cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dangriga
right|thumb|Dangriga Dangriga lea gávpot Belizes. Dat lea Stann Creek guovllu hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 9 096 ássi (2010).
Skifertoppen
Skifertoppen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 761 mehtera.
Sisak-Moslavina guovlu
Sisak-Moslavina guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 4 463 km² ja olmmošlohku 172 977 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Sisak.
Leammi álbmotmeahcci
Leammi álbmotmeahcci lea suodjalanguovlu Anára ja Gihttela gielddaid rájiid siste Davvi-Sámis. Oarjin dat rádjašuvvá Buljju meahcceguovlui ja Norgga Badje-Anárjoga álbmotmeahccái ja fas nuortin Bátneduoddara meahcceguovlui. Leammi álbmotmeahcci lea vuođđuduvvon jagis 1956, ja lea viiddiduvvon guktii. Dan viidodat lea dál 2860 km², ja seammás dat lea Suoma stuorámus álbmotmeahcci ja maiddái okta dain viidáseamos meahcceguovlluin Eurohpás. Álbmotmeahcci lea ožžon namas Leammijogas, mii lea sullii 80 kilomehtera guhkki ja golgá Leammileahkeráigge.
Leammi álbmotmeahci guovllus golggiidit máŋggat stuorra jogat: Leammijohka, Anárjohka, Riebanjohka ja Avviljohka. Leammis lea vejolaš oaidnit maid measta buot Davviguovllu luonddu máŋggabealalašvuođa dego boares beahcevuvddiid, viiddes duottarálážiid, soahkevuvddiid ja jekkiid. Suoma stáhta suodjalanguovlluid dikšumis vástida Meahciráđđehus.
Leammi álbmotmeahcceguovlu lei dolin guolásteaddjisápmelaččaid, dálá anaraččaid guolástan- ja bivdoeana. Goddebivdima historjjá fas muitalit dološ godderoggit miehtá johgáttiid ja mutkkiid. Dálá áigge stuorámus oassi Leammi álbmotmeahcis gullá Sállevári bálgosii. Meahci davimus guovllut gullojit Muotkkeduoddara bálgosii ja lullin fas Kuivasalmi bálgosii. Boazodoalu lassin álbmotmeahcci lea báikkálaš olbmuide dehálaš bivdo-, guolástan- ja lupmenguovlu.
Historjá
Leammi suodjalusárvvuid leat guorahallan juo árrat. Meahccedikšut gártejedje 1900-logu álggus dálá álbmotmeahci guovllu ja gávnnahedje, ahte vuovddit Leammileagi olggobealde ledje hájilassii ja árvvuheamit. 1920-logus Meahciráđđehus álggahii čuohppamiid ja muora doalvuma Norgii. Stuorra muorragávppi ollašuhttima dihte máŋggáid Anárjávrri guovllu vuvddiid lei dárbu čuohppagoahtit. Jagis 1931 Meahciráđđehus goittot mearridii, ahte Leammi mehciid ii leat lohpi čuohppat.
1949 Suoma luonddudieđálaš searvvit evttohedje stáhtaráđi vuođđudit ođđa suodjalanguovlluid. Stáhtaráđđi ásahii dán várás komitea, mii válmmaštallagođii ášši. Komitea ovdanbuktojupmi lei gárvvis 1953, ja dat sisttisdoalai evttohusa Leammi álbmotmeahci vuođđudeapmái. Álbmomeahcci vuođđuduvvui jagis 1956 ja dan sturrodat lei 385 km². Das maŋŋá álbmotmeahci leat viiddidan guktii, vuos 1971:s ja nuppes 1981:s. Suopma evttohii jagis 1998, ahte Leammi álbmotmeahcci laktojuvvolivččii Eurohpá Uniovnna Natura 2000- suodjalanguovlofierpmádahkii.
Golleroggan
Leammis leat ohcan ja roggan golli juo badjel 130 jagi. Vuosttaš dokumeanta Leammi gollis lea 1867. Goittotge easkka 1940-logu loahpas olmmošeatnatvuođat boahtigohte geahččalit gollelihku, ja dan rájes guovllus leat roggan golli bissovaččat. Maiddái Tankavaara golledoidima máilmmimeašttirgilvvut ja golleroggama almmolašvuohta diehtojuohkingaskaomiin dagahii golli ohcama hui bivnnuhin vuot 1980:s. 2000-logu álgogeahčen Leammi guovlu lea buvttadan eanemusat golli olles Davvi-Suomas.
Áigodahkii leat gullan maid riiddut ja diggeáššit, go báikkálaš olbmot ja luonddusuodjaleaddjit leat vuostálastán mášengolleroggama. Jagis 2011 bođii fápmui ođđa ruvkeláhka, man mielde mášengolleroggan galgá nohkat Leammi álbmotmeahcis gávcci jagi siste.
Johtinoktavuođat
Leammi álbmotmeahcci lea Anár-Gihttel geainnu (nr 955) ja Anár-Áŋŋel geainnu (nr 9553) gaskkas. Geainnut johtet álbmotmeahci davviravdda ja nuortaravdda guora. Biillain beassá Njurggoluovtta gillái, gos lea geassit rabas rávvenstohpu. Njurggoluovttas lea geassit maiddái mohtorfanasoktavuohta Ravadasjávrri ávdinstohpui ja Kultahaminai. Almmolaš fievrruiguin Anárii beassá linjabiillain, muhto ii Leammái (Njurggoluktii). Lagamus girdišillju gávdno Avvilis.
Vánddardeapmi ja meallunjohtolagat
Leammi álbmotmeahcis leat merkejuvvon bálgát sullii 60 km. Bálgáid guoras leat dolastallanbáikkit ja dálkesuojit. Álbmotmeahci vánddardanavádagas sajusdola cahkkeheapmi ja gohtten lea lobálaš dušše dan várás čujuhuvvon báikkiide. Vánddardeaddji galgá váldit vuhtii maiddái meahci ráddjenavádaga, gos johtin lea ráddjejuvvon luonddu ja eanavuođu suodjaleami dihte.
Leammi sáhttá meallut Njurggoluovttas guovtte guvlui. Njurggoluokta – Kultasatama lea sullii 20 km guhkkosaš meallunjohtolat. Njurggoluovttas sáhttá vuolgit Leammi mielde maiddái Báđára guvlui, ja doppe beassá joatkit ain Juvdujoga fiesttarbeallái Solojávrái, gos mátkki sáhttá loahpahit fanassátkui. Reaissu guhkkodat lea sullii 40 km. Juvdujoga mielde sáhttá meallut maid ain Anára girkosiidii. Kanohtaid sáhttá láigohit Njurggoluovttas.
Vuovddit
Eanaš oassi, sullii 2/3 Leammi vuvddiin leat beahcevuovddit. Boarráseamos beziid ahkin árvalit 300-700 jagi.
Duoddarat
Stuorámus duottarguovllut leat Viibus- ja Maarestaduoddarat, maidda laktásit ee. Látnjoaivi ja Jäkäläpää.
Lottit
Leammi álbmotmeahcis gávdnojit oktiibuot 144 loddešlája. Eanaš oassi lottiin leat Meahcce-Lappi jeagge- ja meahccešlájat, muhto maiddái Duottar-Lappi šlájat gávdnojit.
Beađut
Suoma stuorámus beađut: geatki, guovža, albbas, gumpe ja goaskin.
Moss
Moss lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 30 985 ja viidodat lea 63 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Moss. Moss rádjegielddat leat.
Fusa
Fusa lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 806 ja viidodat lea 378 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Eikelandsosen. Fusa rádjegielddat leat.
Ozongeardi
Ozongeardi, ozonageardi dahje otsonageardi lea geardi eatnanspáppa atmosfearas mas lea alla ozonkonsentrašuvdna. Áinnas stratosfeara vuolit gearddis lea alla ozondoallu, sullii 15-30 km eatnangierraga bajábealde. Ozongeardi absorbere beaivváža UV-suonjardeami, erenoamážit suonjardeapmi vuollel 300 nm (nanomehter). Dainna lágiin ozona suddje šattuid, elliid ja olbmuid suonjardanvahágiid vuostá.
Ozonabiđgejeaddji gássaid (erenoamážit freonaid) emišuvnnat lea asehuhttán ozongearddi. Dáinna lágiin lea stuorit riska buohccát liikeborrasii davvi- ja lullipola lahkosiin.
Freonat leat gildojuvvon eanas máilmmi riikkain dán áigge, earret moadde ovddidanriikkain. Dáinna lágiin ozonageardi doaivvu mielde vehážiid mielde čavddásmuvvá. Dutkiid árvalusaid mielde normála ozondoallu sáhttá leat badjel čuođi jagi duohken.
Córdoba eanangoddi
Córdoba eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Girona eanangoddi
Girona eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Belle-Anse (arrondissemeanta)
Belle-Anse lea Haiti arrondissemeanta Sud-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 107 446 ássi (2003), ja dan viidodat lea 777 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Belle-Anse.
Fjell
Fjell lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 23 440 ja viidodat lea 148 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Straume. Fjell rádjegielddat leat.
Gielddas leat máŋggat sullot, earret eará Bildøy, Lillesotra ja davát oassi Sotras. Lulát oassi Sotra sullos gullá Sundii.
Geografiija
Gielda lea suologielda badjel 500 sulluin. Váldooassi gieldda 148 km² lea juhkkojuvvon golmma stuora sullui. Litlesotra, Sotra, Bildøy, Misje, Turøy, Langøy, Syltøy, Algrøy ja Bjorøy sulluin orrot olbmot.
Gieldda alimus várri lea Liatårnet Sotra sullos.
Granada eanangoddi
Granada eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Guadalajara eanangoddi
Guadalajara eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Borgen (várri)
Borgen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 701 mehtera.
Bogegga
Bogegga lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 903 mehtera.
Dápmotvárri
Dápmotvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 460 mehtera.
Guipúzcoa eanangoddi
Guipúzcoa eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Suonnjel
thumb|300px|Nuortalaččat Suonnjelis j. 1903
Suonnjel (,, , Сонгельск, Суоникюля ) lea okta nuortasápmelaččaid dálvesiida Beahcáma gieldda máttaoasis Ruoššas. Suonnjel lea okta golmma nuortalaččaid dálvesiiddain, mat leat Täyssinä ráfešiehtadusa rájes gullan Ruššii. Tarto ráfi maŋŋá jagiin 1920–1944 Suonnjel gulai Supmii.
Biras Suonnjelis
Suonnjel lea eará boares siiddaid ládje vuođđuduvvon lahka čázádagaid. Lohttu lea Suonnjel-siidda guovddáš johka. Suonnjela davveosiin biras šaddá guorbbasin: goahccevuovdi guovlu rievdá skierriavádahkan. Olles Beahcán lea oassi Davvi-Lappi avádaga, mas meahccit, jeakkit, duoddarat ja čázádagat vuoruhit. Suonnjela biras lea luonddu beales hui rikkis guovlu, mas luonddu dáhkidii ássiide vuđolaččat dorvvolaš ja sihkkaris eallima.
Hálddahus
Suonnjelis doaimmai nuortalaččaid siidačoahkkin ja iešstivrenvuoigádat, siidsååbbar. Dat lei nuortalaččaid oktasaš vuoigatvuođa ja ortnega bajásdoalli. Siidsååbbar doaibmá ain Suoma Sámis nuortasápmelaččaid guovllus. Siidačoahkkin lea nuortalaččaid deháleamos hálddahusorgána, masa nuortalašráđđi ja luohttámušalmmái válmmastallet áššiid. Luohttámušalmmái jođiha siidsååbbara.
Siidsååbbar čoahkkanii álo, go galggai gieđahallat mearkkašahtti áššiid. Ovdamearkan boazodoalloáššiid, luossabivdobáikkiid juohkima ja rihkkumušaid dihte buot siidda olbmot čoahkkanedje oktii. Siidsååbbaris sohkaguovlluid njunnošiiguin áššiin mearridedje náitalan almmáiolbmot. Sáhkavuorruid dolle buot 18-jahkásaš albmát. Mearridanváldi lei maid leaskan báhcan nissoniin, geain ledje mánát. Muđui nissoniin ii leamašan mearridanváldi, muhto sii oassálaste siidsååbbariidda ja ledje mielde ságastallamiin.
Ealáhusat ja eallinvuogit Suonnjelis
Sohkaguovllu luondduriggodagat adde ealáhusa Suonnjelis. Siidda nuortalaččaid deháleamos ealáhusat ledje guolásteami lassin fuođđobivdin ja boazodoallu. Suonnjela nuortalaččaid barget maid iešguđetlágan bargguid, dego mátkkoštan-, vuovdin- ja fievrrideamibargguid. Doložiin Suonnjela nuortalaččat láigohedje sin guollečáziid ja fuođđoeatnamiid anáraččaide ja ruoššaide. Čázádagat, fuođđoeatnamat sihke boazodoalloguovllut ledje nuortalaččaid sogaid stivrejumis.
Suonnjela ássit hárjehedje ovttas Njuohttejávrri ássiiguin buođđobivdu Doallánjogas. Luosat bivdojuvvojedje buođuin ja guolit juogaduvvojedje bearragottiid gaskkas. Árbedieđu mielde buođus ožžojuvvojedje valjit luosat, mat vuvdojuvvojedje Guoládatnjárgii. Go Beahcán laktojuvvui Supmii jagis 1920 de buođđobivdu nogai.
Buođđobivddu lassin Suonnjela nuortalaččat bivde nuohtain. Soames bearrašat bivde guliid maid merddiin. Nuortalaččaide lei dehálaš, ahte guollečázit muddejuvvojit, vai guollenálit seailluhivčče maid boahtte jagiide.
Olmmošlohku ja orrut
Eanaš oassi Suonnjela ássiin ledje Beahcáma nuortasápmelaččat. Jagi 1929 heaggačáliheami mielde Suonnjela olmmošlohku lei 168, buot nuortalaččat.
Vuottašoaivi
Vuottašoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 469 mehtera.
Belize guovllut
right|thumb|Belize guovllut Belize lea juhkkojuvvon 6 guovlluide (districts).
Split-Dalmatia guovlu
Split-Dalmatia guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 4 540 km² ja olmmošlohku 463 676 (2001). Guovllu hálddahusguovddáš lea Split.
Borgne (arrondissemeanta)
Borgne lea Haiti arrondissemeanta Nord departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 83 823 ássi (2003), ja dan viidodat lea 327 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Borgne.
Granvin
Granvin lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 902 ja viidodat lea 213 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Granvin. Granvin rádjegielddat leat.
Huelva eanangoddi
Huelva eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Jondal
Jondal lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 076 ja viidodat lea 210 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Jondal. Jondal rádjegielddat leat.
Vuottašvárri
Vuottašvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 469 mehtera.
Bohrryggen
Bohrryggen lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 1 255 mehtera.
Lofuohta
Lofuohta dahje Váhki lea Norgga guovlu Nordlándda fylkkas.
Huesca eanangoddi
Huesca eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Helgeland
Helgeland lea Norgga guovlu Nordlándda fylkkas.
Sállto
Sállto lea Norgga guovlu Nordlándda fylkkas.
Rygge
Rygge lea gielda Østfolda fylkkas.
Varaždin guovlu
Varaždin guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 1 261 km² ja olmmošlohku 176 046 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Varaždin.
Jaén eanangoddi
Jaén eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Cap-Haïtien (arrondissemeanta)
Cap-Haïtien lea Haiti arrondissemeanta Nord departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 240 708 ássi (2003), ja dan viidodat lea 246 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Cap-Haïtien.
Kantabria eanangoddi
Kantabria eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Cayes (arrondissemeanta)
Cayes lea Haiti arrondissemeanta Sud departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 272 001 ássi (2003), ja dan viidodat lea 874 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Cayes.
Cayo (guovlu)
right|thumb|Cayo guovlu Cayo lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 72 899 ássi (2010), ja dan viidodat lea 5 338 km². Dan hálddahusguovddáš lea San Ignacio.
Rømskog
Rømskog lea gielda Østfolda fylkkas.
Neptunfjellet
Neptunfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 1 524 mehtera.
Las Palmas
Las Palmas lea eanangoddi Spánias.
Luonzi
Luonzi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 440 mehtera.
La Rioja eanangoddi
La Rioja eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Rakkestad
Rakkestad lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 896 ja viidodat lea 435 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Rakkestad. Rakkestad rádjegielddat leat.
Cerca la Source (arrondissemeanta)
Cerca la Source lea Haiti arrondissemeanta Centre departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 82 827 ássi (2003), ja dan viidodat lea 607 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Cerca la Source.
León eanangoddi
León eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Råde
Råde lea gielda Østfolda fylkkas.
Virovitica-Podravina guovlu
Virovitica-Podravina guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 2 021 km² ja olmmošlohku 84 586 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Vitrovitica.
Benque Viejo del Carmen
Benque Viejo del Carmen lea gávpot Cayo guovllus Belizes. Gávpoga olmmošlohku lea 5 824 ássi (2010).
Lleida eanangoddi
Lleida eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Belize (guovlu)
right|thumb|Belize guovlu Belize lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 89 247 ássi (2010), ja dan viidodat lea 4 204 km². Dan hálddahusguovddáš lea Belize City, riikka stuorámus gávpot.
Merkurfjellet
Merkurfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 1 295 mehtera.
Jesus
Jesus Nasaretlaš, risttalaččaid Jesus Kristus, lei Ođđa testameantta mielde juvddálaččaid oskkolaš ođasteaddji ja risttalašvuođa ipmila Jahve áidnu mánná. Son dupmejuvvui Jerusalemis jápmimii.
Muvračohkka
Muvračohkka lea várri Ráissas. Vári allodat lea 665 mehtera.
Jüri Ratas
Jüri Ratas (suoidnemánu 2. 1978 Tallinn, Estteriika) lea Esteriikka oaiveministtar jagi 2016 rájes.
Ipmil (risttalašvuohta)
Ipmil kristtalašvuođas lea Ipmil, gean kristtalaččat gudnejahttit ja geasa oskot.
Chardonnières (arrondissemeanta)
Chardonnières lea Haiti arrondissemeanta Sud departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 64 847 ássi (2003), ja dan viidodat lea 382 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Chardonnières.
Lugo eanangoddi
Lugo eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Corozal (guovlu)
right|thumb|Corozala guovlu Corozal lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 40 354 ássi (2010), ja dan viidodat lea 1 860 km². Dan hálddahusguovddáš lea Corozala gávpot.
Madrid (iešstivrenguovlu)
Madrid (iešstivrenguovlu) lea eanangoddi Spánias.
Malgrat de Mar
Malgrat de Mar lea gávpot Spánias. Malgrat de Mar olmmošlohku lea 18 596 ja viidodat 8,82 km².
Pallasfjellet
Pallasfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 1 600 mehtera.
Skiptvet
Skiptvet lea gielda Østfolda fylkkas.
Suohpatvárri
Suohpatvárri lea várri Ráissas. Vári allodat lea 592 mehtera.
Spydeberg
Spydeberg lea gielda Østfolda fylkkas.
Murcia (iešstivrenguovlu)
Murcia (iešstivrenguovlu) lea eanangoddi Spánias.
Orange Walk (guovlu)
right|thumb|Orange Walka guovlu Orange Walk lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 45 419 ássi (2010), ja dan viidodat lea 4 737 km². Dan hálddahusguovddáš lea Orange Walka gávpot.
Kersti Kaljulaid
mini|Kersti Kaljulaid (2021) Kersti Kaljulaid (juovlamánu 30. 1969 Tartu, Estlánda) lea Estlándda presideanta jagi 2016 rájes.
Su ovddideaddji presideanttan lei Toomas Hendrik Ilves.
Trøgstad
Trøgstad lea gielda Østfolda fylkkas.
Balfourfjellet
Balfourfjellet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 493 mehtera.
Rivkkoš
Rivkkoš lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 600 mehtera.
Gámoaivi
Gámoaivi lea várri Ráissas. Vári allodat lea 645 mehtera.
Málaga eanangoddi
Málaga eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Côteaux (arrondissemeanta)
Côteaux lea Haiti arrondissemeanta Sud departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 44 011 ássi (2003), ja dan viidodat lea 181 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Côteaux.
Zadar guovlu
Zadar guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 3 642 km² ja olmmošlohku 170 398 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Zadar.
Litnut
Litnut lea várri Ráissas. Vári allodat lea 537 mehtera.
Kvinnherad
Kvinnherad lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 13 249 ja viidodat lea 1 128 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Rosendal. Kvinnherad rádjegielddat leat.
Lindås
Lindås lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 14 900 ja viidodat lea 476 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Knarvik. Lindås rádjegielddat leat.
Navarra eanangoddi
Navarra eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Stann Creek (guovlu)
right|thumb|Stann Creeka guovlu Stann Creek lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 32 166 ássi (2010), ja dan viidodat lea 2 176 km². Dan hálddahusguovddáš lea Dangriga.
Vukovar-Syrmia guovlu
Vukovar-Syrmia guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 2 448 km² ja olmmošlohku 180 117 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Vukovar.
Masfjorden
Masfjorden lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 693 ja viidodat lea 556 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Masfjordnes. Masfjorden rádjegielddat leat.
Rune Fjellheim
Rune Fjellheim (r. 17.11. 1964) lea Norgga Sámedikki direktevra. Son lea studeren Oslo universitehtas, ja bargan Jaruma-konsuleanttafitnodagas ja Sámiráđis.
Rune Fjellheim lea Saemien Sijte-musea stivrrajođiheaddji.
Ripmonoaivi
Ripmonoaivi lea várri Ráissas. Vári allodat lea 589 mehtera.
Toledo (guovlu)
right|thumb|Toledo guovlu Toledo lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 30 538 ássi (2010), ja dan viidodat lea 4 649 km². Dan hálddahusguovddáš lea Punta Gorda.
Viekcevárri
Viekcevárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 542 mehtera.
Corail (arrondissemeanta)
Corail lea Haiti arrondissemeanta Grand'Anse departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 99 456 ássi (2003), ja dan viidodat lea 767 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Corail.
Våler (Østfold)
Våler lea gielda Østfolda fylkkas.
Barentsfjellet
Barentsfjellet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 639 mehtera.
Palencia eanangoddi
Palencia eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Varra
mini|Suorbma mii vardá. Varra (ruoŧabealde maiddái málli) lea rumašgolggus, mii fievrrida oksygena (oksygena dahje suvrra lea gássa, O2) ja borramušávdnasiid rupmaša sierra osiide. Nuppe ládje dat fas viežžá bázahusávdnasiid ja doalvu daid eret. Dieđalaš gillii varra gohčoduvvo "golgi gođusin" dahje vaikkoba "golgi orgánan". Dábálaš olbmus lea vihtta lihttera varra. Varra pumpejuvvo birrat birra rupmašis váimmu pumpendoaimma veagas. Váibmo laggá čađa áigge eallima álggus gitta lohppii nu ahte oksygenafievrredeapmi ii báze gaskan.
Go mii vuoigŋat buhtes áibmu boahtá geahppáide gos oksygena sirdása varrii. Varra fas fievrreduvvo rupmaša čađa nu ahte rupmaša sierra orgánat ožžot doarvái oksygena. Varas leat ollu doaimmat rupmašis:
Alta Verapaz
right|thumb|Alta Verapaz Alta Verapaz lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 1 112 781 ássi (2011), ja dan viidodat lea 8 686 km². Departemeantta oaivegávpot lea Cobán.
Croix-des-Bouquets (arrondissemeanta)
Croix-des-Bouquets lea Haiti arrondissemeanta Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 441 563 ássi (2003), ja dan viidodat lea 193 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Croix-des-Bouquets.
Pontevedra eanangoddi
Pontevedra eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Meland
Meland lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 373 ja viidodat lea 93 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Frekhaug. Meland rádjegielddat leat.
Mákkávárri
Mákkávárri lea várri Ráissas. Vári allodat lea 539 mehtera.
Fuglehukfjellet
Fuglehukfjellet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 582 mehtera.
.no
.no lea Norgga interneahtta-TLD. Dan geavaheapmi álggii jagis 1987.
Bajášjávri
Bajášjávri lea jávri Guovdageainnus.
Bajit Spielgajávri
Bajit Spielgajávri lea jávri Guovdageainnus.
Baja Verapaz
right|thumb|Baja Verapaz Baja Verapaz lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 270 521 ássi (2011), ja dan viidodat lea 3 124 km². Departemeantta oaivegávpot lea Salamá.
Salamanca eanangoddi
Salamanca eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Dessalines (arrondissemeanta)
Dessalines lea Haiti arrondissemeanta Artibonite departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 272 615 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 132 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Dessalines.
Johan Ludvig Runeberg
Johan Ludvig Runeberg (guovvamánu 5. b. 1804 Pietarsaari, Ruoŧa gonagasriika – miessemánu 6. b. 1877 Porvoo, Ruošša keaisárriika) lei suomaruoŧŧelaš diktačálli, oahpaheaddji, doaimmaheaddji ja professor. Olbmot dollet Runeberga Suoma álbmotdiktačállin.
Runeberg riegádii guovvamánus 1804, muhto ii leat áibbas sihkkar ahte leigo dat 5. vai 7. beaivi. Son goit doalai iežas šaddanbeaivin guovvamánu viđát beaivve.
Geassit 1827 Runeberg ásai árkabismma Jakob Tengströma virgedálus Paraisis, gos son oahpahii mánáid. Doppe son deaivvai boahttevaš eamidis, girječálli Fredrika Tengströma, gean eanu árkabisma lei.
Mánnávuohta
Runeberga vánhemat ledje mearrakapteidna Lorens Ulrik Runeberg ja Anna Maria Malm. Lorens Ulrik Runeberg lei fárren Supmii Ruoŧas, ja Anna Maria Malm gulai pietarsaarelaš gávpejassohkii, man máttut ledje Ruoŧas eret. Johan lei mánáin boarráseamos ja sus ledje golbma oappá, Ulrika Carolina, Emilie ja Maria Mathilda, ja vieljat Viktor ja Nestor. Runeberg buozai mánnán čottadávdda, man dihtii sutnje bođii ráksávuolši. Dávda lei nu garas, ahte su fysalaš ovdáneapmi njoazui nu, ahte son oahpai vázzit easkka njealji jahkásažžan.
Girjjálaš buvttadus
Runeberg čálii su olles buvttadusa ruoŧagillii. Su beákkáneamos bargu lea Feanrihkka Stoola muitalusat, masa gullet oktiibuot 35 divtta. Máidnasat muitalit 1808-1809 Suoma soađi sángáriin. Fredrik Pacius hutkkai šuoŋa čoakkáldaga vuosttaš diktii "Maamme" (Vårt land). Das bođii maŋŋá Suoma álbmotlávlla.
Bearaš
Runeberga eamit lei girječálli Fredrika Tengström. Fredrika ja Johan náitaleigga ođđajagimánus 1831. Soai oaččuiga gávzzi máná, main guokte jámiiga jo unnin.
Jápmin ja hávdádusat
Runeberg jámii 6. miessemánu 1877 ja son hávdáduvvui Násimielli hávdeeatnama alimus dievá ala. Su hávdádusat dollojuvvojedje 12. miessemánu 1877.
Santa Cruz de Tenerife eanangoddi
Santa Cruz de Tenerife eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Ovddádusbellodat
Ovddádusbellodat lea norgalaš bellodat. Dat vuođđuduvvui jagis 1973 ja dat karakterisere iežas liberalistalažžan. Bellodaga ságajođiheaddjin lea jagi 2006 rájes leamaš Siv Jensen, ja 28 jagi ovdal su lei jođiheaddjin Carl I. Hagen. Geasi 2008 oaiviliskkademiid mielde bellodat šattai riikka stuorámussan. Geassemánus 2008 bellodaga doarjja badjánii 30,8 prosentii. Maŋŋeleabbo doarjja lea njiedjan ja jagi 2011 kommunálaválggaid maŋŋel FrP lea Norgga goalmmádin stuorámus bellodat.
Historjá
Bellodat vuođđuduvvui jagis 1973 namain Anders Langes Parti til sterk nedsettelse av skatter, avgifter og offentlige inngrep (ALP). Jagis 1974 oassi bellodagas, sin jođiheaddjin Carl I. Hagen, čuoldásii ja vuođđudii Reformpartiet-bellodaga. Boahttevaš jage stuorámus oassi Reformpartietis máhccái ruovttoluodda ALP:ii. Jagis 1977 bellodat rievdadii iežas nama Fremskrittspartietin.
Jagi 1985 Stuorradikki válggain Ovddádusbellodat oaččui 2 báikki. Seamas daláš stáhtaministtar Kåre Willocha ráđđehuskoališuvdna bázii unnitlohkui. Jagis 1986 Willoch čuoldásii, go FrP jienastii bendiidnavearrobajádusa vuostá. FrP lei geavahan politihkalaš válddi vuosttaš geardde nu ollu.
Álgoáiggiin Ovddádusbellodat lei populisttalaš minibellodat, mii fággádallii riikkabeaivebáikkiin rádješielmmá vuollerájiin, ii ge onnistunut herättämään stuoribut jienasteddjiid áicama.
Čárajávri
Čárajávri lea jávri Guovdageainnus.
Sevilla eanangoddi
Sevilla eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Molekyla
mini|Čáhcemolekyla. Oksygena lea ruoksat ja hydrogenaatomat leat vielgadat. Oksygena ja hydrogena gaskkas leat kovaleanta čatnosat. Molekyla lea guovtte dahje eanet atomaid ovttastus, kovaleanta čatnosiid bokte. Unnimus molekyla lea H2, hydrogenamolekyla. Maiddái čáhci lea molekyla, man kemiijalaš hápmu lea H2O Dainna lágiin molekyla sáhttá sisttisdoallat ovtta ja seammá vuođđoávdnasa nugo hydrogenamolekyla, dahje guokte sierra vuođđoávdnasa, nugo čáhcemolekyla.
Báhpavárri
Báhpavárri lea várri Ráissas. Vári allodat lea 572 mehtera.
.fi
lea Suoma interneahtta-TLD. Dan geavaheapmi álggii jagis 1986.
Segovia eanangoddi
Segovia eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Doaresvárri (Guovdageaidnu)
Doaresvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 629 mehtera.
Majonesa
thumb|250px|Majonesa dárbašat
Majonesa dahjege majoneasa lea suhkkes emulšunbuonjus.
Majonesa eará butnjosiin
Majonesa lea máŋgga butnjosa vuođđun, ovd. aioli, tartarbuonjus ja Thousand Island -buonjus.
Vuolleeatnamat
thumb|250px|[[Fránskkalaš buđehat majoneasain]]
Jáhpan
thumb|250px|[[Jáhpan|Japánalaš Kewpie majonesa]] thumb|250px|Japánalaš máisa-majonesa[[pizza]]
Chimaltenango (departemeanta)
right|thumb|Chimaltenango Chimaltenango lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 612 973 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1 979 km². Departemeantta oaivegávpot lea Chimaltenango.
Biggejávri
Biggejávri lea jávri Guovdageainnus.
Goikevárri
Goikevárri lea várri Ráissas. Vári allodat lea 504 mehtera.
Zagreb guovlu
Zagreb guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 3 078 km² ja olmmošlohku 317 642 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Zagreb, vaikko dat leage maid iežas guovlu, iige gula Zagreb guvlui.
Tarragona eanangoddi
Tarragona eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Dátkojávri
Dátkojávri lea jávri Guovdageainnus.
Krungletoppen
Krungletoppen lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 587 mehtera.
Zagreb
Zagreb lea Kroatia oaivegávpot ja stuorámus gávpot. Zagrebis lea maid stáhtus Kroatia guovlun. Dan olmmošlohku lea su. 800 000 (2011). Zagreb lea Zagreb gávpoga guovllu ja Zagreb guovllu hálddahusguovddáš.
Modalen
Modalen lea gielda Vestlándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 383 ja viidodat lea 412 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Mo. Modalen rádjegielddat leat.
Leefjellet
Leefjellet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 502 mehtera.
.se
.se lea Ruoŧa interneahtta-TLD. Dan geavaheapmi álggii jagis 1986.
Logaldallan
Logaldallan dahje logaldat lea njálmmálaš ovdanbuktojupmi juogaman ášši birra. Logaldallama váldoulbmil lea diehtojuohkin, ja dainna lágiin earrána omd. politihkara ságas, báhpa sártnis ja gávppálačča vuovdaleamis. Logaldallamat dábálaččat dollojuvvojit universitehtas, allaskuvllas dahje eará rávesolbmuidskuvlemis.
Dat gii doallá logaldallama gohčoduvvo logadallin.
Oahpanvuohkin logaldallamat leat kritiserejuvvon, muhto universitehtat eai leat velá gávdnan buoret oahpahanvuogi. Kritihkarat čujuhit dasa ahte logaldallan lea ovttabeallásaš gulahallan, mii ii váldde guldaleaddjiid fárrui ságastallamii. Logaldallama vuođđu lea passiiva oahppu, dan sadjái go aktiiva oahppu. Buorre logaldallan maiddái gáibida olbmu gii lea čeahppi sárdnut.
Nihkolasvárri
Nihkolasvárri lea várri Ráissas. Vári allodat lea 538 mehtera.
Guffanvárri
Guffanvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 690 mehtera.
Chiquimula (departemeanta)
right|thumb|Chiquimula Chiquimula lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 370 891 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2 376 km². Departemeantta oaivegávpot lea Chiquimula.
Soria eanangoddi
Soria eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Omasvuona sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Omasvuonas (knr 1939) guoská báikenamat Omasvuona gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Toledo eanangoddi
Toledo eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Omasvuona sámegiel báikenamat
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Omasvuotna gildii.
Fort-Liberté (arrondissemeanta)
Fort-Liberté lea Haiti arrondissemeanta Nord-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 5 155 ássi (2003), ja dan viidodat lea 350 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Fort-Liberté.
Helene Schjerfbeck
Helene Schjerfbeck (r. suoidnemánu 10. b. 1862 – j. ođđajagimánu 23. b. 1946) lei suomaruoŧŧelaš govvadáiddár gii lea dovddus namalassii su realisttalaš málagovain ja iešgovain, muhto son málii maiddái eanadagaid ja jápma gálvvuid (stilleben).
Eallingeardi
Schjerfbeck riegádii jagis 1862 Helssegis mii lei dalle autonomalaš oassin Ruoššas. Su váhnemat leigga Svante Schjerfbeck (1833–1876) ja Olga Johanna Printz (1839–1923). Bearrašii gulai maiddái stuorra viellja Magnus Schjerfbeck gii lei guokte jagi boarráset go Helene ja gii lei dovddus arkiteakta. Su áhčči barggai ruovdegeainnuid vearstá kántorhoavdan. Jagis 1866 Schjerfbeck ravggai tráhpás man dihte son skierpmui jápmimii.
Jagis 1880 Schjerfbeck mátkkoštii Parisii. Ođđajagimánus 1881 rájes son stuđerii Académie Colarossis.
Schjerfbecka eadni jápmii jagis 1923.
Schjerfbeck Sámis
thumb|250px|right|Schjerfbecka távval Veaddjájeaddji
Jagis 2017 Schjerfbecka dovddus dáiddabihttá Veaddjájeaddji lei Suoma 100 jagi ávvujagi gudnin oaidninláhkai Siiddas. Čájáhusa rahpamis dáiddabihttá oaččui iežaš luođi man Anna Morottaja lea ráhkadan.
Gonaïves (arrondissemeanta)
Gonaïves lea Haiti arrondissemeanta Artibonite departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 263 858 ássi (2003), ja dan viidodat lea 967 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Gonaïves.
El Progreso (departemeanta)
right|thumb|El Progreso El Progreso lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 158 092 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1 922 km². Departemeantta oaivegávpot lea Guastatoya.
Geašjávri
Geašjávri lea jávri Guovdageainnus.
Geađgejávri
Geađgejávri lea jávri Guovdageainnus.
Osterøy
Osterøy lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 680 ja viidodat lea 255 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Lonevåg. Osterøy rádjegielddat leat.
Jalgesvárri
Jalgesvárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 701 mehtera.
Odda
Odda lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 6 995 ja viidodat lea 1 616 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Odda. Odda rádjegielddat leat.
Gahččanjávri
Gahččanjávri lea jávri Guovdageainnus.
Áldovárri (Ráisa)
Áldovárri lea várri Ráissas. Vári allodat lea mehtera.
Petén (departemeanta)
right|thumb|Petén Petén lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 638 296 ássi (2011), ja dan viidodat lea 35 854 km². Departemeantta oaivegávpot lea Flores.
Hæmmujávri
Hæmmujávri lea jávri Guovdageainnus.
Guolehis Suolojávri
Guolehis Suolojávri lea jávri Guovdageainnus.
Bávdnjavárri
Bávdnjavárri lea várri Ráissas. Vári allodat lea 640 mehtera.
Laurantzonfjellet
Laurantzonfjellet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 679 mehtera.
Valladolid eanangoddi
Valladolid eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Šibenik-Knin guovlu
Šibenik-Knin guovlu lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 2 994 km² ja olmmošlohku 109 320 (2011). Guovllu hálddahusguovddáš lea Šibenik.
Valencia eanangoddi
Valencia eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Grande-Rivière du Nord (arrondissemeanta)
Grande-Rivière du Nord lea Haiti arrondissemeanta Nord departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 50 692 ássi (2003), ja dan viidodat lea 205 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Grande-Rivière du Nord.
Skohpičohkka
Skohpičohkka lea várri Ráissas. Vári allodat lea 695 mehtera.
Rudmosefjellet
Rudmosefjellet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 792 mehtera.
Čivttasmaroaivi
Čivttasmaroaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 481 mehtera.
Radøy
Radøy lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 021 ja viidodat lea 112 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Manger. Radøy rádjegielddat leat.
Escuintla (departemeanta)
right|thumb|Escuintla Escuintla lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 701 016 ássi (2011), ja dan viidodat lea 4 384 km². Departemeantta oaivegávpot lea Escuintla.
Gros-Morne (arrondissemeanta)
Gros-Morne lea Haiti arrondissemeanta Artibonite departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 145 232 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 008 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Gros-Morne.
El Quiché
right|thumb|El Quiché El Quiché lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 953 027 ássi (2011), ja dan viidodat lea 8 378 km². Departemeantta oaivegávpot lea Santa Cruz del Quiché.
Gomahatoaivi
Gomahatoaivi lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 590 mehtera.
Max Velthuijs
Max Velthuijs (riegádii miessemánu 22. b. 1923 Haagis Vuolleeatnamiin, jámii ođđajagimánu 25. b. 2005) lei vuolleeatnanlaš govvideaddji ja mánáidgirječálli. Son šattai earenoamáš dovddusin mánáid govvagirjjiiguin, earret eará girjjiiguin mat muitalit "Cubbo" (hollánddagillii Kikker) ja su ustibiid birra. Cuoppu-girjjit leat jorgaluvvon maiddái dáro-, ruoŧa- ja suomagillii (Frosken, Grodan, Sammakko).
Vizcaya eanangoddi
Vizcaya eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Monacofjellet
Monacofjellet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 1 084 mehtera.
Guatemala (departemeanta)
right|thumb|Guatemala Guatemala lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 2 541 481 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2 126 km². Departemeantta oaivegávpot lea Guatemala gávpot.
Zamora eanangoddi
Zamora eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Zaragoza eanangoddi
Zaragoza eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Huehuetenango (departemeanta)
right|thumb|Huehuetenango Huehuetenango lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 1 143 887 ássi (2011), ja dan viidodat lea 7 400 km². Departemeantta oaivegávpot lea Huehuetenango.
Hokkaidō prefektuvra
Hokkaidō prefektuvra lea prefektuvra Hokkaidō sullos Jáhpanis.
Juŋkavárri
Juŋkavárri lea várri Guovdageainnu suohkanis. Vári allodat lea 439 mehtera.
Njállavárri
Njállavárri lea várri Ráissas. Vári allodat lea 669 mehtera.
Ságge-Čierte
Ságge-Čierte lea várri Ráissas. Vári allodat lea 853 mehtera.
Kilimanjaro
Kilimanjaro lea Afrihká alimus várri (5 895 m) Davvinuorta-Tansanias lahka Kenia ráji. Kilimanjaro lea rievtti mielde golmma vulkána joavku, man lahtut leat Kibo (5 895 m), Mawenzi (5 149 m) ja Shira (3 962 m). Mawenzi ja Shira leaba jápmán, muhto Kibo lea ain inaktiiva dahjege oađđi vulkána.
Kibo alimus čohkka lea Uhuru Peak dahjege "friddjavuođa čohkka", ja doppe lea álo muohta. Vuosttaš olbmot čohka alde ledje Hans Meyer, Ludwig Purtscheller ja Yohanas Kinyala Lauwo golggotmánu 6. b. 1889.
Kilimanjaro álbmotmeahci lea olles várreguovlu badjel 2 700 m bajábeal meara, ja dat lea okta Unesco máilmmeárbeguovlluin. Kilimanjaro lea šaddan bivnnut, muhto hástaleaddji turistavánddardanbáikin.
Iešjávri
Iešjávri lea jávri Guovdageainnus. Dan viidodat lea 68,16 km².
Kasinoet
Kasinoet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 949 mehtera.
Álava eanangoddi
Álava eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Aichi prefektuvra
Aichi prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Stord
Stord lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 18 165 ja viidodat lea 144 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Leirvik. Stord rádjegielddat leat.
Ávila eanangoddi
Ávila eanangoddi lea eanangoddi Spánias.
Čearru (Kárášjohka)
Čearru lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 629 mehtera.
Birggi sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Birggis (knr 1929) guoská báikenamat Birggi gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Birgi gildii.
Jorba Čierte
Jorba Čierte lea várri Ráissas. Vári allodat lea 308 mehtera.
Jacmel (arrondissemeanta)
Jacmel lea Haiti arrondissemeanta Sud-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 246 262 ássi (2003), ja dan viidodat lea 795 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Jacmel.
Izabal (departemeanta)
right|thumb|Izabal Izabal lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 413 339 ássi (2011), ja dan viidodat lea 9 038 km². Departemeantta oaivegávpot lea Puerto Barrios.
Hinche (arrondissemeanta)
Hinche lea Haiti arrondissemeanta Centre departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 180 803 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 393 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Hinche.
Aleksandra Andreevna Antonova
Sandra Antonova ( dahjege Антонова Са̄нндрэ Вуэннҍтре нӣййт, ) lei gielddasápmelaš oahpaheaddji ja girječálli. Antonova riegádii Tyrber-siiddas miessemánu 5. beaivve 1932, ja jámii golggotmánu 8. b. 2014. Su goappašat váhnemat ledje sápmelaččat, geat čađa áigge barge boazoolmmožin Tyrber-duoddariin. Bearrašis ledje ollu mánát. Sandras lei okta bárdni ja guokte áhkuba.
Antonova oaččui Davviriikkalaš Gollegiela-bálkkašumi jagis 2012.
Phippsfjellet
Phippsfjellet lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 1 013 mehtera.
Jalapa (departemeanta)
right|thumb|Jalapa Jalapa lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 318 420 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2 063 km². Departemeantta oaivegávpot lea Jalapa.
Doaskku sámegiel báikenamat
Sámi eatnandieđalaš namma Doaskkus (knr 1928) guoská báikenamat Doaskku gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Doasku gildii.
Láhpojávri
Láhpojávri lea jávri Guovdageainnus.
Ordaoaivi
Ordaoaivi lea várri Ráissas. Vári allodat lea 657 mehtera.
Gaskkamus Gieddeoaivi
Gaskkamus Gieddeoaivi lea várri Ráissas. Vári allodat lea 704 mehtera.
Akita prefektuvra
Akita prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Latnetjávri
Latnetjávri lea jávri Guovdageainnus.
Nuorbejávri
Nuorbejávri lea jávri Guovdageainnus.
Sálganjávri
Sálganjávri lea jávri Guovdageainnus.
Geavu luonddumeahcci
right|thumb|Geavu luonddumeahcci Geavu luonddumeahcci sajáda Davvi-Suomas Ohcejoga gielddas. Dálá 712 km² viidosaš Geavu luonddumeahcci lea vuođđuduvvon 1956. Dat lea davimus Suoma stuorra suodjalanguovlluin.
Geavu luonddumeahci guovddáža ráhkada badjel 40 km guhkkosaš ja báikkuid masa 80 mehtera čiekŋalis kanjonalágan ávži. Dan bodnis golgá Geavvu. Eará oassi luonddumeahcis lea dovdomassii njoidosut duottareana, man luddot gorssat ja guržžut. Báikkuid leat viiddis rabas duottarjeakkit.
Geavu luonddumeahcci lea diehtaga dáfus dehalaš guovlu. Turku universitehta Lappi dutkanlágádus (www.kevo.utu.fi, suomagillii) hárjeha Geavu guovllus máŋggabealat dutkamuša dan áidnageardásaš luonddu ja ealliid dihte. Vaikko luonddumeahcit leat vuođđuduvvon erenomážit luonddusuodjaleami ja luonddu dutkama váráš, de Geavu luonddumeahci guovlu lea dan lassin boazodikšunguovlu ja fállá maid vánddardeaddjiide vejolašvuođa oahpasmuvvat dan erenomaš lundui.
Kanjona riegádeapmi
right|thumb|Kanjona Ohcejoga Báišduoddar iin Anárii Suoločielgái olli granulihttabáktevuođđu lea sullii 1900 miljovnna jagi boaris. Sullii 70 miljovnna jagi dassái duoddarat badjánedje laigosiid sirdáseami dihte ja daid gaskasaš eana vuojui ávžin. Dalle šattai maiddái Geavu doajáhatávži. Geavorokki báktevuođđu čohkiida sierralágan geađgešlájain, mat girdet iešguđetláhkai mollaneami ja gollama. Dan eanavuođu ja duovdaga leat maŋimuš rievdadan 10 000 jagi dassái nohkan jiekŋabadji ja dan suddančázit.
Vánddardeapmi
Geavu luonddumeahcis sáhttá vánddardit guovtte sierra bálgá mielde. Geavu 63 km guhkosaš vánddardanbálggis guorada luonddumeahcis ávžži Suttesjogas ja Ganešjávrái. Bálggis johtá gaskkohagaid kanjona mielde, gaskohagaid duoddaris. Bálgás leat golbma gállinbáikki, gokko Geavujohka rasttilduvvo. Geavu bálgá sáhttá vázzit jogo Suttesjogas Ganešjávrái dahje nuppegežiid. Guivvi 86,5 km guhkes bálggis johtá duottareatnamiin. Dat earrána Geavu bálgás Ruktajávrri buohta Njávgoaivvi ja Guivvi ávdinstobuid guvlui. Bálggis johtá oassái Báišduoddara meahcceguovllus. Ruovttoluotta Gevvui bálggis máhccá Fiellojohgoržži davábeale, mas joatká ruovttoluotta Ruktajávrái.
Šattut ja eallit
Geavu luonddumeahcis johtin lea ráddjejuvvon, daningo dat leat luonddusuodjalanguovlu: guovllu birastahttá rašes duottarluondu ja luonddumeahcis šaddet ráfáidahttojuvvon šattut ja áitatvulos šlájat. Guovllus sáhttá gávdnat hárvenaš šattuid dego báktesmiera dahje biikasiepmana. Geavu luonddumeahci guovlu fállá maiddái vuogas bessensajiid lottiide, doppe sáhttá oaidnit boaimmaža dahje bieggafálli. Geavorokki eallit ja šattut leat birrasa ektui valjis ja máŋggabeallagat. Dasa váikkohit molsašuddi eanavuođđu, buorre lavttasvuohta ja dálkkádagat. Luonddumeahci váldošaddotiipan leat sierralágan duottaralážat- ja marrasat. 1960-logus duottarmihttára máhtu duššadii olu soahkemarrasiid. Viiddis guovlluin leat ainge ruojus stohkkevuovddit.
Sund (Norgga gielda)
Sund lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 6 579 ja viidodat lea 100 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Skogsvåg. Sund rádjegielddat leat.
Geavu luonddumeahcci
Njuolggadusat ja ráddjehusat
Geavu luonddumeahcci lea juhkkojuvvon guovtte oassái, duottarguovlui ja ávžeguovlui, gos oažžu johttit dušše merkejuvvon bálgáid mielde. Merkejuvvon johtolagaid olggobealde lea gildojuvvon buotlágan johtin, tealttástallan, dolastallan dahje luonddubuktagiiid čoaggin. Báikkálaš ássiin leat goittot sierravuoigatvuođat earret eará boazodollui, guolástus sii sihke meahccebivdu i luonddumeahci guovllus.
Bálvalusat
Siiddas, mii lea Sámemusea ja Davvi-Sámi luondduguovddáš Anára girkosiiddas, oažžu birra jagi dieđuid Geavu luonddumeahcis ja earáge Davvi-Sámi luonddubáikkiin. Ohcejoga luonddustobus gávdnojit geassit kárttat ja dieđut davimuš Sámi luonddubáikkiin. Áigeguovdilis ja ođđaseamos áššit leat suomagielalaš fierbmebálvalusas.
Girjjálašvuohta
Kallio Paavo, Kevo. Mietteitä ja muistikuvia Kevosta ja pohjoisen luonnon tutkimuksesta.Karisto 1990.
Jérémie (arrondissemeanta)
Jérémie lea Haiti arrondissemeanta Grand'Anse departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 170 408 ássi (2003), ja dan viidodat lea 818 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Jérémie.
Aomori prefektuvra
Aomori prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Listu Irana girdišiljuin
thumb|right|300px|Irana kárta Dat lea listu Irana girdišiljuin. Vuosttaš tabeallas leat almmolaš girdišiljut daid sajádaga mielde. Nubbi tabeallas leat militearagirdišiljut, maiddái sajádaga mielde.
Jagi 2013 rájes Iranas ledje 319 girdišilju.
Girdišiljut
thumb|Irana kárta girdišiljuiguin
Juos girdišilju namma lea buoiduduvvon, dat dárkkuha ahte dan girdišiljus leat gávppálaš girdifitnodagat, mat fievrredit mátkkošteddjiid fitnodaga áigedávvala mielde mátkkošteaddjigirdiiguin.
Rágesjávri
Rágesjávri lea jávri Guovdageainnus.
Davimus Gieddeoaivi
Davimus Gieddeoaivi lea várri Ráissas. Vári allodat lea 725 mehtera.
Buranovskije Babuški
thumb|right|250px|Buranovskije Babuški Buranovskije Babuški lea etno-pop-joavku, mii ovddastii Ruošša Eurovision lávllagilvvohallamis 2012. Sii leat eret Udmurtia dásseválddis Buranovo gilis, ja sin prográmmas leat udmurtagiel lávlagat.
La Gonâve (arrondissemeanta)
La Gonâve lea Haiti arrondissemeanta Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 75 548 ássi (2003), ja dan viidodat lea 690 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea La Gonâve.
Chiba prefektuvra
Chiba prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Siđusoaivi
Siđusoaivi lea várri Ráissas. Vári allodat lea 849 mehtera.
Quetzaltenango (departemeanta)
right|thumb|Quetzaltenango Quetzaltenango lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 789 358 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1 951 km². Departemeantta oaivegávpot lea Quetzaltenango.
Soagŋojávri
Soagŋojávri lea jávri Guovdageainnus.
Jutiapa (departemeanta)
right|thumb|Jutiapa Jutiapa lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 436 076 ássi (2011), ja dan viidodat lea 3 219 km². Departemeantta oaivegávpot lea Jutiapa.
Fukui prefektuvra
Fukui prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Stuorajávri (Guovdageaidnu)
Stuorajávri lea jávri Guovdageainnus.
Álttá báktesárgumat
Álttá báktegovat leat báktegovat Finmárkku Álttás. Báktegovat leat gávdnon miehtá Álttá gieldda ja maiddái dan lagasguovlluin Romssa fylkkas. Váldooassi govvamateriálas gávdno Álttávuona guovllus ja dan lagassulluin, muhto maiddái Porsáŋggu ja Návuona vuonain leat gávdnon govat. Dálá áigge báktegovat leat okta UNESCO málmmiárbebáikkiin.
Roggeoaivi
Roggeoaivi lea várri Ráissas. Vári allodat lea 792 mehtera.
Stuora Galbajávri
Stuora Galbajávri lea jávri Guovdageainnus.
Lascahobas (arrondissemeanta)
Lascahobas lea Haiti arrondissemeanta Centre departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 136 503 ássi (2003), ja dan viidodat lea 623 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Lascahobas.
Kinnefjellet
Kinnefjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 601 mehtera.
Orvinfjellet
Orvinfjellet lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 796 mehtera.
Os
Os lea:
Fukushima prefektuvra
Fukushima prefektuvra lea prefektuvra Honshū sullos Jáhpanis.
Likčačearru
Likčačearru lea várri Kárášjoga gielddas. Vári allodat lea 510 mehtera.
Retalhuleu (departemeanta)
right|thumb|Retalhuleu Retalhuleu lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 304 168 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1 856 km². Departemeantta oaivegávpot lea Retalhuleu.
Suolojávri
Suolojávri lea jávri Guovdageainnus.
Čielgeađa
Čielgeađa gullá guovddášnearvafierbmái (CNS). Čielgeađa, čielgeskoađit ja nearvaruohttasat leat čielgekánala siste. Čielgekanála lea dego guovdnji man čielgedávttit birastahttet. Čielgeađa lea refleavssaid guovddáš. Čielgeađa jođiha ovdamearkka dihte čibberefleaksa sáddekeahttá signála vuoigŋašiidda. Čielgeađa álgá oaiveskálžžus čohkaluvvá sullii alimiid ráje.