cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مڪلي
تاريخ
مڪليءَ جي ٽڪري پَٻ ۽ هاڙهي جبل جي شاخ آهي ۽ رني جي ڪوٽ واري ٽُڪرن جي قطار مان آهي. پير پٺي کان نڪري اتر ڏي برابر پنج ڪوهه وڃي ٺٽي کي ويجهو الهندي ڏي بيهي ٿي. سمن ڄامن جو مکيه شهر ساموئي ٽڪريءَ جي اتر واري ڇيڙي جي هيٺان آهي، جتي ڄام تماچي ۽ نورڀينءَ جون قبرون آهن. ترخانن کان وٺي ٺٽو گاديءَ جو هنڌ ٿيو. انهن مان گهڻن جون قبرون ۽ قبا مڪليءَ تي آهن. انهن ٺٽي شهر ۾ به ڪيتريون عمديون مسجدون جوڙايون. انهن کان سواءِ مڪليءَ تي تمام گهڻن اوليائين ۽ بزرگن جا مقبرا آهن. مشهور آهي ته سوا لک اولياءَ اتي آهن.
وارن ڌاون
وارن ڌاون(ڄم 24 اپريل 1987) هڪ هندستاني ناٽڪي (اداڪار) آهي ، جيڪو هندي فلمن ۾ ظاهر ٿيو. هي فلمي هدايتڪار ڊيوڊ ڌاون جو پٽ آهي،هن ڪاروباري سنڀار جي تعليم ناٽنگهم ٽرينٽ يونيورسٽي مان حاصل ڪرڻ کانپوءِ  ڪرن جوهر جي 2010 واري ناٽڪ پروگرام My Name is Khan ۾ معاون(ننڍو) هدايتڪار طور ڪم ڪيو.
ادرڪ
طبي فائدا
ادرڪ نه رڳو سانڌاڻي ۽ ٻوڙ جي ذائقي لاءِ استعمال ڪبي آهي، پر هيءَ تمام گهڻن مرضن جي نجات لاءِ وڏي فائدي واري آهي. حڪيمن مطابق ادرڪ فالج، لقوه، بلغم، کنگهه، دم، نزلي ۽ زڪام لاءِ ته هڪ ٽِڪ آهي. باديءَ وارين ڀاڄين ۾ ادرڪ ملائڻ مفيد آهي. ادرڪ بک وڌائي ٿي ۽ رت کي صاف ڪري ٿي. هن جي تمام گهڻي استعمال سان هاضمي جي خرابي ٿيندي، سيني ۾ ساڙو ٿيندو، تيزابيت وڌندي، پيشاب ڳاڙهي رنگ جو ۽ ساڙو ڪندڙ ايندو، تنهن ڪري هن جو استعمال متوازن ڪرڻ گهرجي. فارسي ۽ عربيءَ ٻولين ۾ هن ٻوٽي کي ”زنجبيل“ يا .زنگبيل“ چون ٿا.
طب
سـُـنڍ: نالا: ع. زنجبيل، يابس، ف. زنگبيل خشڪ، هه. وغيره___ سينڍي ۽ مونٺ. اثر: گرم خشڪ 3، نقصان: نڙيءَ کي، ميل: ماکي، عيوض: پپريون، وزن: هڪ کان ٻه ماسا. سڃاڻپ: سڪل ادرڪ کي سنڍ چئجي ٿو، جيڪي اڇي رنگ جا هيڊ وانگي ڳنڍا ٿين ٿا. خاصيت: معدي ۽ هاضمي کي قوت ڏئي ٿي ۽ بک وڌائي ٿي. وائي باديءَ کي تحليل ڪرڻ، فالـج، لقوي، يرقان، پيشاب جي گهڻائي، سلسلبول، مٿي جي سور، مثاني جي ڦٽ، بادي بواسير، اکين جي ۽ دماغي بيمارين، کنگهه ۽ دمڪشيءَ لاءِ مفيد آهي. دستن کي بند ڪري ٿي، قوت باهه وڌائي ٿي، گردن کي طاقت ڏيندڙ شيءِ آهي.
بصر
بصر اڇي، ڳاڙهي، ڀوري ۽ پيلي رنگ جا ٿيندا آهن ۽ جدا جدا قد جا ٿيندا آهن.
شالَٽ ۽ لِيڪ مشهور انگريزي بصرن جا نمونا آهن. عام بصر کي انگريزيءَ ۾ اونين چوندا آهن.
نئون بصر
اسان جڏهن بصر (Onion) ڇليندا آهيون يا ڪٽيندا آهيون ته اهو اکين ۾ ڳوڙها آڻڻ جو سبب بڻجندو آهي. پر هاڻي جاپاني ماهرن اکين ۾ ڳوڙها نه آڻيندڙ بصر پوکي ورتو آهي. جاپاني سائنسدانن ان نئين بصر کي خوشي جو بال (سمائل بال) جو نالو ڏنو آهي ۽ ان جي تياري ۾ 20 سالن جي اڻٿڪ محنت لڳي آهي. ماهرن مطابق بصر ۾ هڪ اينزائم اکين ۾ ساڙو ۽ ڳوڙها آڻيندو آهي، تنهن ڪري ماهرن ان اينزائم کي ئي گهڻو ڪمزور ڪري ڇڏيو آهي. جاپاني سائنسدانن مطابق اها ٽيڪنالاجي واپاري يا ڪمرشيل استعمال لاءِ بالڪل تيار آهي. شروعات ۾ آزمائشي طور پنج ٽن بصر مختلف دڪانن تي وڪرو ڪيا ويا ۽ ماڻهن ان جي گهڻي واکاڻ ڪئي.
اعتماد
اعتماد هڪ انساني حالت جو نالو آهي جنهن ۾ انسان پنهنجو پاڻ کي بي فڪر ۽ سڪون وارو سمجهندو آهي۔
اسماعيل اداسي
عوامي ٻوليءَ ۾ سچن جذبن وارو هي شاعر 1950ع ڌاري لاڙ ۾ سنڌوءَ جي قديم ڦاٽ گونيءَ جي ڪپ تي گولاڙچيءَ ويجهو ڳوٺ ڏاڙهون ملاح ۾ ڄائو. سخت -ترين- معاشي حالتن جو شڪار سندس ڪٽنب هارپي، ماهيگيري، واڍڪي ڪم، ڪوڏر توڻي ڌنارڪي ڪرت تي گذر ڪندو رهيو. 74-1973ع ۾ باقر سنائيءَ جا پورهيتن جا گيت پڙهيائين ته ڪايا پلٽجي ويس. ائين عوامي تحريڪ ۾ شامل ٿيو ۽ شاعري ڪرڻ لڳو، 1978ع ۾ صحافت جي آزاديءَ واري تحريڪ ۾ ڪراچيءَ جي ريگل چوڪ -تان- گرفتاري ڏنائين. کيس تمام سخت ٽارچر مان گذرڻو پيو. هن کي ڇهه مهينا سزا ملي. -ان- ئي تحريڪ دوران ڪميونسٽ پارٽيءَ جا ڪارڪن دوست ٺاهيائين. -ان- ئي تحريڪ دوران شميم واسطي، جي اين مغل، موسيٰ ديپڪ (ڊان -اخبار- وارو) ۽ ٻيا صحافي قيد ٿيا هئا. -ان- قيد دوران ’اداسي‘ مرڻ گهڙيءَ تائين -بک- هڙتال تي ويٺو، جيڪا 17 يا 18 ڏينهن هلي. کيس سزا طور -بند- وارڊ به ڪيو ويو. نيٺ فاضل راهو اها -بک- هڙتال ختم ڪرائي. 1979ع ۾ اسماعيل اداسيءَ سنڌي ادبي سنگت کورواهه وڃڻ شروع ڪيو ۽ عوامي تحريڪ جو ڪل وقتي ڪارڪن ٿي رهيو. اداسيءَ ٻيو ڀيرو ايم. آر. ڊي تحريڪ دوران 16 -آگسٽ- تي کورواهه ۾ جلوس ڪڍي گرفتاري ڏني ۽ جيل ويو. هن ڀيري هو 12 مهينا جيل ۾ رهيو. سندس شاعريءَ جو مجموعو ”ڍاٽيئڙا پٽ ڍول ڪٺا“ ڇپائيءَ هيٺ آهي.
ڏات
ڏات ___(Natural Talent):
ڪن
ٻاھريون ڪن
وچيون ڪن
سلھہ
سلھہ هڪ پراڻي بيماري آھي,ايتري قدر جو جديد تحقيق ثابت ڪيو آھي تہ عيسوي سن کان پوڻا چار ھزار سال اڳ انسان جي ڪرنگھي ۾ سلھہ جا نشان ملن ٿا.ھڪ اندازي موجب دنيا ۾ ھر سال 8 کان 10 لک ماڻھو ھن بيماري جو شڪار ٿين ٿا.ھي بيماري 75 سيڪڙو غريب ۽ پٺتي پيل ملڪن ۾ ٿئي ٿي.پٺتي پيل ملڪن ۾ غربت,کاد خوراڪ جي کوٽ ۽ ماڻھن جي آبادي وڌي وڃڻ ھن بيماري جا وڏا ڪارڻ آھن,پر ترقي يافتہ ملڪن ۾ ھي بيماری ايڊز جي ڪري ھڪ ڀيرو وري تيزي سان پکڙجي رھي آھي.
ڏٺ
ڏٺ __(Dith’a):
آزاد خيال
خاصيتون
آزاد خيال ماڻهو (فري ٿنڪرز) جي وچ ۾، ڪنهن عام تصور (خيال) کي صحيح سمجهڻ لاءِ اهو جانچڻ جوڳو، تصديق جوڳو ۽ منطقي هجڻ لازمي آهي. ڪيترا ئي آزاد خيال رکندڙ ماڻهو انسان دوست هوندا آهن، جيڪي اخلاقيات کي بنيادي انساني ضرورتن سان سلهاڙيندا آهن ۽ انساني همدردي، سماجي ترقي، فن (آرٽ)، ذاتي خوشي، محبت ۽ علم جو واڌارو ۾ معنيٰ ڳولهيندا آهن. عام طور تي، آزاد خيال ماڻهو پنهنجو پاڻ بابت سوچڻ پسند ڪندا آهن، ناستڪ (بي اعتقاد اَڻ مڃيندَڙ) هجڻ جو لاڙو رکندڙ، تنقيدي سوچ ۽ دَليلَ جو احترام ڪندڙ، نئون ويچار(نظريو) ڏانهن کُليل رهندڙ ۽ ڪنهن مَهل پنهنجي انفراديت (شخصيت، خودي) تي فخر ڪندڙ هوندا آهن. اهي پنهنجي کٽڻ (حاصلات) جي بنياد تي- پاڻ لاءِ سچائيءَ جو اندازو لڳائي سگهندا، جواب ڏئي سگهندا، پاڻ وٽ موجود تجربن ۽ انهن ماڻيل تجربن منجهان شين ۾ همواري (توازن) آڻيندا آهن. آزاد سوچ رکندڙ (فري ٿنڪرز) موافقت لاءِ موافقت کان انڪار ڪري ڇڏيندا آهن، جنهن تحت هو پنهنجي چئوڌاري دنيا جي ڪم ڪرڻ جي طريقن تي ڌيان (غور) ڏئي پنهنجا عقيدا پاڻ ٺاهيندا آهن ۽ قابل قبول اصولن کان ٻاهر سوچڻ لاءِ فڪري (ذهني) سالميت ۽ جرئت رکندا آهن، جنهڪري هو قائم ٿيل روايتن کان ٻاهران سوچڻ لاءِ جرئت رکندا آهن، جيڪا کين ڪنهن اعليٰ طاقت تي يقين ڪرڻ يا نہ ڪرڻ جو سبب بڻجي سگهي ٿي.
وَڌيڪ ڏِسو
•  مقصديت- معروضيت Objectivism
گج
گج سنڌ جي ڀرت جو ھڪ قسم آھي. لاڙي ناريون جيڪي گج ڀرين، تن جا مکيه قسم هي آهن: گج پڪي يا ڪچي ٽانڪي وارو يا ٽونئرن ۽ ٽِڪن وارو هجي، انهن سڀني جي ڀرڻ جا مرحلا گهڻو ڪري ساڳيا ٿين.
آلا مگنا (اسٽاڪھوم يونيورسٽي)
thumb|200px|وڏي ھال جي اڳياڙي آلا مئگنا (معنيٰ وڏو ھال، لاطيني ٻوليءَ ۾ Aula مطلب وڏو Great ۽ Magna معنيٰ ھال يا آڊيٽوريم، ھڪ وڏو ڪلاس روم يا ھال جتي يونيورسٽيءَ جون خاص گڏجاڻيون ٿينديون ھجن) سويډن ۾ اسٽاڪھوم يونيورسٽي ۾ سڀ کان وڏي اسٽيڊيم آهي، جيڪو 1998ع ۾ ٺاھي جوڙيو ويو. وڏي ليڪچر هال سان گڏوگڏ ننڍا گڏجاڻي ۽ سيمينار جا ڪمرا آھن. ليڪچر هال کان ٻاهر هڪ درشنخانو (گليري) آهي. تماش/تقرير گاھ (آڊيٽوريم) تعليمي گڏجاڻين جهڙوڪ ڪانفرنس ۽ سمپوزميم سان گڏوگڏ خارجي ميڙاڪن جهڙوڪ عام گڏجاڻين لاءِ استعمال ڪيو ويندو آھي. هتي نوبل ليڪچر پڻ منعقد ڪيا ويا آهن. آگسٽ 16،17،18، 2019 ۾ ھتي وڪيميڊيا ھلچل جي ٽن ڏينھن واري سالياڻي عالمي وڪيمينيا 2019 ڪانفرنس پڻ ٿي گذري.
ڄام نگر
تاريخ
ڄام راول کي جڏهن 1539ع ۾ راءِ کنگهار طرفان ڪڇ مان تڙيو ويو ته هن ’نوا نگر‘ جي نالي سان هي شهر اڏيو. ڄام نگر سندس نئون نالو آهي. ڪن تاريخن ۾ اهو ڄاڻايل آهي ته ڪرشن مهراج، جيڪو دوارڪا جو شهر اڏيو هو، سو هاڻي ضلعي ڄام نگر ۾ آهي. ڄام راول جي پيءُ، ڄام لاکي کي گجرات جي راجا 12 ڳوٺ انعام ۾ ڏنا هئا. جن جو قبضو وٺڻ لاءِ جڏهن هو پراڳڙهه پهتو ته کيس سندس سئوٽن ڄام تماچي ديڙا ۽ ڄام همير جاڙيجي قتل ڪري ڇڏيو. ڄام راول ڪنهن نموني اتان جان بچائي، اچي پيءُ جي پلاند لاءِ تياريون ڪرڻ لڳو. ترت هن ساڳئي نموني ڄام همير کي قتل ڪيو، جيئن هن سندس پيءُ کي قتل ڪيو هو. ڄام همير کي ٻه پٽ هئا: هڪ کنگهار ۽ ٻيو صاحب جي. اهي سڌا مغل بادشاهه همايون وٽ دانهڻ ويا. شڪار ڪندي هنن ٻنهي همايون جي سامهون شينهن کي ماري وڌو. همايون خوش ٿي، هنن کي لشڪر ڏنو. اهو ٻڌي ڄام راول ڪڇ ڇڏي ڪاٺياواڙ هليو آيو. ڪڇ ۾ تماچيءَ جي حڪمراني هئي. هن اچي تماچيءَ کي قتل ڪيو ۽ سندس گاديءَ جي هنڌ ڌرول تي قبضو ڪيو. راول سان گڏ سندس ڀاءُ ’هردول جِي‘ به هو، پر هو ڪنهن جنگ ۾ مارجي ويو. شڪار ڪندي رنگمتي ۽ ننگمتي ندين جي وچ وارو علائقو هن کي پسند آيو. جنهنڪري هن ’نئونگر‘ جي نالي سان 1540ع ۾ نئون شهر ٻَڌو، جيڪو هاڻي ڄام نگر جي نالي سان گجرات صوبي جو هڪ ضلعو آهي.
ٻوليون
ڄام نگر جيئن ته سامونڊي ايراضيءَ جو شهر آهي. ان لاءِ سياحن جو چڱو تعداد هتي نظر ايندو آهي. هتان جا قديم آثار به ڏسڻ وٽان آهن. جن ۾ سڌناٿ مهاديو جو مندر خاص آهي. ان کان سواءِ به مندرن جو وڏو تعداد هن ضلعي ۾ آهي. جيئن: نؤلکي مندر، گمليءَ، بردا ٽڪرين ۾ موجود ڪلشوار مندر، پر ڀند ڀنجن مندر (جيڪو ڄامن جو ٺهرايل آهي) ۽ سورج مندر اهم آهن. ڄام نگر ۾ 40 سيڪڙو مسلمان رهن ٿا، جيڪي ڄام راول سان گڏ آيا هئا، گهڻا مسلمان ڪڇي ٻولي ڳالهائين ٿا. اهي گهڻو ڪري مهاڻا آهن، منجهن تعليمي شرح 2 سيڪڙو مس آهي.
معيشت
ڄام نگر اڄڪلهه ’تيل جو شهر‘ سڏجي ٿو. ڇاڪاڻ ته اتي دنيا جون وڏي ۾ وڏيون تيل ريفائنريون، ريلينس (Relience) ۽ ايسر (Essar) موجود آهن. ڄام نگر مان تيل جو وڏو ذخيرو مليو آهي. هتان لڳ ڀڳ 1.2 ملين بيرل تيل روزانو نڪري ٿو. ڄام نگر ۾ ٽي دفاعي يونٽ، انڊين ايئرفورس، انڊين آرمي ۽ انڊين نيوي ڪم ڪن ٿا. ڄام نگر جيئن ته پاڪستان جي سرحد کي ويجهو آهي، ان لاءِ جنگي حوالي سان به اهميت رکي ٿو. هتي بيري پورٽ نالي سامونڊي بندر کي به اهميت حاصل آهي. ڄام نگر جا ٻانڌڻا مشهور آهن.
فوجي قوت جي اعتبار سان ملڪن جي فهرست
هي فهرست دنيا ۾ مختلف ملڪن وٽ متحرڪ دستن ۾ افرادي قوت جي اعتبار سان ترتيب ڏني وئي آهي.
سلطنت بينن
سلطنت بينن (Benin Empire) جديد نائجيريا ۾ نئين آبادياتي کان پهرين هڪ آفريڪي رياست هئي۔
اولي الامر
اولي الامر اھي آھن جن جي الله جي اطاعت ، رسول جي اطاعت کان پوء اطاعت ڪرڻ واجب آهي. ان جي مفھوم ۾ اھي سڀ ماڻھو شامل آهن جيڪي مسلمانن جي اجتماعي معاملن جا سربراھ آھن جن ۾ ذھني ۽ فڪري رھنمائي ڪرڻ وارا عالم، سياسي رھنمائي ڪرڻ وارا ليڊر، ملڪي انتظام ھلائڻ وارا ، عدالتي فيصلا ڪندڙ جج، تمدني ۽ معاشرتي معاملن ۾ قبيلن ۽ وسندين ۽ محلن جي سربراهي ڪندڙ شيخ ۽ سردار ۽ ھر اھو جيڪو مسلمانن جو صاحب امر آھي اھو اطاعت جو مستحق آهي ۽ ان جو نزاع ڪري مسلمانن جي اجتماعي زندگيءَ ۾ خلل وجھڻ درست ناھي. شرط اھو آھي تہ اھو صاحب امر مسلمانن جي گروھ مان ھجي ، الله ۽ ان جي رسول جو فرمانبردار ھجي. قرآن فرمائي ٿو ته: "يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا ترجمو:اي ايمان وارؤ! الله جي فرمانبرداري ڪريو ۽ پيغمبر جي فرمانبرداري ڪريو ۽ اوھان مان جيڪو اولي الامر ھجي تنھن جي (بہ)، پوءِ جيڪڏھن ڪنھن شئي بابت جھڳڙو ڪريو تہ جيڪڏھن الله ۽ قيامت جي ڏينھن کي مڃيندا آھيو تہ ان کي الله ۽ پيغمبر جي حُڪم ڏانھن رجوع ڪريو، اِھو ڀلو ۽ نتيجي جي ڪري ڏاڍو چڱو آھي"
ڄام نظام الدين سمو
عادل
ڄام نظام الـدين جو اهو سلوڪ، صرف پنهنجي مذهب ۽ رعيت سان نه هو، بلڪ سنڌ جي غير مسلم رعايا به انتهائي امن ۽ آرام ۾ هئي. تاريخ ۾ ڪيترن هندو اميرن جا نالا اسان کي ملن ٿا، جيڪي سندس د‍ؤر ۾ حڪومت جي نهايت اهم عهدن تي فائز هئا. عام هندن پڻ مسلمان رعيت وانگر خوشحاليءَ ۽ فارغ الباليءَ سان پنهنجو وقت خيرخوبيءَ سان گذاريو ٿي. نه مذهبي دُوئي هئي ۽ نه ديني دنگا هئا، بلڪ انهيءَ قسم جو تصور به سندس زماني ۾ موجود نه هو. سلطان پنهنجي چوڌاري مجلس خواه مصلحت، ملڪي ڪاروبار خواه حڪومت جي نظام هلائڻ لاءِ چيدا چيدا ماڻهو رکيا هئا. وڏو مردم شناس بادشاهه هو، تاريخ ۾ اسان کي سندس واسطيدار ماڻهن مان ڪوبه هڪ ماڻهو غلط قسم جو ڪو نه ٿو ملي. دولهه دريا خان ابتدا ۾ هڪ لاوارث ڇوڪرو هو. بادشاهه منجهس ڪارڪردگيءَ جا جوهر ڏٺا. پاڻ وٽ آڻي سندس پرورش ڪيائين ۽ اعليٰ پيماني تي تربيت ڏئي، معمولي ملازم جي درجي تان مٿي چاڙهيندي، کيس وزير اعظم جي عهدي تائين وڃي رسايو. سنڌ جي فوجن جي سپهه سالاري به سندس سپرد هئي. ’مبارڪ خان‘ ۽ ’خان اعظم‘ جا خاصا خطاب ڏئي، سندس مرتبو بلند ڪندي، آخر ۾ کيس پنهنجي فرزنديءَ سان سرفراز ڪري، عروج ۽ اقبال منديءَ جي آخري منزل تائين پهچايائين. انهيءَ قسم جي مردم شناسيءَ جا ڪيئي مثال سلطان نظام الدين جي دور ۾ اسان کي ملن ٿا. مثلاً: سندس پهريون وزير دلشاد خان به شجاعت ۽ انسانيت ۾ پنهنجو مٽ پاڻ هو. بکر جي صوبي ۾ هُن جيڪي سڌارا آندا، سي تاريخ ۾ سندس ڪارڪردگيءَ جو روشن مثال آهن. اهڙيءَ طرح ڪيئي امير ۽ مشاهير، سلطان جي بزم جا روشن چراغ هئا. اهو ئي سبب هو، جو سندس سلطنت مستحڪم، ملڪي نظام محڪم ۽ سموري سنڌ، جيسين جيئرو هو، تيسين خوشحال رهي. ڄام نظام الدين جو دؤر (866 هه/ 1461ع - 914هه/ 1508ع) ٻئي هڪ لحاظ سان به تاريخ ۾ يگانو هو. جنهن وقت سلطان جي سنڌ تي حڪومت هئي، ان وقت پاڙيسري ملڪن ۾ پڻ، حسن اتفاق سان، سڀئي بادشاهه هن وانگر ئي جليل القدر ۽ ناميارا هئا. تاريخ غير معمولي بادشاهن جي اهڙي يڪجائي ڏاڍو مشڪل سان پيدا ڪندي آهي. سنڌ ۽ گجرات وارن جي مٽي مائٽي به هئي. ان کان سواءِ سندن ثقافتي تعلقات به ڏاڍا گهرا هئا. اتي سلطان محمود بيگڙي جهڙو ناميارو بادشاهه (1458-1511ع) حڪومت ڪري رهيو هو. بهلول لوڌي، دهليءَ (1451-1489ع) جو بادشاهه هو. مانڊوي ۾ غياث الدين بن محمود خلجي (1458-1500ع) حڪمران هو. سلطان محمود بهمني دکن جو (1473- 1516ع) بادشاهه هو. ڪشمير ۾ سلطان زين العابدين (1420-1470ع) جو راڄ هو. ملتان تي سلطان حسين لانگاهه (1460-1502ع) جي حڪومت هئي. مارواڙ جوڌپور ۾ راجا جوڌا (1438- 1488ع) حڪمران هو. اهڙيءَ طرح هڪ طرف هندستان ۾ اهي عظيم الشان بادشاهه هئا، ٻئي طرف سنڌ جي ٻئي پاڙيسري ملڪ خراسان تي، شاهه حسين بايقرا (1458-1506ع) جي حڪومت هئي، جنهن جي علم پروري ۽ ادب نوازي، تمدن ۽ تهذيب جي هاڪ تاريخ ۾ مثالي آهي.
دولھ دريا خان
هڪ روايت ۾ اهو به چيو وڃي ٿو دولھ دريا خان (Doolah Darya Khan) جو اصل نالو قبوليو (قبول محمد) هو ۽ هُو ديوان لکيدر جو غلام هو. ڄام نظام الدين کيس پٽ ڪري پاليو، تنهن ڪري هو حڪومت جي وڏن عهدن تائين پهتو ۽ مبارڪ خان جو لقب ماڻيائين. ڪن تاريخدانن کيس وزير اعظم سڏيو آهي، جڏهن ته سندس قبر جي اُڪر ۾ سندس نالي سان گڏ الخان الاعظم لکيل آهي.
1159ع
ڊسمبر
زمرو:1159ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ايشور داس
ايشور داس- ولد پيتامبرداس ميرپور خاص جو رهواسي آهي. هن سنڌ يونيورسٽي مان ايم. اي ڪئي. 2002ع جي چونڊن ۾ پي پي جي -ٽڪيٽ- تي اقيليتن جي مخصوص سيٽ -تان- سنڌ -اسيمبلي- جو ميمبر چونڊيو. چين، ڀارت، مالديپ، سينگاپور، سري لنڪا، ٿائلينڊ ۽ ويٽنام سندس گهميل آهن.
آمري (قديم آثار)
thumb|آمري تهذيب وارا قديم دڙا
ڏور (ادب)
ڏور جا اصطلاح
ڏور جي ڪچهري جا خاص اصطلاح هيٺ ڏجن ٿا:
336ع
ڊسمبر
زمرو:336ع زمرو:چوٿين صدي
ابو الحسن مسعودي
مسعودي جو نالو علي بن حسين بن علي، ڪنيت ابو الحسن ۽ وطن بغداد ھو ۽ جيئن تہ مشھور اصحابي حضرت عبدالله بن مسعود رضہ سان سندس خانداني سلسلو ملي ٿو، انھيءَ نسبت سان مسعودي چوائيندو ھو. ھيءُ ھڪ بلند پايي جو مورخ، جاگرافي نويس ۽ سياح جي حيثيت سان مشھور آھي. ھن پنھنجي عمر جا 55 سال سير و سياحت ۾ گذاريا. ھن پنھنجي وطن بغداد کان سفر شروع ڪيو ۽ عراق، شام، آرمينيا، روم، (ايشيائي ڪوچڪ) آفريڪا، سوڊان ۽ حبش کان سواءِ چين، تبت، ھندستان ۽ سريلنڪا به آيو ۽ اتان ڪن ملڪن جي درياھن جو به سير ڪيو. هن جيڪي ڪم تاريخي ۽ جاگرافيائي معلومات لاءِ تحرير ڪيا آھن، اھي ھن کان پھريائين جاگرافيائي نويسن جي لکڻين ۾ نٿا ملن. ھن جي متعدد ۽ ضخيم ڪتابن مان فقط ٻہ تاريخي ڪتاب موجود آھن. ”مروج الذھب“ و ”معادن الجواھر“ ۽ ”التنبيھ والا شراف“. مروج الذھب نھايت معلوماتي ۽ مفيد تصنيف آھي. اگرچہ اھو اسلامي تاريخ جو ڪتاب آھي مگر ھن جي مقدمي ۾ دنيا جي سڀني قومن جي تاريخ آھي. انھيءَ سلسلي ۾ ھندستان جو ذڪر ۽ ھتان جي شھرن ۽ درياھن جي متعلق ھن ۾ مفيد معلومات موجود آھي. مسعوديءَ اھو ڪتاب سير و سياحت ختم ڪري سنہ 332ھ مطابق 943ع ۾ لکيو ۽ اھو ڪتاب مصر مان گھڻائي دفعا ۽ پيرس مان 9 جلدن ۾ 1871ع ۾ فرينچ ترجمي سان شايع ٿيو آھي. ٻئي ڪتاب ۾ بہ ھندستان متعلق ڪجھ جغرافيائي معلومات آھي ۽ اھو لنڊن مان 1894ع ۾ شايع ٿيو آھي(Earrade Vaux) انھيءَ جو فرينچ زبان ۾ ترجمو ڪيو آھي. آخري عمر ۾ مسعوديءَ مصر ۾ سڪونت اختيار ڪئي ۽ اتي سنہ 345ھ ۾ فسطاط آيو ۽ 346ھ ۾ اتي وفات ڪيائين.
ڏونڪن جو ناچ
عوامي ناچ جو هي قسم، خوشيءَ جي موقعي يا شادين وغيره تي پيش ڪيو ويندو آهي. گهڻو ڪري سنڌ جي ٿر واري علائقي ۾ هي ناچ زياده مروج آهي. ٻار کان ٻڍي تائين ڏونڪن جي ناچ فقط مرد ئي حصو وٺندا آهن. ناچ وجهندڙ ٻنهي هٿن ۾ ڏوڪلا کڻندا آهن. ان کان پوءِ دهل جي خاص وڄت (انداز) تي هڪ ٻئي سان ڏوڪلا هڻي سريلو آواز پيدا ڪندا آهن ۽ ڦيرا به پائيندا آهن، هن کي ’ڏانڊئي‘ راند به چوندا آهن.
سلطنت ايٿوپيا
سلطنت ايٿوپيا (Ethiopian Empire) (امهاري: የኢትዮጵያ ንጉሠ መንግሥተ ነገሥት) جنهن کي حبشه (Abyssinia) به چيو ويندو آهي هاڻوڪي دور جي اڌ اترين ايٿوپيا ۽ اريتريا جي جاگرافيائي علائق جو احاطو ڪري ٿي آدھے۔
اسماعيل ڪر (ديھ)
تعلقي ميرو خان جي هڪ ديهه جو نالو، جنهن ۾ هيٺيان ڳوٺ شامل آهن: ميرڻ ماڇي، خانڻ ماڇي، خيرو گاڏهي، ميول ٻانهون، پانڌي کوسو، سونو ماڇي، مريد ماڇي، -جمال خان- چانڊيو.
ڄڀ
تنتي سرشتو
زبان جو تنتي سرشتو دماغ جي ٻارهن تنتي نظامن (Twelve Cranial Nerves) سان جڙيل آهي. اهو ئي سبب آهي، جو زبان جو تنتي سرشتو هر وقت دماغ سان جڙيل رهي ٿو. زبان جي تنتي سرشتي ۾ زبان جي چرپر، سواد جي ڄاڻ ۽ ڇهڻ جي حواس کان وٺي زبان جي فعل تائين دماغ جون ڪيتريون ئي تنتتون حصو وٺن ٿيون. جن دماغ جي تنتن جو پيرائتي نموني بيان هيٺ ڪجي ٿو. زبان جي انهيءَ تنتي سرشتي ۽ ان جي فعل مان اهو آسانيءَ سان اندازو هڻي سگھجي ٿو ته زبان جي تنتي سرشتي جو نظام دماغ جي 5، 7، 9 ۽ 12 تنت سان جڙيل آهي. تنهن ڪري زبان جو سمورو تنتي سرشتو دماغ جي اثر هيٺ هلي ٿو.
جنسي ڳوڙهيون
جديد تحقيق مطابق زبان جي چوٽيءَ تي هڪ انچ اندر جنسي ڳوڙهين جو مرڪز آهي. اهي ڳوڙهيون Filiform Papillae سان سلهاڙيل ٿين ٿيون. تنهن ڪري هي ڳوڙهيون Filiform Papillae وانگي ڇهڻ واري حس سان تعلق رکن ٿيون. هنن ڳوڙهين ۾ جنبش تڏهن ايندي آهي. جڏهن مخالف جنس جي زبان، ٻيءَ زبان کي ڇهي. اهي ڳوڙهيون مردن جي مقابلي ۾ عورتن ۾ وڌيڪ ٿين ٿيون.
پاڪستان قومي ڪرڪيٽ ٽيم
پاڪستان نيشنل ڪرڪيٽ ٽيم: جيڪا شاھين جي نالي سان مشهور آهي ان کي گرين شرٽس بہ چوندا آهن   ٽيم پاڪستان جي انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ۾ نمائندگي ڪندي آھي ۽ ان جي سنڀال پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ ڪندو آهي. ٽيم انٽرنيشنل ڪرڪيٽ ڪائونسل جي فل رڪن آهي ۽ ٽيسٽ ڪرڪيٽ، ون ڊي انٽرنيشنل ۽ ٽي-20 انٽرنيشنل ۾ حصو وٺندي آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ ڪرڪيٽ زمرو:رانديون
339ع
ڊسمبر
زمرو:339ع زمرو:چوٿين صدي
ايسر فقير
ايسر فقير- پٽ پرمانند رانوتي تعلقي اوٻاوڙي جو ويٺل هو. سڄي عمر روهڙيءَ ۾ رهيو ۽ درگاهه درازا جو طالب هو. ڪافيون ڪلام چيائين. سندس ڪي ڪافيون ڪافين جي ڪتاب ۾ شامل آهن.
340ع
ڊسمبر
زمرو:340ع زمرو:چوٿين صدي
راجڪمار هيراڻي
ابتدائي زندگي
راجڪمار هيراڻي (عام طور تي راجو هيراڻيءَ جي طور تي ڄاتو سڃاتو ويندو آهي.) جي پيدائش ناگپور جي هڪ سنڌي خاندان ۾ ٿي هئي ، سندن والد سريش هيراڻي ناگپور ۾ هڪ ٽائپ (ٽائپنگ) انسٽي ٽيوٽ هلائيندو هيو۔ هيراڻي خاندان هندستان جي ورهاڱي (تقسيم هند) جي وقت هندوستان آيا ان وقت سريش هيراڻي جي عمرفقط 14 سال هئي۔ راجڪمار هيراڻي پنهنجي تعليم سينٽ فرانسس ديسليس هائي اسڪول، ناگپور، مهاراشٽر کان شروع ڪئي۔ راجڪمار هيراڻي کي ڪڏنهن سُٺا نمبر نه حاصل ٿيندا هيا، تنهنڪري انجينئرنگ جي شعبي ۾ داخلا نه مليس ، اُنڪري هِن پنهنجي گريجويشن جي تعليم ڪامرس ۾ مڪمل ڪئي۔ ہيراڻي پاران ڪاروبار ۾ پنهنجي والد (پيءُ) جي مدد ڪرنا شروع ڪئي پر هو هندي فلمن ۾ اداڪار بڻجڻ چاهيندو هيو۔
ايسراڻي
ايسراڻي: نک (ماکيجا ):هي اصل اروڙونسي آهن ۽ سندن نکڙيا سئوٽ لاڙ ۾ ۽ -ڀريا- تعلقي نوشهروفيروز ۽ خيرپور مير صاحب واريءَ ۾، ۽ حيدرآباد ۾ آهن. هي گروءَ جا سک آهن ۽ اورنگزيب -بادشاهه- جي وقت ۾ پنجاب کان سنڌ ۾ آيا هئا. ايسراڻي -آڪهه- وارن مان پنج ڀائر لاڙڪاڻي طرف اچي، سنڌو نديءَ جي پرينءَ ڀر رهيا، ۽ زمينداري ڪرڻ لڳا. جنهن وقت انگريزن سنڌ فتح ڪئي، تنهن وقت اتي سلامتي نه سمجهي درياهه جي اورينءَ ڀر، ايلياس جي ڳوٺ ۾ اچي رهيا، اٽڪل هڪ سئو ورهيه ٿيا ته اتان لڏي لاڙڪاڻي ۾ اچي رهيا. لاڙڪاڻي ۾ سندن گهٽي اڄ تائين ”ايلياسي گهٽي“ يعني ڳوٺ ايلياس کان آيلن جي گهٽي سڏجي ٿي. ايسراڻي -آڪهه- وارن جي مٿي ذڪر ڪيل پنجن ڀائرن جا ٻيا -ٻه ڀائر- پنجاب ۾ گرداسپور جي نزديڪ رهندا هئا، سي به پوءِ سنڌ ۾ آيا. اهي -اول- خدا -آباد- ۽ پوءِ حيدرآباد ۾ ميرن وٽ نوڪرين ۾ هئا. 1793ع ۾ سنڌ جي ميرن حڪومت جو ورهاڱو ڪيو ته هيءُ -ايسراڻي- نوشهري فيروز ۾ بٽنيءَ ۽ اجاري جي بستگيءَ لاءِ مقرر ٿيا. -ان- وقت مورجاڻي -آڪهه- وارا به نوشهري ۾ رهندا هئا. -جن- جي نک به ”ماکيجا“ آهي. ڪجهه وقت کان پوءِ -ايسراڻي- ڀائرن مان هڪ -ڀاءُ- جي -آڪهه- وارا مورجاڻين سان گڏ، خيرپور مير صاحب واريءَ جي ويجهو ڳوٺ ڀرڳڙين ۾ وڃي رهيا، جو انهن ٻنهي آڪهين وارا مير سهراب خان وٽ نوڪرين ۾ هئا. هڪ سئو کن ورهيه ٿيا ته هيءُ ڀرڳڙين مان لڏي هميشه لاءِ لاڙڪاڻي ۾ وڃي رهيا. سندن ٻيا سئوٽ، جي اڃا نوشهري فيروز ۾ هئا، سي به اتان لڏي لاڙڪاڻي ويا. ائين سڀ -ايسراڻي- لاڙڪاڻي ۾ وڃي ڪٺا ٿيا، ته به سندن مٽي مائٽي اڄ تائين خيرپور ۽ ساهتي پرڳڻي وارن سان هلندي اچي. جيڪي -ايسراڻي- ڳوٺ ايلياس مان لڏي لاڙڪاڻي ۾ اچي رهيا هئا، -تن- سان ڇلي سوتڪ وارڻ جي به واٽ ڪانه اٿن. ديوان ايسرداس جنهن جي نالي پٺيان هن -آڪهه- وارا سڏجن ٿا، تنهنجو هڪ پٽ ديوان سنتوڪ سنگهه هو، منڍ ۾ فقط ديوان سنتوڪ سنگهه جو اولاد خيرپور مان لاڙڪاڻي ۾ آيو هو. ديوان سنتوڪ سنگهه جي نسل مان ديوان -بهادر- ايسر سنگهه، تلوڪ سنگهه ۽ سندس ويجها سئوٽ ديوان گوبند سنگهه ۽ ديوان ڪندن سنگهه آهن، ساڳئي نسل مان ديوان شام سنگهه ۽ ديوان واڌو مل آهن. ديوان ايسرداس جي ٻئي پٽ ديوان تيرٿداس جي نسل مان ديوان هزاريمل ناميارو وڪيل هو، جنهن جو پوٽو ديوان سيرومل وشنداس وڪيل -انڊيا- ڪانگريس'>-آل -انڊيا- ڪانگريس- ڪاميٽيءَ جو ميمبر ۽ سنڌ ليجسلٽيو اسميبليءَ جو ميمبر هو. ڳوٺ ايلياس کان آيل ايسراڻين جو وڏو ڏاڏو ديوان -تلوڪچند- ايسرداس هو، جنهن جي نسل مان ديوان گوبند بخش ڄاڃي مل بئسرسٽر، ڀاڻس ڪئپٽن نانڪ بخش اسسٽنٽ ڪمانڊنگ رائل انجنيئر ۽ سندن سئوٽ ديوان ڪندانداس ٽلومل اسسٽنٽ پبلڪ پراسيڪيوٽر ۽ ٻيا آهن، اهي ”ايلياسي“ سڏبا آهن.
رميش ڄاڃاڻي
ايڪانڪي ناٽڪ
هن 50 کن ايڪانڪي ناٽڪن (One act Plays) ۽ ٽه فصلن ناٽڪن (Three act plays) ۾ هدايتڪاري ۽ اداڪاري ڪئي آهي. رميش ڄاڃاڻيءَ، سنڌي فلمن ’سنڌُو ڪناري‘ ۽ ’هل ته ڀڄي هلون‘ ۾ اداڪار طور ڪم ڪرڻ سان گڏ ڪجهه هندي فلمن ۽ ٽي. وي سيريلن ۾ به ڪم ڪيو آهي.
عمر بن محمد دائود پوٽو
شمس العلماء ڊاڪٽر عمر بن محمد دائود پوٽو (پيدائش: 25 مارچ، 1896ع - وفات: 22 نومبر، 1958ع) پاڪستان سان تعلق رکڻ وارو ممتاز ماھرِ تعليم، ماھرِ سنڌيات، ماھرِ لسانيات ۽ محقق ھيو جن کي برطانوي حڪومت ھندستان شمس العلماء  جي خطاب سان نوازيو.
ملازمت
وطن واپسي کان بعد ھو مختلف اھم عھدن تي فائز رھيا. جن ۾ سنڌ مدرسته الاسلام جي پرنسپل شپ ۽ اساعيل ڪاليج بمبئي ۾ پروفيسر شپ شامل آھن. 1939ع ۾ کين سنڌ صوبي ۾ محڪمي تعليم جو ڊائريڪٽر مقرر ڪيو ويو.
ڦليلي
ڦليليءَ واهه جي اولهه ڪناري، ٽنڊي مير محمود وٽ انگريزن جو تعمير ڪرايل پاور اسٽيشن هو، جتان حيدرآباد کي بجلي ڏني ويندي هئي. ان پاور هائوس جو ٽاور پري کان پيو نظر ايندو هو. ان ئي جاءِ تي ڦليليءَ مٿان ريلوي جي پل هئي، جنهن تي بيهي ڦليليءَ جو دلڪش نظارو پسي سگهبو هو. ان پل تان جوڌپور، حيدرآباد ريلوي لائين گذرندي هئي، جيڪا سنه 1892ع ۾ تعمير ٿي، جنهن تي ان وقت 390738 رپيا خرچ آيو هو. پل ڀرسان ڏکڻ ڏي، پاپي ڪانگريسيءَ جو سهڻو من موهڻو باغ هوندو هو، جنهن جا ڏاڙهون مٺا ۽ لذيذ هوندا هئا. ڪانگريس پارٽيءَ جا ليڊر، هن باغ ۾ اچي پاپي جا مهمان ٿيندا هئا. ورهاڱي کان پوءِ اهو باغ حسن علي آفندي جي پونيئر کي مليو، هتان اولهه طرف، ٻه اڍائي ميل پري دادا لوڪرام ڏوڏيجا جي انڊس گلاس ورڪس فئڪٽري هئي.
ايناگورسس
حوالا
زمرو:اصطلاح زمرو:افسانو
دريا خان
دريا خان: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي ڀڪر جو ھڪ شھر ۽ ساڳي نالي سان تحصيل جو صدر مقام آهي. سنڌوندي جي لڳ واقع ھي شھر ٻن يونين ڪاؤنسلن ۾ ورھايل آھي. برٽش راڄ دوران ھتي ريلوي اسٽيشن قائم ٿي. 1928 ۾ ھتي پھريون سيڪنڊري اسڪول قائم ٿيو.
ابو الفضل
اڪبر اعظم جي درٻار جو رتن، -ابوالفضل-، سنڌ جي شهر سيوهڻ جو ويٺل هو. 6 محرم 958هه/ 14 -جنوري- 1515ع ۾ ڄائو. پنهنجي والد شيخ مبارڪ کان -تعليم- ورتائين. مضمون جي صنف ۾ وڏو ڪمال حاصل ڪيائين. 981هه/1573ع ۾ اڪبري درٻار سان وابسته ٿيو. تحرير جي ڪمال ۽ خلوص سبب خاص صلاحڪار مقرر ٿيو، پر هن جو عهدو -ٽن- هزار سپاهين جي سالار کان اڳتي نه وڌيو. -اڪبر بادشاهه- جڏهن ’دين الاهي‘ جوڙيو ته -ان- آزاد خيال دين جي سماجي، معاشي، اقتصادي ۽ زندگيءَ جي مختلف رُخن جي قانونن جوڙڻ ۾ هن رهنما جو ڪردار ادا ڪيو. -اڪبر بادشاهه- آخري دؤر ۾ هن کي حيدرآباد دکن موڪلي ڇڏيو، جتان واپسيءَ تي، شهزادي سليم جي مرضيءَ موجب هڪ نوڪر ’ٻنڌيله رئيس‘، گواليار کان پنجن ڪوهن جي مفاصلي تي انتري وٽ ربيع الاول 1011هه/22 -آگسٽ- 1602ع ۾ کيس قتل ڪري ڇڏيو. سندس بنا منڍيءَ وارو لاش آگري ۾ دفن ٿيو. ابوالفضل جي تصنيفن مان ’اڪبر نامو‘(3جلد)، ’-آئين اڪبري-‘، ’انشاء -ابوالفضل-‘ (ٽي مجموعا) مشهور آهن. ’عيار دانش‘ به هن جي -تصنيف- ٻڌائي وڃي ٿي. فارسي تحرير ۾ اڄ به هن کي ساراهيو وڃي ٿو. هيءُ -اڪبر بادشاهه- جي نون رتنن مان هڪ هو.
1171ع
ڊسمبر
زمرو:1171ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
دراني سلطنت
حوالا
زمرو:تاريخ پاڪستان زمرو:خيبر پختونخواهه جي تاريخ
اوم ويدڪ ڌرم ۽ يورپ
هن ڪتاب جو مترجم هاسارام صوڀراج آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 23 صفحا آهن ۽ قيمت 6 پايون اٿس. ڇاپو پهريون، آريه ساهتيه منڊل، حيدرآباد، آرين اليڪٽرڪ پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1935ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
مائي ڀاڳي
اعزاز
حڪومت پاڪستان موسيقي جي ميدان ۾ سندس شاندار خدمتن جي صِلي ۾ مائي ڀاڳي جي خدمتن جي قدر جي طور تي کيس 1981ع تي صدارتي تمغو براءِ حسن ڪارڪردگي عطا ڪيو۔ اهڙيءَ طرح ريڊيو پاڪستان کان شاهہ عبدالطيف ڀٽائي ايوارڊ، قلندر لعل شهباز ۽ سچل سرمست ايوارڊ، مارئي ايوارڊ، -ٿر- ڪوئل ايوارڊ، کان سواءِ درجنين اعزاز ۽ انعام ڏنا ويا۔
اَسُو
اَسو ۾ چيٽ جي فصل جي ڪٽائي
لاباري لاءِ ڏاٽي جي ڳن ۾ هٿ پيو ته خبر ناهي ڪٿان ڪٿان کان ڀانت ڀانت جا پينو ۽ پينار، منگتا ۽ مڱڻھار، جوڳي ۽ ڪن-ڦاڙ ڪاپڙي، موالي ۽ مست، ڀان ۽ ڀَٽ، پير ۽ فقير، انڌا ۽ منڊا، لولا ۽ لنگڙا اچي لابارن وٽ لامارا ڏيندا ۽ نصيب سارو سنگ پِنندا ۽ پنھنجون بُگِريون ڀريندا، دعائون ڪندا، رمندا رهندا آهن. هيءَ به سنڌڙيءَ جي انوکي ريت آهي. ڏک هجي يا ڏڪار، پنھنجا ڪک تمام ڏکيائيءَ سان ڇڏيندا. مرندي مري ويندا آهن پر ڪنھن جي اڳيان هٿ ڪو نه ٽنگيندا آهن. جيڪڏھن ڪو سائل سندن در تي آيو ته ان کي به خالي هٿين موٽائڻ مھڻو ڀانئيندا.
346ع
ڊسمبر
زمرو:346ع زمرو:چوٿين صدي
سنڌو بادشاھت
سنڌو سڀيتا (Sindhu Sabhiyata) جي ايراضيءَ ۾ هاڻوڪو سمورو پاڪستان (خيبر پختون خواهه صوبي جي جابلو علائقي ۽ آزاد ڪشمير کان سواءِ)، هندستاني پنجاب، اولهه يو پي، هريانا، ڪڇ، ڪاٺياواڙ، گجرات، مهاراشٽر ۽ افغانستان جو ڪجهه حصو شامل هئا. ان وقت سنڌو رياست پنجن صوبن ۾ ورهايل هوندي هئي. جنهن جو مرڪز موهن جو دڙو هوندو هو ۽ هاڻوڪي سنڌ، مرڪزي صوبو هوندو هو. هڪ صوبو، موجوده بلوچستان هوندو هو، جيڪو اولهائون صوبو سڏبو هو ۽ ان جو گاديءَ جو هنڌ يا مرڪزي شهر دمب سادات هو. اتر وارو صوبو هاڻوڪي پاڪستاني پنجاب ۽ ڪجهه خيبر پختون خواهه صوبي جي حصن تي هو. جنهن جو مرڪزي شهر هڙاپا هو. اوڀر وارو صوبو ڀارتي پنجاب ۽ ڪجهه ڀر وارن حصن تي مشتمل هوندو هو، جنهن جو مرڪزي شهر ڪالي بنگن هو. جڏهن ته ڏکڻ وارو صوبو ڪڇ، ڪاٺياواڙ ۽ گجرات جي حصن تي مشتمل هو. جنهن جو مرڪزي شهر لوٿل هو.
آمنه بنت وهب
حوالا
زمرو:اسلام
هاڪڙو
حوالا
زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:جاگرافي
ايس. پي. گپتا
حوالا
زمرو:1931ع جون پيدائشون
ايس. ايم. لا ڪاليج ٽنڊو الھيار
حوالا
زمرو:سنڌ ۾ يونيورسٽين ۽ ڪاليجن جون فهرستون
بخشو لانگاھ
حوالا
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
ڊنڊي
تاريخ
ڊنڊي لفظ جي معنيٰ ڇا آهي؟ انهيءَ باري ۾ پڪ سان ڪجه چئي نٿو سگهجي. ڪجه ماهرن جو خيال آهي ته لفظ ڊنڊي ٻن لفظن ”ڊن“ معنيٰ قلعو يا ڪوٽ ۽ ”ڊي“ معنيٰ ”باھ“ مان ٺهيل آهي، يعني اهو شهر جنهن جي ڪوٽ کي باه ڏئي ساڙيو ويو هجي. جيتوڻيڪ ڊنڊي واري علائقي ۾ انساني وسندين جا اھڃاڻ جھوني جُڳ کان ملن ٿا پر ھتي اصل ترقي اسڪاٽلينڊ جي بادشاھ وليم پھرئين جي ڏينھن ۾ آئي. وليم پھرئين ھي علائقو ٻارھين صديءَ ۾ پنھنجي ڀاءُ ڊيوڊ جي حوالي ڪيو. ڊيوڊ جي ڏينھن ۾ ھن وسنديءَ کي ڪافي ترقي ملي ۽ ھن ھڪ ننڍڙي خوشحال شھر جي شڪل اختيار ڪري ورتي. ھن شھر جي چوڌاري ھڪ ڪوٽ اڏيو ويو. اڳتي ھلي 1191ع ۾ ھن شھر کي ”رايل برگ“ جو درجو مليو. آزاديءَ واري پھرين جنگ دوران انگريزن ڪئين ڀيرا ھن شھر تي قبضو ڪيو، پر 1312ع ڌاري اسڪاٽلينڊ جي بادشاھ رابرٽ دي بروس (Robert the Bruce) ھن شھر کي آزاد ڪرايو ۽ ھي شھر مقامي ماڻھن جي ھٿ ھيٺ آيو. 1547ع ۾ ھن شھر تي انگريزن ٻيھر قبضو ڪيو پر مقامي ماڻھن ھمت نہ ھاري ۽ انگريزن جو جيئڻ جنجال ڪري وڌو. جڏھن انگريزن ڏٺو تہ ھي شھر ھنن جي ھٿن ۾ نہ رھي سگھندو تہ ھنن سڄي شھر کي باھ ڏئي ساڙي ڇڏڻ جو اعلان ڪيو. آخرڪار 1651ع ۾ ھن شھر کي باھ ڏئي تباھ ۽ برباد ڪيو ويو ۽ شھر جي چوڌاري اڏيل ڪوٽ کي ڪيرايو ويو. هتان جي رهواسين جي همت، بهادري ۽ اڻٿڪ محنت سبب وقت سان گڏوگڏ آهستي آهستي هن شهر جون رونقون ٻيهر بحال ٿيون ۽ سک ۽ خوشحاليءَ هتي پنهنجا خيما کوڙيا. ارڙهين صديءَ ۾ هتي ٽيڪسٽائيل جي صنعت وڏي ترقي ڪئي ۽ هتي ڪپڙي جون وڏيون ملون قائم ٿيون.ساڳئي ئي دور ۾ هتي ماهيگيريءَ جي صنعت ۾ انقلاب آيو. صنعتي ترقيءَ سبب هتان جي آبادي تيزيءَ سان وڌي. 1751ع ۾ هتان جي آبادي 12400 هئي ۽ 1821ع ۾ اها آبادي وڌي 30500 ٿي وئي. ارڙهين صدي عيسويءَ جي شروع ۾ تحقيق ذريعي معلوم ٿيو تھ سڻيءَ جي خشڪ تاندورن کي مڇيءَ جي تيل ۾ ٻوڙي مضبوط ڌاڳو تيار ڪري سگهجي ٿو. انهيءَ دريافت کان پوءِ هتي سڻيءَ جي صنعت ۾ تمام گهڻو واڌارو آيو ۽ اوڻويهين صديءَ جي پوئين اڌ ۾ سڻيءَ جي صنعت هن شهر جي سڀ کان وڏي صنعت بڻجي وئي. تيزيءَ سان ترقي ڪندڙ صنعتي ترقيءَ سبب هتي وڌي تعداد ۾ ٻاهريان ماڻهو اچي آباد ٿيا، خاص طور تي آئرلينڊ جي ڪافي ماڻهن هتي اچي پنهنجا پکا اڏيا.
سڀيتا
هتي مشهور اشاعتي اداري ”ڊي سي ٿامسن ۽ سن لميٽيڊ“ (DC Thomson & Son Ltd) جون مرڪزي آفيسون 1905ع کان ڪم ڪري رهيون آهن. هن اداري پاران هر سال اٽڪل 200 ملين رسالا، اخبارون ۽ ڪتاب شايع ڪيا وڃن ٿا. هتي بي بي سي اسڪاٽلينڊ ۽ ايس ٽي وي نارٿ جا ٽيليويزن سينٽر پڻ ڪم ڪري رهيا آهن. هتي انٽرنيٽ تي هلندڙ هڪ مقامي ٽيليويزن اسٽيشن 1 سيپٽمبر 2009ع کان قائم ٿيل آهي. هتي ٽي ريڊيو اسٽيشنون پنهنجا پروگرام نشر ڪن ٿيون.
کبڙ
مٺو گهر رات جو ايندو،
بدن منهنجو ڀِنو سارو،
لڏ کبڙ جي لام
سنڌي پهاڪن ۽ چوڻين جي فهرست
سنڌي پهاڪن ۽ چوڻين جي فهرست هيٺئين ريت الفابيٽ ترتيب ۾ ڏنل آهي
مشتاق چنگيزي
فلمي ڪيريئر
فلمن سميت هن ريڊيو تي صداڪار طور پڻ ڪم ڪيو.
آمنه خميساڻي
آمنه خميساڻي (انگريزي:Amina Khamisani) (جنم:16 اپريل 1919ع- وفات: 12 ڊسمبر 2007ع) برطانوي هندستان ۾ سنڌ ۾ پيدا ٿيندڙ ليکڪ، پروفيسر ۽ تعليمي ماهر هئي.
پتافي
تاريخ ۽ پاڙا
مقامي طور چاڪراڻي، جيوڻاڻي، گهنوراڻي، رحيماڻي، ڪرماڻي ۽ بگاڻي پڻ پتافين جا پاڙا آهن. مغلن جي دور ۾ ديري غازي خان ۽ مظفر ڳڙهه ۾ سندن رياست هئي، لنڊ پتافي سندن تختگاه هو.
راشد مورائي
شروعاتي زندگي
راشد مورائيءَ جو والد سيد سعيدعلي ”خادم“ پڻ هڪ لوڪ ڪلاسيڪل شاعر هيو جيڪو دريائي ٻوڏ اچڻ کانپوءِ پنهنجو ڳوٺ ڇڏي موري ۾ رهائش پذير ٿي ۽ پوءِ اتي ئي رهڻ لڳو.
تعليم
راشد مورائيءَ ماسٽرس آف آرٽس ۽ بيچلر آف ايجوڪيشن جي ڊگري حاصل ڪري تعليمي شعبي سان وابسته ٿي ويو، پاڻ پهرين هڪ اُستاد طور ڀرتي ٿيو.
ڪشميري ماڻهو
ڪشمير جي رهڻ وارن کي ڪشميري چيو ويندو آهي۔ انهن جو تعلق ڀارت ۽ پاڪستان ٻنهي حصن جي ڪشمير سان ٿي سگهي ٿو۔ ان کان علاوہ اهڙا ماڻهو جيڪي سوين سالن کان پنجاب ۽ ٻين علائقن ۾ آباد آهن پر انهن جا وڏا ڪشمير کان هيا انهن کي به ڪشميري چيو ويندو آهي۔ پنجاب ۾ هنن کي هڪ ذات جي طور سمجهيو ويندو آهي۔
زمرو:پاڪستان ۾ نسلي گروهه زمرو:ڪشمير
رديف
مثال
ھن شعر ۾ ”ڏسجي“ رديف آهي. ٻيو مثال:
نڪ
left|thumb|انسان جو نڪ thumb|left|[[هاٿي جو نڪ  يعني سونڍ]] نڪ ساھ کڻڻ ۽ سنگهڻ جو عضوو آهي. زندھ رهڻ لاء هي عضوو سڀ کان اهم آهي. ٻين جاندارن ۾ نڪ جا مختلف استعمال آهن. هاٿي کي پنهنجو نڪ يعني سونڍ ئي پنهنجو هٿ آهي. جانورن ۾ نڪ اهم عضوو آهي. هن جي ذريعي جانور گهڻو ڪجھ ڄاڻي وٺندا آهن. نانگ کي نڪ نہ هوندو آهي ان جي ڪري هو خاص عضون سان ساھ کڻندو آهي.
قسطنطنيہ
بنياد
ان دوران اسلام قبول ڪرڻ وارن عربن جي طاقت اڀري جنهن فارس ۾ ساساني سلطنت جو خاتمو ڪرڻ کان بعد بازنطيني سلطنت کان بين النهرين (ميسوپوٽيميا)، شام، مصر ۽ آفريڪا جا علائقا کسي ورتا۔
قسطنطنيه کان استنبول
شهر 470 سالن تائين سلطنت عثمانيه جي گادي جو هنڌ رهيو ۽ 1923ء ۾ مصطفيٰ ڪمال اتاترڪ انقره کي نئين ترڪ جمهوريه جي گادي جو هنڌ قرار ڏنو ۽ قسطنطنيه جو نالو استنبول رکي ڇڏيو۔
پاڪستان اولمپڪس ۾
حوالو
زمرو:پاڪستان اولمپڪس ۾ زمرو:پاڪستان ۾ راند جي تاريخ زمرو:پاڪستان جون راندين جون قومي ٽيميون
عبدالغفور ميمڻ
سرگرميون
سنڌي ادب ۾ ماسٽرس ڪرڻ کانپوءِ ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ ڪراچي يونيورسٽيءَ جي شاھ لطيف ڀٽائي چيئر جو رسرچ آفيسر 2000 ۾ مقرر ٿيو، انکانپوءِ ساڳي ئي يونيورسٽيءَ جي سنڌي شعبي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر ٿيو. پروموشن ٿيڻ کانپوءِ 2014ع ۾ سنڌي شعبي جو چيئرمين مقرر ٿيو. 14 آڪٽوبر 2016ع تي وزيرِاعليٰ سنڌ کيس سنڌي ٻوليءَ جي با اختيار اداري جو چيئرمين مقرر ڪيو.
ادبي سفر
انکان علاوه ڊاڪٽر صاحب جا 30 کان مٿي ريسرچ مقالا مختلف جرنلز (جيڪي ايڇ اي سي کان منظور ٿيل آهن) ڇپجي چڪا آهن. 200 کان مٿي مختلف موضوعن تي مضمون مختلف رسالن ۽ اخبارن (جهڙوڪه عوامي آواز، جاڳو، سنڌايڪسپريس، رسالن ۾ ساڃاھ، سوجھرو) ۾ شايع ٿي چڪا آهن.
ايس. جي. ڀاڳيا
زندگي جو احوال
نامياري اديب ايس. جي. ڀاڳيا جو اصل نالو سڌام چند گوڪل مل ڀاڳيا آهي. سندس جنم 6 نومبر 1955ع تي سکر ضلعي جي شهر پنوعاقل ۾ ٿيو.
پنجاب صوبائي اسيمبلي
حوالا
زمرو:پاڪستان جون صوبائي اسيمبليون زمرو:حڪومت پاڪستان
سنڌ صوبائي اسيمبلي
پاڪستان جو ٺھراء
thumb|سنڌ خوراڪ اختياري (سنڌ فوڊ اٿارٽي)
سچل سرمست
عبدالوھاب المعروف سچل سرمست سنڌ جو جڳ مشھور سنڌي شاعر ھيو. سچل سرمست جي پيدائش 1739ع ۾ اڳوڻي خيرپور رياست جي ننڍي ڳوٺ درازا ۾ ھڪ مذھبي گهراڻي ۾ ٿي. ان جو اصل نالو ته عبدالوھاب ھيو، پر سندس صاف گوئي کي ڏسي ڪري ماڻھو کيس سچل يعنی سچ ڳالھائڻ وارو چوڻ لڳا، پوءِ ان جي شاعري جا شعلا ڏسي ڪري کين سرمست به چيو ويو. سندس والد جو نالو ميان صلاح الدين ۽ ڏاڏي جو نالو صاحب ڏنو هو. سنڌي شاعريءَ ۾ سندس تخلص سچل، سچو ۽ سچي ڏنو آهي ۽ فارسيءَ ۾ آشڪارا آهي. سندس نسب جو سلسلو حضرت عمر رضه سان ملي ٿو. ھن سنڌي کان علاوه عربي، سرائيڪي ،پنجابي ،اردو ،فارسي ۽ بلوچي ٻولين ۾ پڻ شاعري ڪئي جنھن سبب کيس شاعر ھفت زبان سڏيندا هئا. سچل جي سموري زندگي جذب ۽ جلال ۾ گذري. سندس حياتيءَ ۾ درگاهه تي سماع ٿيندو هو. سچل سرمست کي پنهنجي دور جو منصور ثاني سڏيو ويو آهي.
ننڍپڻ، تعليم ۽ تربيت
- شاھ عبداللطيف ڀٽائي سچل 12 ورهين جي ڄمار ۾ حافظ عبدالله قريشي صديقيءَ وٽ قرآن شريف ياد ڪيو. سچل 14 سالن جي عمر تائين سنڌي، عربي ۽ فارسيءَ جي تعليم پنهنجي چاچي خواجا عبدالحق وٽ حاصل ڪئي. ھن بنيادي عربي فارسي ٻولي جي تعليم پنھنجي خاندان جي بزرگ، چاچي ۽ سھري خواجا عبدالحق کان حاصل ڪئي۔
سچل جو لکيل ڪلام
280px|thumb|مزار لڳ سجاده نشين جو ٺھيل تخت وڌيڪ فارسي ڪلام: عشق نامه (1962ع)، گداز نامه (1962)، درد نامه (1963)، تار نامه (1963ع)، رهبر نامه (19644ع)، وحدت نامه (1964ع)، وصلت نامه (1965ع)، بحر تِاويل (1966ع)، راز نامه (1968) ۽ ديوان خدائي قاضي علي اڪبر درازيءَ مرتب ڪري شايع ڪرايا. سچل سائينءَ جو سنڌي ۽ سرائڪي ڪلام ٻن جلدن ۾ رسالي جي صورت ۾ مرزا قليچ بيگ جي ڀاءٌ مرزا علي قلي بيگ (وفات 1912ع) 1902ع ۾ مرتب ڪيو، جنهن کي ماستر هريسنگهه سکر واري، ابوالعلى پريس آگري مان ڇپائي پڌرو ڪيو. مرزا صاحب جي چوڻ مطابق سچل سائينءَ جو سنڌي، سرائڪي، فارسي ۽ اردو ڪلام، نوَ لک، ڇٽيهه هزار، ڇهه سؤ ڇهه (936606) شعرن تي مبني آهي. مرزا صاحب جو مرتب ٿيل رسالو رڳو سنڌي بيتن ۽ سرائڪي ڏوهيڙن تي مشتمل آهي. البت ٽيهه اکريون انهيءَ کان الڳ آهن.
سيد ثابت علي شاھ
وفات جو سال 1810ع
مير ڪرم علي خان جي زماني ۾ سنڌ جو مشهور شاعر ٿي گذريو. هو اصل ملتان جو هو ۽ سنه 1153هه ۾ اُتي ڄائو هو. هو مدار علي شاه جو پٽ ۽ نور محمد شاه جو پوٽو هو. نواب اعظم خان سان گڏ سنڌ ۾ آيو، ۽ جڏهن هو موٽي ويو، تڏهن هيءُ سيد سيوهڻ ۾ رهجي پيو ۽ قلندر شهباز جي درگاه تي ويندو رهيو. پوءِ سندس والد مدار علي شاه ۽ ڀاڻس پريل شاه به آيا ۽ اچي ساڻس گڏ رهيا. عربي ۽ فارسيءَ ۾ هوشيار هو ۽ فارسي توڙي سنڌيءَ ۾ شعر چوڻ لڳو، خصوصاً مرثيا ۽ منقبت. ڪلهوڙا حڪام هن کي لوازمو پهچائيندا هئا ۽ ڪلهوڙن کان پوءِ جڏهن مير آيا، تڏهن اُهي به ساڳي نوازش مٿس ڪندا رهيا. مير ڪرم علي خان وٽ هُو برک هو. سُني ملن سان گهڻا جهيڙا ڪيائين. سنه 1325هه ۾ 27 تاريخ جمادالثانيءَ جي وفات ڪيائين ۽ سيوهڻ ۾ رکيو ويو. هن کي ٻه پٽ هئا: هڪڙو امداد علي شاه ۽ ٻيو احسان علي شاه. امداد علي شاه جو اولاد اڃا به هليو اچي ۽ حيدرآباد ۾ ميرن جي قبن تي رهندڙ آهي.
لقب
لقب اصل نالي کان علاوہ اهو نالو هوندو آهي جنهن ۾ ڪنهن خوبي يا ڪنهن خامي جو مطلب سمايل هجي۔ زمرو:لقب تاريخ جا دفتر شاهد آهن ته اسان   جي ملڪ ۾، انگريزن جي دور ۾ به مختلف قسم جا ’لقب‘ ڏنا ويندا هئا.’القاب‘ ڪڏهن خود پنهنجي ’حڪومت‘ جي طرفان ڏنا وڃن ٿا، ۽ ڪڏهن ٻاهريون حڪومتون ڏين ٿيون، ڪڏهن ادارن جي طرفان پيش ڪيا وڃن ٿا.انگريزن پنهنجي دور ۾، ڪن سياسي ۽ ملڪي مصلحتن کي مدنظر رکي، ’خان صاحب ۽ خانبهادر‘، ’راءِ صاحب ۽ راءِ بهادر‘ جا لقب ڏيندا ھئا.علمي طور ’شمس العلماء، جو لقب ۽ خلعت فاخره ڏيندا هئا. برصغير هند-پاڪ ۾ اهو لقب، مولانا محمد حسين آزاد، مولانا حاليءَ، خواجه حسن نظامي، ڊپٽي نظير احمد، مرزا قليچ بيگ، پير سائين پاڳاره، ۽ علامه دائود پوٽي پارن عالمن کي مليا. ڪي القاب، قومي ۽ اجتماعي تحريڪن پاران پيدا ٿيا ۽ اهي غير سرڪاري رهيا.ان طرح سيد احمد کي ’ابوالڪلام‘، مولانا ٿانويءَ کي ’حڪيم الامت‘، اڪبر الهه آبادي کي ’لسان العصر‘ علامه اقبال کي ’ترجمان حقيقت‘ بهادر جنگ کي ’قائدملت‘، محمد علي جناح کي ’قائد اعظم‘، لياقت علي خان کي ’شهيد ملت‘، علي برادران کي ’رئيس الاحرار‘، مولانا سنڌي کي ’امام الانقلاب‘، ظفر علي خان کي ’ظفر الملت‘، اجمل خان کي غير سرڪاري طور ’مسيح الملڪ، ۽ سرڪاري  طور ’حاذق الملڪ‘ ابو سعيد عبدالمجيد (اجمل خان جي وڏي ڀاءُ) کي قوم ’ارسطوئي زمان‘ سڏيو حسرت موهانيءَ کي ’رئيس الاحرار‘، ۽ گانڌيءَ کي ’مهاتما‘، عطاءالله شاهه بخاريءَ کي ’امير شريعت‘، انور شاهه ڪاشميريءَ ’امام اعظم  ثاني‘، مولانا محمود الحسن کي ’شيخ الهند‘، حسين احمد مدنيءَ کي ’اسير مالٽا‘، عبدالحق کي ’بابائي اردو‘، مولوي فضل الحق کي ’شيربنگال‘، کهڙي کي ’قائد سنڌ‘، سروجني نيڊو کي ’بلبل هند‘، غلام محمد خان ڀرڳڙي کي ’ستاره مشرق‘، مرحوم بلبل کي ’حالي سنڌ‘، جان محمد جوڻيجي کي ’رئيس المهاجرين‘، واسواڻي نولراءِ ۽ هيرانند کي ’ساڌو‘، ’جگر‘، مراد آباديءَ کي ’رئيس المتغزلين‘ ۽ حفيظ جالنڌريءَ کي ’فردوسي اسلام‘، ’جوش‘، کي ’شاعر انقلاب‘، نياز فتحپوري کي ’پدما ڀوشن‘ سڏيو ويو آهي. ٻاهرين دنيا جي اعزاز ۾ ’نوبل پرائز‘ هڪ وڏو اعزاز آهي، جو ٽيگور کي مليو، ۽ علامه مشرقيءَ کي ان شرط سان ڏنو ويو ته هو ’تذڪره‘ کي عربيءَ ۽ اردوءَ مان ترجمو ڪري،انگريزيءَ ۾ پيش ڪري. علامه صاحب ائين نه ڪيو. انگريزن جي دور ۾، ’نواب‘ جو لقب، جهوناڳڙهه ۽ ڀوپال جي حاڪمن کي مليو، سنڌ ۾ غيبي خان کي پڻ ’نواب‘ جو لقب ڏنو ويو. والي دکن کي ’هز اگزاليٽڊ هائينس‘-- ۽ ملا سيف الدين طاهر (بوهر پيشوه) کي ’هزهائينس‘، ۽ سر آغا خان (اسماعيليه پيشوا) کي ’هزهائينس‘ جا لقب ڏنا ويا. ان طرح ’علامه‘ به ڪن عالمن جي علمي وقار ۽ خدمات جي سلسلي ۾ قوم پاران چيو ويو آهي. جئن علامه قاضي، علامه مشرقي،علامه علاء الدين صديقي، علامه شبلي، علامه مودودي ۽ علامه سيد سلمان ندوي. اڳئين دور ۾، ’ملا‘ هڪ وڏو اعزاز هو. ان سلسلي ۾، ملا علي قاري، ملا عبدالرحمان ’جامي‘، ملا معين ٺٽوي، ملا عبدالحڪيم سيالڪوٽي، ملا شوربازار، ملا باقر مجلسي (شيعو)، ملا عبدالقادر بدايوني، ملافيضي ۽ ملا ابولفضل مشهور آهن. وزيرن ۽ اميرن کي دبيرالملڪ، اميرالدوله، نجيب الودوله، سالار جنگ، بهادريار جنگ، وقار الملڪ، عمارالملڪ به لقب ڏنا ويا آهن. مذهبي عالمن کي رئيس المحدثين، خاتم المحدثين، خاتم الفقراء، قلم الفقراء، وغيره سڏيو ويو آهي. ان طرح ’سر‘ جو خطاب به انگريزن عام جام ڏنو. ان سلسلي ۾ سر فضل حسين، سر عبدالقادر، سر سيد احمد، سر عبدالرحيم، سر حسن امام، سر ساپرو، سرشاهنواز خان ڀٽو، ۽ سر غلام حسين مشهور معروف ماڻهو ٿي گذريا آهن. مرحوم رستم ڪيانيءَ، چيف جسٽس کي ’لسان پاڪستان‘ ۽ ’لسان قوم‘ سڏيو وڃي ٿو. ٻاهرين ملڪن جي ڏنل اعزاز ۾، ترڪيءَ پاران مرحوم حسن عليءَ کي افندي، جو لقب مليو.
اويسي
”اويس قرنيءَ“ جي طريقي تي هلندڙ سالڪ، جنهن ظاهري مرشد وٺڻ کانسواءِ راهه هدايت ورتي هجي.
اشبھار
اشبهار ھڪ قلعي جو نالو آهي، جڏهن محمد -بن قاسم- ديبل، نيرون ڪوٽ، سيوهڻ وغيره جا قلعا فتح ڪيا ته پوءِ -اشبهار- جي قلعي ڏانهن ڪوچ ڪيائين، جيئن ته چچ نامي ۾ -اشبهار- جي قلعي ۽ ديبل، نيرون ڪوٽ، سيوهڻ کي ساڳي هجري سن 93 هه مطابق 711ع ۾ فتح ڪيو، -ان- ڪري گمان نڪري ٿو ته اهو قلعو سنڌ ۾ يا سنڌ جي آسپاس هوندو، جنهن بابت وڌيڪ معلومات نه ملي سگهي آهي. البته اهو ڏس ملي ٿو ته هي قلعو به محمد -بن قاسم- فتح ڪيو.
ايرنڊيء جو تيل
هيرڻ جي ٻجن مان پيڙي ڪڍيل -تيل-، طبي لحاظ کان جلاب جي خاصيت رکي ٿو ۽ چمڙي نرم ڪرڻ، گاڏين جي بريڪن کي روان ڪرڻ جي -تيل-، روغن ۽ ٻين شين ٺاهڻ ۾ ڪم ايندو آهي. -ان- کان سواءِ ٻين شين ٺاهڻ ۾ ڪم ايندو آهي. -ان- کان سواءِ هوائي جهازن ۽ جيٽ انجڻن ۾ استعمال ٿيندڙ گريس ۽ صابڻ ٺاهڻ ۾ به -ايرنڊيءَ جو تيل- استعمال ٿيندو آهي.
روايت پرستي
روايت پرستي (Traditionalism) مان مراد ٿي سگھي ٿي:
اي. ايم. قريشي
ڪراچيءَ جو مسلم ليگي رهنما. 1917ع ۾ ڪاٺياواڙ جي هڪ غريب گهراڻي ۾ ڄائو. 12 سالن جي عمر ۾ محنت مزدوري ڪرڻ شروع ڪيائين. 1939ع ۾ ڪراچيءَ ۾ ٽرانسپورٽ جو ڪم شروع ڪيائين. آهستي آهستي سندس ڪاروبار -ترقي- ڪرڻ لڳو. پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ هن لڏي آيل بي يار و مددگار ماڻهن جي ڀرپور مدد ۽ خدمت ڪئي. هن اسلاميه سائنس ڪاليج، اسلاميه لا ڪاليج ۽ اسلاميه ڪامرس ڪاليج الڳ الڳ قائم ڪيا. سندس تعليمي خدمتن جي پيش نظر صدر -ايوب خان- کيس ”سرسيد ثاني“ چوندو هو. 1948ع ۾ ڪراچي مسلم ليگ جو صدر چونڊيو. 1949ع ۾ -پاڪستان مسلم ليگ- جو خزانچي ۽ 1954ع ۾ سنڌ صوبائي مسلم ليگ بورڊ جو ميمبر ٿيو. 1956ع ۾ ڪراچيءَ مان اولهه -پاڪستان- جي اسيمبليءَ جو ميمبر ۽ 1962ع ۾ قومي اسيمبليءَ جو ميمبر چونڊيو. هن 23 جون 1989ع تي وفات ڪئي. ڪراچيءَ ۾ پنهنجي قائم ڪيل اسلاميه ڪاليج ۾ دفن ٿيل آهي.
مادري ٻولي
مادري ٻولي (Native language) (First language) یا نسلي ٻولي، آبائي ٻولي يا پيدائشي ٻولي هڪ انسان جي ان ٻولي کي چيو ويندو آهي جنهن کي هو ننڍپڻ ۾ ماء پيء کان سکي وٺي ۽ ان ٻولي کي بطور پهرين درجي جي ٻولي جي طور تي ڳالهائي۔
ديپيڪا ڪماري
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:1994ع جون پيدائشون زمرو:1994ء جون پيدائشون زمرو:ارجنا اعزاز يافتگان زمرو:ايشيائي راندين ۾ ڪانسي تمغو يافتگان زمرو:ايشيائي رانديون 2010ء ۾ شريڪ تير انداز زمرو:ايشيائي رانديون 2014ء ۾ شريڪ تير انداز زمرو:پدم شري وصول ڪندڙ زمرو:تير انداز خواتين زمرو:تير اندازي ۾ ايشيائي راند تمغو يافتگان زمرو:جهارکنڊ جا رانديگر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:جيئريون شخصيتون زمرو:دولت مشترڪہ راندين جا طلائي تمغو يافتگان براءِ ڀارت زمرو:دولت مشترڪہ رانديون 2010ء ۾ شريڪ تير انداز زمرو:رانچي جون شخصيتون زمرو:رانچي ۾ رانديون زمرو:سرمائي اولمپڪ 2012ء ۾ شريڪ تير انداز زمرو:ڀارت جا اولمپڪ تير انداز زمرو:ڀارتی تيرانداز زمرو:ڀارتي خواتين رانديگر
آمو درياءُ
حوالا
زمرو:درياءَ
عبدالاحد ابڙو
حوالا
زمرو:سنڌ جون شخصيتون
رودر رس
اهو شعر، جنهن ۾ ڪاوڙ، غصو ڏيکاريل هجي، ان ۾ ڏند ڪرٽڻ، مٺيون ڀڪوڙڻ، اکيون ڳاڙهيون ڪري نهارڻ وغيره جو تاثر ملي. مثال طور: ڀلاڙي چور توکي سڃاڻان ڪريان واقف ٿو توکي هاڻ پاڻان (فاضل)
اتر قطب تارو
زمرو:علم فلڪيات
سبي ريلوي اسٽيشن
سبي ريلوي اسٽيشن بلوچستان صوبي جي شهر سبي ۾ روهڙي - ڪوئٽا برانچ ريلوي لائن تي واقع آهي۔ هي سبي - هرنائي ريلوي لائن جو جنڪشن به هيو۔  2006ء ۾ هي ريلوي لائن تخريب ڪارن جي هٿان پلن تباهه ٿيڻ جي وجه سان بند ٿي وئي۔
سجدو
سجده سھو
سھو ( و تي زبر) جي معنيَ آهي ڀلجي وڃڻ. نماز ۾ ڀل سان ڪا گھٽتائي يا واڌارو ٿيڻ سان جيڪا خرابي اچي ويندي آهي ان جي پورائي لاءِ نماز جي پڇاڙي ۾ ٻہ سجدا ڪرڻ واجب آهن.، انھن سجدن کي سجدہ سھو چوندا آهن.
رومانيت
حوالا
زمرو:ادبي صنفون
کٻڙ
ڏهرن ۽ سخت زمين ۾ ڄاريون ٿين، جن کي ست – اٺ فوٽ هيٺيان ٿُڙ ٿئي ۽ مٿان ٽاريون ڪڍي وڻ وانگر ٿين جن کي ’هيڪل گوڍيون‘ چون. اهي ڪنٺي ۾ جام ٿين. خاص ڪري گوڙهيار، اوٺا، لُوڻيو، مِٺاتڙ، ڪاڪهيو، کُڏي ۽ حيات هاليپوٽي طرف جام ٿين. .
شيخ اياز
خاندان
سندس والد جو نالو شيخ غلام حسين ۽ ڏاڏي جو نالو شيخ عبدالحڪيم عرف بنگل شيخ هو، جيڪو شهر جي معزز ماڻهن ۾ شمار ٿيندو هو ۽ سندن پاڙو بنگل پاڙو، سڏبو هو. شيخ اياز جو خاندان بکراڻي آهي.
ننڍپڻ ۽ تعليم
هن 23 مارچ 1923ع تي سنڌ جي تاريخي شهر شڪارپور ۾ جنم ورتو. والد پاران کيس 3 مارچ 1928ع تي پنجن سالن جي ڄمار ۾ پاڙي جي هڪ اسڪول نمبر 3 ۾ داخل ڪرايو ويو. هن اسڪول ۾ ڪجھ عرصي تائين پڙهڻ بعد ورنيڪيولر اسڪول ۾ داخل ٿيو جتان 31 مارچ 1934ع تي چار درجا پاس ڪري نيو هاءِ اسڪول شڪارپور ۾ داخل ٿيو. 31 مارچ 1939ع تي پنج درجا انگريزي ۾ پاس ڪري 11 اپريل 1939ع تي گورنمينٽ هاءِ اسڪول شڪارپور ۾ داخل ٿيو ۽ اپريل 1941ع ۾ بمبئي يونيورسٽي مان ميٽرڪ پاس ڪيائين. شيخ اياز ثانوي تعليم تائين شڪارپور ۾ پڙهيو. انٽرميڊئيٽ پڻ شڪارپور جي سي ائنڊ ايس ڪاليج مان 1942ع ۾ ڪيائين. 1944ع ۾ ڊي.جَي.سنڌ ڪاليج ڪراچيءَ ۾ بي. اَي جو امتحان پاس ڪري 1945ع ۾ ايل. ايل. بي ۾ داخلا ورتائين. ڪاليج جي تعليم دؤران ڪاليج مئگزين جو ايڊيٽر به رهيو. هن ڊاڪٽر هوتچند مولچند گربخشاڻيءَ جي رهبريءَ ۾ پي.ايڇ. ڊي ڪرڻ چاهي، پر ڊاڪٽر صاحب جي ديهانت سبب مڪمل نه ڪري سگهيو.
تصنيفون
سندس اردو شاعريءَ جو پهريون مجموعو ”بوءِ گل نالئه دل“، 1954ع ۾ ئي پروفيسر آفاق صديقيءَ جي پيش لفظ سان ڇپجي پڌرو ٿيو. 1954ع ۾ سنڌي ادبي بورڊ جي نئين سر تشڪيل ٿي ۽ محمد ابراهيم جويي جهڙو سڄاڻ اديب ۽ نقاد سنڌي ادبي بورڊ جو سيڪريٽري ۽ بورڊ پاران نڪرندڙ رسالي ”مهراڻ“ جو ايڊيٽر ٿيو. جويي صاحب، شيخ اياز جي ڏات کي پرکيندي، کيس مشورو ڏنو ته هو اردو شاعريءَ بدران سنڌي شاعريءَ کي جاري رکي، ڇو ته هو پنهنجي ڏات کي منطقي نتيجي تي صرف سنڌيءَ ۾ ئي پهچائي سگهي ٿو. ’مهراڻ‘ جي 1955ع جي پهرئين پرچي ۾ جويي صاحب ’اسان جي شاعر جا خط‘ عنوان هيٺ شيخ اياز جا ڏانهس لکيل خط ۽ اياز جي بيتن واري شاعري شايع ڪئي، ۽ ائين اياز، اداسيءَ ۽ مايوسيءَ جي ماحول مان ٻاهر نڪري آيو. اياز جا زندگيءَ جي آخري پساهن تائين لڳاتار شاعريءَ ۽ نثر جا ڪيترائي ڪتاب ڇپجندا رهيا، جن جو تفصيل هن ريت آهي:
وفات
دل جي بيماري ۽ ٻين عارضن سان جنگ ڪندو رهيو. علاج لاءِ لنڊن بہ ويو، پر اتان موٽڻ بعد بہ مڪمل طور صحتياب نہ ٿيو. 28 ڊسمبر 1997ع تي هن فاني جهان مان لاڏاڻو ڪيائين ۽ 29 ڊسمبر تي کيس ڀٽ شاهه تي مٽيءَ ماءُ حوالي ڪيو ويو.
ديوان منا
شروعاتي زندگي
مننا 1958 ۾، ڀارت، باٿينڊا ضلعو (هاڻي منسا ضلعو) پنجاب جي هڪ ڳوٺ باريٽا، ۾ ڄائو هيو. هن 1975 ۾ گورنمينٽ هاءِ اسڪول، بريٽا مان ميٽرڪ جي تعليم پوري ڪئي. پنهنجي اوائلي سالن ۾، هن افسانو نگاري ۽ شاعري جو اڀياس ڪيو، ۽ راندين ۾ سرگرم رهيو، ٿيٽر ۽ مقامي رام ليلا ۾ اداڪار طور مرڪزي ڪردار نڀايو، جيڪو هندستان ۾ ٿيٽريڪل لوڪ شڪل ۾ مشهور هيو. هن 1978 کان 1982 ع تائين هندستان ۾ گورنمينٽ ڪاليج آف آرٽ، چنديڳڙهہ، ڇپائي ٺاهڻ (پرنٽ ميڪنگ) ۾ اڀياس (تعليم) ماڻيو.
تصويري خاڪا
1980 ۾ سلسلو ايلينيشن سان سندس خيالي نقش نگاري جو آغاز ٿيو ۽ اڳئين ٽن ڏهاڪن دوران وائلنس، ويڪنگ دي ڊيڊ (مُئل کي جاڳائڻ)، شور آف دي اننون (اڻڄاتل سامونڊي ساحل)، آفٽر دي ٽرئمول (وڳوڙن کانپوءِ)، ماسٽر آف لائٽ-لي ڪوربيوئير،  سيريز سميت جاري رهيو. پنهنجي هنري ڪم وسيلي، مننا محنت ڪندڙ طبقي ۽ هندستاني سماج ۾ سماجي اَڻبرابري بابت پنهنجي ڳڻتي جو اظهار ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي.
بدر سومرو
تعليم
''هن فائين آرٽس ۾ ڊپلوما ۽ صحافت ۾ ايم. اي ڪئي آهي.''
اي. ڪي. بروهي
حوالا
زمرو:1915ع جون پيدائشون زمرو:1987ع جون فوتگيون زمرو:سنڌي ماڻھو
آنچي
حوالا
زمرو:ڪاٺ
درٻيلو
حوالا
زمرو:سنڌ جون يونين ڪائونسلون
خدا آباد
خدا آباد : پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي دادوءَ جو ھڪ ننڍڙو شھر.خدا آباد کي يار محمد خان ڪلهوڙي پنهنجي حڪومت جو تختگاهه بڻايو. ڪن روايتن مطابق ان جو پراڻو نالو شڪارپور پنهواري هو. خدا آباد کي ڪلهوڙن وڏي ترقي ڏني، اڄ به پنجاهه ايڪڙن تي ڦٽل شهر موجود آهي. ٻه عمارتون، هڪ جامع مسجد ۽ ٻيو ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو صحيح صلامت آهن، جيڪو ميان غلام شاهه جوڙايو هو. . 200px|thumb| جامعه مسجد خداآباد جو مرڪزي دروازو خداباد انگريزي (Khudabad) سنڌ جي ضلع دادو جو قديم شهر آهي جيڪو دادو جي ڏکڻ ۾ 10 ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي اندس هاءِ وي سان قائم آهي. مغلن جي دور ۾ تڏهوڪي ملتان جي گورنر شهزادي معزالدين ڪلهوڙن جي مرڪزي شهر ڳاڙهي (هاڻ خيرپور ناٿن شاھ تعلقو) تي لڳ ڀڳ 1799ع يا 1700ع ۾ حملو ڪيو هو. ٻنهي ڌرين جي فوجن ۾ گاج ڪناري کوڙ (ٽوڙ) جي مقام تي سخت جنگ لڳي جنهن ۾ ٻنهي پاسي وڏا جنرل ماريا ويا. تحفته الڪرام جي مصنف ميرعلي شير قانع موجب علائقو رت سان لت پت ٿي ويو هو. ميان يار محمد ڪلهوڙو گرفتار ٿيو ۽ ملتان ۾ 28 ساٿين سان شهيد ڪيو ويو ۽ ميان يارمحمد ڪلهوڙو پيش پوڻ بجاءِ قلات هليو ويو. ڪجهه عرصو قلات ۾ رهڻ کان پوءِ ميان يارمحمد واپس سنڌ آيو ۽ ڳوٺ ڳاها کي مرڪز بڻائي زور وٺڻ شروع ڪيو. ميانوال ڪمانڊرن ۽ ڪارنن جي مدد سان سامتاڻي، مرکپور، فتحپور (دادو تعلقي ۾ اڄ به اهي ڳوٺ آهن) قبضي هيٺ آندائين. 1701ع ۾ مغل شهنشاهت جو پروانو ۽ خدايارخان جو خطاب حاصل ڪري پنهورن جي ڳوٺ “شڪارپور پنهورڪيءَ” تي اثر قائم ڪري اُتي خداباد جي نالي سان نئون شهر ٻَڌائين جيڪو تاريخ ۾ خداباد-1 جي نالي سان مشهور آهي. هيءُ ڪلهوڙن جو پهريون وڏو تخت گاھ رهيو آهي. هن شهر جي باري ۾ ڪيترن ئي محققن ۽ مورخن جا بيان ملن ٿا ته هن شهر ۾ حڪمرانن جي حويلين سان گڏ ٻيون به ڪيتريون ئي خوبصورت عمارتون جڙيل هيون. هيءُ شهر وڏي ايراضيءَ تي ڦهليل هو. هن شهر ۾ گلن جي باغن سان گڏوگڏ مختلف ميون جا باغ به هئا. سنڌ دريا جي وجهو هجڻ ڪري واپار جو مرڪز به هو. هن شهر ۾ ميان يارمحمد ڪلهوڙي جامع مسجد جو بنياد رکيو جنهن جو ڪم ميان نورمحمد ڪلهوڙي مڪمل ڪرايو. هيءُ مسجد طرز تعمير جو اعلى نمونو آهي. هن جي ديوارن تي اسلامي ۽ مغل آرٽ جي اثر هيٺ بهترين چٽسالي ٿيل آهي. هن شهر جي ويجهو ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو به موجود آهي. هت ريلوي اسٽيشن پڻ آهي.
تاريخ
ميان يارمحمد ڪلھوڙي جي وقت ۾ سنه 1113هه (سنه 1701ع) ڌاري ڪلهوڙن زور ورتو ۽ پنوهرن کان شڪارپور هٿ ڪري اتي پنهنجو مکيه شهر ٺهرايائون ۽ انهيءَ تي خدا آباد جو نالو رکيائون، ۽ اتان پوءِ ٻيا پاسا هٿ ڪرڻ لڳا. ميان يار محمد جا ٻه پٽ، نور محمد ۽ محمد خان، جي هيستائين قلات ۾ هئا، سي به اتي اچي رهڻ لڳا. سنه 1170هه (سنه 1757ع) ۾ جڏهن ميان غلام شاهه گاديءَ تي ويٺو، تڏهن انهيءَ شهر کي درياهه ويڙهي ويو، تنهن ڪري ميان اهو ڇڏي پنهنجي پيءُ جي ٻڌل شهر حيدرآباد، سنڌ جي ويجهو ٻيو شهر ٻڌو، جنهن کي الهه آباد سڏيائين. فقط سندس مائيتو ڀاءُ محمد مرادياب خدا آباد ۾ رهندو آيو ۽ عطر خان هن کي اتي رهائيندو آيو ته مُلڪ جي طمع رکي. سنه 1172هه (سنه 1759ع) ۾ ميان غلام شاهه جڏهن ٻڌو ته ڪي کوسا سردار خدا آباد جي شهر تي ڪاهي ڦر ڪري هليا ويا آهن، تڏهن اتي اچي انهن کوسن سردارن کي مارائي ڇڏيائين ۽ شهر جي سنڀال لاءِ ماڻهو مقرر ڪيائين. سنه 1186هه (سنه 1772ع) ۾ ميان يار محمد سرفراز اڳوڻُ خدا آباد ڇڏي نئون خدا آباد جوشهر هالن کي ويجهو ٻڌايو ۽ سگهوئي پوءِ ميرن ٽالپرن سان ناسازي ٿيڻ لڳيس ۽ مير بهرام ۽ سندس پٽ مير سهراب کي ماريائين، جي خدا آباد ۾ دفن ڪيا ويا. اهو واقعو سنه 1189هه ۾ ٿيو ۽ ٻئي سال ۾ مير فتح خان بلوچن جو لشڪر وٺي خدا آباد کي گهيرو ڪيو ۽ زور سان اندر گهڙيو. ميان محمد سرفراز پنجن ڇهن ماڻهن سان ڀڄي هڪڙي مهاڻي جي ٻيڙيءَ ۾ چڙهي حيدرآباد ۾ آيو، جنهن کي به وري ميرن اچي گهيرو ڪيو. سنه 1197هه (سنه 1782ع) ۾ مير بجار خان ميان عبدالنبيءَ کي گاديءَ تي وهاريو ۽ پاڻ به پنهنجن بلوچن سميت اچي خدا آباد ۾ رهيو. جڏهن پوءِ عبدالنبي ڀڄي وڃي مدد خان کي وٺي آيو، اهو سردار خدا آباد ۾ آيو ۽ ماڻهن سان ظلم ڪرڻ ۽ آسپاس جا ملڪ ڦرڻ لڳو، تڏهن مير عبدالله، جو عمرڪوٽ ۾ هو، سو لشڪر وٺي مدد خان سان وڙهڻ آيو. مدد خان نڪري مير جي منزل گاه وٽ ويو ۽ پوءِ عبدالنبيءَ جي حرڪت معلوم ڪري موٽي هليو ويو. ميان عبدالنبي پشيمان ٿي مير وٽ اچي پيش پيو ۽ اڳتي لاءِ قسم کنيائين، تنهن ڪري مير کيس خدا آباد ۾ وري به گاديءَ تي وهاريو. سنه 1201هه ( 1786ع) ۾ عبدالنبي ڀڄي قلات جي خان کان مدد وٺي خدا آباد تي ڪاهي آيو، مير فتح علي خان تڏهن ونگ جي پاسي ويل هو، پر عبدالنبي نااميد ٿي سيوهڻ جي پاسي هليو ويو. سنه 1197هه (سنه 1783ع) ۾ مير فتح علي خان، تيمور شاه بادشاهه جي ڏسڻ کان پوءِ سنڌ جو پڪو حاڪم ٿي آيو ۽ خدا آباد ڇڏي شاهپور جو نئون شهر ٻڌي انهيءَ ۾ اچي رهيو. سنه 1202هه (سنه 1787ع) ۾ اتان نڪري حيدرآباد اچي تخت گاهه ڪيائين ۽ پوءِ انهيءَ شهر کي سينگارڻ لڳو. سنه 1217هه (سنه 1802ع) ۾ مير فتح علي خان وفات ڪئي ۽ سندس لاش خدا آباد ۾ کڻي وڃي دفن ڪيائون، جو سندس وڏا اتي دفن ڪيل هئا.مير ڪرم علي خان پهريون مير هو، جو حيدرآباد ۾ رکيو ويو. انهيءَ کان اڳي ميرن کي خداآباد ۾ رکندا آيا. مير ڪرم علي خان سنه 1244هه (سنه 1828ع) ۾ وفات ڪئي.
لنڊي ڪوٽل ريلوي اسٽيشن
تاريخ
هي ريلوي اسٽيشن 1925ء ۾ برطانوي راڄ جي دور ۾ تعمير ڪئي وئي۔
ريلوي اسٽيشن ڪوڊ
پاڪستان ريلويز جي سرڪاري ويب سائيٽ جي مطابق لنڊي ڪوٽل ريلوي اسٽيشن جو ڪوڊ LKL آهي
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:پاڪستان ۾ پٽڙي اچ وڃ زمرو:تعميرون زمرو:پاڪستان جون ريلوي اسٽيشنون
رومانوي تحريڪ
رومانوي تحريڪ __(Romantic Movement):
اي ميل
حوالا
زمرو:تاريخ انٽرنيٽ
ماڪوڙي
چئوماسي جي موسم ۾ ماڪوڙيون ٻرن مان نڪري پنهنجا آنا کڻي مٿانهين جاءِ ڏانهن وڃن، ته اهو به برسات اچڻ جو اهڃاڻ سمجهيو وڃي ٿو. سائنس جي ماهرن جو چوڻ آهي ته ، ماڪوڙيون پڻ جيتن جي انهن قسمن ۾ شمار ٿين ٿيون، جيڪي ڪالونيون ٺاهي هڪ نظام يا سرشتي تحت رهنديون آهن. ماڪوڙيون عام حالتن ۾ زمين جي اندر سوراخ ڪري اندر داخل ٿي پوءِ پنهنجي رهائشي ڪالوني جي اڏاوت ڪري انهن ۾ هڪ نظام تحت رهائش اختيار ڪنديون آهن. ماڪوڙيون ڏکين حالتن جي تياري پڻ اڳواٽ ڪنديون آهن. هنن ۾ پنهنجي خوراڪ گڏ ڪري رکڻ جي پڻ صلاحيت موجود آهي. هي جيتن ۾ سڀ کان وڌيڪ حساس آهن. هنن جي سونگهڻ ۽ چکڻ جو حواس سڀ کان وڌيڪ حيرت ۾ وجهندڙ حد تائين تيز هوندو آهي. هي اڪثر ڪري خوراڪ جي تلاش ۾ پنهنجي ٻرن کان ٻاهر نڪري هِتي هُتي ڦرنديون پڻ نظر اهي، خاص ڪري مٺاڻ تي ڪٿي به اچي گڏ ٿينديون آهن. تمام پري کان هو پنهنجي تيز حواسن ذريعي شين جي ذائقي جي حد تائين سڃاڻپ رکن ٿيون. هي ضرورت موجب کائڻ کانپوءِ شين کي پنهنجي ٻرن تائين کڻي وڃي ذخيرو ڪرڻ جي محنت ڪنديون رهن ٿيون. هي ٽولين جي شڪل ۾ پنهنجي وزن جي ڀيٽ ۾ ڳريون شيون کڻي وڃي پنهنجي ٻرن اندر ذخيرو ڪنديون آهن. هي مئل جيت ، گوشت جا ذرا ، ان جا داڻا، ماني جا ڀور مطلب ته کين جيڪا به کاڌ خوراڪ جي شئي نظر ايندي آهي، انهي کي هڪٻئي جي مدد سان کڻي وڃي پنهنجي ٻرن ۾ ٺهيل گودامن ۾ گڏ ڪنديون آهن.
قرض
قرضي ماليات
قرضي ماليات يا لون فنانسنگ جو مطلب اھڙي رقم آھي جيڪا  بطور قرض ڪنھن ڪاروبار يا ڪمپني م سرمائيڪاري جي لاء حاصل ڪئي وئي ھجي. اھڙي رقم جيڪا ڪمپني جي حصن، اسٽاڪ، ضمانتن جي خريداري جي لاء بطور قرض حاصل ڪئي وئي ھجي. ان قرض جو مدار سرمائيڪارن جي ضرورتن تي ھوندو آھي.
رومن اسڪرپٽ
حوالا
زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط
بدرالمنير (ڪتاب)
حوالا
زمرو:ڪتاب
روميت
حوالا
زمرو:خيالن جي تاريخ زمرو:فلسفي جي تاريخ
آنڪ
حوالا
زمرو:سڪا