سنڌ_۾_قبيلائي_سوچ_جي_ڪري_ٿيندڙ_قومي_نقصان!
سنڌ جيڪا هونئن ته خوشحال خطو آھي، جيڪا ملڪ کي 75 سيڪڙو روينيو ڏئي ٿي، تيل، گئس ۽ ڪوئلي جا ذخيرا به سنڌ ۾ آھن، پر اهي سڀ جو سڀ وفاق جي نالي تي پنجاب استعمال ڪري رهيو آھي، اسان جيڪي هن تاريخي وطن ۽ سنڌ ۾ نڪرندڙ قدرتي وسيلن جا مالڪ آھيون، اهي ان وسيلن جو استعمال نٿا ڪري سگهون، ۽ پنجاب وفاق جي نالي تي اهي اسان جا سمورا وسيلا کڻي رهيو آھي. هن ملڪ جي عمر 75 سال آھي، اها هڪ حقيقت آھي ته سنڌ ڪڏھن آزاد ته ڪڏهن غلام رهي آھي، پر هزارين ورهين جي تاريخ ۾ اهڙو حشر ۽ اهڙي لٽمار نه ٿي آھي، جيڪا هن 75 ورهين جي عرصي ۾ ٿي آھي، ڇو ته اڳي جڏھن به سنڌ تي ڪاھ ٿيندي هئي ته اهي ڌاريا رڳو ڳوٺن، شھرن يا عبادت گاهن ۾ پيل دولت لٽي وري هليا ويندا هئا يا جيڪڏهن قبضو ڪري وٺندا هئا تڏھن به ظاهر پيل دولت ئي کڻندا هئا، پر هاڻ ته زمين جي تهن هيٺان پيل قدرتي وسيلا تيل، گئس، ڪوئلو ۽ ٻيا معدني وسيلا به لٽيا پيا وڃن. هن وقت دنيا اندر خوشحال ملڪ اهي آھن، جن وٽ زمين جي هيٺ قدرتي وسائل آھن. سنڌ هڪ طرف دنيا جي گولي تي سمورن قدرتي وسيلن سان مالا مال ڌرتي آھي، پر ٻئي طرف اها اڀاڳي ماءُ مثل آھي، جنهن جي ڇاتي جو کير اولاد کي نصيب نه پيو ٿئي، اولاد بکن، ڏڪارن ۾ تڙپي مري رهيو آھي، اهو سڀ ڪجھ هڪ پلاننگ تحت ٿي رهيو آھي. انگريزن جڏھن سنڌ تي قبضو ڪيو هو ته انهن علائقن اندر مير، سردار، نواب ٺاهي انهن کي طاقتور ڪري اتان جي عوام کي غلام تر غلام بڻايو ۽ اها انگريزن واري سوچ اڄ به هن ملڪ اندر هلندي پئي اچي، اڄ به سنڌ جا سمورا سردار، مير، پير نسل در نسل اقتدار جا مزا ماڻي رهيا آھن، ۽ عوام کي ذاتين، برادرين، راڄن جي نالي تحت ويڙھائي ڇڙوڇڙ ڪري ڪن کي مارائين پيا ته ڪن کي ٻڌرائين پيا، ته وري ڪن کي نوازين پيا. مطلب ته اهي سڀ وڏيرا، سردار، مير، پير اڇي ڪاري جا مالڪ بڻيل آھن، هتي جنهن به علائقي ۾ جتان به تيل، گئس يا ڪوئلو نڪري ٿو ته اتان جي زمين جيڪا سوين ورهين کان جن ماڻھن جي موروثي ملڪيت رهي آھي، انهن کان کسي رڪارڊ تبديل ڪرائي ان وڏن طاقتور ماڻھن جي نالي ڪرائي پوءِ اتان نڪرندڙ وسيلن کي لٽيو پيو وڃي ۽ اهي سردار، مير ۽ پير جيڪي اتان جي عوام لاءِ مڙس ماڻھو آھن، پر رياست جي طاقتور قوتن اڳيان ميڻ مثل آھن. ان سردارن، ميرن ۽ پيرن کي پنهنجن علائقن ۾ خون ريزيون ڪرائڻ، ڳوٺ، شھر ويران ڪرڻ، انسانن جو ڪوس ڪرائڻ جو ڄڻ ته لائسنس مليل آھي. اُهو سڀ ڪجهه وقت جي حڪومتن ۽ رياست جي پاليسين مطابق ٿي رهيو آهي، جنهن سبب سنڌي ماڻهو تمام وڏي تڪليف ۾ آهن، ۽ مسئلا حل ٿيڻ بدران وڌي رهيا آهن. اهو سچ آهي ته قبيلائي سوچ جي ڪري انساني زندگين جي زيان سان گڏ سڀ کان وڏو قومي نُقصان ٿي رهيو آهي، جنهن کي روڪڻ جي ضرورت آهي! ڪشمور کان ڪراچي تائين آڱرين تي ڳڻڻ جيترا اهي وفاق جا نوازيل سياسي ڀوتار ڪروڙين ماڻھن مٿان حڪومت ڪري رهيا آھن، پر جيڪڏھن ڪو به سندن خلاف آواز بلند ڪري ٿو ته ان کي زمين دوز ڪرائي ٿا ڇڏين. سنڌ اندر جيڪو شعور سائين جي ايم سيد، حيدر بخش جتوئي يا رسول بخش پيلجو سميت جن عوامي ڀلائي واري سوچ پيدا ڪئي ته ان سوچ فڪر تي هلندڙ ڪارڪنن کي ڪچليو ويو آھي ۽ اڃا به اهي ڪارڪن وڏي عتاب ۾ زندگي گذاري رهيا آھن. سنڌ جي علائقي ۾ قبائلي جهيڙا هلندڙ آھن، ان جهيڙن جي ڪري ڪيترن ئي انسانن جي سسين جا لابارا ٿيندا رهن ٿا. هزارين بيگناهه قتل ٿيندڙ انسانن جي دانهون هوائن ۾ گهري چيخ بڻجي هِن سماج اندر احتجاج ڪري رهيون آھن، ويڙها ويران ٿيندا رهن ٿا، جتي نه اسڪول نه اسپتالون آھن، نه ئي شھرن ۾ اهي رونقون آھن. قبيلائي جهيڙن جي ڪري ماڻھو خوف واري زندگي گذاري رهيا آھن، اتي اها به ڪُڌي روايت آھي ته بيگناهه عورتن کي قتل ڪري مخالف ماڻھن تي ڪارنهن جو الزام هڻي جهيڙي کي ڊيگھ ڏين ٿا، ان سَڄي جهيڙي جو فائدو طاقتور ڌرين کي ٿئي ٿو، ڇو ته غير قانوني هٿيار وڪرو ٿئي ٿو، بارود وڪرو ٿئي ٿو، قبيلائي جهيڙن جي ور چڙھيل ماڻھو پنهنجي بنيادي حقن واري جدوجهد کان گهڻو پري آھن، ان ڪري دشمن اسان جا وسيلا آساني سان لٽي رهيا آھن پر جيڪي ڪجھ قومي سوچ رکندڙ ماڻھو حق سچ جي ڳالھ ڪن ٿا ته انهن لاءِ سوين مسئلا پيدا ڪرائي انهن کي چُپ ڪرائڻ جي ڪوشش ڪئي ٿي وڃي. جيڪڏهن اهو قومي سوچ رکندڙ ماڻھو پوءِ به نٿو مڙي ته ان تي بغاوت جا الزام هڻي رات جي اونداهي ۾ کنڀي گم ڪيو ٿو وڃي يا گوليون هڻي لاش روڊن رستن تي ڦٽي ڪيو ٿو وڃي. ڪافي عرصي کان جيئن عوام کي ذاتين، پاڙن ۾ ويڙھائي انهن کي ڇڙوڇڙ ڪيو ويو آھي، ائين ئي منظم رٿا تحت سياسي پارٽين اندر پگهاردار ماڻهو اماڻي اختلاف پيدا ڪرائي پارٽين کي ٽوڙي ڪارڪنن ۽ عوام ۾ مايوسي پيدا ڪئي ٿي وڃي، جيئن ڪا به سياسي پارٽي منظم نه هجي ۽ سگهاري جدوجهد نه ڪري سگهي. هن وقت رياست جيڪو مذھبي ڄار وڇايو آھي، اهو ڏاڍو خطرناڪ آھي، جتي عوام بک ۽ اُڃ مري رهيو آھي، اتي پگهاردار مذھبي ماڻھو عوام کي اهو پيا چون ته اوهان تي خدا ناراض آھي، ان ڪري اها مصيبت آئي آھي، تڏھن توهان مٿان اهو عذاب آيو آھي. حڪمرانن ڪڏھن سنڌ کي هٿرادو پاڻي کوٽ پيدا ڪري سوڪهڙو ڏئي تباھ ڪيو آھي ته وري ڪڏھن هٿ سان ٻوڙائي برباد ڪيو آھي. ان جو مثال 2022ع ۾ برسات پوڻ کانپوءِ ڪيئن پاڻي روڪي روڪي شھر ۽ ڳوٺ ٻوڙايا ويا، ڪروڙين ماڻھو بي گهر ٿي روڊن تي زندگي گذارڻ تي مجبور ٿيا ۽ اڄ به لکين ماڻھو اجهي بنا زندگي گذارڻ تي مجبور آھن. سرڪار طرفان ڪابه واهر نه ڪئي وئي، پر پوءِ به عوام انهن حڪمرانن خلاف روڊن تي نه نڪتو، پر جيڪي سياسي قومپرست ڪارڪن نڪري احتجاج ڪن پيا ته انهن تي ڪوڙا ڪيس داخل ڪري کين ڊيڄاريو پئي ويو. سنڌ اندر ڪافي مذھبي درگاهون آھن، مجال آهي جو ڪنهن درگاهه جي متولي، ڪو گادي نشين عوام سان ٿيل ان ظلم تي ٻڙڪ ٻاهر ڪڍي، هاڻ ته ڪافي صوفي گادي نشين به عوام تي ٿيندڙ ظلم تي خاموش آھن، ان جو اهو سبب آھي ته اهي سرڪار نواز واري ٻيڙي جا سوار ٿيا آھن ۽ اربن کربن جي دولت جا مالڪ آھن، پر جيڪي ڪجھ سچ ۽ اصول تحت گادي نشين عوامي حقن جي ڳالھ ڪن ٿا ته اهي بکون ڪاٽڻ تي مجبور آھن. هن وقت جيڪو ملڪ اندر معاشي بحران آھي، اهو بحران خطرناڪ حد تائين وڃي سگهي ٿو، حڪمرانن لٽيل ناڻو ٻين ملڪن طرف منتقل ڪري ملڪ کي کوکلو ڪري ڇڏيو آھي، مهانگائي عوام جي چيلھ چٻي ڪري ڇڏي آھي، مهانگائي سبب ماڻھو بکون ڪاٽي رهيا آھن، پر پوءِ به عوام پنهنجي حقن لاءِ آواز بلند ڪرڻ لاءِ تيار ناهي. حڪمران ظلم ڪندا رهن ٿا ۽ اسان اهو ظلم برداشت ڪندا رهون ٿا، آخر ڪيستائين اهو ظلم برداشت ڪبو. ان ڪري عوام کي پنهنجي حقن لاءِ جدوجهد ڪرڻي پوندي، جيڪي قومپرست پارٽيون جدوجهد ڪري رهيون آھن، انهن پارٽين جو ساٿ ڏيڻو پوندو، جيڪڏهن ائين نه ڪيو ويو ته پوءِ بک اسان جو مقدر بڻجي ويندي ۽ اسان جي ڌرتي تي ڌاريا قابض ۽ وسيلن جا وارث بڻجي ويندا. اُهو ڏيهن ڏاڍو خراب ۽ خطرناڪ هوندو، جنهن ڏينهن اسان پنهنجي ئي وطن ۾ جلاوطن ٿي وينداسين. اُن کان اڳيئي جاڳڻ جي ضرورت آهي، ۽ هڪ اهڙي جُدوجهد جي ضرورت آهي، جنهن ذريعي قبيلائي سوچ مان جان ڇڏائي سگهجي، ۽ پاڻ کي هڪ اهڙي قوم ۾ تبديل ڪجي، جيڪي قومون دُنيا تي راڄ ڪنديون آهن!