cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Siligo
thumb|250px|Panorama. Siligo lea Sardinia gávpot, lea regiuvdna Italias, olmmošlohku 943 (2010)
Khenchela eanangoddi
Khenchela eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Mosseregionen
Mosseregionen lea Norgga guovlu Østfolda fylkkas. Guovllu olmmošlohku lea 57 106 ássi ja dan viidodat lea 513 km². Guvlui gullet Moss, Råde, Rygge ja Våler. Stuorámus ja áidna gávpot lea Moss.
Jijel eanangoddi
Jijel eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Tallinna juovlamárkanat
thumb|right|300px|Tallinna juovlamárkanat jagis [[2009]] Tallinna juovlamárkanat  lea jagis 1991 rádjái Tallinna vuollegávpogis Tallinna ráddeviesu márkanšiljus lágiduvvon juovladáhpáhus. Dáhpáhus čuovvu duiskkatypasaš juovlamárkaniid árbevieruid danin go Tallinn lea dološ Hansagávpot.
Lagos
Lagos lea Nigeria stuorámus gávpot.
Lagosa olmmošlohku jagis 2007 lei sullii 13,4 miljovnna, ja lei nu Afrihká stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Lagos lea maid okta dain máilmmi gávpogiin, mat sturrot jođánepmosit, ja ON sulasta ahte gávpotguovlu, gos jagis 1950 orro dušše 290 000 ássi, boahtá leat okta máilmmi stuorámus gávpogiin.
Eahpáraš
Sámis leat eahpáraš-máidnasat mat muitalit dan ahte luovosmánát geat leat čihkkojuvvon meahccái šadde jámehin. Dološ áigin jus náitalkeahtes nissonolbmot šadde áhpeheamit, sii balle ráŋggáštuvvomis ja guđđe sin mánáid, geat jápme gástta haga. Daddjo ahte eahpáraččat gillájedje ja geahččaledje mávssahit olbmuide gillámušaideaset ovddas. Eahpáračča vástagat eará davviriikkalaččain leat dážaid utburd, ruoŧŧelaččaid myling ja suopmelaččaid ihtiriekko.
Moai
thumb|350px|Moai, Beassášsullo geađgebáccit Moai (rapanuigiela moai 'bázzi') lea namahus Beassášsullo dahjege Rapa Nui geađgebácciide, maid leat sullo dološ polynesialaš ássit ráhkadan sullii jagiin 1250–1500. Moait leat monolihtain ráhkaduvvon olbmolágan báccit, main leat eahpenormála stuorra oaivvit. Dat leat gaskamearálaččat sullii 4 mehtera alu ja dat deddet badjel 10 tonna. Dálá dieđuid mielde sullos leat 887 moai-bácci.
Halsa
Halsa lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 606 ja viidodat lea 301 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Liabø.
Leaŋgáviikka sámegiel báikenamat¨
Sámi eatnandieđalaš namma Leaŋgáviikkas (knr 1931) guoská báikenamat Leaŋgáviikka gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.
Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Leaŋgáviika gildii.
Kamppi metrostašuvdna
Kamppi metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna Kamppis. Stašuvdna rahpasii njukčamánu 1. beaivve 1983:s, ja dan leat plánen Eero Hyvämäki, Jukka Karhunen ja Risto Parkkinen. Kamppis leat 487 mehtera Rautatientorii ja 1 169 mehtera ges Ruoholahtii.
Laghouat eanangoddi
Laghouat eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Follo
Follo lea Norgga guovlu Akershusa fylkkas. Guovllu olmmošlohku lea 130 367 ássi ja dan viidodat lea 819 km². Guvlui gullet Nesodden, Frogn, Oppegård, Ski, Vestby ja Ås. Guvlui gullet maiddái oasit Enebakk gielddas. Stuorámus gávpot lea Ski.
M'Sila eanangoddi
M'Sila eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Gáissát
Gáissát lea várrejoavku Porsáŋggus.
Kalasatama metrostašuvdna
Kalasatama metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna. Stašuvdna lea metrosystema ođđaseamos, dat rahpasii ođđajagimánu 1. beaivve 2007:s.
Mekweigiella
Mekweigiella (menggwei) lea nimboralaš giella man hupmojuvvo Ođđa-Guinea indonesialaš oasi davvirittus.
Mascara eanangoddi
Mascara eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Mila eanangoddi
Mila eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Kulosaari metrostašuvdna
Kulosaari metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna.
Mostaganem eanangoddi
Mostaganem eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Huehuetenango
right|thumb|Huehuetenango Huehuetenango lea gávpot Guatemalas. Dat lea Huehuetenango departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 155 500 ássi (2012).
Flekkefjord
Flekkefjord lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Slettaelva
Slettaelva lea Romssa gávpotoassi Sállira sullos. Dat lea Kvaløysletta davábealde, sullii 3 km eret Sandnessundbruas.
Herttoniemi metrostašuvdna
Herttoniemi metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna.
Slettaelva
Slettaelvas lea gilisearvi, Slettaelva borettslag, mánáidskuvla ja máŋga mánáidgárddi.
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan, (r. guovvamánu 6. b. 1911 – geassemánu 5. b. 2004) ) lei Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 40. presideanta.
Son válljejuvvui presideantan jagiin 1981 ja 1989. Ronald Reagen eamit lei Nancy Reagan ja su mánát leat Ron, Michael, Maureen ja Patti Reagan. Reagana ovddideaddji lei Jimmy Carter.
Médéa eanangoddi
Médéa eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Hægebostad
Hægebostad lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Ferdinand Marcos
Ferdinand Marcos (1917-1989) lea filippiinnat politihkkár ja Filippiinnat dála stáhtaministtar.
Risttalaš Álbmotbellodat
RÁb:s leat 10 stuorradikkelahtu, 17 sátnejođiheaddji, 623 gielddastivrralahtu ja 46 filkadikkelahtu. Kjell Ingolf Ropstad lea 2019 rájes jođiheaddjin.
Bellodaga nuoraidorganisašuvdna lea Kristelig Folkepartis Ungdom (KrFU).
Politihkalaš vuođđu
Bellodat lea huksejuvvon risttalaš árvvuin, mii deattuha sivdnádusa ja olbmo árvvu. Bellodat háliida dan dihtii čavga gena- ja bioteknologiijalága, ja vuosttilda lága mii dikta olbmuid iežaset válljet abortta, ja maiddái vuosttildii oktasaš náittoslága. Seammás bellodagas olusat áŋgiruššet birasbargui, ja ovddideames geafes riikkaid.
Historjá
Bellodat ásahuvvui Biibbalskuvllas Bergenis 4.9.1933 Ingebrigt Bjørø bovdejumi vuođul, ja son leaige vuosttas jođiheaddji bellodagas. Muhtun servodatdiehttit leat ovttaoaivilis ahte 1997 válga ja Kjell Magne Bondevika vuosttaš ráđđehus lea dat stuorámus mii lea dáhpahuvvan RaB historjjás. Bellodaga buoremus válga lea eahpitkeahttá stuorradiggeválga jagis 1997, goas bellodat oaččui 12,7 proseantta jienain. Bellodat leai bivnnut ja jagis 1998 oaččui bellodat olles 19.7 % jienain oaiviliskkadeamis maid Norsk Gallup dagai. Dan maŋŋel go bellodat šattai riikkaviidosažža lea jagi 2013 válga heajumus, dušše 4,2 proseantta. Bellodagas leat olu miellahtut jienastuslogu ektui buohtástaladettiin eará bellodagaide.
Bellodagas lei gitta 2013 rádjái risttalaš «dovddastanparagráfa», mii mearkkašii ahte juohkehaš gii háliidii válljejuvvot luohttámušdoaimmaide bellodagas fertii dovddastit risttalažžan ja ovttaoaivilat bellodaga vuođđooainnuin.
Siilitie metrostašuvdna
Siilitie metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna.
Risttalaš Álbmotbellodat
Ráđđehusat
Bellodagas leamas guokte stáhtaministtara: Lars Korvald ja Kjell Magne Bondevik. Bellodat lea searvan ovcci koališuvdnaráđđehusain: Erna Solberga ráđđehus lea jođihan 2013 rájes. 22.1.2019 rájes oassálastá RÁb ráđđehussii.
Ákšu
Ákšu lea bargoneavvu mainna čuollá. Ákšu oasit lea oaivi ja nađđa. Oaivi sáhttá leat guovtteávjui dahje das sáhttá okta ávju ja šimir. Ákšu lea reaidu maid olmmoš lea atnán juo don doložis. Dat lea leamašan anus vuovdedoalus, eanandoalus, duddjomis, njuovvamis, steavlideamis ja dat lea maiddái anihan vearjun soađis.
Historjá
Álggos, 1,6 miljovnna jagi áigi, ákšus ii leat nađđa. Maŋŋil geađgeáiggis álge nađđadit ákšuid. Dalle ledje guovttelágan ákšut: okta mas ákšonađas lei šalbmi ja okta mas ákšonađas ii lean šalbmi. Ákšut ledje geađggis ráhkaduvvon.
Bronsaáiggis álge geađggi sajis ráhkadit ákšuid veaikkis ja bronssas.
Ákšu oasit
Ákšu váldooasit leat oaivi ja nađđa. Oaivvi oasit leat fas:
Nađđa lea eanas muoras ráhkaduvvon. Ođđaáigásaš ákšut sáhttet maiddái metállas. Nađđa lea dávjá veahá vitnjut S-hámis nu ahte vuogas gihtii.
Oran eanangoddi
Oran eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Romerike
Romerike lea Norgga guovlu Akershusa fylkkas. Guovllu olmmošlohku lea 254 951 ássi ja dan viidodat lea 3 806 km². Guvlui gullet Nannestad, Hurdal, Eidsvoll, Ullensaker, Gjerdrum, Nes, Rælingen, Nittedal, Skedsmo, Lørenskog, Fet, Sørum ja Aurskog-Høland. Stuorámus gávpot lea Ski.
Akershus Vest
Akershus Vest (maiddái gohčoduvvon Akershus Vestregionen, Akershus Vestområdet) lea Norgga guovlu Akershusa fylkkas. Guovllu olmmošlohku lea 170 936 ássi ja dan viidodat lea 293 km². Guvlui gullet Asker ja Bærum. Stuorámus ja áidna gávpot lea Sandvika.
Ouargla eanangoddi
Ouargla eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Afon Dyfi
Afon Dyfi (eŋgelasgillii River Dovey) lea johka Kymraeatnamis.
Birgit Õigemeel
thumb|275px|Birgit Õigemeel
Birgit Õigemeel (riegádan čakčamánu 24. beaivve 1988 Kohilais, Estteeatnamis) lea Estteeatnama lávlu. Õigemeel lei Estteeatnama ovddasteaddjin Eurovision lávllagilvvohallamis Malmös, Ruoŧas jagis 2013.
Kvinesdal
Kvinesdal lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Oum El Bouaghi eanangoddi
Oum El Bouaghi eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Šalbmi
Šalbmi lea:
Smøla
Smøla lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 174 ja viidodat lea 282 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Hopen. Smøla rádjegielddat leat.
Relizane eanangoddi
Relizane eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Lyngdal
Lyngdal lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Souk Ahras eanangoddi
Souk Ahras eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Sidi Bel Abbes eanangoddi
Sidi Bel Abbes eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Lindesnes
Lindesnes lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Sétif eanangoddi
Sétif eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Kontula metrostašuvdna
Kontula metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna davát suoris, mii manná Mellunmäkii.
Mandal
Mandal lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Skikda eanangoddi
Skikda eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Stáđđi
mini|Stáđđi ja veahčir. Stáđđi lea rávddi bargoneavvu man alde veahčiriin dearpá dan duoji mainna lea bargame. Stáđit leat eanas leikejuvvon ruovddis dahje stális. Bajil stáđđi lea duolbbas muhto das lea maiddái nu gohčoduvvon čoarvi. Stáđđi deaddá gaskal 60 ja 100 kilo. Stáđit leat vásedin ráhkaduvvon lossadin, daningo dalle dat energiija mii boahtá dearpamis ii "láhppo" muhto baicce adnojuvvo duoji hábmemii.
Stáđđi lea buoššuduvvon hui garasin nu ahte dat gierdá veahčira dearpama. Ii galgga goassege dearpat veahčiriin njuolga stáđđái. Dalle dat sáhttá cuovkanit ja laigat. Lea maid dehálaš ahte stáđđi ii leat roamššil bajil, go dalle duodji sáhttá luoddanit dahje cuovkanit.
Nállu
Nálu atná goarudettiin. Dat lea seaggi ja bastil. Ovdalaš ráhkadedje nálu muoras dahje dávttis, dán áigge eanas stális. Nálus lea ráigi árppu várás mii gohčoduvvo šalbmin. Náluid adne ovdal alla árvvus. Daid atne ovdamearkka dihte nállogoađi siste.
Marnardal
Marnardal lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Puerto Barrios
Puerto Barrios lea gávpot Guatemalas. Dat lea Izabala departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 86 390 ássi (2012).
Sirdal
Sirdal lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Ávju
Ávju báikenamain
Norggas lea báiki Máhkarávju muhto dat namma ii čujut niibbii ávjui. Dat lea baicca dološ sátni 'ávju' mii mearkkaša 'sullo'.
Nállu
Nállu baikenamain
Ruoŧas lea Nállu-nammasaš várri mii lea ožžon namas go das lea nálu hápmi. Dat lea ceakkus ja hui čogas.
Slettaelva skuvla
Skuvlla jođiha čavčča 2014 rájes rektor Vegard Yttergård.
Historjá
Skuvla vuođđuduvvui 1989:s A/L Slettaelva Grendehus vistái maŋŋel go guovllu váhnemat gáibidedje skuvlla Slettaelvai. Dalle lei doppe dušše 1.-3. klássa, ja easkka 1995:s ledje skuvllas buot mánáidskuvlla čieža klássa. Lášmmohallanlatnja ja skuvlagievkkan ledje gárvvisin 1998:s. Birrasiid jagi 2000 ledje skuvllas vuollelaš 300 oahppi, ja nu lei skuvla Sállira stuorámus. Maŋŋel dan leat leamaš unnit oahppit, ja čakčat 2013 ledje doppe 170 oahppi.
Puotila metrostašuvdna
Puotila metrostašuvdna  lea Helssega metro stašuvdna lulát suoris, mii manná Vuosaarii.
Aftenposten
250px|thumb|right|Aftenposten logo. Aftenposten lea Norgga stuorámus aviisa, vuođđuduvvon 1860:s, ja das boahtá ođđa nummir juohke beaivvi. Dat lea maiddái riikka stuorámus diŋgonaviisa, ja almmuhuvvo Oslos. Aviisa šattai stuorámus go VG lohkkiid mearri njiejai ollu.
Aftenposten vuođđuduvvui miessemánus 1860 namain Christiania Adresseblad, muhto namma rievdaduvvui 1861 álggus, ja ođđa namma šattai Aftenposten, guhte lea bisson dan rájes odnážii.
Tindouf eanangoddi
Tindouf eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Aftenposten
Aviissas lea maid nuoraidveršuvdna, Aftenposten Junior.
Sós
Sós lea galicialaš lávlu Mercedes Peóna njealját CD-skearru. Skearru almmustahttojuvvui skábmamánu 30. b. 2010.
Myllypuro metrostašuvdna
Myllypuro metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna davát suoris, mii manná Mellunmäkii.
Tiaret eanangoddi
Tiaret eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Watthana
Watthana lea Bangkoka guovlu. Dan olmmošlohku lea 91,596 ássi, ja dan viidodat lea 12.565 km².
Tipaza eanangoddi
Tipaza eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Watthana
mini|left|[[Thong Lo / Soi Sukhumvit 55]]
Songdalen
Songdalen lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Rastila metrostašuvdna
Rastila metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna lulát suoris, mii manná Vuosaarii.
Islándda presideanta
thumb|Islándda presideanttaid leavga thumb|[[Ólafur Ragnar Grímsson lea leamaš presideantan jagi 1996 rájes]] Islándda presideanta lea Islándda álbmotválljejuvvon stáhtaoaivámuš. Juohke njealját jagi jietnavuoigadahtton rávisolbmot válljejit njuolggo válggain presideantta. Presideanttas lea ráddjejuvvon fápmu. Islándda vuođđolágas ii ráddjejuvvo presideantta virgebajiid eanemusmeari. Islánddas stáhtaministtar lea ráđđehusa oaivámuš, ii presideanta. Iehčanasvuođa maŋŋá Islánddas leat leamaš vihttá presideantta. Viđat presideanta ja dálá presideanta, Ólafur Ragnar Grímsson, álggii virgái borgemánu 1. b. 1996 ja válljejuvvui viđadis jagi 2012.
Søgne
Søgne lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Tissemsilt eanangoddi
Tissemsilt eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Vennesla
Vennesla lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Tlemcen eanangoddi
Tlemcen eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Jiehkku
Jiehkku lea bargoneavvu mainná neaská gápmasiid ja duljiid. Jiehkus lea nađđa mii lea muoras ráhkaduvvon ja S-hámat ávju. Jiehkku lea gávdnon juo dološ rájes Sámis. Álggos dat lei luddejuvvon ađadákti. Maŋŋil ráhkadedje nađa muoras ja ávju geađggis. Dál ávju lea ruovddis. Neaskit jiehkuin lea oalle lossa bargu ja dán áigge leat olbmot gávdnan eará bargovugiid. Kárášjogas leat álgán neaskit mašiinnain mii cirgu eret cuoccaid.
Hálkavárri
Hálkavárri lea várri Porsáŋggus.
Tizi Ouzou eanangoddi
Tizi Ouzou eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Vuosaari metrostašuvdna
Vuosaari metrostašuvdna lea Helssega metro stašuvdna lulát suoris. Stašuvdna lea maiddái suori loahppastašuvdna.
Surnadal
Surnadal lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 929 ja viidodat lea 1 365 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Skei. Surnadal rádjegielddat leat.
Yan Nawa
Yan Nawa lea Bangkoka guovlu. Dan olmmošlohku lea 105,330 ássi, ja dan viidodat lea 16.662 km².
Artigas (departemeanta)
Artigas lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 73,378 ja viidodat lea 11,928 km². Dan hálddahusguovddáš lea Artigas.
Rindal
Rindal lea gielda Trøndelága fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš lea Rindal. Rindal rádjegielddat leat.
Ođđajagemánu 2019 rájes lea Rindal oassin Trøndelága fylkkas. Gitta 2019:ii lei gielda oassin Møre ja Romsdála fylkkas.
Tébessa eanangoddi
Tébessa eanangoddi lea eanangoddi Algerias.
Åseral
Åseral lea gielda Oarjel-Agdera fylkkas.
Suomaruoŧŧelaččat
Suomeruoŧŧalaččat leat Suomas sullii 300 000 ja eatnasat sis orrot Ålandas ja suoma oarjeriddus omd. Vaasas, Turkus ja Kokkolas. mini|Suomaruoŧŧelaččaid leavga Sullii 5,2% Suoma riikkavuložiin leat suomaruoŧŧelaččat.
Suomaruoŧŧalaččaid rivttiide gulla, ahte sii ožžot studeret ruoŧagillii ja sii ožžot doaimmahit áššiid ruoŧagillii eiseválddiin.
Clodoaldo Soto Ruiz
Clodoaldo Soto Ruiz lea perulaš gielladutki ja professor gii lea čállán olu oahppo- ja sátnegirjjiid keččuagiela birra. Soto Ruiz lei keččuagiela professorin Illinois universitehtas (University of Illinois at Champaign-Urbana) badjel 25 jagi.
Ruitogáisa
Ruitogáisa lea várri Porsáŋggus.
Antigua Guatemala
right|thumb|Antigua Guatemala Antigua Guatemala lea gávpot Guatemalas. Dat lea Sacatepéquez departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 68 637 ássi (2012).
Sunndal
Sunndal lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 190 ja viidodat lea 1 713 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sunndalsøra. Sunndal rádjegielddat leat.
Geahppát
Geahppát lea guokte orgána mainna vuoigŋá. Geahppáid váldodoaibma lea buktit oksygena varrii ja doalvut eret bázáhusaid, erenoamážit karbondioksiidda.
Látvia presideanta
Látvia kommunistabellodaga jođiheaddji Anatolijs Gorbunovs lei dušše sadjásaš presideanta ja daningo ii leat listtus.
{{legend|#DDEEFF|Demokráhtalaš guovddásbellodat - Demokrātiskā centra partija|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFDD|Látvia boandalihttu - Latviešu zemnieku savienība|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFFF|Ii bellodat|border=1px solid #AAAAAA}}
Sámi Duodji (vuođđudus)
Juohke jagi vuođđudus geige Asa Kitok -stipeandda. Sii almmuhit maiddái Duodjiforum-nammasaš diehtogihppaga. Dat ilbmá njeallje geardde juohke jagi.
Sámi Duodji doaimmahat lea Johkamohkis.
Cuilapa
Cuilapa lea gávpot Guatemalas. Dat lea Santa Rosa departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 25 378 ássi (2012).
Váimmusfápmu
Váimmusfápmu lea teknologiija mas energiija buvttaduvvo váimmusluddema bokte. Dát teknologiija lea leamašan anus 1950-logu rájes rávdnjebuvttadeapmái. Borgemánus 2016 ledje 450 váimmusludden-reáktora jođus 31 riikkas, mas ollislaš boađus lei 392 GW. Lassin leat 60 reáktora huksojuvvome.
EUs gokčet váimmusfápmorusttegat sullii goalmmádasa golahuvvon elektrisitehta ja 14% ollislaš energiijadárbbus. Váimmusfámu ovdamunit ja hehttehusat lea dávjá sáhkan. Sihke almmolašvuođas ja dieđalaš máilmmis váimmusfámu ávki ja sihkkarvuohta leat dábálaš digaštallanfáttát.
Estlándda presideanta
thumb|200px|Estlándda presideanttaid leavga Estlándda presideanta ( dahje Eesti vabariigi president) lea Estlándda dásseválddi stáhtaoaivámuš.
Mumbai
Mumbai (marathigillii मुंबई), ovddeš namma Bombay) lea India stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Gávpoga olmmošlohku lea sullii 14 miljovnna ássi. Mumbai lea Maharashtra oassestáhta hálddahusguovddáš.
Vaddasgáisá
Vaddasgáisá lea várri Porsáŋggus.
Oarjje-Fuolldá
Oarjje-Fuolldá lea suohkan Nordlándda fylkkasuohkanis.
Jalapa (Guatemala)
Jalapa lea gávpot Guatemalas. Dat lea Jalapa departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 68 854 ássi (2012).
Norgga Sámemiššuvdna
Norgga Sámemiššuvdna ásahuvvui Romssas jagis 1888 namain Norgga Finnemiššuvdnan.
Partido Acción Ciudadana
right|thumb|Partido Acción Ciudadana Partido Acción Ciudadana (PAC) lea Costa Rica politihkalaš bellodat, mii lea álggahuvvon 2000:s. Bellodaga ságajođiheaddjin lea Costa Rica presideanta Luis Guillermo Solís.
Norgga Sámemiššuvdna
Norgga Finnemiššuvdna ja Norgga Lutheralalaš Finnemišuvdnasearvi
Norgga Finnemiššuvnna ásahii bisma Johannes N. Skaar, gii bismagallestallanreaissu vásáhusaid vuođul Deanus bođii dan jurdagii ásahandihte dan organisašuvnna. Guokte nuorra deanusámegandda bivddiiga bismmas veahki vai oččošedje risttalašvuođa oahpu sámegillii. Soai dajaiga sullii ná: "Sámegiella lea munno váibmogiella, ja jus mii galgat addet daid vuoiŋŋalaš duohtavuođaid rievttes láhkái, fertet mii beassat gullat daid váibmogillii". (Eatnigiella lea váibmogiella)
Dat garra bivdda bovttii bismma áŋgiruššama, ja go bođii ruoktot bismagallestallanreaissus, sáddii son reivve Girkodepartementii mas bivddii ahte mearridit sápmelaččaide addit risttalašvuođaoahpu sámegillii. Bismma ávžžuhus ii vuhtiiváldojuvvon. Nuba bisma sáddii bivdaga buot norgga risttalaččaide ahte galget doarjut ásaheames sierra organisašuvnna mii galggai jođihit evangelisttalaš barggu Sámi guovlluin. Bisma oaččui doarjagiid máŋgga bealis, nuba Norgga Sámemiššuvdna ásahuvvui jagis 1888. Hui johtilit ávžžuhuvvojedje sámegielat sárdnideaddjit álgit bargui Sámi birrasiin, ja nuba organisašuvdna álggii olles leavttuin doibmii.
2 searvvi oktii
Jagi 1910 rájes gitta 1925 rádjái ledje dasto guokte organisašuvnna mat barge sámiide ávkin. Sivasgo biehkugohte ahte galggašii oktiičaskit dan guokte searvvi, de dat dahkkui jagis 1925. Ođđa searvvi namma šattai Norges Finnemisjonsselskap:an, man váldokantuvra leai Troanddimis. Jagis 1966 rievddai namma Norges Samemisjon, Norgga Sámemiššuvdnan.
Murmánskka Guovllu Sámesearvi
Murmánskka guovllu sámi searvi dahjege OOSMO lea Ruošša sápmelaččaid searvi. Ruošša Sámis doaibmá searvi mángga báikegottiin, iešguđetge guovlluin, viiđat Ruoššabeala Sámis numo Lujávrris ja Revdas. Searvi lágida ea.ea. kultuvra ja giellaoahpahusa ja sihke seailluha ja ealáskahttá árbevirolaš sámi giehtaduodjedáidduid.
Norgga Sámemiššuvdna
Ásahusat ja skuvllat
Ovdal Norgga Finnemiššuvnna jo ledje diakonabarggut jođus Sámis. Sámiid mánáidruoktu álggii Návuonas jagis 1886 ja jagis 1903 fas ásahuvvui boarrásiidda Čuđegiettis Porsáŋggus, ja čuovvovaš jagiid fas: Leirpollen, Juovlavuonas Deanus (1914), Unjárggas (1916), Kolvik, Leavnnjas (1920), Guovdageainnus (1923) ja Davvesiiddas (1935).
Murmánskka Guovllu Sámesearvi
Miellahttun Sámirađis
Sámiid 17. konferánsa Gironis jagis 2000 dohkkehii Murmánskka guovllu sámesearvvi, OOSMO lahttoohcamuša. OOSMO lea nuba miellahttun Sámiráđis, mas leat oktiibuot vihttanuppelogi (15) lahtu. Dain leat guokte lahtu mielde Sámirađis, Guoládaga sámi searvi nammada ovtta ja OOSMO nammada ovtta áirasa. Guoládaga Sámi Searvi lea vuođđuduvvon jagis 1989 ja OOSMO lea vuođđuduvvon 1998. Sámiid 14. konferánssas Leavnnjas jagis 1989 lei Sovjetlihtus boahtán okta ovddasteaddji, gii buvttii konferánsii dearvvuođaid Ruošša sámiin. Ovddit konferánssas Åres jagis 1986, ii lean oktage Ruošša beal sápmelaš fárus.
Norgga Sámemiššuvdna
Ásahusat ja skuvllat
Vuosttaš searvegotteoabbá bođii Finnmárkui jagis 1911.
Jens Johan Hjort
Jens Johan Hjort (riegádan suoidnemánu 14. beaivve 1964) lea norgalaš advokáhtta ja Olgešbellodaga politihkar. Jagiid 2011–2015 son doaimmai Romssa suohkana sátnejođiheaddjin.
Murmánskka Guovllu Sámesearvi
Searvvi ásaheapmi
Jođiheaddjin lea leamaš Nina Afanasjeva ja dál lea Aleksander Kobelev, čujuhus Sovetskaja 13-10,184290 Lovozero/Lujávri, Ruošša. Lea eahpečielggas goas OOSMO searvi ásahuvvui. Organisašuvdna ozai miellahtovuođa Sámirađis jagis 2000 ja oaččui ohcama dohkkehuvvot seamma jagi. Searvvi vuođđudeapmi bođii sivasgo mánga jagi riidduid geažil Guoládaga Sámi Searvvis (GSS), mas okta ákkain leai ahte GSS ii ovddastan dahje vástidan eanaš ruoššabeale sámiid beaivválaš eallima. Dattege guktot Ruoššabeale servviin lea sierra sadji Sámiráđis.
Norgga Sámemiššuvdna
Ásahusat ja skuvllat
Jagis 1910 ožžo máttasámi mánát skuvllaruovttu, mii leai Namsosa lahkosiin ja jođihuvvui gitta jagi 1951 rádjái.
Tingvoll
Tingvoll lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 109 ja viidodat lea 337 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Tingvoll. Tingvoll rádjegielddat leat.
Norgga Sámemiššuvdna
Ásahusat ja skuvllat
Organisašuvdna ásahii sin vuosttas skuvlla, Avahkai Öytun nuoraidskuvlla jagis 1916. 20 jagi máŋga álggii Samii albmotallaskuvlla Kárášjogas, ja jagis 1949 fas ásahuvvui Misjonbiibbalskuvlla Troandimii, Stjördalii.
Jagis 1915 ceggii Finnemiššuvdna kapealla Majavatnii Snoasai.
Soahteáigi 1940–45
Soahti buvttii garra dili Sámemiššuvdnii. Kolvikas mánáidruoktu bulii lihkohisvuođas jagis 1943 ja máŋga mana dušše. Duiskalaččat bolde earret eará: Guovdageainu boarrásiid ja buohcciruovttu, Hans Schanches Minne mánáidruovttu Deanus ja Davvesiidda boarrásiid ruovttu. Öytun nuoraidskuvla maid bulii oktain máŋga eará rohkosviesuin Finnmárkkus.
Soađi maŋŋil
Huksenmeašttir Mathias Paulen leai guovddaš olmmoš bájasceggemis fas buollán ásahusaid. Sámi nuoraidskuvla Kárášjogas fárrii ođđa lanjaide jagis 1951 ja 60-logus skuvllas rievddai namma Sámi Álbmotallaskuvlan, Den Samiske Folkehøgskole (DSF).
Jagis 1952 vigáiduvai sierra nuoraidbáhppa gii galggai doaibmat Poršáŋggu-guovllus.
1960 rájes ihtigohte Sámemiššuvnna duottargirkut, main vuosttas ceggejuvvui Sennalandet, Áisaroaivvi, duoddarii Álaheajus jagis 1961, jagi maŋŋa fas Bissojotduoddar kapealla viegahuvvui. Dasto maiddai Láhpoluobbalis, Šuoššjávrris, Idjavuonduoddaris ja Smiervuonskaiddis. Láhpoluobbal kapealla huksejuvvui ovttas Guovdageainnu searvegottiin, ja Šuoššjávrri kapealla fas ovttas Kárášjoga ja Guovdageainnu searvegottiiguin. Eará kapeallaid lea Sámemiššuvdna ieš ceggen.
Jagis 1987/88 leai Sámemiššuvdna njunnošis ceggemin Rognsunda kapealla Sievjjus Oarje-Finnmárkkus.
Álbmotallaskuvlla doaibma Kárášjogas nogai muhtun áigái jagis 1985 ja jagis 1988 skuvla gillái buollima geažil. Easka jagis 1991 leai skuvla fas doaimmas, muhto doaibmaruhtavátnivuođa geažil skuvla loahpahuvvui jagis 2000.
Jagis 1986 sirde Misjonsbibelskolen:a Stjørdalas Troanddimii, ja seammás oaččui skuvla nama Bibelskolen i Trondheim.
Máŋga Sámemiššuvnna ásahusat sirdojuvvojedje almmolašvuhtii, stáda vuollásažžan, 70-80-loguin.
Easka 90-logus ásahuvvui ovttasbargu Unjárgga searvegottiin ja ásahuvvui searvegottediakona virgi guovllus, ja jagis 2001 fas máttasámiide diakonabargi.
Jagis 1990 ásahuvvui lagasradio Sis-Finnmárkui, namain Radio DSF, man studio lea Kárášjogas Sámi álbmotallaskuvlla dálus. Das sáddejuvvojit biibbalprográmmat Kárášjogas, Guovdageainnus ja Nuorta-Finmárkkus guđa geardde vahkkui.
Jagi 1990 rájes rahppojuvvojedje politihkalaš rievdademiid geažil vejolašvuohta ovttasbargat maiddai Ruoššabeale Sámiin Guoládatnjárggas. Nuba lea dal Lujávrris kántuvra baiki ja barggu lea jođihan Sigfred Palmar Giskegjerde jagi 1996 rájes.
Blađit ja deaddileamit
Vuosttas organisašuvdnabláđđi Lappernes Ven almmustuvai jagis 1910. Norsk Finnemisjon bláđđi almuustuvvagođii jagis 1916. Jagis 1925 rájes fas almmustuvvagođii Samenes Venn bláđđi maŋŋá go Finnemisjonsforbundet ja Finnemiššuvdna oktiičaskuiga ovtta searvin, Norges Finnemisjonsselskap.
Sámemiššuvnnas leai sierra lágádus (Sámi Várás) doaimmas jagis 1963 gitta jagi 2000 rádjai, mii loahpahuvvui ruhtavátnivuođa geažil.
Doarjjadoaibma
Norges Samemisjons doarjjadoaibma lea 7 biires/guovllus ja okta oktasašsearvi, mas leat sullii 300 searvvi fárus. Trøndelaga biire ásahuvvui jagis 1908, ja maŋŋá bohte eará biire mielde:
Nordmøre biire (1911), Stavanger biire (1915), Oslo biire (1916), Romsdal og Sunnmøre biire(1916), Sørlandet biire (1918), Romerike biire (1921), Bergen krins (1921) og Troms biire (1922). Oarje-Finnmark Oktasašsearvi vuođđuduvvui jagis 1943.
Oktavuohta Sámediggái, Sámi girkoráddai ja sámi organisašuvnnaide.
Sámi Girkoráđi ásaheapmi jagis 1992 lea dehálaš oassi sámiid ođđa girkohistorjjás.
Luis Guillermo Solís
right|thumb|Luis Guillermo Solís Luis Guillermo Solís Rivera (r. cuoŋománu 25. 1958 San Josés) lea Costa Rica dálá presideanta, gii ovddasta Partido Acción Ciudadana. Son válljejuvvui presideantan jagis 2014.
Kristiansund
Kristiansund lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 24 131 ja viidodat lea 87 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kristiansund.
Diabetes
250px|thumb|right|[[Insuliidnapeanna, mainna bidjat insuliinna goruhii.]] Diabetes (Diabetes mellitus, maiddái gohčoduvvon sohkardávda) lea dávda mas olbmo čoavječolgaráksá ii nagot ráhkadit doarvái insuliinna goruhii. Diabetesa mihtilmas dávdamearka lea alla varrasohkkar.
Tiippat
Diabetes dábálaččat juhkkojuvvo guovtti tiipii. Tiipa 1 ja tiipa 2. Tiipa 2 lea dábálaččat go tiipa 1.
Tiipa 1
Tiipa 1 diabetesis goruda immunasystema dovdameahttun sivas bilida čoavječolgarávssá betaseallaid mat ráhkadit insuliinna. Dalle insuliinna ferte addit goruhii cirggastagain, peannain dahje insuliidnapumppain.
Santiago
mini Santiago lea Chile oaivegávpot.
Diabetes
Tiipa 1
Suoma olbmot buohccájit eanemus máilmmis tiipa 1 diabetesii.
Tiipa 2
Tiipa 2 diabetesa váttisvuohta lea ovddemustá insuliidnaresistensa, mii dađistaga váibada čoavječolgarávssá dassážii go dilli lea seammá go tiipa 1, namalassii ahte čoavječolgaráksá ii nagot ráhkadit doarvái insuliinna go livččii dárbu. Dát kombinašuvdna, go čoavječolgaráksá váibagoahtá ja eará gođđosat mat dábálaččat vástidit insuliidnii šaddet resisteanttat, mielddisbuktá ahte tiipa 2 diabetes lea dávda mii váilevaš divššuin vearrána áiggi mielde.
Románat
thumb|Románaid leavga Románat leat eret davvi-India guovllus ja leat goasnu jagiid 500–1000 gaskas vádjolan álbmot, gii lea leavvan eárá bealiide eananspappa. Románaid ollešárvvu lea vaigat árvvu mielde, daninga sii eai alo oainno álbmotlohkamiin, muhto Eurohpá uniovnna guovllus árvvuid mielde dait lea badjel 10 miljoona.
Diabetes
Tiipa 2
Tiipa 2 diabetes lea álbmotdávda mii lassána Davviriikkain. Earenoamážit Suomas dávda lea viehka dábálaš. Olbmot geat gillájit tiipa 2 diabetesa leat várálaččat jápmit ovdal áiggi ja maiddái buohccát iešguđet lassedávddaide. Diabetes lea dutkansuorgi mii stuorru. Maŋemus jagiid dálkkasfitnodagat leat duddjon máŋga ođđa dálkasiid. Ja dađistaga lea maiddái dutkojuvvon movt daid dálkasiid galggašii geavahit divššus.
Románat
Oassi románain máhttá velge románagiela, mii gullá indoarjalaš gielaid.
Diabetes
Tiipa 2
Diabetes tiipa 2 lassána dálá servodagas. Servodaga alla gaskamearálaš ahki, unnán rumašlaš lihkadeapmi ja buoidun váikkuhit lassáneapmái. Tiipa 1 diabetes maiddái lassána, muhto mii dasa livččii sivvan lea eahpečielggas.
Dovdomearkkat
Diabetesa dábálaš dovdomearkkat leat goiku, váibbasvuohta ja gožžandárbu.
Vietnan gargŋil
Vietnan gargŋil (lat. epicondylitis lateralis humeri) šaddá go lea lihkadan gargŋila nu ollu ahte bávččasta. Gargŋil láve vietnat go lihkada seamma ládje guhká. Erenoamážit go tennisstallá lea gargŋil bahá vietnat. Dan dihte lávejit eará gielain lohkat "tennisgargŋil" go dakko bávččasta.
Sivat
Gargŋil vietná go suorpmat ja giehtaruohtas čađat dahket seammá lihkastaga. Barggut mas gargŋil lea bahá vietnat, earret tennis, leat maiddái motorsihkkela vuodjin, snihkken ja málenbarggut. Tennisa oktavuođas lávejit lohkat ahte go spábba deaivá speččona de lihkastat sirdása gargŋilii ja loahpas váibada suona. Erenomážit badjel 40-jahkásaš olbmuin leat dakkár bákčasat.
Dikšu
Vuosttažettiin vuoiŋŋastit ja dálkkodit bákčasiid. Maiddái akupunktuvra, ruvven ja fanahallan sáhttet ábuhit. Go bákčasat leat leamašan guhká ferte guorahallat leatgo árgabeaivválaš doaimmat mat váibadit gargŋila. Go leat čađat garra bákčasat sáhttá cirgalit kortisona dakko.
Valparaiso
mini Valparaiso lea Chile oaivegávpot.
Jenni Haukio
Jenni Haukio (riegádan cuoŋománu 5. beaivve 1977 Poris) lea suopmelaš diktačálli, olgešbellodat Kokoomusa ovddeš gulahallandirektevra ja Suoma dálá presideantta Sauli Niinistö eamit.
Speččon
mini|300x300px|Speččon tennisa várás. Speččon lea reaidu mainna spežže spáppa ja mii adnojuvvo muhtun valáštallansurggiin. Speččonis lea nađđa ja govda geahči. Muhtumin speččonis lea rámmá ja fierbmi, nugo lea dolgespáppas, tennisis ja squashas. Tennisspeččonis lea fierbmi hui čavgat, go spábba lea nu lossat. Go spábba lea geahppat, nugo dolgespáppa, de fierbmi lea loažžáseabbo. Beavdetennisa speččonis ii leat rámmá, das lea dušše jorba muorrageahči masa lea darvvihan gumme.
Averøy
Averøy lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 651 ja viidodat lea 176 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Bruhagen.
Karachi
Karachi (sindhigillii ڪراچي, urdugillii کراچی) lea Pakistana stuorámus gávpot ja ovddeš oaivegávpot. Dat lea riikka ekonomiija, gávppašeami ja johtolaga guovddáš ja deháleamos hápmangávpot. Gávpot lea odne Sindh provinssa hálddahusguovddáš. Karachi lea Arábiameara gáttis, Indus-joga delta oarjedavábealde.
Maŋŋel go Pakistan vuođđuduvvui jagis 1947 gávpot šattai riikka oaivegávpogin, dohko fárrejedje máŋggat indialaš muslimat. Dan maŋŋel lea gávpot sturron jođánit, erenoamážit sullii jagi 2000 maŋŋel. Gávpoga stuorrun ii nohkan, go oaivegávpot sirdojuvvui Rawalpindii ja maŋŋel, jagis 1959 Islamabadii. Karachi gávpotguovlu lea máilmmi ovccádin stuorámus.
Gávpogis lea ollu industriija ja dohko vuođđuduvvui jagis 1951 Karachi universitehta.
Canelones (departemeanta)
Canelones lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 520,187 ja viidodat lea 4,536 km². Dan hálddahusguovddáš lea Canelones.
Arjalaš álbmot
thumb|right|Arjalaš duiskka soalddáhat, headdji Adolf Hitler, nuortariikalaš-duiskalaš diktáhtor. Nazisttaid lea leamaš Sápmi. thumb|right|Duiskka okkupašuvdna bistii miessemánnui 1945:s. thumb|right|Indoiranalaš ja Indoarjalaš álbmot. thumb|right|Indoarjalaš álbmot Davvi-[[India.]] thumb|right|Arjalaš álbmot johtit India.
Arjalaš álbmot
Jutiapa
right|thumb|Jutiapa Jutiapa lea gávpot Guatemalas. Dat lea Jutiapa departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 57 029 ássi (2012).
Trojalaš heasta
mini Trojalaš heasta lei greikkalaš mytologiijas lei muorraheasta, man sisa greikkalaš soalddáhat ledje čiehkádan. Ihkku soalddáhat rahpe Troja šloahtauvssa ja luite soahteveagaset sisa. Dainna soahtejuonain Akhaiat, nugo gohččoduvvojit myhtas, vuite Trojalaš soađi.
Bergkvara
Bergkvara lea čoahkkebáiki Torsåsa gielddas, Kalmara leanas, Ruoŧas. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 940 (2010).
Sumeragiella
Sumeragiella 𒅴𒂠 (Mesopotamia)
Okta
Guokte
Golbma
Sumeragiella čállin
𒀸 𒐀 	𒄬 𒐁 	𒁄 𒄈 𒄉 𒁔 𒋻
𒀭 𒀸 𒋩 𒈮 𒈯 𒁀 𒍪 𒋢 𒋢 𒊿 𒀴
𒀵 𒌗 𒌚 𒌛 𒋚 𒋚 𒅗 𒅨 𒅲 𒅽
𒅜 𒅞 𒅻 𒅾 𒅤 𒅚 𒅺 𒅪 𒅯 𒆋
𒆂 𒆈 𒅢 𒅿 𒅛 𒅝 𒆀
Gjemnes
Gjemnes lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 557 ja viidodat lea 382 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Batnfjordsøra.
NRK
Norsk rikskringkasting AS beaivválaččat ja márkanfievrrideamis gohčoduvvo oanádusain NRK, mii lea stáhtalaš eaiggáduvvon fitnodat, mii sadde oktasaš sáddagiid radios ja TV:as ja eará ođđa mediain. NRK lea vuođđuduvvon dábálašsadden prinsihpaide seamma málle mielde go BBC (Britsh BroadCasting) ja lea miellahttun Eurohpaš sáddenuniovnnas.
NRK lea vuođđuduvvon jagis 1933 ja lea Norgga stuorámus mediafitnodat. NRK:as ledje jagis 2010 njealje riikkaviidosaš TV-kanálat (NRK1, NRK2, NRK3 ja NRK Super) ja golbma riikkaviidosaš radiokanálat (P1, P2 ja P3).
Ruhtadeapmi
NRK lea ruhtaduvvon sáddendivvagiid vuođul, nu gohčoduvvon «TV-liseansa». NRK liseansadienas leai jagis 2005 badjelaš golbma miljárdda norgga ruvnnu, sullii seamma olu go olles Norgga kulturbušeahtta. Jagis 2006 buvttii máidnosat ja sponsen NRK:ii dietnasa 51 miljovnna ruvnnu. Liseansadienas leai seamma jagi lagabui njealje miljárda ruvnnu.
Vásáhusguovddaš NRK Opplevelser rahppui Marienlystas Oslos jagis 2003, gos earret eará leat govat ja jienat NRK historjjás.
Historjá
Radiodállu, Radiohuset (Kringkastingshuset), lea boarráseamos oassi NRK:a váldokantuvrras, mii lea NRK Marienlyst Oslos. Fásta radiosáddagat alge Norggas jagis 1925 priváhta fitnodagas Kringkastingsselskapet A/S. Dat lea algu Norgga sáddemis, mii ásahuvvui jagis 1933. NRK leai sihke eaiggáduvvon ja stivrejuvvon stáhtas, ja deháleamos doaibman leai álgoálggos álbmogii juohkit dieđuid, mii dahkkui briitannialaš BBC málle mielde.
San Marcos (Guatemala)
right|thumb|San Marcos San Marcos lea gávpot Guatemalas. Dat lea San Marcosa departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 46 046 ássi (2012).
NRK
Historjá
Soađiáigge 1940–45 sáddendoaimma stivrejedje Norggas nasisttat, ja sáddenfierbmi belohahkii billašuvvan, nuba NRK seammás fárrehii doaimmas Stuorrabrittaniai, man jođihii Toralv Øksnevad. Sáddagat ledje maid Amerihkás soađiáigge.
1950-jagiin vuoruhuvvu guoimmuheapmi ja boaittobeale báikeguovlluid áššit. Jagis 1954 alge geahččalasaddagat, ja fásta sáddagat jagi 1960 rájes.
Almmolaš rahpan TV:as Norggas leai 20.8. 1960. Jo OG gilvvuin Grenobles jagis 1968 eanas oassi sáddagiin ledje ivnniiguin. 1970 logus bohte eanet ivdnesáddagat, ja ođassátta Dagsrevyen bođii jo jagis 1973. Fásta ivdnesáddagat alge jagis 1975. Dan maŋŋá radio massii guldaleddjiidis dan ođđa mediai.
Fitnodagas lea monopola sihke radios ja TV:as gitta 1980-lohkui. Jagis 1992 oaččui NRK riikkaviidosaš sáddagat gilvaleaddjis TV 2-ázis.
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre lei colombialaš lávlu.
Cerro Largo (departemeanta)
Cerro Largo lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 84,698 ja viidodat lea 13,648 km². Dan hálddahusguovddáš lea Melo.
Sylvi Listhaug
Sylvi Listhaug (riegádan juovlamánu 25. beaivve 1977 Ålesunddas) lea norgalaš politihkar (Ovddádusbellodat). Son lea miessemánu 3. b. 2019 rájes Erna Solberga ráđđehusa boarrásiid- ja álbmotdearvvašvuođaministtar. Son lea ovdal doaibman eanandoallo- ja biebmoministtárin (2013–2015), sisafárren- ja searvadahttinministtar (2015–2018) ja justiisa-, gearggusvuođa- ja sisafárrenministtarin (2018). Ovddádusbellodaga guovddášstivrra lahttu son leamaš 2005 rájes. Jagiin 2006–2011 son doaimmai Oslo gávpotráđđin geas lei ovddásvástádus iešguđetlágan sosiálabálvalusain.
Aku Ankan taskukirja
Aku Ankan taskukirja lea Suomas jagi 1970 rájes almmuhuvvon govvaráidogirji. Dálá áigge dat almmuhuvvo oktii mánus.
Goaŧŧočotta
Goaŧŧočotta (lat. cervix uteri) lea goaŧu vuolimus ja seakkimus oassi. Goaŧŧonjálbmi (portio) lea goaŧŧočoddaga geažis. Dakko golgá ruođđi olggos ja dakko mánná čákŋá olggos riegádettiin. Muhtumin goaŧŧočotta lea gitta go das lea nu suhkkes šliivi. Muhto go monni luovvana monnerávssás, ovulašuvnnas, de goaŧŧočoddaga šliiveassi njárbuda šliivi nu ahte siepmanseallat besset moni lusa. Dalle monni sahkana.
Go monni ii sahkan, de goaŧŧu hilgugoahtá moni ja maiddái šliiveasi. Dalle nissonolbmui šaddá mánnodávda mii bistá 3-7 beaivvi ja dan maŋŋel goaŧŧočoddaga šliivi suohkugoahtá fas.
Go monni sahkana ja nissonolmmoš šaddá mánáid ládje, de goaŧŧočoddaga šliivi šaddá hirbmat suohkadin. Dat hehtte bakteraid njoammumis ohkái. Go cinnás lea infekšuvdna maid ii dálkkot, de ohki maid sáhttá buohccát. Dat lei hui dábálaš dolin go eai gávdnon antibiohtat.
Go mánná sturrola ja riegádeapmi lahkona, de goaŧŧočotta dipmagoahtá ja viimmat rahpasa.
Geahča maid
Goaŧŧočottaboras
Inger Karoline Gaup
Inger Karoline Gaup (r. jagis 1995) lea Norggabeal sápmelaš lávlu.
Trojany
Trojany lea gilli Polskas.
Kolokani
Kolokani lea gávpot Malis, Koulikoro regiuvnnas. Kolokanis leat sullii 13 000 ássi. Kolokani lea oaivegávpot Kolokani guovllus (Cercle de Kolokani), mas leat 10 suohkana (Didieni, Guihoyo, Kolokani, Massantala, Nonkon, Nossombougou, Ouolodo, Sagabala, Sebecoro ja Tioribougou). Kolokani guovllu viidodat lea 14 380 km² ja olmmošlohku lea 163 886 ássi.
Goaŧŧočottaboras
Goaŧŧočottaboras lea borasdávda mii álgá goaŧŧočoddagis. Boras šaddá go seallat lassánišgohtet eahpelunddolaččat ja dat sáhttá leavvagoahtit eará rumašosiide. Dábálaččat eai leat makkárge dávdamearkkat álggus. Maŋŋel bohtet eahpedábálaš vardimat ja bákčasat.
Giellaealáskahttin
Giellaealáskahttin, giela revitalisašuvdna dahjege giellamolsuma jorgaleapmi mearkkaša iešguđetlágan doaibmabijuid, maid ulbmilin lea bissehit ja jorgalit diliid main dihto giela geavaheapmi lea unnon dahje unnumin servodagas. Giella mii ealáskahtto soaitá leat áitojuvvon iešguđetlágan dásiin dahje juobe ollásit jávkan dan mearkkašumis, ahte dat ii šat hállojuvvo beaivválaš giellan olbmuid gaskkas. Giellaealáskahttima ulbmilin lea lasihit giela geavaheami servodaga iešguđetlágan doaimmain ja buot buolvvaid beaivválaš gulahallamis. Guovddáš ulbmilin lea dávjá dat, ahte giella sirdašuvvá lunddolaččat ain ođđa buolvvaide. Giellaealáskahttimis lea sáhka maiddái dalle go áitojuvvon gielat váldojit atnui ođđa doaimmain surggiin (ng. domenain), main árbevirolaš gielat eai ovdal leat geavahuvvon (omd. sámegielat rap-musihka, bloggaid ja Wikipedia giellan). Giellaealáskahttimii oassálastit sihke ovttaskas olbmot, servodagaid iešguđetlágan aktivistajoavkkut, skuvllat ja mánáidgárddit, eiseválddit ja politihkalaš orgánat.
Goaŧŧočottaboras
Miehtá máilmmi lea goaŧŧočottaboras njealját dábáleamos borasdávda. Jábálaš riikkain dat borasdávda lea dovdomassii unnon, vissásit seallaiskosiid geažil.
Giellaealáskahttin
Giellaealáskahttima vuostegeahči lea giela jápmin, muhto maiddái jápmán gielat sáhttet ealáskahttot ealli giellan. Dovdoseamos ja boarráseamos ovdamearka jápmán giellaealáskahttimis lea hebreagiella, mii ii hállojuvvon eatnigiellan 1800 jahkái. Hebreagiela njunuš ealáskahtti lei Eliezer Ben-Yehuda. Vuosttaš dálahebreagiela eatnigielhálli lei su bárdni Ben Zion Ben-Yehuda (maŋŋelis Itamar Ben-Avi) riegádii jagi 1882, muhto dán áigge hebreagielas leat juo badjel vihtta miljovnna hálli. Sámegielaid ealáskahttimis stuorámus nuppástusat leat oaidnimis anárašgiela ealáskahttinprošeavttaid bohtosiin.
Eide
Eide lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 476 ja viidodat lea 152 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Eide.
Goaŧŧočottaboras
Sivat
Goaŧŧočottaborrasa váldosivva lea HPV-infekšuvdna. HPV lea virus mii njoammu seksuála oktavuođain]]. Badjelaš 90% buot buohccán olbmuin lea HPV leamašan mielde. Stuorit riska ahte HPV njoammu lea jus lea álgá anašit nuorran ja go leat leamašan máŋga seksuála guoimmi. Ja go virus lea njommon de borgguheapmi stuorida riskka buohccát borasdávdii.
Diagnosa
Go borasdávddas eai leat nu čielga dávdamearkkat álgobáliid de lea hui dehálaš eastadit borasdávdda árra muttus. Diagnosa dahká dábálaččat gynekologalaš seallaiskosiin ja biopsiijain. Goaŧŧočottaborrasa sáhttá sillet seallaiskosiin. Ruoŧas ávžžuhit nissonolbmuid gaskal 23 ja 50 jagi válddihit seallaiskosiid juohke goalmmát jagi.
Sillen
Sillen (eŋg. screening) lea medisiinnalaš dutkamuš go áigu gávdnat dávddaid dain olbmuin geain eai leat dávdamearkkat. Áigumuššan lea gávdnat dávddaid árra muttus, nu ahte lea buoret vejolašvuohta dálkkodit ja buoridit ja dainna lágiin unnidit jápmimiid ja gillámušaid.
Vaikko vel sillen lea veahkkin dahkat diagnosa árra muttus, de lea čájehuvvon ahte das lea nai heajos bealli. Badjelmearálaš dutkan, boasttu diagnosat ja behtolaš sihkkarvuođadovdu lea muhtun dain. Sillen ferte leat ávkin olbmuide ja ii vahágin. Dan dihte ferte leat dárkil ovdal go álggaha muhtun sillenprográmma, erenoamážit eahpedábálaš dávddaid várás. Muhtun ovdamearka man alde áššedovdit nákkáhallet lea PSA-iskosat. Dainna iskosiin áigu gávdnat prostataborasdávdda. Nuppi dáfus dat lea hálbbes dutkamuš, muhto nuppi dáfus iskkus sáhttá leat positiiva maiddái go ii leat borasdávda. Muhtumat oaivvildit ahte sillen dušše buktá dárbbašmeahttun balu olbmuide.
Sillenprográmma mii lea lihkostuvvan lea ovdamearkka dihte mammografiija, gávdnan dihte čižžeborrasa. Duollet dálle mannat bátnedoaktára luhtte ja iskkahit bániid lea maiddái bures menestuvvan sillen. Dainna lágiin fuobmá káriesa ovdal go bánit leat ráiganan visot.
UTC
UTC dahjege koordinerejuvvon universála áigi lea buot máilmmi riikkaid oktasaš áigestandárda, mii regulere diimmuid ja áigeavádagaid. Namma UTC lea kompromissaoanádus eŋgelasgiela sániin Coordinated Universal Time ja fránskkagiela sániin Temps Universel Coordonné. UTC buhtte ovddeš GMT (Greenwich Mean Time) -stándardda. Earret eará Norgga ja Ruoŧa normálaáigi lea okta diibmu UTC ovddabealde ja Suoma áigi ges guokte diimmu. UTC geavahuvvo dávjá interneahta, omd. Wikipedia áigestandárdan. UTC juohká áiggi beivviide, diimmuide, minuhtaide ja sekunddaide.
Turku earkebismagoddi
Turku earkebismagoddi (suomagillii Turun arkkihiippakunta) lea bismagoddi Suoma evaŋgelalaš-luteralaš girkkus Suomas. Dan bismmastuollu lea Turku. Bismagottis lea guoktẹ bisma, earkebisma Tapio Luoma ja bisma Mari Leppänen.
Colonia (departemeanta)
Colonia lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 123,203 ja viidodat lea 6,106 km². Dan hálddahusguovddáš lea Colonia del Sacramento.
Turku earkebismagoddi
thumb|right|250px|Turku earkebismagotti vearjọgovva.
Riho Grünthal
Riho Manivald Villem Grünthal (riegádan miessemánu 22. beaivve 1964 Helssegis) lea Suoma fennougrista. Grünthal studerii čavčča 1983 rájes Helssega universitehtas suoma-ugralaš ja nuortamearasuopmelaš gielaid. Magisttarin son šattai 1990:s, lisensiáhtan 1996:s, ja de jagi 2003 son nákkáhalai doavttirin. Jagi 2005 rájes Grünthal lea leamaš Helssega universitehta suopmelaš gielaid professor.
Grünthal studeren maiddái jagi Budapestas ja son lea johtán maid earret eará Mari Elis ja Mordvas. Dasa lassin son lea leamaš gieddebargguin vepsalaččaid luhtte. Suo váldodutkansurggiide gullet unnitlogu suopmelaš gielat, earenoamážit vepsägiella, suoma-ugralaš etymologiija ja giellatypologiija.
Bávlos
thumb|280px|[[Bávlos sárdnideamen Areiopagosis Athenas Rafaela mielde, 1515.]] Bávlos Tarsuslaš (hebreagillii ‏שאול התרסי‎‎, greikkagillii Σαῦλος Ταρσεύς; riegádan Tarsusis sullii jagi 5 mKr., jámii Romas sullii jagi 67) lei okta deháleamos árra kristtalašvuođa apoastaliin, miššonearain ja teologain.
Riho Grünthal
Grünthal lea Suoma-Ugralaš Searvvi nubbi várrejođiheaddji ja riikkaidgaskasaš fennougristihkakongreassaid komitea (ICFUC) lahttu.
Jagiid 1987–1990 Grünthal lei okta máŋggagielat Estonia-áigečállaga doaimmaheaddji.
Persovnnalaš dieđut
Riho Grünthala áddjá lei esttelaš diktačálli ja gielladutki Villem Grünthal.
Sololá
right|thumb|Torre Centroamericana Sololás Sololá lea gávpot Guatemalas. Dat lea Sololá departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 43 412 ássi (2012).
Váibmu
Váibmu dahje Ruoŧa bealde cohki lea orgána, mii pumpe vara. Njiččehasaid váibmu lea raddevuovdda siste geahppáid gaskka. Olbmo váibmu lea gurut bealde veahá állut. Ollesolbmo váibmu deaddá birrasiid 250-350 g, muhto sávrres valáštalli váibmu sáhttá deaddit vel eanebuš.
Ráhkadus
Dearvvas váimmus varra golgá aivve ovtta guvlui. Váibmouvssohat hehttejit vara johtimis maŋosguvlui. Váimmu birra lea váibmoskoađas. Váibmoskoađđasis lea veahá golggus, nu ahte váibmu beassá buorebut lihkadit.
Olbmot
Olbmos lea váibmu juohkásan njealje latnjii: badjelis leat gurut ja olgeš feaskkir ja vuollelis leat gurut ja olgeš gámmir: Olbmo váibmu ráhkadus
Guolit ja njoammut
Guliin eai leat go guokte lanja, okta feaskkir ja okta gámmir, ja njoammuin leat fas golbma lanja.
HTML
250px|thumb|right|HTML. HyperText Markup Language (HTML) lea merkengiella mainna sáhttá hábmet hyperteavstta mii sáhttá gehččojuvvot neahttalohkiin. HTML adno neahttasiidduid ráhkadeamis, ja dainna lea vejolaš ráhkadit ovdamearkka dihte bajilčállaga (h1), liŋkka (a) dahje tabealla (table).
Vandálagiella
Vandálagiella lei germánalaš giella, mii lei jáhkkimis nuortagermanalaš gohtagiela lagas fuolkegiella. Vandálagiela hálle vandálat, geat 400-logus bahkkejedje Gallia ja Hispania bokte Davvi-Afrihkái. Lea árvaluvvon, ahte Andalucía nama álgovuođđun lea vandálaid namahus (Vandalusia).
HTML
Historjá
HTML hutkkaiga Tim Berners-Lee og Robert Caillau, ja vuosttaš veršuvdna, HTML 1.0 almmuhuvvui jagis 1991. Dan maŋŋel leat boahtán ollu ođđa veršuvnnat, main HTML5 ja XHTML5 leat ođđasepmosat.
Váibmu
Buohcuvuođat
thumb|250px|right|Váibmu pumpe vara. Váibmouvssohat leat vielgadat. Váibmo- ja varrasuotnadávddat leat máilmmi dábáleamos jápminsivva. Eanas dáhpáhusain lea váibmoinfárkta ja stroke. Stuorit riska buohccát lea go borgguha, deaddá ilá ollu, lihkada unnán, ja maiddái go lea alla kolesterola, alla varradeaddu ja diabetes. Váibmodávddat buktet muhtumin dávdamearkkaid, nugo raddebákčasiid. Muhtumin ii dovdo maidege. Veahkkin dahkat diagnosa lea maiddái ee. elektrokardiográmma (EKG). Kardiologat dat divššodit ja dálkkodit váimmu buohcuvuođaid.
HTML
Teknihkka
HTML:s adnojuvvojit ng. elemeanttat dahje taggat. Buot HTML-elemeanttat leat gaskkas, omd. . Elemeanttaid galgá loahpahit omd. .
Juohke HTML-dokumeanttas ferte leat goit čuovvovaš koda: