cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
افلاطون
سقراط جي صحبت
سقراط سان ملاقات افلاطون جي زندگيءَ ۾ وڏي تبديلي آندي هئي. هو لاڏ ۽ ڪوڏ سان پليو هو. هو بيحد وڻندڙ ۽ طاقتور نوجوان هو. چون ٿا ته اهو نالو (Plato) مٿس انهيءَ ڪري ئي پيو هو، جو هن جا ڪُلها موڪرا هئا. هن هڪ قابل ۽ بهادر سپاهيءَ جي زندگيءَ به گذاري هئي ۽ هو راندين جي قومي مقابلن ۾ ٻه ڀيرا انعام به حاصل ڪري چڪو هو. اهڙي اغرض شباب مان هڪ فلسفيءَ جو اُسرڻ ناممڪن نه ته به مشڪل ضرور هو. پر هن اڙٻنگ نوجوان جي بي آرام ۽ نازڪ روح، سقراط جي منطقي بحث مباحثن ۾ راحت ۽ مسرت محسوس ڪئي. سندس معزز استاد جڏهن عام تسليم شده عقيدن ۽ قياس آرائين کي پنهنجن موزون ۽ تز سوالن جي نيز نوڪ سان ڦاڙيندو ۽ اکيليندو هو. تڏهن افلاطون جي دل خوشيءَ ۾ پيئي ٽپندي هئي. هو شغل ۾ پڻ اهڙي ئي شوق ۽ امنگ سان شامل ٿيندو هو. جيئن ڪسرت گاهه جي ڪرتبن ۽ جسماني راندين ۾، سقراط کي هو ”ٻڍو درويش“ سڏيندو هو. ۽ هُن جي رهبريءَ ۾ هو، ٺلهي بحث مباحثي جي منزل ٽپي، شين ۽ ڳالهين جي باخبر ڇنڊڇاڻ ۽ باريڪ تحقيق ڪرڻ لڳو. هو پنهنجي استاد سان ۽ ان جي صحبت ۾ فلسفي سان پر جوش محبت ڪرڻ لڳو هو چوندو هو ته ”خدا جو شڪر آهي جو مان يوناني ٿي ڄائس ۽ نه وحشي، آزاد ٿي ڄائس ۽ نه غلام، مرد ٿي پيدا ٿيس ۽ نه عورت، پر سڀ کان وڌ مان خدا جو شڪر گذار انهيءَ ڪري آهيان، جو مون سقراط جي زماني ۾ جنم ورتو.“ هو اٺاويهن ورهين جو هو، جڏهن سندس استاد فوت ٿيو، اُن جي صلح پسند زندگيءَ جي المناڪ پڇاڙيءَ، هن جي فڪر جي هر پهلوءَ تي اونها ۽ گهاٽا اثر وڌا. ان ڪري ئي هو جمهوريت سان نفرت ڪرڻ لڳو ۽ ماڻهن جي انبوهه کي ڌڪارڻ لڳو. هن پڪو ارادو ڪيو ته جمهوريت کي ناس ڪرڻ گهرجي ۽جمهوريت جي بدران وڌ ۾ وڌ دانشمندن ۽ اعليٰ هستين جي حڪومت برپا ڪجي، اهو سندس زندگيءَ جو اهم ترين مسئلو ٿي پيو ته ڪيئن اهڙا دانشمند بزرگ ڳولي لهجن، ۽ ڪيئن ان ڳالهه تي انهن کي رضامند ڪجي، ته هو حڪومت جون واڳون سنڀالين.
ٽائيٽن
ٽائيٽن جو وايومنڊل 600 ڪلو ميٽر مٿانهين تائين ڦھيليل آھي. جيڪو زمين جي وايي منڊل کان ڪافي زياده آھي. انھيءَ ڪارڻ اسان ٽائيٽن کي اسان جي نظام شمسي جو وڏي ۾ وڏو چنڊ سمجھندا رھياسين. آخر وائجر1 خلائي مشن 1980ء ۾ ھن جي سائيز جي صحيح نموني حساب ڪيائين ۽ ثابت ڪيائين ته مشتري Jupiter جو چنڊ گينيڊ اسان جي نظام شمسي جو سڀني کان وڏو چنڊ آھي. ٽائيٽن جون ڪئي عجيب ۽ انوکيون ڳالھيون آھن.
ادبي تنقيد فن ۽ تاريخ
حوالا
زمرو:1997ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب زمرو:2002ع ۾ ڇپيل سنڌي ڪتاب
1466ع
ڊسمبر
زمرو:1466ء زمرو:سال
جاني اسحاق ملاح
حوالا
زمرو:شاعر زمرو:ڪهاڻيڪار زمرو:ڊرامه نگار
عوامي راڄ تحريڪ
تعليم بابت جاڳرتا
تعليم بابت جاڳرتا لاءِ عوامي راڄ تحريڪ ڪيترائي ڀيرا سڄي سنڌ ۾ جاگرتا ريليون، گڏجاڻيون، ليڪچر ۽ سيمينار ڪرايا آهن. ان جاڳرتان مهم ۾ سنڌ ۾ بند پيل اسڪول ، امتحانن ۾ نقل ڪرڻ خلاف ڪافي اهم ڪم سر انجام ڏنا آهن. حيدرآباد ۾ پڻ اهڙي هڪ جاڳرتا ريلي ڪڍي وئي. ڳيريلي ۾ يارهين ۽ ٻارهين درجي جا ڪلاس نه هلڻ خلاف عوامي راڄ تحريڪ پاران احتجاجي ريلي ڪڍي وئي. عوامي راڄ تحريڪ جي موجوده قيادت کي ڪراچي يونيورسٽي جي ڪي ايس پي داخلا پاليسي خلاف اهم ۽ ڪامياب تحريڪ هلائڻ جو اعزاز حاصل آهي.
880ع
ڊسمبر
زمرو:880ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
ڊين گبسن
عزيز صديقي پنهنجي ڪتاب ارمغان عجم ۾ بيان ڪري ٿو ته جھڙي نموني واقعو بيان ٿيل آهي ان حساب هاڻوڪي مڪي کان ڪوفي تائين واٽ يا روٽ ٺهي ئي نٿو.
مخدوم جعفر بوبڪائي
مخدوم جعفر بوبڪائي (Makhdoom Jaafar Boobkaaie), مخدوم ميران جو پٽ هو. مخدوم، رمل ۽ نجات جي علم جو ماهر سمجهيو ويندو هو. مخدوم جعفر جو خانداني پس منظر جي باري ۾ ڪن عالمن جي تحقيق موجب، بــُـوبڪن ۾ قديم زماني کان وٺي محمد جي چاچي، عباس بن عبدالمطلب جي اولاد مان هڪ خاندان رهندو هو، جيڪو عباس جي نسبت سان ”عباسي“ ڪري سڏيو ويندو هو ۽ اهو خاندان اڄ تائين انهيءَ نالي سان سڏجڻ ۾ اچي ٿو. ساڳئي وقت، هيءُ خاندان پنهنجي علمي برتريءَ جي ڪري، عزت ۽ احترام وچان ”مخدوم“ جي نالي سان به سڏجي ٿو. مخدوم جعفر، بــُـوبڪن جي انهيءَ معزز ”عباسي“ خاندان جو هڪ روشن چراغ هو. انهيءَ خاندان جي نسب جو سلسلو، عباس جي خاندان جي لــَـڙهيءَ جي هڪ بزرگ، مخدوم ابوبڪر سان ملي ٿو. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ لکي ٿو تہجڏهن سن 949هه/1542ع ۾ مخدوم جعفر جي والد، مخدوم ميران وفات ڪئي، انهيءَ سال جي مناسبت سان ۽ پڻ انهيءَ حوالي جي اعتبار سان ته مخدوم جعفر سن 958هه/1551ع ۾ حج ڪيو، چئي سگهجي ٿو ته مخدوم جعفر سن 930هه/ 1524ع ڌاري ڄائو. مخدوم جعفر ابتدائي تعليم جو درسُ پنهنجي والد، مخدوم عبدالڪريم عرف ميران کان سندس ئي مدرسي ۾ ”بــُـوبڪن“ ۾ حاصل ڪيو ۽ اعليٰ ديني تعليم ۽ ٻين مختلف علمن ۾ پڻ پنهنجي والد کان تحصيل ڪيائين، ۽ وٽانئس ئي مڪمل فارغ التحصيل ٿيو. ان کان سواءِ، پاڻ ضرور سنڌ جي ڪن ٻين وڏن عالمن ۽ مشائخن کان به ظاهري خواه روحاني علم جو استفادو ڪيو هوندائين ! مخدوم جعفر سن ۹۵۸ھ/ 1551ع ۾ حج بيت الله جي سعادت حاصل ڪئي. ان موقعي تي مخدوم صاحب مڪي معظمه ۾ اسلامي دنيا جي هڪ وڏي جيد عالم ۽ حديث جي فن جي وڏي ماهر، محمد بن محمد البڪري الشافعي سان ملاقات ڪيائين ۽ کانئس حديث جي فن ۾ وڌيڪ تعليم حاصل ڪيائين. مڪي جي مشهور امام عبدالقادر بن ابراهيم بن محمد سان به مخدوم جعفر جون علمي ڪچهريون ۽ بحث مباحثا ٿيا. مخدوم صاحب سن 961هه/ 1554ع ڌاري مڪي شريف کان واپس پنهنجي وطن سنڌ ۾ ”بــُـوبڪن“ ۾ موٽي آيو. بــُـوبڪن ۾ موٽي اچڻ کان پوءِ، پاڻ پنهنجي والد جي قائم ڪيل ديني مدرسي ۾ اُستاد جي حيثيت ۾ پنهنجن شاگردن کي تعليم ڏيڻ شروع ڪيائين. ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ مطابق ھن ٺٽي جي مدرسي ۾ پڙھائڻ شروع ڪيو. مخدوم صاحب حرمين شريفين جي سفر کان سواءِ، سنڌ ۽ هند جو به وڏو سير ۽ سفر ڪيو، ۽ ڪيترن ئي وقت جي عالمن، مشائخن ۽ روحاني بزرگن جي آستانن تي وڃي استفادو ڪيائين، پاڻ گجرات ۽ شاهجهان آباد (دهلي) جي طرف به ويو. جيتوڻيڪ تصوف جي طرف مائل هو، پر شيخ محي الدين ابن عربيءَ جي تصوف جي ڪتابن پڙهڻ کان ٻين کي اڪثر منع ڪندو هو. اها حقيقت سندس تاليف ڪيل ڪن ڪتابن مان ڀليءَ ڀت ظاهر ٿئي ٿي. محمد غوثي شطاري مانڊويءَ مطابق:”مخدوم جعفر بوبڪائي پنهنجي زندگيءَ جي پوئين دور ۾ منطق ۽ فلسفي جي ڪتابن کي پاسيرو رکي، سفر خواه حضر ۾ احياءُ العلوم، عوارف المعارف ۽ فصل الخطاب جهڙن تصوف جي ڪتابن جو گهڻو مطالعو ڪندو هو .“
ڪجھ عجيب و غريب حڪايتون
مير علي شير ”قانع“ ٺٽويءَ جي ڪتاب ”تحفته الڪرام“ ۾ مخدوم صاحب جي باري ۾ ڪجهه احوال دستياب ٿئي ٿو. مير ”قانع“ ٺٽوي لکي ٿو:
خاندان
مخدوم جعفر بلند مرتبي جي عالم، مخدوم عبدالڪريم عرف مخدوم ميران (وفات: ۹۴۹ھ/ 1542ع) جو فرزند هو جنھن وٽان نامور عالمن ۽ بزرگن علم حاصل ڪيو جن ۾ علامه طاهر بن يوسف پاٽائي، حڪيم عثمان بن  عيسيٰ برهانپوري،  مخدوم محمد عثمان درٻيلوي ۽ سنڌ جو حاڪم مرزا شاھ حسن ارغون (وفات: ۹۶۲ھ/ 1555ع) پڻ هئا.
ڪن وڄڻ
جڏھن هوا جي ماليڪيولز ذرڙن جي لرزش يعني آواز ڪن جي پڙدي سان ٽڪرائبي آهي تہ هي لرزش اسانجي ڪن ۾ موجود تنت Auditory ٻڌڻ واري حس، ٻڌندڙن جي جماعت
۾ اليڪٽريڪل برقي وهڪرو پيدا ڪندي آهي ۽ انجي اليڪٽريڪل سگنل جو پيٽرن بلڪل ساڳيو هوندو آهي جيڪو هوا جي ماليڪيولز ذرڙن يعني ان وقت ٻڌڻ واري آواز جو پيٽرن هوندو آهي ٻڌڻ وارو تنت جو ڪم ان اليڪٽريڪل وهڪري کي دماغ تائين وٺي وڃڻ هوندو آهي يعني انجو مطلب هوا اسان جيڪڏهن ٻاهر کان ڪا
گل
فائل:Animated flower.GIF
884ع
ڊسمبر
زمرو:884ء زمرو:نائين صدي زمرو:سال
اوشينيا
اوشيانيا دنيا جي ھڪ وڏي جاگرافيائي خطي يا کنڊ جو نالو آهي جنھن ۾ آسٽريليا، ميلنيشيا، مائڪرونيشيا، پولينيشيا شامل آهن. جيڪو ڌرتي جي اوڀر واري اڌ گولي ۽ اولھ واري اڌ گولي تي مشتمل آهي. اوشيانيا جي پکيڙ 8,525,989 km2 آهي. ان جي آبادي 410 لکن جي لڳ ڀڳ آهي. خشڪي جي لحاظ کان ھي دنيا جو سڀ ننڍڙو کنڊ آھي ۽ آبادي جي لحاظ کان اينٽارڪٽيڪا کان پوءِ دنيا جو ٻيون نمبر ننڍڙو کنڊ آھي. اوشيانيا ۾ واقع ملڪي معيشتون گُهڻَ قسمن جون آھن جن ۾ تمام وڏا ترقي ماڻيل ملڪ، عالمي مقابلي واريون آسٽريليا، نيو ڪيليڊونيا ۽ نيوزيلينڊ جي مارڪيٽن واريون معيشتون جيڪي اعلیٰ معيار زندگي واريون آهن ۽ انھن جو انساني ترقي جو اشاريو اوچو آهي.
ڪربلا
thumb|ڪربلا جي جنگ
ڀيرا
ڀيرا (لاطيني: Bhera) پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي سرگوڌا جو ھڪ شھر آھي.
1472ع
ڊسمبر
زمرو:1472ء زمرو:سال
2020 (سلجھائپ)
2020ع هڪ سال آهي.
ثانيا مرزا
ذاتي زندگي
هن جولائي 2009ع تي حيدرآباد ۾ پنهنجي ننڍپڻ جي دوست صهيب مرزا، جيڪو هڪ ڪامياب ڪاروباري شخصيت آهي سان مڱڻو ڪيو. هن 28 جنوري 2010ع تي اهو مڱڻو ختم ڪري، 29 مارچ 2010ع تي مشهور پاڪستاني ڪرڪيٽر ۽ سابق ڪپتان شعيب ملڪ سان منڱڻو ڪيو.
ڪارڙا (ڳوٺ)
ڪارڙا: ھڪ ڳوٺ جو نالو آهي جيڪو شھدادڪوٽ شھر کان چار ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اين-455 روڊ تي واقع آهي جتي مختلف ذاتين جا ماڻهو رھندا آھن جن ۾ کھاوڙ، ڪارڙا، سيد ۽ ٻيون ذاتيون شامل آهن. مولانا نورمحمد شھدادڪوٽي ھتي حليمي مدرسي جو بنياد وڌو ھو جيڪو بعد ۾ شھدادڪوٽ منتقل ڪيو ويو ھيو. 788 گھرن تي مشتمل جن ڳوٺ جي آبادي 4650 آهي.
سنٻڌي جو انومان
آئنسٽائين جو سنٻنڌي انومان (Albert Einstein's Theory of Relativity) يونيورس جنھن جي شروعات تقريبن 13 ارب سال پھريان يعني بگ بينگ سان ٿئي جتي اڄ يونيورس ۾ اربين گيلڪسيز آهن ۽ انھن ئي گيلڪسيز ۾ اسانجي گيلڪسي يعني ملڪي وي آهن جيڪا تقريبن ٻہ سئو کان چار ملين ستارن ۽ انٽر اسٽيلز ميڊيم interstellar medium تي ڀري پئي آهي.
ميهڙ تعلقو
ميهڙ تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي دادو جو هڪ تعلقو آهي. جنھن جو صدرمقام ميھڙ شھر اھي. ھي تعلقو سنڌ جي صوبائي اسيمبليءَ جو تڪ پي ايس 77 آھي.
ديھون
ميھڙ تعلقي ۾ ڪل 80 ديھون واقع آهن.
ميمڻ
ابوالحسن طرفان ميمڻن کي اسلام ۽ مذهبي تعليم ڏيڻ لاءِ سنڌي لپيءَ ۾ ڪتاب ڇپرائڻ
سمن جي صاحبيءَ کان وٺي، سنڌ جا ڪيترا لهاڻا ڦري ميمڻ ٿيا ۽ اهي وڌيا ويجهيا، ته ائين مسلمانن جو انگ سترهين صديءَ ڌاري وڌي گهڻو ٿيو. ان وقت ڪن مسلمان عالمن ضرور سمجهيو، ته سنڌيءَ ۾ ڪي اهڙا ڪتاب ڪڍجن، جن جي وسيلي ميمڻن ۽ سندن اولاد کي اسلام جي عقيدن ۽ فرضن کان چڱيءَ ريت واقف ڪجي. ان وقت ٺٽي ۾ هڪ مولوي ”ابوالحسن“ نالي هو، جو مسلمان ٻارن کي مذهبي تعليم ڏيندو هو. سنه 1700ع ڌاري هن صاحب هڪ ڪتاب ”مقدمة الصلوات“ نالي لکيو، جنهن ۾ نماز پڙهڻ، وضو سارڻ، ۽ ٻين اهڙين ديني ڳالهين جو ذڪر آهي. کانئس اڳي قاضي قاضن، شاهه ڪريم ۽ ٻين شاعرن ڪي بيت جدا جدا وقتن تي چيا هئا ؛ پر هينئر هيءُ سنئون سولو ڪتاب مولوي ابوالحسن سنڌيءَ ۾ جوڙيو، تنهنڪري هو صاحب سنڌي علم، ادب يا ساهت (لٽريچر) جو بنياد وجهندڙ ليکجي ٿو، ان وقت مسلمان عالم عام طرح عربي ۽ فارسيءَ ۾ ڪتاب لکندا هئا. اهي بزرگ گهڻو ڪري ٺٽي، سيوهڻ ۽ ٻين هنڌن جا هئا. انهن مان سنڌيءَ ۾ جن ڪو ڪتاب لکيو، تن جي سنڌيءَ کي، بلڪ سندن ڪتابن کي، انهن جي سنڌي سڏيندا هئا. مولوي ابوالحسن جا عربيءَ ۾ لکيل ڪي ڪتاب اڳي ئي هئا، پر هينئر جو هيءُ ڪتاب پهريون گهمرو سنڌي شعر ۾ لکيائين، ته اها ”ابوالحسن جي سنڌي“ سڏجڻ ۾ آئي. ان وقت کان وٺي ٻيا به ڪي مسلمان عالم اهڙا ديني ڪتاب لکڻ لڳا ۽ سندين سنڌي سندن نالن پٺيان سڏجڻ ۾ آئي. اهڙيءَ طرح جملي پنجاهه کن ڪتاب ابوالحسن جي سنڌيءَ جي نوني، آڳاٽي صورتخطيءَ ۾ لکيل موجود آهن، جي هينئر سڀڪو آسانيءَ سان پڙهي ڪين سگهندو.
انت ڪبير
انت ڪبير:  جنھن جي معني آھي يادگار مقبرو، ترڪي جي باني ۽ پھرين صدر مصطفي ڪمال اتاترڪ جي انقرہ شھر ۾ واقع  مزار جو نالو آهي جيڪو پروفيسر  امين ھالد اونات ۽ اسٽنٽ پروفيسر احمت اورھان اردا ٻنھي گڏجي ڊزائين ڪيو. ان جاء تي ترڪي جو ٻيون صدر عصمت انونو پڻ دفن ٿيل آھي ۽ سندس مقبرو مصطفي ڪمال جي مقبري جي ميدان سامهون واقع آهي. مصطفي ڪمال جو مقبرو 1966 کان 1987 ۽ 1997 کان 2009 ۾ ترڪي جي ڪيترن ئي بئنڪ نوٽن، جن ۾ 20 ليرا جو نوٽ پڻ شامل آهي، جي پٺئين پاسي تي ڇاپيو ويو.
1476ع
ڊسمبر
زمرو:1476ء زمرو:سال
آبدوز
ھن ٻيڙي کي ”ٽوٻو جھاز“ به چيو ويندو آھي. سنه 1940ء ۾ آمريڪا جي سائنسدانن ائٽمي قوت سان ھلندڙ آبدوز ٺاھيو، جنھن ڪيترن ئي ڏينھن تائين سمنڊ ۾ اندر ئي اندر رھي، مختلف سائنسي تجربا ڪيا.
انسان جي تاريخ (محمد عثمان ڏيپلائي)
سنڌ جي نامور ڪهاڻيڪار، ناول نگار، اديب ۽ پبلشر محمد عثمان ڏيپلائيءَ جو هيءُ 60 صفحن جو ڪرائون سائيز ۾ ڇپيل ڪتاب، -اول- ”اداره انسانيت“ طرفان 1953ع ۽ پوءِ ”عبرت“ جي ڏيپلائي ڪتابي سلسلي جو 120 نمبر ڪتاب آهي، جيڪو اسلاميه دارالاشاعت، -اسٽيشن- روڊ، حيدرآباد سنڌ مان فاضل ليکڪ 1957ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪتاب جي قيمت صرف هڪ رپيو رکيل آهي. ”-انسان- جي -تاريخ-“ ڪتاب مختلف بابن تي مشتمل آسان زبان ۾ لکيل آهي. باب پهريون ”-انسان- سوچي ٿو“، باب ٻيو ”اُبتا پير“، باب ٽيون ”سرويچ مجاهد“، باب چوٿون ”عقلي عالمن جو زور“، باب پنجون ”پادرين کي شڪستون“، باب ڇهون ”ڊارون ٿيئري“ ۽ آخري باب ”مذهبي عالم ۽ عقلي عالم“ عنوانن تي مشتمل آهي. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو، 1967ع ۾ ۽ پنجون ايڊيشن 1975ع ڇپيو، جنهن ۾ 136 صفحا آهن ۽ قيمت هڪ رپيو پنجاهه پئسا ڄاڻايل آهي.
قزاقستان
تاريخ
thumb|upright=0.7|[[Ablai Khan served as khan of the Middle jüz from 1771 to 1781]] کاٻو|thumb|Traditional [[Kazakhs|Kazakh wedding dress]] thumb|کاٻو|Kyzyl Kensh Palace Ruins in [[Karkaraly National Park.]] thumb|کاٻو|An old map of [[Central Asia, Tibet, and Western China. ca. 1750, showing Kazakhs' influence on these areas.]]
خارجہ پاليسي
thumb|Nazarbayev with leaders of Russia and China during the [[2015 Moscow Victory Day Parade|Moscow Victory Day Parade, 9 May 2015]]
روشني جا رنگ
(1) ڳاڙھو           Red
(4) سائو                                Green
آبڙي
آبڙي نصرپور ريلوي اسٽيشن کان ڏکڻ طرف جاڙين مورين وٽ ھڪ ماڳ آھي، جتي ڇٽن شاھ جي درگاھ آھي.
باگڙي
لفظ ’باگڙيءَ‘ جو ڇيد:
باگڙي ٻولي هند يورپي، هند ايراني، هند آريائي راجستاني ٻولين جي خاندان مان آهي. هن ٻوليءَ جي ڪابه لپي ڪانه ملي آهي. مذهبي جنتر منتر علائقي جي حساب سان اتان جي لپيءَ ۾ لکيا وڃن ٿا. گهڻو ڪري ديوناگري لپيءَ جو استعمال ٿئي.
”جيئن اسان وٽ چيو وڃي ٿو ته سنڌ جا اصل باشندا ته باگڙي، ڀيل، ميگهواڙ، ڪولهي يا برهمڻن جي ذاتين مان لوهاڻا، ڀاٽيا وغيره آهن يا کڻي چئجي ته اوڏ به هتي جا اصل سنڌي آهن. سما، سومرا ۽ ڪلهوڙا وغيره به پنجاب کان سنڌ ۾ آيا، پر کڻي چئجي ته اهي ۽ ٻيا سماٽ قومن جا ماڻهو به کڻي ڪجهه ڪجهه جهونا سنڌي سڏجن. ٻين جي مقابلي ۾ کڻي نه ته به بلوچ قومن کان، جيڪي بلوچستان کان آيون، دراني، پٺاڻ، لوڌي وغيره جيڪي افغانستان کان آيون.قريشي، صديقي، شاهه، سيد جيڪي ذاتيون وچ ايشيا، عرب ملڪن ۽ ايران پاسي کان آيون يا ڀٽي، ڀٽا، سيال، کرل، ملڪ وغيره جيڪي پنجاب کان آيون. آمريڪا ۾ سالن کان جمهوري حڪومت، پريس ۽ خيالن جي آزادي ۽ حقن جي بحالي هجڻ ڪري هتي جا اصلوڪي باشندا ريڊ انڊين پڙهي لکي وڏين نوڪرين ۽ ڌنڌن ڌاڙين ۾ اچي ويا آهن ۽ هاڻ ڏندين ڏاند آهن. هاڻ ڪو سندن نالو ته وٺي ڏيکاري، اکيون ٿا ڏيکارين. اسان وٽ سنڌ جا اصلي ماڻهو باگڙي، ڀيل، ڪولهي ميگهواڙ، تعليم يا سرڪاري ۽ خانگي نوڪرين ۾ ايترو نه وڌي سگهيا آهن، جيتوڻيڪ پئسي ڏوڪڙ، Savings ۽ انويسٽمينٽ ۾ گهڻن کان اڳيان آهن. ڪيترا اڇن ڪپڙن وارا سندن قرضي آهن. بهرحال انهن جي ته ڇا ان بعد ٻيا جيڪي سنڌ جا شاهه حاڪم ٿيا اهي به پنهنجي ملڪ ۾ پٺتي پئجي ويا آهن، نه تعليم نوڪري ۾ ڪاميابي حاصل ڪئي اٿن ۽ نه  صحت ۽ بزنس ۾. ان جو اندازو ان مان لڳائي سگهجي ٿو ته آمريڪا جي ٻهراڙين ۾ نه فقط سرڪار طرفان ٺهرايل اسڪول قائم ڪيا وڃن ٿا پر هي So called جنهگلي ماڻهو ريڊ انڊين انهن اسڪولن ۽ اسپتالن کي پنهنجي طرفان به وڌائين ويجهائين ٿا ۽ انهن جو معيار اعليٰ رکڻ جي ڪوشش ڪن ٿا(9).“
”سنڌ ۾ ڀيل ۽ باگڙي (گدڙ، ٻلا)، ڳوهون ۽ نانگ ماري کائيندا آهن. سماجي علمن جي خيال کان هن قسم جو عمل هنن ماڻهن ۾ رائج جمالياتي ۽ اخلاقي طريقن ۽ نظامن ڏانهن اشارو ٿو ڪري. ڏٺو وڃي ته هنن ماڻهن جي گهرن ۾ کرپيون، رنبا، بگليون ۽ رسيون اهڙيءَ طرح رکيون آهن، جهڙيءَ طرح ساهتي پرڳڻي جي ماڻهن جي گهرن ۾ اجرڪ، لويون، سوسيون، لونگيون ۽ رلهيون. هن طرح هڪڙي ئي هنڌ تي جمالياتي  ۽ اخلاقي قدرن جو اختلاف ظاهر ٿي ٿو سگهي، پر ڇاڪاڻ ته هڪڙي ڌر انهيءَ حيثيت ۾ نه آهي جو اها تصادم کي قبول ڪري، انڪري اهڙن حصن ۾ ۽ اهڙن هنڌن تي ڪلچرل تصادم جي ڪري نقصان ڪو نه ٿو ٿئي(10).“
هڪ عجيب دستور:
ذڪري
ذڪري ھيءُ ھڪڙو مذھبي فرقو آھي، جنھن کي داعي به سڏيندا آھن. اھي اصل مڪراني آھن ۽ مسلمان چوائن ٿا؛ مگر حضرت محمدصه کي نٿا مڃين ۽ چون ٿا ته انھيءَ جي جاءِ تي مھدي آيو ۽ پنھنجي پير رحمت يا دوست محمد نالي کي اُ ھي مھدي ٿا ڄاڻن؛ اُھي قرآن پڙھندا آھن. انھيءَ سندن پير پنھنجي قبر جي ويجھو ھڪڙي وڻ جي پاڙ مان ھڪڙو نئون ڪتاب ڪڍيو. ھاڻي اھي ماڻھو مڪي جي بدران اتي زيارت لاءِ ويندا آھن. ھو نماز نه پڙھن ۽ روزو نه رکن. فقط جمعي جي ڏينھن ويھي ذڪر ڪندا آھن، جو مسلماني ذڪر کان ٻيءَ طرح جو آھي. ڪراچيءَ جي مڪرانين مان ڪي انھيءَ فرقي جا آھن۔
پورس
پورس پنجاب جو تاريخي حڪمران، جنھن جي رياست جھلم درياھ ۽ چناب درياھ جي وچ ۾ قائم ھئي. جھلم جي پار ٽيڪسلا تي راجا امڀي حڪمران ھو. پورس ۽ امڀي ھڪ ٻي جا دشمن ھا. سڪندر اعظم ھندستان تي 327 ق.م. ۾ حملو ڪيو تہ امڀي رڳو پورس سان دشمنيءَ جي ڪري سڪندر جي فرمانبرداري قبول ڪئي ۽ ست سو هٿياربند ۽ ٽي ھزار پيادا فوج انجي ڪمان ۾ ڏئي ڇڏي. تما گهڻا جواھر بہ نذر ڪيا. پورس سڪندر جي اطاعت قبول ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ۽ فوج وٺي جھلم جي ڪناري پھتو. رات جي اونداھ ۾ سڪندر جي فوج درياھ ٽپي، اوچتو حملو ڪري ڇڏيو. پورس جا جنگي ھاٿي وڦلجي ويا ۽ انھن پنھنجي ئي فوج کي چيڀاٽي ڇڏيو. پورس کي شڪست ٿي، ھن کي گرفتار ڪرڻ کان پوءِ سڪندر جي سامھون پيش ڪيو ويو تہ سڪندر پڇيو ’’ھاڻي توسان ڪھڙو سلوڪ ڪيو وڃي؟‘‘ پورس وڏي بھادری سان جواب ڏنو ’’جيڪو سلوڪ ھڪ بادشاھ کي ٻي بادشاھ سان ڪرڻ گھرجي. سڪندر ان جواب مان خوش ٿيو ۽ پورس جي رياست ان کي واپس ڪري ڇڏي.
ٽيڪنالاجي
بيان
زمرو:ٽيڪنالاجي سسٽم زمرو:ٽيڪنيڀياس
ڪپتان رئڪس
حوالا
زمرو:ٿر
مليريا
مليريا جا جراثيم اينو فليز مڇر جي معدي ۾ پلندا آهن، جيڪي معدي کان ان جي وات ڏانهن سفر ڪندا آهن، جڏهن ڪنهن ماڻهوءَ کي چَڪُ پائيندو آهي ته، هي جراثيم ان جي منهن مان نڪري انهيءَ ماڻهوءَ جي رت جي گردش ۾ داخل ٿي ويندا آهن ۽ هڪ خاص وقفي کان پوءِ بيماريءَ جون علامتون وقفي وقفي سان ظاهر ٿينديون آهن. مليريا جو خاتمو انهيءَ صورت ۾ ممڪن آهي ته، اينو فليز مڇر کي ختم ڪيو وڃي. ترقي يافته ملڪن ۾ جتي گندي پاڻيءَ جي نيڪال جو مناسب انتظام، صحت ۽ صفائي جا اصول آهن، اتي هن بيماريءَ سان منهن ڏيڻ لاءِ انسان داخلي طور پنهنجو دفاع ڪرڻ ۽ خارجي طرح ان کي ختم ڪرڻ جا ذريعا استعمال ڪيا آهن. داخلي طور ڪجهه دوائون، جهڙوڪ: ڪلورو ڪوئين (Chloroquin)، ڪونين (Quninine)، پيلوڊرين (Paludrine)، ڊاراپرم (Daraprim) ۽ ڪن نين دوائن وغيره جو استعمال آهي، جيڪي انساني جسم ۾ داخل ٿي مليريا جي جراثيم سان جنگ ڪري انهن کي ختم ڪري ڇڏينديون آهن. خارجي طور تي مڇر کي ختم ڪرڻ جون تدبيرون ڪيون وڃن ٿيون، ان جو طريقو اهو آهي ته، اهي سڀ جايون صاف ڪيون وڃن ٿيون، جتي اهو پلجي ٿو. بيٺل پاڻي خارج ڪيو وڃي ٿو. مينهن جي بيٺل پاڻيءَ يا ٻئي گدلي پاڻيءَ ۾ ڊي، ڊي ٽي يا ٻيون جيت مار دوائون استعمال ڪيون وڃن ٿيون، جنهن سان مڇرن جا آنا ۽ مڇرن جي ٻچن کي ختم ڪيو وڃي ٿو. مليريا هڪ ننڍي جيوڙي جو اثر آهي جنهن کي پلازموڊيئم Plasmodium چيو ويندو آهي. هي ڪجهه ڏينهن لاءِ ماڻهوءَ جي جگر ۾ جاءِ ٺاهيندو آهي ان کان پوءِ وڌيڪ جيوڙا ٺهڻ شروع ٿيندا آهن جيڪي ڳاڙهن جزن تي حملو ڪرڻ شروع ڪندا آهن ۽ اهڙي طرح هڪ شخص کي بيمار ڪرڻ کان پوءِ ٻئي صحتمند ماڻهوءَ تائين پڻ پهچي ويندا آهن. هڪ ماڻهوءَ کان ٻئي ماڻهوءَ تائين بيماري پهچائڻ جو ڪم مادي مڇر ”Anophels“ سر انجام ڏيندي آهي. جڏهن بخار واري ماڻهوءَ کي چڪ هڻي ٿي ته ان جي جسم مان جيوڙن واري رت جي ڦڙي کي ڇڪي وٺي ٿي، هي انهيءَ جي جسم ۾ وڃڻ کان پوءِ ان جي Silvary glands اندر پهچي ويندا آهن ۽ انهيءَ انتظار ۾ هوندا آهن ته هي مادي مڇر ڪڏهن ٿا ڪنهن صحتمند ماڻهوءَ کي چڪ هڻن ته جيئن ان کي بلڊ اسٽريم Blood Streem ۾ داخل ٿيڻ جو موقعو ملي. اهڙيءَ طرح مليريا هڪ ماڻهوءَ کان ٻئي ماڻهوءَ تائين پهچندي ويندي آهي. حقيقت ۾ مليريا ٿيڻ جو سبب ٻين مرضن وانگر کاڌ خوراڪ صحيح نه هئڻ به آهي. جنهن جي ڪري ماڻهن جي جسماني نظام ۾ زهريلا مادا وڌي ويندا آهن. ان جي ڪري ئي بيماريون وڌيڪ وڌن ٿيون ۽ مليريا جا جيوڙا جسم اندر پرورش وٺندا هڪ ماڻهوءَ کان ٻئي ماڻهوءَ تائين پهچندا رهن ٿا. اڄڪلهه هٿرادو غذائون مثلاً اڇي کنڊ، اڇو اٽو، ۽ انهن مان تيار ٿيل کاڌا. دٻن ۾ پئڪ ٿيل کاڌا، چانهن ، ڪافي ۽ الڪوحل وارا جوس ماڻهن جي جسماني نظام جي قوت کي ٽوڙي ٿا ڇڏين جنهن جي ڪري به مليريا وڌندي وڃي ٿي.
ڊي. جي. سنڌ گورنمينٽ سائنس ڪاليج
تاريخ
اڳتي هلي سندس تجويزن تي سنجيدگيءَ سان غور شروع ڪيو ويو ۽ 40 سالن جي بحث کانپوءِ نيٺ برطانوي پارليامينٽ سندس چارٽر 1813ع ۾ منظور ڪيو. جنهن کي چارلس گرانٽ چارٽ سڏيو وڃي ٿو. چارلس گرانٽ کي هندستان ۾ جديد تعليم جو ابو سڏجي؛ ته ڪو وڌاءُ نه ٿيندو. هو پهريون ماڻهو هو، جنهن برطانوي سرڪار تي زور ڀريو ته هندستان ۾ تعليم انگريزيءَ سان گڏ اتان جي مادري ٻولين ۾ به ڏني وڃي.
لارڊ ميڪاؤليءَ جو خيال هو ته هندستاني ٻولين خاص طور تي سنسڪرت تي تمام گهڻي ٺٺول ڪئي. “هن جو خيال هو ته هندستان ۾ فقط انگريزي ٻوليءَ ۾ تعليم ڏني وڃي”. 4
لارڊ ميو 1869ع ۾ هندستان جو وائسراءِ ٿيو ته هن ٻين سڌارن سان گڏ هندستان ۾ ڪاليجن جو ڄار وڇائڻ جي به تجويز ڏني ۽ سندس صلاح سان 1872 ع ۾ لکنؤ ۾ هندستان جو پهريون ڪاليج کوليو ويو. جنهن لاءِ سڀ کان وڏو چندو اوڌ جي مهاراجه ڏنو. جڏهن ته ٻين اميرن به ججهو چندو ڏنو. اهو ڪاليج بعد ۾ لکنؤ يونيورسٽي بڻيو. لارڊ رپن جي صلاح تي وائسراءِ جي ايگزيڪيوٽوِ ڪائونسل جي ميمبر وليم هنٽر جي سربراهيءَ ۾ هندستان لاءِ تعليمي ڪميشن 3 فيبروري 1882ع تي جوڙي وئي. ان کان اڳ هنٽر 1869ع ۾ The Imperial Gazetteer of India لکڻ شروع ڪيو هو، جيڪو 1881ع پڌرو ٿيو، جنهن کي هندستان جو پهريون گزيٽيئر ۽ اهم دستاويز مڃيو وڃي ٿو. وليم هنٽر جي سربراهي ۾ جوڙيل 20 رڪني ڪميشن هندستان ۾ تعليم کي عام ڪرڻ لاءِ جامع تجويزون ڏنيون.
1857ع ۾ بمبئي يونيورسٽي جي قيام کان ويندي سنڌ ڪاليج (بعد ۾ ڊي  جي  سنڌ ڪاليج) جي قيام تائين سنڌ جي تيرهن شاگردن ايلفسٽن ڪاليج ۾ پڙهي بمبئي يونيورسٽيءَ ۾ امتحان ڏنو. انهن ۾ (1) چوهڙ مل ڪندن مل پنجابي ، 1865ع، (2) سيٺ نائون مل جو پوٽو آلو مل ٽيڪمداس ڀوڄواڻي، 1867ع، (3) مرزا قليچ بيگ جو ڀاءُ مرزا صادق علي فريدون بيگ، 1872ع، (4) ٽيڪچند اوڌؤداس واسواڻي، 1875، (5) ڏيارام گدو مل شهاڻي، 1878ع، (6) هرچند راءِ وشنداس ڀارواڻي، 1882ع، (7) ٽهلرام کيمچند وزيراڻي، 1884ع، (8) بولچند ڪوڏو مل جڳتياڻي، 1884ع، (9) هيرانند کيم سنگهه آڏواڻي، 1886ع، (10) مٿرا داس جواهري، 1886ع، (11) همت سنگهه گج سنگهه آڏواڻي، 1886ع، (12) دلپتراءِ روچيرام لالواڻي، 1886ع، ۽ (13) وزير مل اُتمچند لالواڻي، 1887ع، شامل آهن. انهن کانسواءِ به ٻن ٻين شاگردن جو ذڪر ملي ٿو.
هندستان ۾ انگريزن جڏهن سماجي، قانوني، تعليمي ۽ مڪاني سڌارا پئي آندا ته سڄي هندستان ۾ تنظيم ڪاريءَ جي شروعات ٿي، 1851ع ۾ بنگال ۾ برٽش انڊين ايسوسيئيشن، 1852ع ۾ بمبئيءَ ۾ بمبئي پريزيڊنسي ايسوسيئيشن، 1867ع ۾ بمبئيءَ  ۾ بنگال جي برهمو سماج  جي شاخ قائم ٿي. 1870ع ۾ مهاراشٽر ۾ سر وَجنڪ سڀا برپا ٿي. سنڌ جا شاگرد تنهن دؤر ۾ اعليٰ تعليم بمبئي جي ايلفسٽن ڪاليج  ۾ حاصل ڪندا هئا. بمبئي ۾ رهي انهن ۾ نئين سجاڳي پيدا ٿي. سنڌ جي اهڙن شاگردن ۾ ڏيارام گدو مل شاهاڻي به شامل هو. هن بمبئي ۾ ويهي هندستان جي بدلجندڙ حالتن جو ڳوڙهو مطالعو ڪيو ۽ واپس سنڌ اچي 1882ع ۾ هن سنڌ جي سماجي، سياسي، علمي ۽ انساني حقن جي سلسلي ۾ جدوجهد لاءِ  هڪ جماعت جو خيال پيش ڪيو. ڏيارام گدو مل جي ڪوششن سان سنڌ ۾، 1882ع ڌاري سنڌ سڀا نالي سان غير مذهبي، سماجي ۽ سياسي تنظيم قائم ڪئي وئي. جنهن جا ميمبر، هندو، مسلمان، پارسي ۽ عيسائي هئا. سنڌ سڀا قائم ڪندڙن ۾ ڏيارام گدو مل، ڏيارام ڄيٺمل، هرچند راءِ وشنداس، ديوان ٽهلرام کيمچند وزيراڻي، حسن علي آفندي، يوسف علي علوي، ديوان اڌا رام مولچند، ساڌو هيرانند جهڙا قابل انسان شامل هئا. هيءَ جماعت قائم ڪندڙن جو واسطو گهڻي ڀاڱي وڪالت جي پيشي سان هو. مليل رڪارڊ موجب سنڌ سڀا جا مختلف وقتن تي هيٺيان عهديدار رهيا.
حسن علي آفندي عليگڙهه جي نواب جي جوڙيل ‘انڊين محمدن ايسوسيئيشن’ جي طرز تي ‘سنڌ محمدن ايسوسيئيشن’ جوڙي. جنهن سنڌ مدرسو به قائم ڪيو ۽ اڳتي هلي سنڌي مسلمانن جي حقن لاءِ جدوجهد ڪيائين. ان سانحي سبب سنڌيت جو ٻج سڙي ناس ٿيڻ جو خطرو پيدا ٿيڻ لڳو ۽ صدين کان پيار ، محبت سان  رهندڙ مسلمان ۽ هندو مذهبي بنيادن تي ورهائجڻ لڳا. ‘سنڌ محمدن اسيسوسيئيشن’ اڳتي هلي مذهبي لاڙن کي هٿي ڏني ۽ مسلم ليگ جي قيام لاءِ ماحول تيار ڪيائين. ‘سنڌ سڀا’ به ‘سنڌ هندو سڀا’ جي نالي سان انڊين نيشنل ڪانگريس جي ويجهو ٿي پئي. ان ڏس ۾ حميد سبزوئي لکي ٿو ته “سنڌ جا ٻه ڏاها ان مامري تي اهڙو ته اٽڪيا جو سنڌ صدين جي صدمن ۾ اچي وئي ۽ فرقيواريت هٿان نهوڙجي اڃا تائين سک نه ٿي سنڀري”.11
ديوان ڏيارام گدو مل بمبئيءَ ۾ رهي سمجهي چڪو هو ته سنڌ جي ترقيءَ جو دارو مدار انگريزي تعليم تي آهي. سنڌ ۾ تنهن دؤر ۾ اسڪول ته گهڻا کُلي چڪا هئا، پر ڪاليج نه هئڻ سبب شاگرد مئٽرڪ کان مٿي پڙهي نه پئي سگهيا، مئٽرڪ جو امتحان به بمبئي ۾ ٿيندو، جنهن لاءِ گهڻو وقت لڳي ويندو هو. سنڌ ۾ هڪ آرٽس ڪاليج قائم ڪرڻ ڏيا رام گدو مل جي زندگيءَ جو مقصد بڻجي چڪو هو. ان دوران هو سنڌ سڀا ۾ به مصروف رهيو ۽ سنڌ سڀا کي به ان مقصد لاءِ ڪتب آندائين. سنڌ ۾ ڪاليج قائم ڪرڻ جي سلسلي ۾ هن پنهنجي دوستن مان جڏهن ڏيا رام ڄيٺمل سان صلاح ڪئي ته هن کي پهريائين اها ڳالهه نه پئي آئڙي. سندس چوڻ هو ته ڪاليج تي تمام وڏي رقم خرچ ٿيندي. ٻيو ته سنڌ ۾ ڪاليجي تعليم حاصل ڪرڻ وارا شاگرد به ٿورا آهن. پروفيسر شيوا رام ڦيرواڻيءَ موجب “ڏيارام به سولو هٽڻ وارو ڪونه هو. چيائينس پئسن کان توهين ڇُٽا؛ مان دادي ميٺارام (ڏيار رام گدو مل جو وڏو ڀاءُ) جي مدد وٺندس. لکپڙهه کان به توهين ڇُٽا، اها به مون پاڻ تي کنئين. رڳو اسان سان ٻِٽُ ٿي بيهجو”. 13
سنڌ ۾ تعليم جي ضرورت ۽ بمبئيءَ ۾ سنڌ جي شاگردن کي تعليم حاصل ڪرڻ جي سلسلي ۾ ديوان ڏيا رام گدو مل، ديوان ٽهلرام کيمچند وزيراڻي ۽ سيٺ هرچند راءِ وشنداس کي ان ڪري وڌيڪ احساس هو، جو اُهي انهن مرحلن مان گذري چڪا هئا. سنڌ ڪاليج جي سلسلي ۾ انهن ٽن خاندانن سڀ کان گهڻي سرگرمي ڏيکاري، انهن خاندانن دل کولي نه رڳو پاڻ پر مٽن مائٽن، دوستن، يارن کان به وڏا چندا وٺي، ڪاليج جي قيام لاءِ بنيادي رقم گڏ ڪري ورتي. سنڌ ڪاليج لاءِ جيڪو چندو گڏ ٿيو، ڏيا رام گدو مل ان جو سڄو حساب ڪتاب لکندو ويو. جيڪو پروفيسر ايل ايڇ اجواڻيءَ 1939ع ۾ سنڌ ڪاليج (ڏيا رام ڄيٺمل) جي گولڊن جوبليءَ جي موقعي شايع ٿيل “گولڊن جوبلي ڪتاب” ۾ تفصيل سان شامل آهي. ان تفصيل موجب مٿين ٽن خاندانن کانسواءِ ڪراچيءَ جي پارسين، سڄي سنڌ جي هندو پنجائتن، هندو واپارين، سرنديءَ وارن چندو ڏنو. تنهن دؤر ۾ حسن علي آفنديءَ مسلمانن کي اپيل ڪئي هئي ته اهي سنڌ ڪاليج لاءِ چندو ڏيڻ بدران سنڌ مدرسي لاءِ چندو ڏين. جنهن سبب سنڌ جي ايڪڙ ٻيڪڙ مسلمانن ڪاليج لاءِ چندو ڏنو هو. شروعاتي طور ٽيهه هزار چندو گڏ ٿيو ته بمبئي سرڪار اهو چئي ڪاليج جي اجازت نه ڏني ته اها رقم گهٽ آهي. ان کانپوءِ ڏيا رام گدو مل ٻيهر چندي لاءِ اپيلون ڪرڻ کانسواءِ پاڻ به چندي لاءِ سنڌ جي دوري تي نڪري پيو. هن وڏي جاکوڙ ڪري 90 هزار چندو گڏ ڪيو، جڏهن ته سنڌ جي مڪاني ادارن پڻ ساليانو 10 هزار 850 رپيا امداد ڏيڻ جو واعدو ڪيو. ڪاليج قائم ڪرڻ لاءِ 1886ع ۾ ‘سنڌ ڪاليج ايسوسيئيشن’ قائم ڪئي وئي، جو حڪومت ڪاليج جي لاءِ فنڊ ڏيڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو هو.
سنڌ آرٽس ڪاليج بورڊ جي جوڙجڪ ظاهر ڪري ٿي ته ان ۾ سڄي سنڌ کي نمائندگي ڏنل هئي، ٻيو ته ديوان ڏيا رام گدو مل جي ڊائرين مان پتو پوي ٿو ته سنڌ جي سمورن آفيسرن، ميونسپالٽين ۽ لوڪل بورڊن ڪاليج قائم ڪرڻ لاءِ چندو ڏنو. ڪاليج بورڊ جي اها جوڙجڪ ورهاڱي تائين رهي.
1918ع تائين هن ڪاليج جا 5 ئي پروفيسر اعليٰ تعليم يافته يورپي هئا. اي سي مِلر جي وڃڻ کانپوءِ پهريون ڀيرو 1918ع ۾ ايس سي شاهاڻي (صاحب سنگهه چندا سنگهه شاهاڻي) پهريون سنڌي پرنسپال بڻيو. هو ان کان اڳ ڪاليج ۾ انگريزيءَ جو پروفيسر هو ۽ 1916ع کان 1917ع تائين وقتي پرنسپال به رهيو هو. ايس سي شاهاڻي 1927ع تائين ڪاليج جو پرنسپال رهيو. سندس وڃڻ کانپوءِ اين بي بوٽاڻي ڪاليج جو پرنسپال بڻيو. سندس دؤر ۾ ڊاڪٽر هوتچند مولچند گربخشاڻي وائيس پرنسپال ۽ آرٽس فيڪلٽيءَ جو ڊين هو. ڊاڪٽر گربخشاڻي ۽ اين بي بوٽاڻي پاڻ ۾ ڪڏهن به ڪونه ٺهيا، ڇو ته لنڊن مان پي ايڇ ڊي ڪرڻ کانپوءِ ڊاڪٽر گر بخشاڻي پرنسپال جي عهدي جي دعويٰ ڪئي، جنهن تي ٻنهي وچ ۾ سخت اختلاف پيدا ٿيا. ڊاڪٽر گربخشاڻي فارسي ۽ اين بي بوٽاڻي فزڪس پاڙهيندو هو. ڊي  جي  ڪاليج کي اهو اعزاز حاصل آهي ته سنڌ جو پهريون آءِ سي ايس مسٽر سوڍا هن ڪاليج جو شاگرد هو، جڏهن ته پهريون سنڌي آءِ سي ايس ايڇ ڪي ڪرپلاڻي به هن ڪاليج شاگرد هو، جنهن سنڌ جي چيف سيڪريٽريءَ جي حيثيت ۾ ڪاليج جي گولڊن جوبلي پروگرامن ۾ شرڪت ڪئي. جڏهن ته ٻيو سنڌي آءِ سي ايس اين پي ٿڌاڻي به هتان جو شاگرد هو.
ڊي جي ڪاليج ۾ قانون جا ڪلاس 1890ع ۾ شروع ٿيا. جنهن لاءِ سنڌ جي مشهور قانوندان ۽ ڪاليج جي بانين مان هڪ ٽهلرام کيمچند وزيراڻيءَ پنهنجون خدمتون استاد طور پيش ڪيون، قانون جو شعبو 1908ع تائين يونيورسٽيءَ پاران ختم ڪرڻ تائين ڪم ڪندو رهيو. ايس سي شاهاڻي، اين اي ڊي ڪاليج جي ڪامياب تجربي کانپوءِ قانون لاءِ ڌار ڪاليج قائم ڪرڻ جو فيصلو ڪيو، بورڊ ۽ يونيورسٽيءَ جي منظوريءَ کانپوءِ ساڳئي عملي جي مدد سان شاهاڻي صاحب 1926ع ۾ ڊي. جي   ڪاليج جي عمارت ۾ ئي شام جو ‘سنڌ ڪاليجٽ بورڊ لا ڪاليج’ قائم ڪيو. اڳتي هلي بورڊ ايس سي شاهاڻيءَ جي تعليمي خدمتن سبب اهو ڪاليج سندس نالي سان منسوب ڪيو. ورهاڱي تائين هي ڪاليج ايس سي شاهاڻي لا ڪاليج جي نالي سان هلندو رهيو. 1946ع ۾ حسن علي عبدالرحمان سنڌ مدرسي ۾ سنڌ مسلم ( ايس ايم) لا ڪاليج قائم ڪري ورتو هو، ورهاڱي سبب جڏهن ايس سي شاهاڻي لا ڪاليج ۾ پڙهائيندڙ سمورا هندو استاد هتان لڏي ويا ته هن ڪاليج کي بند ڪيو ويو، پر بئريسٽر حسن علي عبدالرحمان، سنڌ مسلم (ايس. ايم) لا ڪاليج، ايس سي شاهاڻي لا ڪاليج  ۾ منتقل ڪيو، جنهن بعد ان جو نالو ايس ايم لا ڪاليج پئجي ويو.
بمبئي واري رسالي جي شايع ٿيڻ کان پوءِ سنڌ جي تعليم کاتي سال 1900ع ۾، مسٽر تاراچند شو قيرام جي مدد سان نئين صورتخطيءَ ۾ شاهه جو رسالو ڇپائي پڌرو ڪيو، جنهن تي پوءِ گهڻي تنقيد ٿي. اُن ڳالهه کي مدنظر رکندي، مرزا قليچ بيگ سال 1913ع ۾ شاهه جو رسالو ڇپايو. مرزا صاحب سرڪاري ڇاپي کي سامهون رکندي، بمبئي ڇاپي وارا گهڻا بيت ۽ وايون رسالي ۾ داخل ڪيون ته جيئن پڙهندڙن کي سڀئي بيت هڪ هنڌ ملي سگهن. اڳتي هلي مرزا صاحب واري ڇاپي تي به تنقيد ٿي.
سنڌي ساهت سڀا، جي ان گڏجاڻيءَ ۾ ڊي جي سنڌ ڪاليج جو پرنسپال ايس. سي، شاهاڻي پريزيڊنٽ، ڊاڪٽر هوتچند مولچند گربخشاڻي، وائيس پريزيڊنٽ، ڊاڪٽر دائود پوٽو، وائيس پريزيڊنٽ، لعلچند امر ڏنو مل، جوائنٽ سيڪريٽري، عبدالحق، جوائنٽ سيڪريٽري ۽ آسانند مامتورا، خزانچي چونڊيا ويا. جڏهن ته سڀا جي بنيادي ميمبرن ۾ تنهن دور جا وڏا عالم ۽ اديب جهڙوڪ، علامه آءِ. آءِ قاضي، ڄيٺمل پرسرام، اين. اي غلام علي، خانبهادر محمد صديق ميمڻ، ڀيرو مل مهر چند آڏواڻي، نادر بيگ مرزا، پروفيسر شيوا رام ڦيرواڻي، ٽي. ايم آڏواڻي ۽ پروفيسر منگهارام ملڪاڻي ۽ ٻيا شامل هئا.
ڏيا رام گدو مل جي انسان دوست سوچ جو ڊي جي سنڌ ڪاليج تي هميشه اثر رهيو آهي. هن ڪاليج جو مقصد مذهبي فرق بنا سنڌين کي تعليم فراهم ڪرڻ هو. جيئن ته گدو مل سان گڏ ڪاليج ٺاهڻ وارا سمورا ماڻهو روشن خيال ۽ ترقي پسند هئا. تنهن ڪري هن ڪاليج سنڌ ۾ هميشه روشن خياليءَ جا ڏيئا روشن ڪيا.
ترقي پسند اديبن جي انجمن کي زور وٺائڻ ۾ ڊي جي سنڌ ڪاليج ۾ قائم ادبي ۽ ثقافتي انجمنن اهم ڪردار ادا ڪيو هو. انجمن جي ادبي ويهڪن جي بندوبست ۾ ڊي. جي ڪاليج جي استادن ۽ شاگردن جو وڏو هٿ هوندو هو. هن انجمن جي ڪوشش سان سنڌي افساني تي وڏو ڪم ڪيو ويو. 1946ع ۾ ‘سنڌي ترقي پسند ادب’ نالي هڪ سرڪل قائم ڪيو ويو. جنهن جي نظرداريءَ ۾ هڪ ٻه ماهي رسالو ‘مهراڻ’ جاري ڪيو ويو. ٻن سالن کان پوءِ رسالي کي ماهوار ڪيو ويو. اڄ به ‘مهراڻ’ رسالو سرڪاري سهڪار سان ٽماهي سنڌي ادبي بورڊ پاران شايع ٿي رهيو آهي.
سنڌي ادب ۾ ترقي پسند لاڙا ڊگهي عرصي کان موجود هئا. جنهن جي بنياد تي ڊي. جي سنڌ ڪاليج ڪراچي جي استادن ۽ شاگردن گڏجي سنڌي ادبي سرڪل جو بنياد وڌو. سنڌي ادبي سرڪل قائم ٿيڻ جي سال بابت ٻه ٽي رايا آهن، ڪجهه ماڻهن ان جي قيام جو سال 1941ع، ڪن 1942ع ته ڪن وري 1943ع ڄاڻايو آهي. سرڪل جي بانين مان گوبند مالهيءَ جي آتم ڪٿا جي ٻئي ڀاڱي سنڌڙي منهنجي جندڙيءَ کي پڙهي محسوس ٿئي ٿو ته  سرڪل 1942ع جي پوين مهينن يا 1943ع جي پهرين مهينن ۾ قائم ٿي. ڊاڪٽر در محمد پٺاڻ پنهنجي پي ايڇ ڊي مقالي ۾ سرڪل جي قيام جو سال 1943ع ڄاڻايو آهي. گهڻي ڀاڱي محقق ان راءِ جا آهن ته شيخ اياز سنڌي ادبي سرڪل جي بانين مان هڪ آهي. جڏهن ته هو پاڻ لکي ٿو ته “1945ع ۾ مان ۽ منهنجو دوست عبدالرزاق راز ڊي. جي سنڌ ڪاليج ۾ قائم ڪيل ‘سنڌي سرڪل’ ۾ ويندا هئاسين. جتي مون پنهنجو نظم ‘او باغي، او راج دروهي، ڀارت ۾ بلوي جا باني’ پڙهيو هو ته ٻڌندڙ حيران ٿي ويا هئا. اهو نظم پوءِ ‘لهرون’ جي نالي سان سرڪل جي ڪتاب ۾ ڇپيو هو. پروفيسر رام پنجواڻيءَ  اُن کي ڪيئي ڀيرا پنهنجي مٺڙي آواز ۾ گهڙي تي ڳاتو هو. انهيءَ سرڪل ۾منهنجي نارائڻ شيام سان واقفيت ٿي”.22
11. سنڌو ساهت ڪلب:
ورهاڱي کان گهڻو اڳ سنڌ ۾ ترقي پسند ادبي تحريڪ زور وٺي چڪي هئي. جنهن ۾‘سنڌي ساهت سڀا’، ‘سنڌي ادبي سرڪل’ ۽ ‘ترقي پسند اديبن جي انجمن’ اهم ڪردار ادا ڪيو. سنڌ جي ترقي پسند اديبن جي اها انجمن سڄي هندستان سطح تي پاڻ مڃائي چڪي هئي. حشو ڪيولراماڻي، سوڀي گيانچنداڻي، برڪت آزاد، ڪيرت ٻاٻاڻي، گوبند پنجابي، اي. جي. اتم، شيخ اياز، گوبند مالهي، ارجن شاد، محمد ابراهيم جويي، نورالدين سرڪي، احسان بدوي، جمال ابڙي، موهن ڪلپنا، تنوير عباسي، رشيد ڀٽي، ۽ ٻين اديبن جو تحريرن ان سلسلي ۾ وڏو ڪردار رهيو آهي. تنهن دور ۾ لکيل سندن ڪتاب ۽ تحريرون شاهد آهن ته سنڌي ادب هميشه ترقي پسند سوچ ۽ فڪر کي اڳتي وڌايو آهي. انهن اديبن جي گهڻي ڀاڱي لاڳاپو سنڌي ساهت منڊل، سنڌي ادبي سرڪل، سنڌي ادبي سنگت سان رهيو. جن جي سرگرمين جو مرڪز ڊي. جي ڪاليج جون سوسائٽيون، ڪلب ۽ ميٺا رام هاسٽل هو.
انسائيڪلو پيڊيا سنڌيانه جي جلد ستين ۾ سنڌي ادبي سنگت جي قيام جو تفصيلي ذڪر ٿيل آهي. جنهن ۾ ڄاڻايو ويو آهي ته “ورهاڱي کان اڳ ‘سنڌي ادبي سرڪل’ جوڙيو ويو هو. جنهن جي ميمبرن اڳتي هلي 1946ع ڌاري ‘سنڌي ادبي سنگت’ جوڙڻ لاءِ ڪوششون ڪيون، پر ان جي باڊي آگسٽ 1947 جي پهرئين هفتي ۾ چونڊي وئي.” 23
اليومناءِ
ڊاڪٽر قاسم راڄپر جو هي مقالو وفاقي اردو يونيورسٽي ڪراچيءَ جي سنڌي شعبي جي تحقيقي جرنل ”ڪارونجهر“ جون 2015ع ۾ شايع ٿيو
ڪراچي
ڪراچي انگريزن جي دور ۾
thumb|180px|[[فريئر ھال انگريزن جي دؤر جي ڪراچيءَ ۾ ٺھيل مشھور عمارت]] thumb|180px|[[ڪي. ايم. سي. جي مرڪزي افيس انگريزن جي دور جي انڊو-ساراسينڪ عمارت سازي جو مثالي نمونو آھي.]] thumb|180px| انگريزن جي دور جي [[اسٽيٽ بينڪ آف پاڪستان جي اڳوڻي عمارت.]] 180px|thumb|180px|[[ڪراچي پورٽ ٽرسٽ جي مرڪزي آفيس جيڪا ايسٽ انڊيا ڪمپنيءَ ٺھرائي.]]
جاگرافي
ھي شھر پاڪستان جي ڏاکڻي صوبي سنڌ جو ساحلي ڪناري تي ڪراچي بندر لڳ واقع آهي جيڪو عربي سمنڊ جو قدرتي بندر آھي. اھو پٿريلي ساحلي ميدان تي اڏيل آھي جيڪو جابلو ٽڪرين، مٿي اڀريل پٿريلي ۽ گچ واري زميني ٽڪرن سان پکڙيل آھي. جنھن جي ڪناري تي تمر جي وڻن جا پاڻي کي اڳتي وڌڻ کان روڪيندڙ جھڳٽا واقع آھن جيڪي ٻيلن جي روپ م سنڌوندي جي ڊيلٽا تائين پکڙيل آهن.
ھوائي آمدورفت
ڪراچيءَ ۾ هڪ هوائي اڏو آهي، جيڪو جناج انٽرنيشنل ايرپورٽ جي نالي سان آهي.thumb|180px|کاٻو| جناح ٽرمينل ڪراچي
محمد خان مجيدي
محمد خان مجيدي (انگريزي:Muhammad Khan Majeedi) سنڌ جو نرالو عوامي شاعر هو.
تعليم ۽ ڪرت
محمد خان مجيدي 1932ع ۾ سنڌي فائينل جو امتحان پهرئين نمبر ۾ پاس ڪيو. هيءُ 1934ع ۾ استاد مقرر ٿيو ۽ 1976ع ۾ نوڪري تان سجاول شهر جي اسڪول مان رٽائر ٿيو.
وفات
محمد خان مجيدي 7اپريل 2003ع تي وفات ڪري ويو.
يوراگوائي
تاريخ
ھن ملڪ ۾ سڀ کان اول چار ھزار سال اڳ چاروئا نسل وارن ماڻهن آباد ڪيو. thumb|left|چاروئا ماڻھن جي رھڻي ڪھڻي بابت جوڙيل مانٽي وڊيئو ۾ ٺاھيل ھڪ يادگار 1512 ۾ يورپي ماڻهن مان پورچوگيزن سڀ کان پھرين ھن علائقي کي دريافت ڪيو. انھن بعد 1516 ۾ اسپيني پڻ ھتي پھتا. ان بعد يوراگوئي اسپين جي ايمپائر ۽ پورچوگال جي ايمپائر جي وچ ۾ تڪرار وارو علائقو رھندو آيو. 1603 ۾ اسپين وارن ھتي چوپائي مال جي پالنا متعارف ڪرائي جيڪو ھتان جي ملڪيت جو ھڪ وڏو ذريعو بڻجي ويو. 1640 م ھتي اسپين پنھنجي پھرين مستقل آبادي ريئو نيگرو درياء جي لڳ سوريانو نالي سان قائم ڪئي جيڪو ھاڻي يوراگوئي جو ھڪ شھر آھي.1669 کان 1671 وچ ۾ پورچوگيزن ھتي ھڪ قلعو ڪالونيا ڊيل سيڪرامينٽو جوڙايو. 1680 ۾ پورچوگيزن ھن ملڪ کي پنھنجي بيٺڪ بڻايو. اسپيني جي ايمپائر ارڙھين صدي جي شروعات ۾ اتي قبضو ڄمائڻ لاءِ مانٽي وڊيئو جو فوجي ڇانوڻي طور بنياد وڌو. ھن ملڪ پنھنجي آزادي واري واري سان چئن طاقتن سان 1811 کان 1828 تائين جدوجھد ڪندي حاصل ڪئي جن ۾ اسپين، پورچوگال، ارجنٽينا ۽ آخر ۾ برازيل اچي وڃن ٿا. آزاديءَ وقت ھن ملڪ جي ڪل آبادي 758000 ھئي. آزاديءَ بعد ھي ملڪ گھرو ويڙھ جو شڪار ٿيندو رھيو جنھن بعد اٽلي ۽ اسپين مان ھن ملڪ م ڪافي لڏپلاڻ ٿي جنھن ڪري آبادي 1879 تائين وڌي 438500 تي پھتي. ويھين صديءَ جي شروعات کان ھلندڙ ھن ملڪ جو جمھوري نظام معاشي گھوٽالن جي ڪري 1973 م فوجي بغاوت ذريعي ختم ٿي ويو. جنھن بعد سول ملٽري ڊيموڪريسي جو آغاز ٿيو. فوجي حڪومت کاٻي ڌر جي ترقي پسند سوشلسن ۽ ڪميونسٽن کي تشدد جو نشانو بڻائي کوڙ ماري ڇڏيا. 1985 ۾ فوجي حڪومت اختيار سول حڪومت جي حوالي ڪيا. 1984 ۾ عام صدارتي چونڊون منعقد ٿيون ھيون جن م ڪولراڊو پارٽي جو اڳواڻ جوليو ماريا سينگوئنيٽي کٽي آيو ھو جنھن پوء 1955 کان 1990 تائين ملڪ جي صدارت سنڀالي. 1989 ۾ صدارتي چونڊن ۾ نيشنل پارٽي جو لوئيس البرٽو لاڪالي چونڊ کٽي آيو ان بعد 1994 جي صدارتي چونڊن ۾ جوليو ماريا سينگوئنيٽي ٻيھر چونڊ کٽي ورتي. ٻنھي ڄڻن ملڪ ۾ جمھوريت جي ۽ معاشي ۽ معاشرتي استحڪام لاء اھم ڪردار ادا ڪيو. ھن وقت ھي ملڪ ھڪ آئيني ريپبلڪ آھي جنھن جو رياستي ۽ حڪومتي سربراھ ملڪ جو صدر آھي.2017 م ھي ملڪ ڏکڻ آمريڪا ۾ رشوت جي ڪمي، جمھوريت ۽ امن ۾ پھرين نمبر تي شمار ٿيندڙ ملڪ ھيو.
جاگرافي
ھن ملڪ جي ايراضي 176214 چورس ڪلوميٽر آهي. ھن ملڪ جو سامونڊي ڪنارو 660 ڪلوميٽر ڊگھو آھي. ھن ملڪ م چار درياء ڇوڙ ڪن ٿا جن م ريئو ڊي لا پلاٽا درياء، يوراگوئي درياء، لاگونا ميرن درياء، ۽ ريئو نيگرو درياء شامل آھن. ملڪ جو سڀ کان اوچو مقام سيرو ڪيٽيڊرل جبل جي چوٽي آھي جيڪا سامونڊي سطح کان 514 ميٽر بلند آهي. ھتان جي آبهوا گھم واري آھي ۽ اڪثر ڪوھيڙو رھندو آھي. سموري سال ھتي ھڪ ڪري موسم رھندي آھي.
پروٽين
اسان جي جسم ۾ لڳ ڀڳ 20 ھزار مختلف قسمن جا پروٽين ٺھن ٿا جن کي ٺاھڻ ۾ جين ھدايتون ڏيندا رھن ٿا انهن مان تقريبن ھڪ ڀاڱي ٽي پروٽين انفرادي خلين جي جهلي جي سطح تي يا گهرڙن جي اندر مختلف جڳھن تي نصب ٿين ٿا جتي ھي مختلف اھم ڪم سرانجام ڏين ٿا مثال طور ڪجھ پروٽين گهرڙن جي جهلي ۾ اھي مالڪيولي چينل تشڪيل ڪن ٿا جيڪي گهرڙن کي غذائيت فراھم ڪن ٿا. اھڙي طرح ڪجھ پروٽين گهرڙن جي اندر ماحول کي جاچڻ لاء جاچڻي Censor طور ڪم ڪن ٿا يعني گهرڙن جي اندرين حالتن جي نظرداري ڪن ٿا نہ صرف غذا جي ھاضمي کان پوء جسم ۾ جيڪي پروٽين ٺھن ٿا اھي پروٽين گهرڙن جي اندر پھچن ٿا. تازي جديد تحقيق مطابق ھڪ خورد جيوڙو Becterium جي جهلي کان مختلف پروٽين بيڪيٽيريم جي گهرڙي جي اندر داخل ٿين ٿا. خورد جيوڙو Bacterium  جي تمام گهڻين پروٽينن مان ٻہ پروٽين اھڙا ٿين ٿا جيڪي باقي پروٽينن کي گهرڙي جي جهلي ۾ اندر گهڙي گهرڙي جو حصو ٿيڻ ۾ مدد ڏين ٿا.انهن مان ھڪ پروٽين گوسو insertase جڏھن تہ ٻيو پيچيدھ پروٽين جڳھ بدلو  translocase ٿئي ٿو جن ۾ تمام گهڻن پروٽينن جا ماليڪيول ھڪ ٻئي سان گڏجي ڪم ڪن ٿا انهن ٻنهي پروٽينن جي ڪري گهرڙي جي سطح ۾ ھڪ سوراخ کلي وڃي ٿو جنھن مان باقي پروٽين گهرڙي جي اندر داخل ٿيڻ ۾ ڪامياب ٿي وڃن ٿا. گهرڙي جي اندر داخل ٿيڻ کان پوء مختلف پروٽينن جا ماليڪيول ٽہ پيمائشي جوڙجڪ Three dimentional structure جوڙين ٿا ائين گهرڙي جي ڀت يا گهرڙي جي اندروني نظام جو حصو ٿي وڃن ٿا ۽ جسم جي نشونما ڪن ٿا. ھن تازي تحقيق کان پوء سائنسدان بھتر کان بھتر دوائون بنائي سگهن ٿا جن ۾ انهن جي مڪينزم استعمال ڪري دوائن کي سڌو سنئون گهرڙن جي اندر داخل ڪري سگجي ٿو مثال طور ھن ٽيڪنالاجي سان ڪينسر جي گهرڙن کي مارڻ لاء دوا سڌي سنئين ڪينسر ورتل گهرڙن جي اندر موڪلي سگهجي ٿي تہ نہ صرف ڪينسر جا گهرڙا ختم ٿين ۽ صحتمند گهرڙن کي نقصان نہ پھچي. ان کان سوا ھن ٽيڪنڪ سان مصنوعي پروٽين ٺاھڻ ۽ انهن مصڻوعي گهرڙن سان جڙڻ ۾ ڪاميابي حاصل ٿيندي جيڪا مصنوعي زندگي ٺاھڻ طرف وڏو قدم ھوندي.
100 گرام چڻن ۾ 19 گرام پروٽين
پروٽين جي کوٽ ننھن کي ڪمزور ۽ ڀرڀرو ڪري ٿي. ڪجھ واقعن ۾ ننھن تي سفيد ۽ ڀورا نشان بنجي وڃن ٿا. اھڙي طرح پروٽين جي کوٽ ناڪاري اثر ڇڏي ٿي ڇوجو پروٽين گهرڙن جي بحالي لاء نون گهرڙن جي تشڪيل ڪري ٿي ھنجي کوٽ ھجي تہ جسم تي خشڪي ۔ پرت ۽ ڦوٽھڙو اچي وڃي ٿو.
ننڊ نہ اچڻ :-
سرڪش سنڌي
حوالا
زمرو:1940ع جون پيدائشون زمرو:پاڪستاني شاعر زمرو:سنڌي شاعر زمرو:سنڌي شاعري زمرو:سنڌي ماڻھو
پهر
هڪ پهر عام طور تي ٽن ڪلاڪن تي مشتمل هوندو آهي ان طرح هڪ ڏينهن (ڏينهن ۽ رات ملائي) اٺ پهرن جو آهي۔ پر ڪجه تقويمن ۾ ان کان گهٽ يا وڌيڪ بہ هوندو آهي جيئن تہ آريائي تقويم ۾ ڏينهن (ڏينهن ۽ رات ملائي) پنج پهر هوندا آهن۔ زمرو:پاڪستاني ثقافت
پيٽ ۾ سور
پيٽ ۾ سور ٽينشن جي وجهہ سان ٿيندو آهي انساني دماغ ۾ تقريبن سئو ارب کن نيورونز هوندا آهن پر دماغ جي علاوه جيڪڏهن انساني جسم ۾ ڪٿي گھڻا ڀاڱي نيورونز آهن تہ اهو آهي انساني جو نظام هاضم وارو سسٽم انجي وجهہ سان نظام هاضم کي گھڻو ڪري انسان جو ٻيو دماغ بہ چيو ويندو آهي دماغ جي نيورونز ۽ آنڊن جي نيورونز ۾ رابطو  هوندو آهي تہ جيئن هاضمي جو نظام درست رھي مثال جي طور تي کاڌو کائڻ کانپوءِ باقي جسم ۾ رت جي سپلائي ڪجھ گھٽ ڪري ڇڏيندو آهي ۽ آنڊن کي رت جي سپلائي وڌائي ڇڏيندو آهي تہ جيئن ھاضمي جو عمل جاري ۽ ساري رهي ان طرح جيڪڏهن اوهان کي ڪو خطرو پيش اچي تہ دماغ ان عضوي کي رت جي سپلائي گھڻي ڪري ڇڏيندو آهي جيڪا خطري کي منھن ڏيڻ جي لاءِ گھربل هوندي آهي مثال ٻانهن ۽ ٽنگن جي  ڏورن ۽ انھن حصن ۾ رت جي سپلائي گھٽ ڪري ڇڏيندو آهي جيڪي خطري کي منھن ڏيڻ جي ڪم ناهين ايندا ائين خطري جي صورت ۾ آنڊن کي رت سپلائي گھٽ ٿي ويندي آهي انکان علاوه جسم ۾ گھڻي ڀاڱي ایڊرینالین خارج ٿيندو آهي جيڪو هڪ هارمون آهي ۽ سٽريس يا خطري جي صورت ۾ خارج ٿيندو آهي انجي نتيجي ۾ نطام ھاضمو متاثر ٿيندو آهي اهيا ئي وجهہ آهي تہ شديد سٽريس جي صورت ۾ گھڻو ڪري پيٽ ۾ سور ٿيڻ لڳندو آهي ۽ معدي ۾ پڻ گڙٻڙ ٿيڻ لڳندي آهي.
نئون سال
نئون سال ملهائڻ جي شروعات نيوزيلينڊ جي شهر آڪلينڊ کان ٿيندي آهي ۽ پوءِ سڊني، آسٽريليا ۽ پوءِ ٻين مُلڪن ۾ نئين سال کي ملهائڻ جو جشن شروع ٿيندو آهي. نئون سال کي ماڻھو اِن اُميد سان ملھائيندا آھن تہ جيئن ان جي اچڻ سان ماڻھن جا ايندڙ ڏينھن سُٺا گُذرندا. ان موقعي تي ماڻھو ھڪٻئي کي واڌايون (مبارڪون) ڏيندا ، ڀاڪُر پائي ملندا، خوشيءَ جو اظھار ڪرڻ ۽ ٻين ماڻھن کي پڻ ان بھتر اُميد لاءِ واڌايون ڏيندا آھن.انھيءَ مناسبت سان ڪُجھ جڳھن تي ناچ (رقص)، گڏجاڻيون ۽ گلوڪاري جو بندوبست ڪيو ويندو آھي. ڪيترن ئي ھوٽلن ۾ ڊسڪو يا ڪنھن ناچ (جھِمِر) جو انتظام ڪيو ويندو آھي. ڪجھ ھنڌن تي راڳ محفل مناسبت سان رُڳو جوڙن کي اچڻ جي اجازت ھوندي آھي. ڇڙو مرد يا ڇڙي عورت جو اچڻ تي روڪَ (پابندي) ھوندي آھي.
ڪارو ڪڇو گينگ
واقعا
عڪس:Wiki_letter_w.svg مضمون جو ھي ٽڪرو ھن وقت  نامڪمل آھي۔ توھان ان ۾ اضافو ڪري انکي وڌيڪ بھتر بڻائي سگھو ٿا۔
هڏڪي
ڪيمياگر جي دڪان ۾ ھڪ مريض آيو. اچڻ شرط ھن پڇيو
ھڏڪي اھڙي عام شي آھي جيڪا ڪجھ منٽن کان ڪجھ ڪلاڪن تائين رھي ٿي. تيزي سان کاڌو کائڻ يا وڏا گراھ ھڻڻ ھن جو سبب ٿي سگهن ٿا. ان جي نسبت ننڍا گراھ کائڻ يا آھستي کائڻ سان ھڏڪي جا آثار نٿا رھن.
بڪين جو خراب ٿيڻ :-
ٽنگون گوڏن ڀر ملائڻ ۽ سڌيون ڪرڻ :-
مصري چوسڻ :-
آھستي آھستي ڳنڍيرين کي چوسجي.
جوهي تعلقو
ديھون
جوھي تعلقي ۾ ڪل 110 ديھون واقع آهن.
محمد حيات سنڌي
ٻارهين صديءَ جو هي سنڌي محدث، جنهن جي علمي فيض کان نه رڳو سنڌ ۽ هند پنهنجي اُڃ لاٿي، پر حجاز، نجد، يمن، مصر،شام، الجزائر ۽اولهه اقصيٰ جا عالم پڻ مستفيد ٿيا محمد حيات سنڌي مدني (Muhammad Hayaat Sindhi Madani) بابت ٿورو گهڻو جيڪو ڪجهه احوال مليو آهي، اهو سڀ عربي ۽ فارسي تذڪرن ۽ فارس ۾ ٽڙيو پکڙيو پيو آهي.
حسب ۽ نسب
بلگرامي پنهنجي استاد جي اها عبارت لکي اڳتي انهن لفظن جي تشريح هن طرح ڪري رهيو آهي ته فلاريہ ”في“ جي زير سان سنڌي نالو آهي چاچڙ سنڌ جي هڪ قوم آهي ۽ عادلپور بکر پرڳڻي جو هڪ ننڍو شهر آهي ۽ لکي ٿو ته مان جڏهن 1147هه ۾ سنڌ ۾ آيو هوس ته عادلپور به آيو هوس. سيد موسيٰ قادري بکر پرڳڻي جو هڪ بزرگ آهي ”گهوٽه“ ڳوٺ يا قريہ جي معنا لاءِ اچي ٿو.
تعليم لاءِ حرمين شريفين جو سفر
بلگرامي جي تحرير مان ظاھر نہ ٿو ٿئي تہ ھن سنڌ جي محدث سنڌي ٻوليءَ ۾ تعليم حاصل ڪئي ھئي يا نہ. اھڙي تصديق لاء ٻہ سندون ملن ٿيون. هڪ ته محمد حيات سنڌيءَ جا اهي بعض رسالا، جيڪي مخدوم محمد معين جي رد ۾ لکيا اٿس، جن ۾ هو مخدوم محمد معين ٺٽويءَ جي بيحد عزت ۽ احترام ڪري ٿو ۽ کيس پنهنجو استاد ۽ شيخ سڏي ٿو، ليڪن ڪن علمي مسئلن ۾ ان سان اختلاف رکندي ان جي بعض تاليفات تي رد به لکي ٿو. ٻي ثابتي آهي ٻارهينءَ صديءَ جي عالمن جو تذڪرو، جنهن ۾ علامہ مرادي سلڪ الدرر جي نالي سان چئن جلدن ۾ ڪتاب تيار ڪيو، جيڪو ايترو ته مستند ۽ مقبول ليکيو وڃي ٿو جو پوين تذڪره نگارن لاءِ سند جو درجو رکي ٿو. علامہ مرادي هن طرح رقمطراز آهي:
ٽيران (اسٽارڪرافٽ)
ٽيران اسٽارڪرافٽ راندين ۽ ڪتابن ۾ ھڪ نسل آھي۔ ان کي ھر قسم جو کلاڙي پسند ڪرندو آھي۔
1493ع
ڊسمبر
زمرو:1493ء زمرو:سال
هنگري
thumb|کاٻو| بڊاپسٽ ۾ ڊينيوب ندي جي ڪناري تي ھنگري جي پارليامينٽ جي عمارت
رحيمداد خان مولائي شيدائي
وفات
سنڌ سان محبت ڪندڙ هيءُ وڏو تاريخدان 12 فيبروري 1978ع ۾ لاڏاڻو ڪري ويو. سندس مدفن آدم شاهه ڪلهوڙو جي مدفن، آدم شاهه جي ٽڪري واري قبرستان ۾ آهي.
حوالا
[زمرو:شخصيتون]] زمرو:سنڌي شخصيتون زمرو:تاريخ زمرو:سنڌ جي تاريخ زمرو:سنڌ زمرو:پاڪستان زمرو:نثر نويس زمرو: سنڌ جامحقق زمرو: سنڌ جا مورخ
آبي پکي
ٻيا پکي وري بدڪ جي نسل ۾ شمار نه آھن، پر پير ڳنڍيل اٿن. اھي به مڇي ڪونه کائين. مثلاً: لاکي ڄاڃـِي ۽ منگھه ڏوريو وغيره. اِھي پکي بدڪ وارو ساڳيو کاڌو کائين ٿا، پر بدڪ کان گھڻا وڏا آھن. اھي پکي، جن جا پير ڳنڍيل ناھن ۽ خاص مڇي کائين ٿا، سي آھن: پيڻ، سرو ۽ ڪانڙو وغيره. جن جا پير ڳنڍيل نه آھن، سي سڀئي پکي کائڻ جا ڪوڏيا آھن. مثلاً: تور، سانءِ، ڄاھو، چـِٽوڙ، ملھنگ، ڪھنگ، ٻرھڙو، سٻاڪر، کوکڙٽ، ٻگهه، بگڙي، پولاريو، ڪانيرو ۽ ٻولاھي وغيره. پکين جا اھي نالا سنڌ جي وچولي واري حصي ۾ اچاريا ويندا آھن. اسان جي سنڌ ۾ گھڻي ڀاڱي سڀ آبي پکي سائبيريا، روس ۽ ايران وغيره کان اچن ٿا. انھن سڀني پکين جي رھڻي ڪھڻي گهڻو ڪري ھڪ جھڙي آھي. اھي سڀ پکي رات جو کاڌو کائين ۽ ڏينھن جو، جتي گھڻو پاڻي ۽ صفا ميدان ھوندو آھي، اتي ماٺ ڪريو ويٺا ھوندا آھن. پوءِ سج لٿي مھل سڀ اٿندا ۽ جدا جدا ڍنڍن ۽ تلائن ۾ وڃي لھندا. صبح جو باک ڦٽيءَ مھل وري اڏري اچي ساڳئي ھنڌ تي گڏ ٿي ويھندا. مارچ مھيني ۾ گهڻو ڪري ٻاھران آيل سڀ پکي ھليا ويندا آھن.
دادو، پاڪستان
thumb|left|upright=0.8|ايگريڪلچرل انجنيئرنگ ورڪشاپ دادو
ويلنٽائن ڏينهن
مسيحي نقطہ نظر
چرچ هنن ڏند ڪٿائن جي سدائين نندا ڪئي ۽ انکي جنسي بي راھہ روي جي تبليغ تي ٻڌل قرار اڏنو. اهو ئي ڪارڻ آهي تہ هن سال بہ عيسائي پادرين هن ڏينهن جي نندا ۾ سخت بيان ڏنا۔ بينڪاڪ ۾ تہ هڪ عيسائي پادريءَ ڪجھہ ماڻهن کي ساڻ وٺي هڪ اهڙي دوڪان کي نذرآتش ڪري ڇڏيو. جنهن تي ويلنٽائن ڪارڊ وڪرو ٿي رهيا هئا۔
بارٿي، پنجاب
بارٿي، پنجاب (انگريزي: Barthi, Punjab) پاڪستان  جي  صوبي پنجاب ۾ ڊيرا غازي خان ضلعو جو هڪ ٽائون ۽ يونين ڪائونسل آهي. هي ٽائون تحصيل تونسا جو حصو آهي. اهو 30°33'0N 70°22'0E تي واقع آهي ۽ 439 ميٽر (1443 فوٽ) جي اوچائيءَ تي موجود آهي.
کونگهرا
کونگهرن جا سبب :-
نڪ ۾ ڇوت.
نڪ ۾ سوڄ.
پت جو وڌڻ.
جيڪڏھن ڏينھن جو ساھ ٺيڪ رھي ۽ رات جو کونگهرا اچن تہ پڪ ڄاڻجي ايلرڄي جو مسئلو آھي. ان ڪري بستري جي چادر ۔ وھاڻي يا ڇھ ۽ رلين کي جلدي مٽڻ جي عادت وجهجي ائين ڪرڻ سان کونگهرن جو مسئلو حل ٿي سگهي ٿو.
ھڪ تحقيق مطابق ٿلها ماڻھو کونگهرن جو شڪار رھن ٿا جيڪڏھن اھي پنھنجي 10 سيڪڙو ٿولھ گهٽ ڪن تہ وات ۽ نڪ جا مسئلا حل ٿي سگهن ٿا.
زيتون جو تيل :-
1498ع
فوتگيون
زمرو:1498ع زمرو:سال
يورينس
سج کان ھن جو مفاصلو زحل کان ٻيڻ آھي.
ڪلھوڙا
ڪلھوڙا اصل عباسي ۽ داؤد پوٽن جي ٻي شاخ مان آھن. اُھي قديم وقت کان سنڌ ۾ فقير يا مرشد يا پير ٿي رھيا ۽ مريد ڪيائون، جن کي فقير سڏيندا ھئا ۽ پاڻ ميان سڏبا ھئا. مذھب جا سني ھئا، خصوصاً جي سنڌ جي گاديءَ تي ھئا؛ ۽ سندن مريد يعني ٽالپر ۽ ٻيا به سني ھئا.
اسپيشل رليٽوٽي جو نظريو
زمرو:طبعيات زمرو:سائنسي موضوع
ڏوڪري تعلقو
ڏوڪري تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻو ڊويزن جي لاڙڪاڻي ضلعي جي ڏوڪري سب ڊويزن جو هڪ تعلقو آهي.
انتظاميہ
ڏوڪري تعلقو 13 يونين ڪاؤونسل ۾ ورهايل آهي.
آپ سڌارڪ منڊل
هي منڊل (سنگت يا تنظيم) سن 1932ء ۾ شڪارپور شهر جي مشهور تعليمي اداري خوبسنگهه منگهن سرتو مل هندو سنڌي اسڪول نمبر اول (هاڻوڪي اسڪول پرائمري لکي در) پاران قائم ڪيو ويو هو. هن منڊل جو روح روان اسڪول جو هيڊ ماستر ٺڪر هولا رام سهجرام هو. هن منڊل پاران ٻاراڻي ماهوار رسالي ’ٻالڪ‘ کان سواءِ خاص ڏينهن تي پڻ يادگار ڪتاب ۽ پمفليٽ شايع ڪري ٻارڙن ۾ مفت ورهايا ويندا هئا. آڪٽوبر 1935ء ۾ اسڪول جي هيڊ ماستر ٺڪر هولارام جو ترتيب ڏنل 24 صفحن تي مشتمل طبي نسخن جو هڪ ڪتاب ’قدرتي گهرو علاج‘ نالي شايع ڪيو ويو هو. هن منڊل پاران اسڪول جي سالياني ڪارڪردگيءَ جون رپورٽون به شايع ٿينديون هيون. ورهاڱي کان پوءِ هي منڊل بند ٿي ويو.
شاهه مردان شاهه ثاني
طالبعلمن سان محبت طالب علمن جي لاءِ حديث پاڪ ۾ وڏي فضيلت آيل آهي ، پير سائين سردار مزاح طور فرمائيندا هئا ته فوج ۽ طالب العلم دليل کي نه مڃيندا آهن. پر انهن سان پير سائين سردار جي محبت جي لاءِ اهو ڪافي آهي ته پنهنجي مدرسي جي طالبن کي پنهنجي ناني جا مهمان ۽ درگاه جا نمائندا جهڙن لفظن سان ياد ڪندا هئا .پاسي ۾ رهندڙن ۽ محبت وارن وٽ اهڙيون کوڙ روايتون هونديون، پر 1998 کان 2005 ع تائين جامعه راشديه ۾ پڙهندي هن عاجز اکين اهڙا کوڙا واقعا ڏٺا ۽ ٻڌا. سندن مئنيجر سيد نبي بخش جي ڪنهن ويجهي عزيز جي فوتگي کان پوءِ ختم جي دعا جي لاءِ کين تشريف وٺي اچڻو هو، جامعه وارن کي اهڙو اطلاع ڏنو ويو ته سنجيده ۽ سمجهه وارا شاگرد اماڻجو، هن گنهگار کي جاءِ ملي وئي ، قرآن پاڪ جي ختم کان فارغ ئي ٿيا هئا سين ته پاڻ خيرن جا آيا ، جامعه جي استاد قاري محمد حنيف ختم پڙهي دعا لاءِ عرض ڪيو ، دعا کان بعد شايد ته سڀني شاگردن سان وڏي شفقت سان ملڻ بعد انتظاميه کي فرمايو ته پهرين هنن مهمانن کي فارغ ڪريو ، هنن جو وقت قيمتي آهي پوءِ اسان. اڄ اهي ڳالهيون ياد ڪري جيءُ جهري پوي ٿو هاڻ اکيون اهي منظر الاءِ ڏسي سگهنديون يا نه. ووءِ ووءِ وئڙا نڪري ، هاڻي هٿ هڻان پٻ ۾ پنهون ڄام جا کُنڊو پير کڻان گهڙي سور گهڻا ، مون ڏي مڪا سڄڻين
بچيڪي
بچيڪي (انگريزي: Bucheki) پاڪستان جو هڪ انساني آبادڪاري  جو ننڪانہ صاحب ضلعو ۾ واقع آهي.
ڊرامو
ڊرامي جا قسم
ڊرامن جا قسم ھيٺ ڏجن ٿا:
ڊريم
ڊريم (Drame) مخلوط قسم جي ڊرامن جي هڪ شاخ آهي، جنهن ۾ نه ڪاميڊي وانگر کل ڀوڳ جو سامان هوندو آهي، نه وري ٽريجڊي ڊرامي وانگر خوف ۽ رحم جا جذبا اڀرندا آهن.
يوناني ڊراما
يوناني ڊرامو (Greek Drama)، ڊرامي جي شروعات قديم يونان کان ٿي.يونان جا ماڻھو ڊراما کي اعليٰ نظم (Great Poetry) سڏيندا ھئا. ڊراما سندن زندگيءَ ۾ مذھبي اھميت رکندو ھو.جيئن تہ يوناني مارو ماڻھو ھوندا ھئا ۽ مال چارڻ سندن اھم ڌنڌو ھو، ان ڪري زرخيزيءَ جو ديوتا ھنن لاءِ وڏي اھميت رکندو ھو. اھو ئي سبب اھي، جو يوناني ڊراما خاص طور تي الميھ ڊراما (Tragedy) جي شروعات مذھبي ميڙاڪن ۾ ٿي. ٽريجديءَ کي انھن ماڻھن ايجاد ڪيو، جيڪي ڊٿي ريمب (Dithyramb) يعني ”ٻڪري جو شعر“ چوندا ھئا ۽ ڪاميڊي انھن ايجاد ڪيو جيڪي فالڪ (Phallic) يعني لنگ جا ڀڄن کائيندا ھئا. يوناني ٽريجدي، ھڪ مذھبي ڊرامو ھو ۽ ڪڏھن بہ مذھب کان ازاد ٿي نہ سگھيو. ان سلسلي ۾ يوناني ماڻھو پنھنجي ديوتا ڊائيونيسس جي احترام ۾ ھڪ وڏي پنڊال جو اھتمام ڪندا ھئا. انھن مذھبي رسمن ۾ دعائن سان گڏ ھڪ گيت بہ کايو ويندو ھو، جنھن کي ڊٿي ريمب (Dithyramb) يعني ٻڪريءَ جو گيت چيو ويندو ھو. اھو ئي سبب اھي تہ يونان ۾ ٽريجڊيءَ جو مطلب اھي ”ٻڪريءَ جو گيت“ جيئن تہ ھن رسم ۾ ٻڪري کي قربان ڪيو ويندو ھو ۽ ان ڪري اھا رسم عبادت ۽ عقيدت سان گڏوگڏ المناڪ بہ ھوندي ھئي، ان ڪري ان کي ٽريجدي چيو ويندو ھو.
ڊرامي جون وحدتون/ايڪايون
ڊرامي جون وحدتون (Unities of Drama): ارسطوءَ مطابق ھڪ ڊراما ۾ ٽن قسمن جون وحدتون (unities) ضرور ھئڻ گھرجن: (1) وقت جي وحدت (Unity of Time): وحدتِ زمان يا وقت جي هيڪڙائيءَ جو مطلب اھو اھي تہ ھڪ ڊرامو ھڪ ئي وقت شروع ٿي ختم ٿئي. ڪهاڻي ۽ ڪردار جنهن دور جا هجن، انهيءَ سان مطابقت هجن. ڪردار، اها ئي ٻولي ڳالهائي ۽ لباس بہ ان دور جو پائي. پنهنجي دور سان مطابقت رکي. (2) جاءِ جي وحدت (Unity of Place): وحدتِ مڪان يا جاءِ جي ھيڪڙائيءَ جو مطلب اھو اھي تہ ھڪ ڊرامو جنھن ھنڌ شروع ٿيو ھجي، اھو ساڳيءَ جاءِ تي ختم ٿئي. ڪردار جنهن ملڪ يا علائقي جو هجي، ان سان مطابقت رکي. (3) عمل جي وحدت (Unity of Action): وحدت يا عمل جي ھيڪڙائيءَ جو مقصد اھو اھي تہ ھڪ ڊرامي ۾ ھڪ وڏو يا خاص عمل ھئڻ گھرجي. مطلب تہ اگر ڊرامو مزاحيھ (Comedy) اھي تہ ھڪ عام عمل ھئڻ گھرجي اگر سنجيده (Tragedy) ھجي تہ ان ۾ گنڀير عملن کي پيش ڪيو وڃي. ڪردارن جو عمل زمان ۽ مڪان سان مطابقت رکندو هجي.
امام مسلم
تعليم ء استاد
اوهان 218 هجري ۾ حديثن جي سماع شروع ڪئي اوهان جا استاد امام احمد ، امام حنبل،امام احمد بن یو نس، سعید بن منصور، ابو عبداللہ بن مسلمہ، حرملہ بن یحییرح وغیرہ شامل آهن. امام مسلم حديثن کي گڏ ڪرڻ لاءِ عراق،حجاز،شام مصر جا سفر ڪيا.
ڪتابون
(٦) کتاب علل
(١٧)کتاب رواہ الشا مین
سلطنت دهلي
12 هين صدي ۾ شهاب الدين غوري غزني، ملتان، سنڌ، لاهور ۽ دهلي کي فتح ڪيو ۽ 1206ء ۾ هن جي شهادت کان بعد هن جو هڪ غلام جرنيل قطب الدين ايبڪ دهلي ۾ تخت نشین ٿيو ۽ اهڙي طرح دهلي سلطنت ۽ خاندان غلامان جي حڪومت جي شروعات ٿي۔ خاندان غلامان جي حڪومت انتهائی تيزی سان پکڙي ۽ صدي جي وچ تائين دره خربر کان وٺي بنگال تائين جو علائقو سلطنت ۾ شامل ٿي ويو۔ التمش (1210ء تائين 1235ء) ۽ غیاث الدين بلبن (1266ء تا 1287ء) هن خاندان جا مشهور حڪمران رهيا۔ 1290ء ۾ هن خاندان جي حڪومت جو خاتمو ٿي ويو ۽ خلجي خاندان اڀريو جيڪو غوري جي دوران ۾ بنگال جو حڪمران هيو۔ خلجي حڪمرانن گجرات ۽ مالوه فتح ڪيا ۽ نرمدا درياهه جي پار ڏکڻ ۾ تامل ناڊو تائين هن جا قدم وڃي پهتا۔ پهرين سلطان دهلي ۽ بعد ۾ گلبرگه جي بهمني سلطنت ۽ 1518ء ۾ بهمني سلطنت جي 5 دڪن سلطنتن ۾ تقسيم کان بعد به ڏکڻ هند ۾ مسلمانن جي پيش قدمي جاري رهي۔ هندو سلطنت وجي نگر ڏکڻ هند کي پنهنجي جھنڊي هيٺ جمع ڪندي دهلي سلطنت جي پيش قدمي کي ڪجھ عرصي جي لاء روڪيو پر 1565ء ۾ دڪن سلطنت جي هٿان ختم ٿي وئي۔