cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
حمد
”حمد“ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي ”ساراهه، تعريف، ثنا، واکاڻ“.حمد نظم جو اھو نمونو اھي، جنھن ۾ ڌڻي سکوري جي ساراھ ڪئي ويندي اھي. سنڌي شاعريءَ ۾ حمد ۾ بيت به ٿين ته وائي، ڪافي، غزل به لکيا وڃن ٿا. حمد محفلن ۽ پروگرامن ۾ اڪثر تلاوت کانپوءِ پڙھيو ويندو اھي.
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح زمرو:اسلامي شاعري
حسن
thumb|260px|ناٽر ڊم ڊي پيرس ۾ ريئونيٽ دري. گوٿن (فرانس جو قديم نسل) جي عمارتسازي م روشني کي خدا جو سڀ کان خوبصورت ترين الھام سمجھيو ويندو ھو
حسنرومانوي شاعريءَ ۾ اڪثر ڪري حسن ۽ عشق جا موضوع هوندا آهن. حسن باطني به ٿيندو آهي ته ظاهري پڻ. اناطول فرانس چيو ”مان نٿو مڃان ته اسان ڪڏهن به پوريءَ طرح ڄاڻي سگهنداسين ته ڪا شيءِ حسين ڇو آهي“، .وحشي ماڻهن کي ٿلهن چپن ۽ بت تي نڪتل نيرن ڪارن ليڪن ۾ حسن نظر ايندو آهي. يونانين کي حسن جواني ۽ توازن ۾ نظر ايندو هو ۽ رومين لاءِ تناسب، عظمت ۽ طاقت جو نالو حسن هو. نشاة الثانيه حسن کي رنگ ۾ ڏٺو ۽ جديد روح کي موسيقي ۽ ناچ ۾ حسن نظر آيو. هر جاءِ تي ۽ هر زماني ۾ ماڻهو ڪنهن نه ڪنهن نموني حسن کان متاثر ٿيندا رهيا آهن، ۽ ان کي حاصل ڪرڻ ۾ هنن زندگيون ڏيئي ڇڏيون آهن، رڳو فلاسفرن ان جي فطرت ۽ طاقت جو راز معلوم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. اصل ۾ هي مسئلو نفسيات جو آهي پر نفسيات جي ماهرن ان کي فلاسافيءَ جي حوالي ڪري ڇڏيو آهي، ۽ هرڪا سائنس پنهنجن مسئلن کي حل ڪري نه سگهندي آهي ته اهي فلاسافيءَ جي حوالي ڪري ڇڏيندي آهي .اسٽينڊهال غير شعوري طور هابز جي پيروي ڪندي چيو هو ”حسن مزي جو امڪان آهي.“ حسن جو احساس اسان جي جنسي قوت جي گهٽجڻ ۽ وڌڻ سان گهٽندو ۽ وڌندو آهي، محبت ايترو حسن کي تخليق ڪندي آهي جيترو حسن محبت کي تخليق ڪندو آهي. هر عاشق پنهنجي محبوبه کي سڀ کان سهڻي عورت سمجهندو آهي، ڊي گورمنٽ ٿو چئي ته هڪ بڇڙي ڏيڏر کان پڇو ته حسن ڇا آهي ته جواب ڏيندو: ”منهنجي مادي، جنهن جون ٻه گول اکيون هن جي ننڍي مٿي مان نڪتل هونديون آهن، جنهن جو منهن ڦٿل، پيٽ هيڊو ۽ پٺي ڀوري آهي.“ جيڪڏهن حسن جو معيار يوناني رهي ها ته اسان جي جمالياتي شعور تي مرد جو حسن حاوي هجي ها. يونان ۾ دوستي محبت تي حاوي هئي. اسپارٽا ۽ ايٿنز ۾ حسن جو آدرش خوبصورت ۽ بهادر جوان هو، انڪري يوناني آرٽ ۾ هڪ مڪمل مرد ۽ راندين جي ميدان جو عڪس نظر ايندو، پر اسان جي حسن جو احساس اسان جي دلين ۽ زندگين تي عورت جي حاوي هجڻ جي عڪاسي ٿو ڪري، ۽ جيڪڏهن هن زماني ۾ اسان کي ڪڏهن ڪنهن مرد جو حسن متاثر ڪيو آهي ته اهو انڪري ته جيئن دوستيءَ واري محبت مضبوط ٿئي. اسپنوزا جي چواڻي اسان ڪنهن شيءِ جي ان لاءِ خواهش نه ڪندا آهيون جو اها حسين هوندي آهي پر ان کي انڪري حسين سمجهندا آهيون جو اها اسان جي خواهش جو مقصد هوندي آهي. ايلس جو چوڻ آهي ته حسن ڏسڻ واري جو محتاج نه آهي پر خودمختيار آهي، پنهنجي ان راءِ جي حمايت ۾ هن چيو آهي ته دنيا جي گهڻي ڀاڱي نسلن جا جمالياتي لاڙا بنياديءَ طرح هڪجهڙا آهن. پر جڏهن اسان چيني موسيقي ۽ زولو قبيلي جي وَڍَ ڪُٽَ کي ڏسون ٿا ته اهو خيال ايترو صحيح نٿو لڳي .حسن به اخلاق وانگر جاگرافيائي حالتن سان بدلجي ٿو، ڊارون ٻڌائي ٿو ته ناهيٽي ۽ جهنگلي ماڻهو بيني نڪ کي پسند ڪندا آهن ۽ ٻارن کي سهڻو بنائڻ لاءِ سندن نَڪُ ۽ نراڙ کي دٻائيندا آهن. مايا قبيلي جا ماڻهو زيورن سان پنهنجن ٻارن جا نَڪ ۽ ڪن ٽوپيندا آهن، سندن ڏندن کي گسي انهن تي ڪو فريم چاڙهيندا آهن، سندن مٿا تختي هيٺان دٻائيندا آهن ۽ کين ٽيڏو ٿيڻ سيکاريندا آهن جوان ۾ ئي هنن کي حسن نظر ايندو آهي، منگوپارڪ اهو ڏسي حيران ٿي ويو ته ڪارن حبشين سندس اڇي رنگ جو مذاق ٿي اڏايو. اوڀر آفريقا جي ڪناري تي جڏهن حبشي ٻارن رچرڊ برٽن کي ڏٺو ته دانهون ڪرڻ لڳا ته ”هن اڇي ماڻهوءَ کي ڏسو، هي اڇي باندر جهڙو نٿو لڳي؟“ ۽ اسان وري ائين چئي سگهون ٿا ته زولو شيدي هڪ ڪاري گوريلي وانگر آهي.
چنڊ تي ٺهيل گهٻ
ساڳي نموني چنڊ جي هڪ ٻي گهٻ الپيٽريجس (Alpetragius Crater) آهي، جيڪا نور دين البيتروگي نالي آهي، جيڪو اولهه ۾ الپيٽريجس جي نالي سان سڏجي ٿو. جيئن ابوسينا، اولهه ۾ اوئسينا سڏجي ٿو. البتروگي (Alpetragius) موراڪو ۾ ڄائو ۽ اندلس جي شهر سيوائيل ۾ زندگي گذاريائين. اهڙيءَ طرح چنڊ جي هڪ گِهٻ يا (Dent) جو نالو Arzachel Crater پڻ آهي، جيڪو ابو اسحاق ابراهيم ابن يحيٰ النقاش الزرقلي نالي تي رکيل آهي. الزرقلي 1028ع ۾ ڄائو ۽ 1087ع ۾ وفات ڪيائين ۽ زندگيءَ جو وڏو حصو اسپين ۾ رهيو. ابو اسحاق ابراهيم ابن يحيٰ النقاش الزرقلي، اولهه ۾ Arzachel جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو.
خارجيت
داخليت ۽ خارجيت جا اصطلاح 18 صدي دوران انگريزي تنقيدي ادب ۾ استعمال ٿيڻ لڳا، خاص طور تي جان رسڪن(1819-1900ع) جي لکڻين ۾. خارجيت پسندن جو خيال هو ته ليکڪ پنهنجين لکڻين ۾ پاڻ يا ذاتي وابستگيءَ کي ٻاهر رکي، خاص طور تي جڏهن هو ٻين بابت لکندو هجي.
هشام بن عمرو تغلبي
هشام بن عمرو تغلبي سنڌ جو گورنر هشام بن عمرو تغلبي مقرر ڪيو ويو، جنهن 151 هه ۾ سنڌ جي حڪومت جي واڳ ورتي. منصور، هشام کي به عبدالله الاشتر جي گرفتاريءَ جو حڪم موڪليو، پر ڳجهيءَ طرح هي به سادات جو طرفدار هو، تنهن گرفتاريءَ کان پاسو ڪيو؛  حضرت عبدالله کي قتل ڪري وڌو. هشام، حضرت عبدالله جي اهل عيال ۽ محمد بن عبدالله، معروف به ان اشتر، کي منصور ڏانهن موڪلي ڇڏيو، جنهن ان ڇوڪري کي مديني منورہ جي عمال جي سپرد ڪيو. جيتوڻيڪ حضرت عبدالله سنڌ ۾ شهادت جو جام نوش ڪيو، تڏهن به شيعت جا اثر فنا نه ٿي سگهيا، ۽ اڳتي هلي مستحڪم حڪومت سنڌ ۾ قائم ٿي. ان کان پوءِ هشام ڀڙوُچ، ملتان ۽ گنڌار( قنڌار) کي قبضي ۾ ڪيو. 157 هه ۾ رخصت وٺي وطن ويو. 159هه ۾ وفات ڪيائين.
مرزا الغ بيگ
مرزا الغ بيگ هند، افغانستان، ايران جي مشهور حاڪم تيمور لنگ جو تڙ پوٽو ۽ شاهه رخ جو پوٽو هو. الغ بيگ ان مشهور ماءُ گوهر شاد جو پٽ آهي, جنهن مشهد (Mashhad) ۾ امام رضا جي مقبري ڀرسان مسجد ٺهرائي, جيڪا اڄ به سندس نالي سان آباد آهي.
سنڌو ديش
آزاديءَ جي تمنا
جي ايم سيد پاڪستان ٺھڻ کان اڳ ٻہ قومي نظريي جو حامي ھيو ۽ آل انڊيا مسلم ليگ جي ورڪنگ ڪاميٽيءَ ۾ سنڌ جي ٻن ميمبرن ۾ پڻ شامل ھيو. قائداعظم سان سندس محبت جي انتھا ايتري قدر ھئي جو سنڌ اسيمبلي ۾ قائداعظم تي قاتلاڻي حملي جي افواھ ٻڌڻ تي صدمو رسڻ ڪري بي ھوش ٿي ويو ھو. ھن جي جدوجھد سان پھريون دفعو برٽش انڊيا ۾ سنڌ اسيمبلي پاڪستان جي قيام لاءِ قرارداد پاس ڪرائي. سن جي ھن سيد مسجد منزل گاهه تحريڪ جي بہ قيادت ڪئي جنھن جي نتيجي م سکر ۾ ھندو مسلم فساد ٿيا ۽ ھڪ ھزار کان مٿي سنڌي ھندو مارجي ويا ۽ لڳ ڀڳ پورو سکر شھر تباهي جي ور ٿي ويو جنھن جي جاچ لاءِ انگريز سرڪار ھڪ ٽربيونل پڻ جوڙيو جنھن جا تفصيل پير علي محمد راشديءَ پنھنجي ڪتاب اھي ڏينھن ۽ اھي شينھن ۾ ڏنو آھي. 1946 م جي ايم سيد جا قائداعظم سان اختلاف اليڪشن م پارٽي ٽڪيٽن جي ورهاست جي مسئلي تي ٿيا ھئا جنھن ڪري کيس مسلم ليگ ڇڏڻي پئي. پاڪستان ٺھڻ کان پوءِ بہ ھن ڪڏهن پاڪستان جي قيام جي مخالفت نہ ڪئي ۽ پارلياماني سياست سان ڳنڍيل رھيو. ون يونٽ جي قيام جي ڪري ھن جي خيالن ۾ ڦيرو آيو. ان جو ھڪ سبب اھو بہ ھيو تہ قائداعظم وانگر ھي بہ سنڌ جي بمبئي صوبي جو حصو بڻجڻ جي خلاف ھيو. قائداعظم پنھنجي چوڏھن نڪتن م سنڌ جي بمبئي کان جدائي ء ان جي صوبائي حيثيت جي بحاليءَ جو مطالبو ڪيو ھو .ون يونٽ ۾ اچڻ سان کيس  ان پراڻي حالت جي قائم ٿيڻ جي علامت نظر آئي پر پوء به ھي پاڪستان جو حامي ھيو پر وقتي طور تي سياست کان پاسيرو ٿي ادبي سرگرمين ۾ مصروف رھيو. 1970 ۾ ون يونٽ جي خاتمي کان پوءِ وري سياسي سرگرمين م شامل ٿيو ۽ اليڪشن ۾ پڻ حصو ورتائين پر پيپلزپارٽي جي اميدوار ملڪ سڪندر کان ھارائي ويو. بعد ۾ بنگلاديش جي قيام کان پوءِ سنڌوديش ڇو ۽ ڇالاءِ نالي ڪتاب لکي پنھجي حلقن م نئون خيال رکيائين پر پنھنجي سڄي حياتي ۾ کيس ماڻھن کان موٽ ڪانہ ملي سگھي. ان جا پوئلڳ اختلافن جو شڪار رھيا ۽ تحريڪ ۾ گروپبندين جو سلسلو ھلندو رھيو. ھڪ وڏو تعداد سندس خيالن کي خير باد چئي ملڪي سياست جي ڌارا ۾ شامل ٿي ويو. قادر مگسي، شاھ محمد شاھ، گل محمد جکراڻي انھن م شامل آھن.
نوٽ
جي ايم سيد مسجد منزل گاهه تحريڪ جي قيادت ڪئي ۽ پنھنجي ڪتاب سنڌ ڳالھائي ٿي ۾ ھن اعتراف ڪيو آھي تہ سنڌ جي ھندن ۾ مسلمانن خلاف تعصب ھيو ۽ انھن ٽرانسفر آف پراپرٽي ايڪٽ ۽ سنڌ ٽيننسي ايڪٽ م سنڌي مسلمان ھارين جي حق ۾ ھن جي تجويز ڪيل ترميمن ۾ سندس ساٿ ان جي ڪري نہ ڏنو تہ ان سان ھندو بنين يا وياج جو ڌنڌو ڪندڙن کي نقصان پئي ٿيو، جنهن سبب جي ڪري جي ايم سيد کي آل انڊيا مسلم ليگ ۾ شامل ٿي مسلمانن لاءِ جدوجھد جي ضرورت پئي.مسجد منزل گاهه تحريڪ سان ٿيل فسادن جي ڪري ھڪ ھزار سنڌي ھندن جي مارجي وڃڻ ڪري علامہ آء آء قاضي کيس خط لکي ميار ڏني ھئي تہ شاهہ صاحب توھان مان اھا اميد نہ ھئي.ھن جو آخري وقت تائين اھو نظريو رھيو تہ 1954 کان اڳ سنڌ ۾ آيل ڌاريا سڀ سنڌي آهن. ھن جو اھو خيال ظاهر ڪري ٿو تہ ھي سنڌ مان ھندن جي نيڪالي ۽ مسلمانن جي آمد جو مخالف نہ ھيو.
خاڪا نويسي
خاڪا نويسي ___(Sketch -Writing):
حبيب جالب
تعليم
ڳوٺ ۾ قرآن شريف جي تعليم ورتائين. سندس وڏو ڀاءُ به سٺو شاعر هو، جنهن جي ملازمت سبب هنن جو خاندان پوءِ دهليءَ منتقل ٿيو، جتي حبيب جالب اجميري گيٽ واري اينگلو عريبڪ اسڪول ۾ پڙهڻ ويٺو.
فاطمه زهرا جي گهر تي باه
ڪجھ ماڻهن جن اهلبيت کان منهن ڦيريو ۽ وفات رسول خدا (ص) کان پوءِ مولا علي (ع)۽ سائڻ زهرا(س) جي دروازي تي باهه کڻي آهيا.
حبيب جالب
شاعريءَ جي شروعات
دهليءَ ۾ هيءُ وڏي ڀاءُ سان گڏ مشاعرن ۾ ويندو هو ۽ وقت جي وڏن شاعرن سان سونهو ٿيو. جالب هڪ انٽرويو ۾ ٻڌايو ته هيءُ جگر مراد آباديءَ مان گهڻو متاثر هو. ورهاڱي بعد سندس ڪٽنب پاڪستان لڏي آيو. هتي اچي هن ڪراچيءَ جي جيڪب لائين اسڪول ۾ تعليم ورتي، اسڪول ۾ اڪثر استادن کي شعر پيو ٻُڌائيندو هو. ڪجهه سال ڪراچيءَ ۾ رهڻ بعد هي لاهور منتقل ٿيو، جتي اورينٽل ڪاليج ۾ داخلا ورتائين ۽ گڏوگڏ اخبار ’آفاق‘ ۾ ماهوار 75 روپيا پگهار تي نوڪري به ڪيائين. ٻيهر ڪراچيءَ موٽي آيو. سنڌ ۾ هن ڪامريڊ حيدر بخش جتوئيءَ جي ’هاري تحريڪ‘ ۾ به حصو ورتو. تحريڪ جي سرگرمين سبب پهريون ڀيرو کيس 1954ع ۾ گرفتار ڪيو ويو. هيءُ عوامي ٻوليءَ ۾ سادي ۽ سڌي انداز ۾ ترنم سان شعر چوندو هو.
فاطمه زهرا جي گهر تي باه
پورو واقعو
ای رسول خدا جي نياڻي! خدا جو قسم آه اسان وٽ توهان جي والد کان پوءِ ڪو به عزيز ۽ محبوب نه آهي ۽ ان کان پوءِاگر ڪو اسان وٽ محبوب ۽ عزيزآهي ته توهان جي ذات اقدس آهي! اسلم چوي ٿو ته: جئين عمر سائڻ جي دروازي تان موٽي ويو حضرت علي عليه السلام ۽ زبير گھر ۾ داخل ٿيا. بس سيده فاطمه الزهرا سلام الله عليها فرمايو: ((توهان ڄاڻو ٿا عمر مون وٽ آيو هيو ۽ خدا جو قسم کڻي چيائين اگر علي عليه السلام گھر موٽي اچن ۽ ابو بڪر جي بيعت نه ڪن ته مان توهان جي گھر کي باهه سان ساڙيندم.
ميرالي
ميرالي هڪ ذات جو نالو آهي. زمرو:بلوچ قبيلا زمرو:سنڌي ذاتيون
1125ع
ڊسمبر
زمرو:1125ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ڪارل مارڪس
مارڪس جي مطابق، حڪمران، رياستون حڪمران طبقي جي مفادن ۾ هلائي رهيا آهن پر پوءِ به ان جي نمائيندگي، سڀني جي گڏيل مفادن جي نالي تي ڪري رهيا آهن. هن پيشنگوئيءَ ڪندي چيو ته، اَڳوڻن سماجي اقتصادي نظامن وانگر، سرمائيداري نظام جون اندروني ڇڪتاڻون نيٺ سرمائيداري نظام کي پنهنجي خود تباهي ڏانهن وٺي وينديون ۽ پوءِ اهو هڪ نئين نظام سوشلزم ۾ تبديل ٿي ويندو. مارڪس موجب، سرمائيداريءَ نظام جي سخت طبقاتي ڇڪتاڻ ۽ ان جي ناپائيدار فطري ڀڇڙائي نيٺ پورهيت طبقي جي طبقاتي شعور ۾ واڌارو آڻيندي، جيڪا ان کي سياسي اقتدار حاصل ڪرڻ ڏانهن وٺي ويندي ۽ نيٺ پيداوار ڏيندڙن جي آزاد ايسوسي ايشن جي حڪومت تحت هڪ غير طبقاتي، ڪميونسٽ سماج قائم ٿيندو. مارڪس، ان مقصد کي عمل ۾ آڻڻ لاءِ ڏاڍي جذبي سان وڙهيو ۽ زور ڏئي چيو ته پورهيت طبقي کي پنهنجي سماجي ۽ اقتصادي آزادي لاءِ، منظم انقلابي ڪاروائي جي ذريعي سرمائيداري نظام جو تختو اُنڌو گهرجي.
شروعاتي زندگي
مارڪس جا مضمون جرمي جي فيوڊل حڪومت تي ٻن منهن واري تلوار جيان ثابت ٿيا، اهڙي طرح جمهوريت پسند حصن ۾ ”رهائشن زائي تون“ (اها اخبار جنهن ۾ مارڪس لکندو هو) جي مقبوليت وڌندي پئي وئي، اهڙي طرح ٻين اخبارن کي به حڪومت تي تنقيد ڪرڻ جو موقعو ملي ويو، حڪومتي سينسرشپ جون پابنديون اڃا وڌيڪ وڌيون پر مارڪس جو قلم تڏهن به نه رڪيو ۽ آخر ڪار 1843ع ۾ بادشاهه جي صدارت ۾ ٿيل ڪابينه ۾ اهو فيصلو ڪيو ويو ته اگر اخبار ”رهائشن زائي تونگ“ جو مالڪ ڪارل مارڪس کي اخبار کان الڳ نٿو ڪري ته اخبار بند ڪئي وڃي ۽ جڏهن مارڪس کي ان ڳالهه جي خبر پئي ته هن 17 مارچ 1843 ۾ اخبار ”رهائشن زائي تونگ“ کان استعيفيٰ ڏئي ڇڏي. ”رهائشن زائي تونگ“ جي ايڊيٽري جي دوران مارڪس کي سينسرشپ جو وڏو تجربو ٿيو ۽ مارڪس هن نتيجي تي پهتو ته جرمني ۾ رهي ڪري نه ته لکڻ جو ڪم ٿي سگهي ٿو ۽ نه سياسي سرگرمين ۾ حصو وٺي سهگجي ٿو، انهن ڏينهن ۾ مارڪس جي مالي حالت تمام خراب هئي، 1843 ع ۾ 19 جون تي مارڪس جي شادي ٿي، فرست جي ڇهه مهينن جو مارڪس، برطانيا، آمريڪا، جرمني، اٽلي، فرانس ۽ خاص طور انقلاب فرانس جي تاريخ جو گهرو مطالعو ڪيو، انهي سان گڏو گڏ ٻين سياسي نظرين، ميڪيا ويلي، مانڻسڪيو، روسو ۽ ٻين سياسي نظرين کي به غور سان پڙهيو.
اورنگزيب ڀٽي
ليکڪ ۽ شاعر اورنگزيب ڀٽي 5 آڪٽوبر 1963ع تي ٽنڊي غلام حيدر، ضلعي ٽنڊو محمد خان ۾ پيدا ٿيو. تعليم انٽر اٿس، پنگريو شگر مل ۾ پي. آر. او آهي. سٺو ليکڪ ۽ ڪمپيئر آهي. سندس ڪيترائي مضمون ۽ شعر شايع ٿيل آهن. سندس ڇپيل ڪتابن ۾: ”آڙنگ منجهہ عشاق“ (شاعري: 1993ع)، ”نواز شريف ۽ سنڌ“ (1996ع)، ”هڪڙو پيارو ماڻهو“ (1998ع)، ”ڌرتيءَ جون دانھون“ (شاعري: 2004ع) شامل آهن.
اسحاق بن سليمان
حوالا
زمرو:تاريخي شخصيون زمرو:سنڌ ۾ عباسي گورنر
عباسي خلافت
مملوڪ سلطنت جي سلطان ملڪ ظاهر بيبرس عباسي شهزادي ابو القاسم احمد جي هٿ تي بعيت ڪئي. ۽ عباسين جو خطبو پڙهڻ شروع ڪيو، ۽ انهن جو سڪو بڻ جاري ڪيو. ان کان پوء خلافت عباسيہ جو مرڪز قاهره بڻجي ويو. پر 1517 ۾ عثمانيه خلافت ۾ قاهره جي فتح سان عباسي خلافت جو مڪمل خاتمو ٿي ويو.
سنڌي ڊڪشنريون ۽ گرامر
سنه 1816ع ۾، سنسڪرت جو ناتو يوروپي ٻولين سان ثابت ٿيو، ته ٻولين جي باري ۾ وڌيڪ کوجنائون ڪيائون. سنڌي ٻولي کي به ڪين ڇڏيائون. پهريائين مسٽر واٽن، ميرن جي صاحبيءَ ۾ اچي سنڌي ڊڪشنري ۽ گرامر جوڙيا، ۽ پوءِ ٻين صاحبن به انهيءَ ڏس ۾ چڱا پورهيا ڪيا. ڊاڪٽر ٽرمپ جو جوڙيل گرامر اڄ تائين مشهور آهي. اهوئي صاحب هو جنهن سنه 1866ع ۾ ”شاهه جو رسالو“ هٿ ڪري ڇپايو هو.
عباس بن علي
ڪربلا کي ڪربلا بڻائڻ ۾ ڪيترين ئي شخصيتن جو عمل دخل آهي، انهن مان هڪ عظيم مجاهد حضرت عباس بن امير المومنين جن آهن. جنهن جي بهادري، معرفت، امام حسين سان عشق ۽ وفا جا قسم زمانو کڻندو آهي. ان مقالي ۾ اسان حضرت جي زندگي تي هڪ نظر وجهون ٿا ۽ سندس زندگي جا مختلف پهلو ذڪر ڪيون ٿا.
سقا
مرحوم آيت الله بير جندي لکن ٿا: حضرت ابو الفضل جن اهل بيت جي وڏن فقيهن ۽ عالمن مان آهن، بلڪه اهڙا عالم آهن جنهن غير جي شاگردي نه ورتي آهي
عباس جي شهادت
عباس پاڻي لاءِ فرات ڏانهن روانا ٿيا ۽ دشمن کي نصيحت فرمايائون پر ڪو فائدو نه ٿيو. جڏهن موٽيا ٿي ته ٻارن جي” العطش العطش“ جو آواز ٻڌائون. پنهنجي گهوڙي تي سوار ٿيا، نيزو ۽ مشڪ کنيائون ۽ فرات جي ارادي سان هلي پيا.جتي اوهان جي شهادت ٿي.
بختي
بُختِي اُٺن جو هڪ قسم. باختر يا بلخ صوبي (اُتر افغانستان) جو ٻن ٿُوهن وارو اُٺ، جنهن کي سنڌ جي ماڻهن ”بُغدي“ بہ چيو آهي. مهري اُٺ.
1900ع
حوالا
زمرو:1900ع
اسلامي تصوف (ڪتاب)
ٻيو ڪتاب:ھن ڪتاب جو مصنف مرحوم مخدوم محمد زمان ”طالب الموليٰ“، (هالا نوان) آهي. ڪتاب ڊيمي سائيز ۾، ڪچي جلد سان آهي، جنهن جي قيمت هڪ رپيو آهي. هن ڪتاب جو پهريون ڇاپو، -الوحيد- پريس، ڪراچيءَ سنڌ مان 1951ع ۾ شايع ٿيو.
ايمنسٽي انٽرنيشنل
تنظيمي جوڙ جڪ جي لحاظ کان ايمنسٽي انٽرنيشنل جا ٽي اهم ادارا بين الاقوامي ڪونسل، بين الاقوام انتظامي ڪميٽي ۽ بين الاقوامي سيڪريٽريٽ آهن، اداري جا اهم فيصلا ۽ پاليسي سازي ڪونسل ٿي ڪري، جنهن جو هر ٻي سال اجلاس ٿيندو آهي، ڪونسل کي اداري جي قانونن ۾ ترميم ڪرڻ جو اعليٰ اختيار پڻ حاصل آهي، تنهن کانسواءِ ڪونسل انتظامي ڪميٽيءَ جي ميمبرن جي چونڊ به ڪندي آهي، انتظامي ڪميٽي انهن رضاڪارن تي ٻڌل آهي، جيڪي ڪونسل جي فيصلن کي تڪميل تائين پهچائين ٿا، انهن کانسواءِ ڪونسل سيڪريٽري جنرل جي چونڊ پڻ ڪندي آهي، جيڪو اداري جي بين الاقوامي سيڪريٽريٽ جو سربراهه هوندو آهي.
ب: جنس، رنگ، نسل يا ٻولي ۽ مذهب جي بنياد تي فرق کان آزاد هجڻ.
ث: ڪيس هلائڻ کان سواءِ قتل ڪري ڇڏڻ ۽ ماڻهن کي ”غائب“ ڪرڻ جي سلسلن جو خاتمو آندو وڃي.
ايمان ڇا آھي (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب فضل احمد غزنويءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 34 صفحا آهن. قيمت 4 -آنا- ڄاڻايل آهي. مصنف هيءُ ڪتاب هاشمي پريس، حيدرآباد مان سال 1944ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو.
آل پاڪستان وومين ائسوسيئيشن
آل پاڪستان وومين ائسوسيئيشن پاڪستاني عورتن جي مُلڪي تنظيم، جيڪا ”اَپوا“ (APWA) جي نالي سان مشهور آهي، اُن تنظيم جو بنياد فيبروري 1949ع ۾ بيگم رعنا لياقت علي خان رکيو. هيءَ پاڪستان جي سڀ کان پراڻي ۽ عورتن جي سڀ کان وڏي انجمن آهي، جنهن جا هيٺيان مقصد رکيا ويا هئا: (1) ملڪ جي ترقيءَ ۾ پاڪستاني عورتن جي شرڪت. (2) پاڪستاني عورتن جي سياسي، سماجي، معاشرتي ۽ اقتصادي حقن ۽ مفادن جو تحفظ ۽ ان ذريعي فلاح ۽ ترقي. (3) عورتن جي تعليمي ۽ ثقافتي سرگرمين جو واڌارو. (4) پاڪستاني عوام جي صحت ۽ ڀلائيءَ لاءِ پروگرام بنائڻ. (5) بين الاقوامي خير سگالي ۽ انساني اخوت جو واڌارو.
ايمپائر سئنيما (لاڙڪاڻو)
هيءَ سئنيما لاڙڪاڻي شهر ۾ 1932ع ۾ ٺهي تيار ٿي. هن سئنيما جو اصل نالو ”پرڀات ٽاڪيز“ هو، پر اڳتي هلي -ايمپائر سئنيما- جي نالي سان مشهور ٿي. هيءَ مڪمل ايئرڪنڊيشنڊ سئنيما هئي. سئنيما ۾ ماڻهن جي ويهڻ لاءِ ڪل 1100 سيٽون هيون. هن سئنيما ۾ شروع وارن ٻن سالن ۾ گونگيون فلمون هلايون وينديون هيون. -ايمپائر سئنيما- جي ڇت ۾ بيلجم جا ٺهيل 16 گارڊر پيل هئا. هڪ گارڊر جو وزن 2 -ٽن-، ڊيگهه 42 فوٽ ۽ ويڪر اڍائي فوٽ هئي. سئنيما ڊهڻ وقت مالڪ اهي گارڊر لکين رپين ۾ پنجاب جي هڪ ڪارخاني جي مالڪ کي وڪڻي ڏنا. اهي گارڊر گهڻو وزني هجڻ سبب پُليءَ (چڪري) ذريعي ٽرالرن تي رکي پنجاب اماڻيا ويا. هن سئنيما ۾ ”جيجل ماءُ“ سميت ڪيتريون سنڌي فلمون هلايون ويون. لاڙڪاڻي جي -تاريخ- ۾ جنهن فلم سلور جوبلي حاصل ڪئي، اها سنڌي فلم ”پرديسي“ هئي. جنهن -انڊيا- جي مشهور فلم”آن“ کي به پوئتي ڇڏيو هو، هيءَ فلم -ايمپائر سئنيما- ۾ لڳي هئي. هن سئنيما کي مارچ 2004ع ۾ ڊاٺو ويو. هن سئنيما جي نالي سان اڄ به لاڙڪاڻي شهر ۾ ”ايمپائر روڊ“مشهور آهي.
مور
مور جون ٻوليون
مور پکي ڪيترين ئي قسمن جون ٻوليون ٻولي سگهي ٿو، جن ۾ ڪجهه ٻوليون وڻندڙ ۽ ڪجهه اڻوڻندڙ ۽ ڀوائتيون هونديو آهن. مور پکي جيڪڏهن رات جو مٺڙيون ۽ وڻندڙ ٻوليون ڪري ۽ ٻيا مور به گڏجي مٺڙيون ٻوليون ڪري وڻندڙ سرگم ڇيڙين، ته ٿر ۾ اهو سڪار جو اهڃاڻ سمجهيو وڃي ٿو.پر جيڪڏهن مور گڏجي خوفناڪ اڻ وڻندڙ آواز ڪڍن ته اهو ڏڪار جو اهڃاڻ آهي.
سينيگال
فائل:Animated-Flag-Senegal.gif
تعليم جو انتظام
انگريزن جي صاحبيءَ جي شروعات ۾، انگريزي سيکارڻ لاءِ ماسترَ گهربل هئا. انهيءَ گهرج پوري ڪرڻ لاءِ، آڪٽوبر 1854ع ۾، هڪ ”نارمل اسڪول“ ڪراچيءَ ۾ کليو. ان وقت ڪي مرهٽا عالم، جي بمبئيءَ ۽ پونا ڪاليجن مان تعليم وٺي، سنڌ ۾ اچي سرڪاري نوڪرين ۾ گهڙيا هئا، تن مان ڪي نارمل اسڪول ۾ مقرر ٿيا. اهي سنڌي ڪين ڄاڻندا هئا، تنهنڪري انگريزي لفظ جون معنائون هندستانيءَ ۾ ٻڌائيندا هئا. اهو نارمل اسڪول پوءِ حيدرآباد ۾ پراڻيءَ اسپتال جي ڀرسان، هڪ مسواڙي جاءِ ۾ کوليائون، جنهن ۾ سرڳواسي مسٽر چوهڙمل پنجابي (بي. اي) هيڊ ماستر ڪري رکيائون. مسٽر چوهڙمل (Chooharr Mal) سنڌ جو پهريون گرئجويٽ هو. اهو نارمل اسڪول ڦري هاڻي ”مرداڻو ٽريننگ ڪاليج“ ٿيو آهي. سن 1860ع ڌاري، سنڌ جو تعليم کاتو قائم ٿيو، تنهن کان پوءِ گهڻو سڌارو ۽ واڌارو ٿيو. اسان جن ماڻهن به چڱي مڙسي ڪئي. ڪراچيءَ ۾ ”مدرسو“ ۽ حيدرآباد ۾ ” يونين ائڪڊمي“ ۽ ٻين هنڌ ڪي اسڪول کوليائون. 1887ع ۾ ڪراچيءَ ۾ ”ڊي. جي. سنڌ ڪاليج کليو. هن وقت حيدرآباد ۽ شڪارپور ۾ به آرٽس ڪاليج آهن. سرڳواسي پرنسپال شهاڻيءَ جي ڪوشش سان انجنيئرنگ ڪاليج ۽ لاڪاليج کليا. ويجهڙائيءَ ۾ ائگريڪلچرل ڪاليج کليو آهي، ۽ سنڌ کي ڌار يونيورسٽي ملڻ جو به آسرو آهي. ويجهڙائيءَ ۾ زناني تعليم جو به چاهه وڌيو آهي. هينئر ڀليءَ ڀَت ثابت ٿي چڪو آهي، ته ڇوڪريون ڪنهن به طرح ڇوڪرن کان گهٽ ڪينهن، بلڪ ڪي امتحانن ۾ ڇوڪرن کي به شهه ڏيو وڃن تعليم جي باري ۾ مرهٽن، بنگالين ۽ پارسين شروع واري وقت ۾ سنڌين جي چڱي مدد ڪئي، جنهنڪري سنڌ جا ماڻهو سندن اهو ڳڻ ڪڏهن به ڪين وساريندا
ٽوبا ٽيڪ سنگھ
ٽوبا لفظ جي معني آھي پاڻي جو چشمو يا تلاء. ٽيڪ سنگھ سکن جو ھڪ مذھبي ڪردار آهي جيڪو ھڪ نيڪ شخص ھيو جيڪو مسافرن جي خدمت ڪندو ھو ۽ کين پاڻي پياريندو هو جنھن ڪري ان تلاء جي ڀر واري وسندي تي ٽوبا ٽيڪ سنگھ نالو پئجي ويو .برٽش راڄ ۾ ھن شھر ترقي ماڻي ۽ لائلپور ضلعي (موجوده فيصل آباد) جي تحصيل بڻيو.1906 ۾ ھن شھر جي آبادي 1874 ھئي. 1982 ۾ کيس فيصل آباد کان ڌار ڪري ضلعي جو درجو مليو.
گڍڙو
گڍڙو: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي ڇاڇري تعلقي ۾ واقع شھر جو نالو آهي جيڪو ڀارت واري بين الاقوامي سرحد کي ويجهو آهي. اڳي گڍڙو روڊ ريلوي اسٽيشن ويجهي هئڻ ڪري پارڪر ۽ ڀر واري ڀاڱي لاءِ واپار مرڪز هو، مگر هاڻي هندو لڏي هليا ويا ۽ سرحد تي هئڻ ڪري پاڪستان ملٽري ۽ رينجرس رهي ٿي. هتي کوهه 60 پرهه اونها آهن. هتي جو تلاءُ مشهور آهي جتي ڪافي وقت پاڻي رهي ٿو. هتي پرائمري مردانو اسڪول، مسافر خانو، ڍڪ، يونين آفيس ۽ ٿاڻو آهن. شهر اڳئين رونق ڇڏي ويو آهي.
بروھي ماڻھو
بروهي (Brohi) نالو سنڌ ۾ رائج آهي؛ اصل لفظ ’براهوئي‘ (Brahvi or Brahui) آهي. اُن جي معنيٰ نالي مان ظاهر آهي: ’با‘ ۽ ’روهي‘، يعني جبل جا رهاڪو. جيڪي بروهي هيلمند نديءَ جي ڪپن تي رهن ٿا، سي طبعي لحاظ ڪري پاڻ کي ’ناروهي‘، ميداني سڏائين ٿا، يعني ’ميدان نشين‘. بروهي سنڌي آهن ان جي معنا ته بروھي قبيلي مان ٻيون جيڪي به ذاتيون نڪتيون آھن اهي سڀ پڻ سنڌي ئي آھن. سنڌي ادب ۽ تاريخ ۾ ’سنڌي‘ ڄاڻايل آهن. اهڙي پڌرائي لاءِ اسان سنڌين وٽ سنڌ جي سدا جيئري شاعر، ڀٽائيءَ جو رسالو سند آهي. . انگريزن ٻروچ ٽالپر حڪمرانن خلاف هيءَ تحريڪ شروع ڪئي ته ٽالپرن جي قوم غير سنڌي ۽ ڌاري قوم آهي، جا سنڌين تي ظلم ڪري رهي آهي، ۽ بروهين خلاف سنڌين کي برغلائڻ لاءِ هُلايائون ته بروهي به غير سنڌي، ’خراساني‘ آهن. اهڙيءَ پروپئگنڊا ذريعي هو قلات ۽سنڌ تي قبضي ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا - حالانڪه بلوچستان ۽ خراسان ٻيءَ اقليمِ سنڌ جا صوبا آهن. اڄڪلهه ڪي اهڙا ماڻهو به موجود آهن، جيڪي بروهين کي ’خراساني‘ سڏين ٿا، مزو ته اهو آهي ته ڪي بروهي به پنهنجو وطن خراسان ڄاڻائين ٿا. اهڙن ڍنگن سان فرنگي سنڌي ملت کي منتشر ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا. شاهه سائينءَ بروهين جي مرڪز ۽ تختگاهه شهر ’قلات‘ کي ڏاڍيءَ سڪ ۽ اڪير سان ياد فرمايو آهي. قلات وچ- ايشيا ڏانهن ويندڙ شاهراهن کي ڳنڍيندڙ، ايشيا جو مکيه قافله سراءِ هو. اڄ ريلن جي اچ وڃ ڪري سندس اڳوڻي تجارتي اهميت گهٽجي ويئي آهي. فرمائي ٿو:
ايمان
حوالا
زمرو:اسلامي اصطلاح
خوجڪي اسڪرپٽ
خوجڪي رسم الخط (Khojki Script) بہ سنڌي رسم الخط جو پراڻو نمونو آهي، جنهن ۾ اسماعيلي خوجن جو مذھبي ادب لکيو ويو آهي. اھا لپي پير صدر الدين ايجاد ڪئي، يا ان ۾ اصلاح ڪئي. ان کي ”چاليھ اکري“ يا ”پير صدر الدين (1290-1409ع) جي سنڌي“ يا ”خوجڪي سنڌي“ بہ چيو وڃي ٿو. خوجڪي سنڌي خصوصي طور تي خوجا ڪميونٽي استعمال ڪندي آھي. جيتوڻيڪ اسماعيلي خوجن جو تعلق ايران-سينٽرل ايشيا سان هو، پر سنڌ ۾ انهن جي تبليغ جو ذريعو مقامي ٻولي هئي جنهن ڪري سندن رسم الخط ۽ ادب جو اثر سنڌ ۾ بہ ٿيو. خوجڪي رسم الخط جو تعلق کاٻي هٿ کان شروع ٿيندڙ رسم الخط سان آھي، جنهن جي الفابيٽ ۾ ماترائون ناگري لپيءَ وانگر لڳايون وينديون آھن، خوجڪي رسم الخط ۾ لکيل ڪيتروئي مواد موجود آهي، جنھن ۾ گنان به اچي وڃن ٿا.
حوالا
زمرو:چار اکرن وارا آئي ايس او 15924 رسم الخط زمرو:سنڌي ٻولي زمرو:گجراتي ٻولي
سونم ڪپور
زمرو:1985ع جون پيدائشون زمرو:ايڪيهين صدي جون ڀارتي اداڪارائون زمرو:پنجابي ماڻهو زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو زمرو:ممبئي جون اداڪارائون زمرو:ممبئي يونيورسٽي جا اڳوڻا شاگرد زمرو:ڀارتي فلمي اداڪارائون زمرو:ھندي سنيما ۾ اداڪارائون
ساگر ڏهراج
ساگر ڏهراج شاعر ۽ اديب, جو اصل نالو نبي بخش ولد لونگ خان ڏهراج آهي. هن جو جنم ٽنڊي آدم شهر ۾ 3 آگسٽ 1962ع تي ٿيو.
تعليم
ابتدائي پنج درجا گورنمينٽ سنڌي (مئن) پرائمري اسڪول ٽنڊي آدم مان پڙهي، مئٽرڪ 1977ع ۾ گورنمينٽ شاهه عبداللطيف هاءِ اسڪول ٽنڊي آدم مان ڪيائين. گرئجوئيشن نيو عليڳڙهه ڪاليج ٽنڊي آدم مان ڪري، ايم. اي (پوليٽيڪل سائنس ۾) 1986ع ۾ سنڌ يونيورسٽي ڄام شوري مان ڪيائين.
خدمتون
ادبي ميدان ۾ ناليواري ليکڪ ڪئپٽن ڊاڪٽر عاشق حسين احمداڻي (ڊاڪٽر عاشق البدوي) سان گڏجي ٽنڊي آدم ۾ ’پدم پبليڪيشن‘ جو بنياد وڌائين ۽ ان اداري پاران ٻه ڪتاب: ان دوران ادبي دوستن سان گڏجي ’سانگيئڙا پبليڪيشن‘ ۽ ڪنول پبليڪيشن ٽنڊي آدم جو باني ميمبر رهيو آهي، جن ادارن پاران ڪيترا ڪتاب ڇپائي چڪو آهي. ساگر ڏهراج، سنڌي ادبي سنگت ٽنڊي آدم جي ’سڏ‘ پرچي جو بانيڪار، استاد منظور علي خان يادگار اڪيڊمي ٽنڊي آدم جو ميمبر ۽ شيخ اياز مزار ڪميٽيءَ جو سيٺ گاگنداس ڀٽ شاهه واري سان گڏ ميمبر آهي ۽ هر سال شيخ اياز جي ورسيءَ جي موقعي تي ٿيندڙ پروگرامن ۾ سهڪاري رهندو آهي. سماجي حوالي سان ’سنڌ فورم‘ اداري سان وابسته آهي، جنهن طرفان سماجي ڪمن ۽ ثقافتي ڪمن ۾ هميشه اڳڀرو رهيو آهي. ’سوشل واچ ۽ ويلفيئر ڊيولپمينٽ‘ ٽنڊي آدم جو شريڪ باني آهي، جيڪا تنظيم سماجي ڪمن سان گڏ تعليم جي ميدان ۾ ڪم ڪري ٿي. خاص ڪري جن اسڪولن ۾ سنڌي نه ٿي پڙهائي وڃي، اُتي والدين ۽ شهرين جا وفد وٺي سنڌي پڙهائڻ لاءِ دٻاءُ وجهندو رهندو آهي. هن قومي دانشور عبدالواحد آريسر جي جيل ڊائري ’اسان جيئن جيئي ڪو‘ نالي سان 1998ع ۾ ’ڀٽائي ڪميونيڪيشن ٽنڊي آدم‘ پاران ڇپائي پڌري ڪئي، جنهن هند ۽ سنڌ ۾ وڏي مقبوليت ماڻي.
ٺري ميرواهه
ٺرِي مِيرواهہ خيرپورضلعي جي ميرواهه تعلقي ۽ ميرواھ سب ڊويزن جي گاديءَ جو شهر آهي. ٺري ، خيرپور جي قديم شهرن مان هڪ آهي،پاڪستان جي ٺهڻ کان پهرئين ڪجھ دڪانن سميت هڪ ڪاروباري مرڪز هيو ۽ هينئر ٺري اڃا بہ وڌي رهيو آهي ۽ هڪ پُرامن شهر آهي. آدمشماري ڏيڍ لک (1.5 ملين) کان وڌيڪ آهي. ٿڌي مُند (سيارو) ۽ گرمي جي مُند ۾ ٺري جي موسم متناسب ۽ سراسري گرمي جو درجو سياري ۾ 14 - ۽ اونھاري ۾ 40 سينٽي گريڊ آهي. موسمي حالت ڪيترائي اناج ۽ سبزي جي فصلن کي اڳائڻ ۾ مدد ڪري ٿي. جَر جو پيئڻ وارو پاڻي مٺو آھي.
ابو علي سنڌي
شيخ ابو علي سنڌي، شيخ طريقت، ابو يزيد طيفور بن عيسيٰ بسطاني (متوفي 261ھ) جي شيوخ مان هو. بايزيد چوي ٿو تہ مون ابو عليءَ کان فنا ۽ توحيد جو علم سکيو، ۽ ابو عليءَ مون کان ’الحمد‘ ۽ ’قل هو الله احد‘. ”نفحات“ ۾ شيخ روزبھان جي ” شطحيات“ جي شرح کان نقل آهي تہ هو بايزيد بسطامي جو استاد هو. شيخ ابو نصر عبدالله بن علي بن سراج طوسيءَ بہ سندس ذڪر پنهنجي مشھور ڪتاب ”اللمع“ ۾ ڪيو آهي.
خودڪلامي
حوالا
زمرو:افسانو
وڄوٽھ
وڄوٽھ: يا Wajoto پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي مٺي جو ھڪ ننڍڙو شھر آھي. هيءُ مٺي تعلقي ۾ مٺي کان 20 ميل اتر – اولهه ڏي آهي. نئين ڪوٽ کان مٺي ۽ چيلهار ڏي ويندڙ لاريون هتان لنگهن ٿيون. هتي پوليس ٿاڻو، پوسٽ آفيس، يونين آفيس ۽ مسافر خانو آهي. ھن وقت اھو ھڪ وڏو ڳوٺ آھي جنھن جو مٺي نئون ڪوٽ روڊ تي بس اسٽاپ آھي جتان ھن ڳوٺ تائين ھڪ ننڍڙو لنڪ روڊ آھي.
314ع
ڊسمبر
زمرو:314ع زمرو:چوٿين صدي
آرام باغ
ڪراچيءَ ۾ برنس روڊ چؤنڪ جي ويجھو ھڪ باغ، جنھن جو نالو پاڪستان ٺھڻ کان اڳ ”رام باغ“ ھو. پاڪستان جي قيام کان پوءِ جڏھن ڪراچيءَ جي روڊن، رستن ۽ جاين جا نالا بدلايا ويا، تڏھن ان کي ”آرام باغ“ جي نالي سان منسوب ڪيو ويو. 1952ع ۾ مسلم ليگي اڳواڻ سردار عبدالرب نشتر، آرام باغ مسجد جو بنياد رکيو، جتي ھر سال ميلاد النبي صلي الله عليه وسلم جو جلوس اچي ختم ٿيندو آھي. مسجد ٺھڻ کان پوءِ ھتي دارالعلوم مظھريه (مدرسو) قائم ٿيو،جتي ھر سال ٻه سؤ شاگرد علم حاصل ڪندا ھئا. مسجد سان گڏ اوقاف کاتي جي آفيس آھي، جيڪا مسجد ۽ مدرسي جي سار سنڀال لھندي آھي. ھن مسجد کي ڏسڻ لاءِ ملڪي ۽ غيرملڪي سياح ايندا آھن. رمضان المبارڪ ۾ ھن مسجد ۾ مختلف تاريخن ۾ ختم قرآن شريف جون مجلسون ٿينديون آھن. ھينئر پراڻي مدرسي جي جاءِ تي مسجد جي احاطي ۾ ”دارالعلوم مدني“ قائم ڪيو ويو آھي، جتي سوين شاگرد ديني تعليم حاصل ڪندا آھن.
آرام محل (ڪتاب)
هيءُ ڪتاب نانڪرام ڌرمداس ميرچنداڻيءَ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب ۾ 92 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، ڀارت جيون ساهتيه منڊل طرفان، ٻاپا پرنٽنگ پريس، حيدرآباد مان سال 1926ع ۾ ڇپيو ويو.
1136ع
ڊسمبر
زمرو:1136ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
جمھوريت جي بحاليءَ لاءِ تحريڪ
هن تحريڪ جو بنياد، 6 جنوري 1981ع تي لاهور ۾ پيو. سنڌ ۾ صحيح معنيٰ ۾ تحريڪ جي شروعات 1983ع ۾ ٿي. پاڪستان پيپلزپارٽيءَ جي ان وقت جي سنڌ جي صدر غلام مصطفيٰ جتوئيءَ جي اڳواڻيءَ هيٺ عوام روڊن تي نڪري آيو. مظاهرا ۽ هڙتالون ڪيائون، تنهنڪري ڪافي گرفتاريون بہ ٿيون. پي.پي.پي جي ڪارڪنن ۽ سرڪاري ايجنسين جي وچ ۾ هنگاما ٿيا. تحريڪ وڏي پيماني تي هلي، پر جنرل ضياءُ الحق مطالبا مڃڻ کان انڪار ڪيو.
سوره فاتحه
سوره فاطحه قرآن مجيد جي مڪي سورت  آهي ء هن ۾ ڪل ست آيتون آهن.
ٽنڊو الهيار ضلعو
صحت
2012 جي انگن اکرن مطابق ضلعي ۾ صحت جي سھولتن لاء 35 ادارا آھن جن ۾ اسپتالون، ڊسپينسريون، بنيادي صحت يونٽ ۽ ٻھراڙيءَ جا صحت مرڪز شامل آھن ضلعي ۾ نون ڄاول ٻارن جي مرڻ جي شرح ھر ھڪ ھزار ۾ 81، پنجن مھينن جي عمر تائين ھر ھڪ ھزار ۾ 101 آھي. ھر ھڪ لک زندہ ڄمندڙ ٻارن ۾ 314 مئل ڄمن ٿا. 2012 جي انگن اکرن مطابق ضلعي اندر ڪابہ سول اسپتال ڪانہ ھئي. رڳو ھڪڙي تعلقا اسپتال ٽنڊو الهيار م واقع ھئي. ٻين تعلقن جي صدر مقامن ۾ بنيادي صحت يونٽ ڪم ڪن پيا. 2012ع م ضلعي ۾ 2 رورل هيلٿ سينٽر، 13 بيسڪ هيلٿ يونٽ، 17 رورل ڊسپينسريون، 2 مڌر چائلڊ ھيلٿ ڪيئر سينٽر واقع ھيا. تعلقا اسپتال ٽنڊوالهيار کي ڊسٽرڪٽ هيڊڪوارٽر اسپتال يا سول اسپتال جو درجو ڏنو ويو آهي. اپريل 2021 م ان اسپتال م انسٽيٽيوٽ آف ڪارڊيوويسڪيولر ڊزيزز NICVD اتي پنھنجو 30ھون سينٽر (چيسٽ پين يونٽ) قائم ڪيو آهي جنھن جو افتتاح اتان جي ايم اين اي ذوالفقار ستار بچاڻي کان ڪرايو ويو.
شھر ۽ مشھور ڳوٺ
ھن ضلعي جي ننڍن وڏن شھرن ۽ مشھور ڳوٺن م شامل آهن: ٽنڊو الهيار، جھنڊو خان مري، چمبڙ، مبارڪ جروار، نصرپور، ٽنڊو سومرو، پيارو لنڊ، شاھپور رضوي، دسوڙي، ميرآباد، ڪامارو، بڪيرا شريف، مسو بوزدار شامل آهن.
آڙو
هن وڻ جون پاڙون هيٺ نه وڃن ۽ مٿي ڀريون جيترو رهن اوترو چڱو. انهيءَ لاءِ بعضي ماڻهو، چڪيءَ رکڻ کان اڳي کڏ جي تري ۾ سرون وڇائي ڇڏيندا آهن. هن ميوي جي هڪڙي قسم کي انگريزيءَ ۾ نيڪٽِرين چون ٿا. انهيءَ ۾ رڳي اها خاصيت آهي ته ميوي جي ڳر ککڙيءَ سان چنبڙي پئي آهي.
نوبل امن انعام
نامزدگي ۽ چُونڊَ
thumb|کاٻو[[اوسلو ۾ ناروي نوبل انسٽي ٽيوٽ]]
حوالا
زمرو:1901 ۾ متعارف زمرو:ناروي ۾ 1901 ۾ قائم ٿيل زمرو:ڪامنز زمرو جنهن جو ڳنڍڻو وڪيڊيٽا تي آهي
اورنگزيب عالمگير
جنگي فتحون
1665ع ڌاري آسام، چٽانگ ۽ -بهار- جا علائقا فتح ڪيائين. -ان- کان سواءِ ڪيتريون بغاتون به ڪچليائين، -تان- جو 1687ع تائين سموري هندستان تي مغل بادشاهت قائم ٿي وئي.
وفات
اورنگزيب عالمگير- 3 مارچ 1707ع تي وفات ڪئي.
ڪيرٽي
ڪيرٽي: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي مٺي جو ھڪ ڳوٺ آھي. هيءُ مٺي تعلقي ۾، مٺي شهر کان 16 ميل اوڀر طرف اهي. هتي هن وقت ٺڪر ۽ مينگهواڙ رهن ٿا. هيءُ اڳي وڏو شهر هو، جتي مڪواڻن جي گاديءَ جو هنڌ هو. مشهور ڪيهر مڪواڻو هتي رهندو هو. جنهن عمرڪوٽ مان سومريون کنيون هيون، ۽ پوءِ همير سومري سان لڙائيءَ ۾ مارجي ويو. اتي جهونا نشان اڃا موجود آهن. ھن ڳوٺ جي آبادي 2017ع م 9110 ھئي.
سولنگي
مسلمان راجائن جا حملا
سن 1177ع ۾ مولراج ٻيو سولنڪي ننڍڙو ٻار گجرات جو تخت نشين ٿيو ته محمد شھاب الدين غوريءَ گجرات تي حملو ڪيو. مولراج جي ماء نائڪا ديوي کيس هنج تي کڻي ميدان جنگ ۾ فوج کي اُڀاري رهي هئي ۽ آخر ڪاميابي ماڻيائين.
سال 1196ع مطابق 593 هجري ۾ وري ٻيهر قطب الدين ايبڪ گجرات تي حملو ڪري ڀيم ديو کي شڪست ڏني. قطب الدين جي وڃڻ کان پوء ٻيهر ڀيم ديو سولنگي گجرات واپس حاصل ڪئي. پر پوء پرٿوي راج چوهاڻ جي حملن کيس ڪمزور ڪري وڌو.
سن 1304ع ۾ علاٶالدين خلجي گجرات جي راجا ڪرن ديو باگهيلا سولنگيءَ تي حملو ڪري شڪست ڏني ۽ هندو سولنگي راجائن جي حڪومت جو خاتمو ٿيو. ان بعد وري چوڏهن نانڪ سولنگي مسلمان بادشاهن گجرات تي 160 سال حڪومت ڪئي. جنهن کان پوء سولنگي حڪمرانيءَ جو زوال ٿيو.
1140ع
ڊسمبر
زمرو:1140ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
ايلسي ديھ
حوالا
زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
درسي ڪتاب
درسي ڪتاب (Text Book) اسڪول، ڪاليج، يونيورسٽي يا مدرسي ۾ لازمي نصابي ڪتاب. سنڌ ۾ سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ ڄامشوري ۾ قائم ڪيو ويو آهي، جيڪو نصابي ڪتاب شايع ڪندو آهي. موجوده دؤر۾ سنڌ حڪومت اسڪولن ۽ ڪاليجن جي شاگردن کي مفت درسي ڪتاب فراهم ڪرڻ جو سلسلو شروع ڪيو آهي.
عيد
عيد مسلمانن جو ڏڻ آھي. مسلمان ٻہ عيدون ملھائيندا آهن. هڪ کي عيد الفطر ۽ ٻي کي عيد الاضحيٰ چيو ويندو آهي. پھرين عيد اسلامي مھيني رمضان ۾ روزا رکڻ جي پڄاڻيءَ کانپوءِ شوال جي پھرين تاريخ تي ھوندي آھي. جڏھن تہ ٻي عيد اسلامي ڪيلينڊر جي آخري مھيني ذوالحج جي ڏھين تاريخ تي ھوندي آھي، ۽ ان عيد تي چوپائي جانورن جي قرباني ڪئي ويندي آھي.
لوڻيو
لوڻيو: پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي ٿرپارڪر جي تعلقي مٺي جو ھڪ ڳوٺ آھي. هيءُ مٺي تعلقي ۾ مٺيءَ کان 50 ميل ۽ اسلام ڪوٽ کان 22 ميل اوڀر طرف ننگرپارڪر ڏي ويندڙ لاريءَ رستي تي آهي. هتي سَما ۽ مينگهواڙ رهن ٿا.
1142ع
ڊسمبر
زمرو:1142ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
بختيارپور
تعليم
''هن ڳوٺ ۾ رهندڙ اڪثر ماڻهو قريشي، قاضي ۽ آخوند سڏبا هئا ۽ هن وقت سڀ قريشي سڏجن ٿا. قريشي آباديءَ جا سڀ ماڻهو پڙهيل لکيل آهن ۽ ڳوٺ جي خواندگيءَ جي شرح 100 سيڪڙو آهي. هتان جا 90 سيڪڙو قريشي نوڪري پيشه آهن، جن ۾ ڊاڪٽرن، وڪيلن، انجنيئرن، استادن ۽ تعليمدانن جي گهڻائي آهي. هن ڳوٺ جي قريشين جي اڪثريت وڏا عالم، مولوي ۽ قرآن جا حافظ ٿي گذريا آهن. ڪو وقت اڳ هن ڳوٺ ۾ اسلامي تعليم جا تمام وڏا مدرسا ۽ تعليمي درسگاهون هيون. سنڌ جي ڪيترن شهرن مان طالبعلم هتان فارغ التحصيل ٿي اسلامي تعليم جون سندون (ڊگريون) وٺڻ ايندا هئا.''
دستاويز
حوالا
زمرو:دستاويز زمرو:انفارميشن سائنس
1143ع
ڊسمبر
زمرو:1143ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اڙيائي لپي
3- گنجامي يا مدراسي: هن لکت جي نموني ۾ اکر وڌيڪ گولائيءَ ڏانهن مائل آهن. هي نمونو تيلگو لپيءَ کان گهڻو متاثر آهي.
دستاويزي فلم
اهڙي فلم جيڪا ڪنهن شخصيت جي جيون ڪهاڻيءَ تي ٻڌل هجي، اهڙي فلم جيڪا ڪنهن جڳهه ، يا مڪان تي ٺهيل هجي، اهڙي فلم جيڪا ڪنهن واقعي تي ٺهيل هجي، اهڙي فلم جيڪا ڪنهن ملڪ يا خطي جي سياسي، سماجي، جاگرافيائي، فطري منظرن، سياحت ، مذهبي حالتن وغيره تي ٺهيل هجي. هن قسم جي فلم ۾ تحقيقي انداز ۾ پس پرده يا پيش پرده ڪهاڻي ٻڌائي ويندي آهي ۽ ان سان گڏوگڏ ڪهاڻيءَ جا منظر به ڏيکاريا ويندا آهن.
ديوار مهرباني
انهيءَ طرح جي هڪ پَهل،کُليل فرجُن سان تهران مان ٻين شهرن ۾ پکڙجي وئي. بُڪ شيلف پڻ انهن مهربانيءَ جي ڀتين ۾ جوڙي پئي وڃي ته جيئن ڪتاب عطيو ڪيا وڃن خاص طور غريب باڙن جي لاءِ
324ع
ڊسمبر
زمرو:324ع زمرو:چوٿين صدي
اوزار
موجوده دور ۾ ھلندڙ اوزار
موجوده وقت ۾ هلندڙ اوزارن جو مختصر بيان هيٺ ڏجي ٿو: هر ڪنهن هنرمند يا ڪاسبيءَ جي ڪم جا اوزار جدا جدا هوندا آهن. ڪي اوزار ته گهڻو ڪري ساڳيائي ڪم ۾ ايندا آهن، باقي گهڻا تڻا الڳ هوندا آهن. جيئن ته:
دلوراءِ
دلوراءِ (Dilorai) سنڌ جو مشهور لوڪ داستاني ڪردار آھي. دلو راءِ هو برهمڻ آباد جو راجا هو. هي نيم عشقيہ داستان ان وقت جو آهي جڏهن سومرن جي حڪومت لاڙ ۾ قائم ٿي هئي. راجا دلوراءِ سنڌ تي حڪومت ڪندو هو، کيس ڏمڻ سوناري نالي وزير هو.
1146ع
ڊسمبر
زمرو:1146ء زمرو:ٻارھين صدي زمرو:سال
اسلاميه دارالاشاعت
اسلاميه دارالاشاعت- ميرپور خاص / حيدرآباد: هن اشاعتي اداري جو پايو محمد عثمان ڏيپلائيءَ سن 1938ع ۾ پنجاهه رپين جي موڙيءَ سان، ميرپور خاص ۾ وڌو. پهريون ڪتاب جيڪو هن اداري مان شايع ٿيو سو هو ڏيپلائيءَ صاحب جو لکيل ناول ”سنگدل شهزادي“. انهيءَ کان پوءِ ڏيپلائي صاحب طرفان -جاري- ڪيل ماهوار ”عبرت“ ڪتاب جي سلسلي جا چاليهه کن ناول هن اداري ميرپور خاص مان شايع ڪيا. اڳتي هلي سن 1942ع ۾ هي ادارو حيدرآباد ۾ منتقل ٿيو ۽ ڏيپلائي صاحب جا ڪتاب تواتر سان سنه 1980ع تائين شايع ڪندو رهيو. ڏيپلائي صاحب جا سوکن ڪتاب هن اداري شايع ڪيا.
انسٽا گرام
انسٽا گرام ( آءِ جي يا انسٽا جي نالي سان پڻ ڄاتو وڃي ٿو ) ھڪ اھڙي آمريڪن سوفٽوير جو نالو آھي جنھن جي ذريعي توھان مختلف ويب سائيٽ جيئن فيس بڪ ٽويٽر وغيره تي پنھنجون تصويرون ويڊيوز موڪلي سگھو ٿا. هن سوفٽوير جي مالڪي فيس بڪ طرفان ڪئي وڃي ٿي. ڪيون سيسٽروم ۽ مائيڪ ڪرانگر طرفان هي سوفٽوير ٺاهيو ويو. جنهن پهرين ڀيري کي 2010ع ۾ آءِ او ايس ۾ متعرف ڪرايو ويو.اپريل 2012ع ۾ هِن سافٽوير جي روجن کي  اينڊروئيڊ ۾ پڻ متعرف ڪرايو ويو. بعد ۾ 2012 جي مهيني نومبر ۾ انسٽاگرام کي ويب انٽرفيس ۾ پڻ متعرف ڪرايو ويو. هِن سوفٽوير جا اپريل 2016 ۾ ونڊوز 10 موبائيل ۽ ونڊيوز 10 لاءِ ايپليڪشن ٺاهيا ويا.
سنڌ ندي
ھن ندي تي شوپوري ضلعي ۾ ھڪ ڊيم پڻ اڏيل آھي جنھن جو نالو مانکيدا ڊيم آهي.
ماني مت
مانوي مذهب جي تعليمَ
ان زماني ۾ مانوي مذهب ڏاڍي مشهوري ماڻي ۽ تمام گهڻو پکڙيو. هي مذهب نه رڳو ترڪستان، اتر آفريڪا، يورپ ۽ ايران ۽ عراق ۾ پکڙيو پر اوڀر واري پاسي افغانستان، ترڪستان ۽ چين تائين به پکڙيو. جڏهن اولهه واري پاسي شام ۽ مصر کان ٿيندو قرطاجنه ۽ مراڪش پهتو، اتان پوءِ اسپين، اطاليا ۽ فرانس تائين پهتو ۽ پنهنجي بنيادي فلسفي نور ۽ ظلمت يا خير ۽ شر سان دنيا کي متاثر ڪيو.
پنڊي گھيب
پنڊي گھيب: پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي اٽڪ جي پنڊي گھيب تحصيل جو شھر ۽ صدر مقام آهي. 1901 ۾ ھن شھر جي آبادي 8452 ھئي. پنڊي گھيب نالي ۾ پنڊي لفظ پنڊ مان نڪتل آهي جنھن جي معني آهي ڳوٺ، ۽ گھيب گھيبا خان يا گھيبا راء مان نڪتل آهي جيڪو گھيبا قبيلي جو ھڪ وڏو ھيو. 1873 ۾ ھتي ميونسپلٽي قائم ڪئي وئي. ھن شھر جي ٻولي گھڻي ڀاڱي ھندڪو آهي.
مغلڀينء
مغلڀينءَ - Mughalbheenya هيءُ جاتي تعلقي جو وڏو شهر آهي. اهو شهر ڀينءَ جو ٻڌل هو. جنهن جو اصل نالو شيخ سلامت قريشي هو ۽ مگهر سندس پٽ هو، جنهن کي پوءِ مغل ڪيائون. هالار جي هندو راجا جو پٽ هڪڙي سيد ماريو هو ۽ انهيءَ شيخ ۽ سندس پٽ وٽ وڃي پناهه ورتي هئي. انهيءَ سيد جي ٻانهن راجا ٿي گهري، جا هنن نٿي ڏني. انهيءَ جهيڙي ۾ اهو شيخ ۽ سندس پٽ مارجي ويا. انهن جون قبرون اتي آهن ۽ انهن جي ڀرسان هڪڙي مسجد به جڙيل آهي، انهن جي پاسي ۾ ٻيون به ٻه قبرون آهن، جي ڀينءَ جي ڏاڏي نڀي ۽ ان جي پوٽي جون آهن. انهن قبرن جي ويجهو هڪڙو ڳرو ڪارو پهڻ ڏيڍ مڻ جيترو پيل آهي. جو چون ٿا ته ڀينءَ جي ڀآءٌ عمر جي هٿن ۾ هوندو هو ۽ انهيءَ جي اثر کان هڪڙي چور چورايل مال موٽي آڻي ڏنو. انهيءَ پهڻ کي ماڻهو گهڻي تعظيم ڏيندا آهن. بيمار هٿ لائيندا اٿس ته ڇٽي پوندا آهن ۽ زالون ڏهاڻي رات جو وڃي اتي ويهي ڳائينديون آهن. اتي ڦڳڻ مهيني جي 23 تاريخ ميلو لڳندو آهي ۽ اڪٿر جت ماڻهو ايندا آهن. پهرئين ڏينهن قبر کي چن جو پوچو ڏيندا آهن، جنهن کي آڇ چوندا آهن ۽ پنجين ڏينهن قبرن جا پڙ کڻي پاڻيءَ ۾ ڌوئي سڪائي وري وجهندا آهن. مغلڀينءَ کان اڍائن ڪوهن تي نند ڪوٽ آهي، جو راجا نند جو ڪوٽ هو. جنهن جو راڄ ڪلهوڙن کان اڳي جو هو. اهو راجا ڏاڍو دولتمند هوندو هو ۽ سندس خزانو چون ٿا ته اتي پوريل آهي.
بخشڻ سومرو
''بخشڻ سومرو حيدرآباد شهر جو مشهور درزي ٿي گذريو آهي. جنهن جو درزڪو دڪان تلڪ چاڙهيءَ جي مُک روڊ تي هو. استاد بخشڻ سومري جي دڪان جو ٺهيل ٿري پيس سوٽ (يعني ڪوٽ، پتلون ۽ ويسٽ ڪوٽ) مشهور هو. پاڻ نه صرف اعليٰ ڪٽائي ڪندڙ هو، پر سبڻ جو به ماهر ڪاريگر هوندو هو. وٽس دڪان تي 10 کن ٻيا ڪاريگر ڪم ڪندا هئا. سندس دڪان تي گرم ولائتي ۽ پاڪستاني ڪپڙو به رکيل هوندو هو، جيڪو ”فائن ڪلاٿ اسٽور“ سڏبو هو.''
ھارون رند
پر ھن ڀيري ھي پنجاھ منٽن جي رنگين اردو سيريل جو ھڪ وڏو منصوبو ھو جنھن ۾ سنڌ جي جاگيرداراڻه نظام ۾ قائم انھن ديوارن جو ذڪر ھو جيڪي انسان کي انسان کان جدا ڪري ڇڏينديون آھن.
سر ديسي
ديسي (سُر)
سر ديسي هڪ راڳڻي آهي، جيڪا ديپڪ راڳ جي پنجن زالن مان هڪ آهي ۽ منجهند جو ڳائبي آهي. هن نالي سان شاهه لطيف جو هڪ سر آهي هن سر ۾ سسئيءَ جي پڪي ارادي ۽ واٽ جي مونجهارن جو وستار به آهي. شاهه لطيف هن سر ۾ سسئي ءَ کي نهايت نازڪ انداز ۾ سندس ننڊ کي ننديو آهي.
ڪلان ڪوٽ
220px|thumb| ڪلان ڪوٽ جي ڦٽل قلعي جي ديوار 220px|thumb| ڪلان ڪوٽ جي ڦٽل مسجد
آرڪائيوز
آرڪائيوز جي اهميت
اڄ جي دنيا ۾ آرڪائيوز جي اهميت کان سڀئي مهذب ۽ ترقي يافته قومون بخوبي واقف آهن ۽ پنهنجي اهم تحريرن ۽ دستاويزن کي محفوظ ڪنديون رهنديون آهن، ڇاڪاڻ ته اهي تحريرون نظرين، تصورن، تجربن ۽ ڪارنامن جو ثبوت آهن، جن جي ذريعي ماضيءَ جو مڪمل -جائزو- حاصل ڪري سگھجي ٿو. آرڪائيوز اداري/شخص جي بناوت، ڪم، طريقيڪار ۽ ڪارڪردگيءَ جو ثبوت فراهم ڪن ٿا، جن جي ڪري انهن جو جنم ٿئي ٿو. آرڪائيوز جنم ڏيندڙ اداري جي انتظام ۽ انتظاميه متعلق مڪمل ڄاڻ فراهم ڪري ٿو ۽ انهن جي روشنيءَ ۾ مستقبل جي منصوبن لاءِ رهنمائي پڻ حاصل ڪري سگھجي ٿي. آرڪائيوز ڪنهن به قانوني فيصلي ڏيڻ ۾ رهنمائي ڪري ٿو، اڳ ٿيل قانوني فيصلن کي حوالي طور استعمال ڪري سگھجي ٿو. ڪنهن به معاملي ۾ دستاويزي ثبوت طور پيش ڪري سگھجي ٿو. آرڪائيوز ۾ موجود مواد کي حوالي طور پيش ڪري سگھجي ٿو. آرڪائيوز جنم ڏيندڙ اداري، ملڪ يا فرد جي مڪمل تاريخ فراهم ڪن ٿا.
مرزا اسلم بيگ
حوالا
زمرو:جيئرا ماڻهو
آرڪائيوز
آرڪائيوز جا گروپ
عام طور آرڪائيوز کي ٽن خاص گروپن ۾ ورهايو ويو آهي، اهي گروپ آرڪائيوز ۽ انهن کي محفوظ ڪندڙ ادارن جي دائري متعلق معلومات فراهم ڪن ٿا ۽ انهن گروپن جي روشنيءَ ۾ انهن ادارن ۾ موجود آرڪائيوز جي قسم ۽ واسطيداريءَ متعلق معلومات حاصل ڪري سگھجي ٿي، اهي گروپ هي آهن: سرڪار جو اهو ادارو، جنهن کي قانوني طور سرڪاري دستاويزن جي سنڀال جي ذميداري سونپيل هجي ۽ اهو دستاويز محفوظ ڪري رکي، جيئن نيشنل آرڪائيوز آف پاڪستان، اسلام آباد ۽ صوبائي آرڪائيوز جا ادارا. ڪنهن به اداري/جماعت جو اهو حصو، جنهن کي ان اداري/جماعت پنهنجو رڪارڊ/مواد محفوظ ڪرڻ جون ذميواريون ڏنيون هجن ۽ ان سان گڏ اهو ادارو پاڻ جهڙن ٻين ادارن جو رڪارڊ به پاڻ وٽ محفوظ رکي، ان کي ان هائوس آرڪائيوز چئجي ٿو، جيئن فارين آفيس آرڪائيوز، اسلام آباد. ڪو ادارو يا ڪنهن اداري جو اهڙو حصو جنهن جو خاص مقصد ۽ ڪم دستاويزن کي گڏ ڪرڻ هجي، پوءِ اهي چاهي ڪنهن اداري، جماعت، خاندان يا ڪنهن خاص شخص جا هجن يا ڪنهن خاص موضوع تي هجن، ان کي گڏ ڪيل آرڪائيوز چيو ويندو آهي. جيئن، مخطوطن جي لائبرري، يا اهڙا ڪي ٻيا ادارا جيڪي ڪنهن خاص موضوع متعلق مواد محفوظ ڪرڻ لاءِ قائم ڪيا ويا هجن.
پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ
[[عڪس:Pcb-5499.jpg|thumbnail|پاڪستان ڪرڪيٽ بورڊ جو هيدڪوارٽر لاهور ۾
حوالا
Cricket Board زمرو:ڪرڪيٽ انتظاميا Cricket ايجنسيون (گماشتگريون) زمرو:1948 ع ۾ قائم تنظيمون
ديسي ٻولي
ديسي ملڪي ٻولي ___(Vernacular):
گجرات
حڪومت
صدر طرفان مقرر گورنر گجرات جي انتظامیہ جو سربراھ ھوندو آھي. وزیر اعلي جي قیادت ۾ ڪابینہ گورنر جي سندس ڪم ڪار ۾ تعاون ۽ مشورو ڏيندي آھي. ریاست ۾ ھڪ چونڊيل ادارو قانون ساز اسمبلي آھي. ھاء ڪورٽ ریاست جي وڏي ۾ وڏي عدالت آھي. ھن رياست کي 25 ضلعن ۾ ورھايو ويو آهي جن م شامل آهن: ھر ضلعي جو روينيو ۽ جنرل ايڊمنسٽريشن ڊسٽرڪٽ ڪمشنر جي نگراني ۾ ھوندا آھن.
آبادي
گجراتي آبادي آریہ یا دراوڙ نسلن ۾ ورھايل آھي. آريائي نسل ۾ برھمڻ، ڀٽيا، ڀديلا، رابري ۽ مينا ذاتيون شامل آهن. دراوڙي ذاتين ۾ بالميڪي، ڪولھي، ڊبلا، نايڪدا، مڇ ۽ کروا ذاتيون شامل آهن. باقي ذاتين ۾ قبائلي ڀيل ۽ ٻيا شامل آھن. قبائلي آبادي گھڻي ڀاڱي ڊيگ ضلعي ۾ رھندڙ آھي. گجرات ۾ آبادي جي اڪثريت ھندو مذهب سان تعلق رکندڙ آهي ۽ آبادي جي ڪجھ تعداد ۾ مسلمان، جين ۽ پارسي پڻ شامل آھن
تصويرن جي گيلري
زمرو:گجرات (ڀارت) زمرو:1960ء ۾ قائم ٿيڻ وارا ملڪ ۽ علائقا زمرو:ڀارتي ریاستون ۽ علائقا
روس
روسي سوشلسٽ ريپبلڪ
30 ڊسمبر 1922 تي لينن پنھنجي ساٿين سان گڏجي ھڪ معاھدي ذريعي سوويت يونين قائم ڪيو جنھن م روس، يوڪرين، بيلاروس ۽ ٽرانس ڪوھ ڪاف واريون سويت سوشلسٽ ريپبلڪون شامل ھيون جيڪا پوء وڌي 15 ريپبلڪن تائين وسيع ٿي وئي جن ۾ سڀ کان وڌيڪَ آبادي واري ريپبلڪ رشين سوويت سوشلسٽ ريپبلڪ ھئي جنھن ڪري ان جو ٻين تي سياسي، معاشي ۽ ثقافتي غلبو رھيو. 1924ع ۾ لينن جي وفات بعد سويت يونين جي ڪميونسٽ پارٽي جو جنرل سيڪريٽري جوزف اسٽالن ملڪ جو سربراھ ٿيو. ھن پنھنجي سڀ کان وڏي مخالف ليون ٽراٽسڪي کي 1929ع ۾ جلاوطن ڪيو. ھن ملڪ ۾ ڪمانڊ ايڪانامي جو آغاز ڪيو. ملڪ جي ٻھراڙيءَ جي زراعت ۽ صنعت کي اجتماعي صورت ڏني. ھن سوويت يونين جي وڏي زرعي معيشت کي ٿوري وقت ۾ ھڪ وڏي صنعتي پاور هائوس ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. اسٽالن ملڪي پاليسين جي مخالفن سان ڏاڍي سختي سان پيش آيو. 22 جون 1941ع ۾ نازي جرمني مولوٽوف ربنٽراپ پيڪٽ جي ڀڃڪڙي ڪندي آپريشن باربروسا ذريعي سوويت يونين تي انساني تاريخ جو سڀ کان زبردست حملو ڪيو جنھن سان ٻين جنگ عظيم جو اوڀر پاسي وارو سڀ کان وڏو جنگي محاذ شروع ٿيو 1941 ۽ 1942 دوران رڳو 8 مھينن ۾ جرمن قيد ۾ 30 لک سويت يونين جي جنگي قيدين کي جرمن فوج قيد دوران ھلاڪ ڪيو. جرمن ۽ فنلئنڊ جي فوجن ليننگراڊ شھر جو 1941 کان 1944 تائين زميني محاصرو ڪيو پر شھر ويڙھ جاري رکي. ان محاصري ڪري فاڪاڪشي م لکين ماڻھو مري ويا پر روسي پيش نہ پيا. اسٽالن جي حڪومت ۾ فوجي ڪمان جارجي ژوڪوف ۽ ڪونسٽانٽن روڪوسووسڪي سنڀالي ۽ مئي 1945ع ۾ سوويت فوج برلن جي جنگ دوران برلن تي قبضو ڪيو. آگسٽ 1945ع ۾ سوويت فوج چين جي علائقي مينچوڪئو (منچوريا) ۽ اتر ڪوريا مان جپاني فوج کي ٻاھر ڪڍيو. اوڀر يورپ ۽ وچ يورپ وارن ملڪن مشرقي جرمني سميت سوشلسٽ نظام واريون رياستون ٺھي ويون جن سان سوشلسٽ بلاڪ وجود ۾ آيو. سوويت يونين دنيا جي ٻين ايٽمي طاقت بڻجي ويو جنھن بعد ايٽمي ھٿيار ٺاھڻ جي ڊوڙ شروع ٿي وئي  سوويت يونين وارسا پيڪٽ ذريعي اتحاد قائم ڪيو آمريڪا ٻين يورپي ملڪن سان گڏجي نيٽو  وارو اتحاد ٺاھيو جنھن سان دنيا ۾ سرد جنگ جو آغاز ٿيو 1953ع ۾ اسٽالن جي موت بعد نڪيتا خروشچيف سوويت يونين جو نئون سربراھ ٿيو جنھن اسٽالن جي ڪيل ڏوھن ۽ ظلمن جي مذمت ڪئي ۽ ڊي اسٽالنائيزيشن جي پاليسي شروع ڪئي. ھن لينن جي دور کان قائم ٿيل ليبر ڪيمپن مان لکين سياسي قيدين کي آزاد ڪيو ھن عالمي پرامن بقاء باھمي جي پاليسي پڻ اختيار ڪئي. ھن طرفان ظالماڻي پاليسين ۾ نرمي کي خروشچيف جي برف پگھرجڻ واري پاليسي سڏيو ويو ان دور ۾ سرد جنگ ۾ پڻ اضافو ٿيو آمريڪا پي جي ايم جوپيٽر ميزائيل ترڪي ۾ نصب ڪيا ۽ سوويت يونين ڪيوبا ۾ ميزائل نصب ڪيا
روس جون اوبلاسٽ
• # بيلگراڊ
• # ماسڪو
• # اوريول
• # ٽُولا
شير واھ
شير واھ گونيءَ مان ماڻڪاڻي ميرن جيڪي واهه ڪڍرايا، انهن مان شير واهه پڻ هڪ هو. هي واهه نندي شهر جي اُلهندي کان لنگهي، تمام گهڻي غير آباد زمين کي آباد ڪندو هو. هي واهه مير شير محمد خان ”شيرِ - سنڌ“ کوٽرايو هو ۽ انهيءَ واهه جي زمين تي پنهنجي تعلق وارا ماڻهو ويهاريا هئا.
ابو البشير ميمڻ
ابوالبشير ميمڻ ’ناچيز‘، اصلي نالو حاجي نور احمد ولد محمد هاشم ميمڻ. پيدائش 26 آڪٽوبر 1916ع، ڳوٺ ڇڄڙا، تعلقو قنبر، ضلعو لاڙڪاڻو. سنڌي فائنل ۽ ٻه درجا انگريزي پڙهڻ کان پوءِ سب انسپيڪٽر پوليس ٿيو. تخلص ’ناچيز‘ رکيائين. سندس تصنيفون هيٺيون آهن: (1) فضائل نماز (1957ع)، (2) اسلام ۽ عقليات: 2 حصا (1965ع)، (3) اسان جو قائداعظم (1966ع)، (4) مضامين نور، (5) مناجات، (6) گلشن حقيقي، (7) فضائل صدقات، (8) شيرين فرهاد، (9) يوسف زليخا، (10) تحفته السلام، (11) الاسلامي زندگي، ۽ (12) فرانس جي تاريخ.
حوالا
زمرو:1916ع جون پيدائشون
نيل آرمسٽرانگ
حوالا
زمرو:1930ع جون پيدائشون
اوطاق
حوالا
زمرو:سنڌي ثقافت
ڪامران مرزا
ڪامران مرزا (Kamran Mirza) مغليه سلطنت جي باني مغل شهنشاهه ظهيرالدين بابر جو ٻيون پٽ ھئو۔ ڪامران مرزا بابر جي زال گل رخ بيگم مان ڪابل ۾ پيدا ٿيو۔ ھو مغل تخت جي وارث نصيرالدین همایون جو ويڳو ڀاءُ ھئو، جڏنھن تہ بابر جو ٽيون پٽ عسڪري مرزا ان جو سڳو ڀاءُ ھئو.
اجرڪ
300px|thumb|اجرڪ اجرڪ سنڌي ثقافت جي مکيہ سڃاڻپن مان ھڪ آھي جنھن کي عام طور تي رسمن ۽ ثقافتي موقعن تي سنڌين اوڍيو ويندو آھي. سنڌين پاران اجرڪ مھمانن کي سوکڙي طور ڏيڻ جو رواج پڻ تمام گھڻو عام آھي. ھي ھڪ سوٽي ڪپڙي جي چادر آھي جيڪا تمام خوبصورت ٿيندي آھي. آثارن ۽ اھڃاڻن مان معلوم ٿئي ٿو تہ سنڌ ۾ اجرڪ جي تياري ۽ استعمال قديم زماني کان ٿيندو اچي. موئن جي دڙي مان مليل پروھت جي مورتي کي جيڪا چادر اوڍيل آھي اھو پڻ اجرڪ جو ھڪ قسم آھي جنھن جو ڍنگ ۽ ڊزائين بہ ھاڻوڪي ڪڪر واري اجرڪ سان ملندڙ آھي. ھڪ روايت مطابق، موئن جي دڙي جو پروھت روزانو صبح جو وھنجڻ بعد ھڪ نئين قسم جي چادر اوڍيندو ھو، ھڪ ڏينھن پائڻ لاءِ کيس اجرڪ ملي جيڪا کيس بيحد وڻي، ٻئي ڏينھن جڏھن سندس ٻانھو اجرڪ کڻڻ آيو تہ پروھت کيس چيو تہ ”اڄ رک“ يعني ھو اڄ بہ اھا ئي چادر پائڻ چاھي ٿو، ان ”اڄ رک“ واري جملي مان ڦري ھن تي اجرڪ نالو پئجي ويو. عربن اجرڪ کي ازرق جي نالي سان سڏيو آھي. ازرق جي معنيٰ آھي نيرو رنگ. اھو بہ چيو ويندو آھي تہ ٻنھي جھانن جي سردار حضرت محمد صلي الله عليه وسلم جن پڻ اجرڪ اوڍيندا ھئا.
تياري
thumb|250px|centre|اجرڪ جي تياري ۾ استعمال ٿيندڙ قدرتي رنگ
ٽنڊو محمد خان ضلعو
صحت
4 رورل هيلٿ سينٽر،
اھم شخصيتون
ھن ضلعي جون مشھور شخصيتون ھيٺيون آھن:
حوالا
زمرو:سنڌ جا ضلعا زمرو:پاڪستان جا ضلعا زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا شهر ۽ ڳوٺ
بين الاقوامي ڪرڪيٽ ڪائونسل
* زمرو:Organizations established in 1909 * زمرو:ڪرڪيٽ زمرو:Organisations based in Dubai
آلندي سيلويڊار
حوالا
زمرو:1908ع جون پيدائشون زمرو:1973ع جون فوتگيون زمرو:1973ع جون وفاتون
ايڪتا جو آلاپ
هيءُ ڪتاب پروفيسر منگهارام ملڪاڻيءَ جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب ۾ 117 صفحا ڏنل آهن. ڇاپو پهريون، ناگور ڊرئميٽڪ ڪلب، موتي پرنٽنگ ورڪس، حيدرآباد مان سال 1929ع ۾ ڇپايو.
ابوالاعليٰ مودودي
ذاتي زندگي ۽ ڪيريئر
سید ابوالاعلٰی مودودي جي ابن ڏاڏن ۾ ھڪ بزرگ خواجه قطب الدين مودود مشھور ھيو جيڪو چشتي ھيو ۽ خواجہ معين الدين چشتي اجميري جو شيخ الشيوخ ھيو ان جي ئي خاندان مان ھجڻ ڪري مولانا جو خاندان مودودي سڏجڻ لڳو.سندس گھراڻو مڪمل مذھبي ھيو. ھن پنھنجي زندگي جي شروعاتي يارھن سالن م تعليم ۽ تربيت گھر ۾ ئي پنھنجي والد کان حاصل ڪئي بعد ۾ کيس مدرسہ فرقانیہ اورنگ آباد ۾ سڌوسنئون اٺين جماعت ۾ داخل ڪرايو ويو. 1914 ۾ ھن مولوي جو امتحان پاس ڪيو. ان وقت سندس پيءُ اورنگ آباد مان حيدرآباد دکن لڏي چڪو ھو جتي کيس مولوي عالم جي جماعت ۾ داخل ڪرايو ويو. ان وقت دارالعلوم جو صدر مولانا حميد الدين فرابي ھيو جيڪو مولانا امين احسن اصلاحي جو بہ استاد ھيو.مولانا والد جي وفات جي ڪري رڳو ڇھ مھينا تعليم حاصل ڪري سگھيو.ان وقت ھن کي لکڻ جي خدادد صلاحيت ھئيان ڪري ھن قلم کڻي پنھنجا خيال ماڻھن تائين پھچائڻ کي پنھنجو معاشي ذريعو بنايو اھڙي طرح ھن عملي زندگيءَ جو آغاز ڪيو. ھن ڪجھ اخبارن م مدير جي عھدي تي ڪم ڪيو جن ۾ اترپرديش جي اخبار ۾ مدينہ ، جبل پور جي تاج ۽ دھلي مان جميعت اسلام جي نڪرندڙ اخبار روزنامہ الجميعت خاص طور تي شامل ھيون. 1925 م جڏھن جميعت علماءِ ھند ڪانگريس سان گڏ ساٿ ڏيڻ جو فيصلو ڪيو ته مولانا احتجاج ڪندي اخبار جي ادارت کي ڇڏي ڏني. مولانا محمد علي جوھر نے جامع مسجد دھليءَ ۾ تقریر ۾ چيو ھو تہ ڪاش ڪو شخص اسلام جي جھادي مسئلي جي پوري وضاحت ڪري تہ جيئن ان متعلق ڦھلائجندڙ غلط فھميون ختم ٿي سگھن. جنھن تي سید مودودی الجہاد فی الاسلام' جي نالي سان ھڪ ڪتاب لکيو. ان وقت سندس عمر 24 سال ھئي. ھن جي ان ڪتاب لاءِ علامہ اقبال لکيو ھو تہ "" اسلام جي جھادي نظريي ۽ ان جي صلح ء جنگ جي قانون تي ھڪ بھترين تصنيف آهي ۽ مان ھر صاحب علم ماڻھو کي مشورو ڏيان ٿو تہ تہ ان ڪتاب جو مطالعو ڪري""
- علامہ اقبال
آري فقير چانڊيو
آري فقير پٽ پنهون چانڊيو، 1920ع ۾ ڳوٺ ”وَر“ تعلقي گهوڙاٻاري، ضلعي ٺٽي ۾ ڄائو. ڪجهه وقت انجنيئري کاتي ۾ ملازمت ڪيائين، پر گهڻو وقت مال جو واپار ڪيائين. جوانيءَ ۾ ڪنهن بيماريءَ ۾ مبتلا ٿي، علاج لاءِ سمن شاهه درويش جي درگاهه تي ويو، جتي چاق ٿيڻ کان پوءِ ساداتن جون مينهون چارڻ لڳو. آخر ڀاءُ کيس ڳوٺ وٺي آيو. انهيءَ سڪ ۾ هن ڪلام چيا، جيڪي سنڌي، سرائيڪي ٽيهه اکرين، قصن ۽ بيتن تي مشتمل آهن.
ارطغرل
ڀائرن کان جدا ٿيڻ
عثماني روايتن مطابق غازي ارطغرل جو مقصد هو، ته اسلامي دنيا کي ٻيهر متحد ڪيو وڃي ۽ هنن کي منگولن ۽ صليبين جي قهرن کان نجات ڏياري وڃي. انهي دور ۾ اسلامي دنيا نازڪ حالتن مان گذري رهي هئي. اولہ طرف کان منگولن جون پشقدميون جاري هيون. جن ايران، عراق ۽ خراسان کي تاراج ڪري ڇڏيو هو. ٻئي پاسي اولھ طرف صليبي عيسائي ۽ بازنطيني سلطنت هئي، جيڪي مسلمانن مان بيت المقدس ۽ شام جا علائقا کسڻ گهرن پيا. مسلمان حڪمران انهن معاملن کان لاپرواھ هڪ ٻئي جي خلاف وڙهڻ ۾ پورا هئا. غازي ارطغرل جي خواهش هئي ته هو اهڙي رياست قائم ڪري، جيڪا اسلامي جهنڊي کي ٻيهر دنيا ۾ لهرائي ۽ مسلمانن جي شان و شوڪت کي ٻيهر بحال ڪري. انهي مقصد لاءِ هن پنهنجي قبيلي کي اناطوليه وٺي وڃڻ جو فيصلو ڪيو، جيڪو بازنطيني سلطنت جي ماتحت هو. غازي ارطغرل اتي فتوحات حاصل ڪري انهي عظيم رياست جو بنياد رکڻ پيو گهري. پر سندس ڀائرن گندوگلو ۽ سنگرتڪين سندس انهي تجويز جي مخالفت ڪئي. ڇاڪاڻ ته هو قبيلي کي ايڏي وڏي آزمائش ۾ مبتلا ڪرڻ نه پيا گهرن. انهي ڪري غازي ارطغرل پنهنجن ڀائرن کان جدا ٿيندي پنهنجن ڪجهه وفادار ساٿين سان گڏ اناطوليه ڏانهن روانو ٿي ويو. ساڻس سندس ننڍو ڀاءُ دوندار به ساڻ ويو.
حوالا
زمرو:1198ء جون پيدائشون زمرو:1280ع جون وفاتون زمرو:تاريخ سلطنت عثمانيه زمرو:ترڪ حڪمران زمرو:عثمانيه خاندان
ڍاٽ
ڍاٽ ٿر جي وچواري ٽڪريءَ کي ڍاٽ چئبو آهي. هن حصي ۾ عمرڪوٽ، ڇاڇرو تعلقو ۽ مٺيءَ جو ڪجهه حصو اچي وڃي ٿو. هي سڄي ٿر جي وچ وارو ٽڪرو آهي. هن ۾ عمر ڪوٽ تعلقي جو ڏکڻ وارو ڀاڱو، ڇاڇري تعلقي جو گهڻو ڏکڻ – اولهه ۽ مٺي تعلقي جو ڪجهه اتر وارو ڀاڱو اچي وڃن ٿا. هتي ڀٽون وچوليون آهن، منجهانئن ڪي ڪي وڏيون به آهن. ڏهر چڱا آهن. زمين ڀلي ۽ آبادي لائق آهي. هن ڀاڱي جي ڪري عام طرح سڄي ٿر کي ’ڍاٽ‘ چوندا آهن ۽ رهاڪن کي ’ڍاٽي‘ چئبو آهي. .
ڍاٽيئڙو
ڍاٽيئڙو (Dhatiaro) ٿر جو جمالو آهي. ڍاٽيئڙو، ڍاٽي، ڍول، ٿر جا ٿري ماڻهو خاص ڪري ڌنار ڳائيندا آهن: سارو تان سيارو، مون گندي ۾ گذاريو رليءَ جي رولاڪي، ماريو ڙي ڍاٽيئڙا هيلو ڪو وري آ.
اوڪڙ
کار ۽ صابڻ جو ڪڙهيل پاڻي، جنهن ۾ ميرا ڪپڙا ٽهڪائي ڌوئجن. گهرن ۾ ڪپڙا کنڀ تي چاڙهڻ جو طريقو هن طرح آهي ته چُلهه تي راڳي جي ليپي سان فِٽ ٿيل ڪڙاهيءَ ۾ کار، صابڻ ۽ ٻيو ڪو مصالحو وجهي، -ان- ۾ ڪپڙا وجهي ٽهڪائيندا ۽ ٿوريءَ دير لاءِ ڇڏي ڏيندا آهن ته جيئن ڪپڙا مصالحي ۾ رچي مير ڇڏي وڃن. کار صابڻ وارو -پاڻي-، جنهن کي ’-اوڪڙ-‘ چون، اُهو -پاڻي- ٻيو ڀيرو ۽ ٽيون ڀيرو به ڪم ايندو آهي يعني ته -اوڪڙ- واري پاڻيءَ ۾ ٻيا ڪپڙا وجهبا ته اُهي به ڌوپجي صاف ٿيندا.
ڇٺي
ڇَٺِي (رسم): ٻار ڄمڻ کان ڇهين ڏينهن، ٻار جي ڇٺي ڪبي آهي. ڇٺيءَ جي رات اوڙي پاڙي جي عزيزن ۽ نياڻين کي سڏيو ويندو آهي. منگتا فقير ٻار (خاص ڪري پُٽ جي ڄمڻ تي) جي ڄمڻ واري ڏينهن کان دُهل وڄائيندا ۽ مرادون گهُرندا آهن. کين ڇٺيءَ واري رات لاڳ ملڻ جي وڏي اميد هوندي آهي. ڇٺي ڌيءَ توڙي پٽ، ٻنهي جي ٿيندي آهي. ان موقعي تي پاڙي جون زالون گڏجي سهرا ڳائينديون آهن. ڇٺيءَ جي رات ڳوٺن ۾ ڪٿي ڪٿي مٺو ڀت به رڌو ويندو آهي، جنهن کي ’مٺي ڀت جو ڪنو‘ به چوندا آهن. بلوچ ۽ سماٽ ذاتين ۾ ڪڻڪ جي ڏاري ۾ ڳُڙ وجهي ڇٺيءَ جو ڀت رڌو ويندو هو، جيڪو ڪن هنڌن تي اڄ به رائج آهي. سنڌ جي مختلف ذاتين وارا ڇٺيءَ جي ڀت مان بادشاهه پير کي ختمو به ڏيارين. چانڊيا قبيلي ۾ پٽ جي ڇٺيءَ تي طَهري ڀت ۽ ڌيءَ جي ڇٺيءَ تي ڪونئرو ڀت رڌو ويندو آهي.
دمتروف
خارجي ڳنڍڻا
زمرو:روس جا شهر زمرو:روس زمرو:شهر زمرو:جاگرافي
وينس
حوالا
زمرو:سج منڊل زمرو:فلڪيات زمرو:نظام شمسي جا سيارا
سلطنت عدل
سلطنت عدل (Adal Sultanate) (صوماليه: Saldaanada Adaal، گعز: አዳል ʾAdāl, عربي: سلطنة عدل) ایک قرون وسطيٰ جي گهڻي ڀاڱي نسلي مسلم آفريڪي سلطنت هئي جيڪا قرن آفريڪا ۾ واقع هئي۔
اول شاھ ۽ جمن شاھ
سيد -اول- شاهه جو شمار تيرهين صدي هجري جي بزرگن ۾ ٿئي ٿو. -جمن- شاهه'>-اول شاهه ۽ -جمن- شاهه- ٻئي حضرت مهدي شاهه جا پٽ هئا، جيڪو مشهو رعاب ۽ زاهد بزرگ ٿي گذريو آهي. -اول- شاهه جي نالي سان هڪ محلو پڻ آهي. انهن سڀني بزرگن جون قبرون لنگھن جي پاڙي ۾ آهن. -جمن- شاهه'>-اول شاهه ۽ -جمن- شاهه- ٻنهي ڀائرن جون مزارون گڏ آهن ۽ مزار جي اڳيان جيڪو گرائونڊ آهي، -ان- کي ’-اول- شاهه پڌر‘ سڏين ٿا.
آليون اکيون اڻڀا وار
آليون اکيون اڻڀا وار عوامي شاعر سرويچ سجاوليءَ جي شاعريءَ جو پھريون ڪتاب آهي، جيڪو ڊيمي سائيز ۾ ڪچي جلد سان آهي. منجهس 144 صفحا آهن ۽ قيمت 5 روپيا ڄاڻايل آهي. ڪتاب جو پھريون ڇاپو، لاڙ پبليڪيشن، سجاول پاران 1972ع ۾ وفائي پرنٽنگ پريس، ڪراچيءَ مان ڇپجي پڌرو ٿيو هن جا ٻہ ٻيا ڇاپا بہ شايع ٿيا آهن. هن ڪتاب ۾ سرويچ سجاوليءَ جا ڊگها عوامي ۽ قومي نظم شامل آهن.