cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بنگلاديش ۾ اردو
آبادڪاري جي جدوجھد
جيتوڻيڪ گھڻن تڻن اردو دان ماڻھن کي 2008ع کان بعد شھريت ڏني وئي ھئي، پر پوءِ ان جي اڪثريت پناھگير ڪئمپن ۾ زبون حالي جي زندگي گذاري رھي آھي۔ ان ڪري ھاڻي ھي ماڻھو نون رھائشي انتظام ۽ مفت اسڪولي تعليم جي ڪوشش ڪري رھيا آھن۔ غالبًا انھن بھارين جي آبادڪاري کان بعد ھن ملڪ ۾ اردو جي بھتر حالتن جي بجا طور تي توقع ڪري سگھجي ٿي۔
تپو سير چانڊيا
تپو سير چانڊيا پاڪستان جي صوبي سنڌ جي لاڙڪاڻي ڊويزن جي ضلعي قمبر شھدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جو ھڪ تپو آھي جنھن ۾ 5 ديھون واقع آهن. انھن ديھن جا نالا آھن: ديھ سير چانڊيا، ديھ مست علي، ديھ مغيري، ديھ سير مگسي ۽ ديھ ٽنگرا.
آغا خان يونيورسٽي اسپتال، ڪراچي
حوالا
زمرو:ڪراچي جون اسپتالون
18 جُولاءِ
18 جُولاءِ (July 18)، عيسوي سال جو 199 هون (ليپ سال 200 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 166 ڏينهن (ليپ سال 167 ڏينهن) باقي آهن.
ميگا وتي سئڪارنو پوتري
دييا پرماٽتا ميگا واءِ سڪوتوتي سوڪارناپوتري  ”(پيدائش 23 جنوري 1947) هڪ انڊونيشي سياستدان آهي جيڪو 2001 کان 2004 تائين انڊونيشيا جو پنجون صدر رهيو. پهرين 1999 کان 2001 تائين هن انڊونيشيا جو اٺون نائب صدر رهيو. ميگا واٽي انڊونيشيا جي چونڊيل ۽ چونڊيل عورتن جي سربراهن ۽ رياست جي پهرين صدر ۽ عورت عورت جي پهرين فهرست آهي ۽ مسلم اڪثريت وارن ملڪن ۾ حڪومت ۽ رياست جي پهرين عورت سربراهن جي فهرست آهي جيڪا هڪ مسلم دنيا جي مسلمان اڪثريت ملڪ جي قيادت ڪري رهي آهي. ميگا واٽي پهريون انڊونيشي صدر هو جيڪو پيدا ٿيڻ بعد پيدا ٿيو انڊونيشي آزادي جو اعلان انڊونيشيا. سوسولو بينامانگ يوديوانو. هوءَ ٻيهر [[2009 انڊونيشيا جي صدارتي اليڪشن|2009 جي صدارتي اليڪشن ۾) وڙهندي رهي ، پر يهوديوئونو ٻي دفعي هن کي شڪست ڏني.
لاھور
لاھور پاڪستان جي صوبي پنجاب جو گاديءَ جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر آھي. آبادي ۽ پکيڙ ۾ ڪراچي کان پوءِ پاڪستان جو ٻيون نمبر سڀ کان وڏو شهر آهي. آبادي م دنيا جو 26ھون وڏو شھر آھي. پاڪستان جو ٻيو نمبر وڏو مالدار شھر آھي. ان جي مساوي قوت خريد واري جي ڊي پي جو تخمينو 2019 ۾ 84 ارب ڊالر ھيو ھي شھر پنجاب جو تاريخي ثقافتي مرڪز آهي  ۽ پاڪستان جو سڀ کان وڌيڪَ معاشرتي اعتدال پسندي ترقي پسند خيالن وارو ڪاسموپوليٽن شھر آھي ھي شھر پاڪستان جي دل سڏبو آهي. ننڍي کنڊ ۾ ھڪ مشھور چوڻي ھئي تہ: جنھن لاھور نہ ڏٺو آھي اھو پيدا ئي نه ٿيو آھي. ون يونٽ واري دؤر (1956ع کان 1970ع تائين) ۾ ھي شھر مغربي پاڪستان جو گادي جو ھنڌ رھيو.
حوالا
زمرو:پنجاب جا شهر (پاڪستان) زمرو:لاهور ضلعي جون آباد جڳھون زمرو:لاهور
24 آگسٽ
24 آگسٽ ، عيسوي سال جو 236 هون (ليپ سال 237 هون) ڏينهن آهي، سال پوري ٿيڻ ۾ 129 ڏينهن (ليپ سال 130 ڏينهن) باقي آهن.
وسيم اختر
پڻ ڏسو
ڪراچي جا ميئر
فرا صوبو
فرا صوبو يا فرہ صوبو : افغانستان جي 34 صوبن مان ھڪ صوبي جو نالو جيڪو ملڪ جي اولھ واري پاسي ايران سان لڳولڳ واقع آهي. ھي صوبو 11 ضلعن م ورھايل آھي. صوبي جي آبادي 925,016 آهي جنھن ۾ 80% پشتو ڳالهائيندڙ ۽ ٻيا جن ۾ تاجڪ ۽ بلوچ شامل آهن. صوبي جو گادي جو هنڌ فرا شھر آھي جيڪو روڊ رستي ايراني شھر ماھي رود سان ڳنڍيل آهي. ھن صوبي جي پکيڙ 48000 km2 آھي جيڪا ڏکڻ ڪوريا ملڪ جي اڌ جي برابر آهي. ھن صوبي جون سرحدون اتر ۾ ھرات صوبو، اتر-اوڀر ۾ غور صوبو، ڏکڻ-اوڀر ۾ ھيلمند صوبو، ڏکڻ ۾ نمروز صوبو ۽ اولھ ۾ ايران سان ملن ٿيون. ھي افغانستان جو پکيڙ ۾ چوٿون وڏو صوبو آهي. ھن صوبي ۾ کوڙ ڦٽل قلعا واقع آھن.
1 ڊسمبر
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
وفاقي بادشاهت
حوالا
زمرو:حڪومت جا قسم
رنبير ڪپور
رنبير ڪپور (انگريزي: Ranbir Kapoor)، پيدائش 28 سيپٽمبر 1982ع ، ھندي فلمن ۾ ڪم ڪندڙ ھندوستاني اداڪار آھي. کيس ھندي سئنيما جي مُھانگن ترين اداڪارن ۾ ڳڻيو وڃي ٿو. ھن ڇھن فلم فيئر ايوارڊن سميت ڪيترائي اعزاز حاصل ڪيا آھن. ھي 2012ع کان فوربز انڊيا جي 100 شخصيتن واري فھرست ۾ پڻ شامل ٿيندو رھيو آھي. thumb|رنبير ڪپور 2015ع ۾ سندس فلم بمبئي ويلويٽ جي مشھوري ڪندي
الاسڪا
الاسڪا:Alaska  (Alax̂sxax̂) (Alaskaq) آمريڪا  جي  پکيڙ ۾ سڀ کان وڏي رياست ۽ آبادي سڀ کان ڇڊي رياست آھي. ان جون زميني سرحدون صرف اوڀر ۾ ڪيناڊا سان لڳن ٿيون باقي ھر پاسي کان سمنڊ اٿس.اھا رياست اصل ۾ روسي ايمپائر جو حصو ھئي پر 30 مارچ 1867 ۾ روس جي زار 72 لک ڊالرن ۾ آمريڪا کي وڪڻي  ڇڏي. تقريبن ان سودي ۾ ٻہ سينٽ ۾ في ايڪڙ وڪيو. 3 مارچ 1959 ۾ آمريڪا جي وفاق ۾ شامل ٿي
25 آگسٽ
حوالا
زمرو:آگسٽ زمرو:سال جا ڏينهن
پاڪستان ۾ اسڪولن جي فهرست
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ اسڪول
علي گل سانگي
حياتياتي
علي گل سانگي 29 اپريل 1952 تي ڳوٺ دودائي ، ضلعي لاڙڪاڻو ، سنڌ ، پاڪستان ۾ هڪ زميندار خاندان ۾ پيدا ٿيو. سندس والد جو نالو روشن علي سانگي هو. هن 1990 ۾ ميٽرڪ پاس ڪئي. هن گريجوئيشن پڻ خارجي اميدوار طور ڪئي. هو 11 سيپٽمبر 1983 ۾ سنڌي مسلمانن جي سانگي قبيلي جو سردار چونڊيو ويو. هو پنهنجي علائقي جو هڪ مشهور سياسي ۽ سماجي اڳواڻ هو. هن تعلقي ڪائونسل لاڙڪاڻو جو چيئرمين ، يونين ڪائونسل دودائي جو چيئرمين ۽ فتح پور يونين ڪائونسل جي ناظم طور ڪم ڪيو. سياسي طور تي ، هو پاڪستان مسلم ليگ فنڪشنل سان وابسته هو.
هو هڪ مشهور شاعر هو. هن جي شاعري خاص طور تي سنڌ جي ڳوٺاڻن علائقن ۾ مشهور آهي. هن 18-19 سالن جي عمر ۾ شاعري لکڻ شروع ڪيائين. سندس شاعري ڪلاسيڪل شاعرن جعفر فقير پنهور ۽ مينهل فقير کان متاثر آهي. سندس وڌيڪ شاعري سنڌي ٻولي ۾ آهي پر هن ڪجهه اردو نظم پڻ لکيا. سنڌ ۽ پاڪستان جي ڪيترن ئي مقبول گلوڪارن جن ۾ مهناز ، استاد منظور علي خان ، استاد محمد يوسف ، سرمد سنڌي ۽ منظور سخيراني ھن جي شاعري ڳائي آهي.
مير محمد لاکو
مير محمد لاکو سنڌي اداڪار
4 ڊسمبر
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:ڊسمبر
بنگلاديش ۾ اُردو
دستوري عدم امتياز جو دفعو ۽ لساني برابري
بنگلاديش دستور جي دفعي 28 جي رو کان جنس، مذھب ۽ ذات پات جي بنياد تي مساوات جي طمانیت(؟) ڏني وئي آھي۔ تنھن ھوندي به ان ۾ لساني برابري جي ڳالھ نہ ڪئي وئي ۔
2008 جو عدالتي حڪم
ھڪ ڊگھي قانوني ڇڪتاڻ کان بعد بنگلاديش جي عدالت حڪم جاري ڪيا تہ اردو دان بھاري ماڻھن کي بنگلاديش جي شھريت ڏني وڃي۔ ان جو تڪڙو نتيجو اھو ڏٺو ويو تہ بنگلاديش جي تاريخ ۾ پھريون ڀيرو سياسي جماعتون جديد ترين شھريت يافتہ اردو ڳالھائيندڙ بھاريين کي پنھنجي طرف ڪرڻ جي لاءِ اردو ۾ ورق ڇپرايق۔
زبيده خانم
ابتدائي زندگي
زبيده خانم 1935 ۾ برطانوي هندستان جي امرتسر ۾ ، هڪ مسلمان خاندان ۾ پيدا ٿي. ھي خاندان 1947 ۾ آزادي حاصل ڪرڻ کانپوءِ لاهور ڏانھن لڏي وئي ڪنهن به روايتي سان واسطو نه ڪيائون موسيقي جي ۽ ڪڏهن به ڪنهن به رسمي موسيقي سبق ملي. جڏهن هو ريڊيو پاڪستان جي لاهور اسٽيشن تي ڳائڻ جو موقعو مليو ته هن کي ٻار جي حيثيت سان سر شروعات ڪئي وئي. .مشهور پاڪستاني سوارن لتا ۽ هن جو فلم پروڊيوسر خاوند نذير هن کي ريڊيو اسٽيشن تي ڳائڻ پسند ڪيو ۽ هن کي ايندڙ فلم شيري بابو (1953) لاءِ سائن ڪيو جنهن ۾ هن ڪيترائي ڳايا.
موت
زبيده خانم 19 آڪٽوبر 2013 تي 78 سال جي عمر ۾ لاهور ۾ پنهنجي گهر دل جو دورو جي ڪري
نوابشاھ
تعليمي ادارا
نواب شاھ ۾ ڪيترائي تعليمي ادارا ادارا ڪم ڪري رهيا آهن. انهن مان ڪجه هيٺ ڏجن ٿا؛
حوالا
زمرو:سنڌ جون گُنجان آباديون زمرو:سنڌ جا شھر
نو نهال سنگھ
مهاراجا نو نهال سنگھ (پنجابي ٻولي: ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ) سک سلطنت جو ٽيون حڪمران هيو. آڪٽوبر 1840ع ۾ پنهنجي پيءُ کڙڪ سنگھ کي معزول ڪري تخت نشين ٿيو ۽ 6 نومبر 1840ع تي قلعو لاهور جي ڀِت ڪري پوڻ سبب زخمي ٿيو ۽ چاڪُ نہ ٿي سگهيو ۽ فوت ٿي ويو.
برده فروشي
زوريءَ اغوا ڪرڻ
''هيءُ طريقو ڳوٺن ۽ شهرن ۾ اختيار ڪيو ويندو آهي. ڳوٺن ۾ ڌاڙيل هٿيارن جي زور تي گهرن ۾ گهڙي ماڻهو اغوا ڪندا رهن ٿا. قبيلائي جهيڙن ۽ فسادن ۾ پڻ اغوا ڪرڻ جو سلسلو عام جام آهي. پيشه ور ڌاڙيل ڳوٺن مان ماڻهو اغوا ڪري، ڀُنگ جي عيوض کين ڇڏين ٿا. شهرن ۾ وري برده فروشن جا گروهه هٿيارن جي زور تي، ماڻهن ۾ ڏهڪاءُ وجهي گهرن، دڪانن ۽ آفيسن مان ماڻهو اغوا ڪندا رهن ٿا. انهيءَ جو سبب هڪ ته دهشت گردي آهي ۽ ٻيو وري ڀُنگ جي حاصلات. ٻين مختلف مقصدن، جهڙوڪ ٻار اغوا ڪري، خودڪار ڪئمپن ۾ جبري پورهيو ڪرائڻ، اسمگلنگ ڪرائڻ، معذور ڪري پِنائڻ ۽ سندن عضوا آپريشن ذريعي ڪڍائي پئسا ڪمائڻ ڪارڻ وڪڻڻ به اهو طريقو استعمال هيٺ آهي.''
آسٽريا
آسٽريا  جنھن جو سرڪاري نالو جمھوريه آسٽريا آھي ھڪ جرمن ٻولي وارن جو ملڪ آھي جيڪو وچ يورپ جي ڏاکڻي حصي ۾ واقع چوڌاري زمين سان گھيريل ملڪ آهي جيڪو ھڪ وفاقي جمھوريه آھي. ان جي گادي جو هنڌ ۽ سڀ کان وڏو شھر ويانا آھي. آسٽريا جرمن زبان جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي: ”فرانڪن جي اوڀر واري بادشاهت“. ان جي اتر اولھ ۾ جرمني، اتر ۾ چيڪ ريپبلڪ، اتر اوڀر ۾ سلوواڪيا، اوڀر ۾ ھنگري، ڏکڻ ۾ سلووينیا ۽ اٽلي، اولھ ۾ سوئٽزرلينڊ ۽ لڪٽنسٽائين واقع آهن. ھن ملڪ جي پکيڙ 83879 km2 ۽ آبادي لڳ ڀڳ 90 لک آھي جيڪي آسٽريائي ماڻھو آھن. ملڪ جي سرڪاري ٻولي جرمن آھي. آسٽريائي ماڻھن جي جرمن ٻولي جو غيررسمي لھجو بويريائي لھجن وارو آھي ھي ملڪ پنهنجين سھڻن جبلن جي دل لڀائيندڙ منظرن سبب سڄي دنيا ۾ مشهور آهي. ملڪ جو سڀ کان مٿانهون هنڌ گداس گلوڪنز (بلندي: 3797 ميٽر) آهي. جرمني کان علاوه ھتي سربوڪروٽ ۽ ٽرڪش پڻ ڳالهائجن ٿيون. موسم نهايت خوشگوار ۽ وڻندڙ آهي، سردين ۾ سخت سردي پوندي آهي، جڏهن ته گرمين ۾ موسم وچٿري هوندي آهي. آسٽريا جي آزاديءَ جو ڏهاڙو 26 آڪٽوبر 1955ع آهي. هي ملڪ 14 ڊسمبر 1955ع کان گڏيل قومن جي اداري (U.N.O) جو ميمبر آهي .
جاگرافي
الپس واري علائقي ۾ واقع ھجڻ سبب آسٽريا گھڻي ڀاڱي جابلو ملڪ آھي  وچ اوڀر وارو الپس، اتر لائم اسٽون الپس ۽ ڏکڻ لائم اسٽون الپس جزوي طور تي آسٽريا ۾ واقع آھن. آسٽريا اتر ۾ °46 ۽ °49 ڊگرين جي وچ واري ويڪرائي ڦاڪ ۽ اوڀر ۾ °9 ۽ °18 ڊگرين جي وچ واري ڊگھائي ڦاڪ ۾ واقع آهي. آسٽريا کي پنجن علائقن ۾ ورھائي سگھجي ٿو جن ۾ سڀ کان وڏو علائقو ايسٽرن الپس وارو آھي جيڪو پوري ملڪ جي پکيڙ جو %62 آھي. الپس جبلن جي دامن وارو علائقو ۽ ڪارپيٿيائي جبل وارو علائقو جيڪو ڪل پکيڙ جو %12 سيڪڙو آھي. اوڀر پاسي واري جابلو دامن لڳ پئنوني واري ھيٺاھين ٻھراڙيءَ واري علائقي جي مدار جي پسگردائيءَ جيڪا پڻ ڪل پکيڙ جو %12 سيڪڙو آھي. اتر وارا جابلو علائقا جيڪي آسٽريا جي گرينائيٽ واري پليٽ سڏبا آهن جيڪي بوھيميائي جي وچولي ۾ واقع آھن جيڪي ڪل پکيڙ جو %10 سيڪڙو آھن. ھڪ علائقو ويانا واري طاس وارو آھي جيڪو ڪل پکيڙ جو 4 سيڪڙو آھي.
انتظامي ورهاست
(2012 يورو رياست) ! جي ڊي پي في ڪس
معيشت
آسٽريا جي مکيه زرعي پيداوار ۾ پٽاٽا، جوئر، چقندر، مڪئي، ڪڻڪ، ڪپهه ۽ انگور وغيره شامل آهن. مکيه صنعتن ۾ فولاد، مشينري، گاڏيون، بجليءَ جو سامان، آپٽيڪل شيشي جون پروڊڪٽس، ڪاغذ، ٽيڪسٽائيل، سيمنٽ، ڪيميائي شيون آهن ۽ مکيه معدنيات ۾ ڪپهه، لوهه، تيل، ميگنائيٽ، گرينائيٽ، قدرتي گيس، جست،ٽامو ۽ زنڪ آهي.
شيش محل
شيش محل، پاڪستان جي شهر لاهور جي شاهہ برج ۾ مغل دور جي عمارت آهي جيڪو قلعي لاهور جي اُتر اولهه ڪُنڊَ ۾ واقع آهي. هي عمارت مغل شهنشاهہ شاهہ جهان جي دور ۾ تعمير ڪئي وئي. عمارت کي اڇو رنگ جي سنگ مرمر، رستن کي پيتري دورا جڏهن تہ تمام اندروني عمارت کي شيشي جي مدد سان انتهائي نفاست سان سجايو ويو آهي. ان عمارت جو مرڪزي ڀاڱو تائني رڳو شاهي خاندان ۽ انهن جا ويجها مٽ مائٽ ۽ دوستن جي پهچ هئي. هي عمارت، انهن 21 يادگارن منجهان هڪ آهي جيڪي مغل سلاطين پاران قلعو لاهور (لاهور فورٽ) جي اڱڻ ۾ تعمير ڪرايون.
شيش محل کي قلعو لاهور سان گڏ ئي 1981ع ۾ گڏيل قومن جي تعليم، سائنس ۽ ثقافت جي ادارو (يونيسڪو) پاران عالمي ورثو قرار ڏنو ويو هيو.
مرودشت
تاريخ
مرودشت اوتروئي پراڻو آھي جيتري ايران ۽ فارسي سلطنت جي تاريخ پراڻي آھي. ھي شھر فارس جي پراڻي گاديءَ جي ھنڌ تخت جمشيد (Persepolis) کان سڏ پنڌ تي آباد آھي. شھر کان چند ڪلوميٽرن جي مفاصلي تي نقش رستم، نقش رجب ۽ اصطخر جا پراڻا کنڊر موجود آھن جن مان ھن شھر جي تاريخي اھميت جو اندازو لڳائي سگھجي ٿو. چيو وڃي ٿو تہ جڏھن دارا اول (Darius I)  رحمت جبل واري ماٿريءَ ۾ پنھنجون حويليون جوڙايون تہ ڪيترائي سرنديءَ وارا ماڻھو مرودشت واري علائقي ۾ لڏي اچي ويٺا.
جاگرافي
ھي شھر فارس صوبي جي اترين شھرن مان ھڪ آھي. ھي شھر شيراز کان 45 ڪلوميٽر اتر طرف آباد آھي ۽ ھن جي سامونڊي سطح کان اوچائي 1620 ميٽر آھي. مرودشت شھرستان (County) جي پکيڙ 3687 چورس ڪلوميٽر آھي. ارسنجان شھر ھن جي اوڀر ۾، پاسارگاد (Pasargad) ھن جي اتر ۾، خرم بيد ۽ اقليد ھن جي اتر اولھ ۾، سپيدان ڏکڻ اولھ ۾ ۽ شيراز ڏکڻ ۾ آھي. مرودشت جي موسم جابلو علائقي ۾ ٿڌي پر ٻين حصن ۾ وچٿري آھي.
سنڌ جا قديم ماڳ
موئن يا موهن جو دڙو، آمري، ڪوٽڏجي، چانهون جو دڙو، ڳاڙهو ڀڙو، نهٽو، ٿرڙي گجو، ڪوهٽراس بٺي، پانڌي واهي، علي مراد، ڊرٻ ڏيٿڙي، ٿيڙ، لکمير جي ماڙي، ڪائي بٺي، لنڊي بٺي، ليمون جوڻيجو، غازي شاهه، نارو وارو دڙو، ڏنڀ بٺي، ديهه ماڙي صابري، ڏيسوئي، الهڏنو، عاملاڻو، عارب جو ٿاڻو، شاهه جو ڪوٽڙو، ٻانڌڻي، چونرو، ڍال، ڏيجي جي ٽڪري، گورنڊي، حسن علي، جهڪڙ، جانگهارا، ڪرچاٽ، کجور، لکيو (پير لاکو)، لوهري، ليلان جي ماڙي، لوهم جو دڙو، اورنگي، عثمان جي بٺي، پئي جو ڪوٽڙو، پوکراڻ، ٽنڊو رحيم، تونگ بٺي، احمد شاهه، بچاڻي، ٻانڌڙي، بيبي جي ڀت، ڇٽي جو ڪنڌ، ڍلاڻي جو ڪوٽ، جيري جو ڪلات، جڏيرن جو دڙو، ڪڇو بٺي، کنڊر ڀٽ، ڪانڌي واهي، ڪرهيو پير ڀانڊاري، ڪرنڊ جي ڀٽ، کوسو دڙو، ڪونج سر، لنڊي ٺوڙهي، لال ڇتو، ممڙو، مرکان، مشتاق، ترگاڻي جو ڪنڌ، نڪا، ڦنگ، راڄو ديرو، روهيل جو ڪنڌ، سنياسي بٺي، ٺارو ٽڪري، ٺيڙهي بهادر شاهه، پير شاهه جڙيو، نيل بازار، جهانگري، مٺو ڌياڻو، ڌامراهو، ڪوٽيشر، وجهڙوٽ، لاکين جو دڙو ۽ ٻيا شامل آهن.
ڪوڏر
ڪوڏر: هي تمام ڪمائتو اوزار آهي، نظر رکجي ته ڳن ڪوڏر ۾ گوني ڪنڊ کان وڌيڪ پري لڳل نه هجي ۽ سندس منهن تيکو هجي. مڏي ڪوڏر سان جيڪو ڪم سڄي ڏينهن ۾ ٿيندو، سو تکيءَ ڪوڏر سان ٻن ڪلاڪن ۾ لهي سگهندو. ڪوڏر ۾ ننڍي ڳن جي ڪري استعما وقت جھڪڻو پوندو آهي جنھن جي ڪري چيلھ جي سور جي شڪايت پيدا ٿيندي آهي. ڪيليفورنيا ۾ سيزر شاويز نالي شخص جي سياسي جدوجھد سان ڪوڏر ۾ ننڍي ڳن لڳائڻ تي سپريم ڪورٽ جي حڪم تي 1975 ۾ ڪيليفورنيا رياست جي سرڪاري بندش لڳائي ڇڏي. موزمبيق آفريقا جو ملڪ آھ ان جي جھنڊي ۾ ڪوڏر جو نشان آھي.
شيراز
شيراز نالي جو بنياد
1970ع ۾ سرون ٺاھڻ لاءءِ ھڪ بٺيءَ جي کوٽائي ڪندي مٽيءَ جون ڪجھ تختيون (Clay Tablets) ھٿ آيون جن تي ڪجه اکر لکيل ھئا. تحقيق ڪرڻ تي پتو پيو تہ اھي تختيون 2000 ق.م  ۾ ايلامائيٽ ٻوليءَ ۾ لکيون ويون ھيون، جن تي ھڪ شھر تيرازيس (Tirazis) جو نالو لکيل ھو. ماھرن جي خيال ۾ اھوئي موجودھ ”شيراز“ جو بنياد آھي. ھن شھر جي ڏکڻ ۾ موجود ساساني دور جي مليل مٽيءِ جي مھرن تي پڻ شيراز لفظ اڪريل ھو. فردوسيءَ جي مشھور ڪتاب شاھنامہ ۾ لکيل آھي تہ ھي شھر دنيا جي ٽئين بادشاھ طھمورث (Tahmuras) اڏايو ھو جنھن جي پٽ جو نالو شيراز ھو.
موجودھ شھر
شيراز ۾ ڪيتريون کي ڏسڻ جھڙيون جايون موجود آھن. آنھن مان اڪثر شھر جي پراڻي حصي ۾ واقع آھن. شھر ۾ ھڪ درجن کان بہ وڌيڪ تاريخي مسجدون آھن جن مان ڪجه جا گنبند بلب جي شڪل جا ۽ ڪجه وري ناسپتيءَ جي شڪل جھڙا آھن. انھن مسجدن مان مسجد وڪيل خاص ذڪر جي لائق آھي. ھن مسجد جي ڊزائين، رنگبرنگي گلڪاري ۽ وڻندڙ محراب کي لفظن ۾ بيان ڪرڻ ڏکيو آھي. مسجد جي ڀرسان وڪيل بازار آھي جيڪا ڪريم خان زند تعمير ڪرائي ھئي.
معيشيت
شيراز ايراني معيشيت جو مرڪز آھي. اوڻويھين صديءَ جي وچ کان ھاڻي تائين ھن شھر جي معاشي خوشحاليءَ ۾ واڌارو آيو آھي. 1989ع ۾ سئيز ڪينال کلڻ کان پوءَ ڏکڻ ايران ۾ يورپ ۽ ڀارت کان ايندڙ سسستين شين جي فراواني ٿي وئي آھي. ھارين ناڻي ڪمائڻ وارا فصل مثال طور ڏوڏي (آفيم جو فصل)، تماڪ ۽ ڪپھ جي پيداوار وڌائي ڇڏي آھي. ھنن فصلن جي پيداوار شيراز کان ايراني نار ۽ اتان پرڏيھ موڪلي ناڻو ڪمايو پيو وڃي. ممبئي، ڪولڪٽا، پورٽ سعيد، استنبول ۽ ھانگ ڪانگ وغيرھ ۾ ايران پنھنجون واپاري ڪوٺيون قائم ڪيون آھن جيڪي ايراني مال جي برآمد ۾ اھم ڪردار ادا ڪن ٿيون. شيراز ۽ آسپاس وارن علائقن جا انگور، کٽا ميوا، ڪپھ ۽ چانور بہ ھتان جي معيشيت کي ھٿي ڏيڻ ۾ مکيہ ڪردار ادا ڪن ٿا. شھر ۾ سيمينٽ جي پيداوار، کنڊ، ڀاڻ، ٽيڪسٽائل مصنوعات، ڪاٺ، ڌاتوئي ڪم ۽ قالين وغيرھ جھڙيون صنعتون قائم آھن. شيراز ۾ ھڪ وڏي آئل رفائنري (تيل صاف ڪرڻ جو ڪارخانو) بہ قائم آھي. اليڪٽرانڪ صنعتن ۾ ھي شھر ايران جي ٻين شھرن کان گوءِ کڻي ويو آھي. سڄي ايران جون 53 سيڪڙو اليڪٽرانڪ صنعتون ھتي قائم آھن. 2000ع ۾ شيراز ايڪناميڪل زون جو بنياد وڌو ويو تہ جيئن اليڪٽرانڪس جي صنعتن، مواصلات، انفارميشن ٽيڪنالاجي ۽ ٻين صنعتن کي ھٿي ملي سگھي.
آبادي ۽ مذھب
2011ع وارن انگن اکرن موجب شيراز جي آبادي 1700655 آھي جن مان اڪثريت فارسي ماڻھن جي آھي. ھتي اٽڪل 20000 يھودي آباد ھئا جن مان اڪثر آمريڪا ۽ اسرائيل طرف لڏي ويا آھن. ھتي بھائي فرقي سان واسطو رکندڙ ماڻھن جو بہ چڱوخاصو تعداد آباد آھي. ايراني شماريات واري اداري جي انگن اکرن مطابق ھتي فارسي ماڻھن جي آبادي 84.4 سيڪڙو آھي. ھتي 10.6 سيڪڙو ترڪ، 3.6 سيڪڙو لر (Lurs) ۽ 1.5 سيڪڙو ٻين نسلن سان واسطو رکن ٿا.
سرائيڪي ٻولي
سرائڪي ۽ اُڀي جي ٻولي
هتي ڏسو ته ’ٻاليان‘ ۾’ٻ‘، سڄڻان‘ ۾ ’ڄ‘ ’اسان ڏي ۽ ڏاڍي‘ لفظن ۾ ’ڏ‘ ۽ ’ڳالهيان‘ ۾ ’ڳ‘ آهي. ٻيا مثال: هندي سرائڪي سنڌي دينا ڏيوڻ ڏيڻ دانت ڏند ڏند ديکنا ڏيکڻ ڏسڻ
صين
ان کان سواءِ ’صین یا سین‘ لفظ ان دَور ۾ عام استعمال ٿيندو ھيو، جيئن اباسین ( سنڌو درياءُ)، کیت سین، ڏھر سین، چندرسین، جَي سين وغيره.
نئين سال جي شام
thumb|Rio New Year Fireworks
ياشيڪا آنند
ڪيريئر
ان کان پوء، ايوانند ارتو آرايل مراٺو ڪوٺو (2018) ۾ ڪردار ادا ڪيو. جيڪا فلم ٿائلينڊ ۾ فلمايل هئي، ان فلم ۾ يشيڪا سميت ٻين اداڪارن جهڙوڪ وهابوي شينڊيليا ۽ چندريڪا روي پڻ ڪردار ادا ڪيو، اها فلم تامل فلم انڊسٽري ۾ ٺاهيل ڪاميڊي فلمن مان هڪ آهي. ان فلم باڪس آفيس ۾ سٺي ڪارڪردگي جو مظاهرو ڪيو. ياشيڪا باقاعدي سان سماج ۾ عورتن کي بااختيار بڻائڻ لاءِ مسئلا اٿاريندي آهي.
اوڙيسا جي ثقافت
ڌرم
پنھنجي ڊگھي اتھاس ۾ اوڙيشا ۾ مذھبي روايتون خصوصاً ھندومت، ٻڌمت ۽ جين مت جي روايت رھي آھي. اشوڪ جي ڪلنگ جي سوڀ رياست ۾ ٻڌ مت کي ھڪ اھم مذھب بڻائي ڇڏيو، جنھنڪري ڪيترائي استوپيون ۽ ٻڌ مت جا مرڪز قائم ٿيا. کاراويلا جي دور ۾ جين مت کي شھرت ملي۔ اھڙي ريت نائين صدي عيسوي جي وچ تائين ھندو مذھب جي بحالي ٿي ھئي، جنھن ۾ مڪتيشورہ، لنگاراج، جگناٿ ۽ ڪونارڪ جھڙا انيڪ مندرن جي تصديق ڪئي وئي ھئي، جيڪي ستين صدي عيسوي جي پڇاڙيءَ کان شروع ٿيا. ھندو مت جي احیاء جو ھڪ حصو ادي شنڪراچاريہ جي سبب ھيو، جنھن پوري جي، ھندو مذھب جي لاءِ چار پويتر ماڳ يا چار ڌام منجھان ھڪ ھجڻ جو اعلان ڪيو ھيو. تنھنڪري اوڙيشا؛ ٽي تاريخي مذھبن جي ھڪجھڙائي جو مرڪب آھي، جنھن جي تصديق ان حقيقت سان ٿيندي آھي تہ پوري ۾ جگناٿ مندر کي ھندون، ٻڌن ۽ جينن پويتر سمجھن ٿا.
کرو
ڪيسپئن کرو
ڪيسپئن کرو کري جي جنس جو ھڪ پکي آھي. اھو کري جو سڀ کان وڏو قسم آھي جنھن جي ڊيگھ 48 کان 60 سينٽي ميٽر آھي.۽ ان جي کليل پر جي ڊيگھ 127 کان 145 سينٽي ميٽر آھي.
امين جويو
ادبي سفر
ھن لکڻ جي شروعات 2016ع کان ڪئي. شروعات ۾ مُختلف اخبارن جھڙوڪ: روزاني ڪاوش، روزاني عبرت ۽ روزاني عوامي آواز ۾ لکندو رھيو. مُختلف رسالن جھڙوڪ: سورمي ميگزين، ھمسري ميگزين، سنسار ميگزين، چانڊوڪي ميگزين، نئين آس ميگزين ۽ سفيرِ سنڌ ميگزين ۾ سندس تحقيقي ليک شامل ٿيندا رھن ٿا.
لئو
ٻين ٻولين ۾ نالا
انگريزي ۾ Red Tamarisk
حاڪم علي شاھ بخاري
نوڪري
اول ڊپٽي ڪمشنر دادوءَ جي آفيس  ۾ ڪلارڪ طور ڀرتي ٿيو. بعد ۾ 1964ع ۾ ڊسٽرڪٽ ڪائونسل هاءِ اسڪول جوهي ءَ ۾ استاد مقرر ٿيو. 1969ع ۾  بحيثيت ’گيلري اسسٽنٽ‘ موهن جو دڙو تي مقرر ٿيو. اهڙيءَ طرح آثار قديمہ کاتي ۾ 29 سال ملازمت ڪري، 14 فيبروري 1998ع ۾ اوڻويهين گريڊ ۾ رٽائر ٿيو.
خدمتون
حاڪم علي شاھ چيئرمين شهباز ايجوڪيشنل سوسائٽي، صدر دادو آرٽس ڪلب، استاد بخاري اڪيڊمي دادوءَ جو فائونڊر ميمبر، دادو شهري اتحاد جو ميمبر، لال شهباز ڪمپيوٽر اڪيڊمي دادوءَ جي بورڊ آف ڊائريڪٽرس جو ميمبر، سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي بورڊ آف گورنرس جو 2006ع کان ميمبر، سنڌ يونيورسٽي ڄامشوري جي بيورو آف ٽرانسليشن ۽ پبليڪيشنز جي پينل جو ميمبر، بلاول انسٽيٽيوٽ آف هسٽاريڪل ريسرچ نوابشاهه جي بورڊ آف گورنرس جو ميمبر، سنڌي ادبي بورڊ جي بورڊ آف گورنرس جي ميمبر طور به خدمتون سرانجام ڏنيون.
ٽانڊاڻو
ٽانڊاڻو (انگريزي ٻولي:Glow-worm) جنهن کي کڙکٻيتو پڻ چئبو آهي. هيءُ هڪ قسم جو اڏامندڙ جيت آهي  جنهن جي پٺ يا ڊڍ جي آخر  ۾ سندس کنڀن جي هيٺان اهڙي قسم جو مادو هوندو آهي، جيڪو رات جي وقت اونداهيءَ ۾ چمڪندو آهي. جنهن ڪري روشني نظر ايندي آهي. هيءُ جيت ويهڻ توڙي اڏامڻ وقت کنڀ کوليندو آهي ته روشني نظر ايندي آهي. شاعرن ٽانڊاڻي کي شاعري ۾ علامتي طور خوب ڪم آندو آهي.
منتخب الغات شاھجھاني
منتخب اللغات شاهجھاني سيد عبدالرشيد ٺٽوي (وفات: 71 – 1670ع) جو شمار هندستان جي چند مشهور عالمن ۾ ٿئي ٿو. سيد عبدالرشيد ٺٽوي پنهنجي لکيل ٻن لغتن جي ڪري گهڻو مشهور ۽ مقبول آهي. سندس پھرئين لغت ”منتخب اللغات شاهجھاني“ روزمره جي زندگي ۾ استعمال ٿيندڙ عربي لفظن جي فارسي ترجمي تي مشتمل ۽ هندستان ۾ ”رشيدي عربي“ جي نالي سان مشهور آهي. انگريز فهرست نگار بلاخمن (Blochman) هن لغت جي باري ۾ لکي ٿو تي سيد عبدالرشيد ٺٽويءَ هيءَ لغت 37 – 1636ع/10466ھ ۾ مڪمل ڪئي ۽ ببادشاھ شاهجھان ڏانهن منسوب ڪئي. آخر ۾ مصنف هن لغت جي مڪمل ٿيڻ جي ماده تاريخ هيٺئين فقري مان ڪڍي آهي.
زاھدہ ڏاھري
زاھدہ سنڌي عورتن جي تنظيم جي مرڪزي صدر رھي چڪي آھي ھن وقت انفارميشن سيڪريٽري طور تي فرض انجام ڏئي رهي آھي
سنڌو ماٿري جي تهذيب
دريافت
1921ع جو واقعو آهي ته راءِ بھادر ڏيا رام سھني ھڙپه جي جڳه تي قديم تھذيب جا آثار لڌا.ان کان هڪ سال پوء مسٽر آر ڊي بنرجي کي موهن جو دڙو جي سرزمين ۾ آثار مليا. هن جو اطلاع هندستان جي قديم آثارن جي محڪمي کي مليو. محڪمي جي ڊائريڪٽر جنرل سر جان  مارشل  دلچسپي جو اظهار ڪندي انهن ٻنهي جڳهن تي توجه ڏني. انکان پوء راءِ  بهادر ڏيا رام  سهني ڊائريڪٽر ارنسيٽ ميڪي ۽ آثار قديمہ کاتي  جي ٻين آفيسرن جي نگرانيءَ ۾ کوٽائي جو ڪم شروع ڪيو. 1931ع ۾ فنڊن جي گهٽتائي جي ڪري ڪم بند ڪيو ويو. ان عرصي دوران محڪمي  ٻين جڳهن تي آثارن جي ڳولها شروع ڪري ڇڏي هئي، جنهن ۾ وڏي ڪاميابي ملي ۽ خبر پئي ته هي تهذيب صرف موهن جو دڙو ۽ هڙپہ تائين محدود نه آهي پر هن جو سلسلو سنڌ ۾ چانيهو  جو دڙو، جهوڪر، علي مراد ۽ آمري ۽ پنجاب ۾ روپر ۽ بلوچستان ۾ نال ۽ ڪلي جي جڳهن تي به آثار آهن۔
جاگرافيائي ويڪر
thumb|362x362px|سنڌو ماٿري جا اهم ماڳ ڳاڙهن ٽٻڪن سان واضع ٿيل آهن. سنڌو ماٿريءَ مان مراد صرف هاڻوڪي سنڌ نہ آهي بلڪہ هاڻوڪو پاڪستان، افغانستان جو اوڀر وارو حصو، ڀارت جو اولهہ وارو حصو سنڌو ۾ شمار ٿيندو آهي. سنڌو ماٿري اولھہ ۾ بلوچستان ۽ اوڀر ۾ اُترپرديش تائين ڦهليل آهي. جڏهن تہ اتر ۾ افغانستان جي اتر اوڀر واري حصي کان ڏکڻ ۾ ڀارتي رياست مهراشٽر تائين ڦهليل آهي.
اهميت
سنڌو ماٿري ان وقت پنهنجي عروج تي هئي جڏهن دنيا ۾ پهرين شهرن جو بنياد وڌو پئي ويو، پر بعد ۾ هيءَ تهذيب زوال پذير ٿي وئي. هن ماٿري جي آثارن جو ظاهر ٿيڻ 20ھين صدي جو سڀ کان وڏو عصري واقعو آهي. ڇو تہ هن تهذيب جي ڦهلاءُ ۽ معنيٰ کي 1922ع ۾ موهن جي دڙي جي کوٽائي کان پهرين ڪو به سمجهي نه سگهيو هو.
سنڌو ماٿريءَ جي تهذيب تاريخ کان پهريان جي بهترين نشاني آهي. هن تهذيب جون ڪافي اهڙيون خصوصيتون آهن جيڪي صرف  هن تهذيب سان تعلق رکن ٿيون. ماضيءَ ۾ هن تهذيب جي باري ۾ ماهرن جي راءِ هُئي ته هيءَ تهذيب اولھہ ايشيا مان هن سرزمين تي آندي وئي هئي. پر 1950ع ۾ ڊاڪٽر ايف اي خان ڪوٽ ڏجي جي کوٽائي ڪئي، اتان  نيون ڳالهيون سامهون آيون ۽ پُراڻن تصورن ۾ تبديلي آئي. ڪوٽ ڏجي ۾ موهن جي دڙي جي دور کان ڪافي اڳ جي دفن ٿيل آبادي ملي ۔هن تهذيب جي زماني جو ريڊيو ڪاربن جي ذريعي پتو لڳايو ويو ته خبر پئي هي آبادي موهن جي دڙي کان  به 800 سال اڳ جي تهذيب آهي! اُن کان پوءِ لڳولڳ کوٽايون ٿيون جن مان اهو ثابت ٿيو ته  هن تهذيب جي سرچشمي جي هن ئي سرزمين تي ابتدا ٿي ۔ هي مقامي سماج جي ارتقا جو لازمي نتيجو هيو ۽ ٻاهرين اثر جيڪي به هُيا اهي گهٽ اهميت وارا هيا.هن تهذيب جو پختو زمانو 2500 ق م کان 1700 ق م آهي. پر حقيقت ۾ هن جو تسلسل 3800 ق م تائين نظر اچي ٿو. پراڻين کوٽاين ۾ هن تهذيب سان واستو رکندڙ شهر 42 جي تعداد ۾ هيا، هاڻي هن جي تعداد ۾ سَون جو اضافو ٿي چڪو آهي ۔ صرف چولستان ۾ ڊاڪٽر رفيق مغل 363 دفن ٿيل وستيون لڌيون آهن ۔ انکان علاوه سرائي کولا ،جهنگ، بٺيال، سوات وادي ۾ غالا گئي ،گومل وادي ۾ ڪافي جڳهون، بلوچستان جي علائقي مهر ڳڙه ۾ هن تهذيب جا آثار مليا آهن. ڀارت ۾ گهگهر(هاڪڙي) درياھ ۽ اُن ۾ ڪرندڙ درياهن جا علائقا هنن آثارن سان ڀريا پيا آهن.
سنڌو ماٿري ۽ پٿر جو دور
اڄ کان هڪ لک سال اڳ سنڌو ماٿر ۾ اوائلي انسان اُلهندي وارن جبلن ۽ ٽڪرن جي غارن ۾ رهڻ لڳو. انهن غارن جا آثار سنڌ ۾ ڪافي تعداد ۾ مليا آهن. قديم زماني جي ماڻهن جون کوپڙيون سيوهڻ جي ڀرسان شاهه بلاول جي واٽ تان پڻ لڌيون آهن. لکين ورهيه اڳ جا لاش پٿرن جي اوزارن سميت ٽنگا نيڪا مان لڌا ويا آهن. لڪيءَ جي جبلن مان ڪوسي پاڻيءَ جي چشمن جي پريان هڪ ٽڪريءَ تي هڪ غار لڌو ويو آهي، جيڪو ”هڪ ٿنڀو“ سڏبو آهي. اهو به نهايت قديم زماني جو غار آهي. خيبر پختون خواهه صوبي ۾ شنگهائو وٽ پڻ ان دور جي ماڻهن جو هڪ رهائشي غار مليو آهي. ماهرن اتان مليل باقيات جي عمر هڪ لک کان 40 هزار سال ق - م مقرر ڪئي آهي.
هن دور ۾ اوائلي انسان ننڍين ننڍين ٽولين جي صورت ۾ غارن ۾ رهڻ لڳو. هي ٽوليون شروع ۾ ڪٽنب، قبيلي يا قوميت جي صورت ۾ منظم ڪو نه هيون. پر هن دور ۾ هو رولو زندگي ڇڏي ڪري ٽولين جي صورت ۾ رهڻ لڳا. هڪ ٻئي جي ويجهو اچڻ ڪري هنن جي دلين ۾ رحم، قرب ۽ پنهنجائپ وارو جذبو پيدا ٿيو. هن وقت انسان اڃا باهہ ٻارڻ جو هنر ڪو نه سکيو هو. ان ڪري هو پنهنجي عزيزن کي مرڻ بعد پٿرن هيٺان پوري ڇڏيندو هو. جيئن لاش ڌپ نه ڪري. اهڙا گهڻائي ثبوت سنڌ اندر مليا آهن.
ھالاڻي واري جنگ
ڪلھوڙن جي فوج
ميان عبدالنبي جي فوج هالاڻي جي اوڀر – اتر ڪنڊ تي ”پير ولي درويش“ جي مشهور قبرستان وٽ مقابلي لاءِ اچي منزل انداز ٿي. پير ولي درويش کي ساهتيءَ ۾ عام ماڻهو ”پير دلو مشائخ“ به ڪري چوندا آهن. ٻئي طرف ٽالپورن جي فوج مير فتح علي خان ٽالپور جي اڳواڻي ۾ ”پريالوءِ“ وٽ اچي ڇانوڻي هنئي. ٻئي فوجون هڪٻئي جي رت جون پياسي هيون. ڪلهوڙن جي شاهي فوج ۾ پٺاڻ ۽ قلات جي خان جي فوج جا ماڻهو به شامل هئا. ميان عبدالنبيءَ پاران محمد حسن کهاوڙ فوج جو سپهه سالار هو. ڪلهوڙن جي فوج ۾ اٽڪل ٽيهه هزار سپاهي هئا، جن ۾ ليکي، کوسا، نومڙيا ۽ ٻين قومن جا ماڻهو شامل هئا. ڪلهوڙا حڪمرانن جي پاران انهيءَ وقت ساهتي پرڳڻي جو گورنر ڌڱاڻو خان جتوئي هو. هُو هالاڻي شهر جي ٻاهران پنهنجي ٺهرايل ڪچي قلعي ۾ رهندو هو. هو پڻ پنهنجي طرفان وڏي فوج وٺي اچي انهي جنگ ۾ شامل ٿيو. ڌڱاڻو خان جتوئي ۽ محراب خان جتوئي، انهي جنگ ۾ نهايت ئي دليري ۽ بهادري سان وڙهيا. ميان عبدالنبي جي فوج ۾ کهاوڙن جي فوج کانسواءِ راڄي ليکيءَ جو پٽ بلاول ليکي پڻ پنهنجي جانباز سپاهين سان گڏ اچي شامل ٿيو.
تڏ
تڏ :  Crickets :گريلس ڪيمپيسٽرس:
غلام حسين رنگريز
ادبي اوسر
غلام حسين رنگريز جي علمي ۽ ادبي تربيت ۾ عبدالفتاح عبد بٺورائي جوبه وڏو حصو رهيو، جيڪو پنهنجي وقت جو ڏاڍو ذهين، ڄاڻو، تحرير توڙي تقرير جو شهسوار ۽ بهترين شاعر پڻ هو. عبدالفتا عبد، نه رڳو ”بزم صوفياءِ سنڌ“ سان لاڳاپيل هو، پر هو جديد فڪر ۽ قومپرستي واري شعور سان مالامال هو. رنگريز سندس ساٿ ۾ نه رڳو ادبي سر گرمين، پر قومي تحريڪن ۾ پڻ ڀرپور حصو ورتو ۽ ذهني طور تي محترم جي ايم سيد جي قومي فڪر ۽ ترقي پسند سوچ جي ڪري مقامي توڙي غير مقامي سطح تي عتاب جو نشانو بنايو ۽ کيس 1974ع ۾ گرفتار ڪري اڍائي مهينا سينٽرل جيل ڪراچي ۾ رکيو ويو. مٿس الزام هو ته هن محترم جي ايم سيد جي ڪراچي ۾ ٿيل سالگرهه جي موقعي تي ٿيل مشاعري ۾ پنهنجو شعر پڙهيو. غلام حسين انگريز جا تحقيقي، علمي ۽ ادبي مقالا نهايت اهم حيثيت والارين ٿا. تنهن کانسواءِ پاڻ آکاڻيون پڻ لکيائين ۽ ترجما پڻ ڪيا اٿس. گڏوگڏ هڪ سٺو ڪالم نويس پڻ رهيو آهي. سندس ڪالم ”جي چوانءِ سچ“ ڪافي وقت ”عوامي آواز“ ۾ ڇپجندو رهيو.
سعيدالزمان صديقي
خدمتون
سعيدالزمان 1963ع ۾ ھاءِڪورٽ اولھہ پاڪستان جو وڪيل رجسٽر ڀيو. 1969ع ۾ پاڪستان جي سپريم ڪورٽ ۾ وڪالت ڪرڻ لڳو. 1967ع ۾ ڪراچي ھاءِ ڪورٽ بار ائسوسيئيشن جو سيڪريٽري چونڊيو. 69-1968ع ۾ ڪراچي ھاءِ ڪورٽ بار ائسوسيئيشن جي   مئنيجنگ ڪاميٽيءَ جو رڪن چونڊيو. 1977ع ۾ ھاءِ ڪورٽ بار لائبرريءَ جو اعزازي سيڪريٽري مقرر ڀيو. 5 مئي 1980ع تي سنڌ ھاءِ ڪورٽ جو جج مقرر ڀيو. 5 نومبر 1990ع تي سنڌ ھاءِ ڪورٽ جو چيف جسٽس مقرر ڀيو. 23 مئي 1992ع تي سپريم ڪورٽ جو جج ۽ پھرين جولاءِ 1999ع کان 1 ڊسمبر 2005ع تائين سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس طور پنھنجون خدمتون سرانجام ڏنائين. سعيدالزمان صديقي ان وقت پاڪستان جي سپريم ڪورٽ جو جج ھو جڏھن جنرل پرويز مشرف ملڪ ۾ ماشل لا لاڳو ڪئي ھئي. ھن پرويز مشرف پاران نافذ ڪيل عبوري آئيني حڪم (Provisional Constitutional Order) تحت قسم کڻڻ کان انڪار ڪيو. نتيجي طور ھن کي پنھنجي ڪٽنب سوڌو گھر ۾ نظربند ڪيو ويو. 25 آگسٽ 2008ع تي نوازشريف ھن کي مسلم ليگ (نواز) ۽ جماعت اسلاميءَ پاران آصف زرداريءَ جي مقابلي ۾ صدارتي اميدوار نامزد ڪيو. ھن ھيءَ چونڊ 153 ووٽن تان ھارائي. 2013ع جي صدارتي چونڊن ۾ ھن ٻيھر حصو ورتو پر اھا چونڊ ممنون حسين کٽي ورتي. ھن چونڊ ۾ بلوچ قوم پرستن سعيدالزمان کي ووٽ ڏنو. 11 نومبر 2016ع تي ھن سنڌ جي 31ھين گورنر طور قسم کنيو.
مرتضيٰ وهاب
سياسي ڪيريئر
30 اپريل 2015 تي کيس وڏي وزير سيد مراد علي شاھ جي صوبائي سنڌ ڪابينا ۾ شامل ڪيو ويو ۽ کيس قانون بابت وڏي وزير جو صلاحڪار مقرر ڪيو ويو. 21 مئي 2015 تي کيس وزير جو درجو ڏنو ويو.
ھڪڙا (قبو سعيد خان)
ديھ ھڪڙا سنڌ جي ضلعي قمبر شهدادڪوٽ جي قبو سعيد خان تعلقي جي ھڪ ديھ جو نالو آهي جيڪا ھڪڙا تپي ۾ واقع آهي.
عمرو بن محمد بن قاسم
پڇاڙي
6 ربيع الثاني 125هه (743ع) ۾ هشام بن عبدالملڪ ڳلي جي بيماريءَ وگهي گذاري ويو.وليد اچڻ سان هشام جي سڀني عملدارن کي هٽائي ڇڏيو، تن ۾ عمرو بن محمد بن قاسم به هو، جيڪو 126هه (44ـ ــــــ 743ع) ۾ لاڏاڻو ڪري ويو.
17 سيپٽمبر
حوالا
زمرو:سال جا ڏينهن زمرو:سيپٽمبر
نفت داشلاري
شهر تي نالي جو بڻ بنياد
هن وسنديءَ تي اصل ۾ چيرني ڪامني ("ڪارو پٿر") تان نالو رکيو ويو، پر پوءِ نيفت دسارلي يا نيفت داسلاري ("آئلي راڪس") رکيو ويو، جنهن ان مادو جي حوالي سان ئي تيل جي ڪارو رنگ سان ملندڙ اشارو يا تشبيهه جي جڳهه ورتي.
آزادي کان پوءِ
نومبر 2009 ۾، ان وسندي جي آباديءَ پنهنجي 60هين سالگرهه ملهائي.
تيل ڪڍڻ
تيل ڪڍڻ جو ڪم ابشيرون جيالاجيڪل رجحان تي پاڻي جي مٿاڇري تي ڪيو وڃي ٿو.
حادثا
4 ڊسمبر 2015 تي،هڪ تيز طوفان جي ڪارڻ زندهه ڪوارٽرز جو هڪ ڀاڱو سمنڊر ۾ ڪِري پوڻ کانپوءِ آسڪر جي 3 ڪارڪنن جي لاپتا ٿيڻ جو اطلاع مليو.
ايريزونا
ايريزونا (انگريزي: Arizona) آمريڪا جي گڏيل رياستن مان هڪ رياست آهي جيڪا آمريڪا جي پکيڙ جي لحاظ کان ڇهين وڏي رياست ۽ آباديءَ جي لحاظ کان چوڏهين وڏي رياست آهي. هن رياست جي گاديءَ جو هنڌ فينڪس (Phoenix) آهي جيڪو هن رياست جو وڏي ۾ وڏو شهر پڻ آهي. هن رياست جي اولھ ۾ آمريڪي رياستون نيوادا (Nevada) ۽ ڪيليفورنيا (California) موجود آهن جڏهن ته ڏکڻ ۽ ڏکڻ اولھ ۾ هن جون سرحدون ميڪسيڪو جي سونورا (Sonora) ۽ باجا ڪيليفورنيا (Baja California) سان ملن ٿيون.
سياسي انتظام
ايرزونا جي قانونساز اسيمبلي ٻہ ايواني آھي جنھن ۾ وڏو ايوان سينيٽ اٿس جنھن جا 30 ميمبر آھن. ٻيو ايوان رپريزنٽٽيٽوز جو آهي جنھن ۾ 60 ميمبر آھن .1993 کان ھن رياست جي ايوانن ۾ ريپبلڪن پارٽيءَ جي اڪثريت آهي.
محمد حسن
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1904ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ ڳوٺ بخش علي خان چانڊيو ۽ ڳوٺ عمر سيال واقع ھيا. 1904ع ۾ ھي ديھ تپو سير ماڇي ۾ واقع ھئي جيڪو ضلعو سرحد (ھاڻي: جيڪب آباد) ۽ تعلقو شھدادپور (ھاڻي:شھدادڪوٽ) جو حصو ھيو. ان وقت ديھ جي وچ ۾ اوڀر کان اولھ طرف ڪڙيو نئون محمد حسن واقع ھيو. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ ميرڻ جمالي، ڳوٺ محمد آچر بروھي، قلندر بخش مگسي معروف ڳوٺ آھن.
سيلري
آسپريگس وانگي هيءَ ڀاڄي به پنن سڪائڻ سان چڱي ٿيندي آهي. پاڙ کوٽي مٽي ڪڍڻ سان يا ٻوڙن جي مٿان بانس جي چيريل لڪڙي رکڻ سان، يا ٺڪر جي نالين رکڻ سان سڪائيندا آهن.
دوبارا
پلاٽ
هڪ عورت کي 12 سالن جي نينگر جي زندگي بچائڻ جو موقعو ملي ٿو، جيڪو 25 سال اڳ ٿڌ جي طوفان ۾ موت جو شاهد هو، موجوده زماني ۾ ساڳئي طوفان دوران ٽيليويزن سيٽ ذريعي رابطو ڪري.
ذات
آڪهه جو يا خانداني نالو- ذات- لقب (surname) ڪجهه ثقافتن ۾، نالو، خانداني نالو، يا آخري نالو ڪنهن جي ذاتي نالي جو حصو هوندو آهي جيڪو پنهنجي ڪٽنب، قبيلو يا برادري کي ظاهر ڪري ٿو.
ڪمرو
پڻ ڏسو
زمرو:فن تعمير
ذاتين جي انسائيڪلوپيڊيا
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:سنڌي ڪتاب
سعيد غني
سياسي ڪيريئر
هو 2012 جي سينيٽ اليڪشن ۾ پاڪستان پيپلز پارٽي جي اميدوار طور سينيٽ آف پاڪستان ۾ اميدوار چونڊجي ويو هو. جولاءِ 2017 ۾ هن سينيٽ مان سنڌ جي صوبائي اسيمبلي جي سيٽ ۾ ويهڻ لاءِ استعيفيٰ ڏني.
عالمي معياري ڪتاب نمبر
عالمي معياري ڪتاب نمبر (International Standard Book Number، مخفف: ISBN) تجارتي ڪتابن جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ منفرد انگي سرشتو آهي. ڪتاب گھر يا ڪتاب ڇاپيندڙ ادارا، عالمي آءِ ايس بي اين ايجنسي کان اها سڃاڻپ انگ ملهه وٺندا آهن. معيار بابت بين الاقوامي تنظيم : انٽرنيشنل آرگنائيزيشن فار اسٽينڊرڊائيزيشن (ISO) مختلف قسمن جا 19,500 معيار شايع ڪري چڪي آھي ۽ ISBN جو تعلق انھن معيارن سان آھي. معيارن جي تصديق ڪندڙ  ڪوڊ 13 انگن تي مشتمل ھڪ بار ڪوڊ ھوندو آھي جيڪو ڪتابن جي وڪري ۾ بہ آساني پيدا ڪندو آهي.
حوالا
زمرو:آئي ايس او معيار زمرو:ڪتاب ڇپائي زمرو:ڪتابي اصطلاعون
گهونگهٽ لاهه ڪنوار
حوالا
زمرو:1970ع جون فلمون زمرو:پاڪستاني فلمون زمرو:سنڌي ٻولي جون فلمون
بلتي ٻولي
بلتي:Balti : (, ; Nastaʿlīq script: ) تبتي ٻولي آهي جيڪا پاڪستان ۾ گلگت جي بلتستان واري علائقي ۾ ڪثرت سان ڳالھائي ويندي آھي.انڊيا ۾ اھا نيوبرا وادي، ليگ ضلعي ۽ ڪرگل ضلعي ۾ ڳالھائي ويندي آھي. . اھا تبتي ٻولي کان بلڪل مختلف آهي. پراڻي تبتي ٻوليءَ جا ڪيترائي آواز جيڪي ھاڻي جي تبتي ٻوليءَ ۾ نہ رھيا آھن اھي بلتي ٻوليءَ ۾ محفوظ ٿي ويا آھن
زيب النساء حميد اللّه
شادي
هن جي مڙس هڪ مشهور پنجابي خاندان سان واسطو رکن ٿا. سندس والد، خليفا محمد اسدالله،ڪلڪتا (هاڻي ڪولڪتا) جي شاهي لائبريري جو لائبريرئين هيو.
ڄام مبارڪ خان
ڄام مبارڪ جي مزار جا ڪتبا
يا ﷲ.. هيءَ سُرهي مزارخان الاعظم شهيد مبارڪ خان بن سلطان نظام الدين جي آهي.
ھاليجي ڍنڍ
ھاليجي ڍنڍ ضلعي ٺٽي، صوبي سنڌ، پاڪستان ۾ واقع آھي. ھي ڪراچي کان 82 ڪلوميٽر ۽ ٺٽي کان 24 ڪلوميٽرن جي فاصلي تي اتر اولھ ۾ واقع آھي. ھي ايشيا ۾ پکين جي سڀ کان وڏي محفوظ پناھ گاھ آھي.
ڪامريڊ عبدالقادر کوکر
ڪامريڊ عبدالقادر کوکر لاڙڪاڻي ضلعي جي ڳوٺ ڌامراه  ۾ هڪ غريب آبادگار ميوا خان جي گهر ۾ 1907. ۾ ڄائو.ڪامريڊ عبدالقادر کوکر جي سڃاڻپ سنهڙو ڊگهو ننڍڙي ڏاڙهي هر وقت هٿ ۾ ڏنڊو، مٿي تي ٽوپي، کاڌيءَ جي سلوار ۽ قميص، گيڙو رنگ جي سدري ۽ سندس سدري جي کيسن ۾ هارين مٿان جاگيردارن جي ڏاڍ خلاف درخواستون يا وري هارين جي پاران سندن مظلوميت جون اخبارن ۾ شايع ٿيل اپيلون ڀريل هونديون هيون، هو ڪراچي جي مڙني دفترن ۾ سرڪار کان داد رسيءَ لاءِ چڪر ڪاٽيندو نظر ايندو هيو. ،
تعليم
عبدالقادر کوکر قديم سنڌ جي ٻين ڳوٺن وانگر اسڪولن جي اڻاٺ سبب ڪڏهن اسڪول ويندو هيو ته وري شام جو پيءُ ماءُ سان ٻنيءَ تي هٿ ونڊائيندو رهيو، جڏهن پنج درجا پاس ڪيائين تڏهن والدين غربت ۽ مفلسي سبب سندس تعليم بند ڪئي ڇاڪاڻ ته وڌيڪ تعليم لاءِ سنڌ مدرسو لاڙڪاڻو ۽ سنڌ مدرسو ڪراچي وڃڻو هيو. پر هن ذهين ٻار جي ذهانت، علم سان عشق ڏسندي ڌامراهن شهر جي مهذب سلجهيل وڏيري سامراج دشمن خلافت تحريڪ جي قائد بئريسٽر جان محمد جوڻيجي پنهنجي خرچ تي عبدالقادر کوکر کي سنڌ مدرسة الاسلام ڪراچي ۾ داخلا ڏياري، جتي هن مئٽرڪ تائين تعليم حاصل ڪئي. .
وفات
پويون وقت ڪراچيءَ ۾ سول اسپتال جي پويان پنهنجي مسواڙي گهر ۾ ڪافي ڏينهن ڪمزور ۽ بدن ۾ بيمار گذاريائين. ڪامريڊ عبدالقادر 21 جنوري 1965ع، ڇنڇر ڏينهن تي وفات ڪئي. چون ٿا ته سندس جنازي کڻڻ وقت چار ماڻهو به ڪو نه هيا ڇاڪاڻ ته هن اهڙي ڪسمپرسي واري حالت ۾ گذاريو، ڪامريڊ جي گهر وارن کي ڪفن ۽ دفن ڪرڻ جا پئسا به ڪو نه هيا. سندس وفات تي متاثر ٿي سنڌ جي عظيم محقق پير حسام الدين راشدي شعر لکيو هيو، ڇاڪاڻ ته هن جي سچائي، جدوجهد ۽ عظمت ايتري عظيم هئي جو هو ڀرپور خراج تحسين لهڻي، ايشيا جي عظيم هاري تحريڪن جي قائد ڪامريڊ عبدالقادر ميوا خان کوکر اڄ ڪراچي ميوا شاهه قبرستان جي ڪنهن ڪنڊ ۾ ڪهڙي مٽيءَ جي ڍير ۾ دفن آهي. ،
قاضي فيض محمد صديقي
ڪراچيءَ ۾ تعليم دوران سياسي سرگرميون
1933ع ۾ جڏهن ڪراچي ڪاليج ۾ پڙهندو هو، تن ڏينهن ۾ هيءُ، عبدالرحيم ميمڻ هالاڻيءَ واري، ۽ الهداد شجراهه شڪارپور واري سان گڏ خاڪسار تحريڪ ۾ شامل ٿيو. .سال 36-1935ع ڌاري ”خالق ڏني هال“ ۾ شهيد الهه بخش جي حمايت ۾ هڪ جلسو ٿيو. جنهن ۾ علامه آءِ آءِ قاضي پڻ شريڪ ٿيو. قاضي فيض محمد ۽ محترم جي ايم سيد ان جلسي ۾ وڏي شد مد سان بهرو وٺڻ لڳا. جلسي هلندي حڪومت جي ڪارندن ۽ مسلم ليگين جلسي ۾ مداخلت ڪري، ان کي درهم برهم ڪيو ۽ ماڻهن کي مارڪٽ ڪرڻ لڳا. قاضي فيض محمد علامہ آء آء قاضي جي حفاظت ڪندي کي غنڊن مارڪٽ ڪري ڌڪي، جلسي گاهه کان ٻاهر ڦٽو ڪيو ۽ شديد زخمي ٿي پيو. .
ڪتاب
قاضي صاحب ٻن ڪتابن جو ليکڪ آهي:
ساڍر
حوالا
زمرو:پاڪستان زمرو:سنڌ زمرو:سنڌ جا ڳوٺ
بندہ سنگھ بهادر
حوالا
زمرو:پنجاب جي تاريخ زمرو:هندستاني سورما
ايسٽ انڊيا ڪمپني
سن 1601ء ۾ انگريزن جي هڪ قافلي واسڪو ڊي گاما (پورچوگيز) جي سربراهي ۾ ممبئي جي درياه جي ڪناري تي لٿو انهن مغل بادشاهن کي چيو ته اسين هتي تجارت ڪرڻ ٿا چاهيون.ايسٽ انڊيا جي نالي هڪ ڪمپني ٺھي، جنهن جا دفتر انڊيا جي مختلف ملڪن م ٺاھيا ويا سؤ سالن جي اندر ئي اندر هن ڪمپني جي ڪاروبار ترقي ڪئي ء سڄي ملڪ جي تجارت ايسٽ انڊيا ڪمپني جي هٿ ۾ اچي وئي.
مست علي
تاريخ
بورڊ آف روينيو سنڌ جي رڪارڊ ۾ موجود 1904ع واري ھن ديھ جي نقشي مطابق ھن ديھ ۾ رڳو ھڪ ڳوٺ ميرپور کيرٿر ڪئنال جي کاٻي پاسي اوڀر طرف واقع ھيو. ھاڻي ھن ديھ ۾ ڳوٺ ميرپور ٻرڙو واقع آهي.
سک گرو
سک گُروئن سک مذهب قائم ڪيو، جنهن جي شروعات اَٽڪل 1469ع ۾ ٿي. گرو نانڪ سکن جو پهريون مَڃِيل گُرو آهي.
موسي بن ڪعب تميمي
موسي جي حڪومت
موسيٰ 124هه ۾ سنڌ تي قبضو ڪري انتظام ٺيڪ ڪيا ۽ منصوره شهر جي مرمت ڪرائي شهر جي جامع مسجد کي وڏو ڪرائي وڌيڪ خوبصورت بڻايائين. موسيٰ 140هه (58 ــ 757ع) تائين سنڌ تي آرام سان حڪومت ڪندو رهيو، انهيءَ دوران ملڪي انتظام ۾ به ڪافي سڌارا آندائين، پر پوءِ واپس پنهنجي وطن موٽي آيو .ابن اثير ۽ يعقوبي مطابق هن شهر منصوره جي مرمت ڪرائي ۽ ان کي پنهنجي گادي جو هنڌ مقرر ڪيو. اُتي جي مسجد ۾ ڪجهه اضافو ڪري هر طرح سان هن جي رونق وڌائي ۽ دشمنن تي خوب فتحون حاصل ڪري پنهنجي حڪومت جو سارو وقت بلڪل ڪاميابي سان گذاريو. آخر وطن جي حب ۾ سنڌ جي حڪومت ڇڏي عراق ڏي واپس هليو.
وفات
سندس وفات 141هه (59 ــ 758ع) ۾ بغداد ۾ ٿي. خليفو سفاح موسيٰ جي وقت ۾ ئي 13 ذوالحج 136 هه (754ع) تي گذاري چڪو هو .
رئيس غلام مصطفي ڀرڳڙي
ان کان پوءِ، سنه 1953ع ۾، سنڌ اسيمبليءَ جون وري چونڊون ٿيون، جن ۾ مسلم ليگ کان ٻاهر مخالف جماعتن، جهڙوڪ پيپلس پارٽي، آزاد پاڪستان پارٽي، هاري پارٽي ۽ عوامي ليگ گڏجي متحده محاذ قائم ڪري، اُميدوار بيهاريا، جن ۾ هيٺيان ست اُميدوار محاذ طرفان چونڊجي آيا:(1) جي. ايم سيد، (2) پير الاهي بخش، (3) رئيس غلام مصطفيٰ خان ڀرڳڙي، (4) سيد حاجي حسن بخش شاهه، (5) سيد گل محمد شاهه، (6) رئيس علڻ خان لغاري، (7) پيرزادو شاهنواز. جيڪي مخالفت ۾ ويٺاسون. رئيس صاحب ڊيپوٽي ليڊر هو. انهيءَ اسيمبليءَ اندر سنڌ جي حقن جي درخواست، ڪراچي واپس ملڻ جو ٺهراءُ پاس ڪرايائون. .
شاھ بيگ ارغون
سيوي جي فتح
بابر جي ڪابل تي قبضي بعد خطرو محسوس ڪندي سيوي (سبي) فتح ڪرڻ جو ارادو ڪيائين.، 917هه ۾ قنڌار کان شال جي طرف اڳتي وڌيو پر شال ۾ ڪجهه ڏينهن ترسي وري شال مان ڪوچ ڪري سبيءَ ڏانهن وڌيو ۽ سبيءَ جي آسپاس پهچي قلعي کي پنهنجي گهيري ۾ ڪيائين. سلطان برولي برلاس، جو اولاد هتي جو حاڪم هو، تنهن ٽي هزار بلوچ ۽ ٻيو لشڪر گڏ ڪري حملو ڪيو، شديد لڙائي لڳي. نيٺ شاهه بيگ جي فتح ٿي ۽ سيوي جي لشڪر کي شڪست آئي. ڪيترائي قتل ٿيا ۽ ڪيترائي سنڌ ڏي هليا ويا. شاهه بيگ سيوي ۾ آيو ۽ ڪجهه ڏينهن اتي قيام ڪيائين. باغن ۾ عمارتن جو بنياد رکيائين. قلعي کي تعمير ڪرايائين ۽ پوءِ ڪجهه لشڪر سان، ميرزا عيسيٰ ترخان کي، جيڪو سندس وڏن اميرن مان هو، تنهن کي سبيءَ جي حڪومت سپرد ڪري پاڻ قنڌار هليو ويو
چٽسالي
thumb|مير الهيار خان ٽالپور جي قبرستان ۾ ڀتين تي ٿيل چٽسالي چٽسالي، نقاشي، مصوري، رنگ سازي، ڪمانگري يا رنگڪاري (painting)، رڱڻ، رنگي، رنگ يا ٻين وسلين جي ڪنهن سطح تي لاڳاپو آهي.
سنڌ چمڙو
حوالا
زمرو:Eptesicus زمرو:افغانستان جا مئمل زمرو:پاڪستان جا مئمل زمرو:1877ع ۾ بيان ڪيل مئمل زمرو:Taxa named by George Edward Dobson زمرو:ايشيا جا چمڙا
ٻولي ڇا آهي
ٻولي جو نظام
ساسئر موجب ٻولي جو نظام علامتي آهي3. ۽ سماج ۾ موجود آهي، سماج ۾ موجود آهي جو مطلب اهيو آهي ته ٻولي جو نظام اجتماعي ذهن* ۾ موجود آهي، اجتماعي ذهن روايت جو نعمل بدل آهي، ٻولي ۽ روايت ٻئي پاڻ ۾ ائين ڳنڊيل آهن جيئن پن ۽ ٽاري، جيئن اک ۽ نظر. ٻولي روايت جي ذريعي پيڙهي پوءِ پيڙهي هلندي ٿي رهي. ساڳي ريت وري روايت ٻولي جي ذريعي هڪ پيڙهي کان ٻي پيڙهي تائين منتقل ٿئي ٿي. ٻولي جا آواز، لفظ ۽ لفظن ۾ جڙيل تصور ( علامتون ) پڻ روايت جي ڪري قائم ۽ دائم آهن. ٻولي جي ڪنهن به جُز ۾ جيڪڏهن ڪا تبديلي ٿيڻي آهي ته اها ڪنهن هڪ فرد جي مرضي سان نه ٿي ٿي سگھي. ڇو جو ٻولي اجتماعي ذهن جي گڏيل پيداوار آهي4. ٻولي ۾ ڦير سماجي سطح تي ئي ممڪن آهي. باقي جيڪڏهن ڪو ماهر ويٺو پنهنجا لفظ گھڙيندو ۽ ڌارين ٻولين جي لفظن جا ويٺو ترجما ڪندو ته اها سندس اجائي ڪوشش هوندي.
ناليني ملاڻي
مُنڍائتي زندگي ۽ تعليم
1946 ۾ ڪراچي ۾ جنم ورتائين، ميلاڻي جي ڪُٽنب(خاندان) هندستان جي ورهاڱو مهل هندستان ۾ پناهہ حاصل ڪئي. هوءَ ورهاڱو کان ڪُجھ دير اڳ ئي ڪولڪاتا هلي وئي هئي، ۽ سال 1958 ۾ ممبئي ڏانهن لڏپلاڻ ڪري وئي. پنهنجو گهر ڇڏڻ ۽ مهاجر بڻجڻ جي تجربي جي اونهائيءَ ملياڻي جي فن پارن تي اونهو اثر وڌو آهي. ميلاڻيءَ ممبئي ۾ فائن آرٽس جو اڀياس ماڻيو آهي. ۽ هن 1969 ۾ سر جمسيٽجي جيجيڀائي اسڪول آف آرٽ کان فائن آرٽس ۾ ڊپلوما حاصل ڪيو. ان زماني دوران، هن ڀولا ڀائي ميموريل انسٽيٽيوٽ، بمبئي جو هڪ اسٽوڊيو جتي فنڪارن، راڳين (موسيقارن)، ناچڻين (رقاصائن) ۽ ٿيٽر جي ماڻهن بابت انفرادي ۽ اجتماعي طور ڪم ڪندي هئي. اتي ئي هن ٿيٽر جهڙوڪ فني مشقن سان واڳيل فنڪارن سان ملڻ ۽ انهن جو تعاون حاصل ڪرڻ جو موقعو مليو. هن فرانسيسي حڪومت کان پيرس ۾ فنون لطيفا (فائن آرٽس) جي تعليم جي لاءِ 1970 کان 72 تائين اسڪالرشپ حاصل ڪئي. هوءَ 1984-89 دوران حڪومت هندستان طرفان آرٽ فيلوشپ جي اسڪالرشپ ماڻيندڙ پڻ هئي.
ڪم جو نماءُ
ميلاڻي جو ڪم ڪيترن ئي بين الاقوامي عجائب گهرن (ميوزيئم) ۾ نمائش جي لاءِ پيش ڪيو ويو آهي، جن ۾ اسٽيڊيلڪ ميوزيئم (stedelijk museum) ۽ ميوزيم آف ماڊرن آرٽ (MOMA) شامل آهن.
ٻاهريان ڳنڍڻا
زمرو:1946ع جون پيدائشون زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سنڌي ماڻھو
محمد هاشم سولنگي
عملي زندگي
محمد هاشم سولنگي عملي زندگي جي ابتدا استاد طور ڪئي. هيءُ 1988ع ۾ مهراڻ ڊگري ڪاليج مورو ۾ انگريزي جو ليڪچرار مقرر ٿيو. 1990ع ۾ استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو ۾ بدلي ٿي آيو. 2009ع ۾ اسسٽنٽ پروفيسر طور ۽ 2014ع ۾ ايسوسيئيٽ پروفيسر طور ترقي ماڻيائين. هيءُ 2014ع ۾ گورنمينٽ بوائز ڊگري ڪاليج ڪي ايم سي نشتر ڪراچي ۾ بدلي ٿيو جتي فرائض انجام ڏيڻ شروع ڪيائين. هن جو ننڍپڻ کان ادب ڏانهن لاڙو هو. هن انگريزي توڙي سنڌي ادب جو گهرو مطالعو ڪيو. هن ٿعليمي ماهر ۽ ادبي ذوق رکندڙ شاهه عبداللطيف ڀٽائي، شيخ اياز، استاد بخاري، پروين شاڪر، حليم باغي، عزيز ڪنگراڻي ۽ ٻين اهم شاعرن جي سنڌي شاعري جو انگريزي ۾ ترجمو ڪيو آهي. جيڪو ڊگري ڪاليج دادو طرفان نڪرندڙ منڇر مئگزين ۾ شايع ٿيل آهي. هاڻ به انهي علمي ادبي ڪم ۾ مصروف آهي. محمد هاشم سولنگي هن کي 20 گريڊ ۾ ترقي ملي ۽ مراد ميمڻ ڳوٺ ۾ پرنسپال مقرر ٿيو ۽ پهرين آگسٽ 2022ع تي گورنمينٽ مراد ميمڻ ڳوٺ ڊگري ڪاليج مان ئي پرنسپال جي عهدي تان رٽائر ٿيو آهي.
شماريات
ڳاڻيٽي جو علم، علم شماريات، انگ اکر وديا، انگ شاستي، شماريات  مواد جي سائنسي انداز ۾ ڏين، ترتيب، رياضتي تجزيو، ته جيئن جنهن آبادي منجهان انگ اکر کنيا ويا هجن، انهن جي باري ۾ ڪو نتيجو ڪڍي سگهجي يا اُنهن لڪل جزن جي اهميت جي باري ۾ اندازو لڳائي سگهجي. انگن اکرن (statistics) جي ابتدا ۾ معنيٰ، ”اهو علم هو، جنهن جي مدد سان سماج، حڪومت يا فضا جي حالتن جا انگ اکر گڏ ڪيا وڃن يا ڪنهن ٻئي نموني انهن جي پرک ورتي وڃي.“ لفظ اسٽيٽسٽڪس جي معنيٰ آهي ته: ”ڪنهن طبقي جي ماڻهن جي حالتن بابت حقيقتن ۽ انگن اکرن کي گڏ ڪرڻ يا اهو سائنسي علم جيڪو ماڻهن جي سماجي، اخلاقي ۽ جسماني حالتن جي حقيقتن گڏ ڪرڻ جي ترتيب لاءِ ڪم اچي. ڊاڪٽر احسان الله خان مطابق شماريات اھڙو علم آھي جنھن جي مدد سان مختلف قسمن جي معلوماتن ۽ حقيقتن کي انگن اکرن جي صورت ۾ گڏ ڪري ان جي سائنسي تجزئي کان پوءِ ڪو نتيجو ڪڍيو ويندو آهي. هن وقت سائنسي دور ۾ انگن اکرن واري علم جي اهميت ۽ دائرو تمام وسيع ٿي ويو آهي، جنهن ڪري هن علم جي مدد سان سماج جي هر ڪنهن پهلوءَ جي خاصيتن، حقيقتن، مادي حالتن، ڳڻپ وارين حقيقتن کي شمار ڪيو وڃي ٿو ۽ اهڙي طرح 19ھين صدي جي آخرين حصي ۾ هن علم جو مقصد، اصولن ۽ فن جي لحاظ کان حقيقتن جي انگن اکرن کي گڏ ڪرڻ، مختصر ڪرڻ ۽ انهن جي تشريح ڪرڻ آهي. جانسن مطابق: ”دنيا ۾ اچڻ کان وٺي مرڻ تائين اسانجي زندگي جي هر حالت کي هن علم جي مدد سان محفوظ ڪيو وڃي ٿو: ڄم، موت، شادي، جدائي، اسانجي ٻارن جي روزاني حاضري، هاريءَ جي پنهنجي زمين مان پيداوار، اسانجي محنت جا ڪلاڪ، هوائي جهازن جي سفر جا فاصلا، سج جو اڀرڻ کان لهڻ تائين وقت، طرف جي ڪرڻ جي ماپ وغيرهه، اهي سڀ عمل ڪٿي نه ڪٿي ڪنهن نه ڪنهن طرح محفوظ رکيا وڃن ٿا. بيشمار اهڙا ۽ ٻيا عمل ۽ آزمودا روزاني زندگي ۾ دنيا جي سڀني ماڻهن کي پيش ايندا رهن ٿا.، جن کي انگن اکرن جي مدد سان ڇپائي محفوظ ڪيو وڃي ٿو .“ مجموعي طور ائين چئجي ته اهو علم جنهن جي مدد سان دنيا جي هر ڪنهن شيءَ، فضا ۽ جنس جي حالتن ۽ حقيقتن جي خاصيتن ۽ خامين جي قدر ۽ عدد لاءِ گڏ ڪيل انگن اکرن کي مختصر ڪري ، انهن جي سراسري فاصلي ۽ سيڪڙي جي ڀيٽ جي مدد سان نتيجو ڪڍيو وڃي ٿو. تحقيق ۾ موجود وقت انگن اکرن واري علم جي ايتري ته اهميت وڌي ويئي آهي جو ڪارگر تحقيق انهيءَ کي سمجھيو وڃي ٿو جنهن ۾ تجزئي لاءِ گڏ ڪيل انگن وارن عددن کي مختصر ڪري انهن جي مدد سان نتيجو ڪڍيو وڃي. اهو نتيجو گروهن ۾ جيڪا نسبتي تبديلي هوندي آهي، انهن جي تفاوت يا تعلق معلوم ڪرڻ سان واسطو رکندو آهي. اهي تبديليون ٻن قسمن جون هونديون آهن: هڪ وصفي (Nominal)۽ ٻيون وقفي (Interval). اهڙي تبديلي کي انگن اکرن واري علم جي خاص اصولن تي پرکيو وڃي ٿو.
شبير لاشاري
شبير لاشاري (انگريزي:Shabir Lashari) سنڌ ۾ جنم وٺندڙسنڌي ٻولي جو شاعر، ڪلاڪار ۽ صحافي آھي.
تعليم
شبير پرائمري تعليم گورنمينٽ پرائمري اسڪول دودو برهماڻي مئٽرڪ هاءِ اسڪول واهي پانڌي، انٽر ڊگري ڪاليج جوهي ۽ گريجوئيشن استاد بخاري ڊگري ڪاليج دادو منجهان ڪئي.
سنڌ ڊويزن
سنڌ ڊويزن انگريزن 1843 م سنڌ تي گورنر مقرر ڪري راڄ شروع ڪيو ۽ سنڌ جو فاتح جنرل چارلس نيپيئر پھريون گورنر بڻيو پر جلد ئي برٽش انڊيا جي قبضي ۾ آيل سنڌ جي علائقي (جنھن ۾ رياست خيرپور شامل نہ ھئي) کي بمبئي پريزيڊنسي  صوبي جو حصو بڻائي برٽش سنڌ کي ڊويزن جو درجو ڏئي ڪمشنر جي نگراني ھيٺ رکيو. ان وقت بمبئي پريزيڊنسي صوبو تمام وڏو ھيو جنھن م موجوده انڊيا جي رياست مھاراشٽر جو وڏو حصو، رياست گجرات شامل ھيا ۽ ان جون سرحدون موجوده سنڌ سان ڳنڍيل ھيون. اھڙي طرح برٽش سنڌ پڻ انھن رياستن سميت بمبئي پريزيڊنسي جو حصو ٿي وئي جنھن جو صدر مقام بمبئي شھر ھيو. سنڌ ڊويزن جو صدرمقام ڪراچي بڻيو. 1936 م سنڌ جي پراڻي حيثيت بحال ڪندي بمبئي پريزيڊنسي کان علحده ڪري رياستي درجو ڏئي ڪراچي کي ان جو گاديءَ جو هنڌ بڻايو ويو.
سير مگسي
جاگرافي
ھن ديھ جي اتر ۾ ديھ ٽنگڙا ۽ ديھ مغيري، اوڀر ۾ ديھ بگودڙو ۽ ديھ ماڇي، اولھ ۾ ديھ مست علي ۽ ڏکڻ ۾ ديھ زر واقع آهن. ھن ديھ جي مڪمل روينيو سروي ٿي آهي. قبو ۽ ڍوري شاخون ھن ديھ جي اوڀر ۽ اولھ م وھندڙ آھن.
چوڪو
طب
سڃاڻپ: هي ڀاڄيءَ جو قسم آهي، هن جا پن ۽ ٽاريون ذائقي ۾ کٽا هوندا آهن.
هيپناٽزم
هائپناسس ، هيپناٽزم (Hypnosis, or Hypnotism) هڪ اهڙي انساني نفسياتي حالت آهي جنهن ۾ مرڪوز ڌيان، گهٽ دائري وارو (گھيري دار) شعور ۽ تجويز جو جواب ڏيڻ جي هڪ بهتر صلاحيت شامل آهي. هي هڪ ننڊ آڻيندڙ عمل آهي. اهو گهڻو ڪري ڏينهن جو خواب ڏسڻ ، يا ڪتاب يا فلم ۾ ”پاڻ کي وڃائڻ“ جو احساس ڏيڻ سان گڏ آهي.
ڪونيڪٽيڪٽ
ڪنيڪٽيڪٽ (Connecticut ) آمريڪا جي گڏيل رياستن مان ھڪ رياست آھي.
26 آگسٽ
حوالا
زمرو:آگسٽ زمرو:سال جا ڏينهن
جسم فروشي
ھن ڪاروبار ۾ شامل ماڻھن مان گهڻو عورتون هونديون آھن. جيتوڻيڪ، ڪجهه حالتن ۾، ماڻهن سان گڏ گدڙا يا ٽرانجينڊر يا زناني گُڻن وارا ماڻهو به ملوث آهن جسم فروشي جو رواج. اڪثر غربت يا سماجي ۽ خانداني مجبورين سبب ماڻهو ان ڪاروبار ۾ شريڪ ٿيندا آهن، جيتوڻيڪ ڪجهه هنڌن تي ڇوڪريون رضاڪارانه طور تي داخل ٿينديون آهن. ڪيترين ئي اولهه جي ملڪن ۽ ڪجهه ايشيائي ملڪن ۾، مخصوص ماڻهن جي تحت جسم فروشي قانوني آهي.
پير پٺو
پير پٺي جي نشاني اها دستار آهي، جيڪا اڄ به ميلي جي موقعي تي سجاده نشين پائي وڏي شان سان خانقاھ کان مزار تائين مريدن سان گڏ پند ڪري اچي ٿو. ميرن جي صاحبي (حڪومت) تائين هتي اناج ۽ گيهه جا گودام هئا، جيڪي زيارت تي اچڻ وارن کي لنگر کارائڻ لاءِ ٺهرايا ويا هئا.
پوءِ تخت تي جڏهن فيروز تغلق ويٺو ته اهو به ٺٽي تي حملو ڪرڻ جي ارادي سان آيو، پر ان زماني ۾ سنڌ جون سياسي حالتون تغلقن لاءِ ٺيڪ نه هيون، جنهن جي ڪري اهو ناڪام ٿي واپس گجرات ڏانهن واپسي موٽي هليو ويو، محمد تغلق جي موت ۽ فيروز تغلق جي ناڪامي جي حوالي سان هن علائقي ۾ هڪ چوڻي ڏاڍي مشهور آهي؛
وبا
وبا هڪ بيماري آهي جيڪا وڏي ايراضيءَ تي پکڙجي ٿي ۽ ڪيترن ئي ماڻهن کي هڪ ئي وقت متاثر ڪري ٿي. وبا تڏهن ٿيندي آهي جڏهن بيماري هڪڙي انسان کان ٻي شخص تائين تيزي سان پکڙجي ٿي جنهن تي ڊاڪٽر ڪنٽرول ڪري سگهن ٿا. جيڪڏهن اها بيماري سڄي دنيا ۾ پکڙجي وڃي ،ته ان کي عالمگير وبا Pandemic سڏجي ٿو.
ٻوڌي ڌرمن
ٻوڌي ڌرمن يا ٻوڌي ڌرما انگريزي(Bodhidharma) پنجين يا ڇهين صدي جو هڪ ٻُڌ ڌرم جو ڀِڪشو هو. جنهن کي چين ۾ چن ٻُڌمت جي ڦھلاءُ جو پايو وجهندڙ ڪوٺيو ويندو آھي. جنهن ٻُڌ ڌرم جي پَرچار سان گڏ ڌيان اِڀياس ۽ مارشل آرٽ جو چين ۾ سِکيا اَکاڙو نالي شائولين مندر جو بُنياد رکيو.
ڄمڻ جي جڳھ ۽ اوائلي عمر
ٻوڌي ڌرمن جي جنم بابت ڪا هڪ-مَتِي راءِ نہ جُڙي سگهي آهي. اوائلي چيني تاريخون کيس هندوستان جي ڪنهن پَرڳڻي کان آيل ٻُڌائن ٿيون تہ هو ڏکڻ ڀارت جي پَلوا راڄ جو ڪو راجڪُمار هو يا وري ڪو اولھ ڀارت جو ايراني. هڪ ٻي تاريخ کيس بِرهمڻ نسل جو راجا ڪوٺي ٿي. اِهي ٻئي رايا کوٽ جو اُنڪري شڪار آھن جو پَلوا راڄ جو آفيشل ڌرم هندومَت هو ۽ پلوا راڄ جي ڪنهن راجڪمار جو نالو ٻوڌي ڌرمن هُيو ئي ڪونہ. اگر هجي تہ بہ هندومت ۽ ٻُڌمت ٻہ مُخالف ڌَرم آھن، نہ تہ هڪ هندو برهمڻ ٻُڌمت جي پَرچار ڇو ڪئي!؟ غلام حيدر مهجور جي سولنگي تاريخ بابت لکيل ڪتاب جي صُفحي 120 ڪتاب لکڻ موجب ڪتاب چَچ نامو(فتحنامہ سنڌ) جي صُفحي 512 ۽ 513 تي مُصنف لکي ٿو تہ هوڙي والا (صفحو97) جي گُمان ۾ اِهو نالو ٻُڌيورمن پٽ ڍول آھي. شايد بدهيورمن(Budhivarman) هُجي. ڇاڪاڻ تہ اِهو نالو قديم رڪارڊ ۾ اچي ٿو ۽ 640ع ڌاري گُجرات جي چالوڪيا(سولنڪي) گهراڻي جي هڪ راجا جو پڻ اهو نالو هو ۽ عربيءَ ۾ ” بديهني بمن دهول“ لکيو اَٿس. اولاهن چالوڪين مان ڪجھ راجائن جو ناتو ۽ نرمي ٻُڌ ڌرمن جي ساڌوئن ڏانهن هئي. خاص طور وڪرم ادتيا. پاڪستاني اِتهاسڪار ”احمد حسن داني“ کيس واديءِ سنڌ جي پشاور پَرڳڻي جو ڄاڻائيندي خيال ڪري ٿو، ڪجھ مقامي روايتن ۾ ٻوڌي ڌرمن جو ذڪر آيل آھي هو پاڪستان افغانستان جي بارڊر وٽ يا آسپاس جو ٿي سگهي ٿو.
نالو
ڪِن ڪيرتن پٽاندر ٻوڌي ڌرمن کي اِهو نالو سندس گُروءَ ڏنو، جيڪو عام طور پَنياتر، پراجنتر يا پراجنڌر طور ڄاتو ويندو هو. هڪ ٻُڌ ڀِڪشوءَ طور سندس نالو جيواورمن ٻُڌايو ويندو آھي. ٻوڌي ڌرما ٻين بہ اَنيڪ نالن سان پُڪاريو ويندو آھي. ”ٻوڌيترا“ به سندس هڪ نانءُ آھي.""
اصطخر
جاگرافي
اصطخر شھر جا آثار ايران جي فارس صوبي جي ڏکڻ اولھ ۾ موجود آھن. ھي شھر پولور (Polvar) نديءَ جي ماٿريءَ ۾ ڪوھ رحمت ۽ نقش رستم جي وچواري علائقي ۾ آباد ھو. ھن شھر وٽان مرودشت جو ميدان شروع ٿئي ٿو جيڪو تخت جمشيد تائين وڃي ڇيھ ڪري ٿو.
ڪوھ مري
ڪوھ مري يا مري پاڪستان جي صوبي پنجاب جي ضلعي راولپنڊي جي پير پنجل واري جابلو علائقي گليات جو ھڪ جابلو سيرگاھ يا تفريح گاه جو نالو آهي.
حوالا
زمرو:پاڪستان ۾ ھل اسٽيشنون
تسليما اختر
ايوارڊ
زمرو:1974ع جون پيدائشون زمرو:بنگلاديشي عورتون زمرو:بنگلاديشي ڦوٽو گرافر زمرو:جيئرا ماڻهو زمرو:سرگرم ڪارڪن عورتون زمرو:عورتون ڦوٽو گرافر زمرو:ڍاڪا يونيورسٽي اڳوڻا شاگرد
عمر بن حفص عتڪي
سنڌ مان واپسي
عمر بن حفص کي خليفي منصور 151هه (69 ــ 768ع) ۾ ترقي ڏئي آفريقا جو گورنر ڪري موڪليو. پر عمر جي باري ۾ شڪ ضرور رهيس.
عالمگير وبا
عالمي صحت جو ادارو وبائي مرض
ورلڊ هيلٿ آرگنائيزيشن (ڊبليو ايڇ او) عالمي سطح تي انفلوئنزا خلاف جنگ کي عالمي سطح تي تيار ڪرڻ لاءِ هڪ منصوبو تيار ڪيو آهي. اهو وبائي مرض جي مرحلن جي وضاحت ڪري ٿو ۽ وبائي مرض کان اڳ ۽ دوران قومي اپائن لاءِ سفارشون مرتب ڪري ٿو. مرحلا هي آهن:
سنڌي ذاتين جي فهرست
س
پلهه
چ
گلڙي
ديت
ديت جي ادائيگي جو قانوني طريقو
ديت جي ادائيگي جو قانوني طريقو پاڪستان پينل ڪوڊ جي قلم 331، 337X ۽ 337Y ۾ بيان ڪيل آھي جن مطابق سزا ڏيڻ وقت عدالت ڏوھاري کي ديت جي ادائيگي لاءِ ٽن سالن تائين مھلت ڏئي ۽ انھن پئسن جي ادائگي لاءِ قسطن جي سھولت بہ ڏئي. جيڪڏهن مقرر مدي ۾ ديت جي ادائيگي ۾ اھو ناڪام ٿئي تہ کيس ايستائين جيل ۾ رکيو وڃي جيستائين مڪمل ادائيگي نہ ڪري.عدالت کي اختيار آهي تہ ان ڏوھاري کان ديت جي رقم جيتري سيڪيورٽي يا ضامن وٺي کيس ضمانت تي آزاد ڪري تہ جيئن جيل مان اھو نڪري رقم جو بندوبست ڪري يا ڪمائي رقم ادا ڪري سگھي. جيڪڏهن ادائيگي کان اڳ اھو سزا يافتہ ڏوھاري مري وڃي تہ ان جي وصولي سندس ڇڏيل ملڪيت مان ڪئي ويندي.ديت جيڪڏهن راضي نامي جي نتيجي م لاڳو ٿئي ٿي تہ ان جي ملھ جو تعين ان ساڳي مالي سال جي سرڪاري نوٽيفڪيشن تحت ٿيندو جنھن سال ڌرين جي وچ ۾ راضي نامو ٿيو ھجي. قلم 331 پي.پي.سي. تحت ديت جي ادائيگي يڪمشت يا قسطن ۾ ڪري سگھجي ٿي. قسطن جي صورت ۾ ادائگي جو مدو ٽي سال کان مٿي نہ ھجڻ گھرجي جيڪو مدو عدالت جي فيصلي جي تاريخ کان شروع ٿيندو آهي ۽ ان مدي دوران ڏوھاري کي ضمانت تي آزاد ڪري سگھجي ٿو.
عبدالستار پيرزادو
ابتدائي تعليم
ابتدائي تعليم پراڻي سکر جي سنڌي اسڪول ۾ ورتائين. سيڪنڊري تعليم پهريائين ميولس اي وي اسڪول ۾ ورتائين پوءِ تلڪ ميونسپل هاءِ اسڪول سکر منجهان 1923ع ۾ مئٽرڪ جو امتحان ڏنائين. انٽر آرٽس، ميٿميٽڪس ۾ امتيازي درجي سان 1925ع ۾ پاس ڪيائين. آگسٽ 1927ع ۾ انگيلنڊ تعليم لاءِ روانو ٿيو، جتي لنڊن يونيورسٽي ڪاليج ۾ ميٿميٽڪس ۾ ڊگري ڪورس واسطي “"لنڪنس ان" ۾ بار لاءِ داخل ٿيو. هن اتي 1929ع ۾ بار جا امتحان ڏنا ۽ جولاءِ 1930ع ۾ بارسٽر ٿيو. .
نور اظهر جعفري
هو پروڊيوسر هجڻ سان گڏ هڪ بهترين ڪمپيئر پڻ هو. هن ريڊيو پاڪستان حيدرآباد تان ڪئين يادگار پروگرام ڪيا. هن ريڊيو پاڪستان حيدرآباد جي اسٽيشن ڊائريڪٽر نصير مرزا جي دور ۾ آغا سليم پاران اردوءَ ۾ ترجمو ڪيل شاهه عبداللطيف ڀٽائيءَ جا سڀئي سُر تحت الفظ رڪارڊ ڪرايا.
اينڊائوہ
اينڊائوه هيءَ انگريزي ڀاڄي ٻن قسمن جي ٿيندي آهي: هڪڙي موڪرن پنن واري، ٻي ويڙهيلن پنن واري. هن جو ٻج سيپٽمبر ۽ آڪٽوبر ۾ پوکبو آهي. ڇَٽ ڪبي آهي. ڄائي کان پوءِ فوٽ فوٽ جي وڇوٽيءَ تي مضبوط سلا ڇڏجن، ٻيا پٽي ڇڏجن. جڏهن ٻوڙا وڌي رهن ، تڏهن ڪيوڙي جي پن جي تاندورن يا رسي سان انهن جا پن ٻڌي ڇڏجن ته ڪومائجن، پوءِ پٽي ڪم آڻجن. زمين ۾ ڇيڻي جو ۽ پنن جو ڀاڻ وجهڻ گهرجي. ڪي ڪي ته سڪائڻ لاءِ انهن جي مٿان ڪونڊيون اونڌيون ڪري رکندا آهن، جي ڏهه پندرهن ڏينهن رهنديون آهن، مگر ڏهاڙي صبح جو لاهي ڪچرو ڪڍي هوا ڏيئي ڇڏبي آهي.