cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sirkka Garam
Sirkka Marjatta Garam (nieidanamma Saarikoski, miessemánu 4. b. 1939 Impilahti, Suopma – miessemánu 10. b. 2018 Hämeenlinna, Suopma) lei suopmelaš girječálli gii čálii diehto- ja muittašangirjjiid ja artihkkaliid. Son lei girječálli Pentti Saarikoski oabbá ja koahkka-girječálli Sami Garama eadni. Son lei náitalan Károly Garamiin.
Yny lhyvyr hwnn
Yny lhyvyr hwnn lea vuosttaš girji mii čállojuvvui kymragillii. Girjji čálii aberhonddulaš Sir John Price gii gulai ádelii ja lei Cymru ja rádjeguovlluid čálli. Girjji prentii Edward Whitchurch Londonis jagi 1546.
Girjji namma boahtá girjji golmma vuosttaš sánis ja mearkkaša Dan girjjis sámegillii. Cymru álbmotgirjerádjosa čoakkáldagas lea máilmmi áidna gáhppálat Yny lhyvyr hwnn -girjjis. Girji gulai dan vuođđočoakkáldahkii man Sir John Williams skeŋkii girjerádjosii jagi 1908.
Nybro gielda
Nybro gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Mörbylånga gielda
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Kärkölä
Kärkölä lea gielda Lulli-Suoma leanas Lahti eanangottis. Dan rádjegielddat leat Hausjärvi, Hollola, Hämeenlinna, Mäntsälä ja Orimattila.
Gilit
Järvelä, Nummenkulma, Hevonoja, Hongisto, Hähkäniemi, Iso-Sattiala, Karvala, Kirkonkylä, Lappila, Maavehmaa, Marttila, Uusikylä, Vähä-Sattiala
Vuoigatvuohta iežas gillii
thumb|250px|right|[[Snoasa girjerádjosa lullisáme- ja dárogiel galba]] thumb|250px|right|[[Ras yr Iaith lea viehkangilvu man ulbmilin lea ovddidit kymragiela stáhtusa]]
ON Ekonomalaš, sosiálalaš ja čuvgehuslaš vuoigatvuođaid guoski riikkaidgaskasaš oktasašsoahpamuša artihkal 15 mielde ovttaskas olbmos lea vuoigatvuohta oasseváldit kultureallimii ja soahpamušriikkain lea geatnegasvuohta fállat doaibmabijuid mat leat vealtameahttumat čuvgehuslašvuođa viiddideapmái ja ovddideapmái. Eurohpá sosiála vuođđogirji geatnegahttá Eurohpáráđi ovddidit ja álkidahttit vejolašvuođaid mielde sisafárrejeddjiid mánáid eatnigiellaoahpahusa ja maiddái vuostáiváldinriikka giela oahpaheami sisafárrejeddjiide.
Suomas
Suoma vuođđoláhka dorvvasta suopmelaččaide vuoigatvuođa geavahit duopmostuoluin ja eará eiseválddiid olis ieža giela, suoma- dahje ruoŧagiela. Seamma láhkai dáhkiduvvojit suoma- ja ruoŧagiel álbmogiid čuvgehuslaš dárbbut. Dasa lassin vuođđolágas mearriduvvo dan ahte sápmelaččain eamiálbmogin, románain ja eará joavkkuin lea vuoigatvuohta bajásdoallat ja ovddidit iežas giela ja kultuvrra. Suoma vuođđolágas mearriduvvon vuoigatvuođat leat dárkileappot mearriduvvojit Suoma giellalágas. Dasa lassin sápmelaččaid ja seavagielalaččaid vuoigatvuođat mearriduvvon eará lágain. Sisafárrejeddjiin lea lága mielde vuoigatvuohta bisuhit iežas giela ja kultuvrra.
Lumijoki
Gilit
Korvenkylä, Luonnostakylä, Lapinkylä, Ukuranperä, Varjakka, Ylipää, Alapää
Komehta
Komehta dahje seaibenásti lea smávva almmigáhppálat mii johtá beaivváža birra. Muhtumin dat lahkonit beaivváža ja dalle sáhttá oaidnit seaibbi mii šaddá beaivvášsuonjardeami geažil. Komehtat leat jieŋas, gavjjas ja geađggis. Daid čađamihttu lea moadde kilomehter gitta moaddelogi kilomehter.
Nauru
Nauru dásseváldi dahjege Nauru lea suolostáhta Jaskesábis beaivvedási láhka.
Komehta
Komehtaid birrajohtináigi sierrana komehtas komehtii. Sáhttá leat oanehaš nugo moadde jagi dahje hui guhkki nugo čuđiid duháhiid jagiid. Muhtun komehtat fas dušše bohtet beaivvášgotti sisa oktii ja de fas mannet viidáseappot gomuvuhtii. Dain mat lea oanehis birrajohtináigi gohčoduvvojit oanehisperiodalaš komehtan ja dain mat fas lea guhkes gohčoduvvojit guhkesperiodalaš komehtan.
Nauru
thumb|230px|Nauru leavga right|200px thumb|300px
Komehta
Váimmus
Go komehta lea guhkkin beaivvážis de dat lea dušše váimmus, mii lea eanas geađgi, gavja jikŋon čáhci, jikŋon karondioksiida, metána ja ammoniáhkka. Muhtumat leat danin navdán daid "duolva muohtaspábban" (eŋg. dirty snowballs). Go komehtain lea nu unnán mássá, dat eai jorbbasnuva gravitašuvnna geažil. Komehtaid bajoš lea oalle earenoamáš go dat speadjalastá dušše 4% dan čuovggas mii deaivá. Vaikko dat muhtumin čuvget nu girkadit almmis, dat gulletge gomuvuođa seavdnjadeamos gáhhpálagaide.
Koma ja seaibi
Olgolis beaivvášgottis komehtat leat jikŋon ja leat measte veadjemeahttun oaidnit Eatnamis dálá teknihkain go dat leat nu unnit. Go siskelebbui bohtet, beaivesuotnjarat liggejit. Dalle čáhci jikŋon gássat ja eará ávdnasat máizet ja lievllistit. Beaivváža suonjardandeaddu ja beaivvášbiegga dagahit dan mearehis stuorra seaibbi mii geaigá beaivvážis eret. Seaibi šaddá dan rávnnjis gavjjain ja gássáin mii boahtá komehta atmosfearas (komas).
Gavjjaid ja gássaid rávdnji geaigába iešguđet guvlui. Gavja báhcá komehta maŋil ja šaddá veahá sojil. Beaivvášbiegga ja magnehtagieddi dagaha ahte fas ahte gássá geaigá beaivvážis eret. Váimmus leage oalle unni, dávjá unnit go 50 km rastá, muhto koma sáhttá leat stuorit go beaivváš ja seaibi fas guhkit go beaivváža ja Eatnama gaska. Dat ahte gássáseaibi álo geaigá beaivvážis eret veahkehii fuomášit beaivvášbiekka.
Oskarshamna gielda
Oskarshamna gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Ánddasuolu
Ánddasuolu lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Papua Ođđa-Guinea
thumbnail|300px
Papua Ođđa-Guinea lea riika Oseanias.
Nuorta-Afrihká
[[Fiila:LocationEasternAfrica.png|right|thumb|350px|
Nuorta-Afrihká lea guovlu Afrihká nuortabealde.
Fiži
thumb|300px Fiži, virggálaš namma Fiži dásseváldi lea suoloriika Oseanias. Dan lagamus ránnját leat oarjin Vanuatu, oarjelullin Ođđa-Kaledonia, lullin Ođđa-Selánda, nuortin Tonga, davvenuortin Samoalaš Sullot ja Wallis ja Futuna (gullet Frankriikii), ja davvin Tuvalu. Fiži lea suoločoahkki mas leat badjelaš 330 sullo. 110 dain olbmot ásset bistevaččat. Lassin gávdnojit maiddái 500 sulloža ja buot buohkanassii Fiži sullot gokčet 18,300 njealjehaskilomehtera. Doppimus suolu lea Ono-i-Lau. Guokte stuorámus sullo leat Viti Levu ja Vanua Levu. Doppe ásset 87% riikka ássiin. Fižis orrot 898,760 olbmo. Viti Levus lea Suva, Fiži oaivegávpot. Suvas lea Fiži váldohápman. Eanas Fiži ássiin orrot Viti Levu riddoguovlluin. Viti Levu siseatnan lea eanas meahcci.
Černobyla lihkohisvuohta
Černobyla lihkohisvuohta dáhpáhuvai dálá Ukrainas Kiova davábealde cuoŋománu 26. beaivvi 1986. Černobyla váimmusrusttega njealját reáktor bávkkehii golbma kilomehter olggobealde gávpoga Pripjat. Rádioaktiiva balva leavai miehtá Eurohpa ja kontaminerii viiddis eatnamiid Ukrainas, Vilges-Ruoššas ja Ruoššas.
Fiži
Fiži ekonomiija vuođđu lea vuovdedoallu, minerálaid boltun ja guolásteapmi. Fiži doalvu maiddái sohkarbohcciid olgoriikii. Riikka valuhtta lea Fižidollár.
Černobyla lihkohisvuohta
Reáktor bávkkehii go bargit čađahedje iskkosa mii ii menestuvvan.
Pripjat buollinveahka bođii báikki ala maŋŋel logi minuhta ja álge jáddadit dola. Guđas dain jápme alla suonjardanmeari dihte.
Álggus Sovjetlihttu čiegadii lihkohisvuođa máilmmi ovddas. Ruoŧa váimmusfápmorusttegis Forsmarkas fuobmájedje ahte bargi skuovat ledje radioaktiivvat. Álggos sii jáhkke ahte dat bođii sin iežaset reáktoris, muhto go riŋgestalle eará váimmosfápmorustegiidda ja gulle doppe lei maid radioaktivitehta loktanan.
Fiži
Fiži lea bivnnuhis báiki turisttaide. Sulluin gávdnojit dollavárit ja tropihkalaš čázit.
Černobyla lihkohisvuohta
Reáktor soiccuhii rádioaktiiva suovaid áibmui logi beaivvi. 70% manai Vilges-Ruššii.
Pripjatlaččat fárrehuvvojedje eret ja dohko ii oaččo oktage orrot šat. Guovlu lea vesáiduvvan ja eallit lea vallji.
Fiži
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella:
Černobyla lihkohisvuohta
Dearvvašvuođalaš váikkuhusat
WHO Černobyl-raporta jagi 2006 rájes muitala ahte 134 olbmo buohccájedje akuhta suonjardandávdii. Dain jápme guoktelogigávccis.
Fiži
Vuođđodieđut:
Oaivegávpot: Suva
Černobyla lihkohisvuohta
Dearvvašvuođalaš váikkuhusat
Maŋŋel lassánii galbaráksáboras Ukrainas ja Vilges-Ruoššas roasu dihte. Ruoŧa Suonjarsihkkarvuođaeiseválddi raporta (2001) muitala ahte mearkkašahtti dearvvašvuođalaš váikkuhusat eai leat vuordimis Ruoŧas. Maŋŋelis lea eiseváldi goittotge árvvoštallan ahte Ruoŧas sullii 300 jápme lihkohisvuođa dihte.
Fiži
Vuođđodieđut:
Viidodat: 18 270 njealjehaskilomehtera
Udmurtagiella
Udmurtagiella lea urálalaš giella.
Fiži
Vuođđodieđut:
Ássit: 893 354
Udmurtagiella
Girjjálašvuohta
Eanet dovddus udmurtalaš čálli lea Kuzebai Gerd, gii jámii 1930-logus Stalina reprešuvnnaid áigge.
Fiži
Vuođđodieđut:
Ruhta:
Koreografiija
Koreografiija (greikkagiela χορός 'dánsu' ja γράφειν 'čállit') lea dáiddasuorgi dan birra mo hutká ja bagada lihkastagaid ja lávkkiid ovdamearkka dihte dánsuma várás, muhto dat guoská maiddái dáiddalustemii, dáiddavuodjamii ja joavkolášmmohallamii. Koreografiija sáhttá veardidit ovtta musihkkabihtáin dahje dujiin.
Koreográfa lea dat olmmoš gii hutká lihkastagaid ja ráhkada dánssa. Son sáhttá hábmet ovtta olbmo dánsuma, dahje bargat teáhterčájáhusain ja operain. Koreográfat leat dábálaččat ieža dánsut, muhto ii leat dárbu dakkár oahpu váldit jus áigu koreográfan šaddat.
Sámi Našunálateáhter bálkáhit koreográfa go ráhkadit teáhtera. Koreografiija lea maid adnojuvvon luđiid ovdanbuktima várás.
Torsåsa gielda
Torsåsa gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Geahča maid
Listu Ruoŧa gielddain
Bill Clinton
William Jefferson "Bill" Clinton (r. William Jefferson Blythe III borgemánu 19. 1946 Hope, Arkansas), lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid politihkkár, gii lei maid Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 42. presideanta. Son válljejuvvui vuosttas geardde presideantan jagis 1993 ja nuppii jagis 1997.
Luumäki
Gilit
Anjala, Antikkala, Askola, Ellola (Ellonen), Haimila, Heikkilä, Heimala, Hermunen, Hietamies, Himottula (Taina), Hirvikallio, Huomola, Huopainen, Husula, Hyyrylä, Iihola, Inkilä, Junttola, Jurvala, Juurikkala (Juurikas), Kaitjärvi, Kannuskoski, Kelvelä, Keskinen, Kiurula, Kiviniemi, Kokkola, Kolppola, Kontula, Koskela, Kähölä, Laapas, Lakkala (Lakka), Laukkala (Laukas), Lensula, Luotola, Marttila (Taavetti), Mentula, Metsola, Multiala, Munne (Munteenkylä), Niemi, Nokkala, Nuppola, Nurmiainen, Näppi, Okkola, Orkola, Parola, Pitkäpää, Pukkila (Pukki), Pätärilä, Rantala, Saareks, Saarits, Saksala, Salmi, Sarkalahti, Sarvilahti, Siiropää, Sirkjärvi, Suoanttila, Suoknuuti, Suonpohja, Sydänmaanlakka, Taina, Tapavainola, Taukaniemi, Toikkala, Uro, Vainonen, Venäläinen, Viuhkola
Vanuatu
Vanuatu dahjege Vanuatu dásseváldi lea suoloriika Oseanias.
Tonga
Tonga lea riika Oseanias. Dan oaivegávpot lea Nuku'alofa.
Kalmara leatna
Kalmara leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 11 171 km² ja olmmošlohku 233 310 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Kalmar.
Ikšnášši
Ikšnášši lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Sáttoáhpi
Sáttoáhpi dahje sáttomeahcci lea eanan gokko lea hui unnán gahčahat (arvi, muohta, čuorpmas) ja dávjá dakko čáhci lievllista olu. Dan dihte sáttoáhpi leage šattoheapme. Sáttoábi šattut ja eallit leat sierraluvvan nu ahte birgejit. Báhkka sáttoábiin ferte dárjat alla temperatuvrrain eallit, ja polárguovlluin ferte birget buolašin.
Muhos
Muhos lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Muhos rádjegielddat leat Liminka, Oulu, Siikalatva, Tyrnävä, Utajärvi ja Vaala.
Samoa
Samoa, dahjege virggálaš namain Samoa iehčanas stáhta (gitta jahkái 1997 Oarje-Samoa dahjege Oarje-Samoa iehčanas stáhta, jagiin 1900–1914 Duiskka Samoa), lea sulloriika Jaskesábis. Ovttas Amerihká Samoain gohčoduvvo Samoa suolun, mat gullet Polynesia sulluide.
Ross jiekŋalahtta
Ross jiekŋalahtta lea Antárktisa stuorimus jiekŋalahtta. Su viidodat lea sullii 487 000 km² (sullii Spánjja sturrodat).
Muhos
Gilit
Hyrkäs, Korivaara, Kurkiperä, Laaji, Laukka, Leppiniemi, Montta, Muhosperä, Mökkikylä, Petäikkö, Perukka, Ponkila, Päivärinne, Pälli, Rautionkylä, Rova, Sanginjoki, Soso, Suokylä, Tuppu, Tuuru, Lehtoselkä.
Báidár
Báidár (biđonsámegillii: Bájjdár; ) lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Sáttoáhpi
Namahusat
Áhpi lea sámegillii viiddis jeaggi dahje rabas mearra. Sáttoáhpi lea dasto viiddis eanan mas lea olu sáttu. Muhto dat namma doallá deaivása dušše birrasiid 20% máilmmi sáttomehciide. Gávdnojit máŋggalágan sáttoábit: sáttoábit, geađgeábit, čievraábit ja sálteábit.
Šaddomáilbmi
Muhtumat jáhkket ahte sáttoábis eai gávdno báljo eallin, muhto duohtavuođas lea dávjá eallin vallji. Sáttoábis gávdnojit guovttelágan šattut: Dat mat dárbbašit arvečázi duollet dálle ja dat mat ožžot vuođđočázi. Muhtun arvešattut ellet dušše moadde vahku. Dat ihtet arvvi maŋŋá. šaddet, liđđot, gilvet siepmaniid ja de goldnet. Siepmanat sáhttet leat eatnamis máŋga jagi ovdal go fas arvá.
Riikkaidgaskasaš fonetihkalaš transkriberenvuogádat
Riikkaidgaskasaš fonetihkalaš transkriberenvuogádat dahjege IPA lea alfabehtavuogádat, manin čállojuvvo lunddolaš gielaid jietnadagiid ja fonemaid.
Gotlándda leatna
Gotlándda leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 3 183,7 km² ja olmmošlohku 57 405 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Visby.
Norrbottena leatna
Norrbottena leatna lea Ruoŧa davimus leatna. Dan viidodat lea 98 911 km² ja olmmošlohku 248 562 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Luleju.
Marshallsullot
Marshallsullot leat Jaskesábis. thumb|300px
Guido Reni
thumb|204px| Guido Reni Guido Reni (skábmamánu 4. 1575 - borgemánu 18. 1642) lei dovddus Itálialaš dáiddár.
Ruotsinpyhtää
Ruotsinpyhtää (ruoŧagillii Strömfors) lei gielda Suomas.
Kronobergga leatna
250px|right|thumb|Kronobergga leatna jagis 2012
Kronobergga leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 8 458 km² ja olmmošlohku 185 594 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Växjö.
Gielddat
Kronobergga leanas gávcci gieldda.
Tabeallas lea gielddaid olmmošlohku njukčamánu 31. 2013.
Merijärvi
Merijärvi lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Merijärvi rádjegielddat leat Alavieska, Kalajoki, Oulainen, Ylivieska ja Pyhäjoki.
Gilit
Merijärvi, Petäjäskoski, Pirttimäki, Ylipää
Orkeasttar
Orkeasttar lea go olu olbmot ovttas čuojahit máŋggalágan čuojanasaid. Das leat eanet miellahtut go omd. musihkkajoavkkus. Orkeasttar sáhttá juogu ieš čuojahit dahje čuojaldahttit lávlu. Muhtumin orkeastara jođiha olmmoš, dat jođiheaddji gohčoduvvo dirigeantan.
Dávjá lea sáhka symfoniijaorkeastaris, masa gullet máŋgalot musihkkarat geat čuojahit. Čuojanasat mat lávejit doppe gullot leat earret eará dávgečuojanasat, bossunčuojanasat, ja dearpančuojanasat. Dávgečuojanasat leat fijuvla, áltofijuvla, cello, ja kontrabássa. Gávdnojit guovttelágan bossunčuojanasat: muorrabosonat ja veaikebosonat. Muorrabosonat leat fløita, oboe, klarineahtta, fagotta ja muhtumin saksofona. Veaikebosonat leat dorve, trumpehta, báson ja tuba.
Ellen Swallow Richards
Ellen Henrietta Swallow Richards (juovlamánu 3. b. 1842 Dunstable, Massachusetts, Amerihká ovttastuvvan stáhtat – njukčamánu 30. b. 1911 Boston, Massachusetts, Amerihká ovttastuvvan stáhtat) lei amerihkálaš biraskemihkkár ja ruovttudoallooahpu vuođđudeaddji. Son lei Massachusetts Institute of Technology -allaskuvlla vuosttaš nissonstudeanta. Doppe son dutkkai biraskemiija.
Nuorravuohta ja oahppovázzin
thumb|left|Ellen Swallow sullii viđajahkásažžan. Ellen Swallow riegádii Dunstables, Massachusettsis, Amerihká ovttastuvvan stáhtain jagis 1842. Son lei oahpaheaddjiguovttos Peter ja Fanny Swallow áidna mánná. Ellen váccii muhtimin ruovttuskuvlla ja muhtimin Westford Akademiijas. Su niehku lei studeret allaskuvllas ja su áhčči arvvosmahtii su dása.
Swallow-bearaš lei viehka geafi. Swallow čokkii ruđaid máŋga jági oahpahan- ja čorgenbargguin. Viimmat son lei seastán 300 dollára ja 26-jahkásažžan son almmuhii iežas Vassar Collegii. Doppe son beroštišgođii sihke nástediehtagis ja kemiijas. Jagi 1870 Swallow válmmaštuvai kemiija kandidáhttan.
Jápmin
Richards jámii ruovttus njukčamánu 30. b. 1911 Jamaica Plainis, Bostonis, Massachusettsis. Son hávdáduvvui soga hávdeeatnamii mii lea Gardineris, Maines.
Jaakko Gauriloff
Jaakko Gauriloff (r. 1939 ) lea nuortasápmelaš lávlu.
Pornainen
Pornainen lea gielda Lulli-Suoma leanas Helssega eanangottis. Dan rádjegielddat leat Askola, Mäntsälä, Porvoo ja Sipoo.
Gilit
Halkia, Metsäkylä, Hevonselkä, Kirveskoski, Kupsenkylä, Laha, Laukkoski
Jönköpinga leatna
thumb|250px|right|Jönköpinga leatna
Jönköpinga leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 10 475 km² ja olmmošlohku 338 712 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Jönköping.
Bievát
Bievát lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Jönköpinga leatna
Čoahkkebáikkit
Jagi 2010 Jönköpinga leanas leat 84 čoahkkebáikki. Tabeallas lea leana 10. stuorámus čoahkkebáikki :
Leana gielddat
Jönköpinga leatnii gullet dál čuovvovaš 13 gieldda:
Reese Witherspoon
Laura Jeanne Reese Witherspoon lea amerihkálaš neavttár gii lea riegádan njukčamánu 22. beaivve 1976 Amerihká ovttastuvvan stáhtaid New Orleansas, Louisianas.
William Shatner
William Shatner lea kanádalaš neavttár gii lea riegádan njukčamánu 22. beaivve 1931.
Monte Águila
Monte Águila lea Chile gielda.
Skuvlejupmi
thumb|250px|right|Orlando Vera Villarroel vuođđoskuvla
Monte Águilas leat vuođđo- ja joatkkaskuvllat. Dáin skuvllain oassi leat almmolaš skuvllat ja oassi fas priváhtaskuvllat. Almmolaš skuvllaid doarju ruđalaččat Cabrero gielda. Vaikko nuppit skuvllat leatge priváhtat, dat ožžot goittotge ruhtadeami Chile oahpahusministeriijas.
Mäntsälä
Mäntsälä lea gielda Lulli-Suoma leanas Helssega eanangottis. Dan rádjegielddat leat Kärkölä, Orimattila, Pukkila, Askola, Pornainen, Sipoo, Järvenpää, Tuusula, Hyvinkää ja Hausjärvi.
Katja Gauriloff
Vaikko Gauriloffa eadni lea nuortalaš, son ii leat orron nuortalaččaid guovllus dahje oahppan nuortalašgiela. Mánnávuođaáigge son orui Roavvenjárggas. Gauriloffis lea goitge nanu sámeidenteahta ja son lea gieđahallan iežas ruohttasiid dokumeantafilmmain.
Bálkkašumit
Gauriloff lea ožžon filmmain ollu bálkkašumiid sihke Suomas ja olgoriikkain. Gauriloff lea maiddái vuosttaš sápmelaš gii lea vuoitán Jussi-bálkkašumi.
Bálat
thumb|Bálaga earjogovva thumb|Bálaga suohkan Nordlánddas
Bálat lea ovddeš suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis. 2020:s oktiičaske Bálat, Áhkanjárga ja oassi Divttasvuonas.
Oulainen
Oulainen lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Oulainen rádjegielddat leat Alavieska, Haapavesi, Merijärvi, Pyhäjoki, Raahe ja Ylivieska.
Gilit
Kilpua, Lehtopää, Matkaniva, Petäjäskoski, Piipsjärvi, Honkaranta, Jauhinkangas
Blekinge leatna
Blekinge leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 2 941 km² ja olmmošlohku 152 670 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Karlskrona.
Malediivvat
Malediivvat lea riika Ásias.
Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Divehigiella
Oaivegávpot: Malé
Viidodat: 300 njealjehaskilomehtera
Ássit: 341 106
Ruhta: Rufiyaa
Da Nang girdišillju
300px|thumb|right|Da Nang riikkaidgaskasaš girdišilju ođđa [[terminála (girdišillju)|terminála jagi 2012]] 300px|thumb|right|Da Nang girdišilju riikkaidgaskasaš terminála T2
Vuogát
Vuogát dahjege Voagat lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Da Nang girdišillju
Da Nang riikkaidgaskasaš girdišillju lea girdišillju, Da Nangas, gaska-Vietnamas. Dat lea Vietnama goalmmát riikkaidgaskasaš girdišillju Hanoi Noi Bai - ja Ho Chi Minh City Tan Son Nhat riikkaidgaskasaš girdišiljuide lassin.
Terminálat
Terminála T1 lea girdišilju terminála mátkkošteddjiide, geain lea sisriikkalaš girdinmátki ja terminála T2 lea sidjiide, geain lea riikkaidgaskasaš girdinmátki.
Vimmerby gielda
Vimmerby gielda lea gielda Ruoŧas Kalmara leanas.
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Christer Fuglesang
Christer Fuglesang lei vuosttas ruoŧŧelaš gomuvuođas STS-116-prográmmas.
Girkojahki
Girkojahki dárkkuha dan mo girkolaš basse- ja ávvubeivvit leat jagis.
Dáidda ráidduide eai gula čuovvovaš basit:
Skåne leatna
Skåne leatna lea Ruoŧa lulimus leatna. Dan viidodat lea 11 027 km² ja olmmošlohku 1 260 920 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Malmö.
Sääʹmođđâz
Sääʹmođđâz lei máilmmi áidnu nuortalašgiel áviisa. Dat almmuhuvvui Suomas 1970-logus njeallje geardde jagis.
Lahti
Lahti lea Suoma gávpotgielda Lulli-Suoma leanas, Päijät-Häme eanangottis. Lahti gávpot gullá Lahti guovlugildii. Dan rádjegielddat leat Asikkala, Heinola, Hollola, Iitti ja Orimattila. thumb|250px|Aleksanterinkatu (Lahti).
Entrena
Entrena lea gilli Spánias.
Titta Karakorpi
Riitta Anneli ”Titta” Karakorpi (dál Karakorpi-Martens dahje von Martens; r. golggotmánu 29. b. 1944 Oulu, Suopma) lea suopmelaš neavttár, bagadalli ja dramaturga.
Janez Drnovšek
thumb|right|200px|Janez Drnovšek jagi 2004
Janez Drnovšek (, (miessemánu 17. b. 1950 – guovvamánu 23. b. 2008) lei Slovenia presideanta jagiid 2002–2007, Slovenia stáhtaministtar jagiid 1992–2002 ja Jugoslávia presideanta jagiid 1989–1990. Son riegádii Celjes, mii dalle gulai Jugosláviai, dál Sloveniai. Drnovšek jámii guovvamánu 23. b. 2008 ruovttustis Zaplanas.
Västervika gielda
Geahča maid
Gieldat Ruoŧas
Valkeala
Valkeala lei gielda Kymileagi eanangottis. Jagi 2009 álggus Valkeala, Anjalankoski, Elimäki, Jaala, Kouvola ja Kuusankoski ovttastuvvojedje Kouvola gávpogin.
Gilit
Aitomäki, Anttila, Haimila, Heikkilä, Hevosoja, Inkerilä, Jokela, Joutjärvi, Karhula, Kinansaari, Kipparila, Kirkonkylä, Kourula, Kuivala, Kääpälä, Lipiälä, Mattila, Miettula, Multamäki, Niinistö, Oravala, Parola, Pihlajasaari, Pyöriälä, Pyötsiälä, Rautjärvi, Ruotsula, Rämälä, Saarento, Selänpää, Sorsala, Toikkala, Uro, Utti, Tuohikotti, Vekaranjärvi, Vuohijärvi
Paltamo
Paltamo lea gielda Kainuu eanangottis, Suomas. Paltamo rádjegielddat leat Kajaani, Puolanka, Ristijärvi, Sotkamo ja Vaala.
Hallándda leatna
Hallándda leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 5 454 km² ja olmmošlohku 303 777 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Halmstad.
Oarje-Götalándda leatna
Oarje-Götalándda leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 23 942 km² ja olmmošlohku 1 598 115 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Göteborg.
Aotearoa
230px|thumb|[[Aotearoa leavga]] thumb|300px|Kárta Aotearoa dahje Ođđa-Selánda lea riika Oseanias. Riikii gullet davvesuolu ja oarjesullo ja vel dasa lassin máŋga smávva sullo. Dan oaivegávpot lea Te Whanga-nui-a-Tara  Lagamus stuorra eanamássát leat oarjin Austrália (1530 km lagamus sullos), davvin fránskalaš suolu Ođđa-Kaledonia ja suolostáhtat Tonga ja Fiži, ja vel lullin  Antárktis (3000 km Aotearoa lulimus geažis). Geografalaččat riika lea muhtun oase austrálialaš baldu alde ja muhtun oase Jaskesmeara baldu alde. Aotearoa kultuvra lea ovttastuvvon sihke Austrália eurohpálaš kultuvrrain ja Oseania polynesalaš kultuvrrain. Aotearoa lea gonagasriika ja mielde servošis Commonwealth of Nations. Aotearoas lea parlementáralaš vuođđoláhka. Guovddáš ealáhussuorggit leat eana- ja vuovdedoallu, borramušindustriija (eanas meieriijabuktagat) ja turisma
Andrew Lloyd Webber
thumb|right|Andrew Lloyd Webber Andrew Lloyd Webber (riegádan njukčamánu 22. beaivve 1948) lea brihttálaš šuokŋadahkki.
Edgar Degas
Hilaire-Germain-Edgar De Gas (suoidnemánu 19. 1834 - čakčamánu 27. 1917) lei fránskkalaš dáiddár.
Sálát
Sálát lea gielda Nordlándda fylkkasuohkanis.
Benin
Benin dahjege Benina dásseváldi lea riika Afrihkás.
Siuntio
Siuntio lea gielda Lulli-Suoma leanas Helssega eanangottis. Dan rádjegielddat leat Inkoo, Kirkkonummi, Lohja ja Vihti.
Chad
Chad ( Tashād ja ) dahjege Chada dásseváldi ( Jumhūrīyat Tashād ja ) lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Libya, nuortin Sudan, lullin Gaska-Afrihká dásseváldi, oarjelullin Kamerun ja Nigeria sihke oarjin Niger. Chad lea Afrihká viđádin stuorámus stáhta viidodaga ektui. Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea N'Djamena.
Vepsägiella
thumb|thumbtime=106|Vepsägiella 1
Vepsägiella lea giella, mii gullá nuortamearasuopmelaš gielaide.
Angola
Angola dahjege Angola dásseváldi lea riika Lulli-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat Namibia, Kongo dásseváldi, Kongo demokráhtalaš dásseváldi ja Zambia.
Vepsägiella
Čállingiella
thumb|250px|Vepsägielat appes 1930-logus
Örebro leatna
Örebro leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 8 517 km² ja olmmošlohku 282 653 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Luleju.
Stáigu
Stáigu lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Tammela
Tammela lea gielda Lulli-Suoma leanas Kanta-Häme eanangottis. Dan rádjegielddat leat Forssa, Hämeenlinna, Jokioinen, Karkkila, Lohja, Loppi, Somero ja Urjala.
Gilit
Hevoniemi, Hykkilä, Häiviä, Kallio, Kankainen, Kaukjärvi, Kaukola, Kuuslammi, Kytö, Letku, Liesjärvi, Lunkaa, Mustiala, Myllykylä, Ojainen, Pappila, Patamo, Pikonkorpi, Porras, Riihivalkama, Saari, Sukula, Susikas, Talpia, Tammela, Teuro, Torajärvi, Torro
Beassážat
Beassážat leat risttalašvuođa allabassi, maid ávvudit Jesusa bajásčuožžileami allabassin. Bajásčuožžileapmi lea okta risttalašvuođa váimmusáššiin ja beassážat leat girkojagi boarráseamos ja stuorámus allabassi.
Beassážiid ovdal lea jaskes vahkku. Albma beassážat álget sotnabeaivvis mii lea 1. beassábeaivi, maid čuovvu nubbi beassášbeaivi. Dát beaivvit leat bassebeaivvit máŋgga riikkas.
Suorta
Suorta lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Suvi West
West lea náitalan neavttár ja govvideaddji Anssi Kömiin ja sutnos leat guokte máná.
Jagi 2016 West bagadalai dokumeantafilmma Sparrooabbán.
Matleena Fofonoff
Matleena Fofonoff dahjege (nieidanamma Gauriloff, r. 1949 Ruovdebogijávri, Anár, Suopma) lea nuortalaš giehtadáiddaduojár gii lea dovddus nuortalaččaid árbevirolaš dujiin nugo ruohtas- ja bearaldujiin. Duodjái lassin son lea illustreren girjjiid nugo Õhtt eeʹǩǩ Oʹlssee da Såålla mieʹldd.
Gävleborgga leatna
Gävleborgga leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 18 191 km² ja olmmošlohku 276 487 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Gävle.
Matleena Fofonoff
Bálkkašumit
Jagi 2009 Matleena Fofonoff oaččui Jagi nuortalaš -bálkkašumi.
Pudasjärvi
Pudasjärvi lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Pudasjärvi rádjegielddat leat Ii, Oulu, Posio, Puolanka, Ranua, Suomussalmi, Taivalkoski ja Utajärvi.
Damon Albarn
Damon Albarn (r. njukčamánu 23. 1968, Leytonstone, Stuorra-Británnia) lea englándalaš lávlu-lávlladahkki. Albarn lei mielde Blur-joavkkus. Son lea maid leamašan mielde Gorillaz- ja The Good, The Bad And The Queen -joavkkus.
Aram Hačaturjan
Aram Iljič Hačaturjan (geassemánu 6. b. 1903 – miessemánu 1. b. 1978,, ) lei sovjetlihttulaš-armenialaš šuokŋadahkki. Hačaturjan riegádii Tiflisas, Ruošša keaisárriikkas.
Hábmir
Hábmir lea gielda Nordlándda fylkkasuohkanis.
Pulkkila
Pulkkila lea Suoma ovddeš gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Dat ovttastuvai Kestiläin, Piippolain ja Rantsilain 1.1.2009 Siikalatvan, ja dalle gielddas orui 1 569 olbmo.
Pulkkila girkosiida lea Siikajoki joga stuorámus oalgejoga, Lamujoga, guoras, sullii 90 kilomehtera Oulu máttabealde. Pulkkila lea dovddus metállaindustriijas ja doppe leage Davviriikkaid stuorámus fabrihkka, mii ráhkada stállebohcciid.
Oarje-Norrlándda leatna
Oarje-Norrlándda leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 21 678 km² ja olmmošlohku 242 032 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Härnösand.
Leisha Hailey
Leisha Hailey (r. suoidnemánu 11. 1971 Okinawa, Japána) lea amerihkálaš neavttár ja musihkar. Son rávásmii Bellevue, Nebraskas, mis son maid váccii Bellevue West logahaga. Ovdal go son fárrii New Yorkii, son muitalii váhnemasas, Robert ja Jane Haileyii, ahte lea lesba.
Alvesta gielda
right|thumb|250px
Alvesta gielda lea gielda Ruoŧas Kronobergga leanas. Gieldda olmmošlohku lea 19 049 (2013).
Čoahkkebáikkit
Alvesta gielddas leat guhtta čoahkkebáikki. Tabeallas lea čoahkkebáikkiid olmmošlohku juovlamánu 31. 2010.
Geahča maid
Listu Ruoŧa gielddain
Pauliina Feodoroff
Pauliina Feodoroff (r. 1977 Anár, Suopma) lea nuortalaš filbmabagadalli, teáhterbagadalli ja giehtačálli. Dasa lassin son lei Suvi Westa filmmas Sparrooabbán.
Biografiija
Jagi 2002 Feodoroff válmmaštuvai Teáhterallaskuvlla bagadallama ja dramaturgiija skuvlenprográmmas. Jagi 2007 son oaččui Kritiikin Kannukset -bálkkašumi álgofilmmas Non Profit. Filmma vuosttašeahket lei Skabmagovat filbmafestiválas Anáris ođđajagimánu 2007. Non Profit -guhkesfilmma bušeahtta (badjel 20 000 euro) lei juoba Suomasge eahpedábálaš smávis. Buvttadanproseassa bisttii logi jagi.
Jagi 2016 Marja Helander, Outi Pieski ja Pauliina Feodoroff gáibidedje Nordea-báŋkku geassádit ruhtadeamis Dakota Access Pipeline -oljobohcci mii huksejuvvui miellačájáhusaid fuolakeahttá dattetge Standing Rock Sioux -reserváhtii Davvi-Dakotas USA:s.
Sysmä
Sysmä lea Suoma gielda Päijät-Häme eanangottis Lulli-Suoma leanas. Sysmä gullá Lahti guovlugildii. Sysmä vuođđuduvvui jagis 1442 go dat erohuvvui Hollolas iežas gieldan.
Dan rádjegielddat leat Asikkala, Hartola, Heinola, Kuhmoinen, Luhanka ja Padasjoki.
Gilit
Joutsjärvi, Karilanmaa, Kinnarila (Skinnarila), Koivisto, Käenmäki (Tikkala), Liikola, Nikkaroinen, Nuoramoinen, Onkiniemi, Otamo, Palvala, Rapala, Ravioskorpi, Saarenkylä, Soiniemi, Suurkylä, Särkilahti, Taipale, Toivola, Valittula, Vintturi, Virtaa ja Voipala (Suopelto).
Taipalsaari
Taipalsaari lea gielda Lulli-Suoma leanas Lulli-Gárjila eanangottis. Dat gullá Lappeenranta guovlugildii. Gieldda viidodat lea 759 km² mas 357 km² lea sisčázádagat. Gielddas ássa measta 4800 ássi ja gieldda olmmoščoahkkisvuohta lea 14 ássi/km². Dan rádjegielddat leat Lappeenranta, Lemi, Puumala, Ruokolahti ja Savitaipale. Taipalsaari gielda lea vuođđuduvvon jagis 1571.
Gilit
Ahokkala, Ampujala, Haikkaanlahti, Haikola, Halila, Heikkola, Herttuala, Illukansaari, Jauhiala, Kannus, Karhula, Karhunpää, Kattelussaari, Ketvele, Kilkinsaari, Kilpiänsaari, Kirkonkylä, Kirvesniemi, Konstu, Kuhala, Kuikkala, Kurenlahti, Kurenniemi, Kurhila, Kutila, Kyläniemi, Laukniemi, Lehtola, Levänen, Liukkola, Merenlahti, Muukkola, Märkälä, Nieminen, Olkkola, Paakkola, Paarmala, Pakkala, Peltoi, Pönniälä, Rehula, Reinikkala, Saikkola, Saimaanharju, Solkeinkylä, Telkkälä, Vainikkala, Viskarila, Vitsai
Peter Lorre
Peter Lorre, dahje albma namman László Löwenstein (geassemánu 26. b. 1904 Rózsahegy, Nuortariika-Ungára – njukčamánu 23. b. 1964 Los Angeles, Kalifornia, USA) lei ungáralaš neavttár gii nevttii duiskalaš ja amerihkálaš filmmain.
Ávvir
Ávvir lea davvisámegiel beaivválaš ođasaviisa mii almmuhuvvo viđa geardde vahkkus. Aviissa vuosttaš nummir bođii olggos Sámi álbmotbeaivve 2008. Ávvir šattai, go Min Áigi ja Áššu čáskojuvvojedje oktii. Aviissa doaimmahus lea Kárášjogas, Guovdageainnus ja Álaheajus.
Aviissa namma
Aviissa nama lea guovdageaidnulaš Láilá Susanne Vars.
Vihti
Vihti lea gielda Lulli-Suoma leanas Helssega eanangottis. Dan rádjegielddat leat Karkkila, Loppi, Hyvinkää, Nurmijärvi, Espoo, Kirkkonummi, Siuntio ja Lohja.
Gilit
Haapkylä, Haimoo, Huhmari, Hulttila, Hynnälä, Härkälä, Härköilä, Härtsilä, Irjala, Jokikunta, Jättölä, Kaharla, Kaukola (Kaukoila), Kauppila, Kirvelä, Kirkonkylä, Koikkala, Korppila, Kotkaniemi, Kourla, Köykkälä, Lahnus, Lahti, Lankila, Leppärlä, Lusila, Maikkala, Metsäkylä, Merramäki, Moksi, Niemenkylä, Niemi, Niuhala, Nummela, Oinasjoki, Ojakkala, Olkkala, Ollila, Oravala, Otalampi, Pakasela, Palojärvi, Pappila, Pietilä, Pääkslahti, Ridal, Ruskela, Salmi, Selki, Siippoo, Suksela, Suontaka, Taipale, Tarttila, Tervalampi, Torhola, Tuohilampi, Vanhala, Vanjoki, Vanjärvi, Veikkola, Vesikansa, Vihtijärvi, Vähäkylä
Algeria
Algeria (, Al Jaza'ir, Dzayer ) dahje Algeria demokráhtalaš álbmotdásseváldi lea dásseváldi Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat nuortadavvin Tunisia, nuortin Libya, nuortalullin Niger, oarjelullin Mali ja Mauritania sihke oarjin Marokko ja Oarje-Sahára. Su oaivegávpot lea Alger.
Gielat
Vuođđolága 3 § mielde Algeria virggálaš giella ja riikkagiella lea arábagiella. Algeria nubbi riikkagiella lea tamazighagiela, muhto dát ii leat virggálaš giella.
Ecser
Ecser (jietnaduvvo Ečer) lea gilli Ungáras. Dat lea oaivegávpoga, Budapesta báldda ja eará ránnágilit leat Maglód, Vecsés ja Üllő. Gilis lea slovakialaš unnitlohku ja gili namma slovakiagillii lea Ečer. Jagis 2001 gili olmmošlohku lei 3 252.
Historjá
Gilli lea hui boaris, juo jagis 896 elle olbmot doppe. Čállagiid mielde gilis lea leamaš girku juo jagis 1315. Go durkalaččat ledje vuolustan Buda šloahta jagis 1541, Ecser lei ávdin. Easka 1686 maŋŋel bohtet ovdalaš ecseralaččat fas ruoktot. Dalle maid slovakialaččat bohtet gillái. Ođđa girku lea huksejuvvon jagis 1740.
Dalarna leatna
Dalarna leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 28 193 km² ja olmmošlohku 276 564 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Falun. Dalarna leana rádjeleanat leat Jämtlándda leatna, Gävleborgga leatna, Västmanlándda leatna, Värmlándda leatna ja Örebro leatna. Norgga bealde Hedmárkku fylkkagielda. Letnii gullet 15 gieldda.
Sipoo
Sipoo lea gielda Lulli-Suoma leanas Helssega eanangottis. Dan rádjegielddat leat Helsinki, Vantaa, Kerava, Tuusula, Järvenpää, Porvoo, Pornainen ja Mäntsälä.
Gilit
Söderkulla, Broböle, Eriksnäs, Gesterby, Gumbostrand, Hangelby, Hindsby, Herrala (Hertsby), Immersby, Kalkkiranta (Kalkstrand), Kallbäck, Kirkonkylä (Kyrkoby), Kärr, Linnanpelto (Borgby), Löparö, Majvik, Martinkylä (Mårtensby), Massby, Myyras (Myras), Nevas, Nikkilä (Nickby), Pigby, Savijärvi, Simsalo (Simsalö), Skräddarby, Spjutsund, Svartböle, Talma (Tallmo), Träskby, Box, Västerskog, Etelä-Paippinen (Södra Paipis), Pohjois-Paippinen (Norra Paipis)
Leif Wager
Leif Christian Wager (guovvamánu 11. beaivve 1922 Helsset – njukčamánu 23. beaivve 2002 Helsset) lei suopmelaš neavttár ja lávlu.
Ruovatvuotna
Ruovatvuotna dahjege Rátnu lea gielda Nordlándda fylkkasuohkanis.
Oulu
Oulu lea suopmelaš gávpot, mii lea Mearrabađa davveoarjegáttis Oulujoga njálmmis. Jagis 1605 Ruoŧa gonagas Carl IX vuođđudii Oulu. Dainna lágiin Oulu lea Davvi-Suoma boarráseamos gávpot.
Oulu olmmošlohku lei jagis 2013, miessemánu 31. beaivve 191 368, ja viidodat lei 3 880,63 km², mas 3 031,00 km² lei eana, 82,04 km² sisčázi ja reasta, 767,58 km² lea mearra. Oulu olmmošlohku lei jagis 2020 juovlamánus 207 424.
Oulu rádjegielddat leat Hailuoto, Ii, Kempele, Liminka, Lumijoki, Muhos, Pudasjärvi, Tyrnävä ja Utajärvi (2013). Guovllustis Oulu lea sihke hálddahuslaš ja gávppálaš guovddáš.
Oulu lea menestuvvan bures gávpogiid mannanáigásaš imagodutkamiin. Jagis 2008 Taloustutkimus almmuhii dutkama, mas Oulu lei stuorra gávpogiin buoremus riikkaviidosaš imagoárvvoštallamis, go mielde ledje buot leanaid vástideddjiid vástádusat. .
Álaheaju girku
200px|thumb|right|Álaheaju girku. thumb|right|Áltár ja áltárgovva. Álaheaju girku dahjege Áltá girku  lea girku Álaheaju suohkanis.
Girku lea huksejuvvon jagis 1858. Dat lea guhkesgirku. Girku lea plánen arkiteakta Stephen Henry Thomas.
Jämtlándda leatna
Jämtlándda leatna lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 49 443 km² ja olmmošlohku 126 157 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Östersund.
Fredrika Runeberg
thumb|Fredrika Runeberga vuosttaš bargu lei [[Helsingfors Morgonbladis cuoŋománu 12. b. 1833 álgán joatkkamuitalus Den unga nunnan ]] 300px|thumb|Runeberg-bearraša vuosttaš ásodat [[Porvoos (Rihkamakatu 8). Govva lea Albert Edelfelta málen akvarealla.]]
Fredrika Charlotta Runeberg (čakčamánu 2. b. 1807 Pietarsaari, Ruoŧa gonagasriika – miessemánu 27. b. 1879 Helsset, Ruošša keaisárriika, nieidanamma Tengström), lei suomaruoŧŧelaš girječálli. Son lei okta vuosttaš suopmelaš girječálliin gii čálii historjjálaš románaid.
Son lei náitalan Johan Ludvig Runebergin.
Bearaš
Runeberga isit lei diktačálli Johan Ludvig Runeberg. Fredrika ja Johan náitaleigga ođđajagimánus 1831. Soai oaččuiga gávzzi máná, main guokte jámiiga jo unnin.
Anáraččat
Anáraččat leat sámit geat hállet anárašgiela.
Botswana
Historjá
Botswana guovllus leat 17000 jagi boaris arkeologalaš dieđut ássanhistorjjás. Bantugiel olbmot bohtet Botswanai sullii j. 190 - 450.
Gielat
Botswana virggálaš giella lea eaŋgalsgiella. Dása lassin measta buohkat máhttet maiddái bantugielaide gullevaš tswanagiela. Vuođđoskuvllas tswanagiella lea oahppogiellan. Eaŋgalsgiela oahpahus álgá nubbe luohkás.
Burundi
Burundi dahjege Burundi dásseváldi lea riika Gaska-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Rwanda, nuortin ja lullin Tansánia ja oarjin Kongo demokráhtalaš dásseváldi sihke maiddái Tanganjikajávri.
Dildo
Dildo lea gávpot Kanádas.
Pyhäjoki
Pyhäjoki lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Pyhäjoki rádjegielddat leat Kalajoki, Merijärvi, Oulainen ja Raahe.
Puolanka
Puolanka lea gielda Kainuu eanangottis, Suomas. Puolanka rádjegielddat leat Hyrynsalmi, Paltamo, Pudasjärvi, Ristijärvi, Suomussalmi, Utajärvi ja Vaala.
Davvesiidda girku
200px|thumb|right|Davvesiidda girku. thumb|right|Áltár ja áltárgovva. Davvesiidda girku lea girku Davvesiidas Finnmárkku fylkkas.
Puolanka
Gilit
Aittokylä, Askankylä, Auho, Joukokylä, Kivarinjärvi, Kotila, Kongasmäki, Leipivaara, Lylykylä, Naulaperä, Puokio, Puolanka, Rasinkylä, Suolijärvi, Vihajärvi, Väyrylä, Yli-Oterma, Törmänmäki
Davvesiidda girku
Girku lea huksejuvvon jagis 1962. Girku lea plánen arkiteakta Odd Borgrud Pedersen.
Girkus leat 170 čohkkansaji.
Virolahti
Virolahti lea gielda Lulli-Suoma leanas Kymileagi eanangottis. Dan rádjegielddat leat Hamina ja Miehikkälä.
1900-lohku (jahkečuohti)
1900-lohku lei jahkečuohti, mii álggii jagis 1900 ja nogai jagis 1999.
Virolahti
Gilit
Alapihlaja, Ala-Urpala, Eerikkälä, Hailila, Hanski, Hellä (Heligby), Hämeenkylä (Tavastby), Häppilä, Järvenkylä, Kattilainen, Kiiskilahti, Kirkonkylä, Klamila, Koivuniemi, *Koskela, Koskelanjoki, Kotola, Kurkela, Laitsalmi, Länsikylä (Flonckarböle), Martinsaari, Mattila, Mustamaa, Nopala, Orslahti, Paatio (Båtö, Patio), Pajulahti, Pajusaari, *Pitkäpaasi, Pyterlahti, Ravijoki, Ravijärvi, Reinikkala, Rännänen (Grennäs), Sydänkylä (Kallfjärd), Säkäjärvi (Seekeirffby), Tiilikkala, Vaalimaa (Vaderma), Vilkkilä, Virojoki, Yläpihlaja, Ylä-Urpala
Kárášjoga boares girku
200px|thumb|right|Kárášjoga boares girku. thumb|right|Áltár ja áltárgovva. Kárášjoga boares girku lea girku Kárášjoga gielddas Finnmárkku fylkkas.
Girku lea huksejuvvon jagis 1807. Dat lea muorragirku. Girku lea plánen arkiteakta Daniel Stroch.
Girkus leat 140 čohkkansaji.
Ođas Kárášjoga girku lea huksejuvvon jagis 1974.
Lessebo gielda
Lessebo gielda lea gielda Ruoŧas Kronobergga leanas. Gieldda olmmošlohku lea 8 027 (2013).
Čoahkkebáikkit
Lessebo gielddas leat njeallje čoahkkebáikki. Tabeallas lea čoahkkebáikkiid olmmošlohku juovlamánu 31. 2010.
Geahča maid
Listu Ruoŧa gielddain
Howard Walter Florey
Howard Walter Florey, Baron Florey (čakčamánu 24. 1898 b. Adelaides, Austrálias – guovvamánu 21. 1968 b. Oxfordas, Englánddas) lei australialaš patologa, gii vuittii Nobel-medisiinnabálkkašumi ovttas Alexander Flemingiin ja Ernst Boris Chainiin jagis 1945.
Burkina Faso
Burkina Faso lea riika Oarje-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Mali, nuortin Niger, nuortalullin Benin, lullin Togo ja Ghana sihke oarjelullin Elfenbenariddu. Riikka oaivegávpot lea Ouagadougou.
Gielat
Burkina Faso virggálaš giella lea fránskkagiella, muhto riikkas leat maiddái riikkagielat. Burkina Faso riikkagielat leat mooregiella, bissagiella ja djulagiella, muhto dát eai leat virggálaš giellan.
Máilmmi riikkat ja eará oasit
A
Afganistan - Albánia - Algeria dahjege Algeriija - Amerihká ovttastuvvan stáhtat - Amerihká Samoa - Andorra dahjege Andorrá - Angola dahjege Angolá - Anguilla - Antárktis - Antigua ja Barbuda - Arábaemiráhtaid lihttu dahjege Arábaemiráhtat - Argentina dahjege Argentiinná - Armenia - Aruba - Austrália - Azerbaižan
B
Bahama dahjege Bahámá - Bahrain - Bangladeš - Barbados - Barbuda - Bassi stuollu - Beaivvedási Guinea - Belau - Belgia - Belize - Benin - Bermuda dahjege Bermudá - Bhutan dahjege Bhutána - Bissau - Bolivia - Bosnia ja Hercegovina - Bophutthatswana dahjege Bophutthatswáná - Botswana dahjege Botswána - Bouvetsuolu - Brasilia - Brihttalaš Antárktis - Brihttalaš Indiaábi eatnamat - Brihttalaš Nieiddahušsullot - Brunei - Bulgária - Burkina Faso - Burma dahjege Burmá - Burundi
C
Caicossullot - Caymansullot - Chagossullot - Chile - Cooksullot - Costa Rica - Cuba
Č
Čád dahjege Tchad - Čeahkka dahjege Čeahkaeana
D
Davvi-Irlánda - Davvi-Korea - Davvi-Mariánat - Dánmárku - Djibouti - Dominica - Dominikána dásseváldi - Duiska - Durka
Boras
Boras dahje kreafta lea čoahkádusnamma iešguđet borasdávddaide mat doibmet iešguđet ládje. Borasdávddaid oktasašvuohta lea ahte dat álggahuvvojit dárkkiskeahtes seallajuoguin.
Máilmmi riikkat ja eará oasit
E
Ecuador - Egypta - Eire - Ekvatoriála Guinea - Elfenbenariddu - El Salvador - Englánda - Eritrea - Spánia dahjege Espánja - Esteeana dahjege Estlánda dahjege Estteriika - Etiopia
F
Falklandsullot - Fearsullot - Filippiinnat - Fiži - Fráŋkriika - Fráŋriikka Guyana - Frankriikka lulli ja antárktalaš guovllut - Frankriikka Polynesia - Futunasullot
G
Gabon - Gaska-Afrihká dásseváldi - Gámbia - Gárjila dásseváldi - Georgia - Ghana dahjege Gháná - Gibraltar dahjege Gibráltár - Giinná - Greika - Grenada dahjege Grenada - Grenadiinnat - Guatemala dahjege Guatemálá - Guinea - Guinea-Bissau - Guyana
H
Haiti - Hellas - Hercegovina - Hollánda - Honduras - Hongkong
K
Kalaallit Nunaat - Kambodja dahjege Kampuchea dahjege Kampučea - Kamerun - Kanáda dahjege Kanádá - Kap Verde - Karoliinat - Kasakstána dahjege Kazakstána - Kataloniija - Keelingsullot - Kenia - Kiinná - Kirgisistána dahjege Kirgisia - Kiribati - Kokossullot - Kolombia - Komorot - Komorosullot - Kongo dásseváldi - Kongo demokráhtalaš dásseváldi - Korea Álbmotdásseváldi- Korea dásseváldi - Kreiká - Kroatia - Kuwait - Kypros
L
Laos - Latvia dahjege Látvia - Lesotho - Libanon - Liberia - Libya - Liechtenstein - Lietuva dahjege Lietuvá - Lulli-Afrihkká - Lulli-Korea - Lullinannan - Luxemburg
N
Namibia - Nauru - Nepal dahjege Nepál - Nevis - Nicaragua - Niger - Nigeria - Niue - Norga - Nuortariika - Nuorta-Timor
Q
Qatar
R
Réunion - Románia - Ronnet Mauda eana - Ruonáeana - Ruošša - Ruoŧŧa - Rwanda dahjege Ruándá
S
Saint Christopher ja Nevis - Saint Helena - Saint Lucia - Saint-Pierre ja Miquelon - Saint Vincent ja Grenadiinnat - Salomonsullot - Samoa dahjege Sámoa - San Marino - São Tomé ja Príncipe - Saudi-Arábia - Senegal dahjege Senegála - Serbia - Seychellsullot dahjege Seychella - Sierra Leone - Singapore - Slovákia - Slovenia - Somália - Spánia - Sri Lanka - Saint Lucia - Saint Vincente ja Grenadin - Stuorra Británnia - Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlánda - Sudan dahjege Sudán - Suopma - Suriname - Svalbárda ja Jan Mayen - Svazieana - Syria
Š
Šveica
T
Taiwan - Tanzánia dahjege Tanzaniija- Tažikistan dahjege Tažikistána - Thaieana - Tobago - Togo - Tokelau - Tonga - Trinidad ja Tobago - Tunisia - Turkmenistan dahjege Turkmenistána dahjege Turkmenia - Turks- ja Caicossullot - Tuvalu
U
Uganda dahjege Ugándá - Ukraina dahjege Ukráina - Ungár dahjege Uŋgára - Uruguay - Uzbekistána
W
Wallis- ja Futunasullot
Z
Zaire - Zámbia dahjege Zambia - Zimbabwe
Å
Ålánda
Egypta
Egypta ( Miṣr) dahjege Egypta arábadásseváldi ( Jumhūriyyat Miṣr al-`Arabiyyah) lea riika Davvi-Afrihkás. Egypta oaivegávpot lea Kairo.
Petter Morottaja
Petter Jori Andaras Morottaja (r. suoidnemánu 11. 1982 Anáras) lea anáraš, gii lea čállán girjjiid anárašgillii. Son almmustahtii vuosttas girjjis 17-jahkásaččán. Son lea evttohassan Sámedikki válggain 2007 ja son lea mielde Anarâškielâ servi-searvvis. Morottaja doaimmaha Kierâš-nammasaš anárašgiel neahttaáviissa, man olggosaddi lea anárašgiela searvi ja mii almmustuvvá oktii vahkkus.
Girjjit
Girjjiid lea buvttádan Anarâškielâ servi ry.
Olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštus
mini|300x300px|Eleanor Roosevelt ja olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštus.
Olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštus, ON:a julggaštus olmmošvuoigatvuođaid birra dahje ON olmmošvuoigatvuođajulggaštus lea julggaštus man Ovttastuvvan našuvnnat leat dohkkehan juovlamánu 10. b. 1948 dan goalmmáda  dievasčoahkkimis. Julggaštusa dohkkeheamis jienastedje 48 riikka. Ii mihkkige riika leat jienastan vuostái, muhto gávcci riikka biehtadedje jienasteamis (Sovjetlihttu ja eará nuortablokka riikkat, Lulli-Afrihká ja Saudi-Arábia). Dohkkehanbeaivvi gudnin juovlamánu 10. b. ávvuduvvo juohke jagi olmmošvuoigatvuođaid beaivin.
Dakkaviđe dan historjjálaš dáhpáhusa maŋŋel dievasčoahkkin ávžžui buot miellahtoriikkaid almmustahttit julggaštusa. Riikkaid dáhttojuvvui "juohkit ja lasihit dieđuid, lohkat ja čilget dan skuvllain ja eará oahppolágádusain eará riikkaid ja guovlluid beroškeahttá politihkalaš diliin".
Eanaš julggaštusa sisdoalus lea maŋŋelis nannen guovtti riikkaidgaskasaš oktasašsoahpamušain main nubbi guoská siviila- ja politihkalaš vuoigatvuođaide (SP-soahpamuš), nubbi fas ekonomalaš, sosiálalaš ja čuvgehuslaš vuoigatvuođaide (ESČ-soahpamuš).
Julggaštusa virggálaš teaksta lea oažžumis ON guđa virggálaš gillii: arábagillii, eaŋgalasgillii, fránskkagillii, kiinnágillii ja ruoššagillii. Dasa lassin máŋga ON miellahtoriikkain leat čuvvon dievasčoahkkima ávžžuhusa ja jorgalan julggaštusa iežas gillii. Dan rádjái julggaštus lea jorgaluvvon 369 gillii dahje suopmanii.
Julggaštusa lea oažžumis nuvttá ON guđa virggálaš gillii, davviriikkalaš gillii ja vehá eará gillii ON davviriikkalaš diehtojuohkindoaimmahagas mii lea Københápmamis.
Álggahus
Danne go friddjavuođa, vánhurskkisvuođa ja ráfi vuođđu máilmmis lea buot olmmošgoddái gullevaččaid lunddolaš olmmošárvvu dovddiidus ja sin dássásaš ja massemeahttun vuoigatvuođaid dovddiidus,
danne go olgguštus olmmošvuoigatvuođain ja badjelgeahččanvuohta daid hárrái lea mielddisbuktán veahkájolaš daguid, mat leat suorggahan olmmošgotti oamedovddu, ja danne go álbmogiid alimus joksanmearrin lea dovddastuvvon dakkáraš máilmmi ovdanšaddu, gos lea sárdnun- ja oskkufriddjavuohta ja gos lea balus ja heađis friddjavuohta,
danne go lea vealtameahttun dárbbašlaš suodjalit olmmošvuoigatvuođaid lága bokte, amaset olbmot fertet manimuš heađisteaset stuimmáskit bággoválddi ja soarddu vuostá,
danne go lea deaŧalaš ovddidit ustitlaš gaskavuođaid gárgedusa našuvnnaid gaskkas,
danne go Ovttastuvvan našuvnnaid álbmogat lihtu bokte ođđasis duođaštit sin oskkuset olbmo vuođđovuoigatvuođaide, olmmošoktagasa árvui ja mávssolašvuhtii, olmmáiolbmo ja nissonolbmo dássásaš vuoigatvuođaide, ja leat soahpan ovddidit sosiálalaš ovdáneami ja buorránahttit eallineavttuid stuorit friddjavuođa siste,
danne go miellahttostáhtat leat geatnegahttán iežaset, Ovttastuvvan našuvnnaiguin ovttasbarggadettiin, váfistit olmmošvuoigatvuođaid oppalaš gudnejahttojumi ja doahttaleami,
danne go dáid vuoigatvuođaid ja friddjavuođaid oktasaš ipmárdusas lea stuorimus mávssolašvuohta dan fertehusa duohtandahkamis,
de danne dievasčoahkkin dákko bokte almmuha dán olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálaš julggaštusa oktasaš joksanmearrin buot álbmogiidda ja buot našuvnnaide vai juohke olmmošoktagas ja juohke servodateisseváldi, álo muittus anedettiin dán julggaštusa, vikkašii oahpahusa ja bajásgeassima bokte ovddidit gudnejahttojumi dáid vuoigatvuođaid ja friddjavuođaid hárrái, ja našuvnnalaš ja internašuvnnalaš doaibmabijuid bokte váfistit ahte dat šaddet oppalaččat ja fámolaččat dovddastuvvot ja doahttaluvvot sihke miellahttostáhtaid iežas álbmoga siste ja daid lágaváldi vuolde orru rádjosiid álbmogiid siste.