála.
Sydney ráfibálkkašumi gollemedálja
Muhtimin juhkkojuvvo ráfibálkkašumi olis sierrabálkkašupmin olmmošvuoigatvuođaid gollemedálja.
Haute-Vienne
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Haute-Vienne lea departemeanta Frankriikkas.
Sande (Vestfolda)
Sande lea gielda Vestfoldda fylkkas.
Marche
Marche lea regiuvdna Italias.
Erling Bratsberg
Erling Bratsberg lea Guovddášbellodaga politihkar ja Loabága dálá sátnejođiheaddji. Son bargá oahpaheaddjin Loabága skuvllas.
Votten
Votten lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 809 mehtera.
Hautes-Pyrénées
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Hautes-Pyrénées lea departemeanta Frankriikkas.
Lombardia
Lombardia lea regiuvdna Italias.
Listu Irana presideanttain
Dát lea listu Irana presideanttain. Listu lea kronologalaš.
Øyvind Korsberg
Øyvind Korsberg (riegádan ođđajagimánu 31. b. 1960 Romssas) lea Norgga politihkkár Ovddádusbellodagas. Áigodagas 2001-2005 lei son stuorradiggejoavkku whip. Son válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 1997, ja lei jagi 1997 rájes gitta 2005 rádjái mielde Stuorradikki energiija- ja biraskomiteas. Seamma áigodagas lei son maid miellahttu Stuorradikki delegašuvnnas Davvi Ráđđái.
Golggotmánu 8. beaivve jagi 2009 válljejuvvui Korsberg Stuorradikki 1. várrepresideantan.
Motörhead
thumb|600px|Motörhead logo Motörhead lei brihttalaš hard rock -joavku, man Lemmy Kilmister vuođđudii jagi 1975.
Jason Bateman
Jason Bateman (r. ođđajagimánu 14. b. 1969) lea amerihkálaš neavttár.
Kathmandu
Kathmandu dahje Katmandu ( dahje काठमान्डु) lea Nepala oaivegávpot ja Nepala stuorimus gávpot. Kathmandu lea Katmanduleagis. Kathmandu olmmošlohku lea sullii 1 000 000 ássi ja viidodat lea 50,67 km².
Nøtterøy
mini|Nøtterøy Vestfolddas mini|Nøtterøy vearjogovva
Hámar
Hámar lea Norgga gávpot ja gielda ja Hedmárkku fylkka hálddahusguovddáš.
Nøtterøy
Nøtterøy lei ovddeš gielda Vestfoldda fylkkas. Gieldda olmmošlohku lei jagi 2012 21 139 ássi ja dan viidodat lei 60,86 km². Dan hálddahusguovddáš lei Borgheim.
Ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s časke Nøtterøy ja Tjøme gielddat oktii. Ođđa gieldda namma lea Færder.
Molise
Molise lea regiuvdna Italias.
Carl von Linné
Carl von Linné (r. miessemánu 23. beaivve 1707 – ođđajagimánu 10. beaivve 1778) lei ruoŧŧelaš luonddudutki. Su dehálepmosat barggut leaba Systema Naturae (Luonddu systema) ja Species Plantarum (Šattuid šlájat).
Bellingen
Bellingen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 678 mehtera.
Kerteminde
200px|thumb|left|
Hauts-de-Seine
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Hauts-de-Seine lea departemeanta Frankriikkas.
Kerteminde
Kerteminde lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Svelvik
Svelvik lea gielda Vestfoldda fylkkas.
Sandefjord
Sandefjord lea gielda Vestfoldda fylkkas. Sandefjord, Stokke ja Andebu gielddat časke oktii ođđajagemánu 1. beaivvi 2017:s.
Christopher Loeak
Christopher Loeak (riegádan skábmamánu 11. 1952 Ailinglaplapis) lea Marshallsullolaš politihkar. Son válljejuvvui Marshallsulluide preideantan ođđajagimánu 3. 2012:is.
Sieiddáš
Sieiddáš lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 609 mehtera.
Gálaniitoluodda
Gálaniitoluodda lea luodda Guovdageainnu suohkanis. Dat lea gaskal Ákšomuotkki ja Guovdageainnu márkanbáikki.
Langeland
200px|thumb|left|
Langeland lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Indre
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Indre lea departemeanta Frankriikkas.
Ille-et-Vilaine
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Ille-et-Vilaine lea departemeanta Frankriikkas.
Tove Karoline Knutsen
Tove Karoline Knutsen (riegádan ođđajagimánu 14. b. 1951 Doaskkus Romssa fylkkas) lea Norgga dáiddár ja politihkkár Bargiidbellodagas. Son lei feastaspeallodirektevra Davvi-Norgga feastaspealuin jagiid 1997-2001. Son válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 2005 ja ođđasit jagi 2009.
Batesfjellet
Batesfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 394 mehtera.
Hérault
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Hérault lea departemeanta Frankriikkas.
Haderslev
200px|thumb|left|
Haderslev lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Vuovddášoaivi
Vuovddášoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 555 mehtera.
Vátnjavári skuvla
Vátnjavári skuvla lea guovttegielat sámi/dáru almmolaš vuođđoskuvla Vátnjaváris, Skánihis, Romssa fylkkasuohkanis. Doppe leat 25 oahppi čieža luohkás.
Skuvlla jođiheaddji lea rektor Per Jan Pedersen
Listu Sydney ráfibálkkašumi ja gollemedálja vuitiin
Dát lea listu Sydney ráfibálkkašumi ja gollemedálja vuitiin. Listu lea kronologalaš.
Stuoroaivi
Stuoroaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 548 mehtera.
Piemonte
Piemonte lea regiuvdna Italias.
Vigdis Hjulstad Belbo
Vigdis Hjulstad Belbo (riegádan 1955 ) lea Guovddášbellodaga politihkar ja Snoasa dálá sátnejođiheaddji. Son lea náitalan ja sudnos leat 4 máná, geat leat juo rávisolmmožin šaddan. Belbo lea boanda.
Magdalena Andersson
Eva Magdalena Andersson (r. ođđajagimánu 23. beaivve 1967 Uppsala) lea ruoŧŧelaš politihkkár ja Ruoŧa stáhtaministtar skábmamánu 30. b. 2021 rájes.
Antti Aikio
Antti Uula Sameli Aikio lea Suoma sámedikki várrelahtu.
Indre-et-Loire
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Indre-et-Loire lea departemeanta Frankriikkas.
Landes
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Landes lea departemeanta Frankriikkas.
Áhkkanasvárri
Áhkkanasvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 474 mehtera.
Middelfart
Middelfart lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Romssa sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Romssas (knr 1902) guoská báikenamat Romssa gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Romsa gildii.
Nidaros bismagoddi
Nidaros bismagoddi (dárogillii Nidaros bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Troandin. Bismagotti dáláš bisma lea Herborg Finnset.
Edlundfjellet
Edlundfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 457 mehtera.
Felipe VI
Felipe VI (r. ođđajagimánu 30. b. 1968 Madrid) lea Espánnja gonagas jagis 2014. Son lea ovddibu gonagasa Juan Carlos I ja dronnet Sofia goalmmát mánná ja ruvdnaprinseassa Leonora áhčči.
Utö
Utö lea Suoma máttimus ássojuvvon suolu ja dat gullá Pargas gávpogii ovdalaš Korpo gieldda guovllus.
Leonor (Espánnja prinseassa)
Leonor (r. golggotmánu 31. b. 2005) lea Espánnja prinseassa, gonagas Felipe VI nieida. Su oabbás lea prinseassa Sofía de Borbón.
Sardinia
Sardinia lea regiuvdna Italias.
Sistan ja Balučestana provinsa
Sistan ja Balučestan ( Ostān-e Sīstān-o Balūčestān, Sistân o Balučestân) lea okta Irana 31 provinssain. Dat lea riikka lullenuortaoasis. Provinssa nuortaoasis lea dan oaivegávpot Zahedan, gos orrot sullii 560 725 olbmo.
Sajádat ja rájit
Provinsa lea riikka lullenuortaoasis. Provinssa rádjeriikkat leat Pakistan nuortan ja Afganistan lullenuortan ja rádjeprovinssat Lulli-Khorasan davvin ja Kermān ja Hormozgān oarjin. Provinssa lullerájis lea Omanluokta. Sistan ja Balučestana viidodat lea 181 785 km2. Jagi 2011 álbmotlohkama mielde provinssa olmmošlohku lea 2 534 327. Nappo dat provinsa lea Irana nubbin stuorámus provinsa, go dakko leat 11,16 % Irana olles viidodagas ja 3,37% Irana olles veahkadagas.
Historjá
Jagi 1986 rádjái provinssa namma lei Balučestan ja Sistan.
Provinssa dilli
Sistan ja Balučestan lea Irana unnimusat ovdánan ja geafimus provinsa, man SHDI lei jagi 2018 0,687. . Dat lea maiddái ovttas riikka goikáseamos guovlluin. Irana ráđđehus lea geahččalan buoridit provinssa dili ja lea ee. vuođđudan ođđa Čabahar friddjagávpeguovllu.
Puglia
Puglia lea regiuvdna Italias.
Sistan ja Balučestana provinsa
Provinssa šahrestánat
Jagi 2013 álggus provinsa juhkkojuvvui 18 šahrestánaide báikkálašhálddahusa várás. Dál leat 20:
Loir-et-Cher
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Loir-et-Cher lea departemeanta Frankriikkas.
Sistan ja Balučestana provinsa
Girdišiljut
thumb|350px|right|Zahedana girdišilju ruvttot jagiid 1930–1979 Sistan ja Balučestana provinssas leat guokte girdišilju mátkkošteddjiide:
Hápmanat
Čabahara hápman lea provinssa lullioasis Makrana rittus, 70 km Gwadarii, Pakistanii oarjjás.
Norggabeal Sápmi
Norggabeal Sápmi lea guovlu Norggas, masa gullet Finnmárkku, Romssa, Nordlándda, Davvi-Trøndelága, Lulli-Trøndelága ja Hedmárkku fylkkat. Norggabeal Sámis leat guokte gieldda, main eanetlogu giella lea sámegiella; Guovdageaidnu ja Kárášjohka.
Nötö
Nötö lea gilli ja suolu Pargas gávpogis Suomas ovdalaš Nagu gieldda guovllus.
Trygve Bratteli
Trygve Martin Bratteli (riegádan 11. beaivvi ođđajagimánus 1910:s Nøtterøyas Jarlsberga ja Larvika amtas – dálá Vestfolda, jápmán 20. beaivvi skábmamánus 1984:s Oslos) lei norgalaš politihkar (Bb) ja stáhtaministtar guktii áigodagas 1971–1976.
Eallin
Son lei Terje Hansen Bratteli (1879–1967, earret eará suohkanbargi) ja Martha Barmen (1881–1962) bárdni. Vuođđoskuvlla maŋŋel lei son belohahkii bargguhaga ja belohahkii viisárbárdni 1926 rádjái, ja son oassálasttii fállábivdui jagiid 1926–1927. Dán áigodagas son barggai máŋga mánu ovtta guanofabrihkas Lulli-Georgia sullos Lulli Atlántas.
Son barggai snihkkenbargguiguin Vestfoldas ja Bargiid nuoraidfylkingas jagiid 1928–1933.
1924:s lei Bratteli ”Folkets Frihet” redaktevra Girkonjárggas, ja dan maŋŋel Bargiidnuoraid redaktevra, ja AUF čálli 1940:s. Son doaimmahii maiddái 1940:s čállin Bargiidbellodagas. Jagiid 1940–1942 barggai Trygve Bratteli snihkkárin Kristiansundas.
Bratteli lei ángiris vuosteháhkobargi nuppi máilmmisoađi vuolde ja válddahalai duiskkalaččaide 1942:s Kristiansundas. Son dollui Nacht und Nebel-fáŋgan konsentrašuvdnaleairrain 1943:s gitta 1945 rádjái, Sachenhausenis Oranienburggas Berlina lahka ja Natzweileris Elsassas. Son evakuerii Vilges bussiiguin njukčamánus 1945:s ja dettii dalle 47 gilo.
16. beaivvi cuoŋománus 1946:s náitalii son journalisttain Randi Helene Larsseniin (1924–2002), redaktevrra Olav Larssena (1894–1981) ja Aslaud Rustada (1892–1987) nieiddain.
Njullosvađđa
Njullosvađđa lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 522 mehtera.
Stokke
mini|Stokke Vestfolddas mini|Stokke vearjogovva
Stokke lea ovddeš gielda Vestfoldda fylkkas. Ođđajagemánu 1. beaivvi 2017:s časke Stokke, Andebu ja Sandefjord gielddat oktii. Ođđa gieldda namma lea Sandefjord.
Loire-Atlantique
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Loire-Atlantique lea departemeanta Frankriikkas.
Matrosen
Matrosen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 648 mehtera.
Lot-et-Garonne
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Lot-et-Garonne lea departemeanta Frankriikkas.
Odense
200px|thumb|left|
Elisabeth Aspaker
200px|thumb|right|Elisabeth Aspaker Elisabeth Aspaker (riegádan golggotmánu 16. b. 1962 Háršttás) lea Norgga politihkkár Olgešbellodagas. Aspaker válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 2005 ja válljejuvvui ođđasit jagi 2009. Son lei várreáirras jagiid 1989-93 ja 1997-2012.
Nordfyn
200px|thumb|left|
Nordfyn lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Tjøme
mini|Tjøme Vestfolddas mini|Tjøme vearjogovva
Odense
Odense lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Kolding
200px|thumb|left|
Elisabeth Aspaker
Son lea oassálastán Erna Solberga ráđđehussii. Golggotmánu 16. b. 2013 rájes juovlamánu 15. b 2015 rádjái son doaimmai guolástusministtarin ja juovlamánu 15. b. 2015 rájes juovlamánu 20. b. 2016 rádjái son doaimmai EØS- ja EU-ministtarin.
Kolding
Kolding lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Lozère
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Lozère lea departemeanta Frankriikkas.
Jyrki Katainen
Jyrki Tapani Katainen (riegádan golggotmánu 14. b. 1971, Siilinjärvis) lea Kansallinen Kokoomusa politihkkár ja lei Suoma oaiveministtar.
Frances Ruffelle
Frances Ruffelle (riegádan borgemánu 29. b. 1965, Londonis, Britannias) lea popmusihkkár ja lávlusániidčálli.
Bent Høie
Bent Høie (riegádan miessemánu 4. b. 1971 Randabergas) lea norgalaš politihkar (Olgešbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Erna Solberga ráđđehusa dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar. Son lea leamaš Hordalándda stuorradiggeáirras jagi 2000 rájes, ja lea Stuorradikki dearvvašvuođa- ja fuolahuskomitea jođiheaddji 2009 rájes. Olgeža bargolávdegotti lahttu son leamaš 2008 rájes, ja bellodaga 2. nubbijođiheaddji 2010 rájes.
Loiret
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Loiret lea departemeanta Frankriikkas.
Tjøme
Tjøme lea ovddeš gielda Vestfoldda fylkkas. Ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s časke Tjøme ja Nøtterøy gielddat oktii. Ođđa gieldda namma lea Færder.
Nyborg
200px|thumb|left|
Đà Nẵng
200px|thumb|right|Da Nang Đà Nẵng lea gávpot Nam Trung Bộs, Vietnamis.
Nyborg
Nyborg lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Sarit Hadad
Sarit Hadad ( [saˈrit ħaˈdad]) lea israellaš lávlu (riegádan čakčamánu 20. beaivve 1978 Haderas Israelis). Sus leat várre- ja tunisiajuvddálaš máttut ja su musihkkašáŋŋer lea mizrahi-, pop-, dánsunmusihka seaguhus. Jagi 2002 son oassálasttii Eurovision lávlungilvvuide lávlagiin נדליק ביחד נר (Light a Candle).
Agder ja Telemárkku bismagoddi
Agder ja Telemárkku bismagoddi (dárogillii Agder og Telemark bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Kristiansand. Bismagotti dáláš bisma lea Stein Reinertsen.
Armfjellet
Armfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 754 mehtera.
Jurmo
Jurmo lea suolu Suomas. Dat gullá Pargas gávpogii ovdalaš Korpo gieldda guovllus.
Moncef Marzouki
Moncef Marzouki (r. suoidnemánu 7. 1945 Grombalias Frankriikka Tunisias) lea tunisialaš politihkkár, olmmošvuoigatvuohtaaktivista, sosiálademokráhtalaš Kongreassabellodaga ságajođiheaddji ja Tunisia dálá presideanta. Marzouki namahuvvui skábmamánus 2011 iežas riikka gaskaboddasaš presideantan parlameantaválggaid maŋŋel. Maŋŋeleabbo skábmamánu 12. beaivve 2011 Marzouki vuittii presideantaválggaid ja álggii virggálaččat riikka presideantan skábmamánu 13. beaivve.
Per-Willy Amundsen
Per-Willy Trudvang Amundsen (riegádan ođđajagimánu 21. b. 1971 Háršttás) lea Norgga politihkkár Ovddádusbellodagas. Son lei juovlamánu 20. b. 2016 rájes ođđajagemánu 17. b. 2018 rádjái Erna Solberga ráđđehusa justiisaministtar.
Erna Solberg
Erna Solberg (riegádan guovvamánu 24. b. 1961 Bergenis) lea norgalaš politihkar (Olgešbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Norgga stáhtaministtar. Solberg lea leamaš Olgešbellodaga jođiheaddji jagi 2004 rájes, ja Hordalándda stuorradiggeáirras 1989 rájes. Olgešbellodaga parlamentáralaš jođiheaddji son leamaš 2005 rájes. Son leamaš maid Olgešbellodaga nissonlihtu (Høyrekvinners Landsforbund) jođiheaddji 1993–1994, bellodaga nissonpolitihkalaš jođiheaddji 1994–1998, Kjell Magne Bondevika nuppi ráđđehusa gielda- ja guovloministtar 2001–2005 ja Olgeža 1. nubbijođiheaddji 2002–2004.
Gielda- ja guovloministtarin Solberg barggai earenoamážit nannen dihte buoret buresbirgejumi nannoset gielddain ja buoridan dihte regionála ovttasbarggu fylkasuohkaniid gaskka. Son maid ođasmahtii Norgga dorvobáike-, dorvoohcciid- ja sisafárrenpolitihka, ja jođálmahtii dorvobáikeohcamiid meannudeami. Dan maŋŋá go Solberg álggahii bellodaga jođiheaddjin, son lea deattuhan earenoamážit Olgeža politihka sosiála beliid ja dan árvovuođu. Bellodat šattai maid eanet pragmáhtalažžan.
Knut Arild Hareide
Knut Arild Hareide (riegádan skábmamánu 23. b. 1972 Bømlos) lea norgalaš politihkar (Risttalaš Álbmotbellodat). Son leamaš Akershusa stuorradiggeáirras jagi 2009 rájes, ja Risttalaš Álbmotbellodaga jođiheaddji 2011 rájes 2019 rádjái. Hareide lei Kjell Magne Bondevika nuppi ráđđehusa birasgáhttenministtar 2004–2005.
Norga/bargamin
Norga, virggálaččat Norgga gonagasriika, lea Davviriikkaide gullevaš riika Skandinavia oarjeoasis. Eananrádjeriikkat leat Ruoŧŧa nuortin, Suopma ja Ruošša davvinuortin, ja mearrarádjeriikkat leat Dánmárku lullim ja Stuorra-Británnia oarjelullin. Norga lea guhkki ja seaggi, ja er eit nordisk land vest på den skandinaviske halvøya. Til lands grensar Noreg mot Sverige i aust, Finland og Russland i nordaust, og til havs mot Danmark i sør og Storbritannia i sørvest. Noreg er langt og smalt, og kysten strekkjer seg langsmed Nordatlanteren med havområda Skagerrak, Nordsjøen, Norskehavet og Barentshavet.
Den arktiske øygruppa Svalbard er under norsk suverenitet med dei avgrensingane som gjeld i Svalbardtraktaten, men Svalbard er til liks med øya Jan Mayen ein del av kongeriket. Bouvetøya i Søratlanteren er derimot eit norsk biland. Noreg gjer òg krav på Peter 1.s øy i det sørlege Stillehavet og territoriet Dronning Maud Land i Antarktis, men begge desse er omfatta av Antarktistraktaten som legg territoriale krav i Antarktis på is.
Namma
Namma Norge/Noreg boahtá dološ dárogielas ja mearkkaša jáhkkimis 'riika davvin', 'landet mot nord'. Virggálaš namma lea girjedárogillii «Kongeriket Norge» ja ođđadárogillii «Kongeriket Noreg». Davvisámegillii riikka namma lea «Norgga gonagasriika», julevsámegillii «Vuona gånågisrijkka» ja lullisámegillii «Nøørjen gånkarijhke».
Fránskkagillii, mii lea virggálaš giella Máilmmi poastalihtus, lea namma «Norvège».
Historjá
I vikingtida frå 700-talet til 1000-talet vart områda som no utgjer Noreg, gradvis samla til eitt rike. Kong Harald Hårfagre vann slaget i Hafrsfjord i år 872, og grunnla det første norske kongssetet på Avaldsnes på Karmøy. Skipsleia mellom Karmøy og fastlandet, den såkalla Nordvegen, gav namnet til Noreg. Norske vikingar var dyktige sjøfararar og dreiv handel med alle landa kring Nordsjøen, og busette seg òg på dei britiske og nordatlantiske øyene, og på Grønland.
Det er usemje om kor vidt Noreg vart samla med utgangspunkt i Vestfold og Austlandet. Den tradisjonelle oppfatninga er at Harald Hårfagre ervde rike i Vestfold og delar av Austlandet og derifrå la under seg det indre Austlandet, Trøndelag og hærtok Vestlandet gradvis sørover kysten. Det går klårt fram or sogene at ei anna mektig ætt med sete i Trøndelag, ladejarlane hadde sett i gang ei liknande samling om lag samstundes. Desse ættene fekk vekselsvis støtte frå danekongen. Det verkar likevel som om Hårfagre-ætta vann denne maktkampen med kong Olav (den Heilage) si maktovertaking om lag 1015. Etter dette var Lade-ætta slått tilbake.
År 995 grunnla kong Olav Trygvason den første kyrkja på Moster på Bømlo, og byrja kristninga av landet. År 1024 sette kong Olav (seinare kalla Olav den Heilage) og bisp Grimkjell kristenretten på Mostratinget same staden. Ein reknar heile riket som kristna ved slaget på Stiklestad i år 1030, der Olav den Heilage fall. Etter ei lang tid med borgarkrigar vart den arvelege kongsmakta tryggja under Sverreætta. Den norske kongsslekta døydde ut i 1387, og landet gjekk inn i ei unionstid i Kalmarunionen med Danmark og Sverige. Etter 1450 fortsette kongsfellesskapet med Danmark aleine. Tida blir i Noreg kalla «400-årsnatta», av di Noreg var den svake parten i unionen og vart styrt frå hovudstaden København. Etter at Danmark-Noreg vart tvungne til å alliere seg med Napoleon og dermed kom blant taparane i Napoleonskrigane, førde Kieler-traktaten i 1814 til at Noreg vart avstått til Sverige. Men det lukkast å gje landet ei grunnlov 17. mai 1814 og å tryggje norsk sjølvstende også etter at ein kort krig med Sverige tvang Noreg inn i personalunion med Sverige.
Aukande norsk misnøye med unionen gjennom 1800-talet førde til oppløysing av den norsk-svenske unionen i 1905, stadfesta ved ei folkerøysting. Den norske regjeringa baud den norske krona til danske prins Carl, og etter ei ny folkerøysting kåra Stortinget han til konge. Han tok namnet Haakon VII etter dei gamle norske kongane. Den norske kongefamilien, liksom den danske, høyrer til det nordtyske fyrstehuset Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (ei grein av huset Oldenburg).
Noreg var nøytralt under 1. verdskrigen, men som eit resultat av den tyske invasjonen og okkupasjonen under 2. verdskrigen, vart nordmennene langt meir skeptiske til nøytralitetsprinsippet. Stemninga dreidde mot ei kollektiv tryggjingsavtale for landet. Noreg var ei av dei underskrivande partane ved danninga av NATO i 1949 og var blant landa som grunnla FN i 1945. Det norske folket har to gonger røysta imot å bli med i EU, nemleg i 1972 (då: EEC) og i 1994 (då: EF). Noreg har likevel ei tilknyting til den europeiske indre marknaden gjennom EØS-avtala.
Politihkka
Noreg er eit konstitusjonelt monarki med eit parlamentarisk regjeringssystem. Etter grunnlova frå 1814 er Kongen statsoverhovud og vel sjølv sitt råd, men etter riksrettsdommen i 1884 må likevel regjeringa i praksis ikkje få eit fleirtal i Stortinget mot seg. Grunnlova gjev Kongen personleg vidtrekkjande rettar, men desse blir ikkje praktisert i dag, og funksjonen hans er vorten først og fremst seremoniell. Statsrådet, eller regjeringa, er samansett av ein statsminister og minst sju statsrådar, utnemnde av Kongen. Kongen kan i teorien utnemne kven han vil, men vel alltid den regjeringa statsministeren føreslår.
Det norske parlamentet – Stortinget – har 169 medlemer, som er valte frå 19 fylke for ein fire-årsperiode ut frå eit system med proporsjonal representasjon. Lovforslag vart handsama i Odelstinget og Lagtinget. Påtale i riksrettssaker vert reist av Odelstinget og teke til doms av Lagtinget. Ut over dette blir Stortinget sine saker handsama i plenum, etter saksførebuingar i ulike fagkomitear (justiskomiteen, finanskomiteen, landbrukskomiteen, osb).
Dei regulære rettsinstansane omfattar Høgsterett (18 permanente dommarar (per 2004) og ein justitiarius), lagmannsrettane (Borgarting, Eidsivating, Agder, Gulating, Frostating og Hålogaland), tingrettane (tidlegare by- og herredsrettane) og forliksråda (handsamar sivile tvistesaker). I tillegg kjem særdomstolar som Arbeidsretten. Dommarane ved dei regulære rettsinstansane og særdomstolane utnemnast av regjeringa. Den særskilte Riksretten vurderer spørsmål om brotsverk utført av medlemer i Stortinget, Regjeringa eller Høgsterett som slik.
Fylkkat
float|right|225px
Čoahkkebáikkit
Tabellen viser innbyggere i tettstedet, ikke kommunen med tettstedets navn. Tettstedene med skråstrek består av to byer som har vokst sammen. I tettstedet Oslo har både Oslo, Sandvika og Lillestrøm bystatus. I tettstedet Drammen har også Hokksund bystatus, og i Porsgrunn/Skien har også Brevik, Stathelle og Langesund bystatus. Ytterligere 25 tettsteder har over 10 000 innbyggere, mens 169 har mellom 2000 og 10000 innbyggere. Totalt er det 922 offisielle tettsteder i Norge. Det totale tettstadsarealet for heile landet er 2 263 km2, med eit innbyggartal på 3 607 813. Sjå artikkelen om omgrepet tettstad for definisjonar.
Topografiija ja dálkkádat
Noreg har eit opprive og fjellrikt landskap. Kystlinja på meir enn 20 000 kilometer er broten av steile fjordar og eit mangfald av øyer og holmar. Noreg er òg kjent som midnattssolas land, av di det ligg delvis nord for polarsirkelen. Her går sola ikkje under horisonten ei tid om sommaren, og om vinteren er desse områda utan sollys ei tilsvarande lang tid.
Heile lengda av Noreg følgjer Nordatlanteren. Tre havområde utgjer kystlinja; Nordsjøen og avstikkaren Skagerrak i sørvest og sør, Norskehavet i vest, og Barentshavet i nordaust. Det høgste punktet i Noreg er Galdhøpiggen med sine 2469 meter.
Det norske klimaet er temperert, særleg langs kysten som er påverka av golfstraumen heilt nord til Barentshavet. Noreg ligg i ei sone der polarfronten skaper ein vestleg luftstraum, og dette dominerer vêr og klima i stor grad. Klimaet i innlandet er noko kaldare om vinteren, og i den nordlegaste delen herskar meir arktiske forhold.
Ekonomiija
Norgga ekonomiija lea rikkis kapitalistalaš čálgoservodat, gos lea friddja márkanfámuid ja almmolaš regulerema ovttastahttima. Regjeringa kontrollerer vitale område som den petrokjemiske sektoren gjennom store statsselskap. Landet er rikt på naturressursar - petroleum, vasskraft, fisk, skog og mineral. Dei store naturressursane har samstundes gjort landet svært avhengig av internasjonale råvareprisar, særleg oljeprisane. I 1999 utgjorde oljeeksporten 35 % av eksportinntektene. Saudi-Arabia og Russland er dei einaste landa som eksporterer meir olje enn Noreg.
Den økonomiske veksten var 0,8 % i 1999, 2,7 % i 2000 og 1,3 % i 2001. Det vart igangsett privatiseringar i 2000, der regjeringa selde 1/3 av det 100 % statseigde oljeselskapet Statoil. Noreg står utanfor EU etter folkerøystingar i 1972 og 1994. Landet er saman med Island og Liechtenstein ein del av den indre marknaden i EU gjennom EØS-avtala.
Veahkat
Folketalet i Noreg er 4,64 millionar og aukar med vel 0.7 % årleg (2005). Kjønnsfordelinga er 50,5 % kvinner og 49,5 % menn. Aldersfordelinga er 19,8 % frå 0 til 14 år, 65,4 % frå 15 til 64 år, og 14,8 % frå 65 år og oppover (estimat 2004.)
3 560 137 menneske, eller 77,6 prosent av innbyggjarane i landet, bur i tettstader (1. januar 2005). Av desse bur 1 345 000 i dei fire største byane. Det er 23 647 fleire som bur i tettstader i 2005 enn i 2004..
Álbmogat
Etnisk sett er størstedelen av folket i Noreg nordisk/nord-germansk, medan eit lite mindretal er samisk eller finsk/kvensk. Samar har status som urfolk, mens skogfinnar, kvenar, romanifolk (reisande, tatrar), roma (sigøynarar) og jødar har status som nasjonale minoritetar. Dei siste par åra har innvandring utgjort meir enn halvparten av folkeveksten, og ein aukande del av folket er innvandrarar; 8,3 % per 1.1.2006. Dei største innvandrargruppene er pakistanarar, svenskar, og irakarar ).
Osku ja eallinoaidnu
Kring 77 % av innbyggjarane er medlemmer i den evangelisk-lutherske statskyrkja (1.1.2012). Andre kristne trussamfunn utgjer cirka 4,5 % (Den evangelisk-lutherske frikyrkja, Den katolske kyrkja, pinsevenner, metodistar med fleire) Blant dei ikkje-kristne religionane er islam sterkast representert i Noreg med om lag 2 %, og andre religionar knapt 1 %. Human-Etisk Forbund har om lag 1,5 % oppslutnad. Per 1.1.2003 er rundt 5 % av innbyggjarane ikkje medlemer i noko trussamfunn eller nokon livssynsorganisasjon som mottek statsstøtte.
Oahppu
24 prosent av alle nordmenn over 15 år (eller 845 859 personar) har utdanning på universitets- eller høgskulenivå. Av desse er 444 450 kvinner. 189 136 nordmenn har meir enn 4-årig universitetsutdanning (1. oktober 2004).
Novaja Zemlja
Novala Zemlja (, Ođđa eana) lea Ruššii gullevaš duppalsuolu, man birra leat ollu unna sulložat. Dat lea nannan-Ruošša dávabealde Davvi jiekŋamearas.
Ránáidsullo sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Ránáidsullos (knr 1927) guoská báikenamat Ránáidsullo gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Ránáidsuolu gildii.
Ellen Johnson-Sirleaf
thumb|350px|Govas gurut bealde: [[Tawakkul Karman, Leymah Gbowee ja Ellen Johnson-Sirleaf Nobela ráfibálkkašumi juohkindilálašvuođas juovlamánu 10. b. 2011]]
Norga/bargamin
Oahppu
I 2004 var éin av tre kvinner og éin av fire menn i aldersgruppa 19–24 år i høgare utdanning (tal frå Statistisk sentralbyrå). Kvinneprosenten har auka mykje sidan 1981, då berre éin av ti kvinner i denne aldersgruppa var i høgare utdanning.
Longyearbyen
Longyearbyen Svalbárdda hálddahusguovddáš. Longyearbyen lea Norgga davimus gielda ja dan olmmošlohku lea 2 075 ássi (2012).
Norga/bargamin
Oahppu
Frå 17 prosent i 1980, har den delen av studentane i naturvitskaplege fag, handverksfag og tekniske fag, som er kvinner, vakse til om lag 30 prosent i 2003. Innanfor samfunnsfag og juss har kvinneprosenten stige endå meir, frå 42 prosent i 1980 til over 60 prosent i 2003.
Hausten 2003 var det 209 800 studentar på norske universitet og høgskular.
Dárogiella
Majoriteten av det norske folket skriv anten bokmål eller riksmål; grensene mellom desse er i dag svært flytande. Den delen av folket som brukar nynorsk som hovudmål nådde ein topp på 34,1 % i 1944, men har i etterkrigstida gått jamnt tilbake og har idag falle til 10–15 %.
Nynorsk er eit alternativt skriftspråk som vart konstruert, systematisert og etterkvart etablert som skriftspråk på 1840-talet av Ivar Aasen, grunna på norske dialektar. Aasen kalla språket sitt landsmål; dette vart endra til nynorsk i 1929. Aasen freista å distansere dette språket frå det danskpåvirka språket som var i bruk på Austlandet og blant borgarskapet. Utover 1900-talet har nynorsken fjerna seg meir og meir frå det opphavlege landsmålet, i retning bokmålet, medan bokmålet har gått meir vekk frå dansk og nærma seg nynorsk og norske dialektar, framfor alt bymåla.
Høgnorsk er ei meir konservativ form av nynorsk, som motset seg tilnærmingstanken. Den høgnorske rettskrivinga byggjer på Aasen-normalen som ofte vert assosiert med Vestlandet og Telemark. Høgnorsk blir nytta av ein liten minoritet av språkleg engasjerte personar. Nokre av desse har tilknyting til Ivar Aasen-sambandet eller miljøet kring bladet Målmannen som har til føremål å fremja høgnorsk.
Riksmål er den største av dei uoffisielle formene og blir blant anna brukt av store aviser som Aftenposten. Denne målforma ligg nærare dansk og tradisjonelt, moderat bokmål enn det offisielle bokmålet. Bokmålet blir truleg nytta som hovudmålform av mellom 85 og 90 % av alle nordmenn og står sterkast i dei folkerikaste delane av Noreg, som på Austlandet og i storbyane. Bokmålet dominerer i dei fleste samfunnslag. Riksmålet blir fremja av Riksmålsforbundet. Riksmålet er representert i Norsk Språkråd og har eit eige normeringsorgan, Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur, som mellom anna utgjev eigne ordlister og Norsk Riksmålsordbok.
Alle dei skandinaviske språka utvikla seg frå tidleg norrønt. Av historiske grunnar kom dansk til å bli det offisielle språket i Noreg gjennom seinmellomalderen. Dansk var sidan mellomalderen først og fremst påverka av nedertysk, der om lag halvparten av ordtilfanget og viktige grammatiske strukturar kjem frå. Det skriftspråket som var i bruk i Noreg fram til byrjinga av 1900-talet var reint dansk, men har gjennom det følgjande hundreåret blitt tillempa noko i forhold til det danske, slik at ein kan snakke om eit eige norsk skriftspråk.
Sámegielat
Ulike samiske språk er i bruk i den samiske minoriteten i landet. Tre samiske språk blir snakka i Noreg, nord-, sør- og lulesamisk. Nordsamisk har ei dominerande stilling, det blir snakka av over 80 % av dei samiskspråklege samane. Eit intensivt bergingsarbeid er igangsett for å få den yngre generasjonen til å taka i bruk dei to andre språka, som er brukt frå Tysfjord i Nordland og sørover til Engerdal i Østerdalen. Oslo er den kommunen i Noreg med flest samisktalande innbyggjarar. I tillegg til skriftspråket er samisk sjølvsagt òg eit språk med mange dialektar. Pite-, ume- og skoltesamisk er utdøydde som språk i Noreg, sjølv om det finst personar som definerer seg i dei tre gruppene òg.
Suoma- ja kveanagiella
Finsk finn vi i to avgrensa område i Noreg. Til den søraustlege delen av Hedmark, Finnskogen kom det på 1600-talet innvandrarar frå Savolaks i Finland. Dei hadde vorte lokka til Värmland av svenskekongen, med løfte om skattefritak, og dei utgjorde ein språkleg minoritet i bortimot 300 år. Som ein del av den finske ekspansjonen nordover kom det i fleire bølgjer innvandrarar frå Tornedalen og Finland til Noreg, dei vart kalla kvenar. Språket deira skilde seg etter kvart frå finsk i Finland (ikkje minst på grunn av finsk språkrøkt dei siste 150 åra), og mange ser på kvensk som eit eige språk.
Eará gielat
I Bergen var det frå mellomalderen av eit lite plattysk-språkleg samfunn i samband med hansahandelen. Denne gruppa, som seinare gjekk over til å bruke høgtysk, sokna til Mariakirken. Det tyske samfunnet i Bergen vart stort sett fullt assimilert mot slutten av 1800-talet.
Dei nasjonale minoritetane romanifolk (reisande, tatrar) og roma (sigøynarar) talar tradisjonelt språk av indisk opphav. Sigøynarane talar det hovudsakleg indoiranske språket romanés, mens romanifolket tradisjonelt brukar skandinavisk/indiske blandingsspråk som romani og rodi.
Språk tilknytte den nasjonale minoriteten jødar i Noreg inkluderer først og fremst det hovudsakleg vestgermanske språket jiddisch (blant askenasiske jødar) og det semittiske språket hebraisk.
Dei viktigaste innvandrarspråka i Noreg i dag, målt etter talet morsmålselevar i grunnskulen, er albansk, arabisk, persisk, serbokroatiske språk (serbisk, kroatisk og bosnisk), kurdisk, tamil, urdu (med dei nærskylde språka hindi og panjabi) og vietnamesisk.
Kultuvra
Kjende nordmenn omfattar mellom andre forfattaren Ludvig Holberg som skreiv på rein dansk, riksmålsforfattarane Henrik Ibsen, Knut Hamsun og Sigrid Undset, nynorskforfattarane Tarjei Vesaas og Jon Fosse, eventyraren Roald Amundsen, den ekspresjonistiske målaren Edvard Munch og den nasjonalromantiske komponisten Edvard Grieg.
Lars Korvald
Biografiija
Korvald lei oahppan siviilaagronoma, ja oaččui oahpaheaddjibarggu 1943:s dan risttalaš Tomb eanandoalloskuvllas (Tomb jordbruksskole) mii lei Rådes Østfoldas. Áigodagas 1948:s 1952 rádjái son barggai hoavdakonsuleantan ”Norske Jordbruksklubber:is” (dála 4H Norge). 1952 rájes son lei rektor Tomb eanandoalloskuvllas. Son ii lean ovdal leamašan politihkalaččat aktiivvalaš go 1961:s nominerejuvvui vuosttaš sadjái Østfolda Risttalaš Álbmotbellodaga listui. Dušše njeallje jagi maŋŋel šattai son RáB parlameanttalaš jođiheaddjin, ja logi jagi maŋŋel ges stádaministtarin.
Trine Skei Grande
Trine Skei Grande (riegádan golggotmánu 2. b. 1969 Overhallas) lea norgalaš politihkar (Gurutbellodat). Son lea leamaš Oslo stuorradiggeáirras jagi 2001 rájes, ja Gurutbellodaga jođiheaddji 2010 rájes, maŋŋá go lei leamaš bellodaga 1. nubbijođiheaddji son 2000–2010. Son lea maiddái leamaš Gurutbellodaga parlamentáralaš jođiheaddji 2001–2005 ja ođđasit 2009 rájes.
Lars Korvald
Biografiija
Son lei Risttalaš Álbmotbellodaga vuosttaš stádaministtar dalle go jođihii guovddášráđđehusa (RáB, Gb ja G) golggotmánu 18. beaivvi 1972:s gitta golggotmánu 16. beaivvi 1973:a rádjái. Son lei maid ovdaolmmoš Risttalaš Álbmotbellodagas 1967-75 ja 1977-79, stuoradiggeáirras Østfolda ovddas 1961-81 ja lágadiggepresideantta 1969-72. Korvald lei Risttalaš Álbmotbellodaga parlameanttalaš jođiheaddji jagiin 1965-72 ja 1973-81.
Trine Skei Grande
Ođđajagemánu 17. b. 2018 rájes, son doaibmá Erna Solberga ráđđehusa kulturministtarin. Ođđajagimánu 22.b. 2019 rájes doaibmagođii son kultur- ja dásseárvoministtarin.
Toscana
Toscana lea regiuvdna Italias.
Lars Korvald
Biografiija
Korvalda ráđđehusa ovddemuš barggut šadde šiehtadallamat gávpešiehtadeami birra EF:ai go ohcamuš norgga miellahttuvuođa birra ii lihkostuvvan 1972:s. Crotale-ášši oktavuođas Korvalda ráđđehus bisui vaikko Bargiidbellodat ovddidii eahpeluohttámuš-evttohusa geassemánu 1973:s, ja vaikko VG moadde beaivvi dan evttohusa ovdal čálii ovdasiidui ahte ”Korvald-ráđđehusa beaivvit leat lohkkon”. Dat lei Korvald gii 1972:s loktii Kjell Magne Bondevika, gii lei dalle 25 jahkasaš, riikapolitihkalaš arenai go vieččai su sisa stádačállin stádaministara kantuvrii. Maŋŋel go Korvalda politihkalaš karrieara nogai, válljejuvvui son Fylkkamánnin Østfoldas (1981:s 1986:a rádjái).
Maine-et-Loire
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Maine-et-Loire lea departemeanta Frankriikkas.
Svendborg
200px|thumb|left|
Svendborg lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Askerfjellet
Askerfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 935 mehtera.
Bjørgvin bismagoddi
Bjørgvin bismagoddi (dárogillii Bjørgvin bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Birgon. Bismagotti dáláš bisma lea Halvor Nordhaug.
Manche
100px|thumb|right|Vearjogovva 100px|thumb|right|Kárta Manche lea departemeanta Frankriikkas.
Canberra
Canberra lea Austrália oaivegávpot.
Arrheniusfjellet
Arrheniusfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 883 mehtera.
Siv Jensen
Siv Jensen (riegádan geassemánu 1. b. 1969 Oslos) lea norgalaš politihkar (Ovddádusbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Erna Solberga ráđđehusa ruhtadanministtar. Son lea leamaš Oslo stuorradiggeáirras jagi 1997 rájes, ja Ovddádusbellodaga jođiheaddji 2006 rájes. Bellodaga parlamentáralaš jođiheaddji son leamaš 2005 rájes. Ovdal go šattai bellodaga jođiheaddjin, Jensen lei bellodaga 1. nubbijođiheaddji 1999–2006 ja parlamentáralaš nubbijođiheaddji 2001–2005.
Vilnius
right|thumb|Vilnius Vilnius lea Lietuva oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea su. 574 221 ássi (2017).
Geatkevárri
Geatkevárri lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 486 mehtera.
Martinique
100px|thumb|right|Leavga 100px|thumb|right|Kárta Martinique lea departemeanta Frankriikkas.
Sønderborg
200px|thumb|left|
Sønderborg lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Tønder
Tønder lea gielda Syddanmark-regiuvnnas Dánmárkkus.
Trentino-Alto Adige
Trentino-Alto Adige lea regiuvdna Italias.
Anne Toril Eriksen Balto
Anne Toril Eriksen Balto (riegádan suoidnemánu 19. 1977 Kárášjogas) lea Guovddášbellodaga politihkar ja Kárášjoga dálá sátnejođiheaddji.
Kommunisma
thumb|right|80px|Rukses násti leavga lea kommunisma symbola.
Kommunisma lea politihkalaš ideologiija.
Borg bismagoddi
Borg bismagoddi (dárogillii Borg bispedømme) lea bismagoddi Norgga girkkus Norggas. Dan bismmastuollu lea Fredrikstad. Bismagotti dáláš bisma lea Atle Sommerfeldt.
Dápmot
Dápmot (Salmo trutta) lea luossaguolli.
Augustkuven
Augustkuven lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 935 mehtera.
Varde
200px|thumb|left|
Varde lea gielda Syddanmark regiuvnnas Dánmárkkus.
Noarvváš
Noarvváš lea várri Badje-Anárjoga álbmotmeahcis Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 536 mehtera.
Seoul ráfibálkkašupmi
Seoul ráfibálkkašupmi ( ja ) lea korealaš ráfibálkkašupmi mii vuođđuduvvui jagi 1990 Seoul olympiagilvvuid maŋŋá. Bálkkašumi árvu lea 200 000 USA dollára. Ruđaide lassin vuoiti oažžu diploma ja plakehta.
Umbria
Umbria lea regiuvdna Italias.
Youddiph
Youddiph (, riegádan ođđajagimánu 23. 1973, Moskvas, Ruoššas) lea musihkkár.
Veneto
Veneto lea regiuvdna Italias.
Gullkrona
Gullkrona lea suolu Pargas gávpogis Suomas ovdalaš Nagu gieldda guovllus.